Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 124 5227400 3479883 2026-10-26T16:16:24Z IP781584110 134977 арфаграфія, пунктуацыя 5227400 wikitext text/x-wiki {{Дамен верхняга ўзроўню |name=.mv |background=#CCF |image= |адкрыты= [[1996]] |тып=[[Нацыянальны дамен верхняга ўзроўню]] |статус=Дзеючы |рэгістратар= [[DhivehiNet]] |арганізатар= [[Dhiraagu]] |прызначэнне=аб'екты, звязаныя з {{Сцягафікацыя|Мальдывы}} |выкарыстанне=Мальдывы |абмежаванні=для '''.com.mv''' и '''.org.mv''' не існуе, іншыя могуць мець абмежаванні |структура=Магчымая рэгістрацыя дамена другога ўзроўню або трэцяга пад шэрагам даменаў другога ўзроўню |дакументы= |disputepolicy=<!-- --> |сайт= [http://www.dhivehinet.net.mv www.dhivehinet.net.mv] }} '''.mv''' ({{lang-en| '''M'''aldi'''v'''es}}) — [[нацыянальны дамен верхняга ўзроўню]] [[Мальдывы|Рэспублікі Мальдывы]]. Зарэгістраваць імя дамена можа любая фізічная, юрыдычная асоба і рэзідэнт Мальдываў. Кіруецца кампаніяй Dhiraagu Pvt Ltd. У асноўным з-за адсутнасці інтэрнэт-рэгістрацыйнай службы і вялікага кошту абслугоўвання, мальдыўскі нацыянальны дамен верхняга ўзроўню выкарыстоўваецца пераважна дзяржаўнымі ўстановамі і буйнымі прадпрыемствамі. Невялікія кампаніі і арганізацыі аддаюць перавагу іншым даменам верхняга ўзроўню, такім, як '''.com''' і '''.net'''. == Дамены 1 ўзроўню == {| class="wikitable" !Дамен||Рэгламентаваныя карыстальнікі |- |'''.mv'''||Асноўны дамен першага ўзроўню |} == Дамены 2 ўзроўню == {| class="wikitable" !Дамен||Рэгламентаваныя карыстальнікі |- |'''.aero.mv'''||для авіятранспартных кампаній |- |'''.biz.mv'''||для бізнес-структур |- |'''.com.mv'''||альтэрнатыўны дамен для камерцыйных арганізацый |- |'''.coop.mv'''||для кааператываў |- |'''.edu.mv'''||для адукацыйных устаноў |- |'''.gov.mv'''||для ўрадавых арганізацый Мальдываў |- |'''.info.mv'''||для рэгістрацыі інфармацыйных рэсурсаў |- |'''.int.mv'''||для міжнародных арганізацый |- |'''.mil.mv'''||для вайсковых арганізацый |- |'''.museum.mv'''||для музеяў |- |'''.name.mv'''||для персанальных сайтаў |- |'''.net.mv'''||пастаўшчыкі паслуг інтэрнэту, хостынг, інтэрнэт-правайдэры |- |'''.org.mv'''||для некамерцыйных арганізацый |- |'''.pro.mv'''||для прафесіяналаў у сваёй вобласці |} == Гл. таксама == * [[ISO 3166-1]] * [[ISO 3166-2]] == Спасылкі == * [http://www.iana.org/domains/root/db/mv.html Звесткі whois для дамена .mv на сайце IANA] {{Нацыянальныя дамены верхняга ўзроўню}} {{Коды ISO 3166}} [[Катэгорыя:Нацыянальныя дамены верхняга ўзроўню|mv]] 7xemy0cnjmgb6ppyg22p88iic6n9pt6 0 629 5227881 5220866 2026-10-27T10:06:20Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5227881 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на кастрычнік}}</noinclude> '''27 кастрычніка''' — трохсоты (трыста першы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:South ferry station loop platform.jpg|thumb|150px|left|Нью-Ёркскі метрапалітэн]] * [[97]]: [[Рымскі імператар]] [[Нерва]] ўсынаўляе [[Траян]]а і прызначае яго намеснікам у [[Верхняя Германія|Верхняй Германіі]]. * [[625]]: Пачатак пантыфікату Папы [[Ганорый I (Папа Рымскі)|Ганорыя I]]. * [[939]]: [[Эдмунд I]] стаў каралём [[Каралеўства Англія|Англіі]]. * [[1904]]: Адкрыты першыя падземныя ўчасткі [[Нью-Ёркскі метрапалітэн|Нью-Ёркскага метрапалітэна]]. * [[1939]]: Літоўскія войскі ўвайшлі ў [[Вільня|Вільню]], якую [[СССР]] перадаў [[Літва|Літве]]. * [[1982]]: [[Кітай]] абвясціў, што колькасць яго насельніцтва дасягула мільярда чалавек. * [[1987]]: Завяршыўся [[I вальны сойм беларускіх суполак]]. * [[1989]]: На вайсковай базе пад [[Станькава|в. Станькава]] ([[Дзяржынскі раён]]), паводле савецка-амерыканскага дагавору, знішчана апошняя пускавая ўстаноўка [[Ака (АТРК)|АТР-23 «Ака»]]. * [[1991]]: [[Туркменістан]] абвясціў незалежнасць. == Нарадзіліся == [[Файл:Holbein-erasmus.jpg|thumb|120px|[[Эразм Ратэрдамскі]]]] * [[1469]]: [[Эразм Ратэрдамскі]], нідэрландскі гуманіст * [[1728]]: [[Джэймс Кук]], брытанскі першаадкрывальнік і навігатар (пам. [[14.2]].[[1779]]) * [[1782]]: [[Нікало Паганіні]], італьянскі скрыпач-віртуоз і [[кампазітар]] * [[1806]]: [[Альфонс Дэкандоль]], швейцарскі батанік * [[1828]]: [[Джэйкаб Долсан Кокс]], амерыканскі дзяржаўны дзеяч * [[1828]]: [[Ота Функе]], нямецкі фізіёлаг * [[1844]] :[[Клас Понтус Арнальдсан]], шведскі [[пісьменнік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] * [[1890]]: [[Віктар Шутовіч]], беларускі каталіцкі святар, прыхільнік беларусізацыі касцёла (пам. [[1.3]].[[1960]]) * [[1901]]: [[Аляксандр Чакс]], латвійскі [[паэт]] * [[1908]]: [[Уладзімір Фёдаравіч Сакалоў|Уладзімір Сакалоў]] (пам. [[1.2]] [[1987 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1987]]), беларускі мастак-графік * [[1911]]: [[Мікола Лобан]], беларускі пісьменнік і мовазнавец * [[1914]]: [[Дылан Томас]], валійскі паэт * [[1918]]: [[Тэрэза Райт]], амерыканская актрыса * [[1923]]: [[Рой Ліхтэнштэйн]], амерыканскі мастак * [[1932]]: [[Сільвія Плат]], амерыканская паэтэса * [[1944]]: [[Мікалай Карачэнцаў]], савецкі і расійскі акцёр тэатру і кіно, спявак (пам. 26.10.2018) * [[1945]]: [[Луіс Інасіу Лула да Сілва]], прэзідэнт [[Бразілія|Бразіліі]] * [[1952]]: [[Фрэнсіс Фукуяма]], амерыканскі філосаф і палітычны эканаміст * [[1992]]: [[Стэфан Эль-Шаараві]], італьянскі футбаліст == Памерлі == [[Файл:Vytautas the great.jpg|thumb|120px|left|120px|Вітаўт]] * [[1430]]: [[Вітаўт]], вялікі князь літоўскі (нар. ~[[1350]]) * [[1449]]: [[Улугбек]], [[астраном]] * [[1505]]: [[Іван III]], вялікі князь маскоўскі * [[1553]]: [[Мігель Сервет]], іспанскі мысляр і ўрач * [[1837]]: [[Міхаіл Гузікаў]], беларускі музыка, які распрацаваў уласную мадэль [[ксілафон]]а * [[1907]]: [[Зыгмунт Чаховіч]], удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў * [[1980]]: [[Джон Хазбрук Ван Флек]], амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] * [[1986]]: [[Аркадзь Мардвілка]], беларускі лінгвіст, перакладчык * [[1987]]: [[Жан Эльён]], французскі мастак * [[1990]]: [[Уга Таньяцы]], італьянскі акцёр * [[1991]]: [[Пейке Кох]], нідэрландскі мастак * [[2010]]: [[Нестар Кіршнер]], 54-ы прэзідэнт [[Аргенціна|Аргенціны]] * [[2013]]: [[Лу Рыд]], амерыканскі музыкант * [[2014]]: [[Даніэль Буланжэ]], французскі пісьменнік == Святкуюць == {{UKR}}: [[Дзень украінскага пісьменства і мовы]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|К27]] </noinclude> [[Катэгорыя:27 кастрычніка| ]] azlgeqanknriz5wdi6lu4vdaqcu93ww 5227974 5227881 2026-10-27T11:18:27Z DobryBrat 5701 афармленне 5227974 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на кастрычнік}}</noinclude> '''27 кастрычніка''' — трохсоты (трыста першы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:South ferry station loop platform.jpg|thumb|150px|left|Нью-Ёркскі метрапалітэн]] * [[97]]: [[Рымскі імператар]] [[Нерва]] ўсынаўляе [[Траян]]а і прызначае яго намеснікам у [[Верхняя Германія|Верхняй Германіі]]. * [[625]]: Пачатак пантыфікату Папы [[Ганорый I (Папа Рымскі)|Ганорыя I]]. * [[939]]: [[Эдмунд I]] стаў каралём [[Каралеўства Англія|Англіі]]. * [[1904]]: Адкрыты першыя падземныя ўчасткі [[Нью-Ёркскі метрапалітэн|Нью-Ёркскага метрапалітэна]]. * [[1939]]: Літоўскія войскі ўвайшлі ў [[Вільня|Вільню]], якую [[СССР]] перадаў [[Літва|Літве]]. * [[1982]]: [[Кітай]] абвясціў, што колькасць яго насельніцтва дасягула мільярда чалавек. * [[1987]]: Завяршыўся [[I вальны сойм беларускіх суполак]]. * [[1989]]: На вайсковай базе пад [[Станькава|в. Станькава]] ([[Дзяржынскі раён]]), паводле савецка-амерыканскага дагавору, знішчана апошняя пускавая ўстаноўка [[Ака (АТРК)|АТР-23 «Ака»]]. * [[1991]]: [[Туркменістан]] абвясціў незалежнасць. == Нарадзіліся == [[Файл:Holbein-erasmus.jpg|thumb|120px|[[Эразм Ратэрдамскі]]]] * [[1469]]: [[Эразм Ратэрдамскі]], нідэрландскі гуманіст * [[1728]]: [[Джэймс Кук]], брытанскі першаадкрывальнік і навігатар (пам. [[14.2]].[[1779]]) * [[1782]]: [[Нікало Паганіні]], італьянскі скрыпач-віртуоз і [[кампазітар]] * [[1806]]: [[Альфонс Дэкандоль]], швейцарскі батанік * [[1828]]: [[Джэйкаб Долсан Кокс]], амерыканскі дзяржаўны дзеяч * [[1828]]: [[Ота Функе]], нямецкі фізіёлаг * [[1844]]: [[Клас Понтус Арнальдсан]], шведскі [[пісьменнік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] * [[1890]]: [[Віктар Шутовіч]], беларускі каталіцкі святар, прыхільнік беларусізацыі касцёла (пам. [[1.3]].[[1960]]) * [[1901]]: [[Аляксандр Чакс]], латвійскі [[паэт]] * [[1908]]: [[Уладзімір Фёдаравіч Сакалоў|Уладзімір Сакалоў]] (пам. [[1.2]] [[1987 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1987]]), беларускі мастак-графік * [[1911]]: [[Мікола Лобан]], беларускі пісьменнік і мовазнавец * [[1914]]: [[Дылан Томас]], валійскі паэт * [[1918]]: [[Тэрэза Райт]], амерыканская актрыса * [[1923]]: [[Рой Ліхтэнштэйн]], амерыканскі мастак * [[1932]]: [[Сільвія Плат]], амерыканская паэтэса * [[1944]]: [[Мікалай Карачэнцаў]], савецкі і расійскі акцёр тэатру і кіно, спявак (пам. 26.10.2018) * [[1945]]: [[Луіс Інасіу Лула да Сілва]], прэзідэнт [[Бразілія|Бразіліі]] * [[1952]]: [[Фрэнсіс Фукуяма]], амерыканскі філосаф і палітычны эканаміст * [[1992]]: [[Стэфан Эль-Шаараві]], італьянскі футбаліст == Памерлі == [[Файл:Vytautas the great.jpg|thumb|120px|left|120px|Вітаўт]] * [[1430]]: [[Вітаўт]], вялікі князь літоўскі (нар. ~[[1350]]) * [[1449]]: [[Улугбек]], [[астраном]] * [[1505]]: [[Іван III]], вялікі князь маскоўскі * [[1553]]: [[Мігель Сервет]], іспанскі мысляр і ўрач * [[1837]]: [[Міхаіл Гузікаў]], беларускі музыка, які распрацаваў уласную мадэль [[ксілафон]]а * [[1907]]: [[Зыгмунт Чаховіч]], удзельнік паўстання 1863—1864 гадоў * [[1980]]: [[Джон Хазбрук Ван Флек]], амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] * [[1986]]: [[Аркадзь Мардвілка]], беларускі лінгвіст, перакладчык * [[1987]]: [[Жан Эльён]], французскі мастак * [[1990]]: [[Уга Таньяцы]], італьянскі акцёр * [[1991]]: [[Пейке Кох]], нідэрландскі мастак * [[2010]]: [[Нестар Кіршнер]], 54-ы прэзідэнт [[Аргенціна|Аргенціны]] * [[2013]]: [[Лу Рыд]], амерыканскі музыкант * [[2014]]: [[Даніэль Буланжэ]], французскі пісьменнік == Святкуюць == {{UKR}}: [[Дзень украінскага пісьменства і мовы]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|К27]] </noinclude> [[Катэгорыя:27 кастрычніка| ]] arho3cx8erb7eghztwzn0ai5ms0evf6 0 631 5227792 5188207 2026-10-27T07:01:37Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5227792 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на люты}}</noinclude> '''27 лютага''' — пяцьдзясят восьмы дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[425]]: Заснаванне [[Феадосій II|Феадосіем]] універсітэта ў [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]]. * [[1612]]: Пачалася дзейнасць друкарні ў [[Любча|Любчы]]. [[Любчанская друкарня]] затым выдала больш за 80 кніг лацінай і польскай. * [[1892]]: [[Рудольф Дызель]] падае заяву на атрыманне патэнта на «новы рацыянальны цеплавы рухавік». * [[1919]]: Стварэнне [[ЛітБел|Літоўска-Беларускай ССР]]. * [[1933]]: Пажар [[Рэйхстаг (будынак)|Рэйхстага]] ў [[Берлін]]е. * [[1959]]: Прэм’ера мастацкага фільма «[[Гадзіннік спыніўся апоўначы]]», створанага на кінастудыі «[[Беларусьфільм]]». * [[1976]]: Абвешчана незалежная дзяржава пад назвай [[Сахарская Арабская Дэмакратычная Рэспубліка]]. * [[1991]]: Войскі саюзнікаў вызвалілі [[Кувейт]]. * [[2008]]: Скончана будаўніцтва [http://en.wikipedia.org/wiki/Santo_Domingo_Metro метро] ў [[Санта-Дамінга]] ([[Дамініканская Рэспубліка]]), другога ў карыбскім рэгіёне пасля [http://en.wikipedia.org/wiki/Tren_Urbano пуэртарыканскага]. == Нарадзіліся == * [[1606]]: [[Ларан дэ Ла Ір]], французскі мастак * [[1667]]: [[Людвіка Караліна Радзівіл]], рэлігійная дзяячка, мецэнатка (пам. 23.3.1695) * [[1693]]: [[Ганна Іванаўна]], імператрыца расійская (пам. 17(28).10.1740) * [[1734]]: [[Караль Станіслаў Радзівіл "Пане Каханку"]], дзяржаўны дзеяч [[ВКЛ]] (пам. 21.11.1790) * [[1807]]: [[Генры Лангфела]], амерыканскі [[пісьменнік]] (пам. 24.3.1882) * [[1812]]: [[Пітэр Хартынг]], нідэрландскі прыродазнавец * [[1881]]: [[Свейн Б'ёрнсан]], першы прэзідэнт [[Ісландыя|Ісландыі]] (пам. 1952) * [[1886]]: [[Леандэр Энгстром]], шведскі мастак * [[1887]]: [[Пётр Несцераў]], рускі авіятар (пам. 26.8(8.9).1914) * [[1888]]: [[Яфім Бялевіч]], дзеяч беларускага нацыянальнага руху (пам. 13.12.1942) * [[1891]]: [[Давід Сарноў]], адзін з заснавальнікаў радыё і тэлевяшчання ў [[ЗША]] (пам. 12.12.1971]) * [[1898]]: [[Рольф Кавель]], нямецкі мастак * 1898: [[Марыза Басцье]], французская лётчыца * [[1901]]: [[Марына Марыні]], італьянскі мастак, скульптар * [[1902]]: [[Джон Стэйнбек]], амерыканскі пісьменнік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] (пам. [[20.12]].[[1968]]) * [[1903]]: [[Міхась Явар]], беларускі [[паэт]] (пам. 27.6.1933) * [[1906]]: [[Рыта Млодак]], беларуская оперная спявачка, народная артыстка Беларусі (пам. 3.12.1969) * [[1913]]: [[Ірвін Шоу]], амерыканскі пісьменнік, [[драматург]], сцэнарыст (пам. 16.5.1984) * [[1928]]: [[Альфрэд Хрдліцка]], аўстрыйскі скульптар і жывапісец * [[1932]]: [[Элізабэт Тэйлар]], амерыканская актрыса (пам. 23.3.2011) * [[1935]]: [[Фёдар Данілавіч Клімчук|Фёдар Клімчук]], беларускі мовазнавец, дыялектолаг (пам. 22.10.2018) * [[1946]]: [[Мэры-Клэр Кінг]], амерыканскі генетык * [[1956]]: [[Аннэ Вескі]], эстонская спявачка * [[1957]]: [[Тымаці Спол]], брытанскі акцёр * [[1962]]: [[Адам Болдуін]], амерыканскі акцёр * [[1966]]: [[Балтасар Кармакур]], ісландскі [[рэжысёр]] і прадзюсар == Памерлі == * [[1735]]: [[Джон Арбэтнот]], англійскі навуковец і пісьменнік-сатырык (нар. 1667) * [[1936]]: [[Іван Паўлаў]], расійскі фізіёлаг (нар. 14(26).9.1849) * [[1940]]: [[Петэр Берэнс]], нямецкі архітэктар * [[1969]]: [[Марыус Барбо]], канадскі фалькларыст * [[1976]]: [[Кальман Калачай]], венгерскі паэт і перакладчык на [[эсперанта]], лігвіст-тэарэтык (нар. 6.10.1891) * [[1993]]: [[Ліліян Гіш]], амерыканская актрыса (нар. 14.10.1893) * [[2013]]: [[Ван Кліберн]], амерыканскі піяніст (нар. 12.7.1934) * [[2015]]: [[Барыс Нямцоў]], расійскі палітык, дзяржаўны дзеяч (нар. 9.10.1959) * [[2016]]: [[Валерыя Сямёнаўна Вірская-Катляр]], украінская артыстка балета * [[2023]]: [[Аляксей Дудараў]], беларускі драматург == Святкуюць == * [[Файл:Flag of the Dominican Republic.svg|25px]] [[Дамініканская Рэспубліка]] — Дзень абвяшчэння незалежнасці (1844) * [[Файл:Flag of Greece.svg|25px]] [[Грэцыя]] — Дзень Селены (Месяца) * [[Файл:Flag of Western Sahara.svg|25px]] [[Заходняя Сахара]] — Дзень незалежнасці <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|227]] </noinclude> [[Катэгорыя:27 лютага| ]] qvwhbaohqnhmj4ugivobqat83fw0g45 0 1063 5227791 5195614 2026-10-27T07:00:25Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5227791 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на сакавік}}</noinclude> '''5 сакавіка''' — 65-ы (66-ы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1046]]: [[Насір Хасроў]] пакінуў [[Нішапур]] і выправіўся ў сямігадовае падарожжа. * [[1279]]: Перамога войска [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] на чале з [[Трайдзень|Трайдзенем]] над ордэнскім войскам у [[Бітва пад Ашэрадэнам|бітве пад Ашэрадэнам]]. * [[1496]]: Мараплавец [[Джон Кабат]] атрымаў каралеўскі патэнт з правам плавання для адкрыцця новых зямель пад англійскім сцягам з [[Брысталь|Брысталя]]. * [[1562]]: Магістр [[Лівонскі ордэн|Лівонскага ордэна]] Готхард Кетлер у Рыжскім замку перадаў [[Мікалай Радзівіл Чорны|Мікалаю Радзівілу Чорнаму]] пячатку Ордэна і ключы ад [[Рыга|Рыгі]], прызнаючы свае ўладанні часткай [[ВКЛ]]. * [[1770]]: Забойства брытанскімі салдатамі некалькіх жыхароў амерыканскіх калоній («[[Бостанская разня]]»). * [[1907]]: Пачатак працы 2-ой Думы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. * [[1918]]: Перавод сталіцы Савецкай Расіі з [[Петраград]]а ў [[Масква|Маскву]]. * [[1940]]: Палітбюро ЦК ВКП(б) прыняло рашэнне аб расстрэле ваеннапалонных польскіх афіцэраў, якія знаходзіліся ў савецкіх турмах (гл. [[Катынскі расстрэл]]). * [[1946]]: [[Уінстан Чэрчыль]] у сваёй прамове называе мяжу з Усходнім блокам [[Жалезная заслона|«Жалезнай заслонай»]]. * [[1992]]: [[Беларусь]] устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Грэцыя]]й і [[Беларуска-малайзійскія адносіны|Малайзіяй]]. * [[1998]]: [[НАСА]] абвясціла, што [[КА Клементайн|КА «Клементайн»]] знайшоў на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяцы]] дастаткова [[Вада|вады]], каб заснаваць калонію. == Нарадзіліся == * [[1133]]: [[Генрых II Плантагенет]], кароль [[Англія|Англіі]] (пам. 6.7.1189) * [[1326]]: [[Людовік Венгерскі]], кароль венгерскі з 1342, кароль польскі з 1370 (пам. 11.9.1382) * [[1575]]: [[Уільям Оўтрэд]], англійскі [[матэматык]] (пам. 30.6.1660) * [[1777]]: [[Юзаф Маралёўскі]], беларускі паэт і педагог (пам. 12.8.1845) * [[1871]]: [[Роза Люксембург]], нямецкая рэвалюцыянерка (пам. 15.1.1919) * [[1883]]: [[Марыус Барбо]], канадскі фалькларыст * [[1896]]: [[Кандрат Крапіва]], беларускі навуковец і [[пісьменнік]] (пам. 1991) * [[1898]]: [[Чжоу Эньлай]], кітайскі дыпламат * [[1910]]: [[Аўген Калубовіч|Аўген Калубовіч (Каханоўскі)]], беларускі гісторык, палітычны дзеяч, настаўнік (пам. 25.5.1987) * [[1910]]: [[Эніа Флаяна]], італьянскі пісмьеннік, драматург * [[1915]]: [[Ларан Шварц]], французскі матэматык * [[1922]]: [[П'ер Паала Пазаліні]], італьянскі пісьменнік, драматург, [[рэжысёр]] (пам. 2.11.1975) * [[1936]]: [[Канаан Банана]], 1-ы прэзідэнт Зімбабвэ * [[1953]]: [[Мішэль Дэварэ]], французскі фізік * [[1970]]: [[Джон Фрусчантэ]], амерыканскі гітарыст, прадзюсар * [[2000]]: [[Беатрыс Чэбет]], кенійская лёгкаатлет == Памерлі == * [[254]]: [[Луцый I (Папа Рымскі)]] * [[1535]]: [[Ларэнца Коста]], італьянскі жывапісец * [[1605]]: [[Клімент VIII|Клімент VIII, Папа Рымскі]] (нар. 24.2.1536) * [[1833]]: [[Карл Людвіг Гізеке]], нямецкі мінералог * [[1863]]: [[Мары Эленрыдэр]], нямецкая мастачка * [[1865]]: [[Генрых Вільгельм Шот]], аўстрыйскі батанік * [[1953]]: [[Сяргей Сяргеевіч Пракоф'еў|Сяргей Пракоф'еў]], рускі [[кампазітар]] (нар. 11(23).4.1891) * 1953: [[Іосіф Сталін]], кіраўнік [[СССР]] (нар. 1879) * [[1966]]: [[Ганна Ахматава]], руская [[паэт]]эса (нар. 23.6.1889) * [[1985]]: [[Тодар Куніцкі]], беларускі грамадска-палітычны дзеяч (нар. 14.5.1899) * [[2000]]: [[Мікола Ермаловіч]], беларускі публіцыст, крытык, літаратуразнавец (нар. 29.4.1921) * [[2013]]: [[Валянцін Пятровіч Грыцкевіч]], беларускі ўрач, грамадскі дзеяч (нар. 30.3.1933) * [[2013]]: [[Уга Чавес]], прэзідэнт [[Венесуэла|Венесуэлы]] (нар. 28.7.1954) * [[2026]]: [[Яніс Стрэйчс]], латвійскі акцёр і рэжысёр == Святкуюць == <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|305]] </noinclude> [[Катэгорыя:5 сакавіка| ]] oez0xzad1mhlwmt6eeotazxdbtqzx18 0 7928 5227563 5195928 2026-10-26T19:39:56Z Grzegorz Brz. 105482 /* Транспарт */ 5227563 wikitext text/x-wiki {{НП | статус = Горад | беларуская назва = Смаленск | арыгінальная назва = {{lang-ru|Смоленск}} | выява = {{Фотамантаж | photo1a = Панарама Смаленска.png | photo2a = Сабор у Смаленску.png | photo2b = Смаленск.jpg | photo3a = Вуліцы Смаленска.png | photo3b = Смаленская крэпасць (2).png | photo4a = Smolensk downtown.jpg | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 310 | foot_montage = }} | краіна = Расія | рэгіён = Смаленская вобласць | першае згадванне = 863 | ранейшыя імёны = | статус з = 863 }} '''Смаленск''' ({{lang-ru|Смоленск}}) — горад у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны, прамысловы і культурны цэнтр [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]] і [[Смаленскі раён (Смаленская вобласць)|раёна]], «[[Гарады-героі|Горад-Герой]]» (з 6 мая 1985 года), узнагароджаны [[Ордэн Айчыннай вайны|ордэнам Айчыннай вайны]] I ступені і ордэнам Леніна. Сталіца [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]]<ref name="at">[[Алег Трусаў|А. Трусаў]]. [http://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/05/Невядомыя_беларускія_дзяржавы.html Вялікае Княства Смаленскае] // «Наша Слова» № 34 (822) 5 верасня 2007</ref> (1—5 студзеня 1919) і цэнтр Беларускай ваеннай акругі (1918 — 16 верасня 1940){{sfn|Иванов|2011|с=170}}. Горад размешчаны за 419 км на паўднёвы захад ад [[Масква|Масквы]] ў верхнім цячэнні [[Дняпро|Дняпра]]. Ён займае выгаднае геаграфічнае становішча на шляху з Масквы ў Беларусь, Прыбалтыку і краіны Цэнтральнай і Заходняй Еўропы. Горад распасціраецца з захаду на ўсход на 25 км і з поўначы на поўдзень на 15 км. Яго тэрыторыя складае 166,35 км². == Назва == На думку М. Фасмера, назва горада Смаленск паходзіць ад старажытнарускага гідроніма Смольня, які ўтвораны ад слова ''смала'', таму што там смалілі судны<ref>М. Фасмер. Этимологический словарь русского языка. Т. 3. Москва, 1987. С. 690.</ref>. На думку С. Роспанда, горад названы па рацэ Смольня. Аснова ''smol-'' у першапачатковым значэнні «чорная глеба» (магчыма балоцістая) шырока прадстаўлена ў агульнаславянскай тапанамастыцы. Шматлікія былі таксама назвы месцаў на ''-ьsk-'' і ''-ьn-''<ref>С. Роспонд. Структура и стратиграфия древнерусских топонимов // Восточнославянская ономастика. Москва, 1972. С. 24.</ref>. На думку А. Трубачова, назву гораду дало славянскае племя смалян. Племя смаляне (смалене) згадваецца таксама і на паўднёвым захадзе сённяшней Балгарыі. Назву гэтых плямён ён супастаўляе са словам ''smala'' «выпаленае месца ў лесе», якое захавалася ў ніжнелужыцкай мове. Такім чынам, смаляне (смалене) — гэта першапачаткова «тыя, хто выпальваюць лес» з мэтаю пасечна-агнявога земляробства<ref>О. Н. Трубачев. В поисках единства. IV. Смоленские мотивы // Русская речь. №4. 1992. С. 72-88.</ref>. Найбольш верагодным лічаць паходжанне назвы Смаленска ад назвы рэчкі [[Смальянка|Смольня]], што ўцякала ў [[Дняпро]] з усходу ад цэнтральнай для горада гары, якая цяпер называецца [[Саборная гара|Саборная]] і з якой звязваецца самы ранні этап існавання Смаленска. Рэчка змялела і ад пачатку XVIII ст. яе пачалі называць Ягор’еўскім ручаём (бо цекла паўз [[Ягор'еўская царква|Ягор’еўскую царкву]], пабудаваную ў 1708 г.), а ў найранейшым гістарычным апісанні Смаленска, напісаным [[Іасафат Шупінскі|І. Шупінскім]], фігуруе назва «Смольянка»<ref>История города Смоленска к первому приезду (в Смоленск) императрицы Екатерины II с римским императором Иосифом II 1780 года июня 2-го дня, составленная по приказанию (преосвященного) Парфения, епископа Смоленского, иеромонахом Иоасафом Шупинским по запискам, от его преосвященства (вы)данным // Смоленские епархиальные ведомости, 1876, № 3.</ref>. {{няма АК 2|Утварэнне назваў з дапамогай утваральніка -''ск''- характэрнае для больш позняга перыяду ў этнасаўтварэнні на тэрыторыі сучаснай Беларусі, з якім звязана пранікненне славянскага этнічнага элементу. Да гэтай групы назваў адносяцца [[Віцебск]], [[Полацк]], [[Друцк]] і інш. (утвораныя ад балцкіх назваў рэк [[Віцьба]], [[Палата]], [[Друць]]). У папярэдні, балцкі перыяд назвы надрэчных паселішчаў утвараліся пераважна бяссуфіксным спосабам: [[Ліда]], [[Орша]], [[Дзісна]], [[Карма (Кармянскі раён)|Карма]] і інш. (ад адпаведных рачных назваў).|9|09|2026}} == Гісторыя == * 863: першы пісьмовы ўспамін пра Смаленск, [[горад]] ляжаў на важным гандлёвым [[Шлях з варагаў у грэкі|шляху «З варагаў у грэкі»]]; паводле [[Аповесць мінулых часоў|летапісу Нестара]], у тыя часы ён быў сталіцай [[крывічы|крывічоў]], землі якіх займалі вярхоўі Дзвіны, Дняпра і Волгі. * пачатак XI ст.: у Смаленску замацаваліся ўласныя князі. Сын полацкай князёўны [[Рагнеда|Рагнеды]] і кіеўскага князя [[Уладзімір Святаславіч|Уладзіміра]], вялікі князь [[Яраслаў Уладзіміравіч|Яраслаў]], дзелячы свае землі паміж нашчадкамі, аддаў [[Смаленскае княства]] Вячаславу. На той час княства ахоплівала значныя землі, у тым ліку частку Віцебшчыны, Пскоўшчыны, [[Масковія|Масковіі]] і г. д. Але дынастыя гэтая была непастаянная — і на смаленскім стальцы змянілася шмат князёў. * 1125: смаленскі сталец атрымаў сын кіеўскага князя Мсціслава — [[Расціслаў Мсціславіч|Расціслаў]], пачынальнік дынастый князёў смаленскіх, яраслаўскіх, вяземскіх і інш. * XIII ст.: меў трывалыя сувязі з [[Рыга]]й, пра што сведчаць гандлёвыя дагаворы з ёй і «нямецкім берагам». * 1230: трапіў пад уплыў [[Полацкае княства|Полацкага княства]]. У горадзе працаваў асветнік [[Аўрамій Смаленскі]]. * канец XIII ст.: пачатак цесных адносін паміж [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княствам Літоўскім]] і Смаленшчынай. Падчас [[Вайна Вялікага Княства Літоўскага з Маскоўскай дзяржавай (1368—1372)|паходаў вялікага князя Альгерда на Маскву]] (1368, 1370) ён знаходзіў ваенную падтрымку ад смаленскага князя [[Святаслаў Іванавіч|Святаслава]]. Яго сына [[Юрый Святаславіч|Юрыя Святаславіча]] Вялікае Княства Літоўскае падтрымала ў 1386 годзе падчас барацьбы за смаленскі сталец. [[Файл:POL województwo smoleńskie IRP COA.svg|thumb|110px|злева|Герб Смаленскага ваяводства]] * канец XIII&nbsp;— XV стст.: буйны цэнтр беларускага летапісання ([[Смаленскі летапіс]], [[Смаленская хроніка]], [[Беларуска-літоўскі летапіс (1446)|Беларуска-літоўскі летапіс]], магчыма, [[Радзівілаўскі летапіс]]){{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Гэты перыяд звязаны з імем [[Аўрамка|Аўрамкі]]. * 1395: у Смаленску пачалі кіраваць намеснікі вялікага князя [[Вітаўт]]а, але ў 1401 годзе горад выйшаў з-пад апекі Вялікага Княства Літоўскага. * 24 чэрвеня 1404: вярнуўся ў склад Вялікага Княства Літоўскага; паводле некаторых звестак, Вітаўт даў гораду прывілей на [[магдэбургскае права]] (калі гэтая інфармацыя праўдзівая, то атрымліваецца, што Смаленск уваходзіць у першую пяцёрку беларускіх магдэбургскіх гарадоў<ref name="cit">[http://knihi.com/hierb/smale.html Смаленск] // {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў}}</ref>). [[Файл:Smolensk ancient fortress model.jpg|thumb|200px|Мадэль сярэдневяковай [[Смаленская крэпасць|Смаленскай крэпасці]]]] * 15 ліпеня 1410: смаленскія харугвы ўдзельнічалі ў [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітве]]. * 1449: вялікі князь [[Казімір IV Ягелончык|Казімір]] заключыў дагавор з маскоўскім князем [[Васіль Цёмны|Васілём Цёмным]], згодна з якім Маскоўскае княства адмаўлялася на вечныя часы ад Смаленска і Смаленскай зямлі. * 1508: сталіца [[Смаленскае ваяводства|Смаленскага ваяводства]]. * пачатак XVI ст.: нягледзячы на дагавор, вялікі князь маскоўскі [[Васіль III]], бацька [[Іван Грозны|Івана Грознага]], тройчы браў горад у аблогу, але быў двойчы адбіты войскамі Вялікага Княства Літоўскага пад кіраўніцтвам [[Юрый Пац|Юрыя Паца]] і [[Мікалай Салагуб|Мікалая Салагуба]]. Толькі ў час трэцяй аблогі, пасля моцнай бамбардзіроўкі падбухтораныя [[Міхаіл Глінскі|Міхаілам Глінскім]] смаленцы паўсталі — і 1 жніўня 1514 года царскія войскі ўвайшлі ў горад. Масква паводле прашэння гараджан захавала за імі ранейшыя прывілеі. * 1596—1602: маскавіты збудавалі вакол Смаленску вялікую [[Смаленская крэпасць|крэпасць]]. [[Файл:Schmolenska 1610 (126998172) (cropped).jpg|thumb|200px|злева|Горад на гравюры 1609—1611 гадоў]] * 1600: у Смаленску было больш за 8 тыс. будынкаў. * 16 верасня 1610: войскі [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта III Вазы]] акружылі Смаленск. Пасля [[Аблога Смаленска (1609—1611)|20 месяцаў аблогі]] 3 чэрвеня 1611 года горад вызвалілі і вярнулі да Вялікага Княства Літоўскага. Маскавіты безвынікова спрабавалі адбіць яго ў 1613—1615 гадах. * 4 лістапада 1611: атрымаў [[магдэбургскае права]]; меў 2 двухтыднёвыя кірмашы, штонядзельныя таргі, склад тавараў, вагі гарадскія, лазню, гасціны двор з даходамі ад іх на карысць усяго горада, дазвол на стварэнне рамесных цэхаў і г. д., а таксама герб «у чырвоным полі постаць арханёла Міхала». [[Файл:Smalensk._Смаленск_(1611).gif|150px|thumb|Магдэбургскі герб Смаленску]] * 1620—1654: у горадзе дзейнічаў [[Касцёл і калегіум езуітаў, Смаленск|езуіцкі калегіум]] (у 1646 годзе — 700 вучняў)<ref>{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=601|артыкул=Смаленскі езуіцкі калегіум|аўтар=|ref=калегіум}}</ref>. * 1625: утварэнне Смаленскай грэка-каталіцкай архіепархіі, якая ахоплівала Смаленскае і Чарнігаўскае ваяводствы. [[Файл:Juliusz Kossak Odsiecz Smolenska.jpeg|thumb|200px|Войскі Рэчы Паспалітай у Смаленску, карціна [[Ю. Косак]]а]] * 1632—1634: у час [[Смаленская вайна|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1632—1634)]] вытрымаў вялікую маскоўскую аблогу{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Маскоўскія войскі на чале з М. Шэінам спрабавалі ўзяць горада, але з’яўленне войска на чале з каралём і вялікім князем [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў]] [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіславам IV]] змяніла ход кампаніі — і 1 лютага маскоўцы капітулявалі. * 1638: утварылася [[Смаленская дыяцэзія|Смаленская каталіцкая дыяцэзія]]. * 29 верасня 1654: у час [[Крывавы патоп|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)]] войскі цара Аляксея Міхайлавіча пасля двухмесячнай аблогі вымусілі абаронцаў Смаленску да капітуляцыі. * 1708: цэнтр [[Смаленская губерня|губерні]], якая зрабілася часткай Рыжскай правінцыі (1719). [[Файл:Medal of Sigismund III commemorating capture of Smolensk in 1611.PNG|thumb|150px|злева|Медаль за вызваленне Смаленска, 1611 г.]] * 1764. Выдана інструкцыя Кацярыны ІІ па [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі]] Украіны, Смаленшчыны, тады населенай пераважна беларусамі, Прыбалтыкі і Фінляндыі<ref>{{Кніга|спасылка=http://archive.org/details/sirio007|загаловак=Сборник Императорского Русского исторического общества. Т. 7|год=1871|частка=Собственноручное наставление Екатерины II князю Вяземскому при вступлении им в должность генерал-прокурора (1764 года)}}</ref>. * 1776—1796: цэнтр намесніцтва. * 1812: у [[Вайна 1812 года|расійска-французскую вайну]] пэўны час Смаленск займалі войскі [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]]. * 1824: утварылася [[Віцебскае і Магілёўскае генерал-губернатарства|генерал-губернатарства Віцебскае, Магілеўскае і Смаленскае]] з цэнтрам у [[Віцебск]]у, якое існавала да 1855 года; статус губернскага цэнтра Смаленск меў да пачатку 1920-х гадоў. * 1860: паводле афіцыйнага перапісу, 68 % жыхароў Смаленскай губерні складалі [[беларусы]]<ref name="hsb">Smalensk // {{Крыніцы/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)|к}} P. 197.</ref>. [[Файл:Smolensk , 1912 , Belarus.jpg|thumb|Горад у 1912]] * 1918: у складзе абвешчанай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. * 1 студзеня 1919: у Смаленску абвясцілі ўтварэнне [[БССР|Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусь]], праз тыдзень сталіцу савецкай Беларусі перанеслі са Смаленска ў Мінск.<ref name="at"/> [[Файл:Belarusians 1903.jpg|thumb|200px|Смаленск на этнаграфічнай карце беларусаў прафесара [[Яўхім Карскі|Я. Карскага]]]] * 16 студзеня 1919: бальшавікі далучылі Смаленшчыну да складу [[РСФСР]]. * 1920-я: у горадзе дзейнічала беларуская секцыя пры губернскім аддзеле асветы, пры Смаленскім універсітэце існавала беларускае студэнцкае зямляцтва, працавалі беларускія школы, хаты-чытальні і чырвоныя куткі. Аднак у 1930-я гады ўся беларуская дзейнасць на Смаленшчыне трапіла пад забарону, пачаліся сталінскія рэпрэсіі і чысткі.<ref name="at"/> * 1937: цэнтр вобласці. * Летам 1941 года адбылася [[Смаленская бітва (1941)|Смаленская бітва]], да 1943 года горад знаходзіўся пад [[Трэці Рэйх|нямецкай]] акупацыяй. 6 мая 1985 года атрымаў званне «[[Горад-герой]]». * 10 красавіка 2010: пры заходзе на пасадку ў смаленскі ваенны аэрапорт «Паўночны» адбылася [[Авіякатастрофа пад Смаленскам 10 красавіка 2010 года|адна з найбуйнейшых у гісторыі авіяцыі катастрофа]], у якой загінулі прэзідэнт Польшчы [[Лех Качынскі]], першыя асобы Польскай дзяржавы, вядомыя грамадскія і рэлігійныя дзеячы. [[Файл:RR5010-0006R 2 рубля медно-никелевый 2000 55 лет Победы Смоленск реверс.png|thumb|Расійская манета ў 2 [[Расійскі рубель|рублі]], прысвечаная Смаленску, 2000]] == Геаграфія == Смаленск размяшчаецца ў вярхоўі [[Дняпро|Дняпра]], на [[Смаленскае ўзвышша|Смаленскім узвышшы]]. Рака перасякае горад з усходу на захад і падзяляе яго на дзве часткі: паўночную (Задняпроўе) і паўднёвую (цэнтр). У межах Смаленску і ў яго ваколіц Дняпро прымае некалькі невялікіх прытокаў, у далінах якіх раскінуліся вуліцы горада. Высокія адхоны між яраў і рэчак, а таксама ўзгоркі і мысы ўтвораць гэтак званыя горы. Перапад вышынь дасягае 90 метраў. Лічыцца, што Смаленск стаіць на сямі ўзгорках. Хвалісты рэльеф, вялікая колькасць рэчак, рачулак і яраў, багатая расліннасць надаюць Смаленску прыгожы, маляўнічы краявід. {{Клімат мясцовасці |Горад_род=Смаленска |Крыніца=[http://pogoda.ru.net/climate/26781.htm pogoda.ru.net] | Сту_сяр=-9.0 | Сту_сяр_апад=44 | Лют_сяр=-6.5 | Лют_сяр_апад=38 | Сак_сяр=-1.9 | Сак_сяр_апад=40 | Кра_сяр=5.7 | Кра_сяр_апад=41 | Май_сяр=12.2 | Май_сяр_апад=56 | Чэр_сяр=15.9 | Чэр_сяр_апад=88 | Ліп_сяр=17.1 | Ліп_сяр_апад=100 | Жні_сяр=15.8 | Жні_сяр_апад=69 | Вер_сяр=10.5 | Вер_сяр_апад=77 | Кас_сяр=4.8 | Кас_сяр_апад=58 | Ліс_сяр=-1.2 | Ліс_сяр_апад=56 | Сне_сяр=-5.1 | Сне_сяр_апад=54 | Год_сяр=5.0 | Год_сяр_апад=721 | Сту_сяр_мін=-10.3 | Сту_сяр_макс=-4.6 | Лют_сяр_мін=-9.8 | Лют_сяр_макс=-3.5 | Сак_сяр_мін=-5.3 | Сак_сяр_макс=1.5 | Кра_сяр_мін=1.6 | Кра_сяр_макс=10.4 | Май_сяр_мін=7.1 | Май_сяр_макс=17.6 | Чэр_сяр_мін=11.1 | Чэр_сяр_макс=21.0 | Ліп_сяр_мін=12.4 | Ліп_сяр_макс=22.1 | Жні_сяр_мін=11.9 | Жні_сяр_макс=21.1 | Вер_сяр_мін=6.4 | Вер_сяр_макс=15.1 | Кас_сяр_мін=1.6 | Кас_сяр_макс=8.4 | Ліс_сяр_мін=-3.5 | Ліс_сяр_макс=1.0 | Сне_сяр_мін=-7.7 | Сне_сяр_макс=-2.8 | Год_сяр_мін=1.3 | Год_сяр_макс=9.0 | Сту_а_макс=9.3 | Сту_а_мін=-37.9 | Лют_а_макс=9.0 | Лют_а_мін=-36.8 | Сак_а_макс=17.5 | Сак_а_мін=-28.1 | Кра_а_макс=26.0 | Кра_а_мін=-19.8 | Май_а_макс=30.2 | Май_а_мін=-5.4 | Чэр_а_макс=31.2 | Чэр_а_мін=-0.7 | Ліп_а_макс=33.3 | Ліп_а_мін=4.4 | Жні_а_макс=33.0 | Жні_а_мін=0.3 | Вер_а_макс=29.5 | Вер_а_мін=-4.4 | Кас_а_макс=24.8 | Кас_а_мін=-12.8 | Ліс_а_макс=13.9 | Ліс_а_мін=-24.8 | Сне_а_макс=8.9 | Сне_а_мін=-35.2 | Год_а_макс=33.3 | Год_а_мін=-37.9 |}} [[Клімат]] у Смаленску [[умерана-кантынентальны клімат|ўмерана-кантынентальны]] са значным уплывам атлантычнага марскога паветра. У Смаленску параўнальна цёплае лета і ўмерана-халодная зіма. Значныя ваганні сярэдняй тэмпературы па сезонах: ад −9&nbsp;°C у студзені да +17,1&nbsp;°C у ліпені. На працягу года 178 дзён пераважае пахмурнае надвор’е, 103 дні з туманамі, 28 дзён з навальніцамі. Найбольш вільготным з’яўляецца летні перыяд. Сярэдняя велічыня [[адносная вільготнасць паветра|адноснай вільготнасці паветра]] — 81 %. Пераважная ў горадзе [[ружа вятроў]] — заходняя, паўднёвая і паўднёва-заходняя. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Культура == Штогод у канцы верасня ў Смаленску праводзіцца Усерасійскі кінафэст «Залаты фенікс». Да дня нараджэння кампазітара Смаляніна [[Міхаіл Глінка|М. І. Глінкі]] ў канцы мая-пачатку чэрвеня праводзіцца традыцыйная «Глінкаўская дэкада». Традыцыйным таксама з’яўляецца тэатральны фестываль «Смаленскі каўчэг» === Тэатры і філармонія === [[Файл:Смоленск. Концертный зал филармонии..JPG|thumb|Канцэртная зала абласной філармоніі]] * [[Смаленскі драматычны тэатр імя А. С. Грыбаедава]] * [[Смаленскі тэатр лялек імя Д. Н. Свяцільнікава]] * [[Смаленскі камерны тэатр]] * [[Народны тэатр драмы (Смаленск)|Народны тэатр драмы]] * [[Смаленскі тэатр юнага гледача]] * [[Тэатр-студыя «Дыялог» (Смаленск)|Тэатр-студыя «Дыялог»]] * [[Моладзевы тэатр «Міракл»]] * [[Смаленская абласная філармонія]] === Кінатэатры === 14 студзеня 1901 года ў Смаленску адбыўся першы кінасеанс. Першы фільм з гукавым суправаджэннем быў паказаны 15 лістапада 1931 гады. У 2010 годзе ў Смаленску ў найстарэйшым кінатэатры «Кастрычнік» з’явілася першая 5D-кіназала. У верасні 2011 года ў гандлёвым цэнтры «Байкал» адкрыўся першы 7D-кінатэатр, які паказвае кароткаметражныя мультфільмы. ; Дзеючыя кінатэатры * [[Сучаснік (кінатэатр, Смаленск)|Сучаснік]] * [[Змена (кінатэатр, Смаленск)|Змена]] * Silver Cinema * Міраж Cinema === Культурныя цэнтры === * [[Палац культуры чыгуначнікаў (Смаленск)]] * [[Палац культуры прафсаюзаў (Смаленск)]] * [[Смаленскі гарадскі дом культуры]] * [[Культурны цэнтр Губернскі (Смаленск)|Культурны цэнтр Губернскі]] * [[Задняпроўе (культурны цэнтр, Смаленск)|Культурны цэнтр Задняпроўе]] * [[Культурны цэнтр УУС (Смаленск)|Культурны цэнтр УУС]] * [[МУК (культурны цэнтр, Смаленск)|Культурны цэнтр «МУК»]] * Дом культуры [[Усерасійскае таварыства глухіх|УТГ]] * Дом культуры [[Усерасійскае таварыства сляпых|УТС]] * Дом культуры «Гнёздава» * Дом культуры «Сартыроўка» * Дом культуры «Міловідава» * Дом культуры «Красны Бор» * Цэнтр вольнага часу «Проніна» * Культурны цэнтр «Новы Акропаль» === Музеі і галерэі === {{Асноўны артыкул|Смаленскі дзяржаўны музей-запаведнік}} * [[Смаленская мастацкая галерэя]] * Музей гісторыі паліцыі * Гісторыка-археалагічны і прыродны музей-запаведнік «Гнёздава» * Арт-галерэя сучаснага мастацтва «40 квадратаў» === Паркі, скверы і сады === * [[Лапацінскі сад]] * [[Парк 1100-годдзя Смаленска]] * [[Парк Перамогі (Смаленск)|Парк Перамогі]] * [[Парк Піянераў (Смаленск)|Парк Піянераў]] * [[Парк імя П. І. Песцеля (Смаленск)|Парк імя П. І. Песцеля]] * [[Парк імя П. С. Нахімава (Смаленск)|Парк імя П. С. Нахімава]] {|class="graytable" |width="29%"|[[Файл:Смоленск. Лопатинский сад..JPG|thumb|250px|Помнік абаронцам Смаленска ў Лапацінскіх садзе]] |width="29%"|[[Файл:Смоленск. Памятник Софийскому пехотному полку..JPG|thumb|250px|Помнік Сафійскаму пяхотнаму палку ў Лапацінскіх садзе]] |width="29%"|[[Файл:Смоленск. Пушка в Лопатинском саду..JPG|thumb|250px|Гармата ў Лапацінскіх садзе]] |} * [[Сад Блонье]] * [[Сквер Памяці Герояў]] * [[Пушкінскі сад (Смаленск)|Пушкінскі сад]] * [[Сквер памяці воінаў-інтэрнацыяналістаў (Смаленск)|Сквер памяці воінаў-інтэрнацыяналістаў]] * [[Сквер памяці загінуўшых чыгуначнікаў (Смаленск)|Сквер памяці загінуўшых чыгуначнікаў]] * [[Сквер памяці ахвяр аварыі на Чарнобыльскай АЭС (Смаленск)|Сквер памяці ахвяр аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] * [[Сквер імя М. І. Кутузава (Смаленск)|Сквер імя М. І. Кутузава]] * [[Сквер імя Ю. А. Гагарына (Смаленск)|Сквер імя Ю. А. Гагарына]] {|class="graytable" |width="29%"|[[Файл:Smolensk skver pamyati geroyev.jpg|thumb|250px|Сквер Памяці Герояў]] |width="29%"|[[Файл:Смоленск. Памятник Благодарная Россия..JPG|thumb|250px|Помнік «Удзячная Расія» у скверы Памяці Герояў]] |width="29%"|[[Файл:Смоленск. Бюст Кутузова в Сквере Памяти Героев.JPG|thumb|250px|Бюст Кутузава ў скверы Памяці Герояў]] |} * [[Рэадаўскі парк]] * [[Красны Бор (лесапарк, Смаленск)|Красны Бор]] * [[Дубравенка (лесапарк, Смаленск)|Дубравенка]] * [[Серабранка (лесапарк, Смаленск)|Серабранка]] * [[Саколья Гара (лесапарк, Смаленск)|Саколья Гара]] {|class="graytable" |+Даваенныя будынкі Смаленска<br /><span class="subcaption"></span> |width="29%"|[[Файл:Смоленск. Здание универмага..JPG|250px]] |width="29%"|[[Файл:Смоленск. Сбербанк..JPG|250px]] |width="29%"|[[Файл:Смоленск. Здание 1930-х годов..JPG|250px]] |} === Славутасці === {{Асноўны артыкул|Славутасці Смаленска}} {|class="graytable" |+Пасляваенныя будынкі Смаленска<br /><span class="subcaption"></span> |width="29%"|[[Файл:Смоленск. Здание советского периода..JPG|250px]] |width="29%"|[[Файл:Смоленск. Жилой дом..JPG|250px]] |width="29%"|[[Файл:Смоленск. Сталинка..JPG|250px]] |} == Навука і адукацыя == === Сярэдне-спецыяльныя навучальныя ўстановы === [[Файл:Russia sgtep april2007.jpg|210px|thumb|Політэхнічны каледж]] [[Файл:Смоленск. Колледж телекоммуникаций..JPG|thumb|Каледж тэлекамунікацый]] * [[Смаленскі каледж тэлекамунікацый]] * [[Смаленскі політэхнічны каледж]] * [[Смаленскі будаўнічы каледж]] * [[Смаленскі педагагічны каледж]] * [[Смаленскі базавы медыцынскі каледж]] * [[Смаленская акадэмія прафесійнай адукацыі]] * [[Смаленскі аўтатранспартны каледж імя Я.Г. Трубіцына]] * [[Смаленскі дзяржаўны інстытут мастацтваў#Каледж|Каледж Смаленскага інстытута мастацтваў]] * [[Міжнародны каледж сучасных тэхналогій]] * [[Смаленскі каледж лёгкай прамысловасці і індустрыі моды]] * [[Смаленскі кааператыўны тэхнікум]] * [[Смаленскі гандлёва-эканамічны тэхнікум]] * [[Смаленскі індустрыяльны тэхнікум]] * [[Смаленскі тэхналагічны тэхнікум]] * [[Смаленскі вячэрні тэкстыльны тэхнікум]] * [[Смаленскі юрыдычны тэхнікум Міжнароднага Юрыдычнага Інстытута]] * [[Смаленскае абласное музычнае вучылішча імя М. І. Глінкі]] ;Філіялы іншагародніх навучальных устаноў * [[Юрыдычны каледж Расійскай секцыі Міжнароднай паліцэйскай асацыяцыі|Юрыдычнага каледжа Расійскай секцыі Міжнароднай паліцэйскай асацыяцыі]] * [[Расійскі універсітэт транспарту#Маскоўскі каледж чыгуначнага транспарту|Маскоўскага каледжа чыгуначнага транспарту]] * [[Маскоўскі фінансавы каледж|Маскоўскага фінансавага каледжа]] === Вышэйшыя навучальныя ўстановы === [[Файл:Смоленск. Университет..JPG|thumb|Смаленскі дзяржаўны ўніверсітэт]] [[Файл:Смоленск. Академия физической культуры..JPG|thumb|Акадэмія фізічнай культуры, спорту і турызму]] ;Дзяржаўныя: * [[Смаленскі дзяржаўны ўніверсітэт]] * [[Смаленскі дзяржаўны медыцынскі універсітэт]] * [[Смаленская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія]] * [[Смаленская дзяржаўная акадэмія фізічнай культуры, спорту і турызму]] * [[Ваенная акадэмія вайсковай супрацьпаветранай абароны Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі]] * [[Смаленскі дзяржаўны інстытут мастацтваў]] ;Недзяржаўныя: * [[Смаленскі інстытут бізнесу і прадпрымальніцтва]] * [[Смаленская Праваслаўная Духоўная семінарыя]] === Навукова-даследчыя ўстановы === * Смаленскі навукова-даследчы інстытут сельскай гаспадаркі == Архітэктура == * [[Аўрааміеў манастыр (Смаленск)|Аўрааміеў манастыр]] * [[Царква Пятра і Паўла на Гарадзянцы]] * [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Смаленск)|Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] * [[Смаленскі крэмль]] * [[Свята-Троіцкі манастыр (Смаленск)|Свята-Троіцкі манастыр]] == Эканоміка == Асноўныя прамысловыя прадпрыемствы Смаленска: * Смаленскі авіяцыйны завод * ААТ «ВА „Крышталь“» (дыяментагранільная фабрыка) * ЗАТ «Смаленская панчошная фабрыка» * ААТ «Хлебапек» (уваходзіць у Аграпрамысловую карпарацыю «Стойленская Ніва») == Транспарт == * [[Смаленскі тралейбус]] * [[Смаленскі трамвай]] == Спорт == * [[ФК Дняпро Смаленск]] == Беларусы Смаленска == {{Урэзка | Выраўноўванне = right | Без разрываў = 1 | Загаловак =«Васіль Каліна» | Змест = <poem> Я пра Смаленск пішу каротка, Ты сам падумай і разваж. Смаленск! Ты слава нашых продкаў, Смаленск! Ты сёння гонар наш. Падняць павінен тое ўнук, Што ў дзеда выслізнула з рук... </poem> | Подпіс = [[Уладзімір Сідаравіч Клішэвіч]], 1965 }} Яшчэ ў 1677 годзе ў Смаленску па-беларуску была надрукавана кніга Міколы Дылецкага «Граматыка мускуійская»{{sfn|Иванов|2011|с=108}}. У XIX стагоддзі [[І. І. Арлоўскі]] пісаў пра смаленскія кірмашы: «Чуецца сакавітая беларуская гаворка, чуваць гукі дудак, скрыпак і свісцёлак, ідзе жвавы гандаль дзеравяным таварам»{{sfn|Иванов|2011|с=141}}. Паводле перапісу 1859 года ў Смаленску і Смаленскім павеце жылі 82,636 [[беларусы|беларусаў]] і толькі 7,611 рускіх і 1,077 прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцей. У 1917 годзе ў горад прыязджае [[Максім Гарэцкі]] і паступае ў Археалагічны інстытут. Працаваў на савецкай службе<ref>Адамовіч, Чыгрын, С. 92.</ref>, у Смаленскім савеце{{efn|Адзначаецца яго добрае знаёмства з [[В. Кнорын]]ым<ref>Адамовіч, С. 89, Чыгрын.</ref>.}}, камендантам жыллёвага аддзела{{efn|Кіраваў рэквізіцыяй «лішкаў жытла ў буржуазіі».}} ў Смаленску (1918), паралельна, потым і стала супрацоўнічаў у газетах «Известия Смоленского Совета», «Западная коммуна», «[[Звязда (1917)|Звезда]]» (з жніўня 1918{{efn|Запрошаны на сталую працу ў «Звязду» Кнорыным пасля абвяшчэння [[БССР]]<ref>Пшыркоў, С. 7.</ref>.}}). З восені 1917 да 21 студзеня 1919 года ў Смаленску жыў [[Янка Купала]] разам са сваёй жонкай на вуліцы Малой Багаслоўскай, 5 (сёння вуліца Пушкіна) і працаваў агентам забеспячэння{{sfn|Иванов|2011|с=170—171}}. У 1922—1923 і 1925—1927 гадах дзейнічала [[беларуская секцыя пры Смаленскім губернскім аддзеле народнай асветы]]<ref>Беларускае замежжа, «Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі», Мн., 2010, Беларусы ў Расіі, С. 114</ref>. Паводле ўспамінаў [[Алег Трусаў|А. Трусава]], у 1990 годзе мясцовыя дэпутаты прыхільна паставіліся да магчымасці правядзення рэферэндуму па далучэнні Смаленска да Беларусі. У сярэдзіне 1990-х смаленская эліта выступіла з прапановай зрабіць у горадзе сталіцу [[Саюзная Дзяржава|Саюза Расіі і Беларусі]] на той падставе, што менавіта тут утварылася [[БССР|Беларуская ССР]].<ref>[[Вячаслаў Ракіцкі]], [[Алег Трусаў]]. [http://www.svaboda.org/content/transcript/761466.html Беларускі феномен Смаленшчыны] // [[Радыё Свабода]], 31 жніўня 2007</ref> У 2012 годзе ў Смаленску жыве больш за 12000 беларусаў. 22 сакавіка 2013 года заснавана беларускае зямляцтва і суполка [[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны|Таварыства беларускай мовы імя Ф.Скарыны]]<ref>[http://www.smolgazeta.ru/events/11867-v-smolenske-poyavilos-obshhestvo-po-izucheniyu.html В Смоленске появилось общество по изучению белорусского языка] // Смоленская газета, 22.03.2013 {{ref-ru}}</ref>. == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Смаленска|Ганаровыя грамадзяне Смаленска}} * [[Міхаіл Васілевіч Анцаў]] (1865—1945) — беларускі кампазітар, харавы дырыжор, хормайстар і педагог. * [[Нінэль Міронаўна Бабкова]], беларускі вучоны * [[Аляксандр Раманавіч Бяляеў]], рускі пісьменнік-фантаст * [[Барыс Львовіч Васільеў]], рускі пісьменнік, драматург * [[Барыс Якаўлевіч Вішкароў]] (1905—1974) — савецкі акцёр, рэжысёр, педагог, сцэнарыст. * [[Віктар Аляксандравіч Гвоздзеў]], дзяржаўны дзеяч БССР * [[Міхаіл Глінка]], рускі кампазітар * [[Лідзія Аляксандраўна Дурнаво]], мастацтвазнаўца * [[Уладзімір Кармілкін]] (1934—2002) — беларускі журналіст<ref>[https://www.svaboda.org/a/24844032.html Памёр Уладзімір Кармілкін] // [[Радыё Свабода]], 17 ліпеня 2002.</ref> * [[Валерыя Іванаўна Круткене]] (нар. 1938) — беларускі архітэктар і педагог. * [[Макар Цімафеевіч Кудрын]] (1914—1962) — заслужаны ўрача БССР. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Навумаў]], беларускі дзяржаўны дзеяч * [[Уладзімір Сяргеевіч Салдатаў]], беларускі фізікахімік * [[Галіна Аляксандраўна Трушнікава]] (нар. 1931) — беларускі архітэктар. * [[Святлана Якаўлеўна Ульянава]] (1936—1984) — беларускі архітэктар. * [[Эдуард Анатолевіч Хіль]], савецкі і расійскі народны спявак * [[Іван Макаравіч Хозераў]], беларускі і рускі мастацтвазнавец, гісторык архітэктуры * [[Таццяна Нілаўна Яблонская]], украінскі жывапісец * [[Валянціна Іванаўна Качан]] (нар. 1951) — беларускі палітык. * [[Дзмітрый Іванавіч Мяцеліца]] (нар. 1938) — фізіка- і біяхімік. Доктар хімічных навук (1976), прафесар. == Іншае == На думку У. Тапарова, назву рэчкі Смолка (басейн Дона) трэба тлумачыць як балтызм, як гэта робіць А. Трубачоў у сувязі са Смолка (вар. Цмолка) у басейне Гарыні: Смолка < Цмолка < *Kim-al- (''*kimal-'' «чмель»)<ref>В. Н. Топоров. Балтийские следы на Верхнем Дону // Балто-славянские исследования. 1988—1996. Москва, 1997. С. 317.</ref>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Смаленск|Паўловіч Р. К.|39—40}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Смаленск|673}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=598|артыкул=Смаленск|аўтар=}} * {{h|Иванов|2011|Иванов Ю. Г. Город-герой Смоленск. 500 вопросов и ответов о любимом городе. — Смоленск: Русич, 2011. {{ref-ru}}}} == Спасылкі == {{Commonscat|}} * [http://www.smolensk.ru/ Афіцыйная старонка Смаленскай вобласці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20041214122604/http://www.krepost.smolensk.ru/ |date=14 снежня 2004 }}{{ref-ru}} * [http://www.radzima.org/be/pub/2409_m/ Артыкул на Radzima.org] * [http://www.krepost.smolensk.ru/ Смаленская крэпасць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20041214122604/http://www.krepost.smolensk.ru/ |date=14 снежня 2004 }}{{ref-ru}} * [http://www.smalensk.org/ Беларуская Смаленшчына] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110708094644/http://www.smalensk.org/ |date=8 ліпеня 2011 }} {{Смаленская вобласць}} {{Гарады-героі}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Смаленскай вобласці]] [[Катэгорыя:Смаленск| ]] [[Катэгорыя:Былыя сталіцы]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] i2glonmrzhstee7vxf0iyket9jko8n8 0 9201 5227883 5147875 2026-10-27T10:07:20Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5227883 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:President Ronald Reagan Making His Berlin Wall Speech at Brandenburg Gate West Berlin - DPLA - e5f32e4ef48546eeda83f863a08fef32.jpg|thumb|[[Прэзідэнт ЗША]] [[Рональд Рэйган]] выступае на фоне [[Берлінская сцяна|Берлінскай сцяны]].]] * [[17 лютага]]: Заснаваны [[Дзаржаўны аркестр сімфанічнай і эстраднай музыкі БССР]] пад кіраўніцтвам [[М. Фінберг]]а. * [[19 красавіка]]: Упершыню на тэлеэкране з’явілася [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйная]] сям’я [[Сімпсаны|Сімпсанаў]]. * [[28 мая]]: 19-гадовы заходненямецкі пілот [[Маціяс Руст]] на прыватным самалёце [[Cessna 172]] сеў на [[Чырвоная плошча|Чырвонай плошчы]] ў [[Масква|Маскве]]. * [[12 чэрвеня]]: У час візіту ў [[Заходні Берлін]] [[прэзідэнт ЗША]] [[Рональд Рэйган]] заклікаў савецкага лідара [[Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў|Міхаіла Гарбачова]] разбурыць [[Берлінская сцяна|Берлінскую сцяну]]. * [[27 кастрычніка]]: Завяршыўся [[I вальны сойм беларускіх суполак]] (пач. 26.10). * [[6 лістапада]]: Заснаваны [[Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры]]. * [[14 снежня]]: Створаны [[Беларускі саюз дызайнераў]]. * [[25 снежня]]: Заснаваны Мінскі тэатр гумару «[[Хрыстафор]]». == Нарадзіліся == * [[4 верасня]]: [[Марына Лінчук]], беларуская фотамадэль * [[8 верасня]]: [[Аляксандр Біладо]], канадскі [[фрыстайл]]іст, чэмпіён свету і Алімпійскіх гульняў * [[28 верасня]]: [[Хілары Даф]], амерыканская актрыса і спявачка == Памерлі == * [[23 мая]]: [[Канстанцін Ігнатавіч Лукашоў]], беларускі навуковец * [[29 жніўня]]: [[Лі Марвін]], амерыканскі кінаакцёр * [[3 кастрычніка]]: [[Жан Ануй]], французскі драматург {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1987| ]] 0utnljcytcmybye9lx98rki8xgerenv 0 10007 5227504 5227149 2026-10-26T18:26:01Z M.L.Bot 261 вфтр 5227504 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Маладзечна}} {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Маладзечна |краіна = Беларусь |вобласць = Мінская |раён = Маладзечанскі |статус з = 1929 }} '''Маладзе́чна'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Maladziečna}}) — горад у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]] на [[Уша (прыток Віліі)|рацэ Уша]], адміністрацыйны цэнтр [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскага раёна]]. За 73 км на паўночны захад ад [[Мінск]]а. Насельніцтва — {{num|88290|чал.}} (2025)<ref name=":9">{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_148167/|title=Численность населения на 1 января 2025 г. и среднегодовая численность населения за 2024 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа|author=Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь|website=Белстат|access-date=1 красавіка 2025|archive-date=28 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250328084902/https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_148167/|url-status=dead}}</ref>. == Назва == Паводле [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]] і [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалева]], назва Маладзечна ўтварылася ад слова «маладзец» у значэнні — «дзяцюк, ваяр княжацкай дружыны»<ref name="KTSB" /><ref>А. Ф. Рогалев. Географические названия в калейдоскопе времен. Гомель, 2011. С. 150.</ref>. Паводле сайта Маладзечанскага райвыканкама, назву горад атрымаў, хутчэй усяго, ад назвы невялікай рэчкі Маладачанкі, пры ўпадзенні якой у раку [[Уша (прыток Віліі)|Уша]] быў пабудаваны замак<ref>[https://molodechno.gov.by/region/istoriya/ molodechno.gov.by] {{Недаступная спасылка}}</ref>. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Маладзечна}} У раёне Маладзечна ў бронзавым веку (XI тысячагоддзе да н. э. — VII стагоддзе да н. э.) жылі плямёны [[Культура шнуравой керамікі|культуры шнуравой керамікі]]. Насельнікі займаліся жывёлагадоўляй і земляробствам, хоць больш старадаўнія заняткі — паляванне, рыбалоўства і збіральніцтва — таксама займалі значнае месца у іх гаспадарчай дзейнасці. Наступная стадыя ў развіцці насельніцтва рэгіёна — [[культура штрыхаванай керамікі]]. Жыллём для насельнікаў служылі хаты слупавой канструкцыі<ref>Каханоўскі Г. А. Маладзечна: Гіст.-экан. нарыс.— Мн.: Полымя, 1988.— 120 с.: іл.— (Гарады Беларусі). ISBN 5-345-000787-6</ref>. На захадзе ад Маладзечна ў пачатку II тысячагоддзя спынілася ўмоўная мяжа паміж старалітоўскай племянной тэрыторыяй і тэрыторыяй, якую ў выніку экспансіі (імаверна пры [[Брачыслаў Ізяславіч|Брачыславе]]) кантралявалі крывічы<ref>Е. Ахманскі. Літоўская этнічная племянная мяжа на ўсходзе ад племянной эпохі да XVI стагоддзя // Arche. № 2. 2016. С. 91.</ref>. Пра гэта сведчаць тапонімы каля Маладзечна тыпу [[Палачаны]], [[Гарадзілава (Маладзечанскі раён)|Гарадзілава]] (ад імя тыпу *Гарадзіла). {{няма АК 2|Пазней адбылася літоўская палітычная (і часткова дэмаграфічная, у выглядзе перасялення літоўскага баярства) экспансія ў адваротным кірунку, пра гэта сведчыць суцэльная прастора тапонімаў, вытворных ад балцка-літоўскіх імёнаў, ажно да Менску (непасрэдна ля Маладзечна — [[Цівідаўка]] і [[Насілава]], ад імёнаў тыпу ''Ti-vydas, Nasilà'').|4|09|2026}} Першы пісьмовы ўспамін Маладзечна ў прысяжным лісце князя ноўгарад-северскага [[Дзмітрый Альгердавіч|Дзмітрыя Альгердавіча]] <!-- Не Карыбут, ён прысягнуў яшчэ ў 1386 годзе ў Луцку і не быў ноўгарад-северскім князем, а княжыў у Навагрудку. -->каралю [[Ягайла|Ягайлу]] і датуецца 16 снежня 1388 года{{sfn|ЭнцВКЛ|2005|с=263}}<ref>Материалы по истории и географии Дисненского и Вилейского уездов Виленской губернии / Изд. А. Сапунова и кн. В. Друцкого-Любецкого. — Витебск: Губернская типо-литография, 1896. — [2], 264, 144 с., 33 л. ил., карт.: ил. — С. 221.</ref>. З 1413 года мясцовасць у складзе [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. У XV ст. каля сутокаў Маладачанкі і Ушы (на яе правым забалочаным беразе) пабудавалі [[Маладзечанскі замак|драўляны замак]], які неаднаразова цярпеў ад пажараў (у 1519 двойчы, у 1533 годзе) і быў зруйнаваны ў XVIII ст. Цэнтр намесніцтва, у 1500 годзе згадваецца намеснік маладзечанскі [[Іван Кошка]], акольнічы смаленскі. Паводле адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гадоў, Маладзечна ўвайшло ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]]. У 1567 годзе тут праходзілі папярэднія перамовы прадстаўнікоў Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага датычна ўмоў [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005|с=263}}. У канцы XVI ст. Маладзечна сярод 20 найбуйнейшых гарадоў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] на тэрыторыі сучаснай Беларусі{{sfn|ЭнцВКЛ|2005|с=263}}. У розныя часы мясцовасць знаходзілася ва ўладанні [[Заслаўскія (Яўнуцьевічы)|Заслаўскіх-Мсціслаўскіх]], [[Сангушкі|Сангушкаў]], [[Агінскія|Агінскіх]] і інш. У [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікую Паўночную вайну]] (1700—1721) у 1708 годзе Маладзечна пэўны час займалі шведскія войскі. У 1757 годзе [[Спіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Аўгуст Сас]] надаў мястэчку прывілей на гандаль. У 1758 годзе ўладальнік паселішча [[Міхал Казімір Агінскі]] збудаваў тут касцёл [[Святы Казімір|Св. Казіміра]], пры якім з 1762 года дзейнічаў кляштар трынітарыяў (скасаваны расійскімі ўладамі ў 1831)<ref name="KChB" />. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793) Маладзечна апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай]], з 1847 [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У [[вайна 1812 года|вайну 1812 года]] 4 снежня каля мястэчка расійскія войскі разбілі ар’ергард французскай арміі маршала Віктора. Падчас [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|вызваленчага паўстання 1830—1831 гадоў]], 14 красавіка 1831 года атрад [[Міхал Ходзька|Міхала Ходзькі]] пры падтрымцы местачкоўцаў выбіў расійскі гарнізон з Маладзечна. Аднак ужо 22 красавіка 1831 года царскія карнікі занялі паселішча, пачалі дзейнічаць ваенна-палявыя суды над паўстанцамі. У 1864 годзе для [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі краю]] расійскія ўлады адкрылі [[Маладзечанская настаўніцкая семінарыя|настаўніцкую семінарыю]], выкладанне ў ёй вялося рускай мовай пад наглядам [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]. У 1873 годзе будова [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібава-Роменскай чыгункі]] спрыяла пераўтварэнню невялікага мястэчка ў чыгуначны вузел. <gallery mode="packed" heights="120" caption="Старыя выявы Маладзечна"> Файл:Maładečna. Маладэчна (D. Strukov, XIX).jpg|Грэка-каталіцкая царква Файл:Maładečna, Zamkavaja. Маладэчна, Замкавая (1887).jpg|Панарама мястэчка Файл:Maładečanskaja synagoga. Маладэчанская сынагога (1887).jpg|Сінагога Файл:Maładečna. Маладэчна (XIX, II).jpg|Царква-[[Мураўёўкі|мураўёўка]] [[Маскоўскі патрыярхат|МП]] </gallery> У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] Маладзечна з восені 1915 года апынулася ў прыфрантавой паласе. Тут дыслацыраваліся часці расійскай 10-й арміі Заходняга фронту, размяшчаўся яе штаб, пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года выдавалася армейская газета «Бюллетень военно-революционного комитета 10-й армии». У сакавіку 1917 года быў створаны Савет рабочых і салдацкіх дэпутатаў. З 23 сакавіка па 13 красавіка 1917 года тут праходзіў 1-ы з’езд 10-й арміі. У гарнізоннай пякарні, дзе працавала 60 салдат і 140 вольнанаёмных рабочых, у ліпені 1917 года створана першая бальшавіцкая арганізацыя. Савецкая ўлада ўстаноўлена 7 (20) лістапада 1917 года. З 18 лютага 1918 года Маладзечна акупіравана германскімі войскамі. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] тэрыторыя абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. З 18 снежня 1918 года адноўлена савецкая ўлада, 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езда КП(б)Б горад у складзе [[ССРБ|БССР]], з 27 лютага 1919 года — у [[ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] з ліпеня 1919 года да ліпеня 1920 года і з кастрычніка 1920 года Маладзечна занята польскімі войскамі. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921 года|Рыжскага мірнага дагавора]] (1921) Маладзечна апынулася ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе было самастойнай гмінай Вілейскага павета [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. З 1927 года — цэнтр [[Маладзечанскі павет|Маладзечанскага павета]], а 26 красавіка 1929 года атрымала статус [[горад]]а<ref>{{Cite web |url=https://www.belaerogis.by/projects/molodechensk/ |title=Архіўная копія |access-date=18 кастрычніка 2019 |archive-date=18 кастрычніка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191018222350/https://www.belaerogis.by/projects/molodechensk/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.minsk-region.gov.by/ru/region/rajony-minskoj-oblasti/molodechnenskij-rajon {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190924190336/http://www.minsk-region.gov.by/ru/region/rajony-minskoj-oblasti/molodechnenskij-rajon |date=24 верасня 2019 }}</ref>. З 1922 па 1939 гады на тэрыторыі фальварка Гелянова (з 1929 года ў складзе горада) размяшчаўся [[Гарнізон у Гелянове|гарнізон]] 86-га пяхотнага палка [[Войска Польскае|Войска Польскага]]. У 1939 годзе Маладзечна ўвайшло ў [[БССР]], у 1940 годзе горад стаў цэнтрам раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]]. Імёны людзей, звязаных з Маладзечнам, ёсць у спісах ахвяр [[Катынскі расстрэл|катынскага расстрэла]], так, былі забіты падпаручнік Стэфан Чапурно<ref name=":1">Убиты в Катыни книга памяти, Москва, Общество «Мемориал» — Издательство «Звенья» 2015 ISBN 978-5-78700-123-5</ref><ref>Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego, Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, Warszawa 2000, s. 92</ref>, лекар 12-га дывізіёна 19-га палка ў Маладзечна, падпаручнік запасу Тадэвуш Ставіньскі<ref name=":1" /><ref name=":2">Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego, Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, Warszawa 2000, s. 595</ref>, чыноўнік падатковага ведамства ў Маладзечне, паручнік пяхоты Антоні Дэрвіньскі, які нарадзіўся ў Маладзечне<ref name=":2"/>, паручнік Вацлаў Лужынскі, выпускнік мясцовай гімназіі<ref name=":1" /><ref name=":2" />. Загінулі таксама вайскоўцы ды паліцыянты, якія ў розныя часы служылі ў Маладзечне, напрыклад капітан пяхоты Чэслаў Жэшатарскі<ref>Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego, Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, Warszawa 2003, s. 466</ref>. У 1940 годзе ў Маладзечне адкрылася педагагічнае вучылішча, таксама на гэты час у горадзе працавалі 2 клубы, бібліятэка, бальніца, 2 аптэкі. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 25 чэрвеня 1941 года да 5 ліпеня 1944 года горад знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. З 20 верасня 1944 года горад стаў адміністрацыйным цэнтрам [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 20 студзеня 1960 года пасля скасавання Маладзечанскай вобласці ўвайшоў у склад [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]].<ref name=":0">https://news.tut.by/society/669362.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200126143547/https://news.tut.by/society/669362.html |date=26 студзеня 2020 }}</ref> 28 чэрвеня 1958 года створана Маладзечанскае музычнае вучылішча, якое 1 верасня 2011 года перайменавана ва УА «[[Маладзечанскі дзяржаўны музычны каледж імя М. К. Агінскага]]». [[Файл:Maladechna Emblems.jpg|alt=Maladechna_Emblems.jpg|centre|thumb|Гербы Маладзечна]] [[Файл:Coat of arms of Maladzechna 1988-1999, Belarus (MQ).jpg|alt=Coat_of_arms_of_Maladzechna_1988-1999|міні|Герб Маладзечна 1988—1999]] 17 сакавіка 1988 года зацверджаны першы герб Маладзечна<ref>Рашэнне № 38 выканкама Маладзечанскага гарадскога Савета народных дэпутатаў</ref>. Аўтары герба: доктар гістарычных навук, краязнаўца, археолаг, дырэктар краязнаўчага музея [[Генадзь Аляксандравіч Каханоўскі|Генадзь Каханоўскі]] (1936—1994) і мастак Юрый Герасіменка-Жызнеўскі (1948—1997). У пачатку 1990-х гадоў старшыня Маладзечанскага гарвыканкама [[Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка]] правеў самую буйную кампанію па дэсаветызацыі тапанімікі ў Рэспубліцы Беларусь.<ref name=":0" /> Так, 25 красавіка 1993 года на цэнтральнай плошчы Маладзечна ў прысутнасці некалькіх тысяч гараджан адбылося ўрачыстае адкрыццё помніка «Пакутнікам за волю і незалежнасць Беларусі». Раней па ініцыятыве настаўніка Лявона Цімохіна і дырэктара завода жалезабетонных вырабаў Мікалая Івашкевіча з [[Салавецкія астравы|Салаўкоў]] прывезлі камень, які стаў асновай для помніка. Пасля пры падрыхтоўцы да «[[Дажынкі|Дажынак]]» помнік перанеслі ў Зялёны Гарадок — гістарычны раён горада побач з гарадскім паркам, затым далей у парк.<ref name="Пакутнікам" /> 3 мая 1991 года першым намеснікам старшыні Маладзечанскага гарвыканкама прызначаны [[Віктар Іосіфавіч Ганчар]]. 18 сакавіка 1997 года ў горадзе адбылася ўрачыстая кансекрацыя новага касцёла Св. Іосіфа<ref name="catholic" />. 21 снежня 1999 года зацверджаны новы герб Маладзечна (аўтары герба: А. А. Шпунт і мастак І. А. Шпунт)<ref>Рашэнне № 23 Маладзечанскага гарадскога Савета дэпутатаў, новы герб занесены ў Гербавы матрыкул Рэспублікі Беларусь 10 лютага 2000 пад № 39</ref>. <gallery mode="packed" heights="170" caption="Горад на старых фотаздымках"> Файл:Maładečna, Zamkavaja, Trynitarski. Маладэчна, Замкавая, Трынітарскі (1930).jpg|[[Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар трынітарыяў (Маладзечна)|Касцёл і кляштар трынітарыяў]] Файл:Maładečna, Hielanova, Mienskaja brama. Маладэчна, Гелянова, Менская брама (1937) (2).jpg|[[Трыўмфальная арка (Маладзечна)|Трыўмфальная брама]], знішчаная пасля вайны Файл:Maładečna, Vilenskaja. Маладэчна, Віленская (1930).jpg|Капліца Файл:Maładečna, Stancyja.jpg|Чыгуначная станцыя </gallery> 17 кастрычніка 2002 года адкрыты Палац культуры (ДУ «Палац культуры г. Маладзечна»). 31 мая 2005 года адбылося аб’яднанне Маладзечанскага раёна і горада Маладзечна ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — Маладзечанскі раён з адміністрацыйным цэнтрам у горадзе Маладзечна<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-88/2005-88(004-005).pdf&oldDocPage=2 Указ Президента Республики Беларусь от 31 мая 2005 года № 248 «Об объединении Молодечненского района и города Молодечно в одну административно-территориальную единицу»]</ref>. У 2011 годзе ў горадзе прайшоў фестываль «[[Дажынкі]]-2011». 21 кастрычніка 2011 года адкрыты Лядовы палац з аквапаркам (Спартыўна-забаўляльны цэнтр ДУ «Мінская абласная комплексная дзіцяча-юнацкая спартыўная школа „Алімпік-2011“»). 27 сакавіка 2012 года зарэгістраваны Мясцовы дабрачынны фонд «Спадчына Міхала Клеафаса Агінскага»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tio.by/info/novosti/11977/|title=Ці стане Агінскі візітнай карткай Маладзечна? - все о туризме и отдыхе в Беларуси|last=travelsoft.by|website=www.tio.by|access-date=2026-10-26}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://allminsk.biz/30565-prezentacija-mestnogo-blagotvoritelnogo-fonda-nasledie-mihala-kleofasa-oginskogo-v-molodechno|title=Презентация Местного благотворительного фонда «Наследие Михала Клеофаса Огинского» в Молодечно|first=Super|last=User|website=Минский Столичный Союз Предпринимателей и Работодателей|date=2012-06-13|access-date=2026-10-26}}</ref><ref name="РГ_02">[http://www.rh.by/by/174/10/4822/ Ва ўзнёслай атмасферы ў Маладзечне прайшла прэзентацыя дабрачыннага фонду «Спадчына Міхала Клеафаса Агінскага»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120818120910/http://rh.by/by/174/10/4822 |date=18 жніўня 2012 }} // «[[Рэгіянальная газета (1995)|Рэгіянальная газета]]»</ref><ref>{{Cite web|url=https://yznajbelarus.blogspot.com/2016/05/blog-post.html|title=Узнай Беларусь лучше: Фонд «Наследие Михаила Клеофаса Огинского»|website=Узнай Беларусь лучше|access-date=2026-10-26}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://contragent.by/unp/691150264|title=Проверка контрагента {{!}} Фонд Наследие М.Кл. Огинского УНП: 691150264|website=contragent.by|date=2012-03-27|access-date=2026-10-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://normativka.by/lib/unp/691150264|title=Фонд «Наследие М.Кл. Огинского» – УНП 691150264 {{!}} Проверка по реестрам|website=normativka.by|access-date=2026-10-26}}</ref>. У 2013 годзе ў межы горада ўключаныя некаторыя вуліцы вёскі Рагазы, частка тэрыторыі Цюрлёўскага сельсавета<ref name="сельсавет" />. 10 сакавіка 2017 года адбылася акцыя пратэсту (каля 1000 чалавек) названая як «Марш недармаедаў» ці «Марш раззлаваных беларусаў». Людзі сабраліся на цэнтральнай плошчы і пасля мітынгу прайшлі маршам да будынка падатковай інспекцыі. Пратэставалі супраць так званага «дэкрэта аб дармаедстве» і «падатку на беспрацоўных» ([[Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства|Дэкрэта прэзідэнта № 3 «Аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства»]]) і іншых дзеянняў уладаў. Гучалі лозунгі: «Нет декрету № 3 — [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Лукашенко]] уходи», «Баста», «Ганьба», «[[Жыве Беларусь!|Жыве Беларусь]]» і іншыя.<ref>https://www.intex-press.by/2017/03/10/v-molodechno-na-marsh-netuneyadtsev-vyshlo-1000-chelovek-brutalno-zaderzhany-lebedko-rymashevskij-i-zhurnalist-belapan/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180616103953/https://www.intex-press.by/2017/03/10/v-molodechno-na-marsh-netuneyadtsev-vyshlo-1000-chelovek-brutalno-zaderzhany-lebedko-rymashevskij-i-zhurnalist-belapan/ |date=16 чэрвеня 2018 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://naviny.by/article/20170310/1489163644-marsh-netuneyadcev-proshel-v-molodechno |title=Архіўная копія |access-date=13 кастрычніка 2017 |archive-date=16 чэрвеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180616130242/https://naviny.by/article/20170310/1489163644-marsh-netuneyadcev-proshel-v-molodechno |url-status=dead }}</ref><ref>http://belsat.eu/ru/news/protest-protiv-dekreta-3-planiruetsya-10-marta-v-molodechno-onlajn/</ref><ref>https://news.tut.by/economics/534762.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190729193919/https://news.tut.by/economics/534762.html |date=29 ліпеня 2019 }}</ref> 13 ліпеня 2019 года адбылося адкрыццё «Вуліцы стрыт-фуда» («Завулак ката Францыска») на міні-рынку па вул. Ф. Скарыны. На дзень адкрыцця працавалі 12 павільёнаў ежы, прастора для выстаў і вулічных выступаў. Лічыцца мясцовай славутасцю.<ref>https://rh.by/ru/2019/07/13/molodechno-street-food/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211021182654/https://rh.by/ru/2019/07/13/molodechno-street-food/ |date=21 кастрычніка 2021 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kraj.by/news/sobitiya/pesni-tantsi-i-eda-v-molodechno-otkrilas-pervaya-v-belarusi-ulitsa-strit-fuda |title=Архіўная копія |access-date=21 кастрычніка 2021 |archive-date=21 кастрычніка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021184248/https://kraj.by/news/sobitiya/pesni-tantsi-i-eda-v-molodechno-otkrilas-pervaya-v-belarusi-ulitsa-strit-fuda |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.sb.by/articles/ulitsa-na-udivlenie.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.the-village.me/village/food/food-news/276151-molodechno |title=Архіўная копія |access-date=21 кастрычніка 2021 |archive-date=21 кастрычніка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021182654/https://www.the-village.me/village/food/food-news/276151-molodechno |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.belmir.by/2019/07/14/кот-франциско-и-48-граффити-в-молодечно/</ref><ref>https://naviny.online/new/20190714/1563117731-v-molodechno-otkrylas-pervaya-v-belarusi-ulica-strit-fuda {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211021182702/https://naviny.online/new/20190714/1563117731-v-molodechno-otkrylas-pervaya-v-belarusi-ulica-strit-fuda |date=21 кастрычніка 2021 }}</ref> 15 красавіка 2020 года блогер і аўтар YouTube-канала «Краіна для жыцця» [[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Сяргей Ціханоўскі]] правёў вулічную сустрэчу і стрым з жыхарамі Маладзечна. Гэтая сустрэча стала адной з першых у яго перадвыбарчым туры па гарадах [[Беларусь|Беларусі]], які папярэднічаў старту прэзідэнцкай кампаніі 2020 года. Гэты стрым стаў важным пунктам мабілізацыі пратэстнага настрою ў рэгіёне. Амаль усе ўдзельнікі сустрэчы былі падвергнутыя палітычнаму пераследу і рэпрэсіям. Праз паўтара месяца, 29 мая 2020 года, [[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Сяргей Ціханоўскі]] быў затрыманы ў [[Гродна|Гродне]] і пасля прысуджаны да працяглага турэмнага зняволення. Ён выйшаў на волю ў чэрвені 2025 года ў межах абмену/вызвалення групы палітвязняў.<ref>{{Cite web|lang=be-BY|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ey9-5lnfAuI|title=Молодечно. Встреча с подписчиками на Бродвее|access-date=2026-09-24}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/97035|title=Фота і інтэрв'ю — гэта пікет. Як прайшлі суды ў Вілейцы, Маладзечне і Мінску|website=spring96.org|access-date=2026-09-24}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/97560|title=Аркадзя Жызнеўскага з Маладзечна аштрафавалі|website=spring96.org|access-date=2026-09-24}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/feature/2025/06/21/belorusskiy-oppozitsioner-sergey-tihanovskiy-vyshel-na-svobodu-v-vilnyuse-ego-vstretila-zhena-i-lider-oppozitsii-svetlana-tihanovskaya|title=Белорусский оппозиционер Сергей Тихановский освобожден. В Вильнюсе его встретила жена и лидер оппозиции Светлана Тихановская. Это произошло в день визита спецпосланника Трампа в Минск|website=Meduza|access-date=2026-09-24}}</ref> 19 мая 2020 года адменены Нацыянальны фестываль беларускай песні і паэзіі «Маладзечна-2020» у сувязі з пагрозай распаўсюджвання каранавіруснай інфекцыі [[COVID-19]]. Фестываль у Маладзечне ў 1993 годзе заснаваны па ініцыятыве [[Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка|Генадзя Карпенкі]]. З 1993 па 1996 праводзіўся штогод, пасля раз у два гады. З 2011 года зноў праводзіўся штогод, ажно да 2020.<ref>https://rh.by/2020/05/19/fjestvalju-nje-budzje/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200527121718/https://rh.by/2020/05/19/fjestvalju-nje-budzje/ |date=27 мая 2020 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kraj.by/belarus/news/sobitiya/-festivalya-belorusskoy-pesni-i-poezii-v-molodechno-v-etom-godu-ne-budet-2020-05-19 |title=Архіўная копія |access-date=20 мая 2020 |archive-date=5 снежня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205224713/https://kraj.by/belarus/news/sobitiya/-festivalya-belorusskoy-pesni-i-poezii-v-molodechno-v-etom-godu-ne-budet-2020-05-19 |url-status=dead }}</ref> 31 ліпеня 2020 года кандыдат у прэзідэнты Рэспублікі Беларусь [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]] разам з [[Вераніка Валер’еўна Цапкала|Веранікай Цапкала]] і [[Марыя Аляксандраўна Калеснікава|Марыяй Калеснікавай]] падчас перадвыбарчага мітынгу на гарадскім стадыёне сабралі па розных ацэнках ад 3 да 5 тысяч жыхароў.<ref>https://rh.by/2020/08/01/mola-cikhanouskaja-fota/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210301231542/https://rh.by/2020/08/01/mola-cikhanouskaja-fota/ |date=1 сакавіка 2021 }}</ref><ref>https://nn.by/?c=ar&i=256298</ref><ref>https://kraj.by/belarus/news/sobitiya/-v-molodechno-priehala-svetlana-tihanovskaya-so-svoim-shtabom-ochered-na-stadion-vnushitelnaya-2020-07-31 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200815040957/https://kraj.by/belarus/news/sobitiya/-v-molodechno-priehala-svetlana-tihanovskaya-so-svoim-shtabom-ochered-na-stadion-vnushitelnaya-2020-07-31 |date=15 жніўня 2020 }}</ref><ref>https://news.tut.by/society/694890.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201130203539/https://news.tut.by/society/694890.html |date=30 лістапада 2020 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.racyja.com/hramadstva/tsikhanouskaya-kalesnikava-i-tsapkala-ed/ |title=Архіўная копія |access-date=30 студзеня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200808180216/https://www.racyja.com/hramadstva/tsikhanouskaya-kalesnikava-i-tsapkala-ed/ |archivedate=8 жніўня 2020 |url-status=dead }}</ref><ref>https://belsat.eu/news/mityng-svyatlany-tsihanouskaj-u-maladzechne-strym/</ref><ref>https://charter97.org/be/news/2020/7/31/387735/</ref> 9—11 жніўня 2020 года на цэнтральнай плошчы сабралася да 2 тысяч жыхароў, якія [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|пратэставалі]] супраць фальсіфікацый на [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|выбарах прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], што сканчалася жорсткімі сілавымі разгонамі і затрыманнямі (арыштамі) да 80-90 чалавек штодня, часта з збіццём і катаваннямі пасля і суправаджалася поўным адключэннем інтэрнэту ўсімі правайдэрамі каля трох сутак. 13-22 жніўня прысутнасць супрацоўнікаў сілавых структур у горадзе практычна не назіралася. 16 жніўня адбылася найбольш масавая за ўсю гісторыю пратэстная акцыя на цэнтральнай плошчы горада — па розных ацэнках ад 5 да 7 тысяч жыхароў. З 23 жніўня сілавікі пачалі з’яўляцца падчас акцый [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|пратэсту]] на цэнтральнай плошчы і ў іншых раёнах горада, затрымліваць пратэстуючых супраць гвалту і фальсіфікацый на [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|выбарах прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] — распачаліся масавыя [[палітычныя рэпрэсіі]]. 25 верасня 2020 года суддзя [[суд]]а Маладзечанскага раёна Іршын Аляксей Валер’евіч быў уключаны ў санкцыйныя спісы [[Эстонія|Эстоніі]], [[Латвія|Латвіі]] і [[Літва|Літвы]] за ўдзел у [[Палітычныя рэпрэсіі|палітычных рэпрэсіях]] супраць удзельнікаў мірных пратэстаў у Беларусі.<ref>{{Cite web|lang=et|url=https://www.vm.ee/subjektide-nimekiri-vabariigi-valitsuse-sanktsioon-seoses-olukorraga-valgevenes|title=Subjektide nimekiri (Vabariigi Valitsuse sanktsioon seoses olukorraga Valgevenes) {{!}} Välisministeerium|website=www.vm.ee|access-date=2026-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://dissidentby.com/be/punishers/6d260243-9a52-4038-a307-4bd6fcca682e|title=Аляксей Валер'евіч Іршын — Dissidentby|website=dissidentby.com|access-date=2026-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rus.lsm.lv/statja/novosti/politika/glava-mid-obyjavil-o-vnesenii-v-cherniy-spisok-101-dolzhnostnogo-lica-respubliki-belarus.a375736/|title=Глава МИД объявил о внесении в черный список 101 должностного лица Республики Беларусь|website=rus.lsm.lv|access-date=2026-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.vm.ee/en/sanctions-government-republic-view-situation-belarus|title=The sanctions of the Government of the Republic in view of the situation in Belarus {{!}} Välisministeerium|website=www.vm.ee|access-date=2026-10-25}}</ref> 17 снежня 2020 года начальнік Маладзечанскага [[Раённы аддзел унутраных спраў|РАУС]] палкоўнік міліцыі [[Вадзім Сяргеевіч Прыгара]] дададзены ў санкцыйны спіс [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] з-за ўдзелу ў арганізацыі масавых [[Палітычныя рэпрэсіі|палітычных рэпрэсій]] і падрыву дэмакратыі ў [[Беларусь|Беларусі]].<ref>https://euroradio.fm/pad-sankcyi-es-trapili-dana-holdyngz-kiraunictva-spravami-prezidenta-agat</ref><ref>https://charter97.org/ru/news/2020/12/18/404495/</ref><ref>https://belsat.eu/ru/news/evrosoyuz-utverdil-novyj-paket-sanktsij-protiv-vlastej-belarusi</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.the-village.me/village/city/news-city/287283-us-uk-sanct |title=Архіўная копія |access-date=12 лютага 2023 |archive-date=12 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212143708/https://www.the-village.me/village/city/news-city/287283-us-uk-sanct |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.currenttime.tv/a/eu-belarus-sanctions/31005607.html</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.opensanctions.org/entities/NK-H27cy8t25f98NpuCoipXTt/|title=Vadzim Siarhejevich PRYGARA|website=OpenSanctions.org|date=1980-10-31|access-date=2023-07-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gels-avoirs.dgtresor.gouv.fr/Gels/RegistreDetail?idRegistre=3395|title=Détail du registre - Gels des Avoirs - Direction Générale Du Trésor|website=gels-avoirs.dgtresor.gouv.fr|access-date=2023-07-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vm.ee/en/sanctions-government-republic-view-situation-belarus#top|title=The sanctions of the Government of the Republic in view of the situation in Belarus {{!}} Välisministeerium|website=vm.ee|access-date=2023-07-20}}</ref> 19 ліпеня 2021 года сілавікі прыйшлі з ператрусам у рэдакцыю маладзечанскай «[[Рэгіянальная газета|Рэгіянальнай газеты]]», была канфіскавана тэхніка. Ператрус прайшоў і ў галоўрэда выдання Аляксандра Манцэвіча, пасля яго з жонкай павезлі на допыт, пасля чаго адпусцілі<ref>https://euroradio.fm/peratrus-u-regiyanalnay-gazece-u-maladzechne</ref><ref>https://officelife.media/news/26778-novyy-obysk-v-redaktsii-molodechnenskoy-regionalnoy-gazety/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211027181639/https://officelife.media/news/26778-novyy-obysk-v-redaktsii-molodechnenskoy-regionalnoy-gazety/ |date=27 кастрычніка 2021 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://news.mail.ru/incident/47179010/ |title=Архіўная копія |access-date=11 кастрычніка 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211027181453/https://news.mail.ru/incident/47179010/ |archivedate=27 кастрычніка 2021 |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.currenttime.tv/a/belarus-smi/31366760.html</ref>. 22 ліпеня 2021 года «Рэгіянальная газета» спыніла выпуск друкаванай версіі выдання па незалежных ад рэдакцыі прычынах<ref>https://rh.by/2021/07/22/rg-prypynjaje-druk/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211027133705/https://rh.by/2021/07/22/rg-prypynjaje-druk/ |date=27 кастрычніка 2021 }}</ref><ref>https://www.instagram.com/p/CRo0Rp7ITMY/</ref><ref>{{Cite web |url=https://mediazona.by/news/2021/07/22/regionalka |title=Архіўная копія |access-date=11 кастрычніка 2021 |archive-date=23 ліпеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723082032/https://mediazona.by/news/2021/07/22/regionalka |url-status=dead }}</ref>, а 20 студзеня 2022 года інфармацыйную прадукцыю сайта і тэлеграм-канала «Рэгіянальнай газеты» суд Маладзечанскага раёна прызнаў экстрэмісцкімі матэрыяламі. 15 кастрычніка 2021 года судом ліквідавана Рэспубліканскае маладзёжнае грамадскае аб’яднанне «NSNL» (РМГА «Некст Стоп — Нью Лайф»), дзякуючы якому ў Маладзечне з’явілася «Вуліца стрыт-фуда» («Завулак ката Францыска»). Арганізацыя была заснавана ў 1989 годзе, а ў Маладзечне пачала дзейнічаць ад 2019 года. Сябры NSNL займаліся актывізмам-урбанізмам, праблемамі інклюзіі, правоў чалавека, гендара. Ліквідацыя найбольш імаверна адбылася ў рамках «зачысткі» [[КДБ Беларусі]] грамадскіх арганізацый, якія фармавалі грамадзянскую супольнасць Беларусі.<ref>https://rh.by/2021/10/20/likvidacyja-2/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211021182654/https://rh.by/2021/10/20/likvidacyja-2/ |date=21 кастрычніка 2021 }}</ref><ref>https://t.me/rh_by/9442</ref><ref>https://reform.by/265536-garadskaja-prastora-nas-gjeta-kazarma-v-belarusi-likvidirovany-urbanisticheskie-organizacii</ref> 15 сакавіка 2022 года аднавіла працу Маладзечанская цэнтральная бібліятэка імя М. Багдановіча<!-- Тут трэба вікіфікаваць не Багдановіча, а бібліятэку, калі пра яе можа быць артыкул. --> пасля васьмігадовага рамонту.<ref>{{Cite web |url=https://kraj.by/news/sobitiya/v_molodechno_posle_vosmiletnego_kapremonta_otkrylas_biblioteka/ |title=Архіўная копія |access-date=12 лютага 2023 |archive-date=20 верасня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920163617/https://kraj.by/news/sobitiya/v_molodechno_posle_vosmiletnego_kapremonta_otkrylas_biblioteka/ |url-status=dead }}</ref> У верасні 2022 года закрыты рэчавы рынак, які працаваў больш за 20 гадоў з канца 1990-х (ТАА «Маладзечанскі кірмаш», дырэктар Святлана Пузянкова на момант закрыцця).<ref>{{Cite web |url=https://kraj.by/news/sobitiya/v_molodechno_na_veschevom_rynke_snosjat_torgovye_pavilony__uznali_chto_proishodit/ |title=Архіўная копія |access-date=12 лютага 2023 |archive-date=28 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028164650/https://kraj.by/news/sobitiya/v_molodechno_na_veschevom_rynke_snosjat_torgovye_pavilony__uznali_chto_proishodit |url-status=dead }}</ref> 5 ліпеня 2022 пасля рэканструкцыі адкрыты футбольны комплекс «Дзіцяча-юнацкай спартыўнай школы № 4 горада Маладзечна».<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://mlyn.by/05072022/v-molodechno-torzhestvenno-otkryli-futbolnyj-kompleks/|title=В Молодечно торжественно открыли футбольный комплекс|last=Limerencefox.com|website=Минская правда|date=2022-07-05|access-date=2023-10-30|last2=Войтова|first2=Ольга|url-status=dead}}</ref> 15 сакавіка 2023 года затрымалі 64-гадовага заснавальніка і галоўнага рэдактара «[[Рэгіянальная газета|Рэгіянальнай газеты]]» Аляксандра Манцэвіча, завялі крымінальную справу, пасля перавялі ў следчы ізалятар, відавочна ў межах [[Палітычныя рэпрэсіі|палітычных рэпрэсій]], скіраваных супраць незалежных СМІ ў Беларусі. Праваабарончыя арганізацыі прызналі яго [[Палітычныя зняволеныя|палітычным вязнем]].<ref>{{Cite web |url=https://baj.by/be/content/na-galounaga-redaktara-regiyanalnay-gazety-alyaksandra-mancevicha-zavyali-kryminalnuyu |title=Архіўная копія |access-date=23 сакавіка 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230606225157/https://baj.by/be/content/na-galounaga-redaktara-regiyanalnay-gazety-alyaksandra-mancevicha-zavyali-kryminalnuyu |archivedate=6 чэрвеня 2023 |url-status=dead }}</ref><ref>https://nashaniva.com/312744</ref><ref>https://www.svaboda.org/a/32330967.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.racyja.com/hramadstva/suprats-galounaga-redaktara-regiyan/ |title=Архіўная копія |access-date=23 сакавіка 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230323225942/https://www.racyja.com/hramadstva/suprats-galounaga-redaktara-regiyan/ |archivedate=23 сакавіка 2023 |url-status=dead }}</ref><ref>https://belsat.eu/in-focus/23-03-2023-masavyya-represii-pratsyagvayutstsa</ref><ref>https://euroradio.fm/na-galounaga-redaktara-regiyanalnay-gazety-raspachali-kryminalnuyu-spravu</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/313849|title=Галоўнага рэдактара «Рэгіянальнай газеты» прызналі палітвязнем|website=Наша Ніва|access-date=2023-11-07}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=http://spring96.org/be/news/111344|title=Заява аб прызнанні Аляксандра Манцэвіча палітычным зняволеным|website=spring96.org|date=2023-04-06|access-date=2023-11-07}}</ref> 9-10 чэрвеня 2023 адбыўся ХХII Нацыянальны фестываль беларускай песні і паэзіі «Маладзечна-2023».<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://mdk.by/%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0/%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%8F/2023/%D0%B8%D1%8E%D0%BD%D1%8C-2023/document-44333.html|title=НАЦЫЯНАЛЬНЫ ФЕСТЫВАЛЬ БЕЛАРУСКАЙ ПЕСНІ І ПАЭЗІІ “МАЛАДЗЕЧНА - 2023” - июнь, 2023 - Дворец культуры г.Молодечно|website=mdk.by|access-date=2023-10-26|archive-date=26 кастрычніка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231026150219/https://mdk.by/%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0/%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%8F/2023/%D0%B8%D1%8E%D0%BD%D1%8C-2023/document-44333.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://festyval.by/%D0%B0%D0%B1-%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%96/%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%8B/p-15613.html|title=Гала-канцэрт закрыцця «Любімыя песні. Спяваем разам» ХХII Нацыянальнага фестывалю беларускай песні і паэзіі “Маладзечна – 2023” - Навіны - Нацыянальны фестываль беларускай песні і паэзіі “МАЛАДЗЕЧНА”|website=festyval.by|access-date=2023-10-26|url-status=dead|archive-date=26 кастрычніка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231026150221/https://festyval.by/%D0%B0%D0%B1-%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%96/%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%8B/p-15613.html}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zviazda.by/ru/node/281662|title=Урачыста завяршыўся XXII Нацыянальны фестываль беларускай песні і паэзіі «Маладзечна — 2023»|website=zviazda.by|date=2023-06-11|access-date=2023-10-26|url-status=dead|archive-date=26 кастрычніка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231026154726/https://zviazda.by/ru/node/281662}}</ref> 15 ліпеня 2023 адбылося ўрачыстае адкрыццё новага будынка ЗАГСа ў цэнтры Маладзечна з удзелам міністра юстыцыі Сяргея Хаменкі і старшыні Мінскага аблвыканкама Аляксандра Турчына. У будынку ЗАГСа размясцілася таксама служба «Адно акно».<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://minjust.gov.by/be/press/news/_notaries_zags/_15072023/|title=У Маладзечне ўрачыста адкрылі новы ЗАГС|website=Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь|date=15.07.2023}}{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/nastoyashchiy-dvorets-v-molodechno-torzhestvenno-otkryli-novyy-zags.html|title=Настоящий дворец – в Молодечно торжественно открыли новый ЗАГС|first=Андрей|last=ЗАХАРОВ|website=www.sb.by|date=2023-07-15|access-date=2023-10-26}}</ref> 4-14 жніўня 2023 года ў Маладзечне праведзены гульні па пляжным валейболе ў рамках II [[Гульні краін СНД 2023|Гульняў краін СНД 2023]].<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://kraj.by/news/sport/molodechnency-na-igrah-stran-sng-besilis-s-kraskami-eli-soldatskuju-kashu-a-v-gosti-priehali-premer-ministr-i-zampredsedatelja-minoblispolkoma/|title=Молодечненцы на Играх стран СНГ бесились с красками, ели солдатскую кашу, а в гости приехали Премьер-министр и зампредседателя Миноблисполкома|website=KRAJ.BY - Спорт|access-date=2023-10-26|archive-date=26 кастрычніка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231026150222/https://kraj.by/news/sport/molodechnency-na-igrah-stran-sng-besilis-s-kraskami-eli-soldatskuju-kashu-a-v-gosti-priehali-premer-ministr-i-zampredsedatelja-minoblispolkoma/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.belta.by/sport/view/uchastnikov-ii-igr-stran-sng-vstrechajut-v-gostinitse-molodechno-580350-2023/|title=Участников II Игр стран СНГ встречают в гостинице "Молодечно"|website=www.belta.by|date=2023-08-04|access-date=2023-10-26}}</ref> Гульні мелі вельмі нізкую папулярнасць сярод жыхароў Беларусі, нягледзячы на магчымасць бясплатнага наведвання і прымус бюджэтнікаў як гледачоў.<ref>{{Cite web|url=https://t.me/Belarus_Files/948|title=Беларусский расследовательский центр|website=Telegram|access-date=2023-10-26}}</ref> 25 верасня 2023 года старшыню Маладзечанскага райвыканкама [[Юрый Мікалаевіч Горлаў|Горлава Юрыя Мікалаевіча]] вызваліў ад пасады [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Лукашэнка]] і прызначыў сваім памочнікам — інспектарам па Гомельскай вобласці.<ref name=":3">{{Cite web|lang=by-BY|url=https://blr.belta.by/president/view/juryj-gorlau-naznachany-pamochnikam-prezidenta-belarusi-inspektaram-pa-gomelskaj-voblastsi-132850-2023/|title=Юрый Горлаў назначаны памочнікам Прэзідэнта Беларусі - інспектарам па Гомельскай вобласці {{!}} Навіны Беларусі {{!}} Беларускія навіны {{!}} Беларусь - афіцыйныя навіны {{!}} Мінск {{!}} БелТА|website=blr.belta.by|date=2023-09-25|access-date=2023-10-26}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|url=https://president.gov.by/be/novosti-aprb/yuryy-gorlau-naznachany-pamochnikam-prezidenta-inspektaram-pa-gomelskay-voblasci|title=Юрый Горлаў назначаны памочнікам Прэзідэнта - інспектарам па Гомельскай вобласці {{!}} Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|website=president.gov.by|access-date=2023-10-26}}</ref> 3 лістапада 2023 года вынесены прысуд галоўнаму рэдактару «[[Рэгіянальная газета|Рэгіянальнай газеты]]» і палітвязню [[Аляксандр Барысавіч Манцэвіч|Аляксандру Манцэвічу]] — 4 гады калоніі і штраф у памеры 400 [[Базавая велічыня|базавых велічынь]], што складае 14 800 [[Беларускі рубель|рублёў]] (~4500 [[Долар ЗША|USD]]). Журналіста абвінавацілі ў дыскрэдытацыі Рэспублікі Беларусь паводле арт. 369-1 Крымінальнага кодэкса. Крымінальную справу вёў суддзя Аляксей Іршын, дзяржабвінавачанне падтрымліваў памочнік пракурора Аляксандр Марцінчык.<ref>{{Cite web|lang=be|url=http://spring96.org/be/news/113227|title=“Сваёй віны не прызнаю”: вынесены прысуд рэдактару “Рэгіянальнай газеты” Аляксандру Манцэвічу|website=spring96.org|date=2023-11-03|access-date=2023-11-03}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/53115.html|title=Главреда «Рэгіянальнай газеты» приговорили к четырем годам колонии за «дискредитацию Беларуси»|website=Зеркало|date=2023-11-03|access-date=2023-11-03}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.currenttime.tv/a/belarus-mantsevich/32668741.html|title=В Беларуси главного редактора "Региональной газеты" Александра Манцевича приговорили к четырем годам колонии|website=Настоящее Время|date=2023-11-03|access-date=2023-11-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://belsat.eu/news/03-11-2023-galouny-redaktar-regiyanalnaj-gazety-alyaksandr-mantsevich-asudzhany-na-4-gady|title=Галоўнага рэдактара «Рэгіянальнай газеты» Аляксандра Манцэвіча засудзілі на 4 гады|author=Раман Шавель|website=Belsat TV|date=03.11.2023}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/redaktar-regiyanalnay-gazety-alyaksandr-mancevich-asudzhdany-na-4-gady-kalonii|title=Рэдактар "Рэгіянальнай газеты" Аляксандр Манцэвіч асуджаны на 4 гады калоніі {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|access-date=2023-11-03}}</ref> 4 студзеня 2024 года старшынёй Маладзечанскага райвыканкама стаў Павел Валянцінавіч Губко, упершыню за многія гады [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Лукашэнка]] прызначыў на гэту пасаду ўраджэнца [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскага раёна]].<ref name=":5" /><ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":8" /> 5 жніўня 2024 года — у дачыненні да суддзі і намесніка старшыні суда Маладзечанскага раёна Дубовік Вольгі Анатольеўны за вынясенне палітычна матываваных прысудаў, падрыў вяршэнства закона, рэпрэсіі супраць грамадзянскай супольнасці і дэмакратычнай апазіцыі, у ліку чарговых 28 асоб за іх ролю ў працяглых унутраных рэпрэсіях і парушэннях правоў чалавека у Беларусі, напярэдадні чацвёртай гадавіны сфальсіфікаваных [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў у жніўні 2020 года ў Беларусі]], [[Савет Еўрапейскага саюза]] прыняў рашэнне аб увядзенні санкцый.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/348588|title=Стаў вядомы поўны спіс сілавікоў і прапагандыстаў, супраць якіх ЕС сёння абвясціў санкцыі|website=Наша Ніва|date=2024-08-05|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/348583|title=ЕС увёў санкцыі супраць 28 беларускіх сілавікоў і прапагандыстаў|website=Наша Ніва|date=2024-08-05|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://eur-lex.europa.eu/eli/reg_impl/2024/2113/oj|title=Implementing regulation - EU - 2024/2113 - EN - EUR-Lex|website=eur-lex.europa.eu|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://pozirk.online/be/news/99147/|title=У новы санкцыйны спіс ЕС уключаны суддзя, які вынес прыгавор па “справе БелаПАН”|website=Pozirk|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.zerkalo.io/route/lang/bel/?l=https%3A%2F%2Fnews.zerkalo.io%2Feconomics%2F75026.html|title=ЕС увёў санкцыі супраць 28 беларускіх сілавікоў і прапагандыстаў|website=Zerkalo.io|date=5 жнiўня 2024}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/es-vvel-sankcii-protiv-28-belarusskih-silovikiov-i-propagandistov|title=ЕС ввел санкции против 28 беларусских силовиков и пропагандистов|last=reform.news|website=REFORM.news (ранее REFORM.by)|date=2024-08-05|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://malanka.media/news/48761|title=Евросоюз ввел новые санкции против пропагандистов и судей в Беларуси|website=Маланка Медиа|date=2024-08-05|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.org/ru/news/2024/8/5/605532/|title=Новые санкции ЕС против белорусских силовиков и пропагандистов: опубликован полный список|website=charter97.org|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2024/08/05/belarus-eu-lists-further-28-individuals-for-participation-in-internal-repression/|title=Belarus: EU lists further 28 individuals for participation in internal repression|website=Consilium|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be-BY|url=https://euneighbourseast.eu/be/news/latest-news/belarus-es-dadae-%D1%9E-sankczyjny-spis-yashche-28-asoba%D1%9E-za-%D1%9Edzel-u-represiyah-unutry-krainy/|title=Беларусь: ЕС дадае ў санкцыйны спіс яшчэ 28 асобаў за ўдзел у рэпрэсіях унутры краіны|first=Militsa|last=Eggert|website=EU NEIGHBOURS east|date=2024-08-07|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be-BY|url=https://europeanbelarus.org/2024/08/05/313145.html|title=Евросоюз ввел санкции против белорусских силовиков и пропагандистов|website=Еўрапейская Беларусь|date=2024-08-05|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://motolko.help/by-news/es-uvyoy-novyya-sankczyi-supracz-rezhymu-y-belarusi/|title=ЕС увёў новыя санкцыі супраць рэжыму ў Беларусі|last=МатолькаДапамажы|website=МатолькаДапамажы|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://t.me/viasna96/27065|title=Вясна / Правы чалавека ў Беларусі|website=Telegram|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://unn.ua/ru/news/yes-vvel-sanktsii-protiv-yeshche-28-belorusskikh-chinovnikov-za-repressii|title=ЕС ввел санкции против еще 28 белорусских чиновников за репрессии {{!}} УНН|last=https://www.facebook.com/UNNews|website=unn.ua|date=2024-12-24|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/society/view/es-vvel-sanktsii-protiv-gendirektora-belta-i-rjada-zhurnalistov-652355-2024/|title=ЕС ввел санкции против гендиректора БЕЛТА и ряда журналистов|website=belta.by|date=2024-08-05|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/21530743|title=ЕС расширил санкции против Белоруссии|website=TACC|access-date=2024-12-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://luka.zone/person/e3adae14-e9e7-4a40-ab56-c4a06e5cfeb0|title=Ольга Анатольевна Дубовик|author=Дело E3ADAE14|website=luka.zone}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://telegra.ph/Dubovik-Olga-Anatolevna-09-03|title=Дубовик Ольга Анатольевна|first=Дзiкае|last=Паляванне|website=Telegraph|date=2024-09-03|access-date=2024-12-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zubr.cc/judge/877/|title=Судья Дубовик Ольга Анатольевна|website=zubr.cc|access-date=2024-12-25}}</ref> 14 жніўня 2024 года — суддзя і намесніца старшыні суда Маладзечанскага раёна Дубовік Вольга Анатольеўна ўключана ў санкцыйны спіс [[Швейцарыя|Швейцарыі]] за ўдзел у правядзенні [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычных рэпрэсій]] у Беларусі, вынясенне неправасудных палітычна матываваных прысудаў і іншыя злачынствы.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://pozirk.online/be/news/100755/|title=Швейцарыя пашырыла беларускі санкцыйны спіс на 27 імёнаў|website=Pozirk|access-date=2024-12-28}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://charter97.org/be/news/2024/8/15/606935/|title=Швэйцарыя ўнесла ў санкцыйны спіс 27 грамадзянаў Беларусі|website=charter97.org|access-date=2024-12-28}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/82344698/shvejcariya-rasshirila-sankcii-protiv-belarusskih-chinovnikov-v-spisok-voshli-27-chelovek-prichastnyh-k-repressiyam|title=Швейцария расширила санкции против беларусских чиновников: в список вошли 27 человек, причастных к репрессиям|first=Telewizja Polska|last=S.A|website=ru.belsat.eu|access-date=2024-12-28}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.belarus-nau.org/post/%D1%88%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%B0-%D0%BF%D0%BE-%D0%B4%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%83|title=Швейцария ударила по диктатору|website=The NAM info|date=2024-08-19|access-date=2024-12-28}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/shvejcarija-vvela-sankcii-protiv-belarusskih-sudej-i-propagandistov|title=Швейцария ввела санкции против беларусских судей и пропагандистов|last=reform.news|website=REFORM.news (ранее REFORM.by)|date=2024-08-15|access-date=2024-12-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/seco/nsb-news.msg-id-102080.html|title=Ordinance on measures against Belarus|website=www.seco.admin.ch|access-date=2024-12-28|archive-date=28 снежня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241228104229/https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/seco/nsb-news.msg-id-102080.html|url-status=dead}}</ref> 11 верасня 2025 года — галоўны рэдактар ​​маладзечанскай «[[Рэгіянальная газета|Рэгіянальнай газеты]]» [[Аляксандр Барысавіч Манцэвіч|Аляксандр Манцэвіч]] меркавана (дакументы не выдаваліся) быў фармальна памілаваны ў ліку 52-х [[Палітычныя зняволеныя|палітычных зняволеных]], дастаўлены пад канвоем на мяжу і ў ліку 51-га палітычнага зняволенага фактычна дэпартаваны (выдвараны) з [[Беларусь|Беларусі]] ў [[Літва|Літву]], у рамках здзелкі адміністрацыі прэзідэнта [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] (праз спецпасланніка Джона Коўла) з [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Лукашэнкам А. Г.]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/376772|title=Журналіст Манцэвіч, блогеры Казлоў і Вінаградаў, палітык Кучук. паплечнікі Аўтуховіча і Статкевіча. Хто яшчэ з палітвязняў вызваліўся сёння?|website=Наша Ніва|date=2025-09-11|access-date=2025-12-07}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/12-zhurnalistau-i-blogerau-vyjshli-na-volju/|title=12 журналістаў і блогераў выйшлі на волю|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-09-12|access-date=2025-12-07}}</ref><ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.polskieradio.pl/396/7819/artykul/3578597,%D1%81%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D1%86%D1%96%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B3%D1%8D%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B5-%D0%B2%D1%8B%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5-%D0%B3%D1%8D%D1%82%D0%B0-%D0%B4%D1%8D%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F-%D0%B7-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96|title=Святлана Ціханоўская: Гэта не вызваленне, гэта дэпартацыя з Беларусі - Беларуская Служба|website=www.polskieradio.pl|access-date=2025-12-07}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/hramadstva/52-palitvjaznja-vyjszli-na-volju|title=52 палітвязня выйшлі на волю! Поўны спіс вызваленых (абноўлена)|last=НЧ|website=Новы Час|date=2025-09-11|access-date=2025-12-07}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/376738|title=Вызваленыя з дэпартацыяй 52 палітвязні. Статкевіч адмовіўся пакінуць Беларусь і вярнуўся|website=Наша Ніва|date=2025-09-11|access-date=2025-12-07}}</ref> 5 жніўня 2026 года — судом было прынята рашэнне аб ліквідацыі маладзечанскага Мясцовага дабрачыннага фонду «Спадчына Міхала Клеафаса Агінскага»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://contragent.by/unp/691150264|title=Проверка контрагента {{!}} Фонд Наследие М.Кл. Огинского УНП: 691150264|website=contragent.by|date=2012-03-27|access-date=2026-10-26}}</ref>. == Кіраўнікі горада == ;Маладзечанскі гарвыканкам * [[Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка]] (1991—1994), першы намеснік [[Віктар Іосіфавіч Ганчар]] (1991—1994). * [[Мікалай Усцімавіч Чурсін]] (1995—2005), першы намеснік Яфім Аронавіч Ідэльчык (1995—200?). ;Маладзечанскі райвыканкам (з 2005 года аб’яднаны з гарвыканкамам) * Сямён Міхайлавіч Касабуцкі (2005—2009). * Генадзь Мечыслававіч Кучко (2009—2010). * [[Фёдар Аляксандравіч Дамаценка]] (верасень 2010<ref>[https://www.belta.by/president/view/prezident-belarusi-prinjal-kadrovye-reshenija-135807-2010 Президент Беларуси принял кадровые решения]</ref> — 2013). * Аляксандр Дзмітрыевіч Яхнавец (5 сакавіка 2013 года<ref>{{Cite web|url=http://www.molodechno.minsk-region.by/ru/vlast/raispolkom|title=Молодечненский районный исполнительный комитет {{!}} РУКОВОДСТВО РЕГИОНА {{!}} Молодеченский район{{!}}Молодечно{{!}}Молодеченский райисполком{{!}}Новости Молодеченского района|website=web.archive.org|date=2015-10-05|access-date=2023-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151005114404/http://www.molodechno.minsk-region.by/ru/vlast/raispolkom|archivedate=5 кастрычніка 2015|url-status=}}</ref> — жнівень 2018). * [[Юрый Мікалаевіч Горлаў]] (31 жніўня 2018<ref>{{Cite web |url=https://kraj.by/belarus/news/sobitiya/-u-molodechnenskogo-rayispolkoma-noviy-rukovoditel-2018-08-31 |title=https://kraj.by/news/sobitiya/u-molodechnenskogo-rayispolkoma-noviy-rukovoditel |access-date=18 верасня 2018 |archive-date=18 верасня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180918194104/https://kraj.by/belarus/news/sobitiya/-u-molodechnenskogo-rayispolkoma-noviy-rukovoditel-2018-08-31 |url-status=dead }}</ref> — 25 верасня 2023<ref name=":3" /><ref name=":4" />). * Павел Валянцінавіч Губко (з 4 студзеня 2024 года<ref name=":5">{{Cite web|url=https://president.gov.by/be/events/rassmotrenie-kadrovyh-voprosov-1704370190|title=Разгляд кадравых пытанняў {{!}} Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|website=president.gov.by|access-date=2024-01-05}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://kraj.by/news/sobitiya/aleksandr-turchin-novomu-predsedatelju-molodechnenskogo-rajona-glavnaja-zadacha-%E2%80%94-povyshenie-blagosostojanija-ljudej/|title=Александр Турчин новому председателю Молодечненского райисполкома: «Главная задача — повышение благосостояния людей»|website=KRAJ.BY - События|access-date=2024-01-05|archive-date=5 студзеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240105114348/https://kraj.by/news/sobitiya/aleksandr-turchin-novomu-predsedatelju-molodechnenskogo-rajona-glavnaja-zadacha-%E2%80%94-povyshenie-blagosostojanija-ljudej/|url-status=dead}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://mlyn.by/05012024/turchin-novomu-predsedatelyu-molodechnenskogo-rajona-glavnaya-zadacha-povyshenie-blagosostoyaniya-lyudej/|title=Турчин новому руководителю Молодечненского района: «Главная задача — повышение благосостояния людей»|last=Limerencefox.com|website=Минская правда|date=2024-01-05|access-date=2024-01-05|last2=Лапицкая|first2=Екатерина}}</ref><ref name=":8">{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://mgazeta.by/glavnaya-novost/item/19739-aleksandr-turchin-predstavil-predsedatelya-molodechnenskogo-rajispolkoma.html|title=Молодечненская газета - Александр Турчин представил председателя Молодечненского райисполкома|website=mgazeta.by|access-date=2024-01-05|archive-date=5 студзеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240105154310/https://mgazeta.by/glavnaya-novost/item/19739-aleksandr-turchin-predstavil-predsedatelya-molodechnenskogo-rajispolkoma.html|url-status=dead}}</ref>). == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=450|height=250|type=line|x=1501,1623,1850,1897,1921,1931,1939,1941,1944,1959,1970,1972,1973,1978,1991,1995,2004,2006,2009,2010,2011,2012,2013,2014,2015,2016,2017,2018,2019,2020, 2021, 2022|y=882,1000,1330,2393,1997,5964,6600,9500,4750,26300,50000,56100,58000,68000,93500,98100,98384,98400,95012,94195,93885,93736,93802,94155,94686,94922,95233,95011,92136,91171,91063,90136}}</div> * 1501 год — 882 чал.; * 1623 год — 1000 чал.; * 1850 год — 1330 чал.; * 1861 год — 746 чал.; * 1897 год — 2393 чал.; * 1921 год — 1997 чал.; * 1929 год — 5991 чал.; * 1931 год — 5964 чал.; * 1939 год — 6600 чал.; * 1941 год — 9500 чал.; * 1944 год — 4750 чал.; * 1959 год — 28 384 чал.; * 1970 год — 50 413 чал.; * 1972 год — 56 100 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; * 1978 год — 58 000 чал.; * 1978 год — 68 000 чал.; * 1979 год — 72 612 чал.; * 1989 год — 91 726 чал.; * 1991 год — 93 500 чал.; * 1995 год — 98 100 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; * 1996 год — 96 600 чал.; * 2004 год — 98 384 чал.; * 2006 год — 98 514 чал.; * 2007 год — 98 432 чал.; * 2008 год — 98 415 чал.; * 2009 год — 94 282 чал.<ref>{{Cite web|url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-6.pdf|title=Перепись населения Республики Беларусь 2009 года|author=Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь|website=belstat.gov.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20101030222404/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-6.pdf|archive-date=2010-10-30}}</ref>; * 2010 год — 94 195 чал.<ref name="2011-Estimate" />; * 2011 год — 93 885 чал.<ref name="2011-Estimate" />; * 2012 год — 93 736 чал.<ref name="2012-Estimate" />; * 2013 год — 93 802 чал.<ref name="2013-Estimate" />; * 2014 год — 94 155 чал.<ref name="2014-Estimate" />; * 2015 год — 94 686 чал.<ref name="2015-Estimate" />; * 2016 год — 94 922 чал.<ref name="2016-Estimate" />; * 2017 год — 95 233 чал.<ref name="2017-Estimate" />; * 2018 год — 95 011 чал.; * 2019 год — 92 136 чал.; * 2020 год — 91 719 чал.; * 2021 год — 91 063 чал.; * 2022 год — 90 136 чал.; * 2023 год — 89 268 чал.<ref>{{Cite web |url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/a5d/ldk4wixkq91lgnvvgplqizlt02u8d43a.pdf |title=Архіўная копія |access-date=13 чэрвеня 2023 |archive-date=17 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417144537/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/a5d/ldk4wixkq91lgnvvgplqizlt02u8d43a.pdf |url-status=dead }}</ref>; * 2024 год — 89 068 чал.<ref>{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/210/uaj9375ey0b16oxtxqm0bmkycb45i04g.pdf|title=Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь|author=web.archive.org|access-date=27 кастрычніка 2024|archive-date=28 сакавіка 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240328174010/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/210/uaj9375ey0b16oxtxqm0bmkycb45i04g.pdf|url-status=bot: unknown}}</ref> * 2025 год — 88 290 чал.<ref name=":9" /> * 2026 год — 87 339 чал.<ref>{{Cite web |url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf |title=Архіўная копія |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518195341/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf |archive-date=18 мая 2026 |access-date=24 верасня 2026 |url-status=dead}}</ref> <timeline> ImageSize = width:960 height:650 PlotArea = left:80 right:40 top:40 bottom:40 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = late Colors = id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:100000 ScaleMajor = unit:year increment:100000 start:0 gridcolor:linegrey PlotData = color:cobar width:10 align:left bar:1501 from:0 till:882 bar:1623 from:0 till:1000 bar:1850 from:0 till:1330 bar:1861 from:0 till:746 bar:1897 from:0 till:2393 bar:1921 from:0 till:1997 bar:1929 from:0 till:5991 bar:1931 from:0 till:5964 bar:1939 from:0 till:6600 bar:1941 from:0 till:9500 bar:1944 from:0 till:4750 bar:1959 from:0 till:28384 bar:1970 from:0 till:50413 bar:1972 from:0 till:56100 bar:1973 from:0 till:58000 bar:1978 from:0 till:68000 bar:1979 from:0 till:72612 bar:1989 from:0 till:91726 bar:1991 from:0 till:93500 bar:1995 from:0 till:98100 bar:1999 from:0 till:96600 bar:2004 from:0 till:98384 bar:2006 from:0 till:98514 bar:2007 from:0 till:98432 bar:2008 from:0 till:98415 bar:2009 from:0 till:94282 bar:2010 from:0 till:94195 bar:2011 from:0 till:93885 bar:2012 from:0 till:93736 bar:2013 from:0 till:93802 bar:2014 from:0 till:94155 bar:2015 from:0 till:94686 bar:2016 from:0 till:94922 bar:2017 from:0 till:95233 bar:2018 from:0 till:95011 bar:2019 from:0 till:92136 bar:2020 from:0 till:91719 bar:2021 from:0 till:91063 bar:2022 from:0 till:90136 bar:2023 from:0 till:89268 bar:2024 from:0 till:89068 bar:2025 from:0 till:88290 bar:2026 from:0 till:87339 PlotData= textcolor:black fontsize:S bar:1501 at: 882 text: 882 shift:(7) bar:1623 at: 1000 text: 1000 shift:(7) bar:1850 at: 1330 text: 1330 shift:(7) bar:1861 at: 746 text: 746 shift:(7) bar:1897 at: 2393 text: 2393 shift:(7) bar:1921 at: 1997 text: 1997 shift:(7) bar:1929 at: 5991 text: 5991 shift:(7) bar:1931 at: 5964 text: 5964 shift:(7) bar:1939 at: 6600 text: 6600 shift:(7) bar:1941 at: 9500 text: 9500 shift:(7) bar:1944 at: 4750 text: 4750 shift:(7) bar:1959 at: 28384 text: 28384 shift:(7) bar:1970 at: 50413 text: 50413 shift:(7) bar:1972 at: 56100 text: 56100 shift:(7) bar:1973 at: 58000 text: 58000 shift:(7) bar:1978 at: 68000 text: 68000 shift:(7) bar:1979 at: 72612 text: 72612 shift:(7) bar:1989 at: 91726 text: 91726 shift:(7) bar:1991 at: 93500 text: 93500 shift:(7) bar:1995 at: 98100 text: 98100 shift:(7) bar:1999 at: 96600 text: 96600 shift:(7) bar:2004 at: 98384 text: 98384 shift:(7) bar:2006 at: 98514 text: 98514 shift:(7) bar:2007 at: 98432 text: 98432 shift:(7) bar:2008 at: 98415 text: 98415 shift:(7) bar:2009 at: 94282 text: 94282 shift:(7) bar:2010 at: 94195 text: 94195 shift:(7) bar:2011 at: 93885 text: 93885 shift:(7) bar:2012 at: 93736 text: 93736 shift:(7) bar:2013 at: 93802 text: 93802 shift:(7) bar:2014 at: 94155 text: 94155 shift:(7) bar:2015 at: 94686 text: 94686 shift:(7) bar:2016 at: 94922 text: 94922 shift:(7) bar:2017 at: 95233 text: 95233 shift:(7) bar:2018 at: 95011 text: 95011 shift:(7) bar:2019 at: 92136 text: 92136 shift:(7) bar:2020 at: 91719 text: 91719 shift:(7) bar:2021 at: 91063 text: 91063 shift:(7) bar:2022 at: 90136 text: 90136 shift:(7) bar:2023 at: 89268 text: 89268 shift:(7) bar:2024 at: 89068 text: 89068 shift:(7) bar:2025 at: 88290 text: 88290 shift:(7) bar:2026 at: 87339 text: 87339 shift:(7) </timeline> == Геаграфія == У Маладзечне вылучаюцца мікрараёны: Залінейны, Старое Месца, Парашкі (ЗПМ), 11-ы, 10-ы, 6-ы, 1-ы, 2-і, 3-і, 4-ы, Цэнтральны, Гелянова, Здземелева, Паўднёвы (Рагазы). == Эканоміка == Прадпрыемствы машынабудавання і металаапрацоўкі, лёгкай, харчовай, дрэваапрацоўчай прамысловасці, вытворчасці будаўнічых матэрыялаў. Вузел чыгунак на [[Мінск]], [[Полацк]], [[Вільня|Вільню]], [[Ліда|Ліду]] і аўтадарог на Мінск, Вільню, курортны пасёлак [[Нарач (курортны пасёлак)|Нарач]]. Гасцініца «Маладзечна», знаходзіцца побач цэнтральнай плошчы, за 10 хвілін хады ад чыгуначнага вакзала і аўтавакзала.<ref>{{Cite web|url=http://molodechnohotel.by/about-hotel/|title=Аб гатэлі "Маладзечна"}}</ref>. У 1970 годзе пачаў працу завод сілавых паўправадніковых вентыляў (з 1994 года — ААТ «Электрамодуль»)<ref>{{Cite web|lang=|url=https://elmodul.by/about|title=Аб кампаніі ААТ "Электрамодуль"|website=elmodul.by|access-date=2024-11-02}}</ref>. У 1984 годзе пачаў працу завод парашковай металургіі (з 1991 года ВРУП «[[Маладзечанскі завод парашковай металургіі]]»)<ref>{{Cite web|url=http://molzpm.by/|title=ВРУП "Маладзечанскі завод парашковай металургіі"}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://bizinspect.by/inst/5c1fc7d337b6871c5c3172f8|title=ПРУП "Мол ЗПМ", УНП 600066447. Проверка предприятия.|website=bizinspect.by|access-date=2024-11-02}}</ref>. У 1980 годзе арганізаваны Маладзечанскі завод лёгкіх металаканструкцый праз зліццё двух заводаў: металаканструкцый і лёгкіх металаканструкцый. Першы ўведзены ў эксплуатацыю ў 1968 годзе, другі — у 1978 годзе<ref>{{Cite web|url=https://mzmk.by/about|title=Аб Заводзе {{!}} Маладзечанскі ЗМК ААТ|website=mzmk.by|access-date=2024-11-02|archive-date=22 лютага 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250222090236/https://mzmk.by/about|url-status=dead}}</ref>. У 1989 годзе створана беларуска-германскае вытворчае сумеснае прадпрыемства «Мiнскi мэблевы цэнтр» (СП «ММЦ» ТАА) — мэблевая фабрыка па вытворчасці корпуснай мэблі з масіву<ref>{{Cite web|url=https://spmmz.com/material/about|title=Аб прадпрыемстве|website=Мэблевая фабрыка Беларусі па вытворчасці корпуснай мэблі з масіву}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bizinspect.by/inst/5c1fc8f737b6871c5c32bfc3|title=СП "ММЦ" ТАА, УНП 600003222. Праверка прадпрыемства.|website=bizinspect.by|access-date=2024-11-02|quote=Беларуска-германскае вытворчае сумеснае прадпрыемства "Мiнскi Мэблевы Цэнтр" таварыства з абмежаванай адказнасцю}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kartoteka.by/unp-600003222|title=СП "ММЦ" ООО, УНП 600003222 - Реквизиты и контакты контрагента {{!}} Kartoteka.by|website=kartoteka.by|access-date=2024-11-24}}</ref>. У 2006 годзе адбылося поўнае спыненне вытворчай дзейнасці і пачаўся працэс ліквідацыі (банкруцтва) РУП «Маладзечанская фабрыка музычных інструментаў»<ref>{{Cite web|url=https://www.bankrot.by/news-1680|title=Беларусы застануцца без сваіх піяніна і баянаў|author=Міхась Радкевіч|website=bankrot.by|date=13.09.2009|publisher=Беларуская штодзённая інтэрнэт-газета "Штодзённік"|access-date=2024-11-02|archive-date=21 красавіка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421084254/https://www.bankrot.by/news-1680|url-status=dead}}</ref>. У 2012 годзе пачаў працу завод вагавымяральнага абсталявання (ЗАТ «ЗВА»)<ref>{{Cite web|url=https://zvo.by/about/|title=Аб заводзе|website=ЗАТ "Завод вагавымяральнага абсталявання"}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://bizinspect.by/inst/5c1fc74237b6871c5c310b03|title=ЗАТ "ЗВА", УНП 691357099. Праверка прадпрыемства.|website=bizinspect.by|access-date=2024-11-02}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kartoteka.by/unp-691357099|title=ЗАО "ЗВО", УНП 691357099 - Реквизиты и контакты контрагента {{!}} Kartoteka.by|website=kartoteka.by|access-date=2024-11-24}}</ref>. == Адукацыя == У Маладзечне 14 сярэдніх школ, мастацкая школа, 6 вучылішч, у т.л. медыцынскае і [[Маладзечанскі дзяржаўны музычны каледж імя М. К. Агінскага|музычнае]], політэхнічны каледж, [[Маладзечанскі гандлёва-эканамічны каледж Белкаапсаюза|гандлёва-эканамічны каледж]], 4 публічныя бібліятэкі. === СШ № 8 === Сярэдняя навучальная ўстанова па адрасе [[Вуліца Касманаўтаў (Маладзечна)|вуліца Касманаўтаў]]-3. Упершыню пра будаўніцтва школы згадана на жнівеньскай нарадзе настаўнікаў Маладзечна ў 1963/1964 навучальным годзе. Школа будавалася на новай вуліцы з сакавіка 1965 года, за красавік узведзены 2-гі паверх, у маі — трэці, пачалося будаўніцтва майстэрняў, актавай і спартыўнай залаў. Адкрыццё школы адбылося 1 верасня 1965 года<ref name="ІШ">[https://school8molod.ucoz.ru/index/o_nas/0-8 История школы] {{ref-ru}}</ref>, установа атрымала ганаровае імя Юрыя Гагарына. Першы дырэктар — Уладзімір Цітавіч Каралькоў, першыя намеснікі дырэктара — Ілья Раманавіч Салавейчык, Пётр Пятровіч Валынец і Уладзімір Іосіфавіч Нічыпаровіч.<ref>{{Cite web |url=https://sch8mol.uomrik.gov.by/%D0%BE%D0%B1-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8B-%D0%B8-%D0%B2%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8 |title=История школы и выпускники |access-date=21 лістапада 2022 |archive-date=21 лістапада 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121075329/https://sch8mol.uomrik.gov.by/%D0%BE%D0%B1-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8B-%D0%B8-%D0%B2%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8 |url-status=dead }}</ref> Сярод выпускнікоў школы: [[Андрэй Віталевіч Гендрых]] — намеснік начальніка Службы спецыяльнай сувязі [[Федэральная служба аховы Расіі|ФСА Расіі]]; {{нп3|Генадзь Яўгенавіч Тур||d|Q115165197}} — беларускі ўрач-анколаг; [[Алег Багданавіч Нячаеў]] — беларускі ўрач-анестэзіёлаг; [[Юрый Касабуцкі|Юрый Казіміравіч Касабуцкі]] — беларускі каталіцкі дзеяч, дапаможны біскуп Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі; [[Людміла Багданаўна Церах]] — дацэнт кафедры дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Беларускай акадэміі мастацтваў; [[Аляксандр Іванавіч Асіповіч]] — беларускі гісторык; [[Анатоль Анатолевіч Лабінскі]] — беларускі ўрач-анколаг-хірург; [[Васіль Генрыхавіч Богдан]] — беларускі ўрач-хірург; {{нп3|Ігар Анатолевіч Франчук||uk|Франчук Ігор Анатолійович}} — украінскі прадпрымальнік, народны дэпутат Украіны II, III і IV скліканняў. == Культура == [[Файл:Palace of Culture in Maladzechna.JPG|thumb|Палац культуры]] У горадзе знаходзяцца [[Мінскі абласны краязнаўчы музей]], [[Мінскі абласны драматычны тэатр]], [[Мінскі абласны тэатр лялек «Батлейка»]]. У горадзе штогод праводзіцца больш 30 культурных мерапрыемстваў, у т.л. рэспубліканскі тэатральны фестываль «[[Маладзечанская сакавіца]]» і [[Маладзечанскі фестываль беларускай песні і паэзіі]] (з 1993). [[Маладзечанскі гарадскі сімфанічны аркестр]]. У 2006 і 2013 гадах горад стаў месцам правядзення фестывалю «[[Адна зямля]]»<ref name="РГ_2006"/>. У Маладзечне працуюць [[рэп]] і хіп-хоп гурты ([[Usplёsk]], [[Буркіна Фасо (гурт)|Буркіна Фасо]], [[ХЗКН]], [[Stickoxydal]] і іншыя). [[Файл:Молодечно.jpg|thumb|справа|Дзяржаўны політэхнічны каледж]] Выпускаецца гісторыка-краязнаўчы і літаратурна-мастацкі альманах «[[Куфэрак Віленшчыны (2000)|Куфэрак Віленшчыны]]» == Транспарт == === Аўтамабільны транспарт === Праз Маладзечна праходзяць рэспубліканскія аўтамабільныя дарогі {{Таблічка-by|Р|28}} (Мінск-Маладзечна-Нарач), {{Таблічка-by|Р|56}} (Маладзечна-Валожын), {{Таблічка-by|Р|106}} (Маладзечна-Смаргонь). {|class=toccolours style="text-align:center" align="center" !colspan=10|Адлегласць ад Маладзечна(аўтамабільнымі шляхамі) |- ||||||| [[Вільня]] ~ 145 км<br />[[Осла]] ~ 2206 км<br />[[Гданьск]] ~ 710 км || [[Талін]] ~ 706 км<br />[[Хельсінкі]] ~ 793 км<br />[[Рыга]] ~ 401 км || [[Полацк]] ~ 222 км<br />[[Санкт-Пецярбург]] ~ 783 км<br />[[Мурманск]] ~ 2101 км || |||| |- ||||||| [[Гродна]] ~ 266 км<br />[[Варшава]] ~ 609 км<br />[[Берлін]] ~ 1176 км |||[[Файл:Compass Rose North.svg|150px|center|Ружа вятроў|альт=Ружа вятроў]]|| [[Магілёў]] ~ 285 км<br />[[Смаленск]] ~ 387 км<br />[[Казань]] ~ 1600 км |||||| |- ||||||| [[Брэст]] ~ 421 км<br />[[Кракаў]] ~ 838 км<br />[[Барселона]] ~ 3008 км || [[Львоў]] ~ 683 км<br />[[Адэса]] ~ 1082 км<br />[[Стамбул]] ~ 1905 км || [[Мінск]] ~ 77 км<br />[[Ерэван]] ~ 2650 км<br />[[Доха]] ~ 5221 км |||||| |} === Чыгуначны транспарт === Будаўніцтва Лібава-Роменскай чыгункі (1870-я) спрыяла ператварэнню мястэчка ў чыгуначны вузел. У пачатку XX стагоддзя праз Маладзечна прайшла яшчэ адна чыгунка — Балагое-Сядлецкая, якая злучыла важныя рэгіёны Расійскай імперыі. Маладзечна стаў чыгуначным вузлом. У 1907 годзе ўзведзены будынак вакзала ў стылі «мадэрн», які захаваўся да цяперашняга часу. Маладзечна — чыгуначны вузел з кірункамі на [[Мінск]], [[Вільня|Вільню]], [[Ліда|Ліду]] і [[Полацк]]. Пасажырскімі цягнікамі звязаны з [[Масква|Масквой]], [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецербургам]], [[Рыга]]й, [[Калінінград]]ам, [[Гродна]], [[Віцебск]]ам і іншымі. === Гарадскі транспарт === Пасажырскія перавозкі па горадзе ажыццяўляюцца толькі аўтобусамі. Грузавыя і пасажырскія перавозкі ў горадзе ажыццяўляе філіял «Аўтобусны парк № 4» ААТ «Мінаблаўтатранс». У будучыні плануецца замяніць аўтобусы на [[электробус]]ы. == СМІ == * «Маладзечанская газета». Орган раённай улады. * «[[Рэгіянальная газета]]». Недзяржаўнае выданне. Уваходзіць у склад [[Аб’яднаныя Масмедыі|Асацыяцыі выдаўцоў рэгіянальнай прэсы «Аб’яднаныя Масмедыі»]] * Маладзечанскае кабельнае тэлебачанне «МКТВ» * Радыё «Маладзечна». == Грамадскае жыццё == ==== Дарослыя ==== * Прадстаўніцтва партыі [[Партыя БНФ|БНФ]] * Аддзяленне праваабарончай арганізацыі [[Беларускі Хельсінкскі камітэт]] ==== Моладзь ==== * [[Беларуская асацыяцыя клубаў ЮНЭСКА|Клубы ЮНЭСКА]] «[[Планета (клуб ЮНЭСКА)|Планета]]» і «[[Касіапея (клуб ЮНЭСКА)|Касіапея]]» * [[Скаўцкі рух|Скаўцкая дружына]] «[[Маладэчына (cкаўцкая дружына)|Маладэчына]]». * Аддзел [[Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі|БРСМ]] == Рэлігійнае жыццё == У горадзе зарэгістравана 5 [[Рэлігійная суполка|рэлігійных суполак]]. == Турыстычная інфармацыя == Маладзечна ўваходзіць у турыстычны маршрут «У краі Нарачанскім»<ref name="TEB"/>. Гатэль «Маладзечна» знаходзіцца побач з цэнтральнай плошчай, за 10 хвілін хады ад чыгуначнага і аўтобуснага вакзалаў. У горадзе працуе краязнаўчы музей. == Славутасці == * [[Касцёл Святога Айца Піо (Маладзечна)|Касцёл Святога Айца Піо]] * [[Касцёл Святога Юзафа (Маладзечна)|Касцёл Святога Юзафа]] * [[Маладзечанскі замак|Гарадзішча]] (XV—XVII стст.) — {{ГККРБ 4|613В000295}} * Гістарычная забудова горада (XIX — пач. XX стст.) * [[Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар трынітарыяў (Маладзечна)|Касцёл і кляштар трынітарыяў]] (XVIII ст.) — {{ГККРБ 4|612Г000294}} [[Файл:Пакутнікам за волю і незалежнасць Беларусі.jpg|міні|Пакутнікам за волю і незалежнасць Беларусі]] [[Файл:Stalag 342.JPG|thumb|Мемарыяльны комплекс «Шталаг 342»]] * [[Мемарыяльны комплекс «Шталаг 342»]] * [[Маладзечанская настаўніцкая семінарыя|Настаўніцкая семінарыя]] (1762) * Сінагога (XIX—XX стст.) * [[Свята-Пакроўская царква (Маладзечна)|Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы]] (1867—1871) * Чыгуначная станцыя (1907) '''Страчаная спадчына''' * [[Трыўмфальная арка (Маладзечна)|Брама Трыўмфальная]] (1920-я) * Уніяцкая царква Святых Казьмы і Дзям’яна (XVIII ст.) * Касцёл (1-я пал. XX ст.) * [[Палац Агінскіх, Маладзечна|Палац Агінскіх]] (XVIII ст.) * Царква (XVI ст.) <gallery mode="packed" heights="170" caption="Краявіды Маладзечна"> Maładečna - Vialiki Haściniec.jpg|<small>Вуліца Вялікі Гасцінец — галоўная вуліца горада</small> Файл:New church in Maladziečna - panoramio.jpg|<small>Касцёл Святога Айца Піо</small> Файл:Eastern Orthodox Church in Maladzechna, Belarus.JPG|<small>Царква Покрыва Прасв. Багародзіцы</small> MaladzetšnaStation Minsk Region1.jpg|<small>[[Маладзечна (станцыя)|Чыгуначны вакзал]]</small> Maładečna - Broadway.jpg|<small>«Брадвей» — пешаходная частка вуліцы Прытыцкага, папулярнае сярод моладзі месца сустрэч</small> Amfiteatr-molo.jpeg|<small>Амфітэатр, узведзены да Дажынак-2011</small> Файл:Belarus-Maladzechna-Steam Locomotive-1.jpg|<small>Помнік-паравоз</small> </gallery> == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Маладзечна}} * [[Юрый Антонаў]] (нар. 1945) — савецкі і расійскі кампазітар і спявак. * [[Меер Аксельрод]] (1902—1970) — савецкі мастак. * [[Зэлік Аксельрод]] (1904—1941) — яўрэйскі савецкі паэт і перакладчык. * [[Валянцін Анатолевіч Борзды]] (нар. 1968) — беларускі скульптар. * [[Уладзімір Боська]] (нар. 1984) — пісьменнік, драматург, музыка. * [[Аляксандр Арсенавіч Варанецкі]] (нар. 1951) — акцёр цырка, клоўн. * [[Сяржук Вітушка]] (1965—2012) — беларускі грамадска-[[палітычны дзеяч]]. Кіраўнік мінскага таварыства «[[Талака (таварыства)|Талака]]». * [[Алег Груздзіловіч]] (нар. 1958) — беларускі журналіст. * [[Фёдар Фёдаравіч Гулевіч]] (нар. 1952) — беларускі акцёр цырка, клоўн. * [[Ігар Дзедусенка]] (нар. 1990) — беларускі класічны гітарыст. * [[Юрый Касабуцкі]] (нар. 1970) — беларускі каталіцкі дзеяч, дапаможны біскуп Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі. * [[Мікалай Міхайлавіч Кірычэнка]] (1946—2018) — беларускі акцёр тэатра і кіно. * [[Дзмітрый Феафанавіч Матусевіч]] (нар. 1978) — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Ян Станіслаў Сапега]] (1589—1635) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. * [[Вадзім Іванавіч Сіняўскі]] (нар. 1970) — генерал-маёр, міністр па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь (з 2021). * [[Уладзімір Іванавіч Сытчанка]] (1951—2021) — беларускі мастак. * [[Кандрат Зігмундавіч Церах]] (нар. 1935) — апошні [[Міністэрства гандлю СССР|міністр гандлю]] [[СССР]] (1986—1991). У 1963—1965 гадах — дырэктар Маладзечанскага гархарчпрамгандлю. == Гарады-пабрацімы == * {{Сцяг|Балгарыя}} [[Велінград]], [[Балгарыя]] * {{Сцяг|Латвія}} [[Елгава]], [[Латвія]] * {{Сцяг|Украіна}} [[Ірпінь]], [[Украіна]] * {{Сцяг|Расія}} [[Каломна]], [[Расія]] * {{Сцяг|Літва}} [[Панявежыс]], [[Літва]] * {{Сцяг|Польшча}} [[Пётркаў-Трыбунальскі]], [[Польшча]] * {{Сцяг|Польшча}} [[Саколка]], [[Польшча]] * {{Сцяг|Расія}} [[Светлы (Калінінградская вобласць)|Светлы]], [[Расія]]<ref name="Светлы"/> * {{Сцяг|Малдова}} [[Фларэшць]], [[Малдова]] * {{Сцяг|Расія}} Фрунзенскі раён, [[Санкт-Пецярбург]], [[Расія]]<ref name="rh"/> * {{Сцяг|Расія}} [[Чарапавец]], [[Расія]] * {{Сцяг|Германія}} [[Эслінген-на-Некары]], [[Германія]] == Іншае == На думку А. Ванагаса, назвы рэк Maldenis і Mald-upis у Літве хутчэй за ўсё звязаныя з літ. maldas «чарот»<ref>''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 202.</ref>. == Гл. таксама == * [[Спіс вуліц Маладзечна]] == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> <ref name="KTSB">{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} С. 240.</ref> <ref name="KChB">{{Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі, 2008}} С. 215.</ref> <ref name="Пакутнікам">[http://rh.by/by/124/50/3205/ Помнік мучанікам устанавілі ў Зялёным Гарадку. Публікацыя ў «Рэгіянальнай газеце»]</ref> <ref name="catholic">[http://catholic.by/port/news/belarus/2-3/2007-03-18.htm 10-годдзе кансекрацыі касцёла Св. Юзафа ў Маладзечне] // «[[Catholic.by]]», 20 сакавіка 2007</ref> <ref name="сельсавет">[http://www.rh.by/by/231/50/6955/ Маладзечанскі раён. Маладзечна прырасло Рагазамі. На 2 сельсаветы меней. Падрабязнасці] // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="2011-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2011}}</ref> <ref name="2012-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2012}}</ref> <ref name="2013-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2013}}</ref> <ref name="2014-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2014}}</ref> <ref name="2015-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="РГ_2006">«Адна зямля» ў Маладзечне //«[[Рэгіянальная газета (1995)|Рэгіянальная газета]]», 21 ліпеня 2006 г., № 29 (583)</ref> <ref name="TEB">{{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|Молодечно}}</ref> <ref name="Светлы">[http://www.rh.by/by/339/50/12037/ Маладзечна ўстанавіла партнёрскія адносіны з горадам Светлым Калінінградскай вобласці Расіі] // [[Рэгіянальная газета]]</ref> <ref name="rh">[http://www.rh.by/by/339/50/12037/ Развитие и расширение международных связей в Санкт-Петербурге на примере Фрунзенского района] {{ref-ru}}</ref> }} == Літаратура == * Акты, издаваемые Виленскою археографическою комиссиею. — Т. 31. Акты о литовских татарах. — Вильна, 1906. — [http://www.runivers.ru/upload/iblock/025/Akty%20izdavaemye%20komissiej%20vysochajshe%20uchrezhdennoyu%20dlya%20razbora%20drevnix%20aktov%20v%20Vilene.%20Tom%2031%20f1906zxruge628sg.pdf С.108, 138—139, 161—162, 193, 196—197, 222—228, 255—256.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120315103732/http://runivers.ru/upload/iblock/025/Akty%20izdavaemye%20komissiej%20vysochajshe%20uchrezhdennoyu%20dlya%20razbora%20drevnix%20aktov%20v%20Vilene.%20Tom%2031%20f1906zxruge628sg.pdf |date=15 сакавіка 2012 }} * Акты, издаваемые Виленскою археографическою комиссиею. — Т. 39. Документы и материалы, относящиеся к истории Отечественной войны 1812 года. — Вильна, 1912. — [http://www.runivers.ru/upload/iblock/452/Akty%20izdavaemye%20komissiej%20vysochajshe%20uchrezhdennoyu%20dlya%20razbora%20drevnix%20aktov%20v%20Vilnne.%20Tom%2037%20c1912vvrupr611so.pdf С. 270, 259, 260, 299, 406—407, 465, 470.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130922105644/http://www.runivers.ru/upload/iblock/452/Akty%20izdavaemye%20komissiej%20vysochajshe%20uchrezhdennoyu%20dlya%20razbora%20drevnix%20aktov%20v%20Vilnne.%20Tom%2037%20c1912vvrupr611so.pdf |date=22 верасня 2013 }} * {{крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Молодечно}} * {{Крыніцы/ЭГБ|5}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=263|артыкул=Маладзечна|аўтар=[[Генадзь Каханоўскі|Каханоўскі Г.]]}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|6|647—648|Mołodeczno}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Маладзе́чна|458—459}} == Спасылкі == {{Commons}} {{OSM relation|6722552|Маладзечна}} * {{radzima2|maladzechna|Маладзечна}} * [http://www.rh.by «Рэгіянальная газета» анлайн] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130518232246/http://www.rh.by/ |date=18 мая 2013 }} * [http://archives.gov.by/Arh/arxz_molod.htm Агульныя звесткі пра Занальны дзяржаўны архіў г. Маладзечна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061214025144/http://archives.gov.by/Arh/arxz_molod.htm |date=14 снежня 2006 }} * [http://bhcmld.bizland.com/ Маладзечанскае аддзяленне РАА «БХК»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050210023415/http://bhcmld.bizland.com/ |date=10 лютага 2005 }} * Надвор’е ў горадзе [https://www.gismeteo.by/weather-molodechno-11818/ Маладзечна] {{Маладзечанскі раён}} {{Гарады Мінскай вобласці}} {{Культурная сталіца Беларусі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Маладзечна| ]] cccexl9qhkgw7usm7egdqsodlzy76fk 0 10795 5227519 5115094 2026-10-26T18:36:53Z CzechoBot 17685 стандартызацыя бібліяграфічных спасылак на энцыклапедыі праз адмысловыя шаблоны крыніц 5227519 wikitext text/x-wiki {{Нейтральнасць}} [[Выява:Polish eagle and Soviet soldier.JPG|thumb|right|Савецкі прапагандысцкі плакат, дзе чырвонаармеец забівае [[Герб Польшчы|польскага арла]], як сімвал вызвалення беларускага і ўкраінскага народаў]] '''Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР''' — уваходжанне [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] пасля [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|вераснёўскага паходу Чырвонай Арміі]] [[1939]] года. == Заходняя Беларусь у складзе Польшчы ў 1921—1939 == {{main|Заходняя Беларусь}} Заходняя Беларусь — назва часткі земляў, якія да 1917 года ўваходзілі ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у 1918—1920 гг. неаднаразова мянялі прыналежнасць і адыйшлі да [[Другая Рэч Паспалітая|Польшчы]] паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавору]] пасля польска-савецкай вайны. Тэрыторыя Заходняй Беларусі прыблізна адпавядае сучасным [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай]], [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай]], часткі [[Мінская вобласць|Мінскай]] і заходняй палове [[Віцебская вобласць|Віцебскай]] абласцей Рэспублікі Беларусь. Насельніцтва ў 1930-х гг. каля 4 млн чал. Назва дадзеная паводле этнічнага складу насельніцтва, у якім пераважалі [[беларусы]] і беларуская культура. У польскай культуры пераважна вядомая як Усходнія землі ці ўскраіны («[[крэсы всходне]]»). Пасля заключэння Рыжскага мірнага дагавора бальшавіцкая Расія вызначылі памер беларускай этнаграфічнай тэрыторыі, якая апынулася ў складзе Польшчы, у 98.815 км² з 3,2 млн насельніцтва<ref>Ладысеў, У. Ф. Рыжскі дагавор 1921 года і палітыка кіраўніцтва Савецкай Расіі экспарту рэвалюцыі // Biuletyn Historii Pogranicza. — 2001. — № 2. — С. 38. ''Са спасылкай на:'' Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. — Ф. 242. — Воп. 1. — Спр. 7. — Арк. 6, 75.</ref>. У дакладзе на пазачарговай сесіі [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] I склікання, старшыня [[СНК СССР]] і [[Народны камісарыят замежных спраў СССР|народны камісар замежных спраў СССР]] [[Вячаслаў Міхайлавіч Молатаў|Вячаслаў Молатаў]] апераваў: «тэрыторыя Заходняй Беларусі дасягае 108 тысяч квадратных кіламетраў»<ref>О внешней политике Советского Союза. Доклад Председателя Совета Народных Комиссаров и Народного Комиссара Иностранных дел тов. В. М. Молотова на заседании Верховного Совета Союза ССР 31 октября 1939 года // Проблемы социалистического права. — 1939. — № 4 — 5. — С. 12.</ref>. Савецкая акадэмічная навука вызначала тэрыторыю Заходняй Беларусі ў 82 тыс. км², аднак уключаючы ў яе склад усе 4 ваяводствы былых «паўночна-ўсходніх крэсаў», якія займалі нашмат большую плошчу<ref>{{Крыніцы/БелСЭ|4|Хаўратовіч, І. Заходняя Беларусь||533}}</ref>. Сацыяльна-эканамічная сітуацыя ў Заходняй Беларусі значна адрознівалася ад астатняй Польшчы. З эканамічнага пункту гледжання, край заставаўся адсталай аграрнай ускраінай і выкарыстоўваўся пераважна як крыніца сыравіны і таннай працоўнай сілы, як рынак збыту для польскай прамысловасці. Такая эканамічная палітыка кіруючых колаў краіны ва ўмовах аграрнага перанасялення і масавага беспрацоўя асуджала край на адсталасць і беднасць. На тэрыторыі Заходняй Беларусі разгарнуўся масавы рух супраць прыгнёту Польшчы. == Ваенная кампанія (верасень 1939) == {{main|Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)}} Вайсковая аперацыя [[СССР]] супраць [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] праведзеная 17—28.9.[[1939]]{{efn|У асноўным, таму што афіцыйнай даты сканчэння не існуе.}}, яна мела мэтай заняцце ў тым ліку земляў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], у адпаведнасці з падзелам сфераў уплыву паміж [[СССР]] і [[Нацысцкая Германія|Германіяй]] паводле [[савецка-германская дамова 23.8.1939|дамовы ад 23.8.1939]]. Аперацыя праводзілася ў час, калі адбывалася [[Польская абарончая вайна (1939)]], але фармальна СССР у вайну тады не ўступаў, а аперацыя азначалася як «мера савецкага ўраду па абароне інтарэсаў беларускага і ўкраінскага народаў». Вынікам аперацыі сталі хуткая і лёгкая перамога СССР над ужо аслабленай, палітычна і вайскова, Польшчай, далучэнне земляў Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны да [[БССР]] і [[УССР]], падпісанне новага савецка-германскага дагавора (28.9.1939). == Палітычнае замацаванне беларускага ўз’яднання == === Мерапрыемствы на далучанай тэрыторыі === Услед за Чырвонай Арміяй у Заходнюю Беларусь для ўсталявання Савецкай улады з усходніх раёнаў было накіравана на партыйную работу 1500, на камсамольскую, савецкую, гаспадарчую — 1200 камуністаў і камсамольцаў, сотні супрацоўнікаў НКУС, якія не ведалі мясцовага ўкладу жыцця, звычаяў, асаблівасцей мовы, а таму не карысталіся даверам мясцовага насельніцтва. Ва ўсіх гарадах і паветах былі створаны часовыя ўпраўленні, у вёсках — сялянскія камітэты з мясцовых актывістаў, прадстаўнікоў Чырвонай Арміі і прысланых з усходніх раёнаў камуністаў і камсамольцаў. Яны стварылі атрады рабочай гвардыі, міліцыі, бралі на ўлік фабрыкі і заводы, устанаўлівалі [[рабочы кантроль]], займаліся забеспячэннем, медыцынскім абслугоўваннем. Сялянскія камітэты дзялілі памешчыцкую зямлю сярод беззямельных і малазямельных сялян, якія атрымалі 431 тыс. га зямлі, ім было перададзена 14 тыс. коней і 33,4 тыс. кароў. 5 кастрычніка 1939 г. Часовая ўправа Беластока звярнулася да ўсіх часовых упраў края з прапановай склікаць сход для вырашэння пытанняў дзяржаўнага ладу. 3 прадстаўнікоў часовых упраў быў створаны камітэт па арганізацыі выбараў, якія адбыліся 22 кастрычніка 1939 г. 3 926 абраных дэпутатаў народнага сходу 563 былі з сялян, 197 — з рабочых, 166 — з інтэлігенцыі і іншых слаёў насельніцтва. Сярод дэпутатаў было: 621 беларус, 127 палякаў, 72 яўрэі, 43 рускіх, 53 украінцы і 10 прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцей. 28-30 кастрычніка 1939 года ў [[Беласток]]у адбыўся [[Народны Сход Заходняй Беларусі|народны сход Заходняй Беларусі]]. Ён прыняў дэкларацыі аб абвяшчэнні Савецкай улады на ўсёй тэрыторыі Заходняй Беларусі, канфіскацыі панскіх зямель, нацыяналізацыі банкаў і буйной прамысловасці. Сход пастанавіў прасіць Вярхоўны Савет СССР, Вярхоўны Савет БССР прыняць Заходнюю Беларусь у склад СССР і БССР. Народны сход выбраў паўнамоцную камісію з 66 чалавек для перадачы Вярхоўным Саветам СССР і БССР яго рашэнняў. 2 лістапада 1939 г. сесія [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] і 12 лістапада сесія [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] прынялі законы аб уключэнні Заходняй Беларусі ў склад СССР і ўз’яднанні яе з БССР. У лістападзе-снежні 1939 года адбылася нацыяналізацыя прадпрыемстваў і банкаў. Былі нацыяналізаваны не толькі буйныя і сярэднія прадпрыемствы, але і большая частка дробных, што пярэчыла рашэнням народнага сходу Заходняй Беларусі. Аднаўляліся і рэканструяваліся прадпрыемствы, будаваліся новыя фабрыкі і заводы. Дробныя прадпрыемствы і рамесна-саматужныя майстэрні былі аб’яднаны ў больш буйныя, павялічылася колькасць рабочага класа, паступова ліквідавалася беспрацоўе. К канцу 1940 года ў заходніх абласцях БССР дзейнічалі 392 прамысловыя прадпрыемствы з колькасцю рабочых больш 20 чалавек. Аб’ём валавой прадукцыі ў параўнанні з 1938 годам павялічыўся больш чым у 2 разы. Да вайны было створана 1115 калгасаў, якія аб’ядналі 6,7 % гаспадарак і 7,8 % зямлі. Іх абслугоўвалі 101 МТС, у якіх налічвалася 997 трактараў, 368 сеялак, 193 аўтамашыны. На землях лепшых маёнткаў былі арганізаваны 28 саўгасаў. У заходніх абласцях была ўведзена савецкая сістэма сацыяльнага забеспячэння, бясплатнае медыцынскае абслугоўванне насельніцтва, адкрыта шмат паліклінік, бальніц, дыспансераў. У 1940/41 навучальным годзе дзейнічала 5958 агульнаадукацыйных школ, з якіх 4500 вялі навучанне на беларускай мове, 5 інстытутаў, 25 сярэдніх спецыяльных навучальных устаноў. К канцу 1940 г. працавалі 5 драматычных тэатраў, 100 кінатэатраў і 121 кінаўстаноўка, 92 дамы культуры, 220 бібліятэк. Сям’ю беларускіх літаратараў папоўнілі [[Піліп Пестрак]], [[Максім Танк]], [[Валянцін Таўлай]], [[Міхась Машара]], [[Міхась Васілёк]], [[Мікола Засім]] і іншыя. Былі адкрыты абласныя тэатры ў [[Брэсцкі абласны драматычны тэатр|Брэсце]], Беластоку, [[Баранавіцкі абласны драматычны тэатр|Баранавічах]], Пінску. У снежні 1939 г. — студзені 1940 г. быў уведзены новы адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Заходняй Беларусі, створаны [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкая]], [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкая]], [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]], [[Вілейская вобласць|Вілейская]] і [[Пінская вобласць|Пінскія]] вобласці і 101 раёнаў, а ў лютым — сакавіку 1940 г. — сельсаветы, партыйныя і камсамольскія арганізацыі. Мясцовыя органы ўлады ў заходніх абласцях апынуліся ў рэчышчы сталінскай камандна-адміністрацыйнай сістэмы і сталі яе састаўной часткай. Гэта адбілася на метадах работы і ходзе сацыяльна-эканамічных пераўтварэнняў. Пераход да [[Калектывізацыя|калектывізацыі]] выклікаў супраціўленне часткі заможных сялян. Вялася антыкалгасная агітацыя, былі выпадкі падпалу калгасных будынкаў, асобных тэрарыстычных актаў. Але ў цэлым барацьба супраць калгасаў у заходнебеларускай вёсцы не дасягнула значных памераў. У адносінах да кулацтва праводзілася палітыка абмежавання. У красавіку 1941 г. для заходніх абласцей БССР былі ўстаноўлены нормы землекарыстання ў памеры 10, 12, 15 га зямлі ў залежнасці ад мясцовых умоў. У некаторых раёнах органамі НКУС ва ўсходнія раёны была выселена частка заможных сялян, але ў большасці раёнаў высяленне не праводзілася. === Рэпрэсіі === Адначасова з мерапрыемствамі па пашырэнні сацыяльнай базы новай улады рэпрэсіўны апарат сталінскай дыктатуры ўзмоцнена выкарчоўваў «ворагаў народа», «выкараняў» перажыткі і іншадумства сярод насельніцтва. Адразу пасля ўступлення Чырвонай Арміі на тэрыторыі Заходняй Беларусі пачаліся палітычныя рэпрэсіі. На 22 кастрычніка было арыштавана 4315 памешчыкаў, капіталістаў, прадстаўнікоў былой польскай адміністрацыі, паліцэйскіх, кіраўнікоў палітычных партый і арганізацый. Па рашэнні [[НКУС СССР]] па справах ваеннапалонных і арыштаваных у красавіку — маі 1940 г. былі расстраляны 21 857 чалавек, у тым ліку 14 700 тых, хто знаходзіўся ў лагерах для ваеннапалонных у Казельску, Старабельску, Асташкаве, і 7305 — у іншых лагерах і турмах Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны. 5 снежня 1939 г. СНК СССР прыняў сакрэтную пастанову аб высяленні з заходніх абласцей Украіны і Беларусі асаднікаў і работнікаў лясной аховы. У перыяд першай дэпартацыі (10 лютага 1940 г.), у якой удзельнічала 16 279 чалавек аператыўна-каманднага саставу, было рэпрэсіравана 9584 гаспадаркі (50 732 чалавекі). У красавіку было рэпрэсіравана 26 777 чалавек. 29 чэрвеня 1940 г. органы [[НКУС БССР]] правялі трэцюю аперацыю, на гэты раз па высяленні бежанцаў з заходніх абласцей. У гэты дзень было рэпрэсіравана і пагружана ў вагоны 747 сямей. У 1939—1941 гг. на тэрыторыі заходніх абласцей існавалі польскія падпольныя арганізацыі «Саюз барацьбы за незалежнасць Польшчы», «Саюз узброенай барацьбы», «Саюз польскіх патрыётаў», «Стральцы», «Сокал», «Вызваленцы», «Партызанка» і інш. Яны назапашвалі зброю, мелі радыёпрыёмнікі, пісалі і распаўсюджвалі антысавецкія лістоўкі, у якіх заклікалі палякаў да супраціўлення акупантам-бальшавікам, да падрыхтоўкі ўзброенага паўстання за аднаўленне Польшчы, у складзе якой яны бачылі і Заходнюю Беларусь. За перыяд з кастрычніка 1939 г. па ліпень 1940 г. было раскрыта і ліквідавана 109 падпольных арганізацый, якія аб’ядноўвалі 3231 чалавека. У гэты час былі арыштаваны 5587 членаў партыі ППС, Бунда, «Стронніцтва народова», ПОВ і інш. У ноч з 19 на 20 чэрвеня 1941 г. была праведзена аперацыя па арышце ўдзельнікаў паўстанцкіх арганізацый і выяўленні іх сямейнікаў. Усяго было рэпрэсіравана 24 412 чалавек. Такім чынам, з кастрычніка 1939 г. па 20 чэрвеня 1941 г. у заходніх абласцях Беларусі было рэпрэсіравана, за выключэннем ваеннапалонных, больш як 125 тыс. чалавек. == Ацэнкі == У савецкай і беларускай гістарыяграфіі да 1980-х гадоў адназначна ацэньвалася як акт вызвалення з-пад сацыяльнага і нацыянальнага прыгнёту [[Польшча|Польшчы]]; акт гістарычнай справядлівасці, ліквідацыя гвалтоўнага падзелу [[Беларусь|Беларусі]] паводле ўмоў [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]].<!-- прыклады --> У канцы 1980-х гадоў у беларускай гістарыяграфіі з’яўляецца плынь, якая расцэньвае падзею таксама з пункту гледжання падпадання гэтай часткі беларускіх земляў пад савецкую ўладу, часам выключна з гэтага пункту гледжання.<!-- прыклады --><!-- літоўская польская гістарыяграфіі іншыя--> == Гл. таксама == * [[Вуліца 17 верасня]] * [[Дзень народнага адзінства (Беларусь)]] == Заўвагі == {{каментарыі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == {{НК}} {{Фарміраванне межаў Беларусі}} {{Беларусь у Другой сусветнай вайне}} {{Польска-беларускі канфлікт}} {{Гісторыя Беларусі 2}} [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1939—1945)]] [[Катэгорыя:Другая сусветная вайна]] [[Катэгорыя:1939 год у Заходняй Беларусі]] [[Катэгорыя:1939 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Змяненне тэрыторыі Беларусі]] brd24zm2h15xp16z7d4jme0gq92rqvp 5227571 5227519 2026-10-26T19:45:23Z CzechoBot 17685 выпраўленне: падзел комплекснай зноскі на 3 асобныя тамы БелСЭ з указаннем аўтара артыкулаў 5227571 wikitext text/x-wiki {{Нейтральнасць}} [[Выява:Polish eagle and Soviet soldier.JPG|thumb|right|Савецкі прапагандысцкі плакат, дзе чырвонаармеец забівае [[Герб Польшчы|польскага арла]], як сімвал вызвалення беларускага і ўкраінскага народаў]] '''Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР''' — уваходжанне [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] пасля [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|вераснёўскага паходу Чырвонай Арміі]] [[1939]] года. == Заходняя Беларусь у складзе Польшчы ў 1921—1939 == {{main|Заходняя Беларусь}} Заходняя Беларусь — назва часткі земляў, якія да 1917 года ўваходзілі ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у 1918—1920 гг. неаднаразова мянялі прыналежнасць і адыйшлі да [[Другая Рэч Паспалітая|Польшчы]] паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавору]] пасля польска-савецкай вайны. Тэрыторыя Заходняй Беларусі прыблізна адпавядае сучасным [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай]], [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай]], часткі [[Мінская вобласць|Мінскай]] і заходняй палове [[Віцебская вобласць|Віцебскай]] абласцей Рэспублікі Беларусь. Насельніцтва ў 1930-х гг. каля 4 млн чал. Назва дадзеная паводле этнічнага складу насельніцтва, у якім пераважалі [[беларусы]] і беларуская культура. У польскай культуры пераважна вядомая як Усходнія землі ці ўскраіны («[[крэсы всходне]]»). Пасля заключэння Рыжскага мірнага дагавора бальшавіцкая Расія вызначылі памер беларускай этнаграфічнай тэрыторыі, якая апынулася ў складзе Польшчы, у 98.815 км² з 3,2 млн насельніцтва<ref>Ладысеў, У. Ф. Рыжскі дагавор 1921 года і палітыка кіраўніцтва Савецкай Расіі экспарту рэвалюцыі // Biuletyn Historii Pogranicza. — 2001. — № 2. — С. 38. ''Са спасылкай на:'' Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. — Ф. 242. — Воп. 1. — Спр. 7. — Арк. 6, 75.</ref>. У дакладзе на пазачарговай сесіі [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] I склікання, старшыня [[СНК СССР]] і [[Народны камісарыят замежных спраў СССР|народны камісар замежных спраў СССР]] [[Вячаслаў Міхайлавіч Молатаў|Вячаслаў Молатаў]] апераваў: «тэрыторыя Заходняй Беларусі дасягае 108 тысяч квадратных кіламетраў»<ref>О внешней политике Советского Союза. Доклад Председателя Совета Народных Комиссаров и Народного Комиссара Иностранных дел тов. В. М. Молотова на заседании Верховного Совета Союза ССР 31 октября 1939 года // Проблемы социалистического права. — 1939. — № 4 — 5. — С. 12.</ref>. Савецкая акадэмічная навука вызначала тэрыторыю Заходняй Беларусі ў 82 тыс. км², аднак уключаючы ў яе склад усе 4 ваяводствы былых «паўночна-ўсходніх крэсаў», якія займалі нашмат большую плошчу<ref>{{Крыніцы/БелСЭ|4|Заходняя Беларусь|[[І. Хаўратовіч|Хаўратовіч І.]]|533}}</ref><ref>{{Крыніцы/БелСЭ|10|Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР|[[І. Хаўратовіч|Хаўратовіч І.]]|438}}</ref><ref>{{Крыніцы/БелСЭ|12|Заходняя Беларусь|[[І. Хаўратовіч|Хаўратовіч І.]]|151}}</ref>. Сацыяльна-эканамічная сітуацыя ў Заходняй Беларусі значна адрознівалася ад астатняй Польшчы. З эканамічнага пункту гледжання, край заставаўся адсталай аграрнай ускраінай і выкарыстоўваўся пераважна як крыніца сыравіны і таннай працоўнай сілы, як рынак збыту для польскай прамысловасці. Такая эканамічная палітыка кіруючых колаў краіны ва ўмовах аграрнага перанасялення і масавага беспрацоўя асуджала край на адсталасць і беднасць. На тэрыторыі Заходняй Беларусі разгарнуўся масавы рух супраць прыгнёту Польшчы. == Ваенная кампанія (верасень 1939) == {{main|Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)}} Вайсковая аперацыя [[СССР]] супраць [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] праведзеная 17—28.9.[[1939]]{{efn|У асноўным, таму што афіцыйнай даты сканчэння не існуе.}}, яна мела мэтай заняцце ў тым ліку земляў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], у адпаведнасці з падзелам сфераў уплыву паміж [[СССР]] і [[Нацысцкая Германія|Германіяй]] паводле [[савецка-германская дамова 23.8.1939|дамовы ад 23.8.1939]]. Аперацыя праводзілася ў час, калі адбывалася [[Польская абарончая вайна (1939)]], але фармальна СССР у вайну тады не ўступаў, а аперацыя азначалася як «мера савецкага ўраду па абароне інтарэсаў беларускага і ўкраінскага народаў». Вынікам аперацыі сталі хуткая і лёгкая перамога СССР над ужо аслабленай, палітычна і вайскова, Польшчай, далучэнне земляў Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны да [[БССР]] і [[УССР]], падпісанне новага савецка-германскага дагавора (28.9.1939). == Палітычнае замацаванне беларускага ўз’яднання == === Мерапрыемствы на далучанай тэрыторыі === Услед за Чырвонай Арміяй у Заходнюю Беларусь для ўсталявання Савецкай улады з усходніх раёнаў было накіравана на партыйную работу 1500, на камсамольскую, савецкую, гаспадарчую — 1200 камуністаў і камсамольцаў, сотні супрацоўнікаў НКУС, якія не ведалі мясцовага ўкладу жыцця, звычаяў, асаблівасцей мовы, а таму не карысталіся даверам мясцовага насельніцтва. Ва ўсіх гарадах і паветах былі створаны часовыя ўпраўленні, у вёсках — сялянскія камітэты з мясцовых актывістаў, прадстаўнікоў Чырвонай Арміі і прысланых з усходніх раёнаў камуністаў і камсамольцаў. Яны стварылі атрады рабочай гвардыі, міліцыі, бралі на ўлік фабрыкі і заводы, устанаўлівалі [[рабочы кантроль]], займаліся забеспячэннем, медыцынскім абслугоўваннем. Сялянскія камітэты дзялілі памешчыцкую зямлю сярод беззямельных і малазямельных сялян, якія атрымалі 431 тыс. га зямлі, ім было перададзена 14 тыс. коней і 33,4 тыс. кароў. 5 кастрычніка 1939 г. Часовая ўправа Беластока звярнулася да ўсіх часовых упраў края з прапановай склікаць сход для вырашэння пытанняў дзяржаўнага ладу. 3 прадстаўнікоў часовых упраў быў створаны камітэт па арганізацыі выбараў, якія адбыліся 22 кастрычніка 1939 г. 3 926 абраных дэпутатаў народнага сходу 563 былі з сялян, 197 — з рабочых, 166 — з інтэлігенцыі і іншых слаёў насельніцтва. Сярод дэпутатаў было: 621 беларус, 127 палякаў, 72 яўрэі, 43 рускіх, 53 украінцы і 10 прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцей. 28-30 кастрычніка 1939 года ў [[Беласток]]у адбыўся [[Народны Сход Заходняй Беларусі|народны сход Заходняй Беларусі]]. Ён прыняў дэкларацыі аб абвяшчэнні Савецкай улады на ўсёй тэрыторыі Заходняй Беларусі, канфіскацыі панскіх зямель, нацыяналізацыі банкаў і буйной прамысловасці. Сход пастанавіў прасіць Вярхоўны Савет СССР, Вярхоўны Савет БССР прыняць Заходнюю Беларусь у склад СССР і БССР. Народны сход выбраў паўнамоцную камісію з 66 чалавек для перадачы Вярхоўным Саветам СССР і БССР яго рашэнняў. 2 лістапада 1939 г. сесія [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] і 12 лістапада сесія [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] прынялі законы аб уключэнні Заходняй Беларусі ў склад СССР і ўз’яднанні яе з БССР. У лістападзе-снежні 1939 года адбылася нацыяналізацыя прадпрыемстваў і банкаў. Былі нацыяналізаваны не толькі буйныя і сярэднія прадпрыемствы, але і большая частка дробных, што пярэчыла рашэнням народнага сходу Заходняй Беларусі. Аднаўляліся і рэканструяваліся прадпрыемствы, будаваліся новыя фабрыкі і заводы. Дробныя прадпрыемствы і рамесна-саматужныя майстэрні былі аб’яднаны ў больш буйныя, павялічылася колькасць рабочага класа, паступова ліквідавалася беспрацоўе. К канцу 1940 года ў заходніх абласцях БССР дзейнічалі 392 прамысловыя прадпрыемствы з колькасцю рабочых больш 20 чалавек. Аб’ём валавой прадукцыі ў параўнанні з 1938 годам павялічыўся больш чым у 2 разы. Да вайны было створана 1115 калгасаў, якія аб’ядналі 6,7 % гаспадарак і 7,8 % зямлі. Іх абслугоўвалі 101 МТС, у якіх налічвалася 997 трактараў, 368 сеялак, 193 аўтамашыны. На землях лепшых маёнткаў былі арганізаваны 28 саўгасаў. У заходніх абласцях была ўведзена савецкая сістэма сацыяльнага забеспячэння, бясплатнае медыцынскае абслугоўванне насельніцтва, адкрыта шмат паліклінік, бальніц, дыспансераў. У 1940/41 навучальным годзе дзейнічала 5958 агульнаадукацыйных школ, з якіх 4500 вялі навучанне на беларускай мове, 5 інстытутаў, 25 сярэдніх спецыяльных навучальных устаноў. К канцу 1940 г. працавалі 5 драматычных тэатраў, 100 кінатэатраў і 121 кінаўстаноўка, 92 дамы культуры, 220 бібліятэк. Сям’ю беларускіх літаратараў папоўнілі [[Піліп Пестрак]], [[Максім Танк]], [[Валянцін Таўлай]], [[Міхась Машара]], [[Міхась Васілёк]], [[Мікола Засім]] і іншыя. Былі адкрыты абласныя тэатры ў [[Брэсцкі абласны драматычны тэатр|Брэсце]], Беластоку, [[Баранавіцкі абласны драматычны тэатр|Баранавічах]], Пінску. У снежні 1939 г. — студзені 1940 г. быў уведзены новы адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Заходняй Беларусі, створаны [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкая]], [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкая]], [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкая]], [[Вілейская вобласць|Вілейская]] і [[Пінская вобласць|Пінскія]] вобласці і 101 раёнаў, а ў лютым — сакавіку 1940 г. — сельсаветы, партыйныя і камсамольскія арганізацыі. Мясцовыя органы ўлады ў заходніх абласцях апынуліся ў рэчышчы сталінскай камандна-адміністрацыйнай сістэмы і сталі яе састаўной часткай. Гэта адбілася на метадах работы і ходзе сацыяльна-эканамічных пераўтварэнняў. Пераход да [[Калектывізацыя|калектывізацыі]] выклікаў супраціўленне часткі заможных сялян. Вялася антыкалгасная агітацыя, былі выпадкі падпалу калгасных будынкаў, асобных тэрарыстычных актаў. Але ў цэлым барацьба супраць калгасаў у заходнебеларускай вёсцы не дасягнула значных памераў. У адносінах да кулацтва праводзілася палітыка абмежавання. У красавіку 1941 г. для заходніх абласцей БССР былі ўстаноўлены нормы землекарыстання ў памеры 10, 12, 15 га зямлі ў залежнасці ад мясцовых умоў. У некаторых раёнах органамі НКУС ва ўсходнія раёны была выселена частка заможных сялян, але ў большасці раёнаў высяленне не праводзілася. === Рэпрэсіі === Адначасова з мерапрыемствамі па пашырэнні сацыяльнай базы новай улады рэпрэсіўны апарат сталінскай дыктатуры ўзмоцнена выкарчоўваў «ворагаў народа», «выкараняў» перажыткі і іншадумства сярод насельніцтва. Адразу пасля ўступлення Чырвонай Арміі на тэрыторыі Заходняй Беларусі пачаліся палітычныя рэпрэсіі. На 22 кастрычніка было арыштавана 4315 памешчыкаў, капіталістаў, прадстаўнікоў былой польскай адміністрацыі, паліцэйскіх, кіраўнікоў палітычных партый і арганізацый. Па рашэнні [[НКУС СССР]] па справах ваеннапалонных і арыштаваных у красавіку — маі 1940 г. былі расстраляны 21 857 чалавек, у тым ліку 14 700 тых, хто знаходзіўся ў лагерах для ваеннапалонных у Казельску, Старабельску, Асташкаве, і 7305 — у іншых лагерах і турмах Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны. 5 снежня 1939 г. СНК СССР прыняў сакрэтную пастанову аб высяленні з заходніх абласцей Украіны і Беларусі асаднікаў і работнікаў лясной аховы. У перыяд першай дэпартацыі (10 лютага 1940 г.), у якой удзельнічала 16 279 чалавек аператыўна-каманднага саставу, было рэпрэсіравана 9584 гаспадаркі (50 732 чалавекі). У красавіку было рэпрэсіравана 26 777 чалавек. 29 чэрвеня 1940 г. органы [[НКУС БССР]] правялі трэцюю аперацыю, на гэты раз па высяленні бежанцаў з заходніх абласцей. У гэты дзень было рэпрэсіравана і пагружана ў вагоны 747 сямей. У 1939—1941 гг. на тэрыторыі заходніх абласцей існавалі польскія падпольныя арганізацыі «Саюз барацьбы за незалежнасць Польшчы», «Саюз узброенай барацьбы», «Саюз польскіх патрыётаў», «Стральцы», «Сокал», «Вызваленцы», «Партызанка» і інш. Яны назапашвалі зброю, мелі радыёпрыёмнікі, пісалі і распаўсюджвалі антысавецкія лістоўкі, у якіх заклікалі палякаў да супраціўлення акупантам-бальшавікам, да падрыхтоўкі ўзброенага паўстання за аднаўленне Польшчы, у складзе якой яны бачылі і Заходнюю Беларусь. За перыяд з кастрычніка 1939 г. па ліпень 1940 г. было раскрыта і ліквідавана 109 падпольных арганізацый, якія аб’ядноўвалі 3231 чалавека. У гэты час былі арыштаваны 5587 членаў партыі ППС, Бунда, «Стронніцтва народова», ПОВ і інш. У ноч з 19 на 20 чэрвеня 1941 г. была праведзена аперацыя па арышце ўдзельнікаў паўстанцкіх арганізацый і выяўленні іх сямейнікаў. Усяго было рэпрэсіравана 24 412 чалавек. Такім чынам, з кастрычніка 1939 г. па 20 чэрвеня 1941 г. у заходніх абласцях Беларусі было рэпрэсіравана, за выключэннем ваеннапалонных, больш як 125 тыс. чалавек. == Ацэнкі == У савецкай і беларускай гістарыяграфіі да 1980-х гадоў адназначна ацэньвалася як акт вызвалення з-пад сацыяльнага і нацыянальнага прыгнёту [[Польшча|Польшчы]]; акт гістарычнай справядлівасці, ліквідацыя гвалтоўнага падзелу [[Беларусь|Беларусі]] паводле ўмоў [[Рыжскі мірны дагавор 1921|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]].<!-- прыклады --> У канцы 1980-х гадоў у беларускай гістарыяграфіі з’яўляецца плынь, якая расцэньвае падзею таксама з пункту гледжання падпадання гэтай часткі беларускіх земляў пад савецкую ўладу, часам выключна з гэтага пункту гледжання.<!-- прыклады --><!-- літоўская польская гістарыяграфіі іншыя--> == Гл. таксама == * [[Вуліца 17 верасня]] * [[Дзень народнага адзінства (Беларусь)]] == Заўвагі == {{каментарыі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == {{НК}} {{Фарміраванне межаў Беларусі}} {{Беларусь у Другой сусветнай вайне}} {{Польска-беларускі канфлікт}} {{Гісторыя Беларусі 2}} [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1939—1945)]] [[Катэгорыя:Другая сусветная вайна]] [[Катэгорыя:1939 год у Заходняй Беларусі]] [[Катэгорыя:1939 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Змяненне тэрыторыі Беларусі]] rh5vpvmxgquwyh40gu1p5nehuh2ob9e 10 11458 5227656 5067015 2026-10-26T21:02:09Z CzechoBot 17685 даданне перадачы параметраў спасылка і спасылка частка 5227656 wikitext text/x-wiki {{кніга |аўтар = {{{3|{{{аўтар|}}}}}} |частка = {{{артыкул|{{{2|}}}}}} |спасылка частка = {{{спасылка частка|{{{спасылка|}}}}}} |загаловак = [[Беларуская Савецкая Энцыклапедыя]]. У 12 т. {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1|1к=Т. 1. А — Афіна |2|2к=Т. 2. Афіны — Ведрыч |3|3к=Т. 3. Веды — Графік |4|4к=Т. 4. Графік — Зуйка |5|5к=Т. 5. Зуйкі — Кішы |6|6к=Т. 6. Кішынёў — Манцэвічы |7|7к=Т. 7. Манцякі — Паддубічы |8|8к=Т. 8. Паддубнікі — Рабкі |9|9к=Т. 9. Рабкор — Сочы |10|10к=Т. 10. Сошна — Фут |11|11к=Т. 11. Футбол — Яя; Дадатак |12|12к=Т. 12. Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка }} |арыгінал = |спасылка = |адказны = Рэдкал.: [[Пятрусь Броўка|П. У. Броўка]] (гал. рэд.) і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелСЭ]] |том = |год = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1|1к=1969 |2|2к=1970 |3|3к=1971 |4|4к=1971 |5|5к=1972 |6|6к=1972 |7|7к=1973 |8|8к=1975 |9|9к=1973 |10|10к=1974 |11|11к=1974 |12|12к=1975 }} |старонкі = {{{старонкі|{{{4|{{{с|}}}}}}}}} |старонак як ёсць = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1|1к=624 с.: іл., карты |2|2к=640 с.: іл., карты |3|3к=608 с.: іл., карты |4|4к=608 с.: іл., карты |5|5к=616 с.: іл., карты |6|6к=624 с.: іл., карты |7|7к=608 с.: іл., карты |8|8к=676 с.: іл., карты |9|9к=640 с.: іл., карты |10|10к=656 с.: іл., карты |11|11к=656 с.: іл., карты |12|12к=736 с.: іл., карты }} |мова = |ref = {{{ref|БелСЭ}}} |серыя = |isbn = |тыраж = }}{{#if:{{NAMESPACE}}||<!-- -->{{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}}|1к|2к|3к|4к|5к|6к|7к|8к|9к|10к|11к|12к=[[Катэгорыя:Артыкулы з праблемамі ў параметрах шаблонаў]]}}<!-- -->{{#if:{{{том|{{{1|}}}}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на Беларускую Савецкую Энцыклапедыю без нумара тома]]}}<!-- -->{{#if:{{{старонкі|{{{4|}}}}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на Беларускую Савецкую Энцыклапедыю без нумароў старонак]]}}<!-- -->{{#if:{{{артыкул|{{{2|}}}}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на Беларускую Савецкую Энцыклапедыю без назвы артыкула]]}}<!-- -->{{#if:{{{аўтар|{{{3|}}}}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на Беларускую Савецкую Энцыклапедыю без аўтара]]}}<!-- -->}}<noinclude> == Выкарыстанне == <pre> {{Крыніцы/БелСЭ|3|Казлоў Арсен Яфімавіч||231}} </pre> {{Крыніцы/БелСЭ|3|Казлоў Арсен Яфімавіч||231}} === Параметры === * ''Крыніцы/БелСЭ'' — нязменная частка шаблона; * ''Нумар тома''; * ''Назва артыкула''; * ''Аўтар артыкула''; * ''Нумары старонак''. * Параметр '''ref''' для шаблона роўны ''БелСЭ'', '''год''' — 1969—1975 у залежнасці ад тома, для сціслага выгляду ў зносках. <pre> Сцвярджэнне{{sfn|БелСЭ|1971|с=231}} {{зноскі}} </pre> Сцвярджэнне{{sfn|БелСЭ|1971|с=231}} {{зноскі}} </pre> {{doc-end}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы|БелСЭ]] </noinclude> h1u1z404jj3h38buclv3hcjqxuxfkk8 0 15677 5227531 4885838 2026-10-26T18:57:06Z Ахаахах3421 176077 /* Сям’я */ 5227531 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Брыль}} {{Пісьменнік}} '''Я́нка Брыль''', поўнае імя '''Іва́н Анто́навіч Брыль''' ({{ДН|4|8|1917|22|7}}, [[Адэса]] — {{ДС|25|7|2006}}, [[Мінск]]) — беларускі [[пісьменнік]], [[перакладчык]], [[Публіцыстыка|публіцыст]]. [[Народны пісьменнік Беларусі]] (1981)<ref name="БС">{{кніга|спасылка=|аўтар=|загаловак=Биографический справочник|адказны=|год=1982|частка=Брыль Янка|арыгінал=|выданне=|месца=Мн.|выдавецтва=«Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки|том=5|старонкі=83|старонак=737|серыя=|isbn=|тыраж=}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Адэса|Адэсе]] ў сям’і чыгуначніка Антона Данілавіча Брыля, быў малодшым з 10 дзяцей у сям’і<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=266440|title=Янка Брыль: як шчасліва пражыць нешчаслівую эпоху|website=Наша Ніва|access-date=2023-10-29}}</ref>. Бацька паходзіў з вёскі [[Загор’е (Турэцкі сельсавет)|Загор’е]] (цяпер [[Карэліцкі раён]]). Маці, Настасся Іванаўна (да шлюбу Чычук), працавала на гаспадарцы. У 1914—1922 гадах сям’я жыла ў Адэсе па месцы працы бацькі{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1992|с=351}}. У 1922 годзе сям’я, акрамя старэйшых сыноў, вярнулася на радзіму бацькі ў Загор’е<ref name=":0" />, якое паводле выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага міру 1921 года]] апынулася ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Заходняя Беларусь]])<ref name="БС" />. Янка Брыль скончыў польскую сямігадовую школу ў мястэчку [[Турэц (Карэліцкі раён)|Турэц]]. У 1931 годзе паступіў ў Навагрудскую гімназію, але не змог вучыцца праз нястачу грошай{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1992|с=351}}. Разам са старэйшымі братамі працаваў на гаспадарцы, займаўся самаадукацыяй, шмат чытаў. Стварыў у вёсцы драматычны гурток, перакладаў для яго п’есы польскіх і расійскіх аўтараў, удзельнічаў у спектаклях як выканаўца і пастаноўшчык{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1992|с=351}}. Пасябраваў з паэтамі [[Алесь Мілюць|Алесем Мілюцём]] і [[Міхась Васілёк|Міхасём Васільком]], пачаў супрацоўнічаць з віленскай беларускай прэсай. У 1938 годзе выступіў з вершамі ў часопісе «[[Шлях моладзі (1929)|Шлях моладзі]]»{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1992|с=351}}. У 1939 годзе прызваны ў [[Узброеныя сілы Польшчы|Войска Польскае]]<ref name="БС" />, служыў у марской пяхоце ў [[Гдыня|Гдыні]]. Пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ўдзельнічаў у абароне Польшчы, у верасні таго ж года трапіў пад Гдыняй у нямецкі палон. Быў у лагеры для ваеннапалонных у горадзе [[Старгард]] ([[Памеранія (правінцыя)|Памеранія]]), потым у [[Вайдэн|Вайдэне]] ([[Баварыя]]). Прымусова працаваў рознарабочым у гуце крышталёвага шкла{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1992|с=351}}. Паводле біяграфіі, якая існуе з савецкіх часоў, у 1941 годзе Янка Брыль уцёк з палону, вярнуўся ў Беларусь і далучыўся да савецкага партызанскага руху<ref name="БС" />. Паводле беларускага дзеяча [[Антон Яўстаф’евіч Адамовіч|Антона Адамовіча]], Брыль не ўцякаў з палону, а быў адпушчаны немцамі за лаяльнасць<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/hrachi-janki-brylia/28657487.html|title=«Грахі» Янкі Брыля|first=Анатоль|last=Сідарэвіч|website=Радыё Свабода|date=2017-08-04|access-date=2023-10-29}}</ref>. Некаторы час жыў у акупаваным немцамі Мінску, працаваў у гістарычным музеі пад кіраўніцтвам [[Антон Антонавіч Шукелойць|Антона Шукелойця]], друкаваўся ў пранямецкай «[[Беларуская газета (1941)|Беларускай (Менскай) газеце]]»<ref name=":1" /><ref name=":0" />. У 1942 годзе Янка Брыль наладзіў сувязь з савецкай [[Партызанская брыгада імя Г. К. Жукава|партызанскай брыгадай імя Жукава]] [[Баранавіцкае партызанскае злучэнне|Баранавіцкага злучэння]]{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1992|с=352}}. У 1944 годзе стаў разведчыкам [[Партызанская брыгада «Камсамолец»|партызанскай брыгады «Камсамолец»]]. Рэдагаваў газету «[[Сцяг свабоды (партызанская газета)|Сцяг свабоды]]» [[Мір (Карэліцкі раён)|Мірскага]] падпольнага раённага камітэта камуністычнай партыі і сатырычны лісток «[[Партызанскае жыгала|Партызанскае жыга́ла]]», дзе надрукаваў некаторыя свае вершы. Па вызваленні [[Мірскі раён|Мірскага раёна]] працаваў рэдактарам раённай газеты ў Міры, літаратурным супрацоўнікам газеты-плаката «[[Раздавім фашысцкую гадзіну]]». У кастрычніку 1944 года пераехаў у Мінск, загадваў аддзелам рэдакцыі часопіса «[[Вожык (часопіс)|Вожык]]». У розныя гады Янка Брыль быў намеснікам рэдактара часопісаў «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]» і «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», працаваў рэдактарам [[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнага выдавецтва Беларусі]]. З 1945 года член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]]. Быў сакратаром праўлення [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]] у 1966—1971 гадах{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1992|с=352}}. Уваходзіў у рэдакцыйныя калегіі альманаха «[[Далягляды]]», часопіса «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», рэдакцыйны савет выдавецтваў «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]», «[[Юнацтва (выдавецтва)|Юнацтва]]». Вёў работу па ўмацаванні сувязей беларускай літаратуры з літаратурамі народаў СССР і краін [[Сацыялістычныя краіны|сацыялістычнай садружнасці]]. Старшыня Беларускага аддзялення таварыства «СССР — Канада» (1967—1990). Двойчы абіраўся дэпутатам [[Вярхоўны Савет Беларусі|Вярхоўнага Савета БССР]] (1963—1967, 1980—1985). Член [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтр]]а з 1989 года. Ганаровы член [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1994). Памёр 25 ліпеня 2006 года ў Мінску, пахаваны на [[Калодзішчы (могілкі)|могілках]] у [[Калодзішчы|Калодзішчах]]. == Сям’я == З жонкай Нінай Міхайлаўнай (Клаўсуць)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/kresy-skhodniya-khatseli-lyudzmi-zvatstsa.html|title=Янка Брыль основательно в своем творчестве затронул полонизацию Западной Белоруссии: притеснения, аресты, наказания, шовинистскую ограниченность захватчиков|first=Елена|last=БАСИКИРСКАЯ|website=www.sb.by|date=2021-08-28|access-date=2023-10-28}}</ref> меў дачок Галіну і Наталлю, сына Андрэя. Дзед [[Антон Францішак Брыль|Антона Францішка Брыля]]. красава марат == Творчасць == [[Файл:Нёманскія казакі, апавяданні і нарысы. Янка Брыль. 1947.jpg|міні|злева|Нёманскія казакі: апавяданні і нарысы. 1947. Мастак [[Дзмітрый Мікалаевіч Красільнікаў|Д. Красільнікаў]]]] Пісаць пачаў з чатырнаццаці гадоў, але дэбютаваў у друку толькі ў 1938 годзе<ref name="БС"/>. Пачалася творчая дзейнасць пісьменніка з вершаў, якія асаблівага поспеху аўтару не прынеслі, і з апавяданняў, у якіх найбольш шырока праявіўся талент творцы. У 1946 годзе выйшла з друку першая кніга Янкі Брыля пад назвай «Апавяданні»<ref name="БС"/>, куды ўвайшлі некалькі апавяданняў і невялікая аповесць «У сям’і», прысвечаныя жыццю заходнебеларускай вёскі. Мастацкі летапіс улюбёнага пісьменнікам Наднямоння працягваюць яго другі зборнік «Нёманскія казакі» (1947), а таксама аповесці «Сірочы хлеб», працу над якой ён пачаў яшчэ да вайны, «У Забалоцці днее» (1950, Дзяржаўная прэмія СССР 1952 года) і «На Быстранцы» (1955). Ужо першыя творы Брыля ёсць добрымі ўзорамі лірыка-псіхалагічнай прозы. Лірычнае апавяданне Янкі Брыля «Галя» (1953) перакладалася на іншыя мовы, у творы на фоне жыцця заходнебеларускай вёскі раскрыты пачуццёвы свет галоўнай гераіні, яе глыбокая чалавечая драма. Тэма Другой сусветнай вайны адлюстравана ў творчасці Янкі Брыля. У апавяданні «Маці» (зборнік «Надпіс на зрубе», 1958) гераіня не пабаялася даць прытулак знясіленым чырвонаармейцам. Тэма вайны фігуруе і ў апавяданнях Брыля са зборніка «Працяг размовы», які ў 1963 годзе атрымаў [[Літаратурная прэмія імя Якуба Коласа|Літаратурную прэмію імя Якуба Коласа]]. У 1964 годзе надрукаваны раман «[[Птушкі і гнёзды]]». Гэты адзін з самых аўтабіяграфічных твораў пісьменніка, які сам аўтар назваў «кнігай адной маладосці». У кнізе багатае спалучэнне эпічных і лірыка-псіхалагічных элементаў, напружана-эмацыянальная плынь, якая была незвычайнай для традыцыйнай савецкай рэалістычнай прозы тых часоў. У 1975 годзе Янкам Брылём разам з [[Алесь Адамовіч|Алесем Адамовічам]] і [[Уладзімір Андрэевіч Калеснік|Уладзімірам Калеснікам]] створана дакументальная аповесць «[[Я з вогненай вёскі…]]» — успаміны ўцалелых жыхароў спаленых вёсак Беларусі. Адметныя ў творчасці пісьменніка аповесці Ніжнія Байдуны» (1975) і «Золак, убачаны здалёк» (1978, Дзяржаўная прэмія БССР імя Якуба Коласа 1982 года) — творы нацыянальныя, у іх пісьменнік паказвае высакароднасць і прыродную мудрасць беларусаў. Аповесці «Ніжнія Байдуны» ўласцівы аўтабіяграфізм. Аповесць «Золак, убачаны здалёк» — пра дзяцінства ў заходнебеларускай вёсцы. Значнае месца ў творчасці Янкі Брыля займаюць лірычныя мініяцюры, якія ён пачаў друкаваць з сярэдзіны 1960-х гадоў і якія склалі кнігі «Жменя сонечных промняў» (1965), «Вітраж» (1972), «Акраец хлеба» (1977), «Сёння і памяць» (1985), «Пішу як жыву» (1994), «Вячэрняе» (1994), «Дзе скарб ваш» (1997), «Сцежкі, дарогі, прастор» (2001), «Блакітны зніч» (2004), «Парастак» (2006). Мініяцюры Брыля грунтуюцца на звычайных канкрэтных фактах, якія пісьменнік перадае цераз свае ўражанні. === Пераклады === Янка Брыль вядомы таксама як перакладчык з [[польская мова|польскай]], [[руская мова|рускай]] і [[украінская мова|ўкраінскай]] моў. У яго перакладзе на [[беларуская мова|беларускую мову]] выйшлі паасобныя творы [[Баляслаў Прус|Баляслава Пруса]], [[Тадэвуш Ружэвіч|Тадэвуша Ружэвіча]], [[Марыя Канапніцкая|Марыі Канапніцкай]], [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшкі]], [[Эрнест Брыль|Эрнеста Брыля]], {{нп3|Яраслаў Івашкевіч|Яраслава Івашкевіча|pl|Jarosław Iwaszkiewicz}}, {{нп3|Аліна Цанткевіч|Аліны Цанткевіч|pl|Alina Centkiewicz}}, {{нп3|Часлаў Цанткевіч|Часлава Цанткевіча|pl|Czesław Centkiewicz}}, {{нп3|Юліян Кавалец|Юліяна Кавальца|pl|Julian Kawalec}}, {{нп3|Уладзіслаў Мачэжак|Уладзіслава Мачэжака|pl|Władysław Machejek}}, {{нп3|Войцех Жукроўскі|Войцеха Жукроўскага|pl|Wojciech Żukrowski}}, {{нп3|Лявон Кручкоўскі|Лявона Кручкоўскага|pl|Leon Kruczkowski}}, [[Леў Мікалаевіч Талстой|Льва Талстога]], [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антона Чэхава]], [[Максім Горкі|Максіма Горкага]], [[Павел Пятровіч Бажоў|Паўла Бажова]], [[Аляксандр Пятровіч Даўжэнка|Аляксандра Даўжэнкі]], [[Астап Вішня|Астапа Вішні]], {{нп3|Пётр Сцяпанавіч Казланюк|Пятра Казланюка|uk|Козланюк Петро Степанович}} і іншыя<ref name="БС"/>. == Палітычныя і грамадзянскія погляды == Янка Брыль за савецкім часам не ўступіў у камуністычную партыю: «''Няўжо гэта такая вялікая, недазволеная раскоша — самому думаць, што правільна, а што не, самому вырашаць, звяраючы правільнасць сваіх рашэнняў з самым найвышэйшым, цераз галовы інструктараў і сакратароў?..''»<ref name=":0" />. Адзначаў [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыю]] беларускага грамадства за часамі СССР<ref name=":0" />. Паводле меркавання Янкі Брыля, [[Другая сусветная вайна]] на тэрыторыі Беларусі мела характар [[Грамадзянская вайна|грамадзянскай вайны]]<ref name=":0" />. У канцы 1980-х гадоў падтрымаў рух [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|нацыянальна-дэмакратычнага адраджэння]]. У 1989 годзе выступаў на мітынгу ў [[Курапаты|Курапатах]], арганізаваным [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/hramadstva/bczb-i-peramoha-pjac-belaruskih-klasikau-frantavi|title=БЧБ і Перамога. Пяць беларускіх класікаў-франтавікоў, якія прыязна ставіліся да нацыянальнага сцяга|first=Іван|last=Кірылаў|website=Новы Час|date=2022-05-08|access-date=2023-10-29}}</ref>. Крытычна ацэньваў пераход [[Рэжым Лукашэнкі|беларускага рэжыму]] да дыктатуры ў канцы 1990-х гадоў, падтрымліваў [[бела-чырвона-белы сцяг]] і лозунг «[[Жыве Беларусь!]]», яго тагачасныя погляды выяўлены ў эсэ «У сцягах нашых многа святла» (1999)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=195081|title=«У сцягах нашых многа святла». Стагоддзе Янкі Брыля|website=Наша Ніва|access-date=2023-10-29}}</ref>. Адкрыта выступаў супраць палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі]] Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/24849738.html|title=БЕЛАРУСКІЯ І РАСЕЙСКІЯ ПІСЬМЕНЬНІКІ ЗАКЛІКАЛІ РАСЕЮ СПЫНІЦЬ РУСІФІКАЦЫЮ ІХ КРАІНАЎ|first=|last=|website=Радыё Свабода|date=2013-01-16|access-date=2023-10-29}}</ref>. У завяшчанні 2004 года прасіў больш не друкаваць некаторыя яго раннія савецкія ідэалагізаваныя творы<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/29565978.html|title=Янка Брыль: «Перш за ўсё прашу і патрабую больш не друкаваць...»|first=|last=|website=Радыё Свабода|date=2018-10-27|access-date=2023-10-29}}</ref>. == Узнагароды і прэміі == * Два [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга]] * [[Ордэн Айчыннай вайны|Ордэн Айчыннай вайны II ступені]] * [[Ордэн Дружбы народаў (СССР)|Ордэн Дружбы народаў]] * [[Медаль Францыска Скарыны]] (1991)<ref>[http://zoneby.net/legal/n88docs/zk88970i.htm Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь ад 10 кастрычніка 1991 г. № 1145-XII «Аб узнагароджанні тт. Брыля І. А. (Янкі Брыля), Калесніка В. А., Крысько Т. В. (Васіля Віткі) медалём Францыска Скарыны»]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref> * [[Ордэн «Знак Пашаны»]] * Савецкія і польскія медалі * [[Народны пісьменнік Беларусі|Народны пісьменнік БССР]] (1981) * [[Сталінская прэмія]], 1952 (за аповесць «У Забалацці світае») * [[Літаратурная прэмія імя Якуба Коласа]], 1963 (за зборнік «Працяг размовы») * [[Літаратурная прэмія імя Якуба Коласа|Дзяржаўная прэмія БССР імя Якуба Коласа]], 1982 (за аповесць «Золак, убачаны здалёк») == Ушанаванне памяці == 26 верасня 2007 года імя Янкі Брыля атрымала [[Вуліца Янкі Брыля (Мінск)|вуліца]] ў мінскім мікрараёне [[Міхалова (мікрараён)|Міхалова]]. 26 жніўня 2009 года імя Янкі Брыля нададзена вуліцы ў [[Гдыня|Гдыні]]. Імя Янкі Брыля носіць вуліца ў [[Драгічын|Драгічыне]]. == У філатэліі == <center><gallery> File:139 (100 hadoŭ z dnia naradžennia Janki Brylia).jpg|[[Канверт з арыгінальнай маркай]] [[Беларусь|Беларусі]], прысвечаны 100-годдзю з дня нараджэння Янкі Брыля (2017 год). File:139 (100 hadoŭ z dnia naradžennia Janki Brylia) - Special postmark.png|[[Спецыяльны паштовы штэмпель]] [[Беларусь|Беларусі]], прысвечаны 100-годдзю з дня нараджэння Янкі Брыля (2017 год). </gallery></center> == Выбраная бібліяграфія == * Збор твораў. Т. 1-5. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1979—1981. * Выбраныя творы. Т. 1-3. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1992—1993. * Пішу як жыву: Аповесць, апавяданні, мініяцюры, эсэ. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1994. * Вячэрняе: Лірычныя запісы і мініяцюры. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1994. * Птушкі і гнёзды : выбранае / Янка Брыль. — Мінск : Мастацкая літаратура, 2006. — 463 с. — (Беларуская проза XX стагоддзя). * Запаветнае : выбр. тв. / Янка Брыль; [прадм. С. Андраюка; камент. Н. Семашкевіч]. — Мінск : Беллітфонд, 1999. — 442 с., [4] л. фат. — (Беларускі кнігазбор). * Птушкі і гнёзды : кн. адной маладосці : раман ; Золак, убачаны здалёк : аповесць : [для ст. шк. узросту] / Янка Брыль. — Мінск : Ураджай, 2001. — 447 с., 1 л. партр. : іл. — (Школьная бібліятэка). * Ты мой найлепшы друг : аповесці і апавяданні : [для ст. шк. узросту] / Янка Брыль; [прадм. С. А. Андраюка]. — Мінск : Полымя, 1998. — 446 с., 1 л. партр. : іл. — (Школьная бібліятэка). * Дзе скарб ваш : лірыч. проза / Янка Брыль. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1997. — 334 с. * З людзьмі і сам-насам : запісы, мініяцюры, эсэ / Янка Брыль. — Мінск : Мастацкая літаратура, 2003. — 333 с. * Сцежкі, дарогі, прастор : лірыч. замалёўкі : [для ст. шк. узросту] / Янка Брыль. — Мінск : Юнацтва, 2001. — 238 с., 1 л. партр. * Цуды ў хаціне : апавяданні : [для мал. шк. узросту] / Янка Брыль; [маст. М. С. Будавей]. — Мінск : Юнацтва, 1998. — 111 с. : каляр. іл. * Ніжнія Байдуны. Выбраныя творы / Мая беларуская кнiга — Мінск : Попурри, 2016. — 463 с. ISBN 978-985-15-2807-9 == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == {{калонкі|2|малы=так}} * Брыль, Я. Мой радавод / Янка Брыль // Роднае слова. 2005. № 6. С. 85-90. * Брыль Янка // Бел. энцыкл. : у 18 т. Мінск, 1996. Т. 3. С. 275—276. * Брыль Янка // Энцыкл. гісторыі Беларусі : у 6 т. Мінск, 1994. Т. 2. С. 83. * Брыль Янка // Беларускі фальклор : энцыклапедыя. Мінск, 2005. Т. 1. С. 189—190. * Брыль Янка //Беларуская мова : энцыклапедыя / пад рэд. А. Я. Міхневіча. Мінск, 1994. С. 96-99. * Брыль Иван Антонович (Янка Брыль) // Национальная академия наук Беларуси : персон. состав / [сост.: О. А. Гапоненко и др.]. 3-е изд., доп. и перераб. Минск, 2003. С. 312. * {{Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1992—1995)|1|Брыль Янка||351—368}} * Янка Брыль // Беларускія пісьменнікі (1917—1990) : даведнік / [склад. А. К. Гардзіцкі]. Мінск, 1994. С. 65-67. * Калеснік, У. А. Янка Брыль : нарыс жыцця і творчасці : [для сярэд. і ст. шк. узросту] / Уладзімір Калеснік. — Мінск : Народная асвета, 1990. — 256 с. : фат. — (Народныя пісьменнікі БССР). * [[Юлія Канэ|Канэ, Ю. М.]] Як паветра і хлеб : жыццёвы і творчы шлях Я. Брыля / Юлія Канэ. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1988. — 320 с., 1 л. партр. * Нікіфарава, В. Б. Янка Брыль / Нікіфарава В. Б. // Гісторыя беларускай літаратуры XX стагоддзя : у 4 т. / [навук. рэд. У. В. Гніламёдаў, В. П. Жураўлёў]. Мінск, 2001. Т. 3. С. 479—520. * Стральцова, В. М. Іван Антонавіч Брыль : (да 85-годдзя з дня нараджэння) / В. М. Стральцова // Весці НАН Беларусі. Серыя гуманітарных навук. 2002. № 3. С. 123—124. * Васілевіч, А. Развітанне / Алена Васілевіч. Непаўторны / Генрых Далідовіч. «Апошні паклон» / Алесь Наварыч. Залатыя кросны душы / Уладзімір Ягоўдзік // ЛіМ. 2006. 4 жн. (№ 31). С. 2-3. * Бугаёў, Дз. Я. Служэнне Беларусі : (Я. Брыль) ; Спавядальнае слова майстра : (яшчэ пра Я. Брыля) / Дзмітрый Бугаёў // Спавядальнае слова : літ. крытыка, успаміны / Дзмітрый Бугаёў. Мінск, 2001. С. 28-57. * [[Серафім Антонавіч Андраюк|Андраюк, С. А.]] Талент шчыры, чалавечны : Я. Брыль ; Сучасны… Беларускі… Народны : Я. Брыль / Серафім Андраюк // Пісьменнікі. Кнігі : літ.-крыт. арт. : [для ст. шк. узросту] / Серафім Андраюк. Мінск, 1997. С. 96-115. * Нікіфарава, В. З адлегласці часу : творчы вопыт Я. Брыля-раманіста / Вольга Нікіфарава // Полымя. 1997. № 8. С. 241—262. * Навумовіч, У. А. Нацыянальны характар беларуса ў аповесцях Янкі Брыля / У. А. Навумовіч // Веснік БДУ. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. 2006. № 2. С. 68-72. {{калонкі/канец}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://news.tut.by/culture/302556.html Рукапісы не гараць. Янка Брыль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120808075551/http://news.tut.by/culture/302556.html |date=8 жніўня 2012 }} * [https://csl.bas-net.by/personalii/64788/bryl-ivan-antonovich/ Янка Брыль] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Брыль Янка}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі СССР]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Народныя пісьменнікі Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі-сацрэалісты]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання]] [[Катэгорыя:Ганаровыя члены Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] stj3drt20v2vdw9uuvuknq10plk6hj2 5227535 5227531 2026-10-26T19:01:15Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Ахаахах3421|Ахаахах3421]]) і адноўлена версія 4885838, зробленая Zhuzhal 5227535 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Брыль}} {{Пісьменнік}} '''Я́нка Брыль''', поўнае імя '''Іва́н Анто́навіч Брыль''' ({{ДН|4|8|1917|22|7}}, [[Адэса]] — {{ДС|25|7|2006}}, [[Мінск]]) — беларускі [[пісьменнік]], [[перакладчык]], [[Публіцыстыка|публіцыст]]. [[Народны пісьменнік Беларусі]] (1981)<ref name="БС">{{кніга|спасылка=|аўтар=|загаловак=Биографический справочник|адказны=|год=1982|частка=Брыль Янка|арыгінал=|выданне=|месца=Мн.|выдавецтва=«Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки|том=5|старонкі=83|старонак=737|серыя=|isbn=|тыраж=}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Адэса|Адэсе]] ў сям’і чыгуначніка Антона Данілавіча Брыля, быў малодшым з 10 дзяцей у сям’і<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=266440|title=Янка Брыль: як шчасліва пражыць нешчаслівую эпоху|website=Наша Ніва|access-date=2023-10-29}}</ref>. Бацька паходзіў з вёскі [[Загор’е (Турэцкі сельсавет)|Загор’е]] (цяпер [[Карэліцкі раён]]). Маці, Настасся Іванаўна (да шлюбу Чычук), працавала на гаспадарцы. У 1914—1922 гадах сям’я жыла ў Адэсе па месцы працы бацькі{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1992|с=351}}. У 1922 годзе сям’я, акрамя старэйшых сыноў, вярнулася на радзіму бацькі ў Загор’е<ref name=":0" />, якое паводле выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага міру 1921 года]] апынулася ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Заходняя Беларусь]])<ref name="БС" />. Янка Брыль скончыў польскую сямігадовую школу ў мястэчку [[Турэц (Карэліцкі раён)|Турэц]]. У 1931 годзе паступіў ў Навагрудскую гімназію, але не змог вучыцца праз нястачу грошай{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1992|с=351}}. Разам са старэйшымі братамі працаваў на гаспадарцы, займаўся самаадукацыяй, шмат чытаў. Стварыў у вёсцы драматычны гурток, перакладаў для яго п’есы польскіх і расійскіх аўтараў, удзельнічаў у спектаклях як выканаўца і пастаноўшчык{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1992|с=351}}. Пасябраваў з паэтамі [[Алесь Мілюць|Алесем Мілюцём]] і [[Міхась Васілёк|Міхасём Васільком]], пачаў супрацоўнічаць з віленскай беларускай прэсай. У 1938 годзе выступіў з вершамі ў часопісе «[[Шлях моладзі (1929)|Шлях моладзі]]»{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1992|с=351}}. У 1939 годзе прызваны ў [[Узброеныя сілы Польшчы|Войска Польскае]]<ref name="БС" />, служыў у марской пяхоце ў [[Гдыня|Гдыні]]. Пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ўдзельнічаў у абароне Польшчы, у верасні таго ж года трапіў пад Гдыняй у нямецкі палон. Быў у лагеры для ваеннапалонных у горадзе [[Старгард]] ([[Памеранія (правінцыя)|Памеранія]]), потым у [[Вайдэн|Вайдэне]] ([[Баварыя]]). Прымусова працаваў рознарабочым у гуце крышталёвага шкла{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1992|с=351}}. Паводле біяграфіі, якая існуе з савецкіх часоў, у 1941 годзе Янка Брыль уцёк з палону, вярнуўся ў Беларусь і далучыўся да савецкага партызанскага руху<ref name="БС" />. Паводле беларускага дзеяча [[Антон Яўстаф’евіч Адамовіч|Антона Адамовіча]], Брыль не ўцякаў з палону, а быў адпушчаны немцамі за лаяльнасць<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/hrachi-janki-brylia/28657487.html|title=«Грахі» Янкі Брыля|first=Анатоль|last=Сідарэвіч|website=Радыё Свабода|date=2017-08-04|access-date=2023-10-29}}</ref>. Некаторы час жыў у акупаваным немцамі Мінску, працаваў у гістарычным музеі пад кіраўніцтвам [[Антон Антонавіч Шукелойць|Антона Шукелойця]], друкаваўся ў пранямецкай «[[Беларуская газета (1941)|Беларускай (Менскай) газеце]]»<ref name=":1" /><ref name=":0" />. У 1942 годзе Янка Брыль наладзіў сувязь з савецкай [[Партызанская брыгада імя Г. К. Жукава|партызанскай брыгадай імя Жукава]] [[Баранавіцкае партызанскае злучэнне|Баранавіцкага злучэння]]{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1992|с=352}}. У 1944 годзе стаў разведчыкам [[Партызанская брыгада «Камсамолец»|партызанскай брыгады «Камсамолец»]]. Рэдагаваў газету «[[Сцяг свабоды (партызанская газета)|Сцяг свабоды]]» [[Мір (Карэліцкі раён)|Мірскага]] падпольнага раённага камітэта камуністычнай партыі і сатырычны лісток «[[Партызанскае жыгала|Партызанскае жыга́ла]]», дзе надрукаваў некаторыя свае вершы. Па вызваленні [[Мірскі раён|Мірскага раёна]] працаваў рэдактарам раённай газеты ў Міры, літаратурным супрацоўнікам газеты-плаката «[[Раздавім фашысцкую гадзіну]]». У кастрычніку 1944 года пераехаў у Мінск, загадваў аддзелам рэдакцыі часопіса «[[Вожык (часопіс)|Вожык]]». У розныя гады Янка Брыль быў намеснікам рэдактара часопісаў «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]» і «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», працаваў рэдактарам [[Беларусь (выдавецтва)|Дзяржаўнага выдавецтва Беларусі]]. З 1945 года член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]]. Быў сакратаром праўлення [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]] у 1966—1971 гадах{{Sfn|Беларускія пісьменнікі|1992|с=352}}. Уваходзіў у рэдакцыйныя калегіі альманаха «[[Далягляды]]», часопіса «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», рэдакцыйны савет выдавецтваў «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]», «[[Юнацтва (выдавецтва)|Юнацтва]]». Вёў работу па ўмацаванні сувязей беларускай літаратуры з літаратурамі народаў СССР і краін [[Сацыялістычныя краіны|сацыялістычнай садружнасці]]. Старшыня Беларускага аддзялення таварыства «СССР — Канада» (1967—1990). Двойчы абіраўся дэпутатам [[Вярхоўны Савет Беларусі|Вярхоўнага Савета БССР]] (1963—1967, 1980—1985). Член [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтр]]а з 1989 года. Ганаровы член [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1994). Памёр 25 ліпеня 2006 года ў Мінску, пахаваны на [[Калодзішчы (могілкі)|могілках]] у [[Калодзішчы|Калодзішчах]]. == Сям’я == З жонкай Нінай Міхайлаўнай (Клаўсуць)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/kresy-skhodniya-khatseli-lyudzmi-zvatstsa.html|title=Янка Брыль основательно в своем творчестве затронул полонизацию Западной Белоруссии: притеснения, аресты, наказания, шовинистскую ограниченность захватчиков|first=Елена|last=БАСИКИРСКАЯ|website=www.sb.by|date=2021-08-28|access-date=2023-10-28}}</ref> меў дачок Галіну і Наталлю, сына Андрэя. Дзед [[Антон Францішак Брыль|Антона Францішка Брыля]]. == Творчасць == [[Файл:Нёманскія казакі, апавяданні і нарысы. Янка Брыль. 1947.jpg|міні|злева|Нёманскія казакі: апавяданні і нарысы. 1947. Мастак [[Дзмітрый Мікалаевіч Красільнікаў|Д. Красільнікаў]]]] Пісаць пачаў з чатырнаццаці гадоў, але дэбютаваў у друку толькі ў 1938 годзе<ref name="БС"/>. Пачалася творчая дзейнасць пісьменніка з вершаў, якія асаблівага поспеху аўтару не прынеслі, і з апавяданняў, у якіх найбольш шырока праявіўся талент творцы. У 1946 годзе выйшла з друку першая кніга Янкі Брыля пад назвай «Апавяданні»<ref name="БС"/>, куды ўвайшлі некалькі апавяданняў і невялікая аповесць «У сям’і», прысвечаныя жыццю заходнебеларускай вёскі. Мастацкі летапіс улюбёнага пісьменнікам Наднямоння працягваюць яго другі зборнік «Нёманскія казакі» (1947), а таксама аповесці «Сірочы хлеб», працу над якой ён пачаў яшчэ да вайны, «У Забалоцці днее» (1950, Дзяржаўная прэмія СССР 1952 года) і «На Быстранцы» (1955). Ужо першыя творы Брыля ёсць добрымі ўзорамі лірыка-псіхалагічнай прозы. Лірычнае апавяданне Янкі Брыля «Галя» (1953) перакладалася на іншыя мовы, у творы на фоне жыцця заходнебеларускай вёскі раскрыты пачуццёвы свет галоўнай гераіні, яе глыбокая чалавечая драма. Тэма Другой сусветнай вайны адлюстравана ў творчасці Янкі Брыля. У апавяданні «Маці» (зборнік «Надпіс на зрубе», 1958) гераіня не пабаялася даць прытулак знясіленым чырвонаармейцам. Тэма вайны фігуруе і ў апавяданнях Брыля са зборніка «Працяг размовы», які ў 1963 годзе атрымаў [[Літаратурная прэмія імя Якуба Коласа|Літаратурную прэмію імя Якуба Коласа]]. У 1964 годзе надрукаваны раман «[[Птушкі і гнёзды]]». Гэты адзін з самых аўтабіяграфічных твораў пісьменніка, які сам аўтар назваў «кнігай адной маладосці». У кнізе багатае спалучэнне эпічных і лірыка-псіхалагічных элементаў, напружана-эмацыянальная плынь, якая была незвычайнай для традыцыйнай савецкай рэалістычнай прозы тых часоў. У 1975 годзе Янкам Брылём разам з [[Алесь Адамовіч|Алесем Адамовічам]] і [[Уладзімір Андрэевіч Калеснік|Уладзімірам Калеснікам]] створана дакументальная аповесць «[[Я з вогненай вёскі…]]» — успаміны ўцалелых жыхароў спаленых вёсак Беларусі. Адметныя ў творчасці пісьменніка аповесці Ніжнія Байдуны» (1975) і «Золак, убачаны здалёк» (1978, Дзяржаўная прэмія БССР імя Якуба Коласа 1982 года) — творы нацыянальныя, у іх пісьменнік паказвае высакароднасць і прыродную мудрасць беларусаў. Аповесці «Ніжнія Байдуны» ўласцівы аўтабіяграфізм. Аповесць «Золак, убачаны здалёк» — пра дзяцінства ў заходнебеларускай вёсцы. Значнае месца ў творчасці Янкі Брыля займаюць лірычныя мініяцюры, якія ён пачаў друкаваць з сярэдзіны 1960-х гадоў і якія склалі кнігі «Жменя сонечных промняў» (1965), «Вітраж» (1972), «Акраец хлеба» (1977), «Сёння і памяць» (1985), «Пішу як жыву» (1994), «Вячэрняе» (1994), «Дзе скарб ваш» (1997), «Сцежкі, дарогі, прастор» (2001), «Блакітны зніч» (2004), «Парастак» (2006). Мініяцюры Брыля грунтуюцца на звычайных канкрэтных фактах, якія пісьменнік перадае цераз свае ўражанні. === Пераклады === Янка Брыль вядомы таксама як перакладчык з [[польская мова|польскай]], [[руская мова|рускай]] і [[украінская мова|ўкраінскай]] моў. У яго перакладзе на [[беларуская мова|беларускую мову]] выйшлі паасобныя творы [[Баляслаў Прус|Баляслава Пруса]], [[Тадэвуш Ружэвіч|Тадэвуша Ружэвіча]], [[Марыя Канапніцкая|Марыі Канапніцкай]], [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшкі]], [[Эрнест Брыль|Эрнеста Брыля]], {{нп3|Яраслаў Івашкевіч|Яраслава Івашкевіча|pl|Jarosław Iwaszkiewicz}}, {{нп3|Аліна Цанткевіч|Аліны Цанткевіч|pl|Alina Centkiewicz}}, {{нп3|Часлаў Цанткевіч|Часлава Цанткевіча|pl|Czesław Centkiewicz}}, {{нп3|Юліян Кавалец|Юліяна Кавальца|pl|Julian Kawalec}}, {{нп3|Уладзіслаў Мачэжак|Уладзіслава Мачэжака|pl|Władysław Machejek}}, {{нп3|Войцех Жукроўскі|Войцеха Жукроўскага|pl|Wojciech Żukrowski}}, {{нп3|Лявон Кручкоўскі|Лявона Кручкоўскага|pl|Leon Kruczkowski}}, [[Леў Мікалаевіч Талстой|Льва Талстога]], [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антона Чэхава]], [[Максім Горкі|Максіма Горкага]], [[Павел Пятровіч Бажоў|Паўла Бажова]], [[Аляксандр Пятровіч Даўжэнка|Аляксандра Даўжэнкі]], [[Астап Вішня|Астапа Вішні]], {{нп3|Пётр Сцяпанавіч Казланюк|Пятра Казланюка|uk|Козланюк Петро Степанович}} і іншыя<ref name="БС"/>. == Палітычныя і грамадзянскія погляды == Янка Брыль за савецкім часам не ўступіў у камуністычную партыю: «''Няўжо гэта такая вялікая, недазволеная раскоша — самому думаць, што правільна, а што не, самому вырашаць, звяраючы правільнасць сваіх рашэнняў з самым найвышэйшым, цераз галовы інструктараў і сакратароў?..''»<ref name=":0" />. Адзначаў [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыю]] беларускага грамадства за часамі СССР<ref name=":0" />. Паводле меркавання Янкі Брыля, [[Другая сусветная вайна]] на тэрыторыі Беларусі мела характар [[Грамадзянская вайна|грамадзянскай вайны]]<ref name=":0" />. У канцы 1980-х гадоў падтрымаў рух [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|нацыянальна-дэмакратычнага адраджэння]]. У 1989 годзе выступаў на мітынгу ў [[Курапаты|Курапатах]], арганізаваным [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/hramadstva/bczb-i-peramoha-pjac-belaruskih-klasikau-frantavi|title=БЧБ і Перамога. Пяць беларускіх класікаў-франтавікоў, якія прыязна ставіліся да нацыянальнага сцяга|first=Іван|last=Кірылаў|website=Новы Час|date=2022-05-08|access-date=2023-10-29}}</ref>. Крытычна ацэньваў пераход [[Рэжым Лукашэнкі|беларускага рэжыму]] да дыктатуры ў канцы 1990-х гадоў, падтрымліваў [[бела-чырвона-белы сцяг]] і лозунг «[[Жыве Беларусь!]]», яго тагачасныя погляды выяўлены ў эсэ «У сцягах нашых многа святла» (1999)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=195081|title=«У сцягах нашых многа святла». Стагоддзе Янкі Брыля|website=Наша Ніва|access-date=2023-10-29}}</ref>. Адкрыта выступаў супраць палітыкі [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі]] Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/24849738.html|title=БЕЛАРУСКІЯ І РАСЕЙСКІЯ ПІСЬМЕНЬНІКІ ЗАКЛІКАЛІ РАСЕЮ СПЫНІЦЬ РУСІФІКАЦЫЮ ІХ КРАІНАЎ|first=|last=|website=Радыё Свабода|date=2013-01-16|access-date=2023-10-29}}</ref>. У завяшчанні 2004 года прасіў больш не друкаваць некаторыя яго раннія савецкія ідэалагізаваныя творы<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/29565978.html|title=Янка Брыль: «Перш за ўсё прашу і патрабую больш не друкаваць...»|first=|last=|website=Радыё Свабода|date=2018-10-27|access-date=2023-10-29}}</ref>. == Узнагароды і прэміі == * Два [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга]] * [[Ордэн Айчыннай вайны|Ордэн Айчыннай вайны II ступені]] * [[Ордэн Дружбы народаў (СССР)|Ордэн Дружбы народаў]] * [[Медаль Францыска Скарыны]] (1991)<ref>[http://zoneby.net/legal/n88docs/zk88970i.htm Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь ад 10 кастрычніка 1991 г. № 1145-XII «Аб узнагароджанні тт. Брыля І. А. (Янкі Брыля), Калесніка В. А., Крысько Т. В. (Васіля Віткі) медалём Францыска Скарыны»]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref> * [[Ордэн «Знак Пашаны»]] * Савецкія і польскія медалі * [[Народны пісьменнік Беларусі|Народны пісьменнік БССР]] (1981) * [[Сталінская прэмія]], 1952 (за аповесць «У Забалацці світае») * [[Літаратурная прэмія імя Якуба Коласа]], 1963 (за зборнік «Працяг размовы») * [[Літаратурная прэмія імя Якуба Коласа|Дзяржаўная прэмія БССР імя Якуба Коласа]], 1982 (за аповесць «Золак, убачаны здалёк») == Ушанаванне памяці == 26 верасня 2007 года імя Янкі Брыля атрымала [[Вуліца Янкі Брыля (Мінск)|вуліца]] ў мінскім мікрараёне [[Міхалова (мікрараён)|Міхалова]]. 26 жніўня 2009 года імя Янкі Брыля нададзена вуліцы ў [[Гдыня|Гдыні]]. Імя Янкі Брыля носіць вуліца ў [[Драгічын|Драгічыне]]. == У філатэліі == <center><gallery> File:139 (100 hadoŭ z dnia naradžennia Janki Brylia).jpg|[[Канверт з арыгінальнай маркай]] [[Беларусь|Беларусі]], прысвечаны 100-годдзю з дня нараджэння Янкі Брыля (2017 год). File:139 (100 hadoŭ z dnia naradžennia Janki Brylia) - Special postmark.png|[[Спецыяльны паштовы штэмпель]] [[Беларусь|Беларусі]], прысвечаны 100-годдзю з дня нараджэння Янкі Брыля (2017 год). </gallery></center> == Выбраная бібліяграфія == * Збор твораў. Т. 1-5. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1979—1981. * Выбраныя творы. Т. 1-3. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1992—1993. * Пішу як жыву: Аповесць, апавяданні, мініяцюры, эсэ. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1994. * Вячэрняе: Лірычныя запісы і мініяцюры. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1994. * Птушкі і гнёзды : выбранае / Янка Брыль. — Мінск : Мастацкая літаратура, 2006. — 463 с. — (Беларуская проза XX стагоддзя). * Запаветнае : выбр. тв. / Янка Брыль; [прадм. С. Андраюка; камент. Н. Семашкевіч]. — Мінск : Беллітфонд, 1999. — 442 с., [4] л. фат. — (Беларускі кнігазбор). * Птушкі і гнёзды : кн. адной маладосці : раман ; Золак, убачаны здалёк : аповесць : [для ст. шк. узросту] / Янка Брыль. — Мінск : Ураджай, 2001. — 447 с., 1 л. партр. : іл. — (Школьная бібліятэка). * Ты мой найлепшы друг : аповесці і апавяданні : [для ст. шк. узросту] / Янка Брыль; [прадм. С. А. Андраюка]. — Мінск : Полымя, 1998. — 446 с., 1 л. партр. : іл. — (Школьная бібліятэка). * Дзе скарб ваш : лірыч. проза / Янка Брыль. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1997. — 334 с. * З людзьмі і сам-насам : запісы, мініяцюры, эсэ / Янка Брыль. — Мінск : Мастацкая літаратура, 2003. — 333 с. * Сцежкі, дарогі, прастор : лірыч. замалёўкі : [для ст. шк. узросту] / Янка Брыль. — Мінск : Юнацтва, 2001. — 238 с., 1 л. партр. * Цуды ў хаціне : апавяданні : [для мал. шк. узросту] / Янка Брыль; [маст. М. С. Будавей]. — Мінск : Юнацтва, 1998. — 111 с. : каляр. іл. * Ніжнія Байдуны. Выбраныя творы / Мая беларуская кнiга — Мінск : Попурри, 2016. — 463 с. ISBN 978-985-15-2807-9 == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == {{калонкі|2|малы=так}} * Брыль, Я. Мой радавод / Янка Брыль // Роднае слова. 2005. № 6. С. 85-90. * Брыль Янка // Бел. энцыкл. : у 18 т. Мінск, 1996. Т. 3. С. 275—276. * Брыль Янка // Энцыкл. гісторыі Беларусі : у 6 т. Мінск, 1994. Т. 2. С. 83. * Брыль Янка // Беларускі фальклор : энцыклапедыя. Мінск, 2005. Т. 1. С. 189—190. * Брыль Янка //Беларуская мова : энцыклапедыя / пад рэд. А. Я. Міхневіча. Мінск, 1994. С. 96-99. * Брыль Иван Антонович (Янка Брыль) // Национальная академия наук Беларуси : персон. состав / [сост.: О. А. Гапоненко и др.]. 3-е изд., доп. и перераб. Минск, 2003. С. 312. * {{Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1992—1995)|1|Брыль Янка||351—368}} * Янка Брыль // Беларускія пісьменнікі (1917—1990) : даведнік / [склад. А. К. Гардзіцкі]. Мінск, 1994. С. 65-67. * Калеснік, У. А. Янка Брыль : нарыс жыцця і творчасці : [для сярэд. і ст. шк. узросту] / Уладзімір Калеснік. — Мінск : Народная асвета, 1990. — 256 с. : фат. — (Народныя пісьменнікі БССР). * [[Юлія Канэ|Канэ, Ю. М.]] Як паветра і хлеб : жыццёвы і творчы шлях Я. Брыля / Юлія Канэ. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1988. — 320 с., 1 л. партр. * Нікіфарава, В. Б. Янка Брыль / Нікіфарава В. Б. // Гісторыя беларускай літаратуры XX стагоддзя : у 4 т. / [навук. рэд. У. В. Гніламёдаў, В. П. Жураўлёў]. Мінск, 2001. Т. 3. С. 479—520. * Стральцова, В. М. Іван Антонавіч Брыль : (да 85-годдзя з дня нараджэння) / В. М. Стральцова // Весці НАН Беларусі. Серыя гуманітарных навук. 2002. № 3. С. 123—124. * Васілевіч, А. Развітанне / Алена Васілевіч. Непаўторны / Генрых Далідовіч. «Апошні паклон» / Алесь Наварыч. Залатыя кросны душы / Уладзімір Ягоўдзік // ЛіМ. 2006. 4 жн. (№ 31). С. 2-3. * Бугаёў, Дз. Я. Служэнне Беларусі : (Я. Брыль) ; Спавядальнае слова майстра : (яшчэ пра Я. Брыля) / Дзмітрый Бугаёў // Спавядальнае слова : літ. крытыка, успаміны / Дзмітрый Бугаёў. Мінск, 2001. С. 28-57. * [[Серафім Антонавіч Андраюк|Андраюк, С. А.]] Талент шчыры, чалавечны : Я. Брыль ; Сучасны… Беларускі… Народны : Я. Брыль / Серафім Андраюк // Пісьменнікі. Кнігі : літ.-крыт. арт. : [для ст. шк. узросту] / Серафім Андраюк. Мінск, 1997. С. 96-115. * Нікіфарава, В. З адлегласці часу : творчы вопыт Я. Брыля-раманіста / Вольга Нікіфарава // Полымя. 1997. № 8. С. 241—262. * Навумовіч, У. А. Нацыянальны характар беларуса ў аповесцях Янкі Брыля / У. А. Навумовіч // Веснік БДУ. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. 2006. № 2. С. 68-72. {{калонкі/канец}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://news.tut.by/culture/302556.html Рукапісы не гараць. Янка Брыль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120808075551/http://news.tut.by/culture/302556.html |date=8 жніўня 2012 }} * [https://csl.bas-net.by/personalii/64788/bryl-ivan-antonovich/ Янка Брыль] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Брыль Янка}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі СССР]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Народныя пісьменнікі Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі-сацрэалісты]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання]] [[Катэгорыя:Ганаровыя члены Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] 5m1nd5r9nty95jruhx9cgszuebrhjzt 4 16411 5227203 5227129 2026-10-26T12:03:51Z Autumndancer 168015 /* */ 5227203 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Кудрашава]] == : {{Выдаліць}} У арыгінале "Кудряшов". --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:03, 26 кастрычніка 2026 (+03) == [[Вялікі Куйген]] == : {{Выдаліць}} назвы не перакладаюцца. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 14:42, 26 кастрычніка 2026 (+03) == [[Жанаауыл]] == : {{Выдаліць}} У арыгінале ''Жанаауыл'', бот пераклаў і як Жанаа'''уы'''л, як Жанаа'''у'''л. Усё перанесена пад Жанааул. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 14:37, 26 кастрычніка 2026 (+03) == [[Байчунас]] == : {{Выдаліць}} Памылка. У арыгінале "Байшонас". --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:44, 26 кастрычніка 2026 (+03) == [[Іскене]] == : {{Выдаліць}} Памылка. Ёсць '''Е'''скенебулагы--[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:40, 26 кастрычніка 2026 (+03) == [[Архат (сяло)]] == : {{Выдаліць}} У гэтым жа раёне Ка'''к'''бай, а не Ка''х''бай. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:21, 26 кастрычніка 2026 (+03) == [[Ушкулун]] == : {{Выдаліць}} памылка, у арыгінале Ушкул'''ы'''н. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:10, 26 кастрычніка 2026 (+03) == [[Узунбулак]] == * {{Выдаліць}} памылка, ёсць Уз'''ы'''нколь, Уз'''ы'''нжал і інш. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:01, 26 кастрычніка 2026 (+03) == [[Гара самацветаў]] == Не артыкул, абрывак іншамоўнага тэксту, мае быць хутка выдалены без абмеркавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:40, 25 кастрычніка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Фрагмент іншамоўнага тэксту. Такое варта хутка выдаляць. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:02, 26 кастрычніка 2026 (+03) == [[Рахманаўскія ключы]] == : {{Выдаліць}} Калі перакладаць, дык "Рахманаўскія крыніцы". --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:37, 23 кастрычніка 2026 (+03) == [[Нова-Хайрузаўка]] == : {{Выдаліць}} як і Новапалякоўка. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:33, 23 кастрычніка 2026 (+03) == [[Жана-Ульга]] == : {{Выдаліць}} па аналогіі з Жанаталап. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:21, 23 кастрычніка 2026 (+03) == [[Дашына (Атыраўская вобласць)]] == : {{Выдаліць}} да 2018 года - аул Дашын, а не Дашын'''а'''. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:47, 23 кастрычніка 2026 (+03) == [[Карашокы (Паўладарская вобласць)]] == : {{Выдаліць}} Яскравы прыклад бота-стварэння: 2 НП пад карэктнай назвай Караш'''а'''кы і потым, па незразумелых прычынах, гэта.--[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:30, 23 кастрычніка 2026 (+03) == [[Бясюй]] == : {{Выдаліць}} памылка: у гэтым жа раёне Ушб'''у'''лак, а не Ушб'''ю'''лак.--[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:24, 23 кастрычніка 2026 (+03) == [[Маланарымка]] == : {{Выдаліць}} Назвы не перакладаюцца. У гэтым жа раёне Улкен Нарын, а не Вялікае Нарынскае. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:19, 23 кастрычніка 2026 (+03) == [[Жана кала]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Памылка: прабел у назве. Ёсць іншы НП з карэктнай назвай. Перанасены. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:26, 22 кастрычніка 2026 (+03) :: Матка Боска! А можна было адразу ўключыць мозг і не ствараць памылковыя рэдырэкты? Ці канешне лепей цяпер засмечваць службовую старонку запытамі... [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 23:20, 22 кастрычніка 2026 (+03) ::: У нас не працуе зараз працэдура хуткага выдалення, таму так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:22, 22 кастрычніка 2026 (+03) :::: Артыкул з памылковай назвай быў створаны ботам-спамерам, тады яго ніхто не спыніў, цяпер калега вычышчае смецце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:24, 22 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], працэдура хуткага выдалення працуе, пры гэтым яна не замацавана за канкрэтным адміністратарам. Асабіста я пакуль не магу разабрацца з прынцыпамі масавага перайменавання артыкулаў пра населеныя пункты Казахстана і выдалення старонак-перасылак на іх з ранейшых назваў артыкулаў, што зараз робіць [[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]]. Каб зразумець вернасць такіх дзеянняў, прапаную абмеркаваць гэта асобным пытаннем на форуме. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:50, 23 кастрычніка 2026 (+03) : Перайменаванне робіцца ў адпаведнасці з актуальнымі назвамі НП: 1) пры пераносе пад новую назву старая назва (пры яе карэктнасці) захоўваецца як рэдырэкт; 2) перанос робіцца пры яўных памылках у назвах пры бота-заліўцы (сутракаліся выпадкі 3-х варыяцый напісання), тады робіцца зверка з казахскай назвай, памылковыя назвы выстаўляюцца на хуткае выдаленне. 3) Ботам шмат створаны розныя беларускія назвы для НП з аднолькавай назвай ў арыгінале (часам перакладаецца з казахскай Усходні, Стары і г.д., хоць ёсць шмат створаных артыкулаў пад карэктнай казахскай назвай. Масавая заліўка НП Казахстана з памылкамі - гэта такая ж праблема, як была з чыгуначнымі станцыямі Эстоніі: там была памылка на памылцы. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 09:28, 23 кастрычніка 2026 (+03) :: Калі спамер заліваў ботам артыкулы, гэта на форуме не абмяркоўвалі. То і ў зваротным кірунку могуць быць аналагічныя дзеянні. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:32, 23 кастрычніка 2026 (+03) : Засталося крыху больш за 500 НП праверыць. Але, безумоўна, такія заліўкі (як і станцыі Эстонскай чыгункі, станцыі Маскоўскага метро) маюць вельмі негатыўныя наступствы: памылкі ў назвах, адміністрацыйнай прыналежнасці, нізкая інфарматыўнасць. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:08, 23 кастрычніка 2026 (+03) == [[Спіс аўтазапчастак]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Не артыкул. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:48, 21 кастрычніка 2026 (+03) ::Не ўмешвайцеся ў старонку ў першую хвіліну яе стварэння. Можа, аўтар хацеў часткамі яе зрабіць? Вы вельмі рана намінуеце. Лепш бы пачакалі. [[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]] ([[Размовы з удзельнікам:Zadorenko V|размовы]]) 17:22, 21 кастрычніка 2026 (+03) : Без вас разбяруся.--[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 09:13, 22 кастрычніка 2026 (+03) :: Вось навошта вы пачынаеце хаміць? Можа, той чалавек і праўда мог зрабіць спіс часткамі, і трэба было як мінімум суткі пачакаць, перш чым вызначаць лёс старонкі? Не так? Вось, можа, праз такое ў нас і знікае на праекце матывацыя сярод новых удзельнікаў штосьці рабіць, калі бачаць, што напрацоўку, якую яны ўжо пачалі рабіць, пачалі згортваць, не паспеўшы нічога зрабіць. Я не збіраюся тут весці дыскусію, якая ўжо закрылася, але давайце, калі ласка, падтрымліваць нармальную атмасферу праекта. --[[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]] ([[Размовы з удзельнікам:Zadorenko V|размовы]]) 10:47, 22 кастрычніка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Не артыкул, няма перспектывы напаўнення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:15, 21 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Не артыкул. Хутка выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 22 кастрычніка 2026 (+03) : [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], па сутнасці Zadorenko V мае рацыю, як пра хуткае ўмяшанне (сам з такім сутыкаўся не раз, толькі стварыў, пачаў віфікікацыю -- канфлікт правак); так і наконт адказаў у стылі "сам разбяруся". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:49, 22 кастрычніка 2026 (+03), :: [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], артыкул быў фактычна пусты: прэамбула і 5 назваў раздзелаў, у якіх не было анічога. Артыкул быў хутка выдалены, што і было прапісана пры падвядзенні вынікаў. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:55, 22 кастрычніка 2026 (+03) ::: Пазбегнуць канфлікту правак дапаможа наяўны на рэдагаванай старонцы [[Шаблон:Пішу]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:58, 22 кастрычніка 2026 (+03) :::Не праўда, што пусты. Там была кароткая сфармуляваная прэамбула і незапоўненыя раздзелы, так што там можна было ўсё цалкам зрабіць. [[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]] ([[Размовы з удзельнікам:Zadorenko V|размовы]]) 11:58, 22 кастрычніка 2026 (+03) :::: Спіс аўтазапчастак зрабіць немагчыма, не выдумвайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:00, 22 кастрычніка 2026 (+03) :::::Чаму нельга? Можна скласці спіс самых папулярных, але не поўны, здаецца, у нас гэта не забаронена правіламі. Няма чаго прыдумляць, калі ёсць рэгулюючыя стандарты для такога. [[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]] ([[Размовы з удзельнікам:Zadorenko V|размовы]]) 12:19, 22 кастрычніка 2026 (+03) :::::: Не даводзьце да абсурду. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:22, 22 кастрычніка 2026 (+03) :::::::Не магу зразумець, дзе я даводжу да абсурду? Калі прадмет (той жа спіс) значны — значыць, яму месца быць у ВП. Сам жа спіс у першую ж хвіліну свайго стварэння быў намінаваны на выдаленне, ці гэта не ёсць давядзеннем да абсурду? [[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]] ([[Размовы з удзельнікам:Zadorenko V|размовы]]) 12:44, 22 кастрычніка 2026 (+03) :::::''«Спіс аўтазапчастак зрабіць немагчыма»'' — з гэтым не пагадзяцца рэдактары арабскай, балгарскай, англійскай, японскай, карэйскай, мангольскай, нарвежскай, кітайскай Вікіпедый, і фарсі яшчэ быў у інтэрвіках, здаецца. Але самадурства ўдзельнікаў беларускамоўнага раздзелу не дазваляе, на жаль, бачыць далей свайго носу. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 23:17, 22 кастрычніка 2026 (+03) :::::: хто там спаміць у розныя моўныя раздзелы, не цікава. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:20, 22 кастрычніка 2026 (+03) :::::::Вы мяне ўсё ж такі здзіўляеце, і самі ж даходзіце часам да абсурду. У чым складанасць зірнуць інтэрвікі, а потым ужо высновы рабіць, спам ці ні? [[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]] ([[Размовы з удзельнікам:Zadorenko V|размовы]]) 06:34, 23 кастрычніка 2026 (+03) == [[Курчумкістауы]] == : {{Выдаліць}} Абракадабра - цэнтр раёна - '''Куршым'''. Перанесены пад новую назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:41, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Буран (сяло)]] == : {{Выдаліць}} Верагодна, памылка перакладу з украінскай. Перанесены пад новую назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:23, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Булгартабыты]] == : {{Выдаліць}} Памылковая назва, перанесена пад карэктную назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:12, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Правы Усць-Кальжыр]] == : {{Выдаліць}} Тапонімы не перакладаюцца. Нават пры бота-заліўцы НП Казахстана 80% пад правільнымі назвамі. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:58, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Акчый (Казахстан)]] == : {{Выдаліць}} Памылка. Перанесены пад правільную назву. У Вікіпедыі 7 НП з карэктнай назвай. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:43, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Сарбулак (Кызылардзінская вобласць)]] == : {{Выдаліць}} пропуск літары. Ёсць яшчэ 3 НП Сарыбулак. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:53, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Сяло імя Жанкожа батыра]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне Жалантос батыр і тут жа грувасткая "Сяло імя Жанкожа батыра". Прапаную выдаліць, як і дзясятак рэдырэктаў з "Сяло імя...". --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:31, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Айында]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне ёсць Аранд'''ы''', а не Аранд'''а'''. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:17, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Малая Буконь]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне ёсць НП пад нармальнай назвай Улкен Бакен, тут відавочная памылка. Перанесена пад слушную назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:55, 19 кастрычніка 2026 (+03) == [[Караткуль]] == : {{Выдаліць}} Памылка. Існавала 2 НП пад слушнай назвай.--[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:26, 19 кастрычніка 2026 (+03) == [[Жабаглы]] == : {{Выдаліць}} памылка: пропуск літары. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:02, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Аку (Казахстан)]] == : {{Выдаліць}} памылка, знік канчатак слова. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:57, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Естая]] == : {{Выдаліць}} памылка ў рэдырэкце. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:58, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Есентэрэк]] == : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:55, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Гарбата кітайская]] == : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. Альбо перанесці ў асабістую прастору рэдактара. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:28, 11 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:54, 11 верасня 2026 (+03) == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == : {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03) : <s>{{Выдаліць}}</s>. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:17, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Слабае супраць}} З аднаго боку па правілах трэба выдаляць дый крыніца звестак незразумелая. Аднак можа ўсё ж у скарочаным выглядзе уціснуць у [[Хатляны#Вядомыя асобы]]? Як лакальны дзеяч вядомы, узгадкі ў мясцовых крыніцах ёсць: [https://zorkanews.by/25012020/vsyo-slozhilos-tak-kak-nado-pochemu-lyud/ 1], [https://nastavnica.by/mechta-kotoraya-sby-las-muzej/ 2], [https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/ 3]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) :: Паводле інфармацыі: "член президиума '''Минского городского отделения''' Белорусской партии «Белая Русь»", а не прэзідыума ўсёй партыі. Але ганаровы консул (не Пасол) Гамбіі. З іншага боку ў нас ёсць артыкул пра Аляксандра Машэнскага: і тут, і там - генеральны дырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:01, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Як і Машэнскі - генеральны консул, гендрырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:48, 2 кастрычніка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Autumndancer]], пра Аляксандра Машэнскага артыкула няма, ёсць пра бацьку, у гонар якога названа вуліца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:53, 2 кастрычніка 2026 (+03) {{/Падвал}} c6nyz446bgh9k4l8je2acu43qsahns1 5227204 5227203 2026-10-26T12:04:54Z Autumndancer 168015 /* */ 5227204 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Кігач (Атыраўская вобласць)]] == : {{Выдаліць}} У арыгінале "Кігаш". --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:04, 26 кастрычніка 2026 (+03) == [[Кудрашава]] == : {{Выдаліць}} У арыгінале "Кудряшов". --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:03, 26 кастрычніка 2026 (+03) == [[Вялікі Куйген]] == : {{Выдаліць}} назвы не перакладаюцца. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 14:42, 26 кастрычніка 2026 (+03) == [[Жанаауыл]] == : {{Выдаліць}} У арыгінале ''Жанаауыл'', бот пераклаў і як Жанаа'''уы'''л, як Жанаа'''у'''л. Усё перанесена пад Жанааул. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 14:37, 26 кастрычніка 2026 (+03) == [[Байчунас]] == : {{Выдаліць}} Памылка. У арыгінале "Байшонас". --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:44, 26 кастрычніка 2026 (+03) == [[Іскене]] == : {{Выдаліць}} Памылка. Ёсць '''Е'''скенебулагы--[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:40, 26 кастрычніка 2026 (+03) == [[Архат (сяло)]] == : {{Выдаліць}} У гэтым жа раёне Ка'''к'''бай, а не Ка''х''бай. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:21, 26 кастрычніка 2026 (+03) == [[Ушкулун]] == : {{Выдаліць}} памылка, у арыгінале Ушкул'''ы'''н. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:10, 26 кастрычніка 2026 (+03) == [[Узунбулак]] == * {{Выдаліць}} памылка, ёсць Уз'''ы'''нколь, Уз'''ы'''нжал і інш. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:01, 26 кастрычніка 2026 (+03) == [[Гара самацветаў]] == Не артыкул, абрывак іншамоўнага тэксту, мае быць хутка выдалены без абмеркавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:40, 25 кастрычніка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Фрагмент іншамоўнага тэксту. Такое варта хутка выдаляць. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:02, 26 кастрычніка 2026 (+03) == [[Рахманаўскія ключы]] == : {{Выдаліць}} Калі перакладаць, дык "Рахманаўскія крыніцы". --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:37, 23 кастрычніка 2026 (+03) == [[Нова-Хайрузаўка]] == : {{Выдаліць}} як і Новапалякоўка. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:33, 23 кастрычніка 2026 (+03) == [[Жана-Ульга]] == : {{Выдаліць}} па аналогіі з Жанаталап. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:21, 23 кастрычніка 2026 (+03) == [[Дашына (Атыраўская вобласць)]] == : {{Выдаліць}} да 2018 года - аул Дашын, а не Дашын'''а'''. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:47, 23 кастрычніка 2026 (+03) == [[Карашокы (Паўладарская вобласць)]] == : {{Выдаліць}} Яскравы прыклад бота-стварэння: 2 НП пад карэктнай назвай Караш'''а'''кы і потым, па незразумелых прычынах, гэта.--[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:30, 23 кастрычніка 2026 (+03) == [[Бясюй]] == : {{Выдаліць}} памылка: у гэтым жа раёне Ушб'''у'''лак, а не Ушб'''ю'''лак.--[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:24, 23 кастрычніка 2026 (+03) == [[Маланарымка]] == : {{Выдаліць}} Назвы не перакладаюцца. У гэтым жа раёне Улкен Нарын, а не Вялікае Нарынскае. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:19, 23 кастрычніка 2026 (+03) == [[Жана кала]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Памылка: прабел у назве. Ёсць іншы НП з карэктнай назвай. Перанасены. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:26, 22 кастрычніка 2026 (+03) :: Матка Боска! А можна было адразу ўключыць мозг і не ствараць памылковыя рэдырэкты? Ці канешне лепей цяпер засмечваць службовую старонку запытамі... [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 23:20, 22 кастрычніка 2026 (+03) ::: У нас не працуе зараз працэдура хуткага выдалення, таму так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:22, 22 кастрычніка 2026 (+03) :::: Артыкул з памылковай назвай быў створаны ботам-спамерам, тады яго ніхто не спыніў, цяпер калега вычышчае смецце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:24, 22 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], працэдура хуткага выдалення працуе, пры гэтым яна не замацавана за канкрэтным адміністратарам. Асабіста я пакуль не магу разабрацца з прынцыпамі масавага перайменавання артыкулаў пра населеныя пункты Казахстана і выдалення старонак-перасылак на іх з ранейшых назваў артыкулаў, што зараз робіць [[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]]. Каб зразумець вернасць такіх дзеянняў, прапаную абмеркаваць гэта асобным пытаннем на форуме. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:50, 23 кастрычніка 2026 (+03) : Перайменаванне робіцца ў адпаведнасці з актуальнымі назвамі НП: 1) пры пераносе пад новую назву старая назва (пры яе карэктнасці) захоўваецца як рэдырэкт; 2) перанос робіцца пры яўных памылках у назвах пры бота-заліўцы (сутракаліся выпадкі 3-х варыяцый напісання), тады робіцца зверка з казахскай назвай, памылковыя назвы выстаўляюцца на хуткае выдаленне. 3) Ботам шмат створаны розныя беларускія назвы для НП з аднолькавай назвай ў арыгінале (часам перакладаецца з казахскай Усходні, Стары і г.д., хоць ёсць шмат створаных артыкулаў пад карэктнай казахскай назвай. Масавая заліўка НП Казахстана з памылкамі - гэта такая ж праблема, як была з чыгуначнымі станцыямі Эстоніі: там была памылка на памылцы. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 09:28, 23 кастрычніка 2026 (+03) :: Калі спамер заліваў ботам артыкулы, гэта на форуме не абмяркоўвалі. То і ў зваротным кірунку могуць быць аналагічныя дзеянні. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:32, 23 кастрычніка 2026 (+03) : Засталося крыху больш за 500 НП праверыць. Але, безумоўна, такія заліўкі (як і станцыі Эстонскай чыгункі, станцыі Маскоўскага метро) маюць вельмі негатыўныя наступствы: памылкі ў назвах, адміністрацыйнай прыналежнасці, нізкая інфарматыўнасць. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:08, 23 кастрычніка 2026 (+03) == [[Спіс аўтазапчастак]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Не артыкул. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:48, 21 кастрычніка 2026 (+03) ::Не ўмешвайцеся ў старонку ў першую хвіліну яе стварэння. Можа, аўтар хацеў часткамі яе зрабіць? Вы вельмі рана намінуеце. Лепш бы пачакалі. [[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]] ([[Размовы з удзельнікам:Zadorenko V|размовы]]) 17:22, 21 кастрычніка 2026 (+03) : Без вас разбяруся.--[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 09:13, 22 кастрычніка 2026 (+03) :: Вось навошта вы пачынаеце хаміць? Можа, той чалавек і праўда мог зрабіць спіс часткамі, і трэба было як мінімум суткі пачакаць, перш чым вызначаць лёс старонкі? Не так? Вось, можа, праз такое ў нас і знікае на праекце матывацыя сярод новых удзельнікаў штосьці рабіць, калі бачаць, што напрацоўку, якую яны ўжо пачалі рабіць, пачалі згортваць, не паспеўшы нічога зрабіць. Я не збіраюся тут весці дыскусію, якая ўжо закрылася, але давайце, калі ласка, падтрымліваць нармальную атмасферу праекта. --[[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]] ([[Размовы з удзельнікам:Zadorenko V|размовы]]) 10:47, 22 кастрычніка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Не артыкул, няма перспектывы напаўнення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:15, 21 кастрычніка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Не артыкул. Хутка выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 22 кастрычніка 2026 (+03) : [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], па сутнасці Zadorenko V мае рацыю, як пра хуткае ўмяшанне (сам з такім сутыкаўся не раз, толькі стварыў, пачаў віфікікацыю -- канфлікт правак); так і наконт адказаў у стылі "сам разбяруся". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:49, 22 кастрычніка 2026 (+03), :: [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], артыкул быў фактычна пусты: прэамбула і 5 назваў раздзелаў, у якіх не было анічога. Артыкул быў хутка выдалены, што і было прапісана пры падвядзенні вынікаў. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:55, 22 кастрычніка 2026 (+03) ::: Пазбегнуць канфлікту правак дапаможа наяўны на рэдагаванай старонцы [[Шаблон:Пішу]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:58, 22 кастрычніка 2026 (+03) :::Не праўда, што пусты. Там была кароткая сфармуляваная прэамбула і незапоўненыя раздзелы, так што там можна было ўсё цалкам зрабіць. [[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]] ([[Размовы з удзельнікам:Zadorenko V|размовы]]) 11:58, 22 кастрычніка 2026 (+03) :::: Спіс аўтазапчастак зрабіць немагчыма, не выдумвайце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:00, 22 кастрычніка 2026 (+03) :::::Чаму нельга? Можна скласці спіс самых папулярных, але не поўны, здаецца, у нас гэта не забаронена правіламі. Няма чаго прыдумляць, калі ёсць рэгулюючыя стандарты для такога. [[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]] ([[Размовы з удзельнікам:Zadorenko V|размовы]]) 12:19, 22 кастрычніка 2026 (+03) :::::: Не даводзьце да абсурду. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:22, 22 кастрычніка 2026 (+03) :::::::Не магу зразумець, дзе я даводжу да абсурду? Калі прадмет (той жа спіс) значны — значыць, яму месца быць у ВП. Сам жа спіс у першую ж хвіліну свайго стварэння быў намінаваны на выдаленне, ці гэта не ёсць давядзеннем да абсурду? [[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]] ([[Размовы з удзельнікам:Zadorenko V|размовы]]) 12:44, 22 кастрычніка 2026 (+03) :::::''«Спіс аўтазапчастак зрабіць немагчыма»'' — з гэтым не пагадзяцца рэдактары арабскай, балгарскай, англійскай, японскай, карэйскай, мангольскай, нарвежскай, кітайскай Вікіпедый, і фарсі яшчэ быў у інтэрвіках, здаецца. Але самадурства ўдзельнікаў беларускамоўнага раздзелу не дазваляе, на жаль, бачыць далей свайго носу. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 23:17, 22 кастрычніка 2026 (+03) :::::: хто там спаміць у розныя моўныя раздзелы, не цікава. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:20, 22 кастрычніка 2026 (+03) :::::::Вы мяне ўсё ж такі здзіўляеце, і самі ж даходзіце часам да абсурду. У чым складанасць зірнуць інтэрвікі, а потым ужо высновы рабіць, спам ці ні? [[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]] ([[Размовы з удзельнікам:Zadorenko V|размовы]]) 06:34, 23 кастрычніка 2026 (+03) == [[Курчумкістауы]] == : {{Выдаліць}} Абракадабра - цэнтр раёна - '''Куршым'''. Перанесены пад новую назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:41, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Буран (сяло)]] == : {{Выдаліць}} Верагодна, памылка перакладу з украінскай. Перанесены пад новую назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:23, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Булгартабыты]] == : {{Выдаліць}} Памылковая назва, перанесена пад карэктную назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:12, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Правы Усць-Кальжыр]] == : {{Выдаліць}} Тапонімы не перакладаюцца. Нават пры бота-заліўцы НП Казахстана 80% пад правільнымі назвамі. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:58, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Акчый (Казахстан)]] == : {{Выдаліць}} Памылка. Перанесены пад правільную назву. У Вікіпедыі 7 НП з карэктнай назвай. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:43, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Сарбулак (Кызылардзінская вобласць)]] == : {{Выдаліць}} пропуск літары. Ёсць яшчэ 3 НП Сарыбулак. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:53, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Сяло імя Жанкожа батыра]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне Жалантос батыр і тут жа грувасткая "Сяло імя Жанкожа батыра". Прапаную выдаліць, як і дзясятак рэдырэктаў з "Сяло імя...". --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:31, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Айында]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне ёсць Аранд'''ы''', а не Аранд'''а'''. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 10:17, 20 кастрычніка 2026 (+03) == [[Малая Буконь]] == : {{Выдаліць}} у гэтым жа раёне ёсць НП пад нармальнай назвай Улкен Бакен, тут відавочная памылка. Перанесена пад слушную назву. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:55, 19 кастрычніка 2026 (+03) == [[Караткуль]] == : {{Выдаліць}} Памылка. Існавала 2 НП пад слушнай назвай.--[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:26, 19 кастрычніка 2026 (+03) == [[Жабаглы]] == : {{Выдаліць}} памылка: пропуск літары. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:02, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Аку (Казахстан)]] == : {{Выдаліць}} памылка, знік канчатак слова. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:57, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Естая]] == : {{Выдаліць}} памылка ў рэдырэкце. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:58, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Есентэрэк]] == : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 13:55, 16 кастрычніка 2026 (+03) == [[Гарбата кітайская]] == : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. Альбо перанесці ў асабістую прастору рэдактара. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:28, 11 верасня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:54, 11 верасня 2026 (+03) == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == : {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03) : <s>{{Выдаліць}}</s>. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:17, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Слабае супраць}} З аднаго боку па правілах трэба выдаляць дый крыніца звестак незразумелая. Аднак можа ўсё ж у скарочаным выглядзе уціснуць у [[Хатляны#Вядомыя асобы]]? Як лакальны дзеяч вядомы, узгадкі ў мясцовых крыніцах ёсць: [https://zorkanews.by/25012020/vsyo-slozhilos-tak-kak-nado-pochemu-lyud/ 1], [https://nastavnica.by/mechta-kotoraya-sby-las-muzej/ 2], [https://zorkanews.by/13062022/v-muzee-hotlyanskoj-shkoly-hranitsya-eksponat-kotoromu-svyshe-chetyreh-tysyach-let/ 3]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 27 ліпеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) :: Паводле інфармацыі: "член президиума '''Минского городского отделения''' Белорусской партии «Белая Русь»", а не прэзідыума ўсёй партыі. Але ганаровы консул (не Пасол) Гамбіі. З іншага боку ў нас ёсць артыкул пра Аляксандра Машэнскага: і тут, і там - генеральны дырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:01, 22 ліпеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Як і Машэнскі - генеральны консул, гендрырэктар. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 16:48, 2 кастрычніка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Autumndancer]], пра Аляксандра Машэнскага артыкула няма, ёсць пра бацьку, у гонар якога названа вуліца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:53, 2 кастрычніка 2026 (+03) {{/Падвал}} semfh23hnd2bn9qiu74xhe6tr43cgko 0 16445 5227587 5226961 2026-10-26T19:53:33Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Даданне спасылак на выданні ў Вікікрыніцах 5227587 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Догель}} {{навуковец}} '''Мацей Догель''' ({{ДН|6|8|1715}}, [[Гембулы|в. Гембулы]], [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскі павет]] — {{ДС|24|2|1760}}) — [[ВКЛ|вялікалітоўскі]] гісторык-архівіст, прававед. == Біяграфія == Пасля заканчэння [[Шчучынскі піярскі калегіум|Шчучынскага піярскага калегіума]] ўступіў у ордэн [[Піяры|піяраў]] і займаўся выкладчыцкай дзейнасцю. [[Маршалак надворны літоўскі]] уладальнік мястэчка [[Шчучын]] [[Ю. Сцыпіён дэль Кампа]] даручыў яму выхаванне свайго сына, разам з якім Догель выязджаў за мяжу, наведваў лекцыі ў [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыгскім]] і [[Сарбона|Парыжскім]] універсітэтах, удасканальваў свае веды ў філасофіі, міжнародным праве і матэматыцы. З канца 1740-х гадоў рэктар піярскага калегіума ў Вільні, заснаваў школу з асобным інтэрнатам для шляхецкай моладзі — [[Віленскі піярскі «Калегіум Нобіліум»]]. У апублікаваным «Паведамленні» пра адкрыццё гэтай школы падкрэсліваў вялікую ролю асветы ў справе маральнага ўдасканалення народа. Шмат падарожнічаў, у [[1748]] г. як пасол [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] меў магчымасць працаваць у архівах і бібліятэках Германіі, Францыі, Галандыі, дзе сабраў шмат гістарычных і дыпламатычных дакументаў. Выкарыстоўваў таксама рэдкія, малавядомыя або нават сакрэтныя афіцыйныя дакументы, што захоўваліся ў каралеўскім архіве Кракава і Нясвіжскім архіве. [[Файл:Mathias Dogiel - Codex diplomaticus Regni Poloniae et Magni Ducatus Lituaniae (1758) title page.jpg|thumb|left|180px|Тытульны аркуш 1-га тома «Дыпламатычнага кодэкса» (Вільня, 1758)]] Асноўным навуковым і наватарскім на той час выданнем Догелем быў збор міжнародных трактатаў. З 8 запланаваных тамоў выйшлі толькі 3 пад назвай «Дыпламатычны кодэкс Польскага каралеўства і Вялікага княства Літоўскага» (Codex Diplomaticus Regni Poloniae et Magni ducatus Lithuaniae, in guo pacta, foedera tractatus pacis etc; Т. 1, 1758, т. 4, 1764, т. 5, 1759). Нявыдадзеныя матэрыялы (5 тамоў) у рукапісах паступілі ў Каралеўскую бібліятэку ([[Варшава]]), потым у [[Віленскі ўніверсітэт]], адтуль у [[Пецярбургская публічная бібліятэка|Пецярбургскую публічную бібліятэку]]. Выдаваў таксама збор дакументаў «Граніцы Польскага каралеўства і Вялікага княства Літоўскага»<ref>[https://polona.pl/item/limites-regni-poloniae-magni-ducatus-litvaniae-ex-originalibus-et-exemplis,ODQ0MDAzMTg/#info:metadata Dogiel M. Limites Regni Poloniae & Magni Ducatus Litvaniae. — Vilnae, 1758.]</ref> ([[1758]] г.) па размежаванні дзяржаўнай граніцы ВКЛ з Польшчай у сярэдзіне XVI ст. Яго зборнікі матэрыялаў па гісторыі міжнародных адносін Польшчы, Літвы і Беларусі за XIII—XVIII стст. як гістарычныя крыніцы не страцілі свайго значэння. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Encyklopedia katolicka. T. 4: Docent — Ezzo. ― Lublin, 1995 * Беларуская энцыклапедыя. Т. 6. — Мн., 1998. * Бирало, А.А, Философская и общественная мысль в Белоруссии и Литве в конце XVII — середине XVIII в. — Мн., 1971. * Вялікае княства Літоўскае: энцыклапедыя. Т. 1. — Мн., 2005. * [[Яраслаў Куркоўскі|Куркоўскі Я.]] [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/dogiel/01/Мацей_Догель_(1715_-_1760).html Мацей Догель]: [пятая кніга з серыі пра знакамітых лідзян] / Яраслаў Куркоўскі // «Наша слова» / Заснавальнік: ТБМ ім. Францішка Скарыны. — 2006. — 15 лют. (№ 7). — С. 11; 22 лют. (№ 8). — С. 11. == Спасылкі == * {{Вікікрыніцы|la:Codex diplomaticus Regni Poloniae et Magni Ducatus Lituaniae|«Codex diplomaticus Regni Poloniae et Magni Ducatus Lituaniae» (лацінскі тэкст і сканы ў Вікікрыніцах)}} * {{Вікікрыніцы|la:Scriptor:Mathias Dogiel|Мацей Догель у лацінскіх Вікікрыніцах}} * {{bis.nlb.by|130216}} {{DEFAULTSORT:Догель Мацей}} [[Катэгорыя:Навучэнцы Шчучынскай піярскай школы]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] 2h83ipg19mh77t4bhrk8tgtnzabta9u 0 16500 5227646 5201603 2026-10-26T20:36:52Z Upwinxp 81408 Прэм'ер-міністр 5227646 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава | Беларуская назва = Рэспубліка Славенія | Арыгінальная назва = {{lang-sl|Republika Slovenija}} | Родны склон = Славеніі | Сцяг = Flag of Slovenia (Pantone).svg | Герб = Coat of arms of Slovenia (Pantone).svg | Замест герба = | Дэвіз = | Назва гімна = Zdravljica | Аўдыё = | Форма праўлення = [[парламенцкая рэспубліка]] | Дзяржаўная рэлігія = [[каталіцтва]] | lat_dir = N | lat_deg = 46 | lat_min = 10 | lat_sec = 0 | lon_dir = E | lon_deg = 15 | lon_min = 0 | lon_sec = 0 | region = SI | CoordScale = 1000000 | На карце = EU-Slovenia.svg | На карце2 = | Мова = [[Славенская мова|славенская]] | Заснавана = | Дата незалежнасці = Абвешчана [[25 чэрвеня]] [[1991]] <br /> Прызнана ў [[1992]] | Незалежнасць ад = распаду [[Югаславія|Югаславіі]] | Сталіца = [[Любляна]] | Найбуйнейшыя гарады = [[Любляна]], [[Марыбар|Марыбор]], [[Цэле]], [[Крань]], [[Вяленье]] | Пасады кіраўнікоў = [[Прэзідэнты Славеніі|Прэзідэнт]] <br /> [[Прэм'ер-міністр Славеніі|Прэм'ер-міністр]] | Кіраўнікі = [[Наташа Пірц-Мусар]]<br />[[Янез Янша]] | Месца па плошчы = 150 | Плошча = 20 253 | Працэнт вады = 0,6 | Этнахаронім = | Месца па насельніцтву = 144 | Насельніцтва = 2 053 355 | Год ацэнкі = | Насельніцтва па перапісу = | Год перапісу = 2009 | Шчыльнасць насельніцтва = 99 | Месца па шчыльнасці = | ВУП (ППЗ) = 58,979 млрд.<ref name="IMF">[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/02/weodata/weorept.aspx?sy=2011&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=961&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=&pr.x=65&pr.y=3 Report for Selected Countries and Subjects]</ref> | Год разліку ВУП (ППЗ) = 2011 | Месца па ВУП (ППЗ) = 87 | ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва = 29 179<ref name="IMF" /> | Месца па ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва = | ВУП (намінал) = 52,430 млрд.<ref name="IMF" /> | Год разліку ВУП (намінал) = 2011 | Месца па ВУП (намінал) = 74 | ВУП (намінал) на душу насельніцтва = 25 939<ref name="IMF"/> | Месца па ВУП (намінал) на душу насельніцтва = | ІРЧП = | Год разліку ІРЧП = | Месца па ІРЧП = | Узровень ІРЧП = | Авіякампанія = | Валюта = [[Еўра]]&nbsp;<ref>Да [[2007]]&nbsp;— [[талар|славенскі талар]].</ref> | Дамен = [[.si]] | ISO = | Тэлефонны код = 386 | Часавы пояс = +1 | Заўвагі = <references/> <!-- |Без сцяга і герба=* --> <!-- |Без гімна=* -->}} '''Славе́нія''' ({{lang-sl|Slovenija}}), '''Рэспу́бліка Славе́нія''' ({{lang-sl|Republika Slovenija}}) — [[дзяржава]] на поўдні [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай Еўропы]]. На захадзе мяжуе з [[Італія]]й, на поўначы — з [[Аўстрыя]]й, на паўночным усходзе — з [[Венгрыя]]й, на ўсходзе і поўдні — з [[Харватыя]]й, а на паўднёвым захадзе мае выхад да [[Адрыятычнае мора|Адрыятычнага мора]]. Назва краіны паходзіць ад этноніма — [[славенцы]]. Член [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]], [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]] і [[НАТА]], [[Шэнгенскае пагадненне|Шэнгенскага пагаднення]]. == Гісторыя == {{main|Гісторыя Славеніі}} === Ранняя гісторыя === [[Славяне|Славянскія]] продкі сучасных [[славенцы|славенцаў]] аселі на тэрыторыі краіны ў [[VI ст.]] н. э. У [[VII ст.]] яны ўтварылі [[Карантанія|Карантанію]], якая стала адной з першых [[Славяне|славянскіх]] дзяржаў. У [[745]] годзе Карантанія ў абмен на ваенную дапамогу прызнала пратэктарат з боку [[франкі|франкаў]], захаваўшы пры гэтым фармальную незалежнасць да свайго распаду ў [[1180]]. Уплыў франкаў спрыяў хрысціянізацыі славенцаў. Каля [[1000]] года былі напісаныя [[Фрэйзінгенскія ўрыўкі|''Brizinski spomeniki'']], першы пісьмовы дакумент на [[славенская мова|славенскай мове]]. === У складзе Аўстрыйскай імперыі === У [[XIV ст.]] тэрыторыя сучаснай Славеніі патрапіла пад уладу [[Габсбургі|Габсбургаў]] і ў наступным увайшла ў склад [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыйскай імперыі]]. Славенія была падзеленая на тры правінцыі: ''Краньскую'', ''Горышку'' і ''Штаерску''. Перасоўванне гандлёвых шляхоў і [[Трыццацігадовая вайна]] ў [[XVII ст.]] спрыялі эканамічнаму заняпаду Славеніі, але ў [[XVIII ст.]] гаспадарчае развіццё ізноў актывізавалася: вытворчасць розных тавараў павялічылася, сельскагаспадарчай прадукцыі стала больш адсоткаў на 60. Разгарнуўся нацыянальны асветніцкі рух. Гэты перыяд атрымаў назву Славенскае Адраджэнне У [[1809]]—[[1813]] гг. вялікая частка Славеніі ўваходзіла ў склад [[Ілірыйскія правінцыі|Ілірыйскіх правінцый]]. У [[XIX ст.]], асабліва падчас і пасля [[Вясна народаў|Рэвалюцый 1848—1849 гг.]] у Славеніі развіваецца нацыянальны рух (цэнтр — [[Крайна]]). === Міжваенны перыяд === У [[1918]] годзе распалася [[Аўстра-Венгрыя]], у выніку чаго [[Каралеўства Італія (1861—1946)|Італія]] захапіла вобласці ''Прыморска'' і ''Істра'', а таксама частку ''Далмаціі''. Астатняя частка славенскіх земляў увайшла ў ізноў утворанае [[Каралеўства Югаславія|Каралеўства Сербаў, Харватаў і Славенцаў]], якое ў [[1929]] было пераназвана ў каралеўства [[Югаславія]]. У [[1941]] годзе пасля нападу [[Краіны Восі|дзяржаў восі]] на Югаславію, Італія анэксавала тэрыторыю да [[Любляна|Любляны]], а [[Трэці рэйх|Германія]] астатнюю тэрыторыю з горадам [[Марыбар]]. === У складзе СФРЮ === {{main|Сацыялістычная Рэспубліка Славенія}} Каралеўства Югаславія распалася падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], а Славенія ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|сацыялістычнай Югаславіі]], што было абвешчана [[29 лістапада]] [[1945]]. У 1947 годзе [[Парыжскі мірны дагавор з Італіяй (1947)|ад Італіі да Славеніі былі далучаныя]] спрадвечныя славенскія землі ''Абална-Крашка'' і ''Горышка''. Па выніках праведзенага [[рэферэндум]]а Славенія абвясціла незалежнасць ад СФРЮ [[25 чэрвеня]] [[1991]]. Славенія — адзіная краіна, якая выйшла з СФРЮ практычна без кровапраліцця. === Вайна за незалежнасць === {{main|Дзесяцідзённая вайна}} Вайна за незалежнасць працягвалася дзесяць дзён, падчас 72 баявых кантактаў, страты [[Югаслаўская народная армія|ЮНА]] склалі 45 чалавек забітымі, 146 параненымі, 4693 вайскоўцаў і 252 супрацоўніка федэральных службаў былі ўзятыя ў палон; страты славенскіх сіл самаабароны склалі 19 забітых (9 камбатантаў, астатнія — цывільныя асобы) і 182 параненых. Таксама загінулі 12 грамадзян замежных дзяржаў, у асноўным кіроўцы на службе міжнародных транспартных кампаній. Быў выведзены з ладу 31 танк (сюды ўвайшлі і спаленыя, і пашкоджаныя), 22 транспартныя бронемашыны, 172 транспартных сродку і 6 лятальных апаратаў. == Палітыка == {{main|Палітыка Славеніі}} == Геаграфічныя даныя == {{main|Геаграфія Славеніі}} == Эканоміка == {{main|Эканоміка Славеніі}} == Транспарт == {{main|Транспарт Славеніі}} == Насельніцтва == {{main|Насельніцтва Славеніі}} == Культура == {{main|Культура Славеніі}} == Адукацыя == {{main|Адукацыя Славеніі}} == Гл. таксама == * [[Беларуска-славенскія адносіны]] * [[Адам Багорыч]] == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Славенія||494—498}} == Спасылкі == * [http://www.slovenia.si/ Slovenia.si]. Your gateway to information on Slovenia. * [http://www.vlada.si/en/ Government of the Republic of Slovenia] * [http://www.burger.si/ Славутасці Славеніі — 360° панарамы гарадоў, замкаў, пячор, паркаў і г. п.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200601101255/https://www.burger.si/ |date=1 чэрвеня 2020 }} * [http://toursandtravel.info/slovenia.php Славенія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080320011405/http://toursandtravel.info/slovenia.php |date=20 сакавіка 2008 }} * [http://www.slovenia.com.ua Славенія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210506014121/http://slovenia.com.ua/ |date=6 мая 2021 }} * [http://tio.by/newspaper/2274 Славенія] {{краіна ў тэмах |краіна = Славенія |краіны = Славеніі |краіне = Славеніі |выява = {{сцяг Славеніі|35px}} }} {{Краіны Еўропы}} {{Еўрапейскі Саюз}} {{НАТА}} {{Славянскія краіны}} {{КБЮ}} {{Краіны ля Міжземнага мора}} {{Краіны Балканскага паўвострава}} {{Міжземнаморскі Саюз}} [[Катэгорыя:Славенія| ]] [[Катэгорыя:Краіны Еўрапейскага Саюза]] [[Катэгорыя:Дзяржавы НАТА]] re5barvc6023cy9x1cerb92glsctqva 10 16622 5227655 5092601 2026-10-26T21:02:07Z CzechoBot 17685 даданне перадачы параметраў спасылка і спасылка частка 5227655 wikitext text/x-wiki {{публікацыя|кніга |аўтар = {{{3|{{{аўтар|}}}}}} |частка = {{{артыкул|{{{2|}}}}}} |частка адказны = {{{адказны|{{{5|}}}}}} |спасылка частка = {{{спасылка частка|{{{спасылка|}}}}}} |загаловак = [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]. У 6 т. {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1|1к=Т. 1: А — Беліца |2|2к=Т. 2: Беліцк — Гімн |3|3к=Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя |4|4к=Т. 4: Кадэты — Ляшчэня |5|5к=Т. 5: М — Пуд |6-1|6-1к=Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая |6-2|6-2к=Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак }} |арыгінал = |спасылка = |адказны = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1|1к=Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч |2|2к=Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч |3|3к=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч |4|4к=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч |5|5к=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч |6-1|6-1к=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч |6-2|6-2к=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч }} |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БелЭн |том = |год = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1|1к=1993 |2|2к=1994 |3|3к=1996 |4|4к=1997 |5|5к=1999 |6-1|6-1к=2001 |6-2|6-2к=2003 }} |старонкі = {{{старонкі|{{{4|}}}}}} |старонак = {{#if: {{{старонкі|{{{4|}}}}}}|| {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1|1к=494 |2|2к=537 |3|3к=527 |4|4к=432 |5|5к=592 |6-1|6-1к=591 |6-2|6-2к=616 }} }} |мова = |ref = {{{ref|ЭГБ}}} |серыя = |isbn = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1|1к=5-85700-074-2 |2|2к=5-85700-142-0 |3|3к=985-11-0041-2 |4|4к=985-11-0041-2 |5|5к=985-11-0141-9 |6-1|6-1к=985-11-0214-8 |6-2|6-2к=985-11-0276-8 }} |тыраж = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1|1к=20000 |2|2к=20000 |3|3к=10000 |4|4к=10000 |5|5к=10000 |6-1|6-1к=10000 |6-2|6-2к=10000 }} }}{{#if:{{NAMESPACE}}||<!-- -->{{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}}|1к|2к|3к|4к|5к|6-1к|6-2к=[[Катэгорыя:Артыкулы з праблемамі ў параметрах шаблонаў]]}}<!-- -->{{#if:{{{том|{{{1|}}}}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на Энцыклапедыю гісторыі Беларусі без нумара тома]]}}<!-- -->{{#if:{{{старонкі|{{{4|}}}}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на Энцыклапедыю гісторыі Беларусі без нумароў старонак]]}}<!-- -->{{#if:{{{артыкул|{{{2|}}}}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на Энцыклапедыю гісторыі Беларусі без назвы артыкула]]}}<!-- -->{{#if:{{{аўтар|{{{3|}}}}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на Энцыклапедыю гісторыі Беларусі без аўтара]]}}<!-- -->}}<noinclude> {{doc-inline}} == Выкарыстанне == <pre> {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Свяцілавіцкі раён||273}} </pre> {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Свяцілавіцкі раён||273}} === Параметры === * ''Крыніцы/ЭГБ'' — нязменная частка шаблона; * ''Нумар тома''; * ''Назва артыкула''; * ''Аўтар артыкула'' (даецца ў фармаце Прозвішча І. Іпб.); * ''Нумары старонак''; * ''Адказны'' (супадае з аўтарам, даецца ў фармаце І. Іпб. Прозвішча). * Параметр '''ref''' для шаблона роўны ''ЭГБ'', '''год''' — 1993—2003 у залежнасці ад тома, для сціслага выгляду ў зносках, у прыватнасці ў шаблоне {{Ш|sfn}}. <pre> Сцвярджэнне{{sfn|ЭГБ|2001|с=273}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} </pre> Сцвярджэнне{{sfn|ЭГБ|2001|с=273}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{doc-end}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы|ЭГБ]] </noinclude> ahqdfdbvxi42560v1th8itybg2arldn 10 16660 5227661 5203599 2026-10-26T21:11:35Z CzechoBot 17685 даданне перадачы параметраў спасылка і спасылка частка 5227661 wikitext text/x-wiki {{публікацыя|кніга |аўтар = {{{аўтар|{{{3|}}}}}} |частка = {{{артыкул|{{{2|}}}}}} |частка адказны = {{{адказны|{{{5|}}}}}} |спасылка частка = {{{спасылка частка|{{{спасылка|}}}}}} |загаловак = [[Беларуская энцыклапедыя]]: У 18 т. {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1|1к=Т. 1: А — Аршын |2|2к=Т. 2: Аршыца — Беларусцы |3|3к=Т. 3: Беларусы — Варанец |4|4к=Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым |5|5к=Т. 5: Гальцы — Дагон |6|6к=Т. 6: Дадаізм — Застава |7|7к=Т. 7: Застаўка — Кантата |8|8к=Т. 8: Канто — Кулі |9|9к=Т. 9: Кулібін — Малаіта |10|10к=Т. 10: Малайзія — Мугаджары |11|11к=Т. 11: Мугір — Паліклініка |12|12к=Т. 12: Палікрат — Праметэй |13|13к=Т. 13: Праміле — Рэлаксін |14|14к=Т. 14: Рэле — Слаявіна |15|15к=Т. 15: Следавікі — Трыо |16|16к=Т. 16: Трыпалі — Хвіліна |17|17к=Т. 17: Хвінявічы — Шчытні |18-1|18-1к=Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя |18-2|18-2к=Т. 18. Кн. 2: Рэспубліка Беларусь }} |арыгінал = |спасылка = |адказны = Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БелЭн |том = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1|1к=1 |2|2к=2 |3|3к=3 |4|4к=4 |5|5к=5 |6|6к=6 |7|7к=7 |8|8к=8 |9|9к=9 |10|10к=10 |11|11к=11 |12|12к=12 |13|13к=13 |14|14к=14 |15|15к=15 |16|16к=16 |17|17к=17 |18-1|18-1к=18. Кн. 1 |18-2|18-2к=18. Кн. 2 }} |год = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1|2|3=1996 |4|5=1997 |6|7=1998 |8|9=1999 |10|11=2000 |12|13=2001 |14|15=2002 |16|17=2003 |18-1|18-2=2004 |1к|2к|3к=1996 |4к|5к=1997 |6к|7к=1998 |8к|9к=1999 |10к|11к=2000 |12к|13к=2001 |14к|15к=2002 |16к|17к=2003 |18-1к|18-2к=2004 }} |старонкі = {{{старонкі|{{{с|{{{4|}}}}}}}}} |старонак = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1=552 |2=480 |3=511 |4=480 |5=576 |6=576 |7=604 |8=576 |9=560 |10=544 |11=560 |12=576 |13=576 |14=512 |15=552 |16=576 |17=512 |18-1=472 |18-2=760 }} |мова = |ref = {{{ref|БелЭн}}} |серыя = |isbn = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1|2|3|4|5|6|7|8|9|10|11|12|13|14|15|16|17|18-1 = 985-11-0035-8|18-2= 985-11-0310-1}} |isbn том = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1=985-11-0036-6 |2=985-11-0061-7 |3=985-11-0068-4 |4=985-11-0090-0 |5=985-11-0090-0 |6=985-11-0106-0 |7=985-11-0130-3 |8=985-11-0144-3 |9=985-11-0155-9 |10=985-11-0169-9 |11=985-11-0188-5 |12=985-11-0198-2 |13=985-11-0216-4 |14=985-11-0238-5 |15=985-11-0251-2 |16=985-11-0263-6 |17=985-11-0279-2 |18-1=985-11-0295-4 |18-2=985-11-0295-4 }} |тыраж = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1|2|3|4|5|6|7|8|9|10|11|12|13|14|15|16|17|18-1|18-2= 10000}} <!-- ва ўсіх тамах аднолькавая лічба --> }}{{#if:{{NAMESPACE}}||<!-- -->{{#if:{{{том|{{{1|}}}}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на Беларускую энцыклапедыю без нумара тома]]}}<!-- -->{{#if:{{{старонкі|{{{4|}}}}}}|[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на Беларускую энцыклапедыю з нумарамі старонак]]|[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на Беларускую энцыклапедыю без нумароў старонак]]}}<!-- -->{{#if:{{{артыкул|{{{2|}}}}}}|[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на Беларускую энцыклапедыю з назвай артыкула]]|[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на Беларускую энцыклапедыю без назвы артыкула]]}}<!-- -->{{#if:{{{аўтар|{{{3|}}}}}}|[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на Беларускую энцыклапедыю з аўтарам]]|[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на Беларускую энцыклапедыю без аўтара]]}}<!-- -->}}<noinclude> {{doc-inline}} == Выкарыстанне == <pre> {{Крыніцы/БелЭн|10|Маркава|Шаблюк В. У.|114|В. У. Шаблюк}} </pre> === Параметры === * ''Крыніцы/БелЭн'' — нязменная частка шаблона; * ''1'', ''2''... ''17'', ''18'' — нумар тома; * ''Назва артыкула''; * ''Аўтар артыкула'' (даецца ў фармаце Прозвішча І. Іпб.); * ''Нумары старонак''; * ''Адказны'' (супадае з аўтарам, даецца ў фармаце І. Іпб. Прозвішча). * Параметр '''ref''' для шаблона роўны ''БелЭн'', '''год''' — 1996—2004 у залежнасці ад тома, для сціслага выгляду ў зносках, у прыватнасці ў шаблоне {{Ш|sfn}}. <pre> Сцвярджэнне{{sfn|БелЭн|2000|с=114}} {{зноскі}} </pre> Сцвярджэнне{{sfn|БелЭн|2000|с=114}} {{зноскі}} <blockquote> '''Змест:'''<br/>Т. 1: А — Аршын<br/> Т. 2: Аршыца — Беларусцы<br/> Т. 3: Беларусы — Варанец<br/> Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым<br/> Т. 5: Гальцы — Дагон<br/> Т. 6: Дадаізм — Застава<br/> Т. 7: Застаўка — Кантата<br/> Т. 8: Канто — Кулі<br/> Т. 9: Кулібін — Малаіта<br/> Т. 10: Малайзія — Мугаджары<br/> Т. 11: Мугір — Паліклініка<br/> Т. 12: Палікрат — Праметэй<br/> Т. 13: Праміле — Рэлаксін<br/> Т. 14: Рэле — Слаявіна<br/> Т. 15: Следавікі — Трыо<br/> Т. 16: Трыпалі — Хвіліна<br/> Т. 17: Хвінявічы — Шчытні<br/> Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя<br/> Т. 18. Кн. 2: Рэспубліка Беларусь </blockquote> <templatedata> { "description": "Спасылка на артыкул у «Беларускай энцыклапедыі» ў 18 тамах.", "format": "inline", "params": { "том": { "label": "Том", "description": "Нумар тома: 1—17, 18-1 або 18-2.", "aliases": ["1"], "example": "10", "type": "string", "required": true }, "артыкул": { "label": "Артыкул", "description": "Назва энцыклапедычнага артыкула.", "aliases": ["2"], "example": "Маркава", "type": "string", "suggested": true }, "аўтар": { "label": "Аўтар", "description": "Аўтар артыкула ў форме «Прозвішча І. І.».", "aliases": ["3"], "example": "Шаблюк В. У.", "type": "string" }, "старонкі": { "label": "Старонкі", "description": "Нумар старонкі або дыяпазон старонак.", "aliases": ["4", "с"], "example": "114", "type": "string" }, "адказны": { "label": "Адказны", "description": "Аўтар у форме «І. І. Прозвішча».", "aliases": ["5"], "example": "В. У. Шаблюк", "type": "string" }, "ref": { "label": "Ідэнтыфікатар зноскі", "description": "Ідэнтыфікатар для скарочаных зносак.", "default": "БелЭн", "type": "string" } }, "paramOrder": ["том", "артыкул", "аўтар", "старонкі", "адказны", "ref"] } </templatedata> [[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы|БелЭн]] 82ybpnovzwa4ewh3ak2uwhzuqnwnx4f 0 16900 5227672 5019833 2026-10-26T21:15:57Z JerzyKundrat 174 /* Насельніцтва */ 5227672 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = гарадскі пасёлак |беларуская назва = Глуск |арыгінальная назва = Глуск |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of Arms of Hłusk, Belarus.png |сцяг = Flag of Hłusk.png |шырыня герба = 80 |шырыня сцяга = 160 |выява = Hulsk 02.jpg |подпіс = Былая рынкавая плошча |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 53|lat_sec = 28 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 41|lon_sec = 19 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 40000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Глускі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XV стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = 1938 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 123 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = +375 2230 |паштовы індэкс = 213879 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 6 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Hlusk |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242978953 }} '''Глуск'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Hlusk}}) — гарадскі пасёлак у [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр [[Глускі раён|Глускага раёна]], на рацэ [[Пціч (рака)|Пціч]]. Вузел аўтадарог на [[Бабруйск]], [[Старыя Дарогі]], [[Любань]], [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]]. За 170 км ад [[Магілёў|Магілёва]]. Насельніцтва 6 893 чал. (2025)<ref>''Национальный статистический комитет Республики Беларусь''. [https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/e1d/fw6q0hxkv3wmuqsqthztn49vpszatpj5.pdf Численность населения на 1 января 2025 г. и среднегодовая численность населения за 2024 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250331163920/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/e1d/fw6q0hxkv3wmuqsqthztn49vpszatpj5.pdf |date=31 сакавіка 2025 }} (''руск''.) (3 cакавіка 2025).</ref>. == Назва == На думку беларускага географа [[Вадзім Жучкевіч|В. Жучкевіча]] тапонім «Глуск» утварыўся ў выніку трансфармацыі словаў глух, глуш<ref name="KTSB"/>. == Гісторыя == Тапонім «Глуск» у пісьмовых крыніцах пачынае сустракацца з другой паловы XV стагоддзя. Першым гаспадаром вотчыны з цэнтрам Стары Глуск (з XIX стагоддзя — [[Гарадок (Глускі раён)|Гарадок]]) быў Юрый Сямёнавіч Гальшанскі. Пасля яго смерці валоданні былі падзелены паміж яго спадкаемцамі. Каля 1520 года [[Юрый Іванавіч Гальшанскі|Юрый Іванавіч Гальшанскі-Дубровіцкі]] выдзеліў сваю частку ў асобнае валоданне з цэнтрам Глуск-Дубровіцкі, які ўпершыню згадваецца ў каралеўскім прывілеі 1522 года на заснаванне замка. [[Выява:Hłusk, Bernardynski. Глуск, Бэрнардынскі (1833) (2).jpg|thumb|злева|230px|Касцёл і кляштар бернардзінцаў, XIX ст.]] У 1525 годзе яно атрымала ад [[спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] прывілей на правядзенне кірмашоў. Пасля смерці Юрыя Іванавіча Глускам Дубровіцкім валодалі спачатку яго сыны [[Януш Юр’евіч Гальшанскі-Дубровіцкі|Януш]] і Уладзімір, потым [[Януш Юр’евіч Гальшанскі-Дубровіцкі|Сямён]], якія ўсе памерлі беспатомнымі. У 1558 годзе ўся рухомая і нерухомая маёмасць князёў Гальшанскіх-Дубровіцкіх была падзелена паміж дочкамі Юрыя Іванавіча — князёўнамі Гальшанскімі Анастасіяй Заслаўскай і Соф’яй Палубінскай. Гэты падзел замацаваны лістом Жыгімонта Аўгуста ад 23 мая 1558 года. Пасля смерці Анастасіі ў 1561 годзе яе доля перайшла ўнукам Янушу і Міхаілу Заслаўскім, якія праз 10 гадоў саступілі палову сваёй часткі цётцы Ганне Чартарыйскай, дачцэ княгіні Анастасіі, якая ў 1581 годзе выкупіла ў пляменнікаў і іх палову. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Глуск увайшоў у [[Новагародскі павет]] ([[Слуцкае княства]]) [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]]. У 1568 годзе [[Ян Хадкевіч]] атрымаў тытул «графа на Шклове, Быхаве, Мышы і Глуску». Станам на 1571 год у мястэчку было 124 дамы і 12 крам{{sfn|ЭнцВКЛ|2005|с=537}}. У канцы XVI стагоддзя Глускам супольна валодалі [[Палубінскія]] і [[Чартарыйскія]]. У 1626 годзе [[Мікалай Юрый Чартарыйскі]] прадаў сваю частку Глуска [[Канстанцін Палубінскі|Канстанціну Палубінскаму]], які зрабіўся адзіным яго ўладальнікам. У [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайну 1654—1667 гадоў]] у сакавіку 1655 года мястэчка «агнём і мячом датла» разбурылі казакі{{sfn|ЭГБ|1996|с=48}}, пасля вайны ўлады [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] вызвалілі Глуск ад падаткаў тэрмінам на 10 гадоў{{sfn|ЭнцВКЛ|2005|с=537}}. Пасля пажару замак, умацаваны гароднямі, у 1670-х гадах быў пераўтвораны ў замак з землянымі валамі і пяццю бастыёнамі. У 1667 годзе князь Палубінскі заснаваў у мястэчку кляштар бернардзінцаў. У 1673 годзе Глуск атрымаў паўторнае вызваленне ад падаткаў яшчэ на 12 гадоў. Па смерці князя Палубінскага мясцовасць перайшла да яго дачкі Ганны, жонцы [[Дамінік Мікалай Радзівіл|Дамініка Мікалая Радзівіла]]. З гэтага часу і да канца XVIII стагоддзя Глуск знаходзіўся ва ўладанні [[Радзівілы|Радзівілаў]], пры якіх Глуская воласць мела назву «графства». У 1775 годзе мястэчка пацярпела ад пажару. У 1791 годзе яно ўвайшло ў [[Случарэцкі павет]] [[Новагародскае ваяводства|Навагрудскага ваяводства]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Глуск апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Бабруйскі павет|Бабруйскім павеце]]. З 1800 года мясцовасць знаходзілася ва ўладанні графа Юдзіцкага, пазней перайшла да [[Бжастоўскія|Бжастоўскіх]]. Станам на 1897 год у Глуску было 500 дамоў; працавалі народнае вучылішча, гарбарныя мануфактуры, 22 крамы; дзейнічалі 2 царквы, касцёл, 5 сінагог. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] цягам лютага — снежня 1918 года мястэчка займалі [[Германская імперыя|нямецкія]] войскі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|I з’езда КП(б) Беларусі]] Глуск увайшоў у склад [[БССР|Беларускай ССР]]. У 1924 годзе Глуск стаў цэнтрам раёна (у 1962—1966 гадах уваходзіў у склад [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]]). 17 верасня 1938 года паселішча атрымала афіцыйны статус [[гарадскі пасёлак|гарадскога пасёлка]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 28 чэрвеня 1941 года да 27 чэрвеня 1944 года Глуск знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. <center><gallery caption="Старыя выявы Глуска" widths=150 heights=150 perrow="4"> Выява:Hłuski zamak. Глускі замак (H. Lajbovič, 1760).jpg|Касцёл бернардзінцаў і бастыённы замак, XVIII ст. Выява:Hłusk, kaścioł (XX).jpg|Касцёл Выява:Hłusk. Глуск (XX).jpg|Вуліца мястэчка, удалечыні касцёл Выява:Hłusk, Carkoŭnaja, Vaskrasiensakaja. Глуск, Царкоўная, Васкрасенская (1944-49).jpg|Царква </gallery></center> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:10000 ScaleMajor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1861 from:0 till:3000 bar:1897 from:0 till:5328 bar:1939 from:0 till:5125 bar:1970 from:0 till:5000 bar:1977 from:0 till:6400 bar:1995 from:0 till:8600 bar:2006 from:0 till:7700 bar:2009 from:0 till:7500 bar:2016 from:0 till:7233 bar:2017 from:0 till:7152 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1861 год — каля 3 тыс. чал.; 1897 год — 5328 чал. * '''XX стагоддзе''': 1939 год — 5125 чал.; 1970 год — 5 тыс. чал.<ref name="academic"/>; 1977 год — 6,4 тыс. чал.; 1995 год — 8,6 тыс. чал.{{sfn|ЭГБ|1996|с=47}} * '''XXI стагоддзе''': 2006 год — 7,7 тыс. чал.; 2008 год — 7,6 тыс. чал.; 1 студзеня 2009 года — 7,5 тыс. чал.; 2016 год — 7&nbsp;233 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 7&nbsp;152 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2026 год — 6&nbsp;823 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай, дрэваапрацоўчай прамысловасці. * Глускі філіял ААТ «Асіповіцкі малочны камбінат» * ЗАТ «Глускдрэў» * ПУП «Глускі камбінат кааператыўнай прамысловасці» == Культура == Дзейнічаюць дом культуры, 2 бібліятэкі. == Адукацыя == У Глуску працуюць 3 сярэднія, санаторная школа-інтэрнат, школа мастацтваў. == Медыцына == Медыцынскія паслугі аказвае {{нп5|Глуская цэнтральная раённая бальніца імя Заслужанага ўрача БССР А. С. Сямёнава|пасялковая бальніца|d|Q106981002}}. == Мас-медыя == У пасёлку выдаецца раённая газета «Радзіма». == Турыстычная інфармацыя == Спыніцца можна ў гасцініцы «Глуск»<ref name="TEB"/>. == Забудова == Пасля апошняй вайны ў Глуску галоўным чынам будаваліся драўляныя хаты сядзібнага тыпу. Пазней, паводле генеральнага плана сфарміраваліся паўночная жылая і паўднёвая прамысловая зоны, дзе ў наш час працуюць 8 прадпрыемстваў. == Славутасці == * Гістарычная забудова (кан. XIX — пач. XX стст.; фрагменты) * Замчышча (XVI—XVII стст.) — {{ГККРБ 4|513В000404}} * Могілкі яўрэйскія '''Страчаная спадчына:''' * [[Глускі замак|Замак]] (XVI—XVII стст.) * [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар бернардзінцаў (Глуск)|Касцёл і кляштар бернардзінцаў]] (1662) * Кляштар марыявітак * Царква Божага Яўлення (XVI ст.) * Царква могілкавая (1900) * Царква Уваскрэшання Хрыстова (1898) <center><gallery caption="Краявіды Глуска" widths=150 heights=150 perrow="4"> Выява:Hlusk bernardine church 01.jpg|Падмуркі касцёла Выява:Hlusk Castle 01.jpg|Паўночна-заходняя [[курціна]] [[фартэцыя|фартэцыі]] Выява:Hlusk Castle 03.jpg|Рэшткі паўднёвага землянога [[бастыён]]а Выява:Hulsk 05.jpg|Гістарычная забудова Выява:Hulsk 08.jpg|Старая камяніца Выява:Hulsk 01.jpg|Мяшчанская забудова Выява:Hulsk_04.jpg|Вуліца пасёлка Выява:Hulsk 06.jpg|Вуліца </gallery></center> == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Глуска}} * [[Янка Бобрык]] (1905—1942) — беларускі [[паэт]]. * [[Сяргей Грахоўскі]] (1913—2002) — беларускі паэт. * [[Вячаслаў Адамавіч Захарынскі]] — беларускі жывапісец. * [[Іпаліт Купрыянавіч Мацурэвіч]] (1882—1939) — вучоны ў галіне [[Арганічная хімія|арганічнай хіміі]], [[акадэмік]] Акадэміі навук Украінскай ССР (1939)<ref>{{крыніцы/БелЭн|10|||231}}</ref>. * [[Аляксандр Тарасевіч]] (XVII — пач. XVIII стст.) — [[гравёр]] і [[мастак]]. * [[Рыгор Якаўлевіч Рапапорт|Рыгор Рапапорт]] (1890—1938) — дзяржаўны дзеяч. * [[Эдмунд Станіслававіч Юдзіцкі]] (каля 1838—1908) — рускі архітэктар, адзін са славутых майстроў маскоўскага мадэрну. * [[Ірына Георгіеўна Пятрова]] (нар. 1969) — беларусі ўрач, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|6-га]] склікання. == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> <ref name="KTSB">{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} С. 72.</ref> <ref name="academic">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/79870/Глуск Глуск] // {{Крыніцы/Вялікая Савецкая Энцыклапедыя (3 выданне)}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="TEB">{{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|Глуск}}</ref> }} == Літаратура == * [[Ірына Ганецкая|І. У. Ганецкая]]. Н. М. Дубіцкая. Л. У. Дучыц. М. М. Крывальцэвіч. [[Міхаіл Іванавіч Лашанкоў|М. І. Лашанкоў]]. [[Аляксандр Адамавіч Ярашэвіч|А. А. Ярашэвіч]]. [http://www.hot.ee/mevlan/Gluskland.htm Глуская зямля: дыялог з гісторыяй.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305074119/http://www.hot.ee/mevlan/Gluskland.htm |date=5 сакавіка 2016 }} — Глуск, 1999. * {{Крыніцы/ЭГБ|3|Глуск|[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]]|47—49}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=537|артыкул=Глуск|аўтар=[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]]}} * Ірына Ганецкая. [http://www.hot.ee/glusk/s3.htm Глускі замак: гісторыя аднаго помніка ў асобах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080420064513/http://www.hot.ee/glusk/s3.htm |date=20 красавіка 2008 }} // Беларускі гістарычны часопіс. — 2006. — N 9. — С. 22—29. * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3|78—79|Hłusk}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Hlusk|Глуск}} {{OSM relation|6722643|Глуск}} * {{Radzima2|glusk}} * {{Глобус Беларусі|http://www.globustut.by/glusk/index.htm}} * [https://www.gismeteo.by/weather-glusk-14634/ Надвор’е ў г.п. Глуск] {{Глускі раён}} {{Магілёўская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Глуск| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства]] 8iky1uopv1m5fbqowdb2g4cty9t8p54 5227673 5227672 2026-10-26T21:16:54Z JerzyKundrat 174 /* Насельніцтва */ 5227673 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = гарадскі пасёлак |беларуская назва = Глуск |арыгінальная назва = Глуск |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of Arms of Hłusk, Belarus.png |сцяг = Flag of Hłusk.png |шырыня герба = 80 |шырыня сцяга = 160 |выява = Hulsk 02.jpg |подпіс = Былая рынкавая плошча |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 53|lat_sec = 28 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 41|lon_sec = 19 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 40000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Глускі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XV стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = 1938 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 123 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = +375 2230 |паштовы індэкс = 213879 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 6 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Hlusk |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242978953 }} '''Глуск'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Hlusk}}) — гарадскі пасёлак у [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], цэнтр [[Глускі раён|Глускага раёна]], на рацэ [[Пціч (рака)|Пціч]]. Вузел аўтадарог на [[Бабруйск]], [[Старыя Дарогі]], [[Любань]], [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]]. За 170 км ад [[Магілёў|Магілёва]]. Насельніцтва 6 893 чал. (2025)<ref>''Национальный статистический комитет Республики Беларусь''. [https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/e1d/fw6q0hxkv3wmuqsqthztn49vpszatpj5.pdf Численность населения на 1 января 2025 г. и среднегодовая численность населения за 2024 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250331163920/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/e1d/fw6q0hxkv3wmuqsqthztn49vpszatpj5.pdf |date=31 сакавіка 2025 }} (''руск''.) (3 cакавіка 2025).</ref>. == Назва == На думку беларускага географа [[Вадзім Жучкевіч|В. Жучкевіча]] тапонім «Глуск» утварыўся ў выніку трансфармацыі словаў глух, глуш<ref name="KTSB"/>. == Гісторыя == Тапонім «Глуск» у пісьмовых крыніцах пачынае сустракацца з другой паловы XV стагоддзя. Першым гаспадаром вотчыны з цэнтрам Стары Глуск (з XIX стагоддзя — [[Гарадок (Глускі раён)|Гарадок]]) быў Юрый Сямёнавіч Гальшанскі. Пасля яго смерці валоданні былі падзелены паміж яго спадкаемцамі. Каля 1520 года [[Юрый Іванавіч Гальшанскі|Юрый Іванавіч Гальшанскі-Дубровіцкі]] выдзеліў сваю частку ў асобнае валоданне з цэнтрам Глуск-Дубровіцкі, які ўпершыню згадваецца ў каралеўскім прывілеі 1522 года на заснаванне замка. [[Выява:Hłusk, Bernardynski. Глуск, Бэрнардынскі (1833) (2).jpg|thumb|злева|230px|Касцёл і кляштар бернардзінцаў, XIX ст.]] У 1525 годзе яно атрымала ад [[спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] прывілей на правядзенне кірмашоў. Пасля смерці Юрыя Іванавіча Глускам Дубровіцкім валодалі спачатку яго сыны [[Януш Юр’евіч Гальшанскі-Дубровіцкі|Януш]] і Уладзімір, потым [[Януш Юр’евіч Гальшанскі-Дубровіцкі|Сямён]], якія ўсе памерлі беспатомнымі. У 1558 годзе ўся рухомая і нерухомая маёмасць князёў Гальшанскіх-Дубровіцкіх была падзелена паміж дочкамі Юрыя Іванавіча — князёўнамі Гальшанскімі Анастасіяй Заслаўскай і Соф’яй Палубінскай. Гэты падзел замацаваны лістом Жыгімонта Аўгуста ад 23 мая 1558 года. Пасля смерці Анастасіі ў 1561 годзе яе доля перайшла ўнукам Янушу і Міхаілу Заслаўскім, якія праз 10 гадоў саступілі палову сваёй часткі цётцы Ганне Чартарыйскай, дачцэ княгіні Анастасіі, якая ў 1581 годзе выкупіла ў пляменнікаў і іх палову. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Глуск увайшоў у [[Новагародскі павет]] ([[Слуцкае княства]]) [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]]. У 1568 годзе [[Ян Хадкевіч]] атрымаў тытул «графа на Шклове, Быхаве, Мышы і Глуску». Станам на 1571 год у мястэчку было 124 дамы і 12 крам{{sfn|ЭнцВКЛ|2005|с=537}}. У канцы XVI стагоддзя Глускам супольна валодалі [[Палубінскія]] і [[Чартарыйскія]]. У 1626 годзе [[Мікалай Юрый Чартарыйскі]] прадаў сваю частку Глуска [[Канстанцін Палубінскі|Канстанціну Палубінскаму]], які зрабіўся адзіным яго ўладальнікам. У [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайну 1654—1667 гадоў]] у сакавіку 1655 года мястэчка «агнём і мячом датла» разбурылі казакі{{sfn|ЭГБ|1996|с=48}}, пасля вайны ўлады [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] вызвалілі Глуск ад падаткаў тэрмінам на 10 гадоў{{sfn|ЭнцВКЛ|2005|с=537}}. Пасля пажару замак, умацаваны гароднямі, у 1670-х гадах быў пераўтвораны ў замак з землянымі валамі і пяццю бастыёнамі. У 1667 годзе князь Палубінскі заснаваў у мястэчку кляштар бернардзінцаў. У 1673 годзе Глуск атрымаў паўторнае вызваленне ад падаткаў яшчэ на 12 гадоў. Па смерці князя Палубінскага мясцовасць перайшла да яго дачкі Ганны, жонцы [[Дамінік Мікалай Радзівіл|Дамініка Мікалая Радзівіла]]. З гэтага часу і да канца XVIII стагоддзя Глуск знаходзіўся ва ўладанні [[Радзівілы|Радзівілаў]], пры якіх Глуская воласць мела назву «графства». У 1775 годзе мястэчка пацярпела ад пажару. У 1791 годзе яно ўвайшло ў [[Случарэцкі павет]] [[Новагародскае ваяводства|Навагрудскага ваяводства]]. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Глуск апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Бабруйскі павет|Бабруйскім павеце]]. З 1800 года мясцовасць знаходзілася ва ўладанні графа Юдзіцкага, пазней перайшла да [[Бжастоўскія|Бжастоўскіх]]. Станам на 1897 год у Глуску было 500 дамоў; працавалі народнае вучылішча, гарбарныя мануфактуры, 22 крамы; дзейнічалі 2 царквы, касцёл, 5 сінагог. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] цягам лютага — снежня 1918 года мястэчка займалі [[Германская імперыя|нямецкія]] войскі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|I з’езда КП(б) Беларусі]] Глуск увайшоў у склад [[БССР|Беларускай ССР]]. У 1924 годзе Глуск стаў цэнтрам раёна (у 1962—1966 гадах уваходзіў у склад [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]]). 17 верасня 1938 года паселішча атрымала афіцыйны статус [[гарадскі пасёлак|гарадскога пасёлка]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 28 чэрвеня 1941 года да 27 чэрвеня 1944 года Глуск знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. <center><gallery caption="Старыя выявы Глуска" widths=150 heights=150 perrow="4"> Выява:Hłuski zamak. Глускі замак (H. Lajbovič, 1760).jpg|Касцёл бернардзінцаў і бастыённы замак, XVIII ст. Выява:Hłusk, kaścioł (XX).jpg|Касцёл Выява:Hłusk. Глуск (XX).jpg|Вуліца мястэчка, удалечыні касцёл Выява:Hłusk, Carkoŭnaja, Vaskrasiensakaja. Глуск, Царкоўная, Васкрасенская (1944-49).jpg|Царква </gallery></center> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:10000 ScaleMajor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1861 from:0 till:3000 bar:1897 from:0 till:5328 bar:1939 from:0 till:5125 bar:1970 from:0 till:5000 bar:1977 from:0 till:6400 bar:1995 from:0 till:8600 bar:2006 from:0 till:7700 bar:2016 from:0 till:7233 bar:2026 from:0 till:6823 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1861 год — каля 3 тыс. чал.; 1897 год — 5328 чал. * '''XX стагоддзе''': 1939 год — 5125 чал.; 1970 год — 5 тыс. чал.<ref name="academic"/>; 1977 год — 6,4 тыс. чал.; 1995 год — 8,6 тыс. чал.{{sfn|ЭГБ|1996|с=47}} * '''XXI стагоддзе''': 2006 год — 7,7 тыс. чал.; 2008 год — 7,6 тыс. чал.; 1 студзеня 2009 года — 7,5 тыс. чал.; 2016 год — 7&nbsp;233 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 7&nbsp;152 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2026 год — 6&nbsp;823 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай, дрэваапрацоўчай прамысловасці. * Глускі філіял ААТ «Асіповіцкі малочны камбінат» * ЗАТ «Глускдрэў» * ПУП «Глускі камбінат кааператыўнай прамысловасці» == Культура == Дзейнічаюць дом культуры, 2 бібліятэкі. == Адукацыя == У Глуску працуюць 3 сярэднія, санаторная школа-інтэрнат, школа мастацтваў. == Медыцына == Медыцынскія паслугі аказвае {{нп5|Глуская цэнтральная раённая бальніца імя Заслужанага ўрача БССР А. С. Сямёнава|пасялковая бальніца|d|Q106981002}}. == Мас-медыя == У пасёлку выдаецца раённая газета «Радзіма». == Турыстычная інфармацыя == Спыніцца можна ў гасцініцы «Глуск»<ref name="TEB"/>. == Забудова == Пасля апошняй вайны ў Глуску галоўным чынам будаваліся драўляныя хаты сядзібнага тыпу. Пазней, паводле генеральнага плана сфарміраваліся паўночная жылая і паўднёвая прамысловая зоны, дзе ў наш час працуюць 8 прадпрыемстваў. == Славутасці == * Гістарычная забудова (кан. XIX — пач. XX стст.; фрагменты) * Замчышча (XVI—XVII стст.) — {{ГККРБ 4|513В000404}} * Могілкі яўрэйскія '''Страчаная спадчына:''' * [[Глускі замак|Замак]] (XVI—XVII стст.) * [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар бернардзінцаў (Глуск)|Касцёл і кляштар бернардзінцаў]] (1662) * Кляштар марыявітак * Царква Божага Яўлення (XVI ст.) * Царква могілкавая (1900) * Царква Уваскрэшання Хрыстова (1898) <center><gallery caption="Краявіды Глуска" widths=150 heights=150 perrow="4"> Выява:Hlusk bernardine church 01.jpg|Падмуркі касцёла Выява:Hlusk Castle 01.jpg|Паўночна-заходняя [[курціна]] [[фартэцыя|фартэцыі]] Выява:Hlusk Castle 03.jpg|Рэшткі паўднёвага землянога [[бастыён]]а Выява:Hulsk 05.jpg|Гістарычная забудова Выява:Hulsk 08.jpg|Старая камяніца Выява:Hulsk 01.jpg|Мяшчанская забудова Выява:Hulsk_04.jpg|Вуліца пасёлка Выява:Hulsk 06.jpg|Вуліца </gallery></center> == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Глуска}} * [[Янка Бобрык]] (1905—1942) — беларускі [[паэт]]. * [[Сяргей Грахоўскі]] (1913—2002) — беларускі паэт. * [[Вячаслаў Адамавіч Захарынскі]] — беларускі жывапісец. * [[Іпаліт Купрыянавіч Мацурэвіч]] (1882—1939) — вучоны ў галіне [[Арганічная хімія|арганічнай хіміі]], [[акадэмік]] Акадэміі навук Украінскай ССР (1939)<ref>{{крыніцы/БелЭн|10|||231}}</ref>. * [[Аляксандр Тарасевіч]] (XVII — пач. XVIII стст.) — [[гравёр]] і [[мастак]]. * [[Рыгор Якаўлевіч Рапапорт|Рыгор Рапапорт]] (1890—1938) — дзяржаўны дзеяч. * [[Эдмунд Станіслававіч Юдзіцкі]] (каля 1838—1908) — рускі архітэктар, адзін са славутых майстроў маскоўскага мадэрну. * [[Ірына Георгіеўна Пятрова]] (нар. 1969) — беларусі ўрач, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|6-га]] склікання. == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> <ref name="KTSB">{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} С. 72.</ref> <ref name="academic">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/79870/Глуск Глуск] // {{Крыніцы/Вялікая Савецкая Энцыклапедыя (3 выданне)}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="TEB">{{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|Глуск}}</ref> }} == Літаратура == * [[Ірына Ганецкая|І. У. Ганецкая]]. Н. М. Дубіцкая. Л. У. Дучыц. М. М. Крывальцэвіч. [[Міхаіл Іванавіч Лашанкоў|М. І. Лашанкоў]]. [[Аляксандр Адамавіч Ярашэвіч|А. А. Ярашэвіч]]. [http://www.hot.ee/mevlan/Gluskland.htm Глуская зямля: дыялог з гісторыяй.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305074119/http://www.hot.ee/mevlan/Gluskland.htm |date=5 сакавіка 2016 }} — Глуск, 1999. * {{Крыніцы/ЭГБ|3|Глуск|[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]]|47—49}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=537|артыкул=Глуск|аўтар=[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]]}} * Ірына Ганецкая. [http://www.hot.ee/glusk/s3.htm Глускі замак: гісторыя аднаго помніка ў асобах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080420064513/http://www.hot.ee/glusk/s3.htm |date=20 красавіка 2008 }} // Беларускі гістарычны часопіс. — 2006. — N 9. — С. 22—29. * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3|78—79|Hłusk}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Hlusk|Глуск}} {{OSM relation|6722643|Глуск}} * {{Radzima2|glusk}} * {{Глобус Беларусі|http://www.globustut.by/glusk/index.htm}} * [https://www.gismeteo.by/weather-glusk-14634/ Надвор’е ў г.п. Глуск] {{Глускі раён}} {{Магілёўская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Глуск| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства]] nvp40jadxziht1mhluiu0s8dbijplcw 0 18546 5227590 5127188 2026-10-26T19:58:21Z JerzyKundrat 174 5227590 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Крэмень (значэнні)}} [[Файл:Miorcani flint.jpg|thumb|Крэмень]] '''Крэ{{націск}}мень''' — прыроднае [[мінерал]]ьнае ўтварэнне, тонкі агрэгат крышталічнага ([[кварц]], [[халцэдон]]), часам аморфнага ([[апал]]) крэмнязёму SiO₂. Утварае жаўлакі, [[канкрэцыя|канкрэцыі]], радзей лінзы і пражылкі ў [[асадкавыя горныя пароды|асадкавых]], пераважна карбанатных горных пародах. Паводле мінеральнага складу адрозніваюць халцэдонава-кварцавы, кварцавы, халцэдонавы і апал-халцэдонавы крэмень. Колер шэры, жаўтавата-шэры да чорнага. Звычайна шчыльны. [[Шкала Моаса|Цвёрдасць]] 7. Злом ракавісты. [[Файл:2000. Stamp of Belarus 0396.jpg|thumb|left|Паштовая марка Беларусі]] Утвараецца пры [[дыягенез]]е асадкаў, [[катагенез (геалогія)|катагенезе]] [[горная парода|горных парод]] і пры [[выветрыванне|выветрыванні]]. На Беларусі пашыраны ў [[мергель]]на-[[мел]]авых пародах верхняга [[мелавы перыяд|мелу]], зрэдку трапляецца ў [[дэвон]]скіх, [[палеаген]]авых і іншых адкладах. [[Файл:Гродна (2018). ГДГАМ. Шахтавая здабыча крэменю ў эпоху неаліту і бронзавым веку. Краснасельскі (Ваўкавыскі раён).jpg|міні||Шахтавая здабыча крэменю ў эпоху [[неаліт]]у і [[бронзавы век|бронзавым веку]] каля г.п. [[Краснасельскі]] ([[Ваўкавыскі раён]]). [[ГДГАМ]]]] У [[каменны век|каменным веку]] ўжываўся чалавекам для вырабу прылад працы, наканечнікаў стрэл. Пазней выкарыстоўваўся як [[крэсіва]] і ў [[крамянёвае ружжо|крамянёвых ружжах]]. == Літаратура == * {{крыніцы/РБФГС-94}} * {{Крыніцы/БЭ|8|||536}} * {{Крыніцы/ЭПБ|3|||95-96}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} [[Катэгорыя:Горныя пароды]] {{Бібліяінфармацыя}} 4xqrsfkg4w67nros1gd3p4n35qbiqfl 0 18675 5227497 4983747 2026-10-26T18:17:55Z ~2026-57226-39 176072 дополнен список литературы 5227497 wikitext text/x-wiki {{Індуізм}} '''«Махабха́рата»''' ({{lang-sa|महाभारत}}, {{IAST|mahābhārata}}, — «Сказанне пра вялікіх Бхаратаў») — старажытнаіндыйскі [[эпас]], адзін з буйнейшых літаратурных твораў свету. Паэма складаецца з 18 кніг, некалькіх уводных эпічных сказанняў і многіх сказанняў і легенд пераважна фальклорнага характару, а таксама лірыка-дыдактычных дыялогаў, дыдактычных разважанняў багаслоўскага, палітычнага, прававога характару, касмаганічных міфаў, генеалогій, гімнаў, плачаў, аб'яднаных па тыповаму для вялікіх форм індыйскай літаратуры прынцыпу абрамлення; утрымлівае больш за 100 000 двухрадкоўяў, што ў чатыры разы даўжэй за [[Біблія|Біблію]] і ў сем разоў — за «[[Іліяда|Іліяду]]» і «[[Адысея|Адысею]]». У індыйскай традыцыі лічыцца «пятай Ведай». Эпас паступова склаўся на аснове вусных сказанняў і легенд плямён і народнасцей паўночна-заходняй і паўночнай [[Індыя|Індыі]] пачынаючы з 2-й паловы 2-га тысячагоддзя да н.э. Сучасны выгляд набыў да [[V стагоддзе|V стагоддзя н.э.]] Лічыцца, што першапачатковае сказанне «Махабхараты» створана на [[пракрыт]]ах і толькі потым выкладзена на [[санскрыт|санскрыце]]. Аўтарства прыпісваецца легендарнаму мудрацу {{нп4|В'яса|В'ясу|ru|Вьяса}}. «Махабхарата» — багатая крыніца сюжэтаў і вобразаў, якія атрымалі развіццё ў нацыянальных літаратурах народаў [[Індыя|Індыі]], [[Інданезія|Інданезіі]], [[М’янма|М'янмы]], [[Камбоджа|Камбоджы]], [[Тайланд]]а, [[Лаос]]а, [[Шры-Ланка|Шры-Ланкі]], а таксама адлюстраваліся ў літаратурах [[Тыбет]]а і [[Манголія|Манголіі]]. У кожнай з нацыянальных літаратур сюжэты «Махабхараты» маюць сваю інтэрпрэтацыю ў адпаведнасці з эпохай і канкрэтным нацыянальным асяроддзем. У [[Еўропа|Еўропе]] «Махабхарата» вядома з канца [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. == Змест == У цэнтры «Махабхараты» расказ пра бітву двума царскімі родамі стрыечных братоў (Пандаваў і Каўраваў) і іх саюзнікаў за панаванне над Хастынапурай (цяпер — [[Дэлі]]). Даследчыкі лічаць, што ў аснову эпасу ляглі паданні пра рэальныя падзеі, што адбываліся ў паўночнай Індыі ў позневедыйскі перыяд — вайну паміж саюзамі плямёнаў куру і панчалаў, якая завяршылася перамогай апошніх. Радаводы старажытнаіндыйскіх уладароў дазваляюць датаваць бітву [[XI стагоддзе да н.э.|XI стагоддзем да н.э.]] Прыкметнай рысай эпасу з'яўляецца тое, што асноўны сюжэт займае толькі адну чацвёртую частку ўсёй паэмы. Астатні тэкст — устаўныя эпізоды: міфы, легенды, апавяданні, байкі, прыпавесці, а таксама філасофскія, палітычныя, маральна-этычныя трактаты. Некаторыя з уставак утвараюць як бы самастойныя творы, якія самі па сабе з'яўляюцца шэдэўрамі сусветнай літаратуры. Такая дзіўная структура адрознівае «Махабхарату» ад іншых класічных народных эпасаў. Але падобны прынцып пабудовы аказаўся запатрабаваны ў літаратуры постмадэрнізму. Сярод устаўных эпізодаў «Паэма пра Наля». Галоўны герой твора Наль прайграў брату ў косці сваё царства і ўсю маёмасць. Разам са сваёй каханай царэўнай Дамаянці ён блукае па глухім лесе, воляю абставін яны разлучаюцца. Паасобку яны перажываюць шматлікія прыгоды і нарэшце зноў сустракаюцца. Цудоўна перададзены тут перажыванні герояў, сімволіка і мова кахання, вернасці, рэўнасці, гора і радасці. Паэма прасякнута незвычайнай для старажытнай літаратуры рамантыкай пачуцця. Гэта адзін з лепшых твораў сусветнай літаратуры пра каханне. Ад яго ідзе традыцыя авантурна-любоўнага сюжэта. Устаўныя эпізоды «Махабхараты» пераказваюць, па сутнасці, усю арыйска-індыйскую міфалогію. Тут і міфы пра старых багоў, з якімі арыйцы ішлі ў Індыю, тут і багі, успрынятыя ад мясцовага насельніцтва або «сінтэтычныя» — [[Брахма]], [[Шыва]], [[Вішну]], а таксама міфы пра [[Сусветны патоп]] і першачалавека [[Ману]], пра збіццё масла з [[Малочны акіян|Малочнага акіяна]] і г.д. Такім чынам, «Махабхарата» — збор самых розных сюжэтных тэкстаў. Некаторыя даследчыкі лічаць, што яна ўяўляе з сябе не адзін твор, а цэлую літаратуру, бо эпас складваўся на працягу тысячагоддзяў. Народная індыйская прыказка гаворыць: «Чаго няма ў „Махабхараце“, таго няма ўвогуле ў Індыі». Гэта свяшчэнная кніга пра сэнс і мэту жыцця, пра чалавечую мараль і абавязак. == Стварэнне «Махабхараты» == Рэдактарская праца над «Махабхаратай» у цэлым завяршылася ў першыя стагоддзі нашай эры, але адзінай рэдакцыі паэмы не было створана, нягледзячы на тое, што стварэнне «Махабхараты» прыпісваецца аднаму аўтару, легендарнаму мудрацу і паэту [[В'яса|В'ясу]]. Адрозніваюцца паўночная і паўднёвая рэдакцыі. Гэтыя адрозненні выяўляюцца ў парадку размяшчэння асобных момантаў падання і ў наяўнасці ці адсутнасці пазнейшых уставак. Варыянты асноўнага падання — гісторыі саперніцтва [[Пандавы|Пандаваў]] і [[Кауравы|Каураваў]] — у розных рэдакцыях адрозніваюцца нязначна. Структура паэмы (наяўнасць у першай кнізе двух шмат у чым супадаючых каталогаў яе зместу) дазваляе вылучыць дзве яе асноўныя рэдакцыі. Першую можна арыенціровачна датаваць VII стагоддзем да н. э. (эпохаю да [[будызм]]у), яна ўключала асноўны сюжэт пра вайну Пандаваў і Каураваў, пачынаючы пераказ з [[Шантану]] (прадзеда галоўных герояў), і завяршалася смерцю [[Крышна|Крышны]] і зыходам Пандаваў. Другую рэдакцыю можна датаваць перыядам адраджэння [[брахманізм]]у ў II стагоддзі да н. э. Тады былі зроблены шматлікія ўстаўкі ў паэму, у прыватнасці самастойная кароткая версія «[[Рамаяна|Рамаяны]]». Сучасны выгляд [[эпас]] набыў к V стагоддзю. == Літаратура == * ''Шамякіна Т.'' Літаратура Старажытнай Індыі // Міфалогія і беларуская літаратура: нарысы і эсэ / [[Таццяна Шамякіна]]. — Мінск: Маст. літ., 2008. — С. 208—213. ISBN 978-985-02-0925-2. ;На русскай * Гринцер П. А. «Махабхарата» и «Рамаяна». (Серия «Массовая историко-литературная библиотека»). М., Худож. лит. 1970. 96 стр. 8000 экз. * Гринцер П. А. Древнеиндийский эпос. Генезис и типология. (Серия «Исследования по фольклору и мифологии Востока»). М., Наука (ГРВЛ). 1974. 424 стр. 4800 экз. * Дандекар, Р. Н. «[http://wiki.shayvam.org/index.php?title=Махабхарата:_ее_происхождение_и_развитие Махабхарата: её происхождение и развитие] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210731182326/https://wiki.shayvam.org/index.php?title=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0:_%D0%B5%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B8_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%B5 |date=31 ліпеня 2021 }}» в сборнике статей «От вед к индуизму. Эволюционирующая мифология». М., «Восточная литература» [[РАН]] ISBN 5-02-016607-3; 2002 г. * Ибрагимов А. Р. Царицы Махабхараты. Роль женщины в индийском эпосе. СПб., СИ. 2022. 426 стр. 300 экз. * Ибрагимов А. Р. Герой Махабхараты Арджуна. Образцовый витязь индийского эпоса. М., Перо. 2024. 454 стр. * Ибрагимов А. Р. Раджа Юдхиштхира – праведный царь Махабхараты. М., Перо. 2026. 432 стр. <nowiki>ISBN 978-5-00289-380-5</nowiki> * Невелева С. Л. Мифология древнеиндийского эпоса (Пантеон). (Серия "Исследования по фольклору и мифологии Востока). М., Наука (ГРВЛ). 1975. 120 стр. 5000 экз. * Невелева С. Л. Махабхарата. Изучение древнеиндийского эпоса. М., Наука (ГРВЛ). 1991. 232 стр. 2500 экз. ;На англійскай * ''Brokington J.'' The Sanskrit Epics. Leiden-Boston, 1998 * ''Dahlmann J.'' Das Mahabharata als Epos und Rechtsbuch. Berlin, 1895. * ''Dahlmann J.'' Genesis des Mahabharata. Berlin, 1899. * ''Goldman R. P.'' Gods, Priests and Warriors. The Bhrgus of the Mahabharata. N.Y., 1977. * ''Gonzalez-Reimann L.'' The Mahabharata and the Yugas. N.Y., 2002 * ''Gupta S. P.'', ''Ramachandran K.S.'' Mahābhārata: Myth and Reality. Different views. Delhi, 1976. * ''Held G. J.'' The Mahābhārata. An Ethnological Study. London-Amsterdam, 1935. * ''Hiltebeitel A.'' The Ritual of Battle: Krishna in the Mahābhārata. Ithaca-London, 1976. 2nd ed. N.Y. 1990. * ''Hopkins E. W.'' Epic Mythology. Strassburg, 1915. * ''Hopkins E. W.'' The Great Epic of India. Its Character and Origin. N.Y. 1901. * ''Jacobi H.'' Mahabharata. Inhaltsangabe, Index und Concordanz der Calc. und Bomb. Ausgaben. Bonn, 1903. * ''Laine J. W.'' Visiong of God. Narratives of Theophany in the Mahābhārata. Vienna, 1989. * ''Patil N. B.'' Folklore in the Mahābhārata. Delhi, 1983. * ''Sharma R. K.'' Elements of Poetry in the Mahābhārata. Berkeley-L.A. 1964. * ''Sorensen S.'' An Index to the Names in the Mahabharata. Delhi, 1978. * Sukthankar Memorial Edition. Vol. I. Critical Studies in the Mahabharata. Poona, 1944. * ''Sukthankar V. S''. On the Meaning of the Mahābhārata and its Critics. Bombay, 1957. * ''Sullivan Bruce M.'' Seer of the Fifth Veda. Krishna Dvaipāyana Vyāsa in the Mahābhārata. Delhi, 1999. * ''Sutton N.'' Religious Doctrines in the Mahābhārata. Delhi, 2000. * ''Tivari J. N.'' Disposal of the Dead in the Mahābhārata. Varanasi, 1979. * ''Vaidya C. V.'' The Mahābhārata: A Criticism. Bombay, 1929. * ''Yardi M. R.'' Epilogue of Mahabharata. Pune, 2001. == Спасылкі == * [http://www.britannica.com/topic/Mahabharata Mahabharata] // Encyclopædia Britannica Online. Retrieved 27 April, 2016. {{ref-en}} {{Крышна}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Махабхарата| ]] [[Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рамачная кампазіцыя]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] 152ydn9n4ly6hzzlftqzhd1mz1f0oir 10 19647 5227664 5060493 2026-10-26T21:12:14Z CzechoBot 17685 даданне перадачы параметраў спасылка і спасылка частка 5227664 wikitext text/x-wiki {{кніга |аўтар = {{{4|{{{аўтар|}}}}}} |частка = {{{2|{{{артыкул|}}}}}} |спасылка частка = {{{спасылка частка|{{{спасылка|}}}}}} |загаловак = [[Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі]]: У 5 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = Рэдкал.: [[Іван Пятровіч Шамякін|І. П. Шамякін]] (гал. рэд.) і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = [[Беларуская савецкая энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелСЭ]] |том = {{#switch:{{{1|{{{том|}}}}}} |1=1. А капэла — Габелен |2=2. Габой — Карціна |3=3. Карчма — Найгрыш |4=4. Накцюрн — Скальскі |5=5. Скамарохі — Яшчур }} |год = {{#switch: {{{1|{{{том|}}}}}} |1=1984 |2=1985 |3=1986 |4=1986 |5=1987 }} |старонкі = {{{старонкі|{{{с|{{{3|}}}}}}}}} |старонак = {{#switch:{{{1|{{{том|}}}}}} |1=727 |2=702 |3=751 |4=742 |5=703 }} |мова = |ref = {{{ref|ЭЛМБ}}} |серыя = |isbn = |тыраж = {{#switch:{{{1|{{{том|}}}}}} |1=10&nbsp;000 |2=9&nbsp;500 |3=10&nbsp;000 |4=9&nbsp;500 |5=10&nbsp;000 }} }}<noinclude> {{doc-inline}} == Выкарыстанне == <pre> {{Крыніцы/ЭЛМБ|4|У нескладовае|377|[[Аляксандр Мікалаевіч Булыка|Аляксандр Булыка]]}} </pre> {{Крыніцы/ЭЛМБ|4|У нескладовае|377|[[Аляксандр Мікалаевіч Булыка|Аляксандр Булыка]]}} === Параметры === * ''Крыніцы/ЭЛМБ'' — нязменная частка шаблона; * ''Нумар тома''; * ''Назва артыкула''; * ''Аўтар артыкула'' (даецца ў фармаце Прозвішча І. Іпб.); * ''Нумары старонак''; * ''Адказны'' (супадае з аўтарам, даецца ў фармаце І. Іпб. Прозвішча). * Параметр '''ref''' для шаблона роўны ''ЭЛМБ'', '''год''' — 1984—1987 у залежнасці ад тома, для сціслага выгляду ў зносках, у прыватнасці ў шаблоне {{Ш|sfn}}. <pre> Сцвярджэнне{{sfn|ЭЛМБ|1986|с=377}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} </pre> Сцвярджэнне{{sfn|ЭЛМБ|1986|с=377}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{doc-end}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы|ЭЛМБ]] </noinclude> 9u73vzpxdbvqmca4mykmd0mc6q43vi7 0 19673 5227479 5226360 2026-10-26T17:56:16Z M.L.Bot 261 афармленне, арфаграфія 5227479 wikitext text/x-wiki {{Электрадынаміка}} [[Файл:Cat_demonstrating_static_cling_with_styrofoam_peanuts.jpg|міні|Кавалачкі пенапласту прыліпаюць да поўсці ката праз статычную электрычнасць. Поўсць ката зараджаецца праз трыбаэлектрычны эфект. Электрычнае поле заражанай поўсці выклікае палярызацыю малекул пенапласту праз электрастатычную індукцыю, што слаба прыцягвае лёгкія пластыкавыя кавалачкаў да поўсці.]] '''Электраста́тыка''' (ад ''электра…'' + ''статыка'') — раздзел [[фізіка|фізікі]], які вывучае ўласцівасці і ўзаемадзеянні нерухомых<ref>адносна выбранай [[інерцыяльная сістэма адліку|інерцыяльнай сістэмы адліку]]</ref> [[электрычны зарад|электрычных зарадаў]]. Грунтуецца на [[закон Кулона|законе Кулона]], асноўная тэарэма — [[тэарэма Гауса]]. Узаемадзеянні паміж нерухомымі электрычна зараджанымі часціцамі (ці целамі) ажыццяўляюцца праз [[электрастатычнае поле]]. Тыповыя задачы электрастатыкі — знаходжанне [[напружанасць электрычнага поля|напружанасці электрычнага поля]] (ці [[электрычнае зрушэнне|электрычнага зрушэння]]), створанага сістэмай электрычных зарадаў, размеркавання зарадаў па паверхнях [[Электрычныя праваднікі|праваднікоў]] пры вядомых іх поўных зарадах ці [[электрастатычны патэнцыял|патэнцыялах]] кожнага з іх, вылічэнне энергіі сістэмы праваднікоў па іх зарадах і патэнцыялах. Законы электрастатыкі выкарыстоўваюць у [[электрычны апарат|электрычных апаратах]], электронна-аптычных прыладах, [[паскаральнік зараджаных часціц|паскаральніках зараджаных часціц]] і іншым. == Асноўныя паняцці і законы == Асноўныя паняцці электрастатыкі: * [[электрычны зарад]] * [[электрычнае поле]] і яго [[напружанасць электрычнага поля|напружанасць]] * [[электрычны патэнцыял]] * [[дыэлектрычная пранікальнасць]] * [[электраёмістасць]] Асноўныя законы электрастатыкі: * [[закон захавання зараду]] * [[закон Кулона]] * [[тэарэма Гауса]] == Гл. таксама == * [[Электрастатычнае поле]] * [[Электрычнае поле]] * [[Электрадынаміка]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|18-1к|Электрастатыка}} С. 90. * Тамм М. Е. Основы теории электричества. 10 изд. М., 1989. {{Раздзелы фізікі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Электрастатыка| ]] 1i3r9x1gnfcu1rp7mhaal6e5k7q3ns4 10 21030 5227665 4894532 2026-10-26T21:12:21Z CzechoBot 17685 даданне перадачы параметраў спасылка і спасылка частка 5227665 wikitext text/x-wiki {{#if: {{{1|}}} | {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на энцыклапедыю «Вялікае Княства Літоўскае» з безыменнымі параметрамі]]}}}}<!-- -->{{кніга |аўтар = {{{аўтар|}}} |частка = {{{артыкул|{{{2|}}}}}} |спасылка частка = {{{спасылка частка|{{{спасылка|{{#if:{{{старонкі|}}} |https://orda.of.by/.lib/vkl/t{{{том|{{{1|}}}}}}/{{#invoke:math/tonumber|integer|{{{старонкі|}}}}} }}}}} |загаловак = [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя]]. У 3 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1|2= Рэдкал.: [[Генадзь Пашкоў|Г. П. Пашкоў]] (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч |3=Рэдкал.: [[Таццяна Уладзіміраўна Бялова|Т. У. Бялова]] (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч }} |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская Энцыклапедыя]] |том = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1=1: Абаленскі — Кадэнцыя |2=2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч |3=3: Дадатак. А — Я }} |год = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1|2=2005 |3=2010 }} |старонкі = {{{старонкі|{{{с|}}}}}} |старонак = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1=688 |2=792 |3=696 }} |мова = |ref = {{{ref|ЭнцВКЛ}}} |серыя = |isbn = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1=985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2 |2=985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2 |3=978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2 }} |тыраж = }}{{#if:{{NAMESPACE}}||<!-- -->{{#if:{{{том|{{{1|}}}}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на энцыклапедыю «Вялікае Княства Літоўскае» без нумара тома]]}}<!-- -->{{#if:{{{старонкі|}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на энцыклапедыю «Вялікае Княства Літоўскае» без нумароў старонак]]}}<!-- -->{{#if:{{{артыкул|{{{2|}}}}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на энцыклапедыю «Вялікае Княства Літоўскае» без назвы артыкула]]}}<!-- -->{{#if:{{{аўтар|}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на энцыклапедыю «Вялікае Княства Літоўскае» без аўтара]]}}<!-- -->}}<noinclude> {{doc-inline}} == Выкарыстанне == <nowiki>{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=|старонкі=|артыкул=|аўтар=}}</nowiki> {{doc-end}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы|ЭнцВКЛ]] </noinclude> apil97zsjw8m9u1hlddvtbq4pai4zvr 5227671 5227665 2026-10-26T21:15:13Z CzechoBot 17685 выпраўленне закрыцця фігурных дужак 5227671 wikitext text/x-wiki {{#if: {{{1|}}} | {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на энцыклапедыю «Вялікае Княства Літоўскае» з безыменнымі параметрамі]]}}}}<!-- -->{{кніга |аўтар = {{{аўтар|}}} |частка = {{{артыкул|{{{2|}}}}}}}}} |спасылка частка = {{{спасылка частка|{{{спасылка|{{#if:{{{старонкі|}}} |https://orda.of.by/.lib/vkl/t{{{том|{{{1|}}}}}}}}}/{{#invoke:math/tonumber|integer|{{{старонкі|}}}}}}}} }}}}}}}} |загаловак = [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя]]. У 3 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}}}}} |1|2= Рэдкал.: [[Генадзь Пашкоў|Г. П. Пашкоў]] (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч |3=Рэдкал.: [[Таццяна Уладзіміраўна Бялова|Т. У. Бялова]] (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч }} |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская Энцыклапедыя]] |том = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}}}}} |1=1: Абаленскі — Кадэнцыя |2=2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч |3=3: Дадатак. А — Я }} |год = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}}}}} |1|2=2005 |3=2010 }} |старонкі = {{{старонкі|{{{с|}}}}}}}}} |старонак = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}}}}} |1=688 |2=792 |3=696 }} |мова = |ref = {{{ref|ЭнцВКЛ}}} |серыя = |isbn = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}}}}} |1=985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2 |2=985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2 |3=978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2 }} |тыраж = }}{{#if:{{NAMESPACE}}||<!-- -->{{#if:{{{том|{{{1|}}}}}}}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на энцыклапедыю «Вялікае Княства Літоўскае» без нумара тома]]}}<!-- -->{{#if:{{{старонкі|}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на энцыклапедыю «Вялікае Княства Літоўскае» без нумароў старонак]]}}<!-- -->{{#if:{{{артыкул|{{{2|}}}}}}}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на энцыклапедыю «Вялікае Княства Літоўскае» без назвы артыкула]]}}<!-- -->{{#if:{{{аўтар|}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на энцыклапедыю «Вялікае Княства Літоўскае» без аўтара]]}}<!-- -->}}<noinclude> {{doc-inline}} == Выкарыстанне == <nowiki>{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=|старонкі=|артыкул=|аўтар=}}</nowiki> {{doc-end}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы|ЭнцВКЛ]] </noinclude> l4l6ccom0jd61gtsq6t66f66974vmj6 5227711 5227671 2026-10-27T00:03:29Z CzechoBot 17685 выпраўленне сінтаксісу параметраў частка і спасылка 5227711 wikitext text/x-wiki {{#if: {{{1|}}} | {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на энцыклапедыю «Вялікае Княства Літоўскае» з безыменнымі параметрамі]]}}}}<!-- -->{{кніга |аўтар = {{{аўтар|}}} |частка = {{{артыкул|{{{2|}}}}}} |спасылка частка = {{{спасылка частка|{{{спасылка|{{#if:{{{старонкі|}}}|https://orda.of.by/.lib/vkl/t{{{том|{{{1|}}}}}}/{{#invoke:math/tonumber|integer|{{{старонкі|}}}}}}}}}}}}} |загаловак = [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя]]. У 3 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}}}}} |1|2= Рэдкал.: [[Генадзь Пашкоў|Г. П. Пашкоў]] (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч |3=Рэдкал.: [[Таццяна Уладзіміраўна Бялова|Т. У. Бялова]] (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч }} |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская Энцыклапедыя]] |том = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}}}}} |1=1: Абаленскі — Кадэнцыя |2=2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч |3=3: Дадатак. А — Я }} |год = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}}}}} |1|2=2005 |3=2010 }} |старонкі = {{{старонкі|{{{с|}}}}}}}}} |старонак = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}}}}} |1=688 |2=792 |3=696 }} |мова = |ref = {{{ref|ЭнцВКЛ}}} |серыя = |isbn = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}}}}} |1=985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2 |2=985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2 |3=978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2 }} |тыраж = }}{{#if:{{NAMESPACE}}||<!-- -->{{#if:{{{том|{{{1|}}}}}}}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на энцыклапедыю «Вялікае Княства Літоўскае» без нумара тома]]}}<!-- -->{{#if:{{{старонкі|}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на энцыклапедыю «Вялікае Княства Літоўскае» без нумароў старонак]]}}<!-- -->{{#if:{{{артыкул|{{{2|}}}}}}}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на энцыклапедыю «Вялікае Княства Літоўскае» без назвы артыкула]]}}<!-- -->{{#if:{{{аўтар|}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на энцыклапедыю «Вялікае Княства Літоўскае» без аўтара]]}}<!-- -->}}<noinclude> {{doc-inline}} == Выкарыстанне == <nowiki>{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=|старонкі=|артыкул=|аўтар=}}</nowiki> {{doc-end}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы|ЭнцВКЛ]] </noinclude> 5op5u5fqz6du5666kkviezq9sit7cxd 0 21919 5227515 5019097 2026-10-26T18:36:11Z CzechoBot 17685 стандартызацыя бібліяграфічных спасылак на энцыклапедыі праз адмысловыя шаблоны крыніц 5227515 wikitext text/x-wiki {{Адзінка вымярэння | назва = акр | выява = Comparison land area units.svg <!--Need more useful/clear image--> | апісанне = Адзін [[гектар]] у параўнанні з адным акрам, прадстаўленым у ніжняй частцы, зафарбаванай бела-жоўтай клеткай. <!--Carefully interpret image before editing--> }} '''Акр''' ({{lang-en|acre}}) — мера зямельнай плошчы ў Вялікабрытаніі, ЗША і іншых краінах. У [[імперская сістэма мер|імперскай сістэме мер]] прыроўнены да 4840 [[квадратны ярд|кв. ярдаў]] (~4047 [[квадратны метр|м²]] або ~0,4 [[гектар|га]]) (з 1878). Гістарычна акр азначаў зямельную плошчу, якую заворвалі за адзін дзень парай быкоў. У Шатландыі акр роўны 6150 кв. ярдам, у Ірландыі — 7840 кв. ярдам. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелСЭ|1|||194}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Адзінкі вымярэння плошчы]] [[Катэгорыя:Англійская сістэма мер]] ffjbaqn4k1i0ebetan8q5j3gc1t1ckf 0 23075 5227518 4631562 2026-10-26T18:36:42Z CzechoBot 17685 стандартызацыя бібліяграфічных спасылак на энцыклапедыі праз адмысловыя шаблоны крыніц 5227518 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Філістымляне {{вымер}} | image = [[Выява:Bas relief de prisonniers philistins sur la facade sud du deuxième pylône (2).JPG|250px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab">Палонныя філістымляне, [[Старажытны Егіпет|старажытнаегіпецкая]] выява канца 2 тысячагоддзя да н.э.<small> | poptime = | popplace = [[Палесціна]] | langs = філісцімлянская | rels = [[політэізм]] | related = }} '''Філісты́мляне'''<ref name="БелСЭ">{{Крыніцы/БелСЭ|10|||594}}</ref>, '''філісцімляне'''<ref name="СкТв">Скарына Ф. Творы:… С. 143—144.</ref> (ад [[іўрыт|стараж.-яўр.]] פְּלִשְׁתִּים, ''пеліштым''<ref name="БелСЭ"/> — прышэльцы, іншапляменнікі<ref name="СкТв"/>) {{вымер}} — старажытны народ, які насяляў паўднёвую частку ўсходняга ўзбярэжжа [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]]<ref name="БелСЭ"/><ref name="СкТв"/>. Ад наймення філістымлян паходзіць назва [[Палесціна]]. Мяркуюць, што філістымляне — [[індаеўрапейцы]]<ref>[http://www.usu.edu/markdamen/1320Hist&Civ/chapters/07IE.htm The Indo-Europeans and Historical Linguistics]</ref>, выхадцы з [[востраў Крыт|Крыта]] або [[Малая Азія|Малой Азіі]]<ref name="БелСЭ"/>. Паводле [[Біблія|Бібліі]] іх паходжанне выводзіцца ад нашчадкаў [[Хам]]а, род якога засяляў [[Егіпет]]<ref name="СкТв"/>. Упершыню згадваюцца ў егіпецкіх крыніцах 13 ст. да н.э.<ref name="БелСЭ"/><ref name="СкТв"/> у ліку [[Народы мора|народаў мора]] — плямён усходняга [[Міжземнамор’е|Міжземнамор'я]], якія разбурылі [[Хецкае царства]]<ref name="СкТв"/>. Яны ўварваліся ў [[Сірыя|Сірыю]], [[Фінікія|Фінікію]] і Палесціну і ўтварылі тут племянны саюз умацаваных [[горад|гарадоў]]-[[дзяржава|дзяржаў]]. <ref name="БелСЭ"/>, успрыняўшы [[фінікійская мова|ханаанейскую мову]] і [[рэлігія|рэлігію]]. Філістымляне прынеслі ў гэты раён познемікенскую культуру [[жалеза]] і асіміляваліся з навакольным ханаанейска-ізраільскім насельніцтвам<ref name="СкТв"/>. У 12—11 ст. да н.э. дамагліся гегемоніі ў Палесціне і панавалі там да ўзвышэння ў 10 ст. да н.э. [[Ізраільскае царства|Ізраільскага царства]]<ref name="БелСЭ"/><ref name="СкТв"/>. Часта непакоілі ізраільцян, ваявалі з імі і доўгі час прыгняталі іх, пакуль [[Самуіл]] не супакоіў іх. На працягу двух стагоддзяў філістымляне яшчэ імкнуліся вярнуць сабе пануючае становішча ў Палесціне, але сталага поспеху не мелі і неаднаразова станавіліся самі аб'ектам нападаў з боку суседніх дзяржаў<ref name="СкТв"/>, пакуль у 8 ст. да н.э. не былі заваяваны [[Асірыя|асірыйцамі]]<ref name="БелСЭ"/><ref name="СкТв"/>, а ў канцы 6 ст. да н.э. — вавілонскім царом [[Навухаданосар II|Навухаданосарам]]<ref name="СкТв"/>. Асноўнымі іх заняткамі былі земляробства, вінаробства і жывёлагадоўля. Ад філістымлян паходзіць грэчаская назва краіны — [[Палесціна]], у якой з часоў панавання рымскага імператара [[Канстанцін Вялікі|Канстанціна Вялікага]] ([[306]]—[[337]]) і да нашэсця [[арабы|арабаў]] (7 ст.) квітнела [[хрысціянства|хрысціянская]] царква, а яе гарады служылі месцам знаходжання хрысціянскіх [[епіскап]]аў.<ref name="СкТв"/> {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелСЭ|10}} С. 594; * {{крыніцы/СкарынаТв|143—144}} == Спасылкі == {{commonscat|Philistines}} * [https://web.archive.org/web/20141223172808/http://www.phcm.co.il/en Corinne Mamane Museum of Philistine Culture] * [http://ngm.nationalgeographic.com/print/features/world/asia/israel/ashkelon-text National Geographic article] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080326162853/http://ngm.nationalgeographic.com/print/features/world/asia/israel/ashkelon-text |date=26 сакавіка 2008 }} * [http://www.dabar.org/Dyke/PHILISTINES/250PhilistineTexts.html List of Biblical References to Philistines or Philistia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060516192340/http://www.dabar.org/Dyke/PHILISTINES/250PhilistineTexts.html |date=16 мая 2006 }} * [http://www.dig-gath.org Tell es-Safi/Gath Archaeological Project Website] {{Архівавана|url=https://swap.stanford.edu/20090419223353/http://www.dig-gath.org/ |date=19 красавіка 2009 }} * [http://gath.wordpress.com Tell es-Safi/Gath Archaeological Project Blog] * [https://web.archive.org/web/20040814180456/http://www.courses.psu.edu/cams/cams400w_aek11/www/index.htm Penn State University — The Sea Peoples and the Philistines (link broken)] * [http://www.phoenixdatasystems.com/goliath/contents.htm Neal Bierling, ''Giving Goliath his Due: New Archaeological Light on the Philistines'' (1992)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180405215221/http://www.phoenixdatasystems.com/goliath/contents.htm |date=5 красавіка 2018 }} * {{CathEncy|wstitle=Philistines|short=x}} * {{Cite EB1911|wstitle=Philistines|short=x}} * [https://web.archive.org/web/20111004095634/http://cojs.org/cojswiki/Ramesses_III_and_the_Philistines,_1175_BC The Center for Online Judaic Studies: Ramesses III and the Philistines, 1175 BC] * [http://www.bib-arch.org/bar/article.asp?PubID=BSBA&Volume=37&Issue=1&ArticleID=11 Biblical Archaeology Review — Yavneh Yields Over a Hundred Philistine Cult Stands] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120531101713/http://www.bib-arch.org/bar/article.asp?PubID=BSBA&Volume=37&Issue=1&ArticleID=11 |date=31 мая 2012 }} * [http://www.phoenixdatasystems.com/goliath/contents.htm Neal Bierling. Giving Goliath His Due. New Archaeological Light on the Philistines] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180405215221/http://www.phoenixdatasystems.com/goliath/contents.htm |date=5 красавіка 2018 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Старажытныя народы]] [[Катэгорыя:Зніклыя народы]] [[Катэгорыя:Індаеўрапейскія народы]] [[Катэгорыя:Старазапаветныя народы]] kfxp0kdiig8kj4lhtk0u2xp99f0766o 10 23411 5227663 5153138 2026-10-26T21:11:55Z CzechoBot 17685 даданне перадачы параметраў спасылка і спасылка частка 5227663 wikitext text/x-wiki {{кніга |аўтар = {{{2|{{{аўтар|}}}}}} |частка = {{{1|{{{артыкул|}}}}}} |спасылка частка = {{{спасылка частка|{{{спасылка|}}}}}} |загаловак = [[Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя]] |арыгінал = |спасылка = |адказны = Рэдкалегія: [[Іван Пятровіч Шамякін|І. П. Шамякін]] (гал. рэд.) і інш |выданне = |месца = {{Мн.}} |выдавецтва = [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелСЭ]] |год = 1989 |том = |старонкі = {{{3|{{{старонкі|}}}}}} |старонак = 575 |серыя = |isbn = 5-85700-014-9 |тыраж = 20000 |ref = {{{ref|Этнаграфія Беларусі}}} }}<noinclude> {{doc-inline}} == Выкарыстанне == <pre> {{Крыніцы/Этнаграфія Беларусі|назва артыкула|аўтар артыкула|нумар старонкі}} У зносках: {{sfn|Этнаграфія Беларусі|1989}} </pre> {{doc-end}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы|Этнаграфія Беларусі]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Кнігі:Даведнікі і энцыклапедыі|Этнаграфія Беларусі]] </noinclude> me5uc89nivxbqmuhhriow1rv8pekrny 0 23418 5227516 4411069 2026-10-26T18:36:21Z CzechoBot 17685 стандартызацыя бібліяграфічных спасылак на энцыклапедыі праз адмысловыя шаблоны крыніц 5227516 wikitext text/x-wiki <big>'''Астро́г:'''</big> * Назва меншага, у параўнанні з «[[горад]]ам», умацаванага пункту ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржаве]] 14—18 ст. Будаваліся на ўскраінах дзяржавы (14—17 ст.), у [[Сібір]]ы (17—18 ст.).<ref>{{Крыніцы/БелСЭ|1|||541}}</ref> * Назва [[тын]]у-астраколу на землях [[Беларусь|Беларусі]] ў [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]] або частка [[горад]]а за такім тынам.<ref>Якімовіч. {{крыніцы/Этнаграфія Беларусі}} С.39.</ref> * '''Астрог''' ці '''астражок''': перасоўная [[абложная вежа|вежа]], якой карысталіся ў час [[Аблога|аблогі]] ці [[штурм]]у [[Умацаванне|ўмацавання]].<ref>{{Крыніцы/БелСЭ|1|||541}}</ref> * [[Турма]]. * [[Астрог (горад)|Горад]] у Ровенскай вобласці на [[Украіна|Украіне]]. {{зноскі}} {{неадназначнасць}} 41kdiiqyt09bup8tlwtexysat2gp9my 0 28703 5227700 5131511 2026-10-26T21:53:02Z JerzyKundrat 174 /* Творы */ 5227700 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Антон Васілевіч Баліцкі | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Народны камісарыят асветы БССР|Народны камісар асветы БССР]] | парадак = 3 | парадак-жан = | пад імем = | перыядпачатак = [[12 лютага]] [[1926]] | перыядканец = [[1929]] | папярэднік = [[Усевалад Макаравіч Ігнатоўскі|Усевалад Ігнатоўскі]] | пераемнік = [[Антон Мартынавіч Платун|Антон Платун]] | прэм'ер = [[Язэп Аляксандравіч Адамовіч|Язэп Адамовіч]]<br/>[[Мікалай Мацвеевіч Галадзед|Мікалай Галадзед]] | каментар = | гады службы = [[1916]]—[[1917]] | прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} | род войскаў = пяхота | званне = | камандаваў = | бітвы = [[Першая сусветная вайна]] }} '''Анто́н Васі́левіч Ба́ліцкі''' ([[16 верасня]] [[1891]], в. [[Балічы (Гродзенскі раён)|Балічы]], цяпер [[Гродзенскі раён]], [[Беларусь]] — [[31 кастрычніка]] [[1937]], [[Мінск|Менск]], [[НКУС БССР|НКУС]]) — беларускі палітычны дзеяч, публіцыст. Народны камісар асветы БССР у 1926—1929 гадах, адзін з актыўных дзеячаў палітыкі [[Беларусізацыя|беларусізацыі]] ў БССР. == Біяграфія == У 1910 годзе скончыў [[Свіслацкая настаўніцкая семінарыя|Свіслацкую настаўніцкую семінарыю]]. Кароткі час працаваў настаўнікам, потым паступіў у [[Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава|Віцебскі настаўніцкі інстытут]], з якога ў 1915 годзе мабілізаваны ў войска. З 1916 у войску, на [[Румынскі фронт|Румынскім фронце]]. Удзельнік [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] на фронце, старшыня 300-га Заслаўскага пяхотнага палка ў складзе 75-й пяхотнай дывізіі, сябра гарнізоннага салдацкага камітэта ў [[Бендэр|Бендэрах]], ваенны камісар Бендэрскага павета. Удзельнічаў у барацьбе супраць карнілаўшчыны. У 1917—1920 гадах браў удзел у беларускім грамадска-палітычным жыцці — гуртаваў беларусаў-вайскоўцаў, арганізоўваў беларускія школы ў [[Адэса|Адэсе]]. 19 сакавіка 1918 года ў Адэсе адбылося аб’яднанае пасяджэнне культурнай-асветнай арганізацыі [[Беларускі гай]] і мясцовай Беларускай вайсковай рады, у выніку чаго дзеля абароны інтарэсаў беларусаў Адэсы і ваколіц была створаная Беларуская нацыянальная рада. Беларуская нацыянальная рада абрала Беларускі нацыянальны камісарыят, у якім Антон Баліцкі стаў памочнікам камісара і ўпаўнаважаным па нацыянальна-палітычных справах. Нацыянальны камісарыят вітаў абвяшчэнне незалежнасці [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], стаўшы на яе бок. У красавіку 1918 года Антон Баліцкі прыязджае ў [[Кіеў]], дзе працавала дэлегацыя [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага Сакратарыята БНР]]. Ад [[Аляксандр Іванавіч Цвікевіч|Аляксандра Цвікевіча]] Баліцкі атрымаў дазвол на наданне функцый консульства БНР Народнаму камісарыяту ў Адэсе. Баліцкі стаў сакратаром консульства<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/28671922.html|title = Яны былі першыя. Антон Баліцкі|author = Анатоль Сідарэвіч|authorlink = Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч|date = 13-8-2017|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archiveurl = https://web.archive.org/web/20190903145338/https://www.svaboda.org/a/28671922.html|archivedate = 3-9-2019|accessdate = 3-9-2019}}</ref>. У 1919 годзе вучыўся ў Адэскім сельскагаспадарчым інстытуце. У лістападзе 1919 года Антон Баліцкі ўступіў ва Украінскую партыю камуністаў-барацьбістаў. Стварыў і ўзначаліў партызанскі атрад, які дзейнічаў супраць дзянікінцаў у [[Прыднястроўе|Прыднястроўі]], па ўсталяванні савецкай улады Украінская партыя камуністаў-барацьбістаў улілася ў [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|РКП(б)]]. У 1920 годзе сябра калегіі Адэскага губернскага аддзела народнай асветы ([[Беларуская секцыя пры Адэскім губернскім аддзеле народнай асветы|Беларуская секцыя]]), загадчык палітычнай асветы, старшыня губернскага саюза работнікаў асветы. [[Файл:Anton Balicki. Антон Баліцкі (1920-29).jpg|міні|злева|Антон Баліцкі, 1920-я гг.]] З 1921 года ў Менску, з кастрычніка 1921 намеснік народнага камісара, у 1926—1929 гадах [[Народны камісарыят асветы БССР|Народны камісар асветы БССР]]. Адзін з праваднікоў палітыкі [[Беларусізацыя|беларусізацыі]]. Аўтар артыкулаў па пытаннях нацыянальнай і культурнай палітыкі. Удзельнічаў у распрацоўцы і стварэнні сістэмы сярэдняй і вышэйшай адукацыі. Правадзейны сябра [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]], старшыня секцыі беларускай мовы і літаратуры. У 1929—1930 гадах сябра [[Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР|ЦВК БССР]]. [[Файл:Антон Васілевіч Баліцкі.jpg|міні|250пкс|Антон Баліцкі, фота з крымінальнай справы]] У 1929 годзе з разгортваннем кампаніі барацьбы з «[[нацыянал-дэмакратызм]]ам» трапіў пад агонь крытыкі і публічнага цкавання. Арыштаваны [[Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленне пры ЦВК Беларусі|ДПУ БССР]] [[3 верасня]] 1930 года ў Менску па адрасе: [[Сядзіба Пшаздзецкіх (Мінск)|пл. Свабоды, д. 15]], кв. 7 па сфабрыкаванай справе «[[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюза вызвалення Беларусі]]», выключаны з партыі. Асуджаны паводле пастановы калегіі АДПУ СССР 18 сакавіка 1931 года за «антысавецкую дзейнасць» да 10 гадоў лагераў. Этапаваны ў [[Беламорска-Балтыйскі лагер]] [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]]. Пры паўторным разглядзе справы 30 кастрычніка 1937 года Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР прыгавораны да смяротнага пакарання. Расстраляны ў Менску. Па першым прысудзе рэабілітаваны судовай калегіяй па крымінальных справах Вярхоўнага суда БССР 14 чэрвеня 1988, па другім — 25 сакавіка 1958. Асабовая справа Б. № 20950-с з фотаздымкам захоўваецца ў архіве [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]]. Быў жанаты з Т. П. Баліцкай, двое дзяцей. == Творы == * Інстытут беларускай культуры // Асвета. 1924. № 3. * Беларусізацыя культурна-асветных устаноў // Полымя. 1925. №4, 5. * Сістэма народнай асветы Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі // Асвета. 1927. № 3. * Культурнае будаўніцтва да дзесятай гадавіны Кастрычніцкай рэвалюцыі // Асвета. 1927. № 7. == Памяць == Імя Антона Баліцкага носіць адна з [[Вуліца Баліцкага (Гродна)|вуліц]] [[Гродна]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Біяграфія Баліцкага // Вестник Народного Комиссариата просвещения ССРБ. 1922, № 4. С. 21—22 * [[Нона Уладзіміраўна Васілеўская|Васілеўская Н. У]]. Абвінавачваецца ў нацыянал-дэмакратызме (пра наркома асветы Беларусі А. В. Баліцкага). Мн., 1995 * {{кніга|загаловак=Возвращённые имена : Сотрудники АН Беларуси, пострадавшие в период сталинских репрессий|адказны=Сост. и авт. предисл. Н. В. Токарев; Под ред. А. С. Махнача|месца=Минск|выдавецтва=Навука i тэхніка|год=1992|старонкі=20-21|спасылка=http://ihst.ru/projects/sohist/repress/belan.pdf|isbn=5-343-01246-9|archive-date=11 лютага 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211110119/http://ihst.ru/projects/sohist/repress/belan.pdf}} * [[Аляксей Сцяпанавіч Кароль|Кароль А]]. Баліцкі Антон Васілевіч // {{Крыніцы/ЭГБ|1|}} С. 283 * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}} * Цыхун А. Памяць жыве // ЛіМ. 1988, 30 снеж. == Спасылкі == {{навігацыя}} * {{cite web|title = Прыгоды беларускага консула ў Адэсе|url = https://www.svaboda.org/a/1047121.html|author = Сяргей Шупа|authorlink = Сяргей Шупа|date = 11-3-2008|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archiveurl = https://archive.today/20190903164950/https://www.svaboda.org/a/1047121.html|archivedate = 3 верасня 2019|accessdate = 3-9-2019|url-status = live}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Баліцкі Антон Васілевіч}} [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюза вызвалення Беларусі»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Народныя камісары асветы БССР]] [[Катэгорыя:Члены ЦВК БССР]] n6timb6cczv8olnbwlb7v1u1x7j9p83 0 30789 5227572 4859000 2026-10-26T19:45:25Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Даданне ілюстрацый чарцяжоў ракет (выданне 1650 г.) і спасылкі на лацінскі арыгінал у Вікікрыніцах 5227572 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Семяновіч}} {{Картка:Асоба |імя = Казімір Семяновіч |арыгінал_імя = |партрэт = Kazimier Siemianovič. Казімер Семяновіч.jpg |памер = 150 px |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = 1651(?) |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = Casimir Siemienowicz |Rodovid = }} [[Файл:Kazimier Siemianovič stamp.jpg|thumb|250px|К. Семяновіч на паштовай марцы]] [[Файл:Мастацтва артылерыі.jpg|thumb|250px|«Мастацтва артылерыі». [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]]] '''Казімір Семяновіч''' (каля [[1600]] — каля [[1651]]) — ваенны кароннага войска Рэчы Паспалітай, [[збройнік]], [[ваенны інжынер]], [[артылерыст]]; адзін з пачынальнікаў [[ракетная артылерыя|ракетнай справы]] ў Еўропе. Аўтар кнігі «[[Вялікае майстэрства артылерыі]]» (1650). == Паходжанне == Пра жыццё і паходжанне Семяновіча вядома вельмі мала. Паводле літоўскай гістарыяграфіі Семяновіч нарадзіўся каля [[Расейняй|Расейнаў]] на [[Жамойць|Жамойці]]<ref name="EL" /><ref>Lietuviškoji tarybinė enciklopedija. 1983 T.1 p.166</ref> у незаможнай [[шляхта|шляхецкай]] сям’і герба «[[Астоя (герб)|Астоя]]»<ref name="Nowak182">Tadeusz Nowak «''Kazimierz Siemienowicz, ca.1600-ca.1651''», MON Press, [[Варшава|Warsaw]] 1969, p.182</ref>, на думку літоўскіх даследчыкаў, таму ён і называў сябе «літоўскім» шляхцічам<ref name="EL">Encyclopedia Lituanica. Boston, 1970—1978, Vol.5 p.147</ref>. Таксама паводле літоўскіх даследчыкаў Семяновіч вучыўся ў [[Віленская акадэмія|Віленскай акадэміі]]. Польскія гісторыкі падкрэсліваюць яго належнасць да ''паланізаванай'' шляхты<ref name="Nowak182" />. Паводле версіі беларускіх гісторыкаў<ref>Цярохін [артыкул] // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — Т. 3. — 1973.</ref><ref>«Вялікае майстэрства артылерыі» / М. Ткачоў, А. Бельскі. — (серыя «Нашы славутыя землякі») — Мінск, 1992. — ISBN 5-343-00881-X</ref><ref>ЭГБ. — Т.6. Ч.1. — С. 286.</ref><ref>БЭ у 18 т. — Т. 14.</ref>, Семяновіч нарадзіўся каля [[Дуброўна|Дуброўны]] ў [[Віцебскае ваяводства|Віцебскім ваяводстве]], у родзе незаможных князёў Семяновічаў<ref>Цярохін; Ткачоў, Бельскі, С.8.</ref>, невялікія ўладанні якіх вядомы ў гэтай частцы [[Беларускае Падняпроўе|Падняпроўя]] ў XIV—XVII стст. Некаторыя ўзоры лексікі самога Семяновіча могуць пацвярджаць такую думку<ref>Бельскі, Ткачоў, С.10.</ref>. Аднак, названы гэтымі даследчыкамі «князь Дзмітр Семяновіч» пад «1393 годам», на праўдзе [[Дзмітрый Сямёнавіч Зубравіцкі|Дзмітрый Сякіра]] з роду князёў Друцкіх, уладальнік «двара Быхаў» і «[[Дубраўка (Зубрэвіцкі сельсавет)|зямлі пустой Дубровенскай]]», якую нельга атоесніць з Дуброўнай. Адзначаецца, што з крыніц не вядомы рады Семяновічаў, якія б мелі права на герб «Астоя», і, магчыма, Семяновіч проста купіў права надрукаваць герб у кнізе, каб спрыяць яе папулярнасці. Сам ён пісаў пра сваё месца ў шляхецкай іерархіі даволі невыразна, магчыма, менавіта з гэтай прычыны<ref name="Бельскі, Ткачоў, С.16">Бельскі, Ткачоў, С.16.</ref>. Беларуская гістарыяграфія XX ст. інтэрпрэтуе сярэднявечна-рэнесанснае азначэнне «[[літвін]]» як [[палітонім]], а не [[этнонім]], і таму мяркуецца, што Семяновіч, пішучы пра сябе «літвін» меў на ўвазе сваё грамадзянства [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]], а не літоўскую нацыянальнасць<ref>Бельскі, Ткачоў, С.16,17.</ref>. Аспрэчваецца і тоеснасць Казіміра Семяновіча з магістрам філасофіі і вольных мастацтваў такога самага прозвішча, які запісаны ў актах [[Віленская акадэмія|Віленскай акадэміі]] 1650 года<ref name="Бельскі, Ткачоў, С.16" />. == Біяграфія == Удзельнік [[Смаленская вайна|Смаленскай вайны]] (1632—1634), у тым ліку аблогі Белай.<ref name="Nowak182"/> Магчыма, удзельнічаў у бітве пад Ахматавам (1644)<ref name="MT">[https://web.archive.org/web/20050216131152/http://www.cosmo.tadla.net/artismagmae.shtml Reprint of article on Siemienowicz from «Mlody Technik» 07.2001]</ref>. Загадам караля [[Уладзіслаў IV|Уладзіслава Вазы]] пасланы ў [[Рэспубліка Злучаных правінцый|Нідэрланды]], на службу ў войска герцага [[Фрэдэрык Генрых Аранскі|Фрыдрыха-Генрыха Аранскага]], удзельнічаў у [[Васьмідзесяцігадовая вайна|іспанска-галандскай вайне]], у тым ліку {{нп3|Аблога Хюлст (1645)|аблозе Гюйста|en|Siege of Hulst (1645)}} (1645)<ref name="Nowak182"/>. Вярнуўся ў Рэч Паспалітую (1646), калі Уладзіслаў Ваза збіраў з усёй Еўропы артылерыйскіх спецыялістаў для вялікай вайны з туркамі<ref name="Nowak182"/>, служыў інжынерам у кароннай артылерыі<ref name="Nowak183">Tadeusz Nowak «''Kazimierz Siemienowicz, ca.1600-ca.1651''», MON Press, [[Варшава|Warsaw]] 1969, p.183</ref>, з 1648 — намеснік начальніка. Па парадзе караля [[Ян Казімір|Яна Казіміра]] вярнуўся ў Нідэрланды (каля 1649), каб надрукаваць сваю працу<ref name="Nowak183"/>, хаця ёсць і думка, што Семяновіч быў вымушаны выехаць з прычыны канфлікту са сваім начальнікам, [[Крыштаф Арцішэўскі|Крыштафам Арцішэўскім]]<ref name="MT"/>. == Вялікае майстэрства артылерыі == [[Файл:Kazimier Siemianovič - Казімер Семяновіч. Artis magnae artileriae pars prima (2).jpg|thumb|Табліца з чарцяжамі шматступеннай ракеты (мал. 49) і ракетных батарэй з першавыдання «Artis Magnae Artilleriae» (Амстэрдам, 1650)]] [[Файл:Siemenowicz rocket.png|thumb|left|130px|Схема трохступеннай ракеты Семяновіча ў разрэзе]] Кніга «''Artis Magnae Artilleriae pars prima''» («Вялікае майстэрства артылерыі, першая частка», таксама вядомая як «Поўнае майстэрства артылерыі») была ўпершыню надрукаваная па-лацінску ў Амстэрдаме (1650), яшчэ да смерці Семяновіча. Пазней перакладзеная на французскую (1651), нямецкую (1676), англійскую і галандскую (1729), польскую (1963) мовы.<ref name="Nowak183"/> Кніга больш за два стагоддзі была ў Еўропе падручнікам па артылерыі. Былі прадстаўленыя стандартныя канструкцыі ракет, запальных снарадаў і іншых піратэхнічных прыстасаванняў. Тут у першы раз была разгледжаная ідэя выкарыстання рэактыўнага руху ў артылерыі. Вялікі раздзел прысвечаны калібрам, канструкцыі, будове і якасцям ракет (як ваенных так і грамадзянскіх), у т.л., шматступенных ракет, ракетных батарэй і ракет з стабілізатарамі. Як пісаў сам Семяновіч, ён цікавіўся артылерыяй з дзяцінства, і вывучаў [[матэматыка|матэматыку]], [[механіка|механіку]], [[гідраўліка|гідраўліку]], [[архітэктура|архітэктуру]], [[оптыка|оптыку]], [[тактыка|тактыку]], каб павялічыць свае веды; мяркуецца, што ён паспеў скончыць і рукапіс другой часткі<ref name="Nowak184">Tadeusz Nowak «''Kazimierz Siemienowicz, ca.1600-ca.1651''», MON Press, [[Варшава|Warsaw]] 1969, p.184</ref>. Існуе версія, што ўдзельнікі цэхаў металургіі, піратэхнікі і збройніцтва арганізавалі яго забойства і выкралі або знішчылі другую частку рукапісу, каб не даць распаўсюджваць свае цэхавыя сакрэты<ref name="Nowak184"/>. == Памяць == У 1995 годзе «[[Белпошта]]» выпусціла адмысловую марку, прысвечаную Казіміру Семяновічу. У 2012—2013 гадах Нацыянальная бібліятэка Беларусі пры спрыянні спонсараў выкупіла і вярнула ў Беларусь усе першыя выданні трактата «Вялікае мастацтва артылерыі» на лацінскай (1650), французскай (1651), нямецкай (1676) і англійскай (1729) мовах. У 2017 годзе ў рамках тэлевізійнага праекту «100 імёнаў Беларусі» быў створаны дакументальны «Казімір Семяновіч. Вялікае мастацтва артылерыі»<ref>https://www.youtube.com/watch?v=L6SU1Fp0FNY</ref>. 21 лістапада 2018 года ў [[Вільнюс]]е адкрылі скульптуру ў выглядзе ракеты, прысвечаную яе вынаходніку Казіміру Семяновічу (скульптар [[Владас Урбанавічус]]). Скульптура пастаўлена па дарозе ў аэрапорт, у раёне [[Наўйінінкай|Наўйінінкай (Новы Свет)]], каля прыватнага ўніверсітэта імя Казіміра Семяновіча<ref>[https://ru.delfi.lt/news/live/v-vilnyuse-otkryli-skulpturu-posvyaschionnuyu-izobretatelyu-raket-kazimiru-semenovichu.d?id=79665325 В Вильнюсе открыли скульптуру, посвящённую изобретателю ракет Казимиру Семеновичу]</ref>. У жніўні 2021 года ў Мінску каля [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук]] усталяваны помнік Казіміру Семяновічу<ref>{{Cite web|url=https://budzma.by/news/pomnik-semyanovichu.html|title=Каля Акадэміі навук усталявалі помнік Казіміру Семяновічу|website=Будзьма беларусамі!|date=17.08.2021}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * ''Бельскі А. М., Ткачоў М. А.'' Вялікае мастацтва артылерыі: Казімір Семяновіч. — Мн., 1992. * ''Цярохін С. Ф.'' Трактат аб артылерыі // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. 1973. № 3. * {{Крыніцы/БелЭн|14|Семяновіч Казімір||322—323}} * Семено́вич Казимир{{ref-ru}} // Часопіс «Изобретатель». № 4 (196) 2016. — С. 42—43. {{Вікікрыніцы|la:Artis magnae artilleriae pars prima|«Artis magnae artilleriae pars prima» (арыгінальны лацінскі тэкст)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Семяновіч Казімір}} [[Катэгорыя:Вучоныя Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Ваенныя інжынеры]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Смаленскай вайны]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай езуіцкай акадэміі]] 6f82ubtdam5rqmlk00qqznejzj6uq5m 0 30947 5227801 5089439 2026-10-27T07:38:56Z Zadorenko V 175157 5227801 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Мінеральныя Воды''' ({{lang-ru|Минеральные Воды}}) — горад (з [[1920]] года) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Мінералаводскі раён|Мінералаводскага раёна]] [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскага края]]. Заснаваны ў [[1878]] годзе. Горад размешчаны ў даліне ракі [[Кума]], за 170 км на ад [[Стаўрапаль|Стаўрапаля]]. У горадзе размешчаныя буйны аэрапорт, які злучае раён [[Каўказскія Мінеральныя Воды|Каўказскіх Мінеральных Вод]] з іншымі рэгіёнамі Расіі, вузлавая чыгуначная станцыя [[Паўночна-Каўказская чыгунка|Паўночна-Каўказскай чыгункі]] на лініі Армавір—Прахладная з адгалінаваннем на [[Кіславодск]]. Насельніцтва — 68,7 тыс. чал. (2025). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Авіярамонтны завод, трубны, шкляны заводы, прадпрыемствы харчовай прамысловасці. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Гарады Стаўрапольскага края}} [[Катэгорыя:Гарады Стаўрапольскага края]] lpjjw82yzosrooypvuat4evb5pdvlzj 0 31040 5227512 5153239 2026-10-26T18:35:14Z CzechoBot 17685 стандартызацыя бібліяграфічных спасылак на энцыклапедыі праз адмысловыя шаблоны крыніц 5227512 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Баранаўскас}} {{Навуковец}} '''То́мас Барана́ўскас''' ({{lang-lt|Tomas Baranauskas}}; нар. {{ДН|12|9|1973}}, [[Каўнас]]) — літоўскі [[гісторык]], даследчык гісторыі сярэднявечнай Літвы, доктар гуманітарных навук (аналаг [[Доктар філасофіі|доктара філасофіі]]). == Біяграфія == Скончыў [[гістарычны факультэт Віленскага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], абараніўшы ў 1998 годзе магістарскую працу «Утварэнне Літоўскай дзяржавы». У 1996—1998 гадах працаваў лабарантам у аддзеле гісторыі [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], з 1998 года — старэйшым лабарантам у аддзеле археалогіі [[Інстытут гісторыі Літвы|Інстытута гісторыі Літвы]]. З 2001 года з'яўляўся членам рэдкалегіі газеты «[[Voruta]]» (''«Варута»''). З 2003 года працаваў адміністратарам сайта Інстытута гісторыі Літвы. Пазней атрымаў навуковую ступень [[доктар гуманітарных навук|доктара гуманітарных навук]] (PhD). З 1990 года ўдзельнічае ў працы Шэймінішкельскай археалагічнай экспедыцыі Інстытута гісторыі Літвы. У 2000 годзе выдаў манаграфію «Вытокі Літоўскай дзяржавы». З'яўляецца аўтарам артыкулаў для энцыклапедый «Універсальная літоўская энцыклапедыя», «[[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя]]», «Крыжовыя паходы: энцыклапедыя», а таксама шэрагу навукова-папулярных публікацый. З 2000 года з'яўляецца аўтарам сайта «Сярэднявечная Літва», які даступны на літоўскай, англійскай, рускай, беларускай і польскай мовах. Удзельнічаў у навуковых канферэнцыях у Беларусі, Даніі, Латвіі і Літве. == Погляды і грамадская дзейнасць == Томас Баранаўскас вядомы сваёй жорсткай крытыкай беларускага гістарычнага наратыву адносна спадчыны Вялікага Княства Літоўскага. Ён з'яўляецца паслядоўным барацьбітом з ідэалогіяй «[[Ліцвінства|літвінізму]]» і сцвярджае, што з'яўляецца аўтарам самога гэтага тэрміна ў яго сучасным крытычным значэнні. На думку Баранаўскаса, літвінізм уяўляе сабой сінтэз дзвюх розных гістарыяграфій: расійскай імперскай, якая называла ВКЛ рускай дзяржавай, і міжваеннай польскай, якая лічыла спаланізаваных жыхароў гістарычнай Літвы сапраўднымі «[[літвіны|літвінамі]]» ў процівагу балтамоўным «летувісам»<ref name="bernardinai">{{cite web|url=https://www.bernardinai.lt/2012-09-29-tomas-baranauskas-litvinistams-svarbiausia-tureti-grazia-istorija-kuri-galetu-sutelkti-tauta/|title=Tomas Baranauskas: Litvinistams svarbiausia turėti gražią istoriją, kuri galėtų sutelkti tautą|publisher=Bernardinai.lt|date=29 верасня 2012|lang=lt}}</ref>. Гісторык лічыць літвінізм псеўданавуковай плынню, якая мае на мэце прысваенне гісторыі Літвы. У кантэксце [[Канфлікт вакол літвінізму ў Літве|абвастрэння беларуска-літоўскіх адносін]] на фоне дыскусій пра гістарычную спадчыну, у лютым 2025 года Баранаўскас стаў адным з падпісантаў адкрытага [[Зварот 67 літоўскіх грамадскіх дзеячаў|ліста 67 літоўскіх грамадскіх дзеячаў]] да [[Гітанас Наўседа|прэзідэнта]], [[Сейм Літвы|Сейма]] і [[МЗС Літвы]]. Аўтары звароту запатрабавалі забараніць беларускай дыяспары выкарыстоўваць герб «[[Пагоня (герб)|Пагоня]]» і іншыя «сімвалы літоўскай дзяржаўнасці», заканадаўча замацаваць канон гісторыі Літвы і абмежаваць дзейнасць беларускіх эмігрантаў, якія, на іх думку, пашыраюць дэзынфармацыйныя наратывы<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/85276759/gramadskiya-dzeyachy-litvy-prosyats-zabaranits-belarusam-vykarystouvats-pagonyu|title=Грамадскія дзеячы Літвы просяць забараніць беларусам выкарыстоўваць Пагоню|publisher=Белсат|date=25 лютага 2025|lang=be}}</ref><ref>{{cite web|url=https://pozirk.online/be/news/127757/|title=У Літве прапануюць забараніць беларусам выкарыстоўваць “Пагоню”|publisher=Позірк|date=25 лютага 2025|lang=be}}</ref>. == Бібліяграфія == === Кнігі === * ''Lietuvos valstybės ištakos''. Vilnius: Vaga, 2000, 317 с. ISBN 5-415-01495-0. * ''Vorutos pilis: skiriama Mindaugo krikšto, Lietuvos karalystės pripažinimo popiežiaus bule ir Vorutos vardo paminėjimo 750 metų jubiliejui'' (сааўтар Гінтаўтас Забела). Vilnius: Diemedis, 2001, 16 с. ISBN 9986-23-087-X. * ''Lietuvos istorijos kalendorius. 2002''. Vilnius, 2001. ISBN 9986-34-086-1. * ''Lietuvos istorijos bibliografija. 1998''. Vilnius, 2005, 333 с. ISSN 1392-981X. * ''Anykščių medinė pilis''. Anykščiai, 2005, 16 с. === Артыкулы === * Deltuvos žemė / Gintautas Zabiela, Tomas Baranauskas // Lietuvos istorijos metraštis. 1995 metai, Vilnius, 1996, С. 5—14. * Mindaugo dvaras Latava / Tomas Baranauskas, Gintautas Zabiela // Lietuvos istorijos metraštis. 1997 metai, Vilnius, 1998, С. 21—40. * XI amžius; XII amžius; XIII amžius; XIV amžius // Tūkstantmečio knyga, Kaunas: Kraštotvarka, 1999, т. 1: Valstybė, С. 10—25. * Anykščių Sąjūdžio istorija // Anykščiai XX amžiuje, Vilnius: Petro ofsetas, 2000, С. 405—444. * Vorutos pilis // Mūsų praeitis, Vilnius, 2001, т. 7, С. 43—70. * Ankstyvieji Lietuvos dvarai // Lietuvos dvarai — praeitis, dabartis ir ateitis : konferencijos medžiaga, Vilnius, 2001, С. 10—18. * Kur buvo Lietuvos žemė? // Lituanistica, 2002, № 2 (50), С. 3—18. * Новогрудок в XIII в.: история и миф // Castrum, urbis et bellum: зборнік навуковых прац : прысвячаецца памяці прафесара Міхася Ткачова, Баранавічы, 2002, с. 29—44. * Вытокі Літоўскай дзяржавы // Край = Kraj. Polonica — Albaruthenica — Lithuanica, Мінск, 2002, № 1—2 (4—5), С. 104—122. * Lietuvos medinės pilys rašytinių šaltinių duomenimis // Lietuvos archeologija, Vilnius, 2003, т. 24, С. 57—106. * Месца каранацыі Міндоўга // Спадчына, Мінск, 2003, № 5—6/2002 (150—151), С. 26—31. * Saxo Grammaticus on the Balts // Saxo and the Baltic Region. A Symposium, edited by Tore Nyberg, Odense: University Press of Southern Denmark, 2004, С. 63—79. * Ceklis 1253 metais: istorinė-archeologinė analizė / Tomas Baranauskas, Gintautas Zabiela // Žemaičių istorijos virsmas iš 750 metų perspektyvos, sudarė Antanas Ivinskis, Vilnius: Aidai, 2004, С. 9—55. * Lietuvos miestų ir miestelių pirmųjų paminėjimų datos // Lietuvos lokalinių tyrimų padėtis: mokslinių straipsnių rinkinys, Vilnius: Vilniaus pedagoginio universiteto l-kla, 2005, С. 137—142. * Aukštaitija XIII—XV amžiuje // Aukštaičių tapatumo paieškos: straipsnių rinkinys, Kaunas: Žiemgalos leidykla, 2006, С. 27—43. * Ar Lietuvai reikalinga Respublikos diena? // Parlamento studijos, 2006, № 6, С. 175—177. * Lietuvos politiniai santykiai su Vakarų Europa XIII—XV a. // Kultūros barai, 2006, № 10 (503), С. 66—73. === Артыкулы ў энцыклапедыях === * Deltuva // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2003, т. 4, С. 599. * Embutės pilis // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2004, т. 5, С. 491. * Galialaukių mūšis // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2004, т. 6, С. 355—356. * Gaudemunda // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2004, т. 6, С. 455. * Gedimino pilis 1 // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2004, т. 6, С. 478. * Gerasim // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2004, т. 6, С. 592. * Gineika // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2004, т. 6, С. 669. * Girstutis // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2004, т. 6, С. 707. * Gotartas // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2005, т. 7, С. 19 (суаўтар — Algirdas Matulevičius). * Gotteswerder (Gotesverderis) // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2005, т. 7, С. 29. * Jurgenburg (Jurgenburgas) // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2006, т. 9, С. 51. * {{Крыніцы/ЭВКЛ|том=1|артыкул=Авіжоніс Канстанцінас|старонкі=200}} * {{Крыніцы/ЭВКЛ|том=1|артыкул=Ашэрадэнская бітва 1279|старонкі=269—270}} * {{Крыніцы/ЭВКЛ|том=1|артыкул=Буквар|старонкі=254—355}} * {{Крыніцы/ЭВКЛ|том=1|артыкул=[[Варута]]|старонкі=390}} * Jogaila // The Crusades: An Encyclopedia / ed. Alan V. Murray, Santa Barbara; Denver; Oxford: ABC-CLIO, 2006, т. 2, С. 685—686. * Mindaugas (d. 1263) // The Crusades: An Encyclopedia / ed. Alan V. Murray, Santa Barbara; Denver; Oxford: ABC-CLIO, 2006, т. 3, С. 830—831. * Vytautas (d. 1430) // The Crusades: An Encyclopedia / ed. Alan V. Murray, Santa Barbara; Denver; Oxford: ABC-CLIO, 2006, т. 4, С. 1237—1238. * {{Крыніцы/ЭВКЛ|том=2|артыкул=Медніцкая бітва 1320|старонкі=283}} * Baranauskas Jonas // Kupiškėnų enciklopedija, Vilnius, 2006, т. 1, С. 159—160 (суаўтары — Linas Vidugiris, Vidmantas Jankauskas). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Венідзіктаў С. Аўтары PAL // КРАЙ — KRAJ № 1-2/2002. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Баранаўскас Томас}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Літвы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 12 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе]] [[Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]] 5e7kfxj7121luuqc2sjfeuv8h6j7khv 5227610 5227512 2026-10-26T20:24:52Z CzechoBot 17685 выпраўленне: вяртанне пазнакі суаўтара артыкула (Георгій Галенчанка) 5227610 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Баранаўскас}} {{Навуковец}} '''То́мас Барана́ўскас''' ({{lang-lt|Tomas Baranauskas}}; нар. {{ДН|12|9|1973}}, [[Каўнас]]) — літоўскі [[гісторык]], даследчык гісторыі сярэднявечнай Літвы, доктар гуманітарных навук (аналаг [[Доктар філасофіі|доктара філасофіі]]). == Біяграфія == Скончыў [[гістарычны факультэт Віленскага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], абараніўшы ў 1998 годзе магістарскую працу «Утварэнне Літоўскай дзяржавы». У 1996—1998 гадах працаваў лабарантам у аддзеле гісторыі [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], з 1998 года — старэйшым лабарантам у аддзеле археалогіі [[Інстытут гісторыі Літвы|Інстытута гісторыі Літвы]]. З 2001 года з'яўляўся членам рэдкалегіі газеты «[[Voruta]]» (''«Варута»''). З 2003 года працаваў адміністратарам сайта Інстытута гісторыі Літвы. Пазней атрымаў навуковую ступень [[доктар гуманітарных навук|доктара гуманітарных навук]] (PhD). З 1990 года ўдзельнічае ў працы Шэймінішкельскай археалагічнай экспедыцыі Інстытута гісторыі Літвы. У 2000 годзе выдаў манаграфію «Вытокі Літоўскай дзяржавы». З'яўляецца аўтарам артыкулаў для энцыклапедый «Універсальная літоўская энцыклапедыя», «[[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае Княства Літоўскае: энцыклапедыя]]», «Крыжовыя паходы: энцыклапедыя», а таксама шэрагу навукова-папулярных публікацый. З 2000 года з'яўляецца аўтарам сайта «Сярэднявечная Літва», які даступны на літоўскай, англійскай, рускай, беларускай і польскай мовах. Удзельнічаў у навуковых канферэнцыях у Беларусі, Даніі, Латвіі і Літве. == Погляды і грамадская дзейнасць == Томас Баранаўскас вядомы сваёй жорсткай крытыкай беларускага гістарычнага наратыву адносна спадчыны Вялікага Княства Літоўскага. Ён з'яўляецца паслядоўным барацьбітом з ідэалогіяй «[[Ліцвінства|літвінізму]]» і сцвярджае, што з'яўляецца аўтарам самога гэтага тэрміна ў яго сучасным крытычным значэнні. На думку Баранаўскаса, літвінізм уяўляе сабой сінтэз дзвюх розных гістарыяграфій: расійскай імперскай, якая называла ВКЛ рускай дзяржавай, і міжваеннай польскай, якая лічыла спаланізаваных жыхароў гістарычнай Літвы сапраўднымі «[[літвіны|літвінамі]]» ў процівагу балтамоўным «летувісам»<ref name="bernardinai">{{cite web|url=https://www.bernardinai.lt/2012-09-29-tomas-baranauskas-litvinistams-svarbiausia-tureti-grazia-istorija-kuri-galetu-sutelkti-tauta/|title=Tomas Baranauskas: Litvinistams svarbiausia turėti gražią istoriją, kuri galėtų sutelkti tautą|publisher=Bernardinai.lt|date=29 верасня 2012|lang=lt}}</ref>. Гісторык лічыць літвінізм псеўданавуковай плынню, якая мае на мэце прысваенне гісторыі Літвы. У кантэксце [[Канфлікт вакол літвінізму ў Літве|абвастрэння беларуска-літоўскіх адносін]] на фоне дыскусій пра гістарычную спадчыну, у лютым 2025 года Баранаўскас стаў адным з падпісантаў адкрытага [[Зварот 67 літоўскіх грамадскіх дзеячаў|ліста 67 літоўскіх грамадскіх дзеячаў]] да [[Гітанас Наўседа|прэзідэнта]], [[Сейм Літвы|Сейма]] і [[МЗС Літвы]]. Аўтары звароту запатрабавалі забараніць беларускай дыяспары выкарыстоўваць герб «[[Пагоня (герб)|Пагоня]]» і іншыя «сімвалы літоўскай дзяржаўнасці», заканадаўча замацаваць канон гісторыі Літвы і абмежаваць дзейнасць беларускіх эмігрантаў, якія, на іх думку, пашыраюць дэзынфармацыйныя наратывы<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/85276759/gramadskiya-dzeyachy-litvy-prosyats-zabaranits-belarusam-vykarystouvats-pagonyu|title=Грамадскія дзеячы Літвы просяць забараніць беларусам выкарыстоўваць Пагоню|publisher=Белсат|date=25 лютага 2025|lang=be}}</ref><ref>{{cite web|url=https://pozirk.online/be/news/127757/|title=У Літве прапануюць забараніць беларусам выкарыстоўваць “Пагоню”|publisher=Позірк|date=25 лютага 2025|lang=be}}</ref>. == Бібліяграфія == === Кнігі === * ''Lietuvos valstybės ištakos''. Vilnius: Vaga, 2000, 317 с. ISBN 5-415-01495-0. * ''Vorutos pilis: skiriama Mindaugo krikšto, Lietuvos karalystės pripažinimo popiežiaus bule ir Vorutos vardo paminėjimo 750 metų jubiliejui'' (сааўтар Гінтаўтас Забела). Vilnius: Diemedis, 2001, 16 с. ISBN 9986-23-087-X. * ''Lietuvos istorijos kalendorius. 2002''. Vilnius, 2001. ISBN 9986-34-086-1. * ''Lietuvos istorijos bibliografija. 1998''. Vilnius, 2005, 333 с. ISSN 1392-981X. * ''Anykščių medinė pilis''. Anykščiai, 2005, 16 с. === Артыкулы === * Deltuvos žemė / Gintautas Zabiela, Tomas Baranauskas // Lietuvos istorijos metraštis. 1995 metai, Vilnius, 1996, С. 5—14. * Mindaugo dvaras Latava / Tomas Baranauskas, Gintautas Zabiela // Lietuvos istorijos metraštis. 1997 metai, Vilnius, 1998, С. 21—40. * XI amžius; XII amžius; XIII amžius; XIV amžius // Tūkstantmečio knyga, Kaunas: Kraštotvarka, 1999, т. 1: Valstybė, С. 10—25. * Anykščių Sąjūdžio istorija // Anykščiai XX amžiuje, Vilnius: Petro ofsetas, 2000, С. 405—444. * Vorutos pilis // Mūsų praeitis, Vilnius, 2001, т. 7, С. 43—70. * Ankstyvieji Lietuvos dvarai // Lietuvos dvarai — praeitis, dabartis ir ateitis : konferencijos medžiaga, Vilnius, 2001, С. 10—18. * Kur buvo Lietuvos žemė? // Lituanistica, 2002, № 2 (50), С. 3—18. * Новогрудок в XIII в.: история и миф // Castrum, urbis et bellum: зборнік навуковых прац : прысвячаецца памяці прафесара Міхася Ткачова, Баранавічы, 2002, с. 29—44. * Вытокі Літоўскай дзяржавы // Край = Kraj. Polonica — Albaruthenica — Lithuanica, Мінск, 2002, № 1—2 (4—5), С. 104—122. * Lietuvos medinės pilys rašytinių šaltinių duomenimis // Lietuvos archeologija, Vilnius, 2003, т. 24, С. 57—106. * Месца каранацыі Міндоўга // Спадчына, Мінск, 2003, № 5—6/2002 (150—151), С. 26—31. * Saxo Grammaticus on the Balts // Saxo and the Baltic Region. A Symposium, edited by Tore Nyberg, Odense: University Press of Southern Denmark, 2004, С. 63—79. * Ceklis 1253 metais: istorinė-archeologinė analizė / Tomas Baranauskas, Gintautas Zabiela // Žemaičių istorijos virsmas iš 750 metų perspektyvos, sudarė Antanas Ivinskis, Vilnius: Aidai, 2004, С. 9—55. * Lietuvos miestų ir miestelių pirmųjų paminėjimų datos // Lietuvos lokalinių tyrimų padėtis: mokslinių straipsnių rinkinys, Vilnius: Vilniaus pedagoginio universiteto l-kla, 2005, С. 137—142. * Aukštaitija XIII—XV amžiuje // Aukštaičių tapatumo paieškos: straipsnių rinkinys, Kaunas: Žiemgalos leidykla, 2006, С. 27—43. * Ar Lietuvai reikalinga Respublikos diena? // Parlamento studijos, 2006, № 6, С. 175—177. * Lietuvos politiniai santykiai su Vakarų Europa XIII—XV a. // Kultūros barai, 2006, № 10 (503), С. 66—73. === Артыкулы ў энцыклапедыях === * Deltuva // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2003, т. 4, С. 599. * Embutės pilis // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2004, т. 5, С. 491. * Galialaukių mūšis // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2004, т. 6, С. 355—356. * Gaudemunda // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2004, т. 6, С. 455. * Gedimino pilis 1 // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2004, т. 6, С. 478. * Gerasim // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2004, т. 6, С. 592. * Gineika // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2004, т. 6, С. 669. * Girstutis // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2004, т. 6, С. 707. * Gotartas // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2005, т. 7, С. 19 (суаўтар — Algirdas Matulevičius). * Gotteswerder (Gotesverderis) // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2005, т. 7, С. 29. * Jurgenburg (Jurgenburgas) // Visuotinė lietuvių enciklopedija, Vilnius, 2006, т. 9, С. 51. * {{Крыніцы/ЭВКЛ|том=1|артыкул=Авіжоніс Канстанцінас|старонкі=200}} * {{Крыніцы/ЭВКЛ|том=1|артыкул=Ашэрадэнская бітва 1279|старонкі=269—270}} * {{Крыніцы/ЭВКЛ|том=1|артыкул=Буквар|старонкі=254—355}} (суаўтар — [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка|Георгій Галенчанка]]) * {{Крыніцы/ЭВКЛ|том=1|артыкул=[[Варута]]|старонкі=390}} * Jogaila // The Crusades: An Encyclopedia / ed. Alan V. Murray, Santa Barbara; Denver; Oxford: ABC-CLIO, 2006, т. 2, С. 685—686. * Mindaugas (d. 1263) // The Crusades: An Encyclopedia / ed. Alan V. Murray, Santa Barbara; Denver; Oxford: ABC-CLIO, 2006, т. 3, С. 830—831. * Vytautas (d. 1430) // The Crusades: An Encyclopedia / ed. Alan V. Murray, Santa Barbara; Denver; Oxford: ABC-CLIO, 2006, т. 4, С. 1237—1238. * {{Крыніцы/ЭВКЛ|том=2|артыкул=Медніцкая бітва 1320|старонкі=283}} * Baranauskas Jonas // Kupiškėnų enciklopedija, Vilnius, 2006, т. 1, С. 159—160 (суаўтары — Linas Vidugiris, Vidmantas Jankauskas). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Венідзіктаў С. Аўтары PAL // КРАЙ — KRAJ № 1-2/2002. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Баранаўскас Томас}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Літвы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 12 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе]] [[Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]] 9inuf7c6c9ksgjb92fgtp66tri913yc 0 31491 5227274 5226690 2026-10-26T13:03:36Z Autumndancer 168015 /* Геаграфія */ 5227274 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Антарыа}} {{Адміністрацыйная адзінка}} [[Файл:Niagara Falls- Horseshoe Falls (1).jpg|міні|[[Ніягарскі вадаспад]]]] '''Антарыа''' ({{lang-en|Ontario}}, [[Міжнародны фанетычны алфавіт|ІРА]]: /ɒnˈtɛri.oʊ/) — правінцыя [[Канада|Канады]]. Мяжуе з [[ЗША]] на поўдні, з правінцыяй [[Квебек (правінцыя)|Квебек]] на ўсходзе, і правінцыяй [[Манітоба]] на захадзе. Самая населеная канадская правінцыя. Адзіная правінцыя Канады, якая мае доступ да [[Вялікія азёры|Вялікіх азёр]]. Плошча — 1 076 395 км². Сталіца — [[Таронта]] (нас. 2.503 тыс.), найбуйнейшы горад Канады. Сталіца Канады [[Атава]] (нас. 812 тыс.) таксама знаходзіцца ў Антарыа. Найбуйнейшыя гарады: [[Броквіл]], [[Норт-Бей (Антарыа)|Норт-Бей]], [[Арора (Антарыа)|Арора]], [[Сарнія (Антарыа)|Сарнія]], [[Кітчэнер]], [[Мілтан (Антарыа)|Мілтан]]. == Геаграфія == Абмываецца [[Гудзонаў заліў|Гудзонавым залівам]] і [[Джэймс (заліў)|залівам Джэймс]] на поўначы, мяжуе з [[Квебек (правінцыя)|Квебекам]] на ўсходзе, штатамі [[ЗША]] [[Мінесота]], [[Мічыган]], [[Агая]], [[Пенсільванія]] і [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]] на поўдні і правінцыяй [[Манітоба]] на захадзе. Паўднёвая мяжа Антарыа са Злучанымі Штатамі амаль цалкам складаецца з азёр і рэк, пачынаючы з возера Вудс (Лясное). Яна працягваецца ўздоўж чатырох з пяці [[Вялікія азёры|Вялікіх азёр]] ([[Верхняе (возера)|возера Верхняе]], возера [[Гурон]], [[Эры (возера)|возера Эры]] і [[Антарыа (возера)|возера Антарыа]]) і ўздоўж [[рака Святога Лаўрэнція|ракі Святога Лаўрэнція]] каля Корнуала. Рака Атава з’яўляецца часткай мяжы з Квебекам. Найвышэйшы пункт — [[хрыбет Ішпатына]]. На большай частцы тэрыторыі Лаўрэнційскае ўзвышша (вышыня да 646 м), на поўначы — нізіны Гудзонава заліва, на поўдні — частка Цэнтральных раўнін. Клімат умераны, тэмпература студзеня ад −4 да −14 °C, ліпеня 15—23 °C, [[ападкі|ападкаў]] 370—1000 мм за год. Рачная сетка густая, найбйнейшыя рэкі — [[Атавапіскат (рака)|Атавапіскат]], на поўдні [[Вялікія азёры]], на поўначы [[Гудзонаў заліў]]. [[Аленевае возера]]. Нацыянальныя паркі: [[Нацыянальны парк паўвостраў Брус]], [[Тысячы астравоў (нацыянальны парк)|Тысячы астравоў]], [[Нацыянальны парк Пукаскуа]]. == Дэмаграфія == У [[2006]] насельніцтва Антарыа складала 12,2 мільёнаў жыхароў. У [[2006]] [[англійская мова]] з’яўлялася роднай у 69,4 % жыхароў Антарыа, [[французская мова]] ў 4,1 %, [[кітайская мова|кітайская]] ў 4 %, [[італьянская мова|італьянская]] ў 2,4 %, [[іспанская мова|іспанская]] ў 1,3 %, [[нямецкая мова|нямецкая]] ў 1,3 %, [[партугальская мова|партугальская]] ў 1,3 %, [[пенджабская мова|пенджабская]] ў 1,3 %, [[польская мова|польская]] ў 1,2 %.<ref>[http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo11b.htm «Population by mother tongue, by province and territory (2006 Census) (New Brunswick, Quebec, Ontario)»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080218010252/http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo11b.htm |date=18 лютага 2008 }}</ref> У [[2001]] [[рэлігія]]й 74,6 % жыхароў Антарыа было [[хрысціянства]], 3,1 % — [[іслам]], 1,9 % — [[індуізм]], 1,7 % — [[іўдаізм]], 1,1 % — [[будызм]]. 16,3 % жыхароў не вызначалі ніякай рэлігіі. <timeline> ImageSize = width:700 height:440 PlotArea = left:40 right:1 top:35 bottom:5 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray2 value:gray(0.93) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:1100000 ScaleMinor = unit:year increment:50000 start:0 gridcolor:gray2 PlotData = bar:>85 color:skyblue width:0 from:489445 till:550000 width:20 bar:>85 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:60&nbsp;555&nbsp;&nbsp;(0.50%) textcolor:darkblue shift:(-4,-5) fontsize:10px bar:>85 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(1.08%)&nbsp;&nbsp;131&nbsp;260 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:>85 color:pink width:0 from:550001 till:681260 width:20 bar:80-84 color:skyblue width:0 from:452760 till:550000 width:20 bar:80-84 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:97&nbsp;240&nbsp;&nbsp;(0.80%) textcolor:darkblue shift:(-4,-5) fontsize:10px bar:80-84 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(1.26%)&nbsp;&nbsp;153&nbsp;035 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:80-84 color:pink width:0 from:550001 till:703035 width:20 bar:75-79 color:skyblue width:0 from:400415 till:549500 width:20 bar:75-79 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:149&nbsp;585&nbsp;&nbsp;(1.23%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:75-79 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(1.56%)&nbsp;&nbsp;189&nbsp;325 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:75-79 color:pink width:0 from:550501 till:739325 width:20 bar:70-74 color:skyblue width:0 from:362490 till:549500 width:20 bar:70-74 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:187&nbsp;510&nbsp;&nbsp;(1.54%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:70-74 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(1.76%)&nbsp;&nbsp;214&nbsp;445 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:70-74 color:pink width:0 from:550501 till:764445 width:20 bar:65-69 color:skyblue width:0 from:327360 till:549500 width:20 bar:65-69 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:222&nbsp;640&nbsp;&nbsp;(1.83%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:65-69 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(2.00%)&nbsp;&nbsp;243&nbsp;600 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:65-69 color:pink width:0 from:550501 till:793600 width:20 bar:60-64 color:skyblue width:0 from:266455 till:549500 width:20 bar:60-64 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:283&nbsp;545&nbsp;&nbsp;(2.33%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:60-64 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(2.45%)&nbsp;&nbsp;298&nbsp;440 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:60-64 color:pink width:0 from:550501 till:848440 width:20 bar:55-59 color:skyblue width:0 from:171470 till:549500 width:20 bar:55-59 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:378&nbsp;530&nbsp;&nbsp;(3.11%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:55-59 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.26%)&nbsp;&nbsp;395&nbsp;995 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:55-59 color:pink width:0 from:550501 till:945995 width:20 bar:50-54 color:skyblue width:0 from:126655 till:549500 width:20 bar:50-54 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:423&nbsp;345&nbsp;&nbsp;(3.48%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:50-54 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.67%)&nbsp;&nbsp;446&nbsp;060 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:50-54 color:pink width:0 from:550501 till:996060 width:20 bar:45-49 color:skyblue width:0 from:63610 till:549500 width:20 bar:45-49 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:486&nbsp;390&nbsp;&nbsp;(4.00%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:45-49 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(4.16%)&nbsp;&nbsp;505&nbsp;585 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:45-49 color:pink width:0 from:550501 till:1055585 width:20 bar:40-44 color:skyblue width:0 from:42870 till:549500 width:20 bar:40-44 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:507&nbsp;130&nbsp;&nbsp;(4.17%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:40-44 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(4.32%)&nbsp;&nbsp;525&nbsp;280 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:40-44 color:pink width:0 from:550501 till:1075280 width:20 bar:35-39 color:skyblue width:0 from:119780 till:549500 width:20 bar:35-39 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:430&nbsp;220&nbsp;&nbsp;(3.54%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:35-39 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.73%)&nbsp;&nbsp;453&nbsp;770 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:35-39 color:pink width:0 from:550501 till:1003770 width:20 bar:30-34 color:skyblue width:0 from:167970 till:549500 width:20 bar:30-34 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:382&nbsp;030&nbsp;&nbsp;(3.14%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:30-34 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.37%)&nbsp;&nbsp;409&nbsp;925 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:30-34 color:pink width:0 from:550501 till:959925 width:20 bar:25-29 color:skyblue width:0 from:189475 till:549500 width:20 bar:25-29 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:360&nbsp;525&nbsp;&nbsp;(2.96%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:25-29 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.15%)&nbsp;&nbsp;383&nbsp;170 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:25-29 color:pink width:0 from:550501 till:933170 width:20 bar:20-24 color:skyblue width:0 from:149555 till:549500 width:20 bar:20-24 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:400&nbsp;445&nbsp;&nbsp;(3.29%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:20-24 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.26%)&nbsp;&nbsp;396&nbsp;815 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:20-24 color:pink width:0 from:550501 till:946815 width:20 bar:15-19 color:skyblue width:0 from:122815 till:549500 width:20 bar:15-19 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:427&nbsp;185&nbsp;&nbsp;(3.51%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:15-19 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.34%)&nbsp;&nbsp;405&nbsp;925 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:15-19 color:pink width:0 from:550501 till:955925 width:20 bar:10-14 color:skyblue width:0 from:129295 till:549500 width:20 bar:10-14 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:420&nbsp;705&nbsp;&nbsp;(3.46%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:10-14 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.27%)&nbsp;&nbsp;397&nbsp;740 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:10-14 color:pink width:0 from:550501 till:947740 width:20 bar:5-9 color:skyblue width:0 from:180330 till:549500 width:20 bar:5-9 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:369&nbsp;670&nbsp;&nbsp;(3.04%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:5-9 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(2.89%)&nbsp;&nbsp;351&nbsp;920 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:5-9 color:pink width:0 from:550501 till:901920 width:20 bar:0-4 color:skyblue width:0 from:206525 till:549500 width:20 bar:0-4 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:343&nbsp;475&nbsp;&nbsp;(2.82%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:0-4 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(2.69%)&nbsp;&nbsp;327&nbsp;290 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:0-4 color:pink width:0 from:550501 till:877290 width:20 TextData = pos:(230,465) fontsize:L textcolor:purple text:"Пола-ўзроставая піраміда Антарыа" pos:(175,448) fontsize:L textcolor:darkblue text:"Мужчыны&nbsp;(48.77%)" pos:(398,448) fontsize:L textcolor:red text:"(51.23%)&nbsp;Жанчыны" </timeline> == Эканоміка == Антарыа дае каля 50 % прадукцыі апрацоўчай прамысловасці краіны і каля 25 % горназдабыўной. Асноўныя галіны прамысловасці: [[чорная металургія|чорная]] і [[каляровая металургія]], [[аўтамабілебудаванне]], нафтахімічная і нафтаперапрацоўчая, электратэхнічная, цэлюлозна-папяровая, [[харчовая прамысловасць|харчовая]] і харчасмакавая; расшыраецца прамысловасць высокіх тэхналогій. Здабываюць [[нікель]] (1-е месца ў краіне), уран, [[жалезныя руды]], [[цынк]], [[медзь]], [[золата]], [[серабро]] і інш. Антарыа — вядучая правінцыя па вытворчасці электраэнергіі: каля 35 % даюць АЭС, 34 % — ГЭС, 30 % — ЦЭС. Інтэнсіўная [[сельская гаспадарка]] з малочнай [[жывёлагадоўля]]й, [[свінагадоўля]]й і агародніцтвам, вырошчваюць сою, кукурузу, тытунь, садавіну і вінаград. На поўдні Антарыа — самая густая ў краіне транспартная сетка, міжнародныя аэрапорты. == Вядомыя асобы == * [[Артур Меен]] * [[Мары Дрэслер|М. Дрэслер]] (1868—1934) — канада-амерыканская актрыса, уладальніца прэміі «Оскар» == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Антарыо|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Адміністрацыйны падзел Канады}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Антарыа Правінцыя}} [[Катэгорыя:Правінцыі Канады]] [[Катэгорыя:Антарыа (правінцыя)| ]] 7ilfalcle6o3dsq6rezdi5hhxj6zr0r 5227940 5227274 2026-10-27T11:06:18Z Autumndancer 168015 /* Геаграфія */ вікіфікацыя 5227940 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Антарыа}} {{Адміністрацыйная адзінка}} [[Файл:Niagara Falls- Horseshoe Falls (1).jpg|міні|[[Ніягарскі вадаспад]]]] '''Антарыа''' ({{lang-en|Ontario}}, [[Міжнародны фанетычны алфавіт|ІРА]]: /ɒnˈtɛri.oʊ/) — правінцыя [[Канада|Канады]]. Мяжуе з [[ЗША]] на поўдні, з правінцыяй [[Квебек (правінцыя)|Квебек]] на ўсходзе, і правінцыяй [[Манітоба]] на захадзе. Самая населеная канадская правінцыя. Адзіная правінцыя Канады, якая мае доступ да [[Вялікія азёры|Вялікіх азёр]]. Плошча — 1 076 395 км². Сталіца — [[Таронта]] (нас. 2.503 тыс.), найбуйнейшы горад Канады. Сталіца Канады [[Атава]] (нас. 812 тыс.) таксама знаходзіцца ў Антарыа. Найбуйнейшыя гарады: [[Броквіл]], [[Норт-Бей (Антарыа)|Норт-Бей]], [[Арора (Антарыа)|Арора]], [[Сарнія (Антарыа)|Сарнія]], [[Кітчэнер]], [[Мілтан (Антарыа)|Мілтан]]. == Геаграфія == Абмываецца [[Гудзонаў заліў|Гудзонавым залівам]] і [[Джэймс (заліў)|залівам Джэймс]] на поўначы, мяжуе з [[Квебек (правінцыя)|Квебекам]] на ўсходзе, штатамі [[ЗША]] [[Мінесота]], [[Мічыган]], [[Агая]], [[Пенсільванія]] і [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]] на поўдні і правінцыяй [[Манітоба]] на захадзе. Паўднёвая мяжа Антарыа са Злучанымі Штатамі амаль цалкам складаецца з азёр і рэк, пачынаючы з возера Вудс (Лясное). Яна працягваецца ўздоўж чатырох з пяці [[Вялікія азёры|Вялікіх азёр]] ([[Верхняе (возера)|возера Верхняе]], возера [[Гурон]], [[Эры (возера)|возера Эры]] і [[Антарыа (возера)|возера Антарыа]]) і ўздоўж [[рака Святога Лаўрэнція|ракі Святога Лаўрэнція]] каля Корнуала. Рака Атава з’яўляецца часткай мяжы з Квебекам. Найвышэйшы пункт — [[хрыбет Ішпатына]]. На большай частцы тэрыторыі [[Лаўрэнційскае ўзвышша]] (вышыня да 646 м), на поўначы — [[нізіна Гудзонава заліва]], на поўдні — частка Цэнтральных раўнін. Клімат умераны, тэмпература студзеня ад −4 да −14 °C, ліпеня 15—23 °C, [[ападкі|ападкаў]] 370—1000 мм за год. Рачная сетка густая, найбйнейшыя рэкі — [[Атавапіскат (рака)|Атавапіскат]], на поўдні [[Вялікія азёры]], на поўначы [[Гудзонаў заліў]]. [[Аленевае возера]]. Нацыянальныя паркі: [[Нацыянальны парк паўвостраў Брус]], [[Тысячы астравоў (нацыянальны парк)|Тысячы астравоў]], [[Нацыянальны парк Пукаскуа]]. == Дэмаграфія == У [[2006]] насельніцтва Антарыа складала 12,2 мільёнаў жыхароў. У [[2006]] [[англійская мова]] з’яўлялася роднай у 69,4 % жыхароў Антарыа, [[французская мова]] ў 4,1 %, [[кітайская мова|кітайская]] ў 4 %, [[італьянская мова|італьянская]] ў 2,4 %, [[іспанская мова|іспанская]] ў 1,3 %, [[нямецкая мова|нямецкая]] ў 1,3 %, [[партугальская мова|партугальская]] ў 1,3 %, [[пенджабская мова|пенджабская]] ў 1,3 %, [[польская мова|польская]] ў 1,2 %.<ref>[http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo11b.htm «Population by mother tongue, by province and territory (2006 Census) (New Brunswick, Quebec, Ontario)»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080218010252/http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo11b.htm |date=18 лютага 2008 }}</ref> У [[2001]] [[рэлігія]]й 74,6 % жыхароў Антарыа было [[хрысціянства]], 3,1 % — [[іслам]], 1,9 % — [[індуізм]], 1,7 % — [[іўдаізм]], 1,1 % — [[будызм]]. 16,3 % жыхароў не вызначалі ніякай рэлігіі. <timeline> ImageSize = width:700 height:440 PlotArea = left:40 right:1 top:35 bottom:5 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray2 value:gray(0.93) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:1100000 ScaleMinor = unit:year increment:50000 start:0 gridcolor:gray2 PlotData = bar:>85 color:skyblue width:0 from:489445 till:550000 width:20 bar:>85 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:60&nbsp;555&nbsp;&nbsp;(0.50%) textcolor:darkblue shift:(-4,-5) fontsize:10px bar:>85 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(1.08%)&nbsp;&nbsp;131&nbsp;260 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:>85 color:pink width:0 from:550001 till:681260 width:20 bar:80-84 color:skyblue width:0 from:452760 till:550000 width:20 bar:80-84 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:97&nbsp;240&nbsp;&nbsp;(0.80%) textcolor:darkblue shift:(-4,-5) fontsize:10px bar:80-84 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(1.26%)&nbsp;&nbsp;153&nbsp;035 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:80-84 color:pink width:0 from:550001 till:703035 width:20 bar:75-79 color:skyblue width:0 from:400415 till:549500 width:20 bar:75-79 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:149&nbsp;585&nbsp;&nbsp;(1.23%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:75-79 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(1.56%)&nbsp;&nbsp;189&nbsp;325 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:75-79 color:pink width:0 from:550501 till:739325 width:20 bar:70-74 color:skyblue width:0 from:362490 till:549500 width:20 bar:70-74 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:187&nbsp;510&nbsp;&nbsp;(1.54%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:70-74 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(1.76%)&nbsp;&nbsp;214&nbsp;445 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:70-74 color:pink width:0 from:550501 till:764445 width:20 bar:65-69 color:skyblue width:0 from:327360 till:549500 width:20 bar:65-69 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:222&nbsp;640&nbsp;&nbsp;(1.83%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:65-69 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(2.00%)&nbsp;&nbsp;243&nbsp;600 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:65-69 color:pink width:0 from:550501 till:793600 width:20 bar:60-64 color:skyblue width:0 from:266455 till:549500 width:20 bar:60-64 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:283&nbsp;545&nbsp;&nbsp;(2.33%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:60-64 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(2.45%)&nbsp;&nbsp;298&nbsp;440 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:60-64 color:pink width:0 from:550501 till:848440 width:20 bar:55-59 color:skyblue width:0 from:171470 till:549500 width:20 bar:55-59 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:378&nbsp;530&nbsp;&nbsp;(3.11%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:55-59 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.26%)&nbsp;&nbsp;395&nbsp;995 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:55-59 color:pink width:0 from:550501 till:945995 width:20 bar:50-54 color:skyblue width:0 from:126655 till:549500 width:20 bar:50-54 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:423&nbsp;345&nbsp;&nbsp;(3.48%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:50-54 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.67%)&nbsp;&nbsp;446&nbsp;060 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:50-54 color:pink width:0 from:550501 till:996060 width:20 bar:45-49 color:skyblue width:0 from:63610 till:549500 width:20 bar:45-49 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:486&nbsp;390&nbsp;&nbsp;(4.00%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:45-49 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(4.16%)&nbsp;&nbsp;505&nbsp;585 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:45-49 color:pink width:0 from:550501 till:1055585 width:20 bar:40-44 color:skyblue width:0 from:42870 till:549500 width:20 bar:40-44 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:507&nbsp;130&nbsp;&nbsp;(4.17%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:40-44 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(4.32%)&nbsp;&nbsp;525&nbsp;280 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:40-44 color:pink width:0 from:550501 till:1075280 width:20 bar:35-39 color:skyblue width:0 from:119780 till:549500 width:20 bar:35-39 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:430&nbsp;220&nbsp;&nbsp;(3.54%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:35-39 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.73%)&nbsp;&nbsp;453&nbsp;770 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:35-39 color:pink width:0 from:550501 till:1003770 width:20 bar:30-34 color:skyblue width:0 from:167970 till:549500 width:20 bar:30-34 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:382&nbsp;030&nbsp;&nbsp;(3.14%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:30-34 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.37%)&nbsp;&nbsp;409&nbsp;925 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:30-34 color:pink width:0 from:550501 till:959925 width:20 bar:25-29 color:skyblue width:0 from:189475 till:549500 width:20 bar:25-29 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:360&nbsp;525&nbsp;&nbsp;(2.96%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:25-29 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.15%)&nbsp;&nbsp;383&nbsp;170 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:25-29 color:pink width:0 from:550501 till:933170 width:20 bar:20-24 color:skyblue width:0 from:149555 till:549500 width:20 bar:20-24 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:400&nbsp;445&nbsp;&nbsp;(3.29%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:20-24 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.26%)&nbsp;&nbsp;396&nbsp;815 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:20-24 color:pink width:0 from:550501 till:946815 width:20 bar:15-19 color:skyblue width:0 from:122815 till:549500 width:20 bar:15-19 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:427&nbsp;185&nbsp;&nbsp;(3.51%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:15-19 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.34%)&nbsp;&nbsp;405&nbsp;925 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:15-19 color:pink width:0 from:550501 till:955925 width:20 bar:10-14 color:skyblue width:0 from:129295 till:549500 width:20 bar:10-14 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:420&nbsp;705&nbsp;&nbsp;(3.46%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:10-14 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.27%)&nbsp;&nbsp;397&nbsp;740 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:10-14 color:pink width:0 from:550501 till:947740 width:20 bar:5-9 color:skyblue width:0 from:180330 till:549500 width:20 bar:5-9 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:369&nbsp;670&nbsp;&nbsp;(3.04%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:5-9 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(2.89%)&nbsp;&nbsp;351&nbsp;920 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:5-9 color:pink width:0 from:550501 till:901920 width:20 bar:0-4 color:skyblue width:0 from:206525 till:549500 width:20 bar:0-4 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:343&nbsp;475&nbsp;&nbsp;(2.82%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:0-4 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(2.69%)&nbsp;&nbsp;327&nbsp;290 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:0-4 color:pink width:0 from:550501 till:877290 width:20 TextData = pos:(230,465) fontsize:L textcolor:purple text:"Пола-ўзроставая піраміда Антарыа" pos:(175,448) fontsize:L textcolor:darkblue text:"Мужчыны&nbsp;(48.77%)" pos:(398,448) fontsize:L textcolor:red text:"(51.23%)&nbsp;Жанчыны" </timeline> == Эканоміка == Антарыа дае каля 50 % прадукцыі апрацоўчай прамысловасці краіны і каля 25 % горназдабыўной. Асноўныя галіны прамысловасці: [[чорная металургія|чорная]] і [[каляровая металургія]], [[аўтамабілебудаванне]], нафтахімічная і нафтаперапрацоўчая, электратэхнічная, цэлюлозна-папяровая, [[харчовая прамысловасць|харчовая]] і харчасмакавая; расшыраецца прамысловасць высокіх тэхналогій. Здабываюць [[нікель]] (1-е месца ў краіне), уран, [[жалезныя руды]], [[цынк]], [[медзь]], [[золата]], [[серабро]] і інш. Антарыа — вядучая правінцыя па вытворчасці электраэнергіі: каля 35 % даюць АЭС, 34 % — ГЭС, 30 % — ЦЭС. Інтэнсіўная [[сельская гаспадарка]] з малочнай [[жывёлагадоўля]]й, [[свінагадоўля]]й і агародніцтвам, вырошчваюць сою, кукурузу, тытунь, садавіну і вінаград. На поўдні Антарыа — самая густая ў краіне транспартная сетка, міжнародныя аэрапорты. == Вядомыя асобы == * [[Артур Меен]] * [[Мары Дрэслер|М. Дрэслер]] (1868—1934) — канада-амерыканская актрыса, уладальніца прэміі «Оскар» == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Антарыо|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Адміністрацыйны падзел Канады}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Антарыа Правінцыя}} [[Катэгорыя:Правінцыі Канады]] [[Катэгорыя:Антарыа (правінцыя)| ]] o9mvqy6qodcznbqodafu6jgb0abvqv1 5227945 5227940 2026-10-27T11:07:48Z Autumndancer 168015 /* Геаграфія */ 5227945 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Антарыа}} {{Адміністрацыйная адзінка}} [[Файл:Niagara Falls- Horseshoe Falls (1).jpg|міні|[[Ніягарскі вадаспад]]]] '''Антарыа''' ({{lang-en|Ontario}}, [[Міжнародны фанетычны алфавіт|ІРА]]: /ɒnˈtɛri.oʊ/) — правінцыя [[Канада|Канады]]. Мяжуе з [[ЗША]] на поўдні, з правінцыяй [[Квебек (правінцыя)|Квебек]] на ўсходзе, і правінцыяй [[Манітоба]] на захадзе. Самая населеная канадская правінцыя. Адзіная правінцыя Канады, якая мае доступ да [[Вялікія азёры|Вялікіх азёр]]. Плошча — 1 076 395 км². Сталіца — [[Таронта]] (нас. 2.503 тыс.), найбуйнейшы горад Канады. Сталіца Канады [[Атава]] (нас. 812 тыс.) таксама знаходзіцца ў Антарыа. Найбуйнейшыя гарады: [[Броквіл]], [[Норт-Бей (Антарыа)|Норт-Бей]], [[Арора (Антарыа)|Арора]], [[Сарнія (Антарыа)|Сарнія]], [[Кітчэнер]], [[Мілтан (Антарыа)|Мілтан]]. == Геаграфія == Абмываецца [[Гудзонаў заліў|Гудзонавым залівам]] і [[Джэймс (заліў)|залівам Джэймс]] на поўначы, мяжуе з [[Квебек (правінцыя)|Квебекам]] на ўсходзе, штатамі [[ЗША]] [[Мінесота]], [[Мічыган]], [[Агая]], [[Пенсільванія]] і [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]] на поўдні і правінцыяй [[Манітоба]] на захадзе. Паўднёвая мяжа Антарыа са Злучанымі Штатамі амаль цалкам складаецца з азёр і рэк, пачынаючы з возера Вудс (Лясное). Яна працягваецца ўздоўж чатырох з пяці [[Вялікія азёры|Вялікіх азёр]] ([[Верхняе (возера)|возера Верхняе]], возера [[Гурон]], [[Эры (возера)|возера Эры]] і [[Антарыа (возера)|возера Антарыа]]) і ўздоўж [[рака Святога Лаўрэнція|ракі Святога Лаўрэнція]] каля Корнуала. [[Атава (рака)|Рака Атава]] з’яўляецца часткай мяжы з Квебекам. Найвышэйшы пункт — [[хрыбет Ішпатына]]. На большай частцы тэрыторыі [[Лаўрэнційскае ўзвышша]] (вышыня да 646 м), на поўначы — [[нізіна Гудзонава заліва]], на поўдні — частка Цэнтральных раўнін. Клімат умераны, тэмпература студзеня ад −4 да −14 °C, ліпеня 15—23 °C, [[ападкі|ападкаў]] 370—1000 мм за год. Рачная сетка густая, найбйнейшыя рэкі — [[Атавапіскат (рака)|Атавапіскат]], на поўдні [[Вялікія азёры]], на поўначы [[Гудзонаў заліў]]. [[Аленевае возера]]. Нацыянальныя паркі: [[Нацыянальны парк паўвостраў Брус]], [[Тысячы астравоў (нацыянальны парк)|Тысячы астравоў]], [[Нацыянальны парк Пукаскуа]]. == Дэмаграфія == У [[2006]] насельніцтва Антарыа складала 12,2 мільёнаў жыхароў. У [[2006]] [[англійская мова]] з’яўлялася роднай у 69,4 % жыхароў Антарыа, [[французская мова]] ў 4,1 %, [[кітайская мова|кітайская]] ў 4 %, [[італьянская мова|італьянская]] ў 2,4 %, [[іспанская мова|іспанская]] ў 1,3 %, [[нямецкая мова|нямецкая]] ў 1,3 %, [[партугальская мова|партугальская]] ў 1,3 %, [[пенджабская мова|пенджабская]] ў 1,3 %, [[польская мова|польская]] ў 1,2 %.<ref>[http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo11b.htm «Population by mother tongue, by province and territory (2006 Census) (New Brunswick, Quebec, Ontario)»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080218010252/http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo11b.htm |date=18 лютага 2008 }}</ref> У [[2001]] [[рэлігія]]й 74,6 % жыхароў Антарыа было [[хрысціянства]], 3,1 % — [[іслам]], 1,9 % — [[індуізм]], 1,7 % — [[іўдаізм]], 1,1 % — [[будызм]]. 16,3 % жыхароў не вызначалі ніякай рэлігіі. <timeline> ImageSize = width:700 height:440 PlotArea = left:40 right:1 top:35 bottom:5 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray2 value:gray(0.93) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:1100000 ScaleMinor = unit:year increment:50000 start:0 gridcolor:gray2 PlotData = bar:>85 color:skyblue width:0 from:489445 till:550000 width:20 bar:>85 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:60&nbsp;555&nbsp;&nbsp;(0.50%) textcolor:darkblue shift:(-4,-5) fontsize:10px bar:>85 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(1.08%)&nbsp;&nbsp;131&nbsp;260 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:>85 color:pink width:0 from:550001 till:681260 width:20 bar:80-84 color:skyblue width:0 from:452760 till:550000 width:20 bar:80-84 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:97&nbsp;240&nbsp;&nbsp;(0.80%) textcolor:darkblue shift:(-4,-5) fontsize:10px bar:80-84 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(1.26%)&nbsp;&nbsp;153&nbsp;035 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:80-84 color:pink width:0 from:550001 till:703035 width:20 bar:75-79 color:skyblue width:0 from:400415 till:549500 width:20 bar:75-79 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:149&nbsp;585&nbsp;&nbsp;(1.23%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:75-79 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(1.56%)&nbsp;&nbsp;189&nbsp;325 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:75-79 color:pink width:0 from:550501 till:739325 width:20 bar:70-74 color:skyblue width:0 from:362490 till:549500 width:20 bar:70-74 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:187&nbsp;510&nbsp;&nbsp;(1.54%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:70-74 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(1.76%)&nbsp;&nbsp;214&nbsp;445 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:70-74 color:pink width:0 from:550501 till:764445 width:20 bar:65-69 color:skyblue width:0 from:327360 till:549500 width:20 bar:65-69 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:222&nbsp;640&nbsp;&nbsp;(1.83%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:65-69 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(2.00%)&nbsp;&nbsp;243&nbsp;600 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:65-69 color:pink width:0 from:550501 till:793600 width:20 bar:60-64 color:skyblue width:0 from:266455 till:549500 width:20 bar:60-64 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:283&nbsp;545&nbsp;&nbsp;(2.33%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:60-64 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(2.45%)&nbsp;&nbsp;298&nbsp;440 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:60-64 color:pink width:0 from:550501 till:848440 width:20 bar:55-59 color:skyblue width:0 from:171470 till:549500 width:20 bar:55-59 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:378&nbsp;530&nbsp;&nbsp;(3.11%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:55-59 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.26%)&nbsp;&nbsp;395&nbsp;995 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:55-59 color:pink width:0 from:550501 till:945995 width:20 bar:50-54 color:skyblue width:0 from:126655 till:549500 width:20 bar:50-54 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:423&nbsp;345&nbsp;&nbsp;(3.48%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:50-54 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.67%)&nbsp;&nbsp;446&nbsp;060 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:50-54 color:pink width:0 from:550501 till:996060 width:20 bar:45-49 color:skyblue width:0 from:63610 till:549500 width:20 bar:45-49 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:486&nbsp;390&nbsp;&nbsp;(4.00%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:45-49 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(4.16%)&nbsp;&nbsp;505&nbsp;585 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:45-49 color:pink width:0 from:550501 till:1055585 width:20 bar:40-44 color:skyblue width:0 from:42870 till:549500 width:20 bar:40-44 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:507&nbsp;130&nbsp;&nbsp;(4.17%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:40-44 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(4.32%)&nbsp;&nbsp;525&nbsp;280 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:40-44 color:pink width:0 from:550501 till:1075280 width:20 bar:35-39 color:skyblue width:0 from:119780 till:549500 width:20 bar:35-39 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:430&nbsp;220&nbsp;&nbsp;(3.54%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:35-39 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.73%)&nbsp;&nbsp;453&nbsp;770 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:35-39 color:pink width:0 from:550501 till:1003770 width:20 bar:30-34 color:skyblue width:0 from:167970 till:549500 width:20 bar:30-34 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:382&nbsp;030&nbsp;&nbsp;(3.14%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:30-34 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.37%)&nbsp;&nbsp;409&nbsp;925 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:30-34 color:pink width:0 from:550501 till:959925 width:20 bar:25-29 color:skyblue width:0 from:189475 till:549500 width:20 bar:25-29 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:360&nbsp;525&nbsp;&nbsp;(2.96%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:25-29 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.15%)&nbsp;&nbsp;383&nbsp;170 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:25-29 color:pink width:0 from:550501 till:933170 width:20 bar:20-24 color:skyblue width:0 from:149555 till:549500 width:20 bar:20-24 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:400&nbsp;445&nbsp;&nbsp;(3.29%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:20-24 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.26%)&nbsp;&nbsp;396&nbsp;815 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:20-24 color:pink width:0 from:550501 till:946815 width:20 bar:15-19 color:skyblue width:0 from:122815 till:549500 width:20 bar:15-19 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:427&nbsp;185&nbsp;&nbsp;(3.51%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:15-19 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.34%)&nbsp;&nbsp;405&nbsp;925 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:15-19 color:pink width:0 from:550501 till:955925 width:20 bar:10-14 color:skyblue width:0 from:129295 till:549500 width:20 bar:10-14 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:420&nbsp;705&nbsp;&nbsp;(3.46%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:10-14 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.27%)&nbsp;&nbsp;397&nbsp;740 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:10-14 color:pink width:0 from:550501 till:947740 width:20 bar:5-9 color:skyblue width:0 from:180330 till:549500 width:20 bar:5-9 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:369&nbsp;670&nbsp;&nbsp;(3.04%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:5-9 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(2.89%)&nbsp;&nbsp;351&nbsp;920 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:5-9 color:pink width:0 from:550501 till:901920 width:20 bar:0-4 color:skyblue width:0 from:206525 till:549500 width:20 bar:0-4 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:343&nbsp;475&nbsp;&nbsp;(2.82%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:0-4 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(2.69%)&nbsp;&nbsp;327&nbsp;290 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:0-4 color:pink width:0 from:550501 till:877290 width:20 TextData = pos:(230,465) fontsize:L textcolor:purple text:"Пола-ўзроставая піраміда Антарыа" pos:(175,448) fontsize:L textcolor:darkblue text:"Мужчыны&nbsp;(48.77%)" pos:(398,448) fontsize:L textcolor:red text:"(51.23%)&nbsp;Жанчыны" </timeline> == Эканоміка == Антарыа дае каля 50 % прадукцыі апрацоўчай прамысловасці краіны і каля 25 % горназдабыўной. Асноўныя галіны прамысловасці: [[чорная металургія|чорная]] і [[каляровая металургія]], [[аўтамабілебудаванне]], нафтахімічная і нафтаперапрацоўчая, электратэхнічная, цэлюлозна-папяровая, [[харчовая прамысловасць|харчовая]] і харчасмакавая; расшыраецца прамысловасць высокіх тэхналогій. Здабываюць [[нікель]] (1-е месца ў краіне), уран, [[жалезныя руды]], [[цынк]], [[медзь]], [[золата]], [[серабро]] і інш. Антарыа — вядучая правінцыя па вытворчасці электраэнергіі: каля 35 % даюць АЭС, 34 % — ГЭС, 30 % — ЦЭС. Інтэнсіўная [[сельская гаспадарка]] з малочнай [[жывёлагадоўля]]й, [[свінагадоўля]]й і агародніцтвам, вырошчваюць сою, кукурузу, тытунь, садавіну і вінаград. На поўдні Антарыа — самая густая ў краіне транспартная сетка, міжнародныя аэрапорты. == Вядомыя асобы == * [[Артур Меен]] * [[Мары Дрэслер|М. Дрэслер]] (1868—1934) — канада-амерыканская актрыса, уладальніца прэміі «Оскар» == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Антарыо|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Адміністрацыйны падзел Канады}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Антарыа Правінцыя}} [[Катэгорыя:Правінцыі Канады]] [[Катэгорыя:Антарыа (правінцыя)| ]] 0qgcgomqmxcxpyl7fbn0348nf7n9v4s 5228039 5227945 2026-10-27T11:37:50Z Autumndancer 168015 5228039 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Антарыа}} {{Адміністрацыйная адзінка}} [[Файл:Niagara Falls- Horseshoe Falls (1).jpg|міні|[[Ніягарскі вадаспад]]]] '''Антарыа''' ({{lang-en|Ontario}}, [[Міжнародны фанетычны алфавіт|ІРА]]: /ɒnˈtɛri.oʊ/) — правінцыя [[Канада|Канады]]. Мяжуе з [[ЗША]] на поўдні, з правінцыяй [[Квебек (правінцыя)|Квебек]] на ўсходзе, і правінцыяй [[Манітоба]] на захадзе. Самая населеная канадская правінцыя. Адзіная правінцыя Канады, якая мае доступ да [[Вялікія азёры|Вялікіх азёр]]. Плошча — 1 076 395 км². Сталіца — [[Таронта]] (нас. 2.503 тыс.), найбуйнейшы горад Канады. Сталіца Канады [[Атава]] (нас. 812 тыс.) таксама знаходзіцца ў Антарыа. Найбуйнейшыя гарады: [[Броквіл]], [[Норт-Бей (Антарыа)|Норт-Бей]], [[Арора (Антарыа)|Арора]], [[Сарнія (Антарыа)|Сарнія]], [[Кітчэнер]], [[Оўквіл (Антарыа)|Оўквіл]], [[Рычманд-Хіл (Антарыа)|Рычманд-Хіл]], [[Мілтан (Антарыа)|Мілтан]]. == Геаграфія == Абмываецца [[Гудзонаў заліў|Гудзонавым залівам]] і [[Джэймс (заліў)|залівам Джэймс]] на поўначы, мяжуе з [[Квебек (правінцыя)|Квебекам]] на ўсходзе, штатамі [[ЗША]] [[Мінесота]], [[Мічыган]], [[Агая]], [[Пенсільванія]] і [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]] на поўдні і правінцыяй [[Манітоба]] на захадзе. Паўднёвая мяжа Антарыа са Злучанымі Штатамі амаль цалкам складаецца з азёр і рэк, пачынаючы з возера Вудс (Лясное). Яна працягваецца ўздоўж чатырох з пяці [[Вялікія азёры|Вялікіх азёр]] ([[Верхняе (возера)|возера Верхняе]], возера [[Гурон]], [[Эры (возера)|возера Эры]] і [[Антарыа (возера)|возера Антарыа]]) і ўздоўж [[рака Святога Лаўрэнція|ракі Святога Лаўрэнція]] каля Корнуала. [[Атава (рака)|Рака Атава]] з’яўляецца часткай мяжы з Квебекам. Найвышэйшы пункт — [[хрыбет Ішпатына]]. На большай частцы тэрыторыі [[Лаўрэнційскае ўзвышша]] (вышыня да 646 м), на поўначы — [[нізіна Гудзонава заліва]], на поўдні — частка Цэнтральных раўнін. Клімат умераны, тэмпература студзеня ад −4 да −14 °C, ліпеня 15—23 °C, [[ападкі|ападкаў]] 370—1000 мм за год. Рачная сетка густая, найбйнейшыя рэкі — [[Атавапіскат (рака)|Атавапіскат]], на поўдні [[Вялікія азёры]], на поўначы [[Гудзонаў заліў]]. [[Аленевае возера]]. Нацыянальныя паркі: [[Нацыянальны парк паўвостраў Брус]], [[Тысячы астравоў (нацыянальны парк)|Тысячы астравоў]], [[Нацыянальны парк Пукаскуа]]. == Дэмаграфія == У [[2006]] насельніцтва Антарыа складала 12,2 мільёнаў жыхароў. У [[2006]] [[англійская мова]] з’яўлялася роднай у 69,4 % жыхароў Антарыа, [[французская мова]] ў 4,1 %, [[кітайская мова|кітайская]] ў 4 %, [[італьянская мова|італьянская]] ў 2,4 %, [[іспанская мова|іспанская]] ў 1,3 %, [[нямецкая мова|нямецкая]] ў 1,3 %, [[партугальская мова|партугальская]] ў 1,3 %, [[пенджабская мова|пенджабская]] ў 1,3 %, [[польская мова|польская]] ў 1,2 %.<ref>[http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo11b.htm «Population by mother tongue, by province and territory (2006 Census) (New Brunswick, Quebec, Ontario)»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080218010252/http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo11b.htm |date=18 лютага 2008 }}</ref> У [[2001]] [[рэлігія]]й 74,6 % жыхароў Антарыа было [[хрысціянства]], 3,1 % — [[іслам]], 1,9 % — [[індуізм]], 1,7 % — [[іўдаізм]], 1,1 % — [[будызм]]. 16,3 % жыхароў не вызначалі ніякай рэлігіі. <timeline> ImageSize = width:700 height:440 PlotArea = left:40 right:1 top:35 bottom:5 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray2 value:gray(0.93) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:1100000 ScaleMinor = unit:year increment:50000 start:0 gridcolor:gray2 PlotData = bar:>85 color:skyblue width:0 from:489445 till:550000 width:20 bar:>85 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:60&nbsp;555&nbsp;&nbsp;(0.50%) textcolor:darkblue shift:(-4,-5) fontsize:10px bar:>85 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(1.08%)&nbsp;&nbsp;131&nbsp;260 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:>85 color:pink width:0 from:550001 till:681260 width:20 bar:80-84 color:skyblue width:0 from:452760 till:550000 width:20 bar:80-84 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:97&nbsp;240&nbsp;&nbsp;(0.80%) textcolor:darkblue shift:(-4,-5) fontsize:10px bar:80-84 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(1.26%)&nbsp;&nbsp;153&nbsp;035 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:80-84 color:pink width:0 from:550001 till:703035 width:20 bar:75-79 color:skyblue width:0 from:400415 till:549500 width:20 bar:75-79 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:149&nbsp;585&nbsp;&nbsp;(1.23%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:75-79 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(1.56%)&nbsp;&nbsp;189&nbsp;325 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:75-79 color:pink width:0 from:550501 till:739325 width:20 bar:70-74 color:skyblue width:0 from:362490 till:549500 width:20 bar:70-74 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:187&nbsp;510&nbsp;&nbsp;(1.54%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:70-74 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(1.76%)&nbsp;&nbsp;214&nbsp;445 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:70-74 color:pink width:0 from:550501 till:764445 width:20 bar:65-69 color:skyblue width:0 from:327360 till:549500 width:20 bar:65-69 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:222&nbsp;640&nbsp;&nbsp;(1.83%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:65-69 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(2.00%)&nbsp;&nbsp;243&nbsp;600 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:65-69 color:pink width:0 from:550501 till:793600 width:20 bar:60-64 color:skyblue width:0 from:266455 till:549500 width:20 bar:60-64 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:283&nbsp;545&nbsp;&nbsp;(2.33%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:60-64 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(2.45%)&nbsp;&nbsp;298&nbsp;440 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:60-64 color:pink width:0 from:550501 till:848440 width:20 bar:55-59 color:skyblue width:0 from:171470 till:549500 width:20 bar:55-59 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:378&nbsp;530&nbsp;&nbsp;(3.11%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:55-59 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.26%)&nbsp;&nbsp;395&nbsp;995 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:55-59 color:pink width:0 from:550501 till:945995 width:20 bar:50-54 color:skyblue width:0 from:126655 till:549500 width:20 bar:50-54 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:423&nbsp;345&nbsp;&nbsp;(3.48%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:50-54 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.67%)&nbsp;&nbsp;446&nbsp;060 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:50-54 color:pink width:0 from:550501 till:996060 width:20 bar:45-49 color:skyblue width:0 from:63610 till:549500 width:20 bar:45-49 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:486&nbsp;390&nbsp;&nbsp;(4.00%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:45-49 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(4.16%)&nbsp;&nbsp;505&nbsp;585 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:45-49 color:pink width:0 from:550501 till:1055585 width:20 bar:40-44 color:skyblue width:0 from:42870 till:549500 width:20 bar:40-44 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:507&nbsp;130&nbsp;&nbsp;(4.17%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:40-44 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(4.32%)&nbsp;&nbsp;525&nbsp;280 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:40-44 color:pink width:0 from:550501 till:1075280 width:20 bar:35-39 color:skyblue width:0 from:119780 till:549500 width:20 bar:35-39 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:430&nbsp;220&nbsp;&nbsp;(3.54%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:35-39 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.73%)&nbsp;&nbsp;453&nbsp;770 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:35-39 color:pink width:0 from:550501 till:1003770 width:20 bar:30-34 color:skyblue width:0 from:167970 till:549500 width:20 bar:30-34 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:382&nbsp;030&nbsp;&nbsp;(3.14%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:30-34 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.37%)&nbsp;&nbsp;409&nbsp;925 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:30-34 color:pink width:0 from:550501 till:959925 width:20 bar:25-29 color:skyblue width:0 from:189475 till:549500 width:20 bar:25-29 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:360&nbsp;525&nbsp;&nbsp;(2.96%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:25-29 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.15%)&nbsp;&nbsp;383&nbsp;170 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:25-29 color:pink width:0 from:550501 till:933170 width:20 bar:20-24 color:skyblue width:0 from:149555 till:549500 width:20 bar:20-24 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:400&nbsp;445&nbsp;&nbsp;(3.29%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:20-24 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.26%)&nbsp;&nbsp;396&nbsp;815 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:20-24 color:pink width:0 from:550501 till:946815 width:20 bar:15-19 color:skyblue width:0 from:122815 till:549500 width:20 bar:15-19 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:427&nbsp;185&nbsp;&nbsp;(3.51%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:15-19 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.34%)&nbsp;&nbsp;405&nbsp;925 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:15-19 color:pink width:0 from:550501 till:955925 width:20 bar:10-14 color:skyblue width:0 from:129295 till:549500 width:20 bar:10-14 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:420&nbsp;705&nbsp;&nbsp;(3.46%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:10-14 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.27%)&nbsp;&nbsp;397&nbsp;740 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:10-14 color:pink width:0 from:550501 till:947740 width:20 bar:5-9 color:skyblue width:0 from:180330 till:549500 width:20 bar:5-9 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:369&nbsp;670&nbsp;&nbsp;(3.04%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:5-9 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(2.89%)&nbsp;&nbsp;351&nbsp;920 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:5-9 color:pink width:0 from:550501 till:901920 width:20 bar:0-4 color:skyblue width:0 from:206525 till:549500 width:20 bar:0-4 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:343&nbsp;475&nbsp;&nbsp;(2.82%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:0-4 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(2.69%)&nbsp;&nbsp;327&nbsp;290 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:0-4 color:pink width:0 from:550501 till:877290 width:20 TextData = pos:(230,465) fontsize:L textcolor:purple text:"Пола-ўзроставая піраміда Антарыа" pos:(175,448) fontsize:L textcolor:darkblue text:"Мужчыны&nbsp;(48.77%)" pos:(398,448) fontsize:L textcolor:red text:"(51.23%)&nbsp;Жанчыны" </timeline> == Эканоміка == Антарыа дае каля 50 % прадукцыі апрацоўчай прамысловасці краіны і каля 25 % горназдабыўной. Асноўныя галіны прамысловасці: [[чорная металургія|чорная]] і [[каляровая металургія]], [[аўтамабілебудаванне]], нафтахімічная і нафтаперапрацоўчая, электратэхнічная, цэлюлозна-папяровая, [[харчовая прамысловасць|харчовая]] і харчасмакавая; расшыраецца прамысловасць высокіх тэхналогій. Здабываюць [[нікель]] (1-е месца ў краіне), уран, [[жалезныя руды]], [[цынк]], [[медзь]], [[золата]], [[серабро]] і інш. Антарыа — вядучая правінцыя па вытворчасці электраэнергіі: каля 35 % даюць АЭС, 34 % — ГЭС, 30 % — ЦЭС. Інтэнсіўная [[сельская гаспадарка]] з малочнай [[жывёлагадоўля]]й, [[свінагадоўля]]й і агародніцтвам, вырошчваюць сою, кукурузу, тытунь, садавіну і вінаград. На поўдні Антарыа — самая густая ў краіне транспартная сетка, міжнародныя аэрапорты. == Вядомыя асобы == * [[Артур Меен]] * [[Мары Дрэслер|М. Дрэслер]] (1868—1934) — канада-амерыканская актрыса, уладальніца прэміі «Оскар» == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Антарыо|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Адміністрацыйны падзел Канады}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Антарыа Правінцыя}} [[Катэгорыя:Правінцыі Канады]] [[Катэгорыя:Антарыа (правінцыя)| ]] bh7xqglo66q5bxi46yhr3fl435v4rpp 5228073 5228039 2026-10-27T11:50:30Z Autumndancer 168015 5228073 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Антарыа}} {{Адміністрацыйная адзінка}} [[Файл:Niagara Falls- Horseshoe Falls (1).jpg|міні|[[Ніягарскі вадаспад]]]] '''Антарыа''' ({{lang-en|Ontario}}, [[Міжнародны фанетычны алфавіт|ІРА]]: /ɒnˈtɛri.oʊ/) — правінцыя [[Канада|Канады]]. Мяжуе з [[ЗША]] на поўдні, з правінцыяй [[Квебек (правінцыя)|Квебек]] на ўсходзе, і правінцыяй [[Манітоба]] на захадзе. Самая населеная канадская правінцыя. Адзіная правінцыя Канады, якая мае доступ да [[Вялікія азёры|Вялікіх азёр]]. Плошча — 1 076 395 км². Сталіца — [[Таронта]] (нас. 2.503 тыс.), найбуйнейшы горад Канады. Сталіца Канады [[Атава]] (нас. 812 тыс.) таксама знаходзіцца ў Антарыа. Найбуйнейшыя гарады: [[Броквіл]], [[Норт-Бей (Антарыа)|Норт-Бей]], [[Арора (Антарыа)|Арора]], [[Сарнія (Антарыа)|Сарнія]], [[Кітчэнер]], [[Оўквіл (Антарыа)|Оўквіл]], [[Рычманд-Хіл (Антарыа)|Рычманд-Хіл]], [[Берлінгтан (Антарыа)|Берлінгтан]], [[Мілтан (Антарыа)|Мілтан]]. == Геаграфія == Абмываецца [[Гудзонаў заліў|Гудзонавым залівам]] і [[Джэймс (заліў)|залівам Джэймс]] на поўначы, мяжуе з [[Квебек (правінцыя)|Квебекам]] на ўсходзе, штатамі [[ЗША]] [[Мінесота]], [[Мічыган]], [[Агая]], [[Пенсільванія]] і [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]] на поўдні і правінцыяй [[Манітоба]] на захадзе. Паўднёвая мяжа Антарыа са Злучанымі Штатамі амаль цалкам складаецца з азёр і рэк, пачынаючы з возера Вудс (Лясное). Яна працягваецца ўздоўж чатырох з пяці [[Вялікія азёры|Вялікіх азёр]] ([[Верхняе (возера)|возера Верхняе]], возера [[Гурон]], [[Эры (возера)|возера Эры]] і [[Антарыа (возера)|возера Антарыа]]) і ўздоўж [[рака Святога Лаўрэнція|ракі Святога Лаўрэнція]] каля Корнуала. [[Атава (рака)|Рака Атава]] з’яўляецца часткай мяжы з Квебекам. Найвышэйшы пункт — [[хрыбет Ішпатына]]. На большай частцы тэрыторыі [[Лаўрэнційскае ўзвышша]] (вышыня да 646 м), на поўначы — [[нізіна Гудзонава заліва]], на поўдні — частка Цэнтральных раўнін. Клімат умераны, тэмпература студзеня ад −4 да −14 °C, ліпеня 15—23 °C, [[ападкі|ападкаў]] 370—1000 мм за год. Рачная сетка густая, найбйнейшыя рэкі — [[Атавапіскат (рака)|Атавапіскат]], на поўдні [[Вялікія азёры]], на поўначы [[Гудзонаў заліў]]. [[Аленевае возера]]. Нацыянальныя паркі: [[Нацыянальны парк паўвостраў Брус]], [[Тысячы астравоў (нацыянальны парк)|Тысячы астравоў]], [[Нацыянальны парк Пукаскуа]]. == Дэмаграфія == У [[2006]] насельніцтва Антарыа складала 12,2 мільёнаў жыхароў. У [[2006]] [[англійская мова]] з’яўлялася роднай у 69,4 % жыхароў Антарыа, [[французская мова]] ў 4,1 %, [[кітайская мова|кітайская]] ў 4 %, [[італьянская мова|італьянская]] ў 2,4 %, [[іспанская мова|іспанская]] ў 1,3 %, [[нямецкая мова|нямецкая]] ў 1,3 %, [[партугальская мова|партугальская]] ў 1,3 %, [[пенджабская мова|пенджабская]] ў 1,3 %, [[польская мова|польская]] ў 1,2 %.<ref>[http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo11b.htm «Population by mother tongue, by province and territory (2006 Census) (New Brunswick, Quebec, Ontario)»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080218010252/http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo11b.htm |date=18 лютага 2008 }}</ref> У [[2001]] [[рэлігія]]й 74,6 % жыхароў Антарыа было [[хрысціянства]], 3,1 % — [[іслам]], 1,9 % — [[індуізм]], 1,7 % — [[іўдаізм]], 1,1 % — [[будызм]]. 16,3 % жыхароў не вызначалі ніякай рэлігіі. <timeline> ImageSize = width:700 height:440 PlotArea = left:40 right:1 top:35 bottom:5 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray2 value:gray(0.93) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:1100000 ScaleMinor = unit:year increment:50000 start:0 gridcolor:gray2 PlotData = bar:>85 color:skyblue width:0 from:489445 till:550000 width:20 bar:>85 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:60&nbsp;555&nbsp;&nbsp;(0.50%) textcolor:darkblue shift:(-4,-5) fontsize:10px bar:>85 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(1.08%)&nbsp;&nbsp;131&nbsp;260 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:>85 color:pink width:0 from:550001 till:681260 width:20 bar:80-84 color:skyblue width:0 from:452760 till:550000 width:20 bar:80-84 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:97&nbsp;240&nbsp;&nbsp;(0.80%) textcolor:darkblue shift:(-4,-5) fontsize:10px bar:80-84 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(1.26%)&nbsp;&nbsp;153&nbsp;035 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:80-84 color:pink width:0 from:550001 till:703035 width:20 bar:75-79 color:skyblue width:0 from:400415 till:549500 width:20 bar:75-79 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:149&nbsp;585&nbsp;&nbsp;(1.23%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:75-79 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(1.56%)&nbsp;&nbsp;189&nbsp;325 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:75-79 color:pink width:0 from:550501 till:739325 width:20 bar:70-74 color:skyblue width:0 from:362490 till:549500 width:20 bar:70-74 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:187&nbsp;510&nbsp;&nbsp;(1.54%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:70-74 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(1.76%)&nbsp;&nbsp;214&nbsp;445 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:70-74 color:pink width:0 from:550501 till:764445 width:20 bar:65-69 color:skyblue width:0 from:327360 till:549500 width:20 bar:65-69 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:222&nbsp;640&nbsp;&nbsp;(1.83%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:65-69 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(2.00%)&nbsp;&nbsp;243&nbsp;600 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:65-69 color:pink width:0 from:550501 till:793600 width:20 bar:60-64 color:skyblue width:0 from:266455 till:549500 width:20 bar:60-64 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:283&nbsp;545&nbsp;&nbsp;(2.33%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:60-64 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(2.45%)&nbsp;&nbsp;298&nbsp;440 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:60-64 color:pink width:0 from:550501 till:848440 width:20 bar:55-59 color:skyblue width:0 from:171470 till:549500 width:20 bar:55-59 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:378&nbsp;530&nbsp;&nbsp;(3.11%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:55-59 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.26%)&nbsp;&nbsp;395&nbsp;995 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:55-59 color:pink width:0 from:550501 till:945995 width:20 bar:50-54 color:skyblue width:0 from:126655 till:549500 width:20 bar:50-54 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:423&nbsp;345&nbsp;&nbsp;(3.48%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:50-54 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.67%)&nbsp;&nbsp;446&nbsp;060 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:50-54 color:pink width:0 from:550501 till:996060 width:20 bar:45-49 color:skyblue width:0 from:63610 till:549500 width:20 bar:45-49 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:486&nbsp;390&nbsp;&nbsp;(4.00%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:45-49 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(4.16%)&nbsp;&nbsp;505&nbsp;585 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:45-49 color:pink width:0 from:550501 till:1055585 width:20 bar:40-44 color:skyblue width:0 from:42870 till:549500 width:20 bar:40-44 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:507&nbsp;130&nbsp;&nbsp;(4.17%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:40-44 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(4.32%)&nbsp;&nbsp;525&nbsp;280 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:40-44 color:pink width:0 from:550501 till:1075280 width:20 bar:35-39 color:skyblue width:0 from:119780 till:549500 width:20 bar:35-39 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:430&nbsp;220&nbsp;&nbsp;(3.54%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:35-39 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.73%)&nbsp;&nbsp;453&nbsp;770 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:35-39 color:pink width:0 from:550501 till:1003770 width:20 bar:30-34 color:skyblue width:0 from:167970 till:549500 width:20 bar:30-34 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:382&nbsp;030&nbsp;&nbsp;(3.14%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:30-34 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.37%)&nbsp;&nbsp;409&nbsp;925 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:30-34 color:pink width:0 from:550501 till:959925 width:20 bar:25-29 color:skyblue width:0 from:189475 till:549500 width:20 bar:25-29 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:360&nbsp;525&nbsp;&nbsp;(2.96%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:25-29 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.15%)&nbsp;&nbsp;383&nbsp;170 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:25-29 color:pink width:0 from:550501 till:933170 width:20 bar:20-24 color:skyblue width:0 from:149555 till:549500 width:20 bar:20-24 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:400&nbsp;445&nbsp;&nbsp;(3.29%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:20-24 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.26%)&nbsp;&nbsp;396&nbsp;815 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:20-24 color:pink width:0 from:550501 till:946815 width:20 bar:15-19 color:skyblue width:0 from:122815 till:549500 width:20 bar:15-19 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:427&nbsp;185&nbsp;&nbsp;(3.51%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:15-19 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.34%)&nbsp;&nbsp;405&nbsp;925 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:15-19 color:pink width:0 from:550501 till:955925 width:20 bar:10-14 color:skyblue width:0 from:129295 till:549500 width:20 bar:10-14 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:420&nbsp;705&nbsp;&nbsp;(3.46%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:10-14 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(3.27%)&nbsp;&nbsp;397&nbsp;740 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:10-14 color:pink width:0 from:550501 till:947740 width:20 bar:5-9 color:skyblue width:0 from:180330 till:549500 width:20 bar:5-9 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:369&nbsp;670&nbsp;&nbsp;(3.04%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:5-9 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(2.89%)&nbsp;&nbsp;351&nbsp;920 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:5-9 color:pink width:0 from:550501 till:901920 width:20 bar:0-4 color:skyblue width:0 from:206525 till:549500 width:20 bar:0-4 color:white width:0 from:350000 till:350001 width:1 text:343&nbsp;475&nbsp;&nbsp;(2.82%) textcolor:darkblue shift:(-11,-5) fontsize:10px bar:0-4 color:black width:0 from:549501 till:550500 width:19 text:(2.69%)&nbsp;&nbsp;327&nbsp;290 textcolor:red shift:(30,-5) fontsize:10px bar:0-4 color:pink width:0 from:550501 till:877290 width:20 TextData = pos:(230,465) fontsize:L textcolor:purple text:"Пола-ўзроставая піраміда Антарыа" pos:(175,448) fontsize:L textcolor:darkblue text:"Мужчыны&nbsp;(48.77%)" pos:(398,448) fontsize:L textcolor:red text:"(51.23%)&nbsp;Жанчыны" </timeline> == Эканоміка == Антарыа дае каля 50 % прадукцыі апрацоўчай прамысловасці краіны і каля 25 % горназдабыўной. Асноўныя галіны прамысловасці: [[чорная металургія|чорная]] і [[каляровая металургія]], [[аўтамабілебудаванне]], нафтахімічная і нафтаперапрацоўчая, электратэхнічная, цэлюлозна-папяровая, [[харчовая прамысловасць|харчовая]] і харчасмакавая; расшыраецца прамысловасць высокіх тэхналогій. Здабываюць [[нікель]] (1-е месца ў краіне), уран, [[жалезныя руды]], [[цынк]], [[медзь]], [[золата]], [[серабро]] і інш. Антарыа — вядучая правінцыя па вытворчасці электраэнергіі: каля 35 % даюць АЭС, 34 % — ГЭС, 30 % — ЦЭС. Інтэнсіўная [[сельская гаспадарка]] з малочнай [[жывёлагадоўля]]й, [[свінагадоўля]]й і агародніцтвам, вырошчваюць сою, кукурузу, тытунь, садавіну і вінаград. На поўдні Антарыа — самая густая ў краіне транспартная сетка, міжнародныя аэрапорты. == Вядомыя асобы == * [[Артур Меен]] * [[Мары Дрэслер|М. Дрэслер]] (1868—1934) — канада-амерыканская актрыса, уладальніца прэміі «Оскар» == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Антарыо|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Адміністрацыйны падзел Канады}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Антарыа Правінцыя}} [[Катэгорыя:Правінцыі Канады]] [[Катэгорыя:Антарыа (правінцыя)| ]] 5wuyxw4y8ou1dl69xp1kggu6ftv0pqa 0 32012 5227517 4882588 2026-10-26T18:36:30Z CzechoBot 17685 стандартызацыя бібліяграфічных спасылак на энцыклапедыі праз адмысловыя шаблоны крыніц 5227517 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} '''Адукацыя''' ({{lang-la|educatio}} — выхаванне) — працэс і вынік набыцця сістэматызаваных ведаў, уменняў і навыкаў у навучальных установах або самаадукацыяй.<ref name=belse>{{Крыніцы/БелСЭ|1|||132}}</ref><ref>Юрыдычныя вызначэнні адукацыі могуць быць болей падрабязнымі, і адрознівацца ў розных нацыянальных заканадаўствах.</ref> У больш шырокім плане адукацыя — гэта культурна-адукацыйная прастора, якая ахоплівае сям’ю, разнастайныя навучальна-выхаваўчыя і пазашкольныя ўстановы, нефармальную адукацыю, сацыяльна-педагагічную інфармаструктуру, адукацыйныя працэсы на вытворчасці і ў грамадска-культурным жыцці, самаадукацыі і інш., дзе ўзнаўляецца і ўдасканальваецца інтэлектуальна-творчы і прафесійна-кваліфікацыйны патэнцыял народа. У залежнасці ад характару падрыхтоўкі чалавека да жыцця і працы адрозніваюць [[агульная адукацыя|агульную адукацыю]] і спецыяльную адукацыю; у залежнасці ад аб’ёму — пачатковую, сярэднюю і вышэйшую (толькі спецыяльная); паводле адносін да царквы (уплыву царквы) — свецкая і канфесійная. Падраздзяленні адукацыі адрозніваюцца ў розных адукацыйных сістэмах.<ref name=belse/> Узровень агульнай і адмысловай адукацыі абумаўляецца патрабаваннямі вытворчасці, станам навукі, тэхнікі і культуры, а таксама грамадскімі адносінамі. Адукацыя — [[сацыяльны інстытут]], які выконвае функцыі падрыхтоўкі і ўключэнні індывіда ў розныя сферы жыццядзейнасці грамадства, прылучэнні яго да культуры. Беларуская нацыянальная сістэма адукацыі ўключае агульную, прафесійную адукацыю, сямейнае, грамадскае выхаванне, самаадукацыю і самавыхаванне. У залежнасці ад аб’ёму і тэрмінаў навучання адрозніваюць агульную адукацыю (пачатковы, базавы і сярэдні ўзроўні), прафесійную адукацыю (дапрафесійная арыентацыя, адбор, сярэдняя прафесійная падрыхтоўка), вышэйшую адукацыю (падрыхтоўка спецыялістаў вышэйшай кваліфікацыі для розных галін навукі, тэхнікі і культуры) і адукацыю дарослых (паслядыпломная адукацыя). Паводле формы навучання адукацыя бывае дзённая (стацыянарная), вячэрняя і завочная; паводле адносін да царквы — свецкая (незалежная ад уплыву царквы) і канфесійная, якую кантралюе царква. Змест адукацыі вызначаецца станам навукі, тэхнікі, культуры, мастацтва, міжнародным і нацыянальным стандартамі, вучэбнымі планамі і праграмамі. == Філасофія адукацыі == Iдэя якаснай адукацыі, якая развівае чалавека і грамадства, зыходзіць з разумення Асветы. Асвета — гэта прылучэнне чалавека да свядомага саўдзелу ў сваім жыцці — прыняцце маральнасці чалавечай прыроды. Адукацыя пачынаецца з азначэння сябе: я — ёсць Чалавек Разумны. Мая разумная прырода патрабуе адукацыі і культуры, без чаго годнае жыццё немагчыма. Адукацыя — сістэма спазнання ісціны аб міры і жыцці, заснаваная на дыялогу вучня і настаўнікі. == Падыходы да адукацыі == На працягу стагоддзяў вядуцца дыскусіі аб адукацыі — чаму і як трэба вучыць людзей. * Элітарнасць або эгалітарнасць: ці трэба даваць усім аднолькавую адукацыю, або трэба рыхтаваць інтэлектуальную эліту, а астатнім даваць неабходны мінімум? * Рабіць упор на практычна карысныя веды або на агульнае развіццё асобы? * Ці павінна адукацыя быць спецыялізаванай або ўніверсальнай? Адукацыя павінна спалучаць універсальнасць і спецыялізацыю, як таго патрабуе прырода інфармацыі і чалавека, які інафармацыю засвойвае. Універсальнасць дыктуецца Адзінствам прыроды міру, часткай якой з’яўляецца чалавек разумны, а спецыялізацыя — разнастайнасцю ўмоў жыцця і магчымасцяў індывіда. Элітарнасць у адукацыі падобная абмежаванасці ў мысленні, што несумесна з прыродай розуму. «Мудры той, хто ведае не шматлікае, а патрэбнае» — Эсхіл «Не імкніся ведаць усё, каб не стаць ва ўсім невукам» — Дэмакрыт == Узроўні адукацыі == * Агульная адукацыя ** Дашкольная адукацыя ** Пачатковая агульная адукацыя ** Асноўная агульная адукацыя ** Сярэдняя (поўная) агульная адукацыя ** Дадатковая адукацыя дзяцей і моладзі * Прафесійная адукацыя ** Пачатковая прафесійная адукацыя ** Сярэдняя прафесійная адукацыя ** Вышэйшая прафесійная адукацыя + Бакалаўрыят + Магістратура * Паслявнузскае прафесійная адукацыя ** Аспірантура ** Дактарантура ** Падвышэнне кваліфікацыі ** Другая вышэйшая адукацыя ** Перападрыхтоўка * Прафесійная падрыхтоўка * Дадатковая адукацыя дарослых == Галіны адукацыі == * Горная адукацыя * Натуральна-навуковая адукацыя * Хіміка тэхналагічная адукацыя * Радыетэхнічная адукацыя * Будаўнічая адукацыя * Матэматычная адукацыя * Энергетычная адукацыя * Сельскагаспадарчая адукацыя * Медыцынская адукацыя * Гістарычная адукацыя * Педагагічная адукацыя * Ваенная адукацыя * Юрыдычная адукацыя * Эканамічная адукацыя * Тэалагічная адукацыя * Бізнес-адукацыя == Навуковыя кірункі ў сферы адукацыі == * Акмеалогія * Андрагогіка * [[Дыдактыка]] * Дыдактычная эўрыстыка * Гісторыя педагогікі * Карэкцыйная педагогіка * Метадалогія педагогікі * Методыка навучання * [[Педагогіка]] * Педагагічная іннаватыка * Педагагічная псіхалогія * Педалогія * Псіхалогія * Сацыяльная педагогіка * Параўнальная педагогіка * [[Сурдапедагогіка]] * Кіраванне адукацыяй * [[Філасофія адукацыі]] == Практыка адукацыі == * Арганізацыя вучэбнага працэсу * Педагагічныя тэхналогіі * Электроннае навучанне * Дыстанцыйнае навучанне * Стандарт адукацыі == Гл. таксама == * [[Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб адукацыі]] == Спасылкі == * [http://www.dlearn.org/directory/СДО Сістэмы дыстанцыйнага навучання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140213174547/http://www.dlearn.org/directory/%D0%A1%D0%94%D0%9E |date=13 лютага 2014 }} {{зноскі}} == Літаратура == * Александрова О. А. Образование: доступность или качество — последствия выбора // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 2. — С. 83-93. {{ref-ru}} * Воробьев Ю. Л. Периферийный рынок образовательных услуг: взгляд из провинции // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 3. — С. 62-70. {{ref-ru}} * Гуревич П. С. Психология элитарного образования // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 4. — С. 128—138. {{ref-ru}} * Гневашева В. А., Луков Вал. А. Тема высшего образования в новейшей российской научной литературе. {{ref-ru}} * Ильинский И. М. Об элитарном образовании // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 3. — С. 6-13. {{ref-ru}} * Кузнецова Т. Ф. Философия, философская культура и гуманитаризация высшего образования // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 1. — С. 22-28. {{ref-ru}} * Образование в DMOZ.ORG {{ref-ru}} * Плаксий С. И. Качественные параметры высшего образования // Знание. Понимание. Умение. — 2004. — № 1. — С. 19-24. {{ref-ru}} * Сянькевіч Г. Р. Адукацыя // {{крыніцы/БелСЭ|1}} С.132. * Адукацыя // Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1998. ISBN 985-11-0108-7 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Адукацыя| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] 3ybut808068h96uiwm7p4bjtfol4fwb 0 41277 5227729 5226668 2026-10-27T03:39:02Z Chipmunkdavis 36049 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Iosif Vovk-Levanovich, Nikolay Nikolsky, and Aleksandr Voznesensky near Minsk (late 1920s).jpg]] → [[File:Josif Voŭk-Levanovič, Mikałaj Nikolski, and Alaksandr Vazniasenski near Miensk (late 1920s).jpg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) · Original uploader's request to use normative Belarusian Latin orthography (lacinka) 5227729 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[мовазнавец]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 25 кастрычніка (6 лістапада) 1891 года на хутары [[Лявонаўка (Пухавіцкі раён)|Лявонаўка]] [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] (цяпер — [[Асіповіцкі раён]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]). [[Файл:Graduation certificate from Petrograd University of Iosif Vovk-Levanovich (1918).jpg|thumb|left|240px|Копія пасведчання аб заканчэнні [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] (1918 г.)]] У 1911 годзе скончыў [[Бабруйская гімназія|Бабруйскую гімназію]] і паступіў на гісторыка-філалагічны факультэт [[Пецярбургскі ўніверсітэт|Пецярбургскага ўніверсітэта]]. З пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] пайшоў добраахвотнікам у войска. Быў паранены. У лютым 1918 года дэмабілізаваўся, вярнуўся на Радзіму. Тут перажыў нямецкую і польскую акупацыі. Выкладаў у Бабруйскай і Клецкай гімназіях рускую і лацінскую мовы. У жніўні 1920 года мабілізаваны ў [[Чырвоная Армія|Чырвоную Армію]]. Дэмабілізаваўся ў 1922 годзе. У 1923 годзе скончыў [[Петраградскі ўніверсітэт]]. [[Файл:Josif Voŭk-Levanovič, Mikałaj Nikolski, and Alaksandr Vazniasenski near Miensk (late 1920s).jpg|thumb|right|320px|Іосіф Воўк-Левановіч, акадэмік [[Мікалай Міхайлавіч Нікольскі|Мікалай Нікольскі]] і прафесар [[Аляксандр Мікалаевіч Вазнясенскі|Аляксандр Вазнясенскі]] (злева направа) на маёўцы пад Менскам (канец 1920-х гг.)]] Прыехаў у [[Мінск]], дзе выкладаў беларускую мову ў польскім і яўрэйскім педтэхнікумах. З лютага 1924 года — у [[БДУ]] на кафедры гісторыі беларускай мовы (з 1927 г. — дацэнт). Адначасова з 1927 года — навуковы сакратар Камісіі па ўкладанні гістарычнага слоўніка беларускай мовы [[Інбелкульт]]а. У 1929—1930 гадах працаваў у Інстытуце мовазнаўства [[БелАН]]. Асноўныя сферы навуковых інтарэсаў — гісторыя беларускай мовы і беларуская дыялекталогія. У верасні 1930 года вымушаны выехаць з Беларусі. Працаваў у [[Саратаў|Саратаве]] загадчыкам кафедры агульнага мовазнаўства ва ўніверсітэце (1930—1931), з 1931 года — у педінстытуце. [[Файл:Lecture plan on Russian dialectology by Iosif Vovk-Levanovich in Orenburg (1937).png|thumb|left|220px|План лекцый па рускай дыялекталогіі ў Арэнбургскім педінстытуце, складзены І. Воўк-Левановічам перад арыштам (23 сакавіка 1937 г.)]] У 1934 годзе быў арыштаваны мясцовым прадстаўніцтвам [[ДПУ]], знаходзіўся пад вартай на працягу трох месяцаў, але адпушчаны без прад’яўлення абвінавачванняў. Хутка пераехаў у Арэнбург, жыў па адрасе: вул. Савецкая, 21. З верасня 1934 года прыступіў да працы ў Арэнбургскім педагагічным інстытуце на пасадзе загадчыка кафедры рускай мовы і літаратуры. 17 верасня 1937 года арыштаваны органамі [[НКУС]] па Арэнбургскай вобласці, беспадстаўна абвінавачаны ва ўдзеле ў «контрэвалюцыйнай, тэрарыстычнай і дыверсійна-шкодніцкай арганізацыі». Уключаны ў спіс асоб, якія падлягаюць [[расстрэл|рэпрэсіям па першай катэгорыі]]<ref>РГАСПИ, ф.17, оп.171, дело 413, лист 304. Список от 22 декабря 1937 г. (Оренбургская область) — 1-я категория.</ref>. 2 лютага 1938 года [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР]] прыгавораны да расстрэлу, які неадкладна быў выкананы (паводле іншых звестак памёр у лагеры на Поўначы 19 жніўня 1943 г.). Рэабілітаваны пасмяротна. == Навуковая дзейнасць == [[Файл:Recommendation for Associate Professor Iosif Vovk-Levanovich written by Yevfimy Karsky (1928).jpg|thumb|right|260px|Аўтограф характарыстыкі дацэнта БДУ І. Воўк-Левановіча, складзенай заснавальнікам беларускага навуковага мовазнаўства акадэмікам [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхімам Карскім]] (6 верасня 1928 г.)]] Асноўныя кірункі навуковых даследаванняў Іосіфа Воўк-Левановіча — гісторыя беларускай мовы, гістарычная і сінхранічная дыялекталогія, мова старажытных помнікаў і выданняў [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]], методыка складання гістарычнага слоўніка беларускай мовы, а таксама пытанні беларускага правапісу. У 1926 годзе да [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] падрыхтаваў даследаванне «Да пытання аб аканні ў беларускім правапісе». У тым жа годзе ў юбілейным зборніку Інбелкульта «Чатырохсотлецце беларускага друку» апублікаваў грунтоўную працу «Мова выданняў Францішка Скарыны». Даследаваў моўныя асаблівасці дакументаў [[Літоўская метрыка|Літоўскай метрыкі]], падрыхтаваў падрабязны дыялекталагічны нарыс гаворак Бабруйшчыны (вёскі Татаркавічы і наваколля). Быў паслядоўнікам акадэміка [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхіма Карскага]], які высока ацэньваў навуковую падрыхтоўку і даследчыцкі талент вучонага. === Выбраныя публікацыі і рукапісы === <gallery widths="180px" heights="230px" class="center"> Article Language of Francysk Skaryna publications in Four Hundred Years of Belarusian Printing by Iosif Vovk-Levanovich (1926).jpg|Тытульны аркуш даследавання «Мова выданняў Францішка Скарыны» ў зборніку «[[Чатырохсотлецце беларускага друку]]» (1926) Article On the Issue of Akanye in Belarusian Orthography with dedication to Serzhputowski by Iosif Vovk-Levanovich (1926).jpg|Асобны адбітак «Да пытання аб аканні ў беларускім правапісе» (1926) з аўтарскім дарчым надпісам [[Аляксандр Казіміравіч Сержпутоўскі|А. Сержпутоўскаму]] Offprint Dialectological Study of Tatarkavichy Dialects by Iosif Vovk-Levanovich (1928).jpg|Дыялекталагічны нарыс «Важнейшыя рысы гаворак вёскі Татаркавічы і гаворак вакольных вёсак» (Інбелкульт, 1928) Offprint On Principles and Methods of Historical Dictionary of Belarusian Language by Iosif Vovk-Levanovich (1930).jpg|Праца «Аб прынцыпах і метадах укладання гістарычнага слоўніка беларускай мовы» (БелАН, 1930) Manuscript and offprint Past in Future Tense in Lithuanian Metrica Language by Iosif Vovk-Levanovich (1927).jpg|Аўтограф і адбітак даследавання «Форма прошлага ў будучым (буду-лъ) у мове дакументаў «Літоўскай метрыкі» (1927) Letter from Yevhen Tymchenko to Iosif Vovk-Levanovich on Historical Dictionary of Ukrainian Language (1928).jpg|Ліст акадэміка [[Цімчанка Яўген Канстанцінавіч|Яўгена Цімчанкі]] да І. Воўк-Левановіча па методыцы складання гістарычнага слоўніка (1928) </gallery> == Творы == * Лекцыі па гісторыі беларускай мовы. Уступ і фанетыка. Мн., 1927 (факсімільнае выданне, 1994); * Гістарычнае вывучэнне беларускай мовы ў славянскай філалогіі: Гісторыка-метадалагічны нарыс // Працы БДУ. 1925, № 6-7. С. 98—127; * Мова выданняў Францішка Скарыны // [https://files.knihi.com/Knihi/nlb.by/Eura/400.pdf Чатырохсотлецце беларускага друку]. Мн., 1926. С. 262—283; * Форма «прошлага ў будучым» (''буду-лъ'') у мове дакументаў «Літоўскай метрыкі» // Працы БДУ. 1927. Т. 16; * [https://kramerius.lib.cas.cz/view/uuid:f49a40bb-ed12-431d-8eea-c0ab5d337ef3?page=uuid:07002525-8820-43e9-8473-e8406af9b00f Ещё к вопросу о «ляшских» чертах в белорусской фонетике] // Slavia (Praha). 1930. R. 9. S. 500—523. == Памяць == 21 снежня 2021 года ў [[Інстытут мовазнаўства АН Беларусі|Інстытуце мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] адбыўся круглы стол «І. В. Воўк-Левановіч і беларуская гістарычная лексікаграфія 20-х гг. ХХ ст.», прымеркаваны да 130-годдзя нараджэння вучонага і да 100-годдзя [[Інбелкульт|Iнстытута беларускай культуры]]<ref>{{cite web|author = |authorlink = |date = |url =https://iml.basnet.by/naviny/31-12-2021-adbyusia-kruhly-stol-%E2%80%9Civ-vouk-lievanovic-i-bielaruskaja-histarycnaja-lieksikahrafi |title =Адбыўся круглы стол «І. В. Воўк-Левановіч і беларуская гістарычная лексікаграфія 20-х гг. ХХ ст.»|publisher =Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі |access-date = |language = }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Германовіч І. К.'' Беларускія мовазнаўцы: Нарысы жыцця і навуковай дзейнасці. Мн., 1985. С. 115—126. * {{Крыніцы/БелЭн|4}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} == Спасылкі == * {{cite web|url=https://csl.bas-net.by/proekty/virtualnye-proekty-biblioteki/rukapisy-ne-garacz/volk-leonovich-iosif-vasilevich/|title=Волк-Леонович Иосиф Васильевич (1891–1943)|publisher=[[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] (Фонд 18, вопіс 1)|access-date=2026-10-26}} {{Commons}} * {{cite web|author = |authorlink = |date =|url =https://csl.bas-net.by/news/one-news.asp?id=88888|title =Да 130 годдзя з дня нараджэння Іосіфа Васільевіча Воўка-Левановіча|publisher =[[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі]] |access-date = 2024-12-01|language = }} * {{cite web|author =|authorlink =|date = 2021-12-21|url =https://www.youtube.com/watch?v=nto6w0K9MMI|title =Круглы стол «І. В. Воўк-Левановіч і беларуская гістарычная лексікаграфія 20-х гг. ХХ ст.» |publisher =Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа ДНУ «Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі» |access-date = 2024-11-29|language = }} * [https://www.sb.by/articles/lingvisticheskaya-diskussiya-s-rasstrelom.html Лингвистическая дискуссия с расстрелом. Фрагменты биографии Осипа Волк-Левановича] // СБ, 28.08.2009 * [http://old.ihst.ru/projects/sohist/repress/belan.pdf ВОЛК-ЛЕВАНОВИЧ Иосиф Васильевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210831030105/http://old.ihst.ru/projects/sohist/repress/belan.pdf |date=31 жніўня 2021 }} // {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Возвращенные имена: Сотрудники АН Беларуси, пострадавшие в период сталин. репрессий|арыгінал = |спасылка = |адказны = сост. и авт. предисл. Н. В. Токарев; под ред. А. С. Махнача|выданне = |месца =Мн. |выдавецтва =Навука i тэхнiка|год = 1992|том = |старонкі =|старонак =120|серыя = |isbn = 5-343-01246-9|тыраж =1000}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Воўк-Левановіч Іосіф Васілевіч}} [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Асіповіцкім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Бабруйскай гімназіі]] 0163mimfk5odkipalgw3p4p8yrg7mrx 0 42311 5227477 5225973 2026-10-26T17:52:01Z Ілля Касакоў 21245 5227477 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Чаплін}} {{Кінематаграфіст}} '''Чарлз Спе́нсер Ча́плін''', '''Ча́рлі Ча́плін''' ({{lang-en|Charles Spencer Chaplin}}; {{ДН|16|4|1889}}, [[Лондан]] — {{ДС|25|12|1977}}, Карсейр-сюр-Вевэ, [[Швейцарыя]]) — [[Англія|англійскі]] і [[ЗША|амерыканскі]] [[кінаакцёр]] і [[кінарэжысёр]] першай паловы 20-га стагоддзя. Прызнаны адным з найлепшых комікаў у гісторыі сусветнага [[кіно]], тройчы ўганараваны прэміяй «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]». Ён іграў ролі, пісаў сцэнарыі, прадзюсаваў уласныя фільмы. Чаплін быў адным з класікаў [[Нямое кіно|эры нямога кіно]]. За сваю кар’еру, якая доўжылася больш як 65 гадоў, ён прайшоў шлях ад [[Віктарыянская эпоха|віктарыянскай]] сцэны брытанскага мюзік-холаў да [[Галівуд]]а — цэнтра сусветнага кінамастацтва. == Біяграфія == === Паходжанне === Некалькі пакаленняў сямейства Чаплінаў пражывала на ўсходзе Англіі ў [[Суфалк|графстве Суфалк]]. Мяркуючы з прозвішча, гэта былі нашчадкі [[гугенот]]аў, якія ахвотна сяліліся ва Усходняй Англіі. Прапрадзед Чапліна Сэдрах нарадзіўся ў 1786 годзе і стаў сельскім шаўцом ў [[Грэйт-Фінбара]]. Бацька Чарлз Чаплін нарадзіўся 18 сакавіка 1863 года на Оркас-стрыт, у Мерылебоўні. Маці — Ханна Харыет Педлінгем Хіл — нарадзілася ў 1865 годзе на Кэмдэн-стрыт, 11. Яна таксама паходзіла з шавецкага роду. Цырымонія шлюбу Чарлза Чапліна і Ханны Хіл праходзіла ў царкве святога Яна ў Лондане. === Дзяцінства і юнацтва === Чарлі Чаплін нарадзіўся 16 красавіка 1889 года ў Лондане. Неўзабаве пасля нараджэння Чарлі яго бацькі разышліся; дзеці засталіся на апецы маці, Ханы Харыет Хіл, якая выступала ў [[вар’етэ]]. Праз некалькі гадоў яна страціла голас і ў 1896 годзе была вымушаная пакінуць сцэну. Браты Сід і Чарлі (разам з маці) апынуліся ў працоўным доме ў Ламбета, а потым іх аддалі ў школу для сірот і бедных дзяцей. Чарлі ўпершыню выступіў на сцэне ў 1894 годзе, ва ўзросце пяці гадоў, калі са сваім нумарам замяніў маці ў праграме мюзік-хола. У канцы 1898 года ён уступае ў дзіцячую танцавальную групу «Восем ланкашырскіх хлопцаў» ({{lang-en|The Eight Lankashire Lads}}). Гэта паўплывала на яго творчую манеру, Чаплінавы фільмы крытыкі пазней называлі «фільмамі-балетамі». На Каляды 1900 года «Ланкашырскія хлопцы» ўдзельнічалі ў пантаміме «Папялушка». Чаплін у гарнітуры кошкі ўпершыню атрымаў магчымасць рассмяшыць гледачоў. Вясной 1901 года Чаплін пакідае трупу «ланкашырскіх хлопцаў». 9 мая 1901 года ва ўзросце 37 гадоў памірае бацька Чапліна. Чарлі рэдка наведвае школу, працуе прадаўцом газет, памочнікам урача, у друкарні і т.п., але нідзе доўга не затрымліваецца праз юны ўзрост. У 1903 годзе ён ва ўзросце 14 гадоў атрымлівае сталую працу ў тэатры і ролю пасыльнага Білі ў п’есе «Шэрлак Холмс». У гэты час Чаплін быў практычна непісьменным. Калі яму ўручылі тэкст ролі, ён баяўся, што яго папросяць прачытаць услых некалькі абзацаў. Ролю яму дапамог вывучыць брат Сідні. На працягу некалькіх гадоў Чарлі таксама выступаў у вар’етэ. З 16 гадоў Чаплін рэгулярна практыкаваўся ў ігры на скрыпцы, браў урокі ў тэатральнага дырыжора і займаўся па 4-16 гадзін у дзень. 21 лютага 1908 года атрымаў месца акцёра ў тэатральным прадпрыемстве Фрэда Карно, якое пастаўляла гатовыя [[Скетч|скетчы]] і [[Пантаміма|пантамімы]] для цэлага шэрагу мюзік-холаў, і неўзабаве становіцца адным з ключавых акцёраў у шэрагу пастановак (некаторыя з іх ён пазней адаптаваў для экрана). === Злучаныя Штаты === ==== Кістоўн Філм ==== Чаплін з трупай Карно быў на гастролях у ЗША з верасня 1910 года па чэрвень 1912 года. У 1912 годзе ён на пяць месяцаў вяртаецца ў Англію, а 2 кастрычніка 1912 года прыязджае разам з трупай Карно ў ЗША і застаецца там. Падчас аднаго з выступаў яго заўважае кінапрадзюсар [[Мак Сенет]]. Ігра Чарлі падабаецца Маку, і ён запрашае артыста на працу ў сваю студыю «Keystone Studios». 23 верасня 1913 года Чаплін заключае кантракт з «Кістоўн Філм» з платай 150 $ у тыдзень. Спачатку Чаплін спрабуе імітаваць даволі грубы стыль сенетыўскіх камедый-экспромтаў, аднак поспех яму прыносіць менавіта адыход ад гэтага стылю. Неўзабаве ён становіцца знакамітым кінаакцёрам і пачынае ствараць і ўдасканальваць свой экранны вобраз. Спачатку яго персанаж Чэз (на здымачных «хлапушках» у працоўных дублях ён падпісаны Chas Chaplin, Авенарыус называе яго «Чэйс») выглядаў дзёрзкім махляром і лавеласам, аднак паступова ў вобразе з’яўляецца ўсё больш чалавечай цеплыні і лірызму, які глядач прывык звязваць з маленькім валацугам. Паступова асвойваючы найноўшыя аспекты кінавытворчасці, Чаплін перастае задавальняцца толькі акцёрскай працай і ўгаворвае Сенета дазволіць яму самому ставіць фільмы. Неўзабаве Чаплін пачынае разумець, што праца на Сенета абмяжоўвае яго творчыя магчымасці, і пакідае «Кістоўн». ==== Эсэней Філм ==== Заробкі Чарлі хутка растуць: калі ў 1914 годзе ў «Кістоуне» ён атрымліваў $ 150 у тыдзень, то ўжо ў 1915 годзе ў студыі «Эсэней Філм» (Essanay Film) — $ 1250 у тыдзень плюс бонус $ 10 000 за кантракт; у 1916—1917 гадах, у «М’ючуэл Філм» (Mutual Film) — $ 10 000 у тыдзень плюс $ 150 000 за кантракт. У 1917 годзе Чаплін заключае са студыяй «Фёрст Нэшнал Пікчэрз» (First National Pictures) кантракт на $ 1 млн і становіцца па тых часах самым дарагім акцёрам у гісторыі. ==== Юнайтэд Артыстс ==== [[Файл:Charles-chaplin 1920.jpg|200px|left|thumb|Чарлі Чаплін. 1920 год]] З часам ён вырашае знайсці творчую самастойнасць і ў 1919 годзе засноўвае студыю «Юнайтэд Артыстс» (United Artists) сумесна з [[Мэры Пікфард]], [[Дуглас Фэрбенкс|Дугласам Фэрбенксам]] і [[Дэвід Уорк Грыфіт|Дэвідам Грыфітам]]. === Рост папулярнасці === У 1921 годзе Чаплін здзяйсняе падарожжа ў Еўропу. У Лондане і Парыжы пры яго з’яўленні збіраюцца велізарныя натоўпы. За тры дні ў Лондане Чаплін атрымаў 73000 лістоў. У Берліне яго ніхто не ведаў, у пасляваеннай Германіі фільмы Чапліна не паказваліся. Другі візіт у Еўропу Чаплін здзейсніў у 1931 годзе — падчас прэм’еры фільма «[[Агні вялікага горада]]». Трэці раз Чаплін пабываў у Еўропе ў 1936 годзе падчас паказу фільма «[[Новыя часы (фільм)|Новыя часы]]». У 1922 годзе Чаплін не меў уласнага дома — жыў у арандаваных хатах, гасцініцах і клубе. У 1922 годзе Чаплін пабудаваў сваю хату ў [[Беверлі-Хілз|Бэвэрлі-Хілз]]. У доме акрамя 40 пакояў былі кіназала і арган. Славу Чапліну прынесла нямое кіно, і хоць гук з’явіўся ў фільмах ўжо ў 1927 годзе, Чарлі застаецца верным старой кінатэхніцы яшчэ цэлае дзесяцігоддзе. Першай цалкам гукавой карцінай Чапліна стаў «[[Вялікі дыктатар]]» — антыгітлераўскі фільм, зняты ў 1940 годзе. Гэта быў апошні фільм, дзе выкарыстоўваецца вобраз Валацугі-Чарлі. === Апошнія гады жыцця === У 1952 годзе Чаплін стварае фільм «[[Агні рампы]]» — пра лёс творчага чалавека і пра творчасць наогул. 17 верасня 1952 года ён адпраўляецца ў Лондан на сусветную прэм’еру «Агнёў рампы», і кіраўнік ФБР [[Эдгар Гувер]] дамагаецца ад іміграцыйных уладаў забароны на зваротны ўезд акцёра ў краіну. Чаплін пасяліўся ў Швейцарыі, у горадзе [[Вевэ]]. У Швейцарыі Чаплін піша музыку да сваіх старых нямых фільмаў, агучвае фільм «Залатая ліхаманка». Акцёр быў узнагароджаны Міжнароднай прэміяй Міру ў 1954 годзе. У сваім фільме «Кароль у Нью-Ёрку» (1957) Чаплін усё яшчэ сам грае галоўную ролю. У 1964 годзе Чаплін выдае свае мемуары, якія ляглі ў аснову біяграфічнага мастацкага фільма «Чаплін» (1992). Апошні фільм «Графіня з Ганконга» Чаплін ставіць па сваім сцэнарыі ў 1967 годзе; галоўныя ролі ў фільме выканалі [[Сафі Ларэн]] і [[Марлан Бранда]]. У 1972 годзе Чаплін другі раз атрымаў ганаровага «Оскара». Для гэтага ён прыехаў на кароткі час у ЗША — яму далі толькі абмежаваную візу. 4 сакавіка 1975 года Чаплін быў пасвечаны ў рыцары каралевай Лізаветай II у званні рыцара-камандора Ордэна Брытанскай імперыі. Акцёр памёр 25 снежня 1977 года ў сваім доме ў Вевэ. == Вобраз Валацугі == Чарлі Чаплін спалучаў акцёрскі талент з бліскучай клоўнскай тэхнікай. Ён стварыў вядомую кінамаску «маленькага чалавека»<ref name="ReferenceA">''Шур Г.'' Чаплін // Беларуская энцыклапедыя ў 18 т. Т. 17. — Мн., 2003.</ref>. Вобраз Валацугі ўпершыню з’явіўся ў фільме «Незвычайна цяжкае становішча Мэйбл» (па іншай версіі — у фільме «Дзіцячыя гонкі на аўтамабілях», які знялі пазней, але на экране паказалі на тыдзень раней, 7 лютага 1914 года): з кіёчкам, у кацялку і чужых чаравіках, абутых да таго ж кожны не на тую нагу, у велізарных штанах і з паходкай дрэннага танцора. Чаплін быў малады, а выглядаў маладзей сваіх гадоў, таму ён для самавітасці прыляпіў невялікія вусы. Маленькія вусы не хавалі мімікі, неабходнай у нямым кіно. Гэтаму валацугу, чалавеку без пашпарта, было наканавана зрабіцца візітнай карткай нямога кіно<ref name="ReferenceB">''Бахарэвіч А.'' Каляндар Бахарэвіча. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2014.</ref>. [[Файл:Chaplin_Kid_Auto_Races.jpg|thumb|left|250px|Кадр з фільма «Дзіцячыя гонкі на аўтамабілях»]] У кароткай стужцы «Дзіцячыя гонкі на аўтамабілях» герой Чапліна, які туды завітаў, не робіць фактычна нічога, апрача таго, што ўвесь час спрабуе пралезці на першы план. Ён атрымлівае некалькі выспяткаў ад рэжысёра, які кіруе здымкамі гонак, і ледзь не трапляе пад бязлітасныя колы юных гоншчыкаў; яму кажуць адысці і нават у пэўны момант скручваюць яму рукі, але марна — адсунуць валацугу да публікі так і не ўдаецца. Герой Чапліна ўжо ў гэтым, першым фільме — маленькі чалавек у пошуках любові. Вобраз, які пройдзе праз усе карціны з Валацугам — і наогул праз усе карціны Чапліна. Свет у нямых фільмах з Чарлі метадычна і мэтанакіравана спрабуе выбіць з валацугі ягоную саманадзейную дурасць і пераканаць яго, што ён — ніхто і на любоў не зарабіў. Але Чарлі не здаецца, сціпла і ўпарта кажа: я ёсць<ref name="ReferenceB"/>. Вобраз валацугі Чарлі выяўлены ў фільмах «Валацуга» (1915), «Ціхая вуліца», «Імігрант» (абодва 1917) і інш. Герой Чапліна арганічна існаваў у жанрах і трагіфарсу («На плячо!», 1918), і меладрамы («[[Малы (фільм)|Малы]]», 1921)<ref name="ReferenceA"/>. Чаплін у аўтабіяграфіі пісаў пра свайго персанажа: {{Цытата| …Ён вельмі рознабаковы — ён і валацуга, і джэнтльмен, і паэт, і летуценнік, а ў цэлым гэта адзінокая істота, якая марыць аб прыгожым каханні і прыгодах. }} Чаплін імкнуўся выйсці за рамкі «камедыі аплявух», у жанры якіх здымаліся камедыі таго часу. У фільме «Пазыковая каса» Валацуга ў сцэне вызвалення паказаў жэстам, што ў яго некалькі дзяцей, якіх трэба карміць. Вобраз Валацугі стаў выяўляць лірычныя і трагічныя рысы. [[Файл:Chaplin_the_gold_rush_boot.jpg|thumb|left|250px|Чарлі Чаплін у фільме «Залатая ліхаманка»]] Непаўторная творчая індывідуальнасць Ч. Чапліна прынесла поспех стужкам «Залатая ліхаманка» (1925), «Цырк» (1928), «[[Агні вялікага горада]]» (1931) і інш. Маленькі Валацуга стаў адным з самых тыражаваных вобразаў у масавай культуры XX стагоддзя. == Асабістае жыццё == Чаплін быў жанаты чатыры разы, у яго было 11 дзяцей. Некаторыя з іх таксама спрабавалі сябе ў якасці акцёраў. Найбольшую вядомасць як актрыса атрымала [[Джэралдзіна Чаплін]]. === Жанчыны ў жыцці Чапліна === ==== Хэці Кэлі ==== Хэці Кэлі — танцорка, першае каханне Чапліна. Яны пазнаёміліся ў Лондане, калі Чапліну было 19 гадоў, а Хэці 14. Пасля пяці спатканняў яны рассталіся. Пазней Хэці Кэлі выйшла замуж, а Чаплін некалькі разоў сустракаўся з яе братам. Хэці Кэлі памерла ў 1918 годзе падчас эпідэміі «[[Іспанскі грып|іспанкі]]». Чаплін даведаўся пра гэта толькі ў 1921 годзе. ==== Эдна Пэрвіенс ==== [[Файл:Edna Purviance 4.jpg|200px|left|thumb|Эдна Пэрвіенс]] Пэрвіенс і Чаплін пазнаёміліся ў 1915 годзе ў Лос-Анджэлесе падчас здымак другога фільма Чапліна для студыі Эсэне. Эдна Пэрвіенс падтрымлівала рамантычныя адносіны з Чапліным падчас іхняй сумеснай працы ў студыях Essanay і Mutual films у 1916—1918 гг. У 1918 годзе яна пачала сустракацца з акцёрам Томі Мейганам з кампаніі «Парамаўнт». Пэрвіенс заставалася галоўнай актрысай у фільмах Чапліна да 1923 года. Чаплін штотыдзень плаціў ёй да самай яе смерці ў 1958 годзе. ==== Мілдрэд Харыс ==== [[Файл:MildredPrivatecolletion2.jpg|200px|right|thumb|Мілдрэд Харыс]] [[Мілдрэд Харыс]] (Mildred Harris, 1901—1944) — першая жонка Чапліна. Вяселле адбылося 23 кастрычніка 1918 года. Чапліну было 29 гадоў, Харыс — 16. Чаплін ажаніўся з Харыс з-за яе цяжарнасці. Пазней цяжарнасць аказалася несапраўднай. 7 ліпеня 1919 года ў іх нарадзіўся сын — Норман Спенсер Чаплін. Дзіця пражыло ўсяго тры дні. У 1920 годзе падчас мантажу фільма «[[Малы (фільм)|Малы]]» пачалася працэдура разводу. Адвакаты Харыс спрабавалі арыштаваць фільм. Чаплін быў вымушаны вывезці каля 140 000 метраў плёнкі (больш за 2000 дубляў) у іншы штат. Фільм мантаваўся ў гасцінічным нумары ў Солт-Лэйк-Сіці. Развод суправаджаўся ўзаемнымі абвінавачваннямі. Пазней Чаплін у аўтабіяграфіі напісаў пра гэты шлюб: {{цытата|Мілдрэд не была злой, але яна была безнадзейна заалагічнай. Я ніколі не мог дабрацца да яе душы — яна была ў яе забітая нейкім ружовым рыззём і ўсякім глупствам.}} ==== Літа Грэй ==== Літа Грэй (Lita Grey, 1908—1995) — другая жонка Чапліна. Вяселле адбылося 26 лістапада 1924 года. Здымалася ў фільмах «Залатая ліхаманка», «Святочны клас», «Малы». У іх было двое сыноў: Чарлз Чаплін (малодшы) (1925—1968) і Сіднэй Эрл Чаплін (1926). Развяліся ў 1928 падчас здымак фільма «Цырк». Чаплін выплаціў Ліце $ 825,000 — рэкордную для таго часу суму, што стала прычынай расследавання падатковых органаў. Чаплінаў біёграф Джойс Мілтан пісаў, што адносіны Чапліна і Літы Грэй сталі асновай рамана Набокава "Лаліта". ==== Палет Гадар ==== Актрыса [[Палет Гадар]] (1910—1990) і Чаплін былі ў блізкіх адносінах з 1932 па 1940 год. Вялікую частку гэтага часу Палет пражыла ў доме Чапліна. Здымалася ў галоўных ролях у фільмах «Новыя часы» і «Вялікі дыктатар». Пасля разрыву адносін у 1940 годзе яны заявілі, што таемна спалучаліся шлюбам у 1936 годзе. У канцы жыцця Палет таксама пераехала ў Швейцарыю. Яе мужам стаў пісьменнік [[Эрых Марыя Рэмарк]]. ==== Уна О’Ніл ==== [[Уна О'Ніл]] (13 мая 1925 — 27 верасня 1991) — дачка [[Юджын О'Ніл|Юджына О’Ніла]]. Чацвёртая жонка Чапліна; была на 36 гадоў маладзейшай за яго. Пазнаёміліся, калі Чаплін шукаў актрысу для экранізацыі п’есы «Прывід і рэчаіснасць». Фільм не быў зняты. Уна заявіла, што не хоча кар’еры актрысы, а хоча прысвяціць сябе сям’і. Вяселле адбылося 16 чэрвеня 1943 года падчас працэсу аб прызнанні бацькоўства дзіцяці Джоан Бэры. Пасля шлюбу з Чаплінам бацька Уны спыніў з ёю кантакты. У 1952 годзе Чаплін перад ад’ездам з ЗША выдаў Уне даверанасць на распараджэнне сваім банкаўскім рахункам. Пасля таго, як Чапліну закрылі ўезд у ЗША, Уна вывезла маёмасць Чапліна з ЗША. Пазней яна адмовілася ад грамадзянства ЗША. О’Ніл і Чаплін мелі трох сыноў (Крыстафер, Юджын і Майкл) і пяцярых дачок (Джэральдзіна, Джазэфіна, Джаана, Вікторыя, Ганна-Эміль). Апошняе дзіця Уна нарадзіла, калі Чапліну было 73 гады. === Суд аб прызнанні бацькоўства === У 1943 годзе Джаан Бэры (Joan Berry) падала пазоў у суд Каліфорніі аб прызнанні Чапліна бацькам яе дзіцяці. Аналіз крыві адназначна паказаў, што Чаплін не з’яўляецца бацькам. Але федэральныя ўлады ўсё ж абвінавацілі Чапліна ў парушэнні закона Мана. Закон Мана, або «Закон аб перавозцы белых рабоў» быў прыняты для барацьбы з прастытуцыяй. Пасля забароны публічных дамоў закон састарэў, але федэральныя ўлады карысталіся ім для расправы з палітычнымі праціўнікамі. Нават пасля абвяшчэння вынікаў аналізу крыві расследаванне не было спынена. У сваёй біяграфіі Чаплін пісаў, што яму паказвалі звесткі аб тым, быццам Джаан Бэры выкарыстоўвалі нацысцкія арганізацыі для расправы з ім, але па патрабаванні адваката Чапліна гэтыя факты не абвяшчаліся на судзе. У 1944 годзе судом прысяжных Чаплін быў прызнаны невінаватым па ўсіх пунктах абвінавачвання. З-за судовага працэсу Чаплін працаваў над сцэнарыем фільма «Мсье Вэрдэ» амаль два гады, а здымкі фільма занялі ўсяго тры месяцы. == Палітычная дзейнасць == [[Файл:Charlie Chaplin 1918.jpg|300px|right|thumb|Чарлі Чаплін [[4 чэрвеня]] 1918 года робіць прамову ў гонар гадавіны ўступлення ЗША ў Першую сусветную вайну.]] У час Першай сусветнай вайны Чаплін па просьбе ўрада ЗША распаўсюджваў урадавыя аблігацыі. Разам з Мэры Пікфард і Дугласам Фэрбенксам Чаплін выступаў на спецыяльных мітынгах. Падчас Другой сусветнай вайны «Камітэт дапамогі Расіі ў вайне» ў Сан-Францыска запрасіў Чапліна выступіць на мітынгу, замест захварэлага Джозэфа Е. Дэвіса, былога амерыканскага амбасадара ў СССР. Сваю прамову Чаплін пачаў з звароту «Таварышы!» і заклікаў як мага хутчэй адкрыць другі фронт. Пасля гэтага выступу (праз прамоўленае слова «Таварышы») Чапліна сталі лічыць камуністам. Федэральнае бюро расследаванняў завяло справу на Чапліна яшчэ ў 30-х гадах — пасля фільма «Новыя часы». Справа складалася з 1900 лістоў. Падчас здымак фільма «Вялікі дыктатар» Чапліна папярэджвалі, што ў фільма будуць непрыемнасці з цэнзурай. Чапліна прасілі адмовіцца ад выпуску фільма, запэўніваючы, што ён ніколі не будзе паказаны ні ў Англіі, ні ў ЗША. Пасля нападу Германіі на СССР ціск «зверху» спыніўся, але сталі паступаць лісты ад гледачоў з пагрозамі. У некаторых з іх пагражалі, што ў кінатэатры, у якіх пачнуць паказваць «Дыктатара», будуць кідаць бомбы з душным газам і страляць у экран. Чаплін спрабаваў дамовіцца з лідарам прафсаюзаў партовых грузчыкаў аб ахове кінатэатраў. Пасля выхаду «Дыктатара» на экраны нью-ёркская газета «Дэйлі ньюс» пісала, што «Чаплін тыкаў у гледачоў „камуністычным пальцам“». Нацысцкая прапаганда пачала называць Чапліна яўрэям. Камісія па расследаванні антыамерыканскай дзейнасці пачала расследаванне дзейнасці Чапліна, адным з пунктаў расследавання была яго нацыянальная прыналежнасць. Пры мантажы фільма «Месье Вэрдэ» Чапліна выклікалі ў Вашынгтон на слуханні Камісіі па расследаванні антыамерыканскай дзейнасці, але пазней выклік адмянілі. З Галівуду выклікалі 19 чалавек. Тыя з іх, хто настойваў на сваіх грамадзянскіх правах, селі на год у турму за непавагу да камісіі. Па адной версіі Чаплін, каб высмеяць Камісію па расследаванні антыамерыканскай дзейнасці, меў намер з’явіцца на слуханні ў сваім касцюме Валацугі. Таму Камісія адмяніла свой выклік. Але ў аўтабіяграфіі Чаплін пра гэта нічога не паведамляе. Чаплін ніколі не быў грамадзянінам ЗША. Выпуск фільма «Мсье Вэрдэ» быў забаронены цэнзурай. Пасля дадатковага мантажу цэнзары ўсё ж дазволілі пракат фільма. Дэманстрацыя «Мсье Вэрдэ» суправаджалася ў Злучаных Штатах пратэстамі. У газетах пачалася траўля Чапліна. Акрамя абвінавачванняў у прыналежнасці да камуністаў дадаліся папрокі ў тым, што ён, пражываючы ў Злучаных Штатах, не жадае атрымаць грамадзянства ЗША. «Каталіцкі легіён» абвясціў байкот фільма, кінатэатры сталі адмаўляцца ад пракату «Мсье Вэрдэ». У газетах друкаваліся фатаграфіі пікетаў «Каталіцкага легіёну» з плакатамі «Прэч з нашай краіны чужынца», «Чаплін вельмі доўга загасцювався ў нас!», «Чаплін — няўдзячны! Ён прыхвасцень камуністаў!», «Выслаць Чапліна ў Расію!». Аднак, фільм быў намінаваны на атрыманне прэміі «Оскар» у катэгорыі «Найлепшы сцэнарый». У 1952 годзе Чаплін захацеў ненадоўга выехаць у Англію і пачаў прасіць у іміграцыйных службаў ЗША зваротную візу. Іміграцыйныя службы ЗША пачалі праводзіць уласнае расследаванне, якое працягвалася некалькі месяцаў, і выдалі Чапліну ўязную візу. Ужо на шляху ў Еўропу Чапліну паведамілі, што ўезд у ЗША яму зачынены, а для атрымання візы яму трэба будзе адказаць камісіі дэпартамента іміграцыі на шэраг абвінавачванняў палітычнага парадку, а таксама на абвінавачванні ў маральнай распушчанасці. Праз тры гады пасля выезду Чапліна з ЗША Падатковы дэпартамент ЗША абклаў даходы, атрыманыя Чапліным ў Еўропе ад пракату фільма «Агні рампы» па 1955 год. Падатковы дэпартамент ЗША лічыў яго пастаянным жыхаром ЗША. Чаплін не змог звярнуцца да абароны амерыканскага суда, каб абараніць свае інтарэсы. == Сучаснікі і паслядоўнікі == Нягледзячы на тое, што нямое кіно саступіла месца гукавому, акцёрская і рэжысёрская тэхніка Чапліна аказала значны ўплыў на многіх камічных акцёраў. Прыкметна гэты ўплыў прасочваецца ў творчасці французскага акцёра і рэжысёра Жака Таці, які здымаў гукавыя фільмы, шырока і з вялікім поспехам выкарыстоўваючы прыёмы нямога кіно (напрыклад, «Канікулы спадара Юло»). Своеасаблівым паслядоўнікам Чапліна можна лічыць ганконскага акцёра і майстры баявых мастацтваў Джэкі Чана, які выкарыстоўвае выдасканаленую тэхніку трука для стварэння цэлых каскадаў камедыйных сітуацый. У свой час (1926—1929 гг.) выбітны савецкі рэжысёр Аляксандр Даўжэнка напісаў сцэнарый «Цар» для Чарлі Чапліна, які быў сатырай на Мікалая Другога. Гэта трагікамічны фарс пра бессэнсоўнасць вайны, калі салдата, які ніколі не ваяваў, прысуджаюць да смяротнага пакарання, а затым пасмяротна ўзнагароджваюць. Адказа на прапанову Даўжэнка не атрымаў. Таксама ў гэты час Даўжэнка піша іншы сцэнарый «Закінуты Чаплін», пра Чарлі Чапліна на незаселеным востараве. Аднак і гэты сцэнарый не быў увасоблены ў фільм. Таксама ў падобным жанры (нямое кіно) дзеюць ўкраінскае творчае аб’яднанне Маскі (комік-трупа). == Фільмаграфія == {{main|Фільмаграфія Чарлі Чапліна}} Чаплін часта, выконваючы эпізадычныя ролі (камеа) у сваіх фільмах, не з’яўляўся паказаны ў тытрах і з’яўляўся інкогніта, але яго заўсёды можна было пазнаць. У фільме «Парыжанка» ён нават у пачатку папярэджвае у тытрах, што сам у фільме не з’явіцца. У фільме «Графіня з Ганконга» ён паўстае ў ролі вельмі старога сцюарда. == Цікавыя факты == * Чаплін на чатыры дні старэйшы за Гітлера, якога спарадыраваў ў фільме «Вялікі дыктатар». * У Чапліна былі блакітныя вочы. * Чаплін быў леўшуном і нават на скрыпцы іграў левай рукой. * Першым аўтамабілем Чапліна быў раскошны хуткасны Locomobile за $ 4900 вытворчасці кампаніі Locomobile. * Любімым відам спорту Чапліна быў бокс. З Вірджыніяй Чэрыл (выканаўцам галоўнай ролі ў фільме «Агні вялікага горада») Чаплін пазнаёміўся на стадыёне падчас баксёрскага бою. * Улюбёным танцам Чапліна было танга. У фільме «Агні вялікага горада» ён «супаставіў» бой на рынгу з танго. * Чаплін на сваіх фільмах зарабіў каля $ 10.500.000. * Чаплін прадаў усе свае акцыі ў 1928 годзе, грунтуючыся на дадзеных пра беспрацоўе — да наступу Вялікай дэпрэсіі. * Падчас здымак фільмаў Чапліна адбыўся ўсяго адзін няшчасны выпадак. Траўму атрымаў сам Чаплін на здымках фільма «Ціхая вуліца». * Чаплін аднойчы інкогніта прымаў удзел у конкурсе двайнікоў Валацугі. Па адной версіі ён заняў у конкурсе другое месца, па іншай версіі — трэцяе. * Улюбёным комікам Чапліна быў Бэні Хіл. Калі Хіл ў 1991 годзе наведаў сям’ю Чапліна, яму паказалі вялікую калекцыю відэа з шоў Бэні Хіла, сабраную Чапліным. * У 20-х гадах персанаж Чапліна («маленькі чалавек») быў вядомы пад імем «Шарль». * У Расійскай імперыі фільмы Чапліна не карысталіся значным поспехам. Характэрнае выказванне пра іх, апублікаванае ў часопісе «Праектар»: «Чаплін далёка не камічны акцёр. Ён проста клоўн, проста той, хто атрымлівае аплявухі. <…> У нас у Расіі Чаплін не можа мець такога поспеху: ён вельмі грубы, вельмі прымітыўны, вельмі мала хупавы. <…> Такія комікі, як Макс Ліндэр, Прэнс, Паташон, нават Андрэ Дзід, нам непараўнальна бліжэй і зразумелей». == Памяць == [[Файл:Charlie Chaplin 2207447904.jpg|200px|right|thumb|Помнік Чарлі Чапліну ў [[Лондан]]е]] * Яго імя выбіта на Алеі Славы ў Галівудзе. * У гонар Чарлі Чапліна савецкім астраномам Людмілай Георгіеўнай Карачкінай названы астэроід 3623 Chaplin. * У швейцарскім горадзе Веве, дзе Чарлі Чаплін правёў апошнія гады свайго жыцця, ёсць статуя з яго выявай. Таксама ёсць рэпрадукцыя на Лейстэр-сквер у Лондане. * У музеі мадам Цюсо ёсць муляж вялікага акцёра. * Помнік Чарлі Чапліну пабудаваны таксама ў Вільяментыку, Канэктыкут. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''[[Альгерд Бахарэвіч|Бахарэвіч А.]]'' Каляндар Бахарэвіча. — Радыё Свабодная Еўропа / Радыё Свабода, 2014. 464 с.: іл. ISBN 978-0-929849-64-5 * ''Кукаркин А. В.'' Чарли Чаплин. 2-е изд., дораб. и доп. — М.: «Искусство», 1988. — 287 с. * ''Садуль Ж.'' Чарли Чаплин. Пер. с франц. — М.: «Искусство», 1981. — 209 с. * ''Чаплін Ч. С.'' Моя біографія / Пер. з англ. І. Ф. Лещенко та ін. — К.: Мистецтво, 1989. — 446 с. * ''Шур Г.'' Чаплін // {{Крыніцы/БЭ|17}} * ''David Robinson'' Chaplin. His Life and Art — Collins, 1985 * ''Charles Chaplin'': My Life in Pictures. Bodley Head, 1974. * ''Alistair Cooke'': Six Men. Harmondsworth, 1978. * ''S. Frind'': Die Sprache als Propagandainstrument des Nationalsozialismus, in: Muttersprache, 76. Jg., 1966, S. 129—135. (ням.) * ''Georgia Hale, Charlie Chaplin'': Intimate Close-Ups, edited by Heather Kiernan. Lanham: Scarecrow Press, 1995 and 1999. ISBN 157—886-0040 (1999 edition). * ''Victor Klemperer'': LTI — Notizbuch eines Philologen. Leipzig: Reclam, 1990. ISBN 337—900-1252; Frankfurt am Main (19. A.) 2004 (ням.) * Charlie Chaplin at Keystone and Essanay: Dawn of the Tramp, Ted Okuda & David Maska. iUniverse, New York, 2005. * Chaplin: His Life and Art, ''David Robertson''. McGraw-Hill, second edition 2001. * Chaplin: Genius of the Cinema, ''Jeffrey Vance''. Abrams, New York, 2003. * Charlie Chaplin: A Photo Diary, ''Michel Comte & Sam Stourdze''. Steidl, first edition, hardcover, 359pp, ISBN 388—243-7928, 2002. == Спасылкі == {{Commons|Category:Charlie Chaplin}} * [http://www.charliechaplin.com/en Афіцыйны сайт]{{ref-en}} * [http://www.charliechaplinarchive.org/ Архіў Чарлі Чапліна]{{ref-en}}, {{ref-it}} * [http://www.imdb.com/name/nm0000122/ Internet Movie Database]{{ref-en}} * [http://www.tcmdb.com/participant/participant.jsp?participantId=32227 TCM Movie Database] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080209214534/http://www.tcmdb.com/participant/participant.jsp?participantId=32227 |date=9 лютага 2008 }}{{ref-en}} * [http://svit.ukrinform.com/chaplin.shtml Біяграфія Чарлі Чапліна на svit.ukrinform.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080706041250/http://svit.ukrinform.com/chaplin.shtml |date=6 ліпеня 2008 }}{{ref-uk}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую музыку да фільма}} {{DEFAULTSORT:Чаплін Чарлі}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшую музыку да фільма»]] gw23187u5wectmzx2e23z969il3rxa6 0 43330 5227592 4815815 2026-10-26T19:58:59Z JerzyKundrat 174 5227592 wikitext text/x-wiki [[Выява:Coal.jpg|thumb|200px|справа|Вугаль, тып выкапнёвага паліва]] '''Выкапнё́вае па́ліва''', '''гару́чыя кары́сныя вы́капні''' — гэта [[нафта]], [[вугаль]], [[гаручыя сланцы|гаручы сланец]], [[прыродны газ]] і яго [[Гідрат метану|гідраты]], [[торф]] і [http://www.glossary.ru/cgi-bin/gl_sch2.cgi?RDuw8,ol!vurlnt:l!oxquvgls:l іншыя гаручыя мінералы і рэчывы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090313232455/http://www.glossary.ru/cgi-bin/gl_sch2.cgi?RDuw8,ol!vurlnt:l!oxquvgls:l |date=13 сакавіка 2009 }}, якія здабываюцца пад зямлёй ці адкрытым метадам. Вугаль і торф - [[паліва]], якое ўтвараецца па меры назапашвання і раскладання рэшткаў жывёл і раслін. Датычна [[паходжанне нафты|паходжання нафты]] і прыроднага газу ёсць некалькі супярэчлівых [[гіпотэза|гіпотэз]]. Выкапнёвыя тыпы паліва з'яўляюцца [[узнаўляльныя прыродныя рэсурсы|неўзнаўляльным прыродным]] [[рэсурс]]ам, бо яны назапашваліся мільёны гадоў;дабыча і выкарыстанне выкапнёвых відаў паліва стварае экалагічныя праблемы. Глабальны рух за стварэнне [[аднаўляльная энергетыка|аднаўляльнай энергетыкі]], з'яўляецца, такім чынам, рухам за задавальненне попыту на [[энергія|энергію]]. Адміністрацыяй энергетычнай інфармацыі ЗША было падлічана, што ў [[2007]] годзе першасныя крыніцы энергіі складаліся з выкарыстання [[нафта|нафты]] (36,0%), [[вугаль|вуглю]] (27,4%), [[прыродны газ|прыроднага газу]] (23,0%), склаўшы 86,4% ад агульнай долі спажывання першаснай крыніцы [[энергія|энергіі]] ў свеце. Першаснымі крыніцамі энергіі з ліку невыкапнёвага паліва ў [[2006]] годзе былі [[гідраэлектрастанцыя|гідраэлектрастанцыі]] (6,3%), [[ядзерная энергетыка]] (8,5%) і іншыя, як геатэрмальныя рэсурсы, а таксама выкарыстанне энергіі [[Сонца]], [[Прыліўная электрастанцыя|прыліваў]], ветру, [[дровы|дроваў]] і адходаў, на долю якіх прыпаў паказчык у 0,9%. Спальванне гаручых карысных выкапняў вырабляе каля 21,3 гігатонаў [[Дыяксід вугляроду|двухвокісу вугляроду]] (CO₂) у год, але лічыцца, што прыродныя працэсы могуць паглынуць толькі каля паловы гэтай колькасці, такім чынам чыстае павелічэнне складае больш чым на 10 млрд тон атмасфернага дыяксіду вугляроду ў год, пры тым, што тона вугляроду ў атмасферы эквівалентна 44/12 або 3,7 тонам вуглякіслага газу<ref>[http://www.eia.doe.gov/oiaf/1605/ggccebro/chapter1.html «US Department of Energy on greenhouse gases»]. eia</ref>. Вуглякіслы газ з'яўляецца адным з [[парніковы газ|парніковых газаў]], што павышае [[радыяцыйнае ўздзеянне]] і спрыяе [[глабальнае пацяпленне|глабальнаму пацяпленню]], у выніку чаго сярэдняя тэмпература Зямлі ўзрастае, што, на думку пераважнай большасці вучоных-кліматолагаў выклікае сур'ёзныя пабочныя эфекты. == Паходжанне == [[Выява:Oil producing countries map.png|thumb|320px|Паколькі [[нафта]]выя радовішчы знаходзяцца толькі ў пэўных месцах на [[планета Зямля|Зямлі]], толькі абраная група краін з'яўляецца нафтанезалежнай ад іншых краін, іншыя краіны маюць залежнасць ад патэнцыялу здабычы нафты ў нафтанезалежных краінах]] [[Нафта]] і [[прыродны газ]] утвараюцца ў выніку анаэробнага раскладання рэшткаў арганізмаў, уключаючы фіта- і [[заапланктон]]у, якія жылі ў моры ці возеры, якія апынуліся на дне ў вялікіх колькасцях у бескіслародных умовах мільёны гадоў таму. За геалагічны час, гэтая [[арганічнае рэчыва|арганічныя рэчывы]], змешаныя з брудам, атрымалі пахаванне пад пластамі цяжкага асадку. У выніку высокага ўзроўню цяпла і [[ціск]]у, выкліканага хімічнымі зменамі, арганічныя рэчывы ператварыліся спачатку ў воскападобны матэрыял, вядомы як [[кераген]], які знаходзіцца ў [[гаручыя сланцы|гаручых сланцах]], а затым, пры большым паказчыку цяпла, у вадкія і газападобныя [[вуглевадарод]]ы ў выніку працэса, вядомага як [[катагенез (геалогія)|катагенез]]. Існуе шырокі спектр арганічных або вуглевадародных злучэнняў у любой паліўнай сумесі. Канкрэтныя сумесь вуглевадародаў дае палівам свае характэрныя ўласцівасці, як [[тэмпература кіпення]], [[тэмпература плаўлення]], [[шчыльнасць]], [[глейкасць]] і іншыя. Некаторыя віды паліва, як [[прыродны газ]], напрыклад, утрымліваць толькі газападобныя кампаненты. == Гісторыя == == Здабываныя запасы == Па апублікаваных разліках запасы здабыванай нафты на Зямлі складаюць каля двух трыльёнаў барэляў ([[Кэмпбел]] і [[Лехерэр]]). Ацэнка запасаў вугалю дае лічбу ў 500 мільярдаў т. == Тэмпы спажывання == <blockquote>Я запрашаю чытача заплюшчыць вочы і паспрабаваць уявіць сабе, які гіганцкі прамежак часу спатрэбіўся планеце для назапашвання ў нетрах запасаў нафты, якія мы марнуем, як п’яны матрос у прыпартовай карчме марнуе свой заробак.<ref>[http://art-of-arts.livejournal.com/195832.html Калі нафта патаннее?]</ref></blockquote> За XVIII стагоддзе аб’ём здабыванага вугалю павялічыўся на 4000 %, Да 1900-га года здабывалася 700 мільёнаў тон вугалю ў год, затым надыйшла чарга нафты. Спажыванне нафты ўзрастала каля 150 гадоў і напачатку трэцяга тысячагоддзя [[пік нафты|выходзіць на плато]]. У наш час у свеце здабываецца больш 87 млн [[Барэль (адзінка аб’ёму)|барэляў]] у суткі. == Здабыча выкапнёвага паліва ў Беларусі == Пошук нафты на тэрыторыі Беларусі ажыццяўляецца з [[1952]] г., а распрацоўка пачалася з [[1965]] г. За перыяд з 1965 па [[1975]] год было здабыта 35 млн. т. нафты, дасягнуўшы гадавога максімуму 8 млн. т. у 1975 г. Затым гадавая здабыча пачала змяншацца, з-за памяншэння здабычы на самых буйных радовішчах. У наш час у Беларусі здабываецца прыклада 2 млн. т. гэтага карыснага выкапня.<ref>[http://geology.by/-7/58--7/126-2008-09-09-20-05-17.html Беларускі геалагічны партал] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110521165002/http://geology.by/-7/58--7/126-2008-09-09-20-05-17.html |date=21 мая 2011 }}, Гаручыя карысныя выкапні</ref> Торф — іншае выкапнёвае паліва, што здаўна здабываецца ў Беларусі. Самыя буйныя тарфяныя запасы ёсць у Гомельскай, Брэсцкай і Мінскай абласцях. Агульная плошча тарфяных масіваў — каля 2,5 млн. га., а агульная вага — каля 3 млрд. т. Штогод здабываецца 14 млн. т. торфу. Гаручыя сланцы ўпершыню выяўлены ў Беларусі ў 1963 г. У межах заходняй часткі [[Прыпяцкі прагін|Прыпяцкага прагіну]] сланцаносныя адклады залягаюць на глыбінях, даступных для распрацоўкі шахтавым метадам. Гаручыя сланцы ўяўляюць сабою асадкавыя ўтварэнні буравата-шэрага колеру з высокім (больш 15%) утрыманнем цвёрдага нерастваральнага арганічнага рэчыва - [[кераген]]у. Прагнозныя рэсурсы гаручых сланцаў у гэтым басейне да глыбіні 600 м складаюць 11 млрд. т. Карысны выкапень характарызуецца высокай [[попельнасць|попельнасцю]] (75 %). Адмыслоўцы лічаць, што прамысловае засваенне ў Прыпяцкім сланцаносным басейне будзе эканамічна апраўданым толькі пры ўмове поўнай утылізацыі ўсіх прадуктаў сланцаперапрацоўкі, у тым ліку попелу. У Прыпяцкім прагіне, у паўднёвай частцы Беларусі, сустракаюцца таксама бурыя вуглі, якія залягаюць на глыбінях 290—900 м. Прагнозныя рэсурсы вуглёў у адкладах [[Каменнавугальны перыяд|карбон]]у да глыбіні 600 м ацэньваюцца ў 410 млн. т. У [[Юрскі перыяд|юрскай]] вугляноснай тоўшчы прагнозныя рэсурсы вуглёў перавышаюць 520 млн. т. Лепш за ўсё вывучаны паклады бурых вуглёў у [[міяцэн]]авых адкладах. У сувязі з невялікімі глыбінямі залягання (20—80 м.) яны даступныя для распрацоўкі кар'ерамі. У заходняй частцы Прыпяцкага прагіну выяўлена 3 радовішчы: Жыткавіцкае, Брынёўскае і Тонежскае. У найбольш буйным — Жыткавіцкім, запасы складаюць каля 70 млн. т. Вуглі Жыткавіцкага радовішча гумусавыя, нізкай ступені метамарфізму. Нягледзячы на складаныя гідрагеалагічныя ўмовы, на базе гэтага радовішча магчыма будаўніцтва буравугальнага кар'ера прадукцыйнасцю 2 млн. т. у год. == Уплыў на навакольнае асяроддзе == На доля прадпрыемстваў паліўна-энергетычнага комплексу Расіі даводзіцца палова выкідаў шкодных рэчываў у атмасфернае паветра, больш траціны забруджаных сцёкавых вод, траціна цвёрдых адыходаў ад усёй нацыянальнай эканомікі. Асаблівую актуальнасць набывае планаванне экалагічных мерапрыемстваў у раёнах піянернага засваення рэсурсаў нафты і газу. Спальванне выкапнёвых тыпаў паліва стварае выкіды [[дыяксід вугляроду|двухвокісу вугляроду]] (CO₂) - [[парніковы газ|парніковага газу]], які дае найвялікі ўнёсак у [[глабальнае пацяпленне]]. Прыродны газ, асноўную частку якога складае [[метан]], таксама з'яўляецца парніковым газам. [[Парніковы эфект]] ад адной малекулы метану прыкладна ў 20 раз большы, чым ад малекулы CO₂, таму з кліматычнага пункта гледжання спальванне прыроднага газу пераважней яго трапленню ў атмасферу. == Гл. таксама == * [[Сінтэтычнае паліва]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://geology.by/ Беларускі геалагічны партал] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090419011056/http://geology.by/ |date=19 красавіка 2009 }} * [http://www.wtrg.com/EnergyCrisis/index.html «The Coming Energy Crisis?»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201127015320/http://www.wtrg.com/EnergyCrisis/index.html |date=27 лістапада 2020 }} * [http://www7.nationalgeographic.com/ngm/0508/feature1/fulltext.html «Powering the Future»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071201124124/http://www7.nationalgeographic.com/ngm/0508/feature1/fulltext.html |date=1 снежня 2007 }}. National Geographic * [http://archive.greenpeace.org/comms/97/climate/eusub.html Fossil Fuel Subsidies in Europe] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081129153025/http://archive.greenpeace.org/comms/97/climate/eusub.html |date=29 лістапада 2008 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Карысныя выкапні]] [[Катэгорыя:Паліва]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] mirwfey75f416vintn5iox9an40d1li 0 44804 5228059 5222065 2026-10-27T11:43:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5228059 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = |населены пункт = Мінск |мясцовасць = |раён =[[Фрунзенскі раён (Мінск)|Фрунзенскі]] |на карце = |выява = Belarus-Minsk-Prytytski Square-East Part.jpg |памер = |тлумачэнне = |назва ў гонар = [[Сяргей Восіпавіч Прытыцкі|Сяргея Прытыцкага]] |былыя назвы =Ракаўская шаша |працягласць = 6,5 км<ref>[https://www.google.by/maps/dir/53.909959,27.506526/53.9111765,27.4099933/@53.9057761,27.4734126,15z?hl=ru Вуліца Прытыцкага — Google Карты]</ref> |насельніцтва = |каардынаты п = |каардынаты = |каардынаты к = |пакрыцце = |рух = |індэкс =220017<ref>{{Cite web |url=http://zip.belpost.by/zip_code/220017 |title=220017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110825200932/http://zip.belpost.by/zip_code/220017 |archive-date=25 жніўня 2011 |access-date=11 верасня 2011 |url-status=dead}}</ref>, 220073<ref>{{Cite web |url=http://zip.belpost.by/zip_code/220073 |title=220073 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110825201542/http://zip.belpost.by/zip_code/220073 |archive-date=25 жніўня 2011 |access-date=11 верасня 2011 |url-status=dead}}</ref>, 220082<ref>{{Cite web |url=http://zip.belpost.by/zip_code/220082 |title=220082 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110825202510/http://zip.belpost.by/zip_code/220082 |archive-date=25 жніўня 2011 |access-date=11 верасня 2011 |url-status=dead}}</ref>, 220082<ref>{{Cite web |url=http://zip.belpost.by/zip_code/220092 |title=220092 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110825194826/http://zip.belpost.by/zip_code/220092 |archive-date=25 жніўня 2011 |access-date=11 верасня 2011 |url-status=dead}}</ref>, 220121<ref>{{Cite web |url=http://zip.belpost.by/zip_code/220121 |title=220121 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110825194859/http://zip.belpost.by/zip_code/220121 |archive-date=25 жніўня 2011 |access-date=11 верасня 2011 |url-status=dead}}</ref>, 220136<ref>{{Cite web |url=http://zip.belpost.by/zip_code/220136 |title=220136 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110825202333/http://zip.belpost.by/zip_code/220136 |archive-date=25 жніўня 2011 |access-date=11 верасня 2011 |url-status=dead}}</ref>, 220140<ref>{{Cite web |url=http://zip.belpost.by/zip_code/220140 |title=220140 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110825202046/http://zip.belpost.by/zip_code/220140 |archive-date=25 жніўня 2011 |access-date=11 верасня 2011 |url-status=dead}}</ref> |тэлефоны = |метро ={{minskmetro|2}} [[Пушкінская (станцыя метро, Мінск)|Пушкінская]]<br />{{minskmetro|2}} [[Спартыўная (станцыя метро, Мінск)|Спартыўная]]<br />{{minskmetro|2}} [[Кунцаўшчына (станцыя метро, Мінск)|Кунцаўшчына]]<br />{{minskmetro|2}} [[Каменная Горка (станцыя метро)|Каменная горка]] |аўтобус = |трамвай = |тралейбус = |чыгунка = |маршрутныя таксі = |прыпынкі = |будынкі = |архітэктурныя помнікі = |помнікі = |храмы =[[Царква абраза Божай Мацi "Усiх тужлiвых Радасць"]] |дзяржаўныя ўстановы = |навучальныя ўстановы =[[Беларускі дзяржаўны харэаграфічны каледж]] |установы культуры =[[Кінатэатр Аўрора (Мінск)|Кінатэатр «Аўрора»]]<br />[[Мінскі лядовы палац спорту]] |медыцынскія ўстановы =Стаматалагічная паліклініка № 7 |аптэкі = |пошта = |камерцыя = |забудова = |прадпрыемствы = |паркі =[[Сквер імя С.В. Прытыцкага]]<br />[[Сквер Данілы Сердзіча]]<br />[[Парк Цівалі (Мінск)|Цівалі]] }} '''Вуліца Прыты́цкага''' — магістральная вуліца ў [[Фрунзенскі раён (Мінск)|Фрунзенскім раёне]] [[Мінск]]а, адзін з галоўных гарадскіх радыусаў. Пачынаецца ад скрыжавання з вуліцамі [[Кальварыйская вуліца|Кальварыйскай]] і [[Вуліца Альшэўскага (Мінск)|Альшэўскага]] і заканчваецца скрыжываннем з [[Мінская кальцавая аўтамабільная дарога|Мінскай кальцавой аўтамабільнай дарогі]]. Звязвае мікрараёны вуліцы [[Вуліца Адоеўскага (Мінск)|Адоеўскага]], праспекта [[Праспект Пушкіна (Мінск)|Пушкіна]], жылых раёнаў [[Захад (жылы раён, Мінск)|Захад]] і [[Ракаўская Шаша (жылы раён, Мінск)|Ракаўская Шаша]] з цэнтральнай часткай горада{{sfn|Минск (энциклопедический справочник)|1983}}. Даўжыня вуліцы — 6,5 км. Пад вуліцай Прытыцкага праходзіць участак [[Аўтазаводская лінія (Мінск)|Аўтазаводскай лініі]] [[Мінскі метрапалітэн|Мінскага метрапалітэна]] са станцыямі «[[Пушкінская (станцыя метро, Мінск)|Пушкінская]]», «[[Спартыўная (станцыя метро, Мінск)|Спартыўная]]», «[[Кунцаўшчына (станцыя метро, Мінск)|Кунцаўшчына]]», «[[Каменная Горка (станцыя метро)|Каменная горка]]». == Гісторыя == Да 1971 года вуліца называлася Ракаўскай шашай. Потым ёй нададзена імя [[Сяргей Восіпавіч Прытыцкі|Сяргея Прытыцкага]] (1913—1971) — палітычнага дзеяча [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] і [[БССР]], лідара [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі]]{{sfn|Минск (энциклопедический справочник)|1983}}. Будаўніцтва на вуліцы пачалася ў 1960-х гадах, а ў 1970-х гадах жылая забудова выйшла за межы другога транспартнага кальца Мінска<ref name="Мінск-Навіны">{{cite web| url = https://minsknews.by/mesto-vstrechi-prospekt-pushkina-prityitskogo/| title = Место встречи. Проспект Пушкина/Притыцкого| date = 2016-11-27| work = minsknews.by| publisher = Агентство «Минск-Новости»| language = ru| archive-url = https://web.archive.org/web/20250908224043/https://minsknews.by/mesto-vstrechi-prospekt-pushkina-prityitskogo/| archive-date = 2025-09-08| access-date = 2026-10-19| url-status = live}}</ref>. У ноч на 10 жніўня 2020 года падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|пратэстаў]] пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|выбараў 2020 года]] і сутычак [[АМАП]]а з пратэстантамі каля станцый метро «Пушкінская» і «Спартыўная» на вуліцы Прытыцкага загінуў [[Аляксандр Валер’евіч Тарайкоўскі|Аляксанд Тарайкоўскі]], шэраг людзей былі параненыя. == Забудова == Забудавана пераважна шматпавярховымі жылымі дамамі, на ніжніх паверхах якіх размешчаны крамы і ўстановы бытавога і культурнага прызначэння. Праект забудовы распрацавалі архітэктары [[Рыма Валяр’янаўна Андрэева|Рыма Андрэева]], [[Анатоль Міхайлавіч Гуль|Анатоль Гуль]], [[Барыс Міхайлавіч Ларчанка|Барыс Ларчанка]] і [[Яўгенія Аляксееўна Сап’янік|Яўгенія Сап’янік]]{{sfn|Минск (энциклопедический справочник)|1983}}. Інфраструктура сканцэнтравана вакол трох буйных грамадскіх цэнтраў, якія ўзніклі на галоўных транспартных скрыжаваннях. Першы знаходзіцца на скрыжаванні з [[Вуліца Пятра Глебкі (Мінск)|вуліцай Пятра Глебкі]]: тут размешчаны вытворчыя карпусы і пяціпавярховы гатэль «Алгарытм»{{sfn|Минск (энциклопедический справочник)|1983}}, пераабсталяваны ў інтэрнат Галоўнага гаспадарчага ўпраўлення [[Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]]. Другі цэнтр склаўся на скрыжыванні з [[Праспект Пушкіна (Мінск)|праспектам Пушкіна]], дзе знаходзіцца ўніверсам «Фрунзенскі», гатэль «Арбіта» і кінатэатр «[[Аўрора (кінатэатр, Мінск)|Аўрора]]». Трэці знаходзіца на скрыжаванні з [[Вуліца Якубоўскага (Мінск)|вуліцай Якубоўскага]], адначасова гэта цэнтр сацыяльнага абслугоўвання жылога раёна [[Захад (жылы раён, Мінск)|Захад]]{{sfn|Минск (энциклопедический справочник)|1983}}. <gallery widths="160px"> Гандлёвы цэнтр па вул. Прытыцкага.png|Гандлёвы цэнтр на вуліцы Прытыцкага Belarus-Minsk-Intersection of Prytytski and Serdzich Streets.jpg|Забудова вуліцы Prytyckaha street (Minsk, July 2020) p07.jpg|Вуліца каля станцыі метро «[[Каменная Горка (станцыя метро)|Каменная Горка]]» </gallery> == Помнікі == [[Файл:The monument to victims of Minsk ghetto at Pritytskogo street, Minsk, Belarus.jpg|thumb|[[Ахвярам Мінскага гета]]]] * У 2009 годзе ў скверы на рагу [[Вуліца Берута (Мінск)|вуліцы Берута]], каля [[Кальварыйскія могілкі|Кальварыйскіх могілак]], пастаўлены [[Ахвярам Мінскага гета|мемарыяльны знак]] болей за 14 тысячам вязняў [[Мінскае гета|Мінскага гета]], рассталяных нацыстамі каля гэтага месца (скульптары [[Алена Хараберуш]] і [[Леанард Пакульніцкі]]<ref name="kimpress5"/>, пры ўдзеле ў эскізнай распрацоўцы і рабочай мадэлі помніка [[Максім Пятруль|Максіма Петруля]]<ref>[http://www.kimpress.by/files/pdf/mast/122.pdf «Мастацтва» № 7 (412). 2017] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201027124346/http://www.kimpress.by/files/pdf/mast/122.pdf |date=27 кастрычніка 2020 }}</ref>, архітэктар [[Леанід Левін]]<ref name="kimpress5">[http://www.kimpress.by/files/pdf/mast/119.pdf «Мастацтва» № 5 (410). 2017] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201027115126/http://www.kimpress.by/files/pdf/mast/119.pdf |date=27 кастрычніка 2020 }}</ref>). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Энцыклапедычныя даведнікі пра гарады Беларусі|Мінск|Притыцкого улица|343|ref=Минск (энциклопедический справочник)}} {{Вуліцы Мінска:Фрунзенскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Вуліцы Мінска]] [[Катэгорыя:Фрунзенскі раён (Мінск)]] [[Катэгорыя:Вуліца Прытыцкага (Мінск)| ]] tgyqs1uvmcqtgo9ba7snufel8ypdqj2 0 48891 5228081 4723480 2026-10-27T11:55:22Z Zadorenko V 175157 5228081 wikitext text/x-wiki {{НП-Польшча |статус = Горад |беларуская назва = Аполе |арыгінальная назва = Opole |падначаленне = |герб = POL Opole COA.svg |сцяг = POL Opole flag.svg |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = <!-- выявы --> |lat_dir=N|lat_deg=50|lat_min=40|lat_sec=0 |lon_dir=E|lon_deg=17|lon_min=56|lon_sec=0 |CoordAddon = type:city(213278)_region:PL |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |ваяводства = Апольскае |павет =Горад на правах павета |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Oppeln |статус з = 1410 |плошча = 96,55 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 176 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = 1 244 |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +1 |DST = +1 |тэлефонны код = +48 77 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 45-001 - 45-910 |аўтамабільны код = OP |TERC = 1661011 |катэгорыя ў Commons = Opole |сайт = www.opole.pl/ |мова сайта = pl }} '''Апо́ле''' ({{lang-pl|Opole}}, {{lang-szl|Uopole}}), да 1945 года '''Опельн''' ({{lang-de|Oppeln}})  — горад па поўдні [[Польшча|Польшчы]], з'яўляецца гаспадарчым, навуковым, культурным і адміністрацыйным цэнтрам [[Апольскае ваяводства|Апольскага ваяводства]]. Аполе з'яўляецца адным з самых старых гарадоў Польшчы. Горад знаходзіцца ў гістарычнай вобласці Верхняя Сілезія і з сярэднявечча да пачатку ХХ стагоддзя быў яе сталіцай. Першыя згадкі аб Аполі датуюцца 845 годам. Колькасць насельніцтва горада дасягае 120,2 тыс. чалавек. Праз Аполе цячэ рака [[Одэр|Одра]], Сворніца і Пручкоўскі Паток, таксама ёсць невялікія рэкі Маліна, Альшчанка і Чарнка. Самы высокі пункт горада ўзносіцца на вышыню 176 м над узроўнем мора. == Гісторыя == Упершыню згадваецца каля [[1000]] года як [[славяне|славян]]скае паселішча. З [[1202]] года рэзідэнцыя [[Пясты|Пяст]]аў. Перад [[1254]] годам атрымаў [[гарадскія правы]]. З [[1532]] года Аполе (ням. Опельн) у складзе [[Аўстрыйская імперыя|Аўстры]]і, з [[1740]] — [[Каралеўства Прусія|Прусіі]], пасля [[1871]] — [[Германская імперыя|Герман]]іі. З [[1945]] зноў у [[Польшча|Польшч]]ы<ref name="БЭ"/>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Развіты [[машынабудаўнічая прамысловасць|машынабудаўнічая]], [[металаапрацоўчая прамысловасць|металаапрацоўчая]], [[лёгкая прамысловасць|лёгкая]] ([[швейная прамысловасць|швейная]], [[трыкатажная прамысловасць|трыкатажная]], [[мэблевая прамысловасць|мэблевая]]), [[харчовая прамысловасць|харчовая]], [[прамысловасць будаўнічых матэрыялаў|будаўнічых матэрыялаў]] ([[шкляная прамысловасць|шкляная]], 2 [[цэмент]]ныя заводы), [[паліграфічная прамысловасць]]. [[Порт]] на р. [[Одра]], [[вузел чыгунак]] і аўтадарог<ref name="БЭ">{{крыніцы/БЭ|1|Аполе}}</ref>. == Адукацыя == * [[Апольскі ўніверсітэт]] * [[Апольскі політэхнічны інстытут]] * Вышэйшая банкаўская школа * Вышэйшая школа кіравання і адміністрацыі * Дзяржаўная медыцынская вышэйшая прафесійная школа == Культура == * [[Апольская філармонія]] імя [[Юзаф Эльснер|Юзафа Эльснера]] * [[Тэатр імя Яна Каханоўскага]] * Апольскі тэатр лялькі і акцёра імя А. Смолькі * Штогадовы Фестываль польскай песні на Спеўным полі * [[Музей апольскай вёскі]] * [[Музей польскай песні ў Аполі]] == Славутасці == Захаваліся [[Апольскі кафедральны сабор|кафедральны сабор]] ([[15 ст.]]), францысканскі (заснаваны ў [[1287]]) і дамініканскі (заснаваны ў 1295) кляштары, камяніцы 15—18 стст., {{нп5|Пястаўская вежа (Аполе)|вежа|pl|Wieża Piastowska w Opolu}} ([[1300]]) былога замка Пястаў і інш. Заапарк. {{-}} <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Opole_-_Wieża_Piastowska_01.jpg|{{нп5|Пястаўская вежа (Аполе)|Пястаўская вежа|pl|Wieża Piastowska w Opolu}} Opole_-_Cathedral_01-1.jpg|{{нп5|Кафедральны касцёл Святога Крыжа (Аполе)|Кафедральны касцёл Святога Крыжа|pl|Kościół katedralny Świętego Krzyża w Opolu}} Oppeln 2009.jpg|{{нп5|Касцёл Маці Божай Балеснай і Святога Войцеха (Аполе)|Касцёл Маці Божай Балеснай і Святога Войцеха|pl|Kościół Matki Boskiej Bolesnej i św. Wojciecha w Opolu }} Opole - Church of the Holy Trinity 01.jpg|{{нп5|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Аполе)|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы|pl|Kościół Świętej Trójcy w Opolu}} PL_Opole_Kosciolakeksego.jpg|{{нп5|Касцёл Святога Аляксея (Аполе)|Касцёл Святога Аляксея|pl|Kościół św. Aleksego w Opolu}} </gallery> == Гарады-пабрацімы == * {{сцяг|Літва}} [[Алітус]], [[Літва]] * {{сцяг|Грэцыя}} {{нп3|Агіёй-Анагірой|||Agioi Anargyroi}}, [[Грэцыя]] * {{сцяг|Расія}} [[Белгарад]], [[Расія]] * {{сцяг|Германія}} [[Бон]], [[Германія]] * {{сцяг|Чэхія}} [[Брунталь (Чэхія)|Брунталь]], [[Чэхія]] * {{сцяг|Чэхія}} [[Градзец-Кралавэ]], [[Чэхія]] * {{сцяг|Італія}} [[Карара]], [[Італія]] * {{сцяг|Францыя}} [[Дыжон]], [[Францыя]] * {{сцяг|Францыя}} [[Грас]], [[Францыя]] * {{сцяг|Германія}} [[Інгальштат]], [[Германія]] * {{сцяг|Украіна}} [[Івана-Франкоўск]], [[Украіна]] * {{сцяг|Фінляндыя}} [[Куопіа]], [[Фінляндыя]] * {{сцяг|Германія}} [[Мюльгайм-на-Руры]], [[Германія]] * {{сцяг|Германія}} [[Патсдам]], [[Германія]] * {{сцяг|ЗША}} [[Роанак (Вірджынія)|Роанак]], [[ЗША]] * {{сцяг|Венгрыя}} [[Секешфехервар]], [[Венгрыя]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БЭ|1|Аполе}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Апольскае ваяводства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Аполе| ]] ccp7z8n40khkfpazvy5g9008ddtqfpy 0 49022 5227815 5160264 2026-10-27T08:08:25Z Zadorenko V 175157 дапаўненне 5227815 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава}} '''Украінская Саве́цкая Сацыялісты́чная Рэспу́бліка''', '''Украінская ССР''' ({{lang-uk|Українська Радянська Соціалістична Республіка, Українська РСР}}) — адна з рэспублік [[СССР|Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]]. Сталіца — [[Кіеў]]. Да 1934 года сталіцай УССР быў [[Харкаў]], а потым ёй стаў Кіеў. У 1945 годзе стала адной з сузаснавальніц [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Арганізацыі Аб’яднаных Нацый]]. 24 жніўня 1991 года [[Вярхоўны Савет УССР]] абвясціў [[незалежнасць Украіны]], што стала [[Распад СССР|канцом існавання]] УССР == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}}{{Украіна ў тэмах}}{{Рэспублікі СССР}} {{Дзяржаўныя ўтварэнні перыяду Грамадзянскай вайны і станаўлення СССР, 1917—1924}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Украінская ССР| ]] [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Украіны]] [[Катэгорыя:Гісторыя Украіны (1917—1991)]] n0zwpok288wbgoxg5sg3a2l7d2ad5kz 5227818 5227815 2026-10-27T08:31:15Z Zadorenko V 175157 5227818 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава}} '''Украінская Саве́цкая Сацыялісты́чная Рэспу́бліка''', '''Украінская ССР''' ({{lang-uk|Українська Радянська Соціалістична Республіка, Українська РСР}}) — адна з рэспублік [[СССР|Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]]. Сталіца — [[Кіеў]]. Да 1934 года сталіцай УССР быў [[Харкаў]], а потым ёй стаў Кіеў. У 1945 годзе стала адной з сузаснавальніц [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Арганізацыі Аб’яднаных Нацый]]. 24 жніўня 1991 года [[Вярхоўны Савет УССР]] абвясціў [[незалежнасць Украіны]], што стала [[Распад СССР|канцом існавання]] УССР == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Украіна ў тэмах}} {{Рэспублікі СССР}} {{Дзяржаўныя ўтварэнні перыяду Грамадзянскай вайны і станаўлення СССР, 1917—1924}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Украінская ССР| ]] [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Украіны]] [[Катэгорыя:Гісторыя Украіны (1917—1991)]] prakglyy7wo4gmqkca8vpobceuuch34 0 49549 5227703 4429569 2026-10-26T21:58:29Z Modallwmbw 165843 5227703 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Кастрычнік, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Кастрычнік |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 25|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 24|lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Крупскі |сельсавет2 = Акцябрскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = Ламское |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 190 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 6 |насельніцтва = 9 |год перапісу = 1998 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243031673 }} '''Кастры́чнік'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kastryčnik}}, {{lang-ru|Костричник}}, да [[1918]] — '''Ламское''') — былая<ref name=":1">{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926n0148226|title=Решение Крупского районного Совета депутатов от 16 октября 2026 года № 124 «Об упразднении сельских населенных пунктов Крупского района Минской области»|website=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь}}</ref> [[вёска]] ў [[Крупскі раён|Крупскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Акцябрскі сельсавет (Крупскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. 28 кастрычніка 2026 года вёска скасавана<ref name=":1" />. == Гісторыя == З 1924 года ў складзе [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]]. З 1924 г. — у [[Чарэйскі раён|Чарэйскім]], з 08.07.1931 г. — у [[Крупскі раён|Крупскім]] раёнах. У 1930-я гады вяскоўцы аб'ядналіся ў калгас «Чырвоны Кастрычнік». У 1941 г. ў вёсцы 28 двароў, 145 жыхароў. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 10 чалавек. Пасля вайны калгас адноўлены. З 1960 г. ў складзе саўгаса «Бобр». Потым вёска была ў складзе калгаса «Слабада». Да 31 сакавіка 1977 года вёска ўваходзіла ў склад [[Бобрскі сельсавет|Бобрскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).</ref>. На 01.01.1998 г. 6 гаспадарак, 9 жыхароў. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Абчугскі сельсавет|Абчугскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Акцябрскі сельсавет (Крупскі раён)}} [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Крупскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёна]] mkwgdq9x41tqr8bygr3vwd58v6z0k9k 0 50688 5227803 5168291 2026-10-27T07:44:29Z Zadorenko V 175157 5227803 wikitext text/x-wiki {{Навінавая падзея}} '''Распад СССР''' — працэсы сістэмнай дэзынтэграцыі, якія адбываліся ў [[эканоміка|эканоміцы]], [[Сацыяльная структура|сацыяльнай структуры]], грамадскай і палітычнай сферы [[СССР|Савецкага Саюза]] і прывялі да спынення [[Белавежскія пагадненні|Белавежскімі пагадненнямі]] існавання СССР 26 снежня 1991 года. Вынікам было аднаўленне незалежнасці краіні-заснавальніц СССР -- Беларуссю, Расіяй і Украінай, краінамі далучанымі да СССР -- Латвіяй, Літвой і Эстоніяй, а таксама з'яўленне новых незалежных нацыянальных дзяржаў<ref>У наш час дэ-факта — 19 дзяржаў (ці «дзяржаўных утварэнняў»), 15 з якіх з'яўляюцца членамі [[ААН]], 2 — прызнаны некаторымі краінамі-членамі ААН ([[Расія]] і [[Нікарагуа]]), і 2 — не прызнаны ніводнай з краін-сяброў ААН</ref>. У снежні [[1991]], спыніў сваё існаванне [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]], і на палітычнай арэне з’явілася новае міжнароднае аб’яднанне — [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў]] (СНД). == Прычыны == Прычынамі былі — неразвязанасць у СССР нацыянальнага пытання, застой у эканоміцы і іншыя. Таксама важным быў фактар супрацьстаяння камуністычных партыйных функцыянераў [[Барыс Ельцын|Барыса Ельцына]] і [[Міхаіл Гарбачоў|Міхаіла Гарбачова]], чый патэнцыял як дзеячаў да 1990 года зраўняўся. Распад СССР стаў вынікам уздзеяння шэрагу аб’ектыўных і суб’ектыўных абставін. Дэзінтэграцыйныя працэсы пачаліся ў Савецкім Саюзе ў сярэдзіне 1980-х гадоў. У гэты перыяд у краіне пачаў адчувацца палітычны і эканамічны крызіс. Кіраўніцтвам СССР была зроблена спроба эканамічных рэформ, якія павінны былі забяспечыць пераход да рынку, але дзеянні рэфарматараў былі не да канца прадуманы і паслядоўныя. Старая эканамічная сістэма зведала сур’ёзны ўдар, а новая так і не была створана. Усё гэта прывяло да інфляцыі, дэфіцытнай стала ўся прадукцыя лёгкай прамысловасці і прадукты харчавання. У краіне рос забастовачны рух. Прэзідэнт СССР [[Міхаіл Гарбачоў]] і цэнтральны ўрад, які яўна не спраўляўся з задачай пераадолення эканамічнага спаду і рэфармавання эканомікі, з кожным годам страчвалі аўтарытэт як у народа, так і ў кіраўніцтва саюзных рэспублік. У 1990 быў адменены 6-ы артыкул Канстытуцыі СССР, у якім агаворвалася «кіруючая роля [[КПСС]]». Дагэтуль ўжо адбывалася фарміраванне палітычных партый шырокага спектра. Многія партыі, створаныя ў рэспубліках, выступалі з нацыяналістычных пазіцый, заклікалі да выхаду са складу СССР. Праявіўся крызіс нацыянальна-дзяржаўнага ўладкавання СССР. Аказалася, што ў краіне ёсць нямала этнічных канфліктаў сярод якіх, напрыклад, грузіна-абхазскі, армяна-азербайджанскі. У абстаноўцы галоснасці гэтыя канфлікты аказаліся на паверхні. У шэрагу рэспублік абвастрыліся адносіны паміж тытульнымі нацыямі і рускімі, але ў кіраўніцтва краіны не было праграмы вырашэння нацыянальных праблем, умення своечасова і эфектыўна рэагаваць на абвастрэнне этнічных канфліктаў. Спробы вырашыць праблему з дапамогай войскаў не прывялі да станоўчых вынікаў. Першы крок у напрамку да незалежнасці зрабілі прыбалтыйскія рэспублікі — [[Літоўская ССР|Літва]], [[Латвійская ССР|Латвія]], [[Эстонская ССР|Эстонія]]. Яны разлічвалі на тое, што па-за СССР ім удасца дасягнуць большых поспехаў. У сакавіку 1990 Вярхоўны Савет Літвы аб’явіў аб узнаўленні дзяржаўнага суверэнітэту. Кіраўніцтва СССР імкнулася захаваць непарушнасць краіны. З гэтай мэтай у красавіку 1990 года быў прыняты закон «Аб размеркаванні паўнамоцтваў паміж Саюзам ССР і суб’ектамі федэрацыі». Рэспублікам прадастаўляліся больш шырокія магчымасці ажыццяўляць адзін з адным эканамічнае супрацоўніцтва, уступаць у адносіны з іншымі дзяржавамі, прымаць удзел у рабоце міжнародных арганізацый пры захаванні пэўнай ступені кантролю з боку саюзнага цэнтра. Гэты заканадаўчы акт захоўваў адзінства СССР і стрымліваў выхад са складу самастойных рэспублік. Аднак у рэальным жыцці падзеі сталі развівацца па-іншаму. == Падзеі == === [[Парад суверэнітэтаў]] === На працягу 1990—1991 гадоў усе саюзныя і многія з аўтаномных рэспублік прынялі Дэкларацыі пра суверэнітэт. У чэрвені-ліпені 1990 года дзяржаўны суверэнітэт абвясцілі [[Расійская Федэрацыя]] і [[Украіна]]. Пачатак палітычнай самастойнасці Беларусі быў пакладзены 27 ліпеня 1990 года. У гэты дзень Вярхоўны Савет [[БССР]] прыняў Дэкларацыю аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР. У ёй абвяшчалася вяршэнства на тэрыторыі рэспублікі Канстытуцыі Беларускай ССР і яе законаў. === Рэферэндум === [[Рэферэндум]] [[17 сакавіка]] [[1991]] года ў Беларусі па пытанні захавання [[СССР|Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]] быў часткай агульнасаюзнага рэферэндума па гэтым пытанні. У рэферэндуме прынялі ўдзел 6 126 983 чалавек, або 83,3 % грамадзян, якія мелі права ўдзельнічаць у галасаванні. "За" захаванне абноўленага СССР выказалася 82,7 % з тых, хто прыняў удзел у галасаванні, "не" адказалі 16,1 %, несапраўднымі прызнаны 1,2 % бюлетэняў. === Спроба захаваць СССР === Урад СССР абвясціў пра намер падпісаць новы саюзны дагавор, што фактычна ставіла пад сумнеў саюзны дагавор ад 1922 года. Нягледзячы на цяжкасці, да ліпеня 1991 года новы дагавор быў распрацаваны. Планавалася падпісаць яго 20 жніўня 1991 года, але [[жнівеньскі путч]] перарваў усе спробы. Ва ўмовах эканамічнага і палітычнага крызісу 19-21 жніўня 1991 ў [[Масква|Маскве]] група вышэйшых дзяржаўных і палітычных кіраўнікоў зрабіла спробу спыніць перабудову шляхам увядзення надзвычайнага становішча ў краіне. Аднак іх дзеянні былі нейтралізаваны прыхільнікамі новага курсу. Жнівеньскія падзеі садзейнічалі рэзкаму паскарэнню палітычных працэсаў і змяненню палітычных сіл у краіне. На парадку дня стала пытанне аб самім існаванні СССР. === Канечны распад === Адна за адной рэспублікі абвяшчала поўны суверэнітэт. [[24 жніўня]] гэта зрабіла [[УССР]], [[25 жніўня]] — [[БССР]]. Працэс стаў незваротны, ён імкліва развіваўся. У верасні 1991 года канечна сфарміравалася [[Рэспубліка Беларусь]]<ref>[http://www.zoneby.net/legal/n89docs/zk89146i.htm Постановление Верховного Совета Республики Беларусь от 25 августа 1991 г. № 1019-XII]{{Недаступная спасылка}}</ref>. 6 верасня 1991 года была прызнана незалежнасць Літвы<ref>[http://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_19436.htm Постановление Гос. совета СССР от 6 сентября 1991 г. N ГС-1]</ref>, Латвіі<ref>[http://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_19437.htm Постановление Гос. совета СССР от 6 сентября 1991 г. N ГС-1]</ref>, Эстоніі<ref>[http://www.libussr.ru/infdoc10.htm Постановление Гос. совета СССР от 6 сентября 1991 г. N ГС-3]</ref>. 8 снежня 1991 года кіраўнікі Расіі [[Барыс Ельцын]], Украіны [[Леанід Краўчук]] і Беларусі [[Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч|Станіслаў Шушкевіч]] падпісалі ў рэзідэнцыі Віскулі ў [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]] пагадненне аб дэнансацыі дагавора аб стварэнні Саюза ССР ад 1922 года і аб стварэнні [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|Садружнасці Незалежных Дзяржаў]], якое павінна было стаць прынцыпова іншым, у параўнанні з Савецкім Саюзам, аб’яднаннем рэспублік. Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь ратыфікаваў Пагадненне аб утварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў 10 снежня 1991 года. Кіраўнікі іншых рэспублік СССР, акрамя [[Латвія|Латвіі]], [[Літва|Літвы]], [[Эстонія|Эстоніі]], [[Грузія|Грузіі]], выказалі жаданне, каб іх дзяржавы сталі раўнапраўнымі членамі — заснавальнікамі СНД. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Пастанова прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР «Аб рэзультатах галасавання на рэферэндуме СССР 17 сакавіка 1991 года ў Беларускай ССР па пытанню аб захаванні Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік» N 711-ХII ад 7 красавіка 1991 года. {{Распад СССР}} {{СССР у тэмах}} {{Краіны пасля распаду СССР}} {{Халодная вайна}} [[Катэгорыя:Гісторыя СССР]] [[Катэгорыя:Распад СССР| ]] [[Катэгорыя:1991 год у міжнародных адносінах]] [[Катэгорыя:1991 год у палітыцы]] 03s73gehy8uwrodgdn48a20p0pkv049 0 51685 5227617 5225780 2026-10-26T20:25:52Z KrBot 24355 - {{Underlinked|date=кастрычнік 2026}} 5227617 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Стар}} {{Музыкант}} '''Рынга Стар''' ({{Іншамоўны тэкст|en|Ringo Starr}}, сапраўднае імя '''Рычард Старкі''', {{Іншамоўны тэкст|en|Richard Starkey}}; {{ДН|7|7|1940}}, {{МН|Ліверпул||}}) — папулярны [[Вялікабрытанія|брытанскі]] музыкант, аўтар песень, акцёр. Вядомы як ударнік гурта [[The Beatles]]. == Дыскаграфія == Пасля распаду The Beatles Стар выпусціў 22 сольныя студыйныя альбомы і 5 міні-альбомаў:<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/ringo-2012-20120131|title=Ringo Starr: Ringo 2012|magazine=Rolling Stone|last=Dolan|first=Jon|date=31 January 2012|access-date=10 September 2017|archive-date=26 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120826063807/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/ringo-2012-20120131|url-status=live}}</ref> === Альбомы === * ''Sentimental Journey'' (1970) * ''Beaucoups of Blues'' (1970) * ''Ringo'' (1973) * ''Goodnight Vienna'' (1974) * ''Ringo's Rotogravure'' (1976) * ''Ringo the 4th'' (1977) * ''Bad Boy'' (1978) * ''Stop and Smell the Roses'' (1981) * ''Old Wave'' (1983) * ''Time Takes Time'' (1992) * ''Vertical Man'' (1998) * ''I Wanna Be Santa Claus'' (1999) * ''Ringo Rama'' (2003) * ''Choose Love'' (2005) * ''Liverpool 8'' (2008) * ''Y Not'' (2010) * ''Ringo 2012'' (2012) * ''Postcards from Paradise'' (2015) * ''Give More Love'' (2017) * ''What's My Name'' (2019) * ''Look Up'' (2025) * ''Long Long Road'' (2026) === Міні-альбомы === * ''Zoom In'' (2021) * ''Change the World'' (2021) * ''EP3'' (2022) * ''Rewind Forward'' (2023) * ''Crooked Boy'' (2024) == Бібліяграфія == * ''Postcards from the Boys'' (2004) — калекцыя паштовак, адпраўленых Стару іншымі удзельнікамі the Beatles * ''Octopus's Garden'' (2014) — дзіцячая літаратура * ''Photograph'' (2015) — калекцыя з 240 фотаздымкаў, якія складаюцца ў аўтабіяграфію Стара {{Зноскі}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую музыку да фільма}} {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Стар Рынга}} [[Катэгорыя:The Beatles]] [[Катэгорыя:Постаці Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшую музыку да фільма»]] q082r7r4x05e67k8vaj2ex39qz42o22 0 54332 5227337 5224968 2026-10-26T14:29:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227337 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Бурыньскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Буринський район}} |Герб = Coat of Arms of Buryn Raion.png |Сцяг = Flag of Burinskij rayon.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Бурыньскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Бурыньскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Сумская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />22 сельскія саветы |Сталіца = [[Бурынь]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[15 красавіка]] [[1926]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 25557 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 24,6 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1100 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Burynskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5920900000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5454 |Паштовыя індэксы = 41700—41762 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Бурыньскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Буринський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Бурынь]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Буринь}}). Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 25557 чалавек, плошча — 1100&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=27 лютага 2023|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога і 22 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 4 пасёлкі сельскага тыпу і 56 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бурыньскі раён}} {{Сумская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Сумскай вобласці]] [[Катэгорыя:Бурыньскі раён| ]] jgjbcxnkwq49e90n17dv92nk93hvvlz 0 54788 5227660 5190733 2026-10-26T21:11:30Z Pabojnia 135280 /* Стварэнне электрарухавіка. Навуковая вядомасць (1821—1830) */ афармленне 5227660 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя = Майкл Фарадэй | Арыгінал імя = {{lang-en|Michael Faraday}} | Выява = Faraday-Millikan-Gale-1913.jpg | Шырыня = 220px | Апісанне выявы = | Месца нараджэння = | Месца смерці = | Навуковая сфера = [[фізіка]], [[хімія]] | Навуковы кіраўнік = [[Гемфры Дэві]] | Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = [[Медаль Коплі]] | Роспіс = Michael Faraday signature.svg | Вікікрыніца = en:Author:Michael Faraday }} '''Ма́йкл Фарадэ́й''' ({{lang-en|Michael Faraday}}, {{ДН|22|9|1791}}, {{МН|Лондан}} — {{ДС|25|8|1867}}, {{МС|Лондан}}) — англійскі фізік-[[эксперыментальная фізіка|эксперыментатар]] і [[хімік]] Вялікобрытаніі XIX стагоддзя. Член [[Лонданскае каралеўскае таварыства|Лонданскага каралеўскага таварыства]] (1824) і мноства іншых навуковых арганізацый, у тым ліку замежны ганаровы член [[Пецярбургская акадэмія навук|Пецярбургскай акадэміі навук]] (1830). Адкрыў [[электрамагнітная індукцыя|электрамагнітную індукцыю]], якая ляжыць у аснове сучаснага прамысловай вытворчасці электрычнасці і многіх яго ўжыванняў. Стварыў першую мадэль [[Электрычны рухавік|электрарухавіка]]. Сярод іншых яго адкрыццяў — першы [[трансфарматар]], хімічнае дзеянне току, {{нп3|Законы электролізу Фарадэя|законы электролізу|ru|Законы электролиза Фарадея}}, [[Эфект Фарадэя|дзеянне магнітнага поля на свет]], дыямагнетызм. Першым прадказаў [[Электрамагнітнае выпраменьванне|электрамагнітныя хвалі]]<ref name=SES/>. Фарадей ўвёў у навуковы ўжытак тэрміны [[іон]], [[катод]], [[анод]], [[электраліт]], [[дыэлектрык]], {{нп3|дыямагнетыкі|дыямагнетызм|ru|Диамагнетики}}, {{нп3|парамагнетыкі|парамагнетызм|ru|Парамагнетики}} і інш.{{sfn|Цейтлин З.|1939|с=296, 303.|name=ZE296}} Фарадэй — заснавальнік вучэння аб [[электрамагнітнае поле|электрамагнітным полі]]<ref name=SES>{{кніга|загаловак=Советский энциклопедический словарь |выданне=2-е изд |месца=М. |выдавецтва=Советская энциклопедия |год=1982 |старонак=1600 |старонкі=1392}}</ref>, якое затым матэматычна аформіў і развіў [[Джэймс Клерк Максвел|Максвел]]. Асноўны ідэйны ўклад Фарадэя ў фізіку электрамагнітных з’яў заключаўся ў адмове ад [[Ісаак Ньютан|Ньютанавага]] прынцыпу далёкаддзеяння і ва ўвядзенні паняцці [[Поле (фізіка)|фізічнага поля]] — бесперапыннай вобласці прасторы, запар запоўненай {{нп3|Сілавыя лініі вектарнага поля|сілавымі лініямі|ru|Силовые линии векторного поля}}, якая ўзаемадзейнічае з рэчывам{{sfn|Радовский М. И.|1936|с=107—108.|name=R107}}. == Біяграфія == === Раннія гады === [[Файл:Faraday-riebaus shop.png|міні|Кнігарня Рыбо, дзе працаваў і «вучыўся» юны Фарадэй.]] Майкл Фарадэй нарадзіўся 22 верасня 1791 года ў пасёлку Ньюінгтан-Батс каля Лондана (цяпер [[Вялікі Лондан]]), у сям’і каваля. Сям’я — бацька Джэймс (1761—1810), маці Маргарэт (1764—1838), браты Роберт і Майкл, сёстры Элізабэт і Маргарэт<ref>{{кніга|аўтар=Frank A. J. L. James|загаловак=The Correspondence of Michael Faraday|том=I|pages=XXVII}}</ref> — жыла дружна, але ў нястачы, таму ўжо ў 13 гадоў Майкл, пакінуўшы школу, пачаў працаваць рассыльным у лонданскай кнігарні, які належыць французу-эмігранту Рыбо. Пасля выпрабавальнага тэрміну ён стаў (там жа) вучнем пераплётчыка. Фарадэй так і не здолеў атрымаць сістэматычную адукацыю, але рана праявіў дапытлівасць і запал да чытання. У краме было нямала навуковых кніг; у пазнейшых успамінах Фарадэй асабліва адзначыў кнігі па электрычнасці і хіміі, прычым па ходзе чытання ён адразу пачаў праводзіць простыя самастойныя вопыты{{sfn|Радовский М. И.|1936|с=10—11.}}. Бацька і старэйшы брат Роберт у меру сваіх магчымасцей заахвочвалі цягу Майкла да ведаў, падтрымлівалі яго матэрыяльна і дапамаглі вырабіць простую крыніцу электрычнасці — «[[Лейдэнскі слоік]]». Падтрымка брата працягвалася і пасля раптоўнай смерці бацькі ў 1810 годзе. Важным этапам у жыцці Фарадэя сталі наведванні Гарадскога філасофскага таварыства (1810—1811 гаоды), дзе 19-гадовы Майкл па вечарах слухаў навукова-папулярныя лекцыі па фізіцы і астраноміі, удзельнічаў у дыспутах. Некаторыя навукоўцы, якія наведвалі кнігарню, адзначылі здольнага юнака; у 1812 годзе адзін з наведвальнікаў, музыкант Уільям Дэнс (''William Dance''), падарыў яму білет<ref>{{З|Кругасвет|спасылка=http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/fizika/FARADE_MAKL.html|загаловак=ФАРАДЕЙ, МАЙКЛ}}</ref> на цыкл публічных лекцый у [[Каралеўскі інстытут, Лондан|Каралеўскім інстытуце]] знакамітага хіміка і фізіка, першаадкрывальніка многіх хімічных элементаў [[Гемфры Дэві]]. === Лабарант Каралеўскага інстытута (1812—1815) === [[Файл:Royal Institution Shepherd TH.jpg|міні|280px|left|Каралеўскі інстытут<br /> Лондан, 1830-я гады.]] Майкл не толькі з цікавасцю выслухаў, але і падрабязна запісаў і пераплёў чатыры лекцыі Дэві, якія паслаў яму разам з лістом з просьбай узяць яго на працу ў Каралеўскі інстытут. Гэты, як выказаўся сам Фарадэй, «смелы і наіўны крок» аказаў на яго лёс вырашальны ўплыў. Прафесар, сам прайшоўшы шлях ад вучня аптэкара, быў захоплены шырокімі ведамі юнакі, але ў той момант у інстытуце не было вакантных месцаў, і просьба Майкла была задаволена толькі праз некалькі месяцаў. У пачатку 1813 года Дэві, які быў у Інстытуце дырэктарам хімічнай лабараторыі, запрасіў 22-гадовага юнака на месца лабаранта Каралеўскага інстытута, якое вызвалілася{{sfn|Цейтлин З.|1939|с=286—288}}. [[Файл:Sir Humphry Davy, Bt by Sir Thomas Lawrence.jpg|міні|<center>Сэр [[Гемфры Дэві]]</center>]] У абавязкі Фарадэя ўваходзілі ў асноўным дапамогу прафесарам і іншым лектарам Інстытута пры падрыхтоўцы лекцый, улік матэрыяльных каштоўнасцей і іх догляд. Але сам ён стараўся выкарыстоўваць любую магчымасць для папаўнення свайго адукацыі, і ў першую чаргу — уважліва слухаў ўсе падрыхтаваныя ім лекцыі. Адначасова Фарадэй, пры добразычлівым садзейнічанні Дэйві, праводзіў ўласныя хімічныя эксперыменты па якія цікавяць яго пытаннях. Свае службовыя абавязкі Фарадэй выконваў настолькі старанна і ўмела, што неўзабаве стаў незаменным памочнікам Дэві{{sfn|Радовский М. И.|1936|с=22—23.}}. Увосень 1813 года Фарадэй адправіўся разам з прафесарам і яго жонкай, як памочнік і сакратар, у двухгадовае падарожжа па навуковым цэнтрам Еўропы, якая толькі што разграміла [[Напалеон]]а. Гэта падарожжа мела для Фарадэя вялікае значэнне: Дэві як знакамітасць сусветнага маштабу віталі шматлікія выбітныя навукоўцы таго часу, у тым ліку [[Андрэ Мары Ампер|А. Ампер]], [[Мішэль Эжэн Шэўроль|М. Шэўроль]], [[Жазеф Луі Гей-Люсак]] і [[Алесандра Вольта|А. Вольта]]. Некаторыя з іх звярнулі ўвагу на бліскучыя здольнасці маладога англічаніна{{sfn|Радовский М. И.|1936|с=25—27.}}. === Шлях у навуку (1815—1821) === [[Файл:Faraday Cochran Pickersgill.jpg|міні|left|<center>Малады Фарадэй.</center>]] Пасля вяртання ў маі 1815 года ў Каралеўскі інстытут Фарадэй прыступіў да інтэнсіўнай працы на новай пасадзе асістэнта, з даволі высокім для таго часу акладам 30 [[шылінг]]аў у месяц. Ён працягнуў самастойныя навуковыя даследаванні, за якімі заседжваўся дапазна. Ужо ў гэты час выявіліся адметныя рысы Фарадэя — працавітасць, метадычнасць, дбайнасць выканання эксперыментаў, імкненне пранікнуць у сутнасць доследнай праблемы. У першай палове XIX стагоддзя ён заслужыў славу «караля эксперыментатараў»{{sfn|Цейтлин З.|1939|с=291.|name=ZE291}}. Усё жыццё ён вёў акуратныя лабараторныя дзённікі сваіх вопытаў (выдадзены ў 1931 годзе). Апошні эксперымент па электрамагнетызме пазначаны ў адпаведным дзённіку нумарам 16041{{sfn|Карцев В. П.|1974|loc=Глава «Фарадей. Открытие электромагнитной индукции»|name=KAFO}}, усяго Фарадэй правёў за сваё жыццё каля 30000 эксперыментаў<ref>''Ryan D. Tweney''. Faraday’s notebooks: the active organization of creative science. In: ''Physics Education''. Vol 26, № 5, Institute of Physics Publishing, 1991, p. 301—306, {{DOI|10.1088/0031-9120/26/5/008}}.</ref>. У 1816 годзе з’явілася першая друкаваная праца Фарадэя (аб аналізе хімічнага складу тасканскага вапняка), у наступныя 3 гады лік публікацый перавысіў 40, галоўным чынам па хіміі. Завязваецца перапіска Фарадэя з буйнымі еўрапейскімі хімікамі і фізікамі. У 1820 годзе Фарадэй правёў некалькі вопытаў па выплаўленні сталей з дадаткамі нікеля. Гэтая праца лічыцца адкрыццём [[Нержавеючая сталь|нержавеючай сталі]], якое ў той час не зацікавіла металургаў<ref>{{cite web|url=http://biografix.ru/biografii/uchenye/22-biografiya-maykla-faradeya.html|title=Биография Майкла Фарадея|access-date=2013-05-16|archive-url=https://www.webcitation.org/6Gkv5d8xg?url=http://biografix.ru/biografii/uchenye/22-biografiya-maykla-faradeya.html|archive-date=20 мая 2013|url-status=live}}</ref>. У 1821 годзе ў жыцці Фарадэя адбылося некалькі важных падзей. У ліпені ён ажаніўся з 20-гадовай Сарай Барнард (''Sarah Barnard'', 1800—1879){{efn|Рускія біёграфы Фарадэя, пачынаючы з Абрамава, памылкова сцвярджаюць, што жонка памерла раней за Фарадэя. Біяграфія Тындала, іншыя англійскія біяграфіі і фатаграфія помніка на агульнай магіле мужа і жонкі адназначна паказваюць, што гэта не так.}}, сястрой яго сябра. Паводле водгукаў сучаснікаў, шлюб быў шчаслівым, Майкл і Сара пражылі разам 46 гадоў. Жылі яны на верхнім паверсе Каралеўскага інстытута, за адсутнасцю ўласных дзяцей яны выхоўвалі малалетнюю пляменніцу-сірату Джэйн; Фарадэй таксама пастаянна клапаціўся пра сваю маці Маргарэт (памерла ў 1838 годзе)<ref name=ZE295/>{{sfn|Кудрявцев П. С.|1974|loc=Том I, С. 438.|name=QD1438}}. У Інстытуце Фарадэй атрымаў месца тэхнічнага наглядчыка будынка і лабараторый Каралеўскага інстытута (''Superintendent of the House''). Нарэшце, яго эксперыментальныя даследаванні пачалі няўхільна перамяшчацца ў вобласць фізікі. Некалькі значных работ па фізіцы, апублікаваных у 1821 годзе, паказалі, што Фарадэй цалкам склаўся як буйны вучоны. Галоўнае месца сярод іх займала артыкул аб вынаходстве электрарухавіка, з якой фактычна пачынаецца прамысловая [[электратэхніка]]. === Стварэнне электрарухавіка. Навуковая вядомасць (1821—1830) === З 1820 Фарадея надзвычай захапіла праблема даследаванні сувязяў паміж [[электрычнасць|электрычнасцю]] і [[магнетызм]]ам. Да гэтага моманту ўжо існавала і стараннямі [[Карл Гаус|К. Гауса]] і [[Джордж Грын (матэматык)|Дж. Грына]] была ў асноўным распрацавана навука [[электрастатыка]]. У 1800 годзе [[Алесандра Вольта|А. Вольта]] адкрыў магутную крыніцу пастаяннага току («[[вольтаў слуп]]»), і пачала імкліва развівацца новая навука — [[электрадынаміка]]. Адразу ж былі зробленыя два выдатных адкрыцця: [[электроліз]] (1800 год) і [[электрычная дуга]] (1802 год). Але галоўныя падзеі пачаліся ў 1820 годзе, калі [[Ганс Хрысціян Эрстэд|Эрстэд]] выявіў на вопыце адхіляючае дзеянне току на магнітную стрэлку. Першыя тэорыі, якія злучаюць электрычнасць і магнетызм, пабудавалі ў тым жа годзе {{нп3|Жан-Батыст Біё|Біё|ru|Био, Жан-Батист}}, [[Фелікс Савар|Савар]] і пазней [[Лаплас]] (гл. [[Закон Біё — Савара — Лапласа]]). [[Андрэ Мары Ампер|А. Ампер]], пачынаючы з 1822 года, апублікаваў сваю тэорыю электрамагнэтызму, па якой першасным з’явай з’яўляецца далёкадзеючае ўзаемадзеянне праваднікоў з токам. Формула Ампера для ўзаемадзеяння двух элементаў току ўвайшла ў падручнікі. Сярод іншага, Ампер адкрыў [[электрамагніт]] ({{нп3|саленоід|саленоід|ru|Соленоид}}). Пасля серыі вопытаў Фарадэй апублікаваў у 1821 годзе трактат «''Аб некаторых новых электрамагнітных рухах і аб тэорыі магнетызму''», дзе паказаў, як прымусіць намагнічаную стрэлку бесперапынна круціцца вакол аднаго з магнітных полюсаў. Па сутнасці гэтая канструкцыя ўяўляла сабой яшчэ недасканалы, але цалкам практычны [[электрычны рухавік|электрарухавік]], які ўпершыню ў свеце ажыццявіў бесперапыннае ператварэнне электрычнай энергіі ў механічную{{sfn|Радовский М. И.|1936|с=48—49.}}. Імя Фарадэя становіцца сусветна вядомым. [[Файл:M Faraday Th Phillips oil 1842.jpg|міні|left|<center>Партрэт Фарадэя, мастак Томас Філіпс.</center>]] Канец 1821 года, у цэлым трыумфальнага для Фарадэя, азмрочыў паклёп. Вядомы хімік і фізік [[Уільям Хайд Воластан|Уільям Воластан]] паскардзіўся Дэві, што вопыт Фарадэя з кручэннем стрэлкі з’яўляецца [[плагіят]]ам яго, воластанаўскай ідэі (практычна ніколі ім не рэалізаванай). Гісторыя атрымала вялікую агалоску і даставіла Фарадэю нямала непрыемнасцяей. Дэйві стаў на бок Воластана, адносіны яго з Фарадэем прыкметна пагоршыліся. У кастрычніку Фарадэй дамогся асабістай сустрэчы з Воластанам, дзе растлумачыў сваю пазіцыю, і адбылося прымірэнне. Аднак у студзені 1824 года, калі Фарадэй быў абраны членам [[Лонданскае каралеўскае таварыства|Лонданскага каралеўскага таварыства]], Дэві, тагачасны прэзідэнт Каралеўскага таварыства, быў адзіным{{sfn|Цейтлин З.|1939|с=292.}}, галасавалі супраць (сам Воластан галасаваў за абранне){{sfn|Радовский М. И.|1936|с=54—57.}}. Адносіны Фарадэя і Дэві пазней палепшыліся, але пазбавіліся ранейшай сардэчнасці, хоць Дэві любіў паўтараць, што з усіх яго адкрыццяў самым значным было «адкрыццё Фарадэя»{{sfn|Цейтлин З.|1939|с=294.|name=ZE294}}. Прызнаннем навуковых заслуг Фарадэя стала абранне яго членам-карэспандэнтам [[Французская акадэмія навук|Парыжскай Акадэміі навук]] (1823). У 1825 года Дэйві вырашыў пакінуць кіраўніцтва лабараторыяй Каралеўскага інстытута і рэкамендаваў прызначыць Фарадэя дырэктарам фізічнай і хімічнай лабараторый, што і было неўзабаве зроблена. Дэйві сканаў пасля працяглай хваробы ў 1829 годзе. Пасля першых поспехаў у фарадэеўскіх даследаваннях электрамагнетызму наступіла дзесяцігадовая паўза і да 1831 года ён амаль не публікаваў працы на гэтую тэму: вопыты не давалі жаданага выніку, новыя абавязкі адцягвалі, магчыма, паўплываў таксама непрыемны скандал 1821 года<ref>''Hamilton, James'' (2004). A Life of Discovery: Michael Faraday, Giant of the Scientific Revolution. New York: Random House. ISBN 1-4000-6016-8, pp. 165—171, 183, 187—190.</ref>. У 1830 годзе Фарадэй атрымаў прафесарскую кафедру спачатку ў {{нп3|Каралеўская ваенная акадэмія, Вулідж|Каралеўскай ваеннай акадэміі|ru|Королевская военная академия (Вулидж)}} ({{нп3|Вулідж|Вулідж|ru|Вулидж}}), а з 1833 — і ў Каралеўскім інстытуце (па хіміі). Чытаў ён лекцыі не толькі ў Каралеўскім інстытуце, але і ў некалькіх іншых навуковых арганізацыях і гуртках. Сучаснікі надзвычай высока ацэньвалі выкладчыцкія якасці Фарадея, які ўмеў спалучаць навочнасць і даступнасць з глыбінёй разгляду прадмета{{sfn|Радовский М. И.|1936|с=70.}}. Яго навукова-папулярны шэдэўр для дзяцей «Гісторыя свечкі» (папулярныя лекцыі, 1861) выдаецца да гэтага часу. === Даследаванне электрамагнетызму (1831—1840) === [[Файл:M Faraday Lab H Moore.jpg|міні|350px|<center>Фарадэй за вопытамі ў лабараторыі.</center>]] У 1822 годзе ў лабараторным дзённіку Фарадэя з’явіўся запіс: «Ператварыць магнетызм у электрычнасць». Развагі Фарадэя былі наступнымі: калі ў вопыце Эрстэда электрычны ток валодае магнітнай сілай, а, па перакананні Фарадэя, усе сілы ўзаемаператваральныя, то і рух магніта павінны ўзбуджаць электрычны ток. Шлях да {{нп3|электрычны генератар|электрагенератара|ru|Электрический генератор}} апынуўся нялёгкім — першыя вопыты былі няўдалыя. Галоўнай прычынай няўдач было няведанне таго факту, што электрычны ток спараджаецца толькі ''пераменным'' магнітным полем, прычым досыць моцным (інакш ток будзе занадта слабы для рэгістрацыі). Для ўзмацнення эфекту варта было магніт (або праваднік) хутка рухаць, а праваднік згарнуць у катушку{{sfn|Радовский М. И.|1936|с=91—92.}}. Толькі праз дзесяць гадоў, у 1831 годзе, Фарадэй знайшоў, нарэшце, рашэнне праблемы, выявіўшы [[Электрамагнітная індукцыя|электрамагнітную індукцыю]]. З гэтага адкрыцця пачаўся самы плённы перыяд даследаванняў Фарадэя (1831—1840), які даў навуковаму свету яго знакамітую серыю артыкулаў «Эксперыментальныя даследаванні па электрычнасці» (усяго ён апублікаваў у «{{нп3|Філасофскія працы Каралеўскага таварыства|Philosophical Transactions|ru|Философские труды Королевского общества}}» 30 выпускаў, якія выходзілі з 1831 па 1835). Ужо ў 1832 годзе Фарадэй за адкрыццё індукцыі быў узнагароджаны [[Медаль Коплі|медалём Коплі]]. Паведамленне пра вопыты Фарадэя неадкладна выклікала сенсацыю ў навуковым свеце Еўропы, масавыя газеты і часопісы таксама надавалі ім нямала ўвагі. Мноства навуковых арганізацый абралі Фарадэя сваім ганаровым членам (усяго ён атрымаў 97 дыпломаў)<ref name=R136/>. Калі адкрыццё электрарухавіка паказала, як можна выкарыстоўваць электрычнасць, то вопыты па індукцыі паказвалі, як стварыць магутную яго крыніцу ([[Электрычны генератар|электрагенератар]]). З гэтага моманту цяжкасці на шляху шырокага ўкаранення электраэнергіі сталі чыста тэхнічнымі. Фізікі і інжынеры актыўна заняліся даследаваннем індукцыйных токаў і канструяваннем ўсё больш дасканалых электратэхнічных прылад; першыя прамысловыя мадэлі з’явіліся яшчэ пры жыцці Фарадэя (генератар пераменнага току {{нп3|Іпаліт Піксі|Іпаліта Піксі|ru|Пикси, Ипполит}}, 1832), а ў 1872 годзе {{нп3|Фрыдрых фон Хефнер-Альтэнек|Фрыдрых фон Хефнер-Альтэнек|ru|Хефнер-Альтенек, Фридрих фон}} прадставіў высокаэфектыўны генератар, пасля палепшаны [[Томас Алва Эдысан|Эдысанам]]<ref>{{cite web |url=http://www.lomonosov-fund.ru/enc/ru/encyclopedia:0132484:article |title=История развития генераторов и электродвигателей |publisher=Фонд знаний «Ломоносов» |access-date=2013-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425134006/http://www.lomonosov-fund.ru/enc/ru/encyclopedia:0132484:article |archive-date=25 красавіка 2015 |url-status=dead }}</ref>. У 1832 годзе Фарадэй даследаваў яшчэ адну важную ў тыя гады праблему. На той момант былі вядомыя некалькі крыніц электрычнасці: трэнне, вольтаў слуп, некаторыя жывёлы (напрыклад, [[электрычныя скаты]]), фарадэеўская індукцыя, тэрмаэлемент (адкрыты ў 1821 годзе, гл. [[Эфект Зеебека]]). Асобныя навукоўцы выказвалі сумнеў у тым, што ўсе гэтыя эфекты маюць адзіную прыроду, і нават выкарыстоўвалі розныя тэрміны: «гальванізм», «жывёльная электрычнасць» і т. п. Фарадэй правёў сотні вопытаў і зачыніў праблему, паказаўшы, што ўсе праявы электрычнасці (цеплавыя, светлавыя, хімічныя, фізіялагічныя, магнітныя і механічныя) цалкам аднолькавыя, незалежна ад крыніцы яго атрымання{{sfn|Радовский М. И.|1936|с=98—102.}}<ref name=AB3/>. У 1835 годзе ператамленне Фарадэя прывяло да першага прыступу хваробы, якая замінала яму працаваць да 1837 года. === Апошнія гады (1840—1867) === [[Файл:SS-faraday.jpg|міні|left|<center>У апошнія гады.</center>]] Нягледзячы на сусветную славу, Фарадэй да канца жыцця заставаўся сціплым добрасардэчным чалавекам<ref name=ZE295/>. Ён адхіліў прапанову ўзвесці яго, як раней Ньютана і Дэві, у рыцары, двойчы адмовіўся стаць прэзідэнтам Каралеўскага таварыства (у 1848 і 1858 гадах)<ref>{{Cite book| author=Gladstone, John Hall. | title = Michael Faraday | year = 1872 | publisher=[[Macmillan and Company]] | location = London | page = 53 | url = http://books.google.com/?id=pbs4AAAAMAAJ&pg=PA53&lpg=PA53&dq=Faraday+French+Academy}}</ref>. Падчас [[Крымская вайна|Крымскай вайны]] ўрад Вялікабрытаніі прапанаваў яму ўдзельнічаць у распрацоўцы [[Хімічная зброя|хімічнай зброі]] супраць рускай арміі, але Фарадэй з абурэннем адкінуў гэтую прапанову як амаральную<ref name="Croddy">{{кніга |аўтар=Croddy E., Wirtz, James J. |загаловак=Weapons of Mass Destruction: An Encyclopedia of Worldwide Policy, Technology, and History |спасылка=http://books.google.com/?id=ZzlNgS70OHAC&pg=PA86&lpg=PA86&dq=Faraday++chemical+weapons+Crimean+War |выдавецтва=ABC-CLIO |год=2005 |pages=86 |isbn=1-85109-490-3}}</ref>. Фарадэй вёў непатрабавальны лад жыцця і часта адхіляў выгадныя прапановы, калі яны перашкаджалі б яму займацца любімай справай. У 1840 годзе Фарадэй зноў цяжка захварэў (рэзкі заняпад сіл, пагаршэнне і частковая страта памяці) і змог вярнуцца да актыўнай працы толькі праз 4 гады, на кароткі тэрмін. Існуе версія, што хвароба стала следствам атручвання парамі ртуці, якая часта выкарыстоўвалася ў яго вопытах{{sfn|Уиттекер|2001|с=230.}}. Рэкамендаванае лекарамі падарожжа па Еўропе (1841) дапамагло мала. Сябры сталі клапаціцца аб прызначэнні сусветна вядомаму фізіку дзяржаўнай пенсіі. Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі ([[Уільям Лэм]]) спачатку паставіўся да гэтага няўхвальна, але пад ціскам грамадскай думкі вымушаны быў даць сваю згоду. Біёграф і сябар Фарадэя [[Джон Тындаль]] падлічыў, што пасля 1839 года Фарадэй жыў у крайняй патрэбе (менш за 22 фунтаў у год), а пасля 1845 года пенсія (300 фунтаў у год<ref name=ZE294/>) стала яго адзінай крыніцай прыбытку. Тындаль з горыччу дадае: «Ён памёр бедняком, але меў гонар падтрымліваць на пачэсным месцы навуковую славу Англіі за сорак гадоў»{{sfn|Радовский М. И.|1936|с=112—119.}}. У [[1845]] годзе Фарадэй ненадоўга вярнуўся да актыўнай працы і зрабіў некалькі выдатных адкрыццяў{{sfn|Радовский М. И.|1936|с=127—129.}}, у тым ліку: паварот плоскасці палярызацыі святла ў магнітным полі ([[эфект Фарадэя]]) і дыямагнетызм. [[Файл:Faraday-house in hampton court.png|міні|Дом Фарадэя ў Хэмптан-Корце.]] Гэта былі апошнія яго адкрыцці. У канцы года хвароба аднавілася. Але Фарадэй здолеў выклікаць яшчэ адну грамадскую сенсацыю. У 1853 годзе ён, з усёй звычайнай дбайнасцю, даследаваў моднае ў тыя гады «{{нп3|Спірытызм|столавярчэнне|ru|Спиритизм}}» і ўпэўнена заявіў, што стол рухаецца не выкліканымі духамі памерлых, а несвядомымі рухамі пальцаў удзельнікаў. Гэты вынік выклікаў лавіну абураных лістоў акультыстаў{{sfn|Карцев В. П.|1974|loc=Глава «Подготовка к Трайпосу»}}, але Фарадэй адказаў, што прыме прэтэнзіі толькі ад саміх духаў<ref name=ABR6/>. У 1848 годзе [[Вікторыя (каралева брытанская)|каралева Вікторыя]] падала Фарадэю ў пажыццёвае карыстанне дом, які ўваходзіць у палацавы комплекс [[Хэмптан-Корт]]{{sfn|Карцев В. П.|1974|loc=Глава «Решение переехать в Гленлейр»}}. Усе дамавыя выдаткі і падаткі каралева ўзяла на сябе. У 1858 годзе Фарадэй сышоў у адстаўку з большасці сваіх пастоў і пасяліўся ў Хэмптан-Корце, дзе правёў апошнія 9 гадоў жыцця. Час ад часу стан здароўя дазваляла Фарадэй ненадоўга вяртацца да актыўнай дзейнасці. У 1862 годзе ён высунуў гіпотэзу, што магнітнае поле можа ссоўваць {{нп3|Спектральная лінія|спектральныя лініі|ru|Спектральная линия}}. Аднак абсталяванне тых гадоў было недастаткова адчувальным, каб выявіць гэты эфект. Толькі ў 1897 годзе [[Пітэр Зееман]] пацвердзіў гіпотэзу Фарадэя (спаслаўшыся на яго як на аўтара<ref>''Zeeman, Pieter'' (1897). The Effect of Magnetisation on the Nature of Light Emitted by a Substance. Nature 55 (1424): 347. Bibcode:1897Natur..55..347Z. doi:10.1038/055347a0.</ref>) і атрымаў у 1902 годзе за гэта адкрыццё [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскую прэмію]]. Майкл Фарадэй памёр 25 жніўня 1867 года за пісьмовым сталом, крыху не дажыўшы да 76-годдзя. Пахаваны на [[Хайгейцкія могілкі|Хайгейцкіх могілках]], участак для асоб неангліканскага веравызнання. == Навуковая дзейнасць == === Даследаванні па электрамагнетызме === ==== Электрамагнітная індукцыя ==== <gallery caption="Вопыты Фарадэя па індукцыі" widths="220" heights="220"> Induction experiment.png|Пры руху саленоіда з токам ўнутры драцяной шпулькі ў ёй узнікае ток Faradays transformer.png|«Трансфарматар Фарадэя»: пры ўключэнні або выключэнні току ў адной абмотцы рэгіструецца ток у іншай Faraday disk generator.jpg|[[Дыск Фарадэя]] </gallery> Асноўныя вопыты адбыліся ў перыяд 29 жніўня — 4 лістапада 1831 года, галоўнымі з іх сталі два{{sfn|Спасский Б. И. История физики|1977|loc=Том I, С. 282—283.}}: * Пры руху магнітнага стрыжня ўнутры драцяной шпулькі ў апошняй узнікаў электрычны ток. * Уключэнне або выключэнне току ў драцяной шпульцы прыводзіла да з’яўлення току у другаснай шпульцы, чые віткі чаргуюцца з віткамі першай. 17 кастрычніка 1831 года Фарадэй прыйшоў да высновы: «электрычная хваля ўзнікае толькі пры руху магніта, а не ў сілу уласцівасцей, уласцівых яму ў спакоі». Ён паставіў вырашальны эксперымент<ref name=KAFO/>: {{пачатак цытаты}} Я ўзяў цыліндрычны магнітны брусок (3/4 цалі у дыяметры і 8 1/4 цалі даўжынёй) і ўвёў адзін яго канец ўнутр спіралі з меднага дроту (220 футаў даўжынёй), злучанай з гальванометрам. Потым я хуткім рухам упіхнуў магніт унутр спіралі на ўсю яго даўжыню, і стрэлка гальванометра штурхнулася. Затым я так жа хутка выцягнуў магніт з спіралі, і стрэлка зноў хістанулася, але ў процілеглы бок. Гэтыя качанні стрэлкі паўтараліся кожны раз, як магніт упіхваўся або выштурхоўваўся. {{канец цытаты}} Яшчэ раней, 29 жніўня, Фарадэй правёў аналагічны вопыт з электрамагнітам<ref name="eduspb">[http://www.eduspb.com/node/1848 К истории открытия явления электромагнитной индукции] // Санкт-Петербургская школа</ref>: {{Пачатак цытаты}} Дзвесце тры футы меднага дроту ў адным кавалку былі накручаны на вялікі драўляны барабан; іншыя 203 футы такога жа дроту былі пракладзены ў выглядзе спіралі паміж віткамі першай абмоткі, прычым металічны кантакт быў усюды ліквідаваны пасродкам шнурка. Адна з гэтых спіралей была злучаная з гальванометрам, а іншая — з добра зараджанай батарэяй са ста пар пласцін ў чатыры квадратныя цалі з падвойнымі меднымі пласцінкамі. Пры замыканні кантакту назіралася раптоўнае, але вельмі слабое дзеянне на гальванометр, і падобнае ж слабое дзеянне мела месца пры расплюшчванні кантакту з батарэяй. {{Канец цытаты}} Такім чынам, магніт, які перамяшчаецца каля правадніка (або ўключэнне/выключэнне току ў суседнім правадніку) спараджае ў дадзеным правадніку электрычны ток. Гэтую з’ява Фарадэй назваў [[Электрамагнітная індукцыя|электрамагнітнай індукцыяй]]. 28 кастрычніка ён сабраў першы паўнавартасны генератар пастаяннага току («[[дыск Фарадэя]]»): пры кручэнні меднага дыска побач з магнітам на дыску ўзнікае [[электрычны патэнцыял]], які здымаецца прылеглым провадам. Фарадэй паказаў, як механічную энергію кручэння пераўтварыць у электрычную. Штуршком да гэтага вынаходству паслужыў вопыт [[Дамінік Франсуа Араго|Араго]] (1824 год): магніт, які круціцца, захапляў у сваё кручэнне размешчаны ніжэй медны дыск, хоць медзь няздольная намагнічвацца<ref>[http://edu.dvgups.ru/METDOC/GDTRAN/DEPEN/ELMASH/ISTOR_ENERGET/METOD/UP/frame/11.htm Изобретение многофазных электрических машин] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150402125401/http://edu.dvgups.ru/METDOC/GDTRAN/DEPEN/ELMASH/ISTOR_ENERGET/METOD/UP/frame/11.htm |date=2 красавіка 2015 }}.</ref>. І назад, калі круціць медны дыск паблізу магніта, падвешанага такім чынам, што ён можа круціцца ў плоскасці, паралельнай плоскасці дыска, то пры кручэнні дыска магніт круціцца за яго рухам. Араго абмяркоўваў гэты эфект з Амперам, Пуасонам і іншымі знакамітымі фізікамі, але растлумачыць яго ім не ўдалося. У справаздачы аб атрыманых выніках, апублікаваным Фарадэем 24 лістапада 1831 года перад Каралеўскім таварыствам, ён упершыню ужыў ключавой тэрмін «магнітныя [[Сілавыя лініі вектарнага поля|сілавыя лініі]]». Гэта азначала пераход ад дыскрэтнай карціны «зарады/магніты» ранейшых тэорый, пабудаваных на ўзор далёкадзеючага [[Класічная тэорыя прыцягнення Ньютана|ньютанаўскага прыцягнення]], да зусім новага бесперапыннага і далёкадзеючага фізічнага аб’екта, якое мы цяпер называем ''полем''. Некалькі пазней Фарадэй аналагічна ўвёў электрычныя сілавыя лініі. Пасля адкрыццяў Фарадэя стала ясна, што старыя мадэлі электрамагнетызму ([[Андрэ Мары Ампер|Ампера]], [[Сімеон Дэні Пуасон|Пуасона]] і інш.) няпоўныя і павінны быць істотна перапрацаваныя. Сам Фарадэй тлумачыў электрамагнітную індукцыю наступным чынам. Наваколле ўсякага зараджанага цела працята электрычнымі сілавымі лініямі, якія перадаюць «сілу» (паводле сучаснай тэрміналогіі, энергію), і аналагічна энергія магнітнага поля цячэ ўздоўж магнітных сілавых ліній. Гэтыя лініі не варта разглядаць як умоўныя абстракцыі, яны ўяўляюць сабой фізічную рэальнасць{{sfn|Цейтлин З.|1939|с=301.|name=ZE301}}. Пры гэтым: # Усякая змена электрычнага стану асяроддзя спараджае магнітнае поле. # Усякая змена магнітнага стану асяроддзя спараджае электрычнае поле<ref name=ZE301/>. Дакладную фармулёўку гэтых законаў і поўную матэматычную мадэль электрамагнетызму даў праз 30 гадоў [[Джэймс Клерк Максвел|Джэймс Максвел]], які нарадзіўся ў год адкрыцця індукцыі (1831). Пры індукцыі, паказаў Фарадэй, велічыня току, які ўзнікае ў правадніку, тым большая, чым больш магнітных сілавых ліній за адзінку часу, у ходзе змены стану, перасякае гэты праваднік{{sfn|Спасский Б. И. История физики|1977|loc=Том I, С. 294—295.}}. У святле гэтых законаў прычына руху ў апісаным вышэй вопыце Араго стала зразумелая: калі матэрыял дыска перасякаў магнітныя сілавыя лініі, у ім ствараліся індукцыйныя токі, магнітнае поле якіх узаемадзейнічала з зыходным. Пазней Фарадэй паўтарыў вопыт з «[[Уніпалярная машына|дыскам Фарадэя]]», выкарыстоўваючы замест лабараторнага магніта {{нп3|Геамагнетызм|зямны магнетызм|ru|Геомагнетизм}}{{sfn|Абрамов Я. В.|1892|loc=Глава III. «Царь физиков».|name=AB3}}. ==== Фарадэеўская мадэль электрамагнітнага поля ==== Свет электрамагнітных з’яў, якім яго ўяўляў і апісваў Фарадэй, рашуча адрозніваўся ад усяго, што было ў фізіцы раней. У запісе свайго дзённіка ад 7 лістапада 1845 года Фарадэй упершыню ужыў тэрмін «''[[электрамагнітнае поле]]''» ({{lang-en|field}}){{sfn|Фарадей М. Экспериментальные исследования по электричеству|1947—1959|loc=Том 3, С. 277}}, гэты тэрмін пазней пераняў і ўвёў у шырокае ўжыванне [[Джэймс Кларк Максвел|Максвел]]. Поле — гэта вобласць прасторы, запар пранізаная [[Сілавыя лініі вектарнага поля|сілавымі лініямі]]. Сілы ўзаемадзеяння токаў, уведзеныя Амперам, лічыліся далёкодзеючымі; Фарадэй рашуча аспрэчыў гэтае становішча і сфармуляваў (слоўна) ўласцівасці электрамагнітнага поля як істотна блізкодзеючыя, г. зн. якія бесперапынна перадаюцца ад кожнага пункту да суседніх пунктаў з канчатковай хуткасцю<ref name=R107/><ref name=KAETS/>. Да Фарадэя электрычныя сілы разумеліся як узаемадзеянне зарадаў на адлегласці — дзе няма зарадаў, няма і сіл. Фарадэй змяніў гэтую схему: зарад стварае [[электрычнае поле]], і ўжо з ім ўзаемадзейнічае іншы зарад, далёкодзеяння на адлегласці няма. З магнітным полем становішча аказалася больш складаным — яно не з’яўляецца цэнтральным, і менавіта для вызначэння напрамку магнітных сіл у кожным пункце Фарадэй увёў паняцце сілавых ліній{{sfn|Радовский М. И.|1936|с=133—134.}}. Важкай падставай для адмовы ад дзеяння на адлегласці былі вопыты Фарадэя з [[дыэлектрык]]амі і [[Дыямагнетыкі|дыямагнетыкамі]] — яны ясна паказалі, што асяроддзе паміж зарадамі актыўна ўдзельнічае ў электрамагнітных працэсах{{sfn|Спасский Б. И. История физики|1977|loc=Том I, С. 290—294.}}. Больш за тое, Фарадэй пераканаўча паказаў, што ў шэрагу сітуацый электрычныя сілавыя лініі перакрыўляюцца, падобна магнітным — напрыклад, экранаваўшы два ізаляваныя шары адзін ад аднаго і зарадзіўшы адзін з іх, можна назіраць індуктыўныя зарады на другім шары<ref name=AB3/>. З атрыманых вынікаў Фарадэй зрабіў выснову, «што сама звычайная індукцыя ва ўсіх выпадках з’яўляецца ''дзеяннем сумежных часціц'' і што электрычнае дзеянне на адлегласці (гэта значыць звычайнае індуктыўнае дзеянне) адбываецца толькі дзякуючы ўплыву ''прамежкавай'' матэрыі»{{sfn|Уиттекер|2001|с=225.}}. [[Джэймс Клерк Максвел]] у «Трактаце аб электрычнасці і магнетызме» паказаў на сутнасць уяўленняў Фарадэя аб электрамагнетызме<ref>{{кніга |аўтар=Дж. К. Максвелл. |загаловак= Трактат об электричестве и магнетизме |том=1 |месца=М. |выдавецтва=Наука |год=1989 |старонкі=13}}</ref>: {{пачатак цытаты}} Фарадэй сваім разумовым поглядам бачыў пранізлівыя ўсю прастору сілавыя лініі там, дзе матэматыкі бачылі цэнтры сіл, якія прыцягваюць на адлегласці. Фарадэй бачыў асяроддзн там, дзе яны не бачылі нічога, акрамя адлегласці. Фарадэй угледжваў месцазнаходжанне з’яў у тых рэальных працэсах, якія адбываюцца ў асяроддзі, а яны здавольваліся тым, што знайшлі яго ў сіле дзеянні на адлегласці, якая прыкладваецца да электрычных вадкасцям. …Некаторыя з найбольш плённых метадаў даследавання, адкрытых матэматыкамі, маглі б быць выяўленыя ў тэрмінах уяўленняў, запазычаных у Фарадэя, значна лепш, чым яны выражаліся ў іх арыгінальнай форме. {{канец цытаты}} Пачынаючы з 11-га выпуску серыі «Эксперыментальныя даследаванні па электрычнасці», Фарадэй палічыў магчымым абагульніць і тэарэтычна асэнсаваць велізарны назапашаны матэрыял. Сістэма свету Фарадэя адрознівалася вялікай арыгінальнасцю. Ён не прызнаваў існавання ў прыродзе пустэчы, нават запоўненай [[Эфір (фізіка)|эфірам]]. Свет цалкам запоўнены пранікальнай матэрыяй, і ўплыў кожнай матэрыяльнай часціцы блізкадзеючы, г. зн. распаўсюджваецца на ўсю прастору з канчатковай хуткасцю{{sfn|Спасский Б. И. История физики|1977|loc=Том I, С. 211.}}. Назіральнік успрымае гэты ўплыў як рознага роду сілы, але, як пісаў Фарадэй, нельга сказаць, што адна з сіл першасная і з’яўляецца прычынай іншых, «усе яны знаходзяцца ва ўзаемнай паміж сабой залежнасці і маюць агульную прыроду»{{sfn|Спасский Б. И. История физики|1977|loc=Том I, С. 288.}}. У цэлым дынаміка свету Фарадэя досыць блізкая да паданнях аб электрамагнітным полі, якімі яны былі да з’яўлення [[Квантавая фізіка|квантавай тэорыі]]. У 1832 годзе Фарадэй адвёз запячатаны канверт у Каралеўскае таварыства. Праз сто гадоў (1938) канверт адкрылі І выявілі там фармулёўку гіпотэзы: індуктыўныя з’ява распаўсюджваюцца ў прасторы з некаторай канчатковай хуткасцю, прычым у выглядзе хваль. Гэтыя хвалі таксама «з’яўляюцца найбольш верагодным тлумачэннем светлавых з’яў»{{sfn|Карцев В. П.|1974|loc=Глава «Электромагнитная теория света»|name=KAETS}}{{sfn|Спасский Б. И. История физики|1977|loc=Том I, С. 293.}}. Канчаткова гэтую выснова абгрунтаваў Максвел у 1860-я гады. Тэарэтычныя развагі Фарадэя знайшлі спачатку мала прыхільнікаў. Фарадэй не валодаў вышэйшай матэматыкай (у яго працах амаль няма формул){{sfn|Радовский М. И.|1936|с=136.|name=R136}} і для стварэння сваіх навуковых мадэляў выкарыстаў сваю выключную фізічную інтуіцыю. Ён адстойваў фізічную рэальнасць уведзеных ім сілавых ліній; аднак навукоўцы таго часу, якія ўжо звыкліся з далёкадзеяннем [[Закон сусветнага прыцягнення|Ньютонова прыцягнення]], зараз ужо да блізкадзеяння ставіліся з недаверам{{sfn|Спасский Б. И. История физики|1977|loc=Том II, С. 93.}}. У 1860-х гадах [[Джэймс Клерк Максвел|Максвел]] выклаў ідэі Фарадэя [[Ураўненні Максвела|матэматычна]], сціпла паказаўшы, што ён усяго толькі «апрануў у вытанчаныя матэматычныя адзенні» тэорыю Фарадэя. Першы артыкул на гэтую тэму нікому яшчэ не вядомага 26-гадовага Максвела быў названая «Аб фарадэеўских сілавых лініях» (1857). Фарадэй адразу напісаў аўтару сяброўскі і падбадзёрвальні ліст{{sfn|Карцев В. П.|1974|loc=Глава «СТАТЬЯ „О фарадеевских линиях силы“»}}: {{пачатак цытаты}} Мой дарагі сэр, я атрымаў Вашу артыкул і вельмі ўдзячны Вам за яго. Не хачу сказаць, што дзякую Вас за тое, што Вамі сказана адносна «сілавых ліній», паколькі я ведаю, што Вы зрабілі гэта ў інтарэсах філасофскай праўды; але Вы павінны таксама меркаваць, што гэтая праца не толькі прыемная мне, але і дае мне стымул да далейшых разваг. Я спачатку спалохаўся, убачыўшы, якая магутная сіла матэматыкі прыкладзеная да прадмета, а затым здзівіўся таму, наколькі добра прадмет яе вытрымаў… Заўсёды праўдзіва Ваш М. Фарадэй. {{канец цытаты}} Пасля вопытаў [[Генрых Герц|Герца]] (1887—1888) фарадэеўска-максвелаўская палявая мадэль становіцца агульнапрызнанай{{sfn|Спасский Б. И. История физики|1977|loc=Том I, С. 267.}}. ==== «Эксперыментальныя даследаванні па электрычнасці» ==== Фарадэй працаваў надзвычай метадычна — выявіўшы эфект, ён вывучаў яго максімальна глыбока — напрыклад, высвятляў, ад якіх параметраў і як ён залежыць (матэрыял, тэмпература і т. п.). Таму лік вопытаў (і адпаведна — колькасць выпускаў «Вопытных даследаванняў па электрычнасці») такая вялікая. Наступны кароткі пералік тэматыкі выпускаў дае ўяўленне аб размаху і глыбіні даследаванняў Фарадея{{sfn|Фарадей М. Экспериментальные исследования по электричеству|1947—1959|loc=Оглавление}}. # ''Індукцыя электрычных токаў. Адукацыя электрычнасці з магнетызму ''. # ''Зямная магніта-электрычная індукцыя ''. # ''Тоеснасць асобных відаў электрычнасці, якія паходзяць ад розных крыніц '' (у той час многія фізікі лічылі, што розныя спосабы атрымання генеруюць прынцыпова «розную электрычнасць»). # ''Аб новым законе электрычнай праводнасці ''. # ''Пра электрахімічных раскладанні. Уплыў вады на электрахімічнае разлажэнне. Тэорыя электрахімічнага раскладання ''. # ''Аб здольнасці металаў і іншых цвёрдых целаў выклікаць злучэнне газападобных цел ''. # ''Пра электрахімічных раскладанні (працяг). Аб некаторых агульных умовах электрахімічнага раскладання. Пра новы прыборы для вымярэння гальванічнага электрычнасці. Аб першасным або другасным характары якія вылучаюцца ў электродаў хімічных рэчываў. Пра пэўнай прыродзе і аб памерах электрахімічнага раскладання ''. # ''Пра электрычнасць гальванічнага элемента; яе крыніца, колькасць, напружанне і асноўныя ўласцівасці яе. Аб напрузе, неабходнай для электролізу ''. # ''Пра індуктыўным уплыве электрычнага току на самога сябе і пра індуктыўным дзеянні электрычных токаў наогул ''. # ''Аб гальванічнай батарэі удасканаленага тыпу. Некаторыя практычныя ўказанні ''. # ''Тэорыя індукцыі. Агульныя высновы адносна прыроды індукцыі ''. # ''Пра індукцыі (працяг). Праводнасць, або кандуктыўны разрад. Электралітычны разрад. Разрыўны разрад і ізаляцыя ''. # ''Пра індукцыі (працяг). Разрыўны разрад (працяг) ''. # ''Прырода электрычнай сілы або сіл. Сувязь паміж электрычнай і магнітнай сіламі. Заўвагі аб электрычным ўзбуджэнні ''. # ''Заключэнне аб характары напрамкі электрычнай сілы ў электрычнага вугра ''. # ''Пра крыніцы магутнасці гальванічнага элемента ''. # ''Пра крыніцы магутнасці гальванічнага элемента (працяг). Дзеянне тэмпературы. Дзеянне гадоўлі. Змянення парадку металічных элементаў у гальванічных ланцугах. Непраўдападобна здагадкі аб кантактнай прыродзе сілы ''. # ''Пра электрычнасці, развіваецца пры трэнні вады і пара пра іншыя цела ''. # ''Дзеянне магнітаў на свет. Дзеянне электрычных токаў на свет ''. # ''Аб новых магнітных дзеяннях і аб магнітным стане ўсякага рэчыва. Дзеянне магнітаў на цяжкае шкло. Дзеянне магнітаў на іншыя рэчывы, якія аказваюць магнітнае дзеянне на святло. Дзеянне магнітаў на металы наогул ''. # ''Аб новых магнітных дзеяннях і аб магнітным стане ўсякага рэчыва (працяг). Дзеянне магнітаў на магнітныя металы і іх злучэнні. Дзеянне магнітаў на паветра і газы ''. # ''Аб крышталічнай палярнасці вісмута і іншых цел і яе дачыненні да магнітнай форме сілы. Крышталічная палярнасць вісмута, сурмы, мыш’яку. Крышталічнае стан розных цел. Аб прыродзе магнекрышталічнай сілы і агульныя меркаванні. Аб становішчы крышталя сульфату жалеза ў магнітным полі''. # ''Аб палярным ці іншым стане дыямагнітных цел ''. # ''Аб магчымай сувязі паміж цягай і электрычнасцю ''. # ''Аб магнітным і дыямагнітным стане цел. Газападобныя цела пад уплывам магнітнай сілы не пашыраюцца. Рознаснае магнітнае дзеянне. Магнітныя ўласцівасці кіслароду, азоту і пустэчы ''. # ''Здольнасць праводзіць магнетызм. Магнітная праводнасць. Палярнасць праводнасці. Магнекрышталічная праводнасць. Атмасферны магнетызм ''. # ''Пра атмасферны магнетызм (працяг). Эксперыментальнае даследаванне законаў магнітнага дзеянні атмасферы і іх прымяненне да асобных выпадкаў. Даклад аб атмасферным магнетызме ''. # ''Аб магнітных сілавых лініях, вызначанасць іх характару і іх размеркаванне ў магніце і ў навакольнай прасторы ''. # ''Аб прымяненні індукцыйнага магнітаэлектрычнага току для выяўлення і вымярэння магнітнай сілы ''. ==== Іншыя работы па электрамагнетызму ==== Фарадэй сабраў першы [[трансфарматар]]<ref>''Кислицын А. Л.'' Трансформаторы: Учебное пособие по курсу «Электромеханика». Ульяновск: УлГТУ, 2001. 76 с. ISBN 5-89146-202-8</ref>, даследаваў [[самаіндукцыя|самаіндукцыю]], адкрытую ў [[1832]] года ў амерыканскім навукоўцам [[Джозеф Генры|Дж. Генры]], разрады ў газах і інш. Пры даследаванні уласцівасцей [[дыэлектрык]]аў увёў паняцце [[дыэлектрычная пранікальнасць|дыэлектрычнай пранікальнасці]] (якую называў «індуктыўнай здольнасцю»)<ref>{{кніга|аўтар=Филонович С. Р.|загаловак=Судьба классического закона|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1990|серыя=Библиотечка «Квант», выпуск 79 |старонкі=121 |старонак=240 |isbn=5-02-014087-2}}</ref>. У 1836 годзе, працуючы над праблемамі статычнага электрычнасці, Фарадэй правёў эксперымент, які паказаў, што [[электрычны зарад]] уздзейнічае толькі на паверхню замкнёнай абалонкі-правадніка, не аказваючы ніякага ўздзеяння на аб’екты, якія знаходзяцца ўнутры яе. Дадзены эфект звязаны з тым, што супрацьлеглыя бакі правадніка набываюць зарады, поле якіх кампенсуе знешняе поле. Адпаведныя ахоўныя ўласцівасці выкарыстоўваюцца ў прыладзе, вядомай цяпер як [[клетка Фарадэя]]. Фарадэй выявіў паварот плоскасці палярызацыі святла ў магнітным полі ([[эфект Фарадэя]]). Гэта азначала, што святло і электрамагнетызм цесна звязаныя. Перакананасць Фарадэя ў адзінстве усіх сіл прыроды знайшла яшчэ адно пацверджанне. Пазней Максвел строга даказаў электрамагнітную прыроду святла. === Хімія === Фарадэй зрабіў нямала адкрыццяў у галіне хіміі. У 1824 годзе ён адкрыў [[бензол]] і {{нп3|ізабутылен|ізабутылен|ru|Изобутилен}}, адным з першых атрымаў у вадкім стане [[хлор]], [[серавадарод]], [[дыяксід вугляроду]], [[аміяк]], [[этылен]] і {{нп3|Аксід азоту(IV)|дыяксід азоту|ru|Оксид азота(IV)}}{{sfn|Биографии химиков|name=ALH}}. У 1825 годзе ўпершыню сінтэзаваў [[гексахларан]] — рэчыва, на аснове якога ў XX стагоддзі вырабляліся розныя {{нп3|інсектыцыды|інсектыцыды|ru|Инсектициды}}<ref name=ZE291/>. Вывучаў [[каталіз|каталітычныя рэакцыі]]<ref name=ALH/>. У 1825—1829 гадах Фарадэй, у складзе камісіі Каралеўскага таварыства, дэталёва даследаваў, як хімічны склад шкла ўплывае на яго фізічныя ўласцівасці{{sfn|Абрамов Я. В.|1892|loc=Глава II. «Первые открытия».}}. Шкла Фарадэя былі занадта дарогі для практычнага прымянення, але атрыманы практычны досвед спатрэбіўся пазней пры эксперыментах з дзеяннем магніта на свет{{sfn|Абрамов Я. В.|1892|loc=Глава V. «Последний период научных работ и смерть».|name=AB5}} і для выканання ўрадавага задання па ўдасканаленні маякоў<ref>{{cite web|url=http://www.engineering-timelines.com/who/Faraday_M/faradayMichael7.asp|title=Michael Faraday. Engineering timeline|access-date=2013-05-23|archive-url=https://www.webcitation.org/6Gr0JQaM1?url=http://www.engineering-timelines.com/who/Faraday_M/faradayMichael7.asp|archive-date=24 мая 2013|url-status=live}}</ref>. === Электрахімія і магнітахімія === [[Файл:Faraday Michael Christmas lecture detail.jpg|міні|250px|<center>Фарадэй дае публічную лекцыю.</center>]] Як ужо гаварылася вышэй, Фарадэй верыў у адзінства ўсіх сіл у прыродзе, таму натуральна было чакаць, што хімічныя ўласцівасці і законы звязаныя з электрычнымі. Пацверджанне гэтаму здагадцы ён атрымаў у 1832 годзе, адкрыўшы фундаментальныя [[Законы электролізу Фарадэя|законы электролізу]]. Гэтыя законы ляглі ў аснову новага падзелу навукі — [[электрахімія|электрахіміі]], які мае сёння велізарную колькасць тэхналагічных прыкладанняў{{sfn|Цейтлин З.|1939|с=304.|name=ZE304}}. Выгляд законаў Фарадэя наводзіў на думку аб існаванні «электрычных атамаў» з найменшым магчымым зарадам; сапраўды, на мяжы XIX—XX стагоддзяў гэтая часціца ([[электрон]]) была выяўлена, і законы Фарадэя дапамаглі ацаніць яе зарад<ref name=ZE304/>. Прапанаваныя Фарадеем тэрміны ''[[іон]], [[катод]], [[анод]], [[электраліт]]'' укараніліся ў навуцы<ref name=ZE296/>. Вопыты па электрахіміі далі яшчэ адзін доказ блізкадзеяння электрамагнетызму. Многія навукоўцы лічылі тады, што [[электроліз]] выклікаецца прыцягненнем на адлегласці (іонаў да электродаў). Фарадэй правёў просты вопыт: аддзяліў электроды ад змочанай саляным растворам паперы двума паветранымі прамежкамі, пасля чаго адзначыў, што іскравыя разрад выклікаў разлажэнне раствора. Адсюль вынікала, што электроліз выклікаецца не далёкім прыцягненнем, а мясцовым токам, і адбываецца ён толькі ў месцах праходжання току. Рух іонаў да электродаў адбываецца ўжо пасля (і з прычыны) раскладання малекул{{sfn|Уиттекер|2001|с=215—217.}}. У 1846 годзе Фарадэй адкрыў дыямагнетызм — эфект намагнічваемасці некаторых рэчываў (напрыклад, [[кварц]]а, [[вісмут]]а, [[Серабро|срэбра]]) процілегла кірунку дзеючага на яго вонкавага магнітнага поля, г. зн. адштурхванне іх ад абодвух полюсаў магніта. Гэтыя і іншыя вопыты Фарадэя заклалі аснову {{нп3|Магнетахімія|магнетахіміі|ru|Магнетохимия}}<ref>{{кніга|аўтар=Павлович Н. В.|загаловак=Магнитная восприимчивость организмов|спасылка=http://okio.ru/|месца=Минск|выдавецтва=Наука и техника |старонак=111 |год=1985}}</ref>. === Іншыя даследаванні === Брытанскі ўрад неаднаразова прыцягваў Фарадэя, як прызнанага аўтарытэта ў галіне прыкладной фізікі, да вырашэння надзённых тэхнічных задач — удасканаленне маякоў<ref>''Frank A. J. L. James'' «The civil-engineer’s talent»: Michael Faraday, science, engineering the English lighthouse service, 1836—1865. In: ''Transactions of the Newcomen Society''. vol. 70B, 1998, P. 153—160.</ref>, абарона дноў караблёў ад карозіі<ref>{{cite web|url=http://www.corrosion-doctors.org/Corrosion-History/CP-History.htm|title=History of Cathodic Protection|access-date=2013-05-27|archive-url=https://www.webcitation.org/6Gvkwh8FN?url=http://www.corrosion-doctors.org/Corrosion-History/CP-History.htm|archive-date=27 мая 2013|url-status=live}}</ref>, экспертыза ў судовых справах і інш.<ref>{{cite web|url=http://books.google.ru/books?id=vKesSblgySgC&pg=PR34&lpg=PR34&dq=Faraday+lighthouse+coal+dust&source=bl&ots=IDLl9zuS5a&sig=m8NdI7NSBUz5ghhXn_6nqpb_MOw&hl=ru&sa=X&ei=kBGZUbCELOfo4QSItoHQBg&ved=0CDoQ6AEwAQ#v=onepage&q=Faraday%20lighthouse%20coal%20dust&f=false |title=The Correspondence of Michael Faraday |pages=xxxiv |access-date=2013-05-19}}</ref> Фарадэй даследаваў [[Наначасцінка|наначасціц]] металу ў [[калоідныя сістэмы|калоідзе]] золата і апісаў іх аптычныя і іншыя асаблівасці ў параўнанні з часціцамі больш буйных памераў. Гэты вопыт можа лічыцца першым укладам у [[Нанатэхналогія|нанатэхналогію]]<ref>{{cite web|url=http://www.nanogallery.info/nanogallery/?ipg=126|title=The Birth of Nanotechnology|access-date=2013-05-06|archive-url=https://www.webcitation.org/6GW4rxozp?url=http://www.nanogallery.info/nanogallery/?ipg=126|archive-date=10 мая 2013|url-status=live}}</ref>. Тлумачэнне заўважаным эфектам дала ў XX стагоддзі [[квантавая тэорыя]]. == Асабістыя якасці і ацэнкі == У асабістым зносінах знаёмыя Фарадэя заўсёды, да канца жыцця навукоўца адзначалі яго сціпласць, добразычлівасць і пакараць чалавечае абаянне{{sfn|Радовский М. И.|1936|с=72—73.}} {{sfn|Цейтлин З.|1939|с=295.|name=ZE295}}. [[Жан Батыст Дзюма]], вядомы хімік і палітык{{sfn|Абрамов Я. В.|1892|loc=Глава VI. Характер Фарадея и его воззрения.|name=ABR6}}: {{пачатак цытаты}} Кожны з тых, хто ведалі яго — я цвёрда перакананы — хацеў бы толькі наблізіцца да той маральнай дасканаласці, якая, па-відаць, было дадзена Фарадэю ад нараджэння. Гэта была нейкая, на яго аднаго якая сышла, мілата, у якой ён пачэрпаем сілы для сваёй кіпучай дзейнасці, будучы адначасова гарачым прапаведнікам ісціны, нястомным мастаком, чалавекам, поўным ветлівасці і весялосці, у вышэйшай ступені гуманным і мяккім ў прыватным жыцці… Я не ведаў чалавека, які быў бы больш варты любові і павагі, чым ён, і страта якога каштавала б больш шчырага шкадавання. {{канец цытаты}} [[Джэймс Клерк Максвел]]<ref name=KU476>{{кніга |аўтар=Кузнецов Б. Г. |загаловак=Эйнштейн. Жизнь. Смерть. Бессмертие |спасылка=http://bibliotekar.ru/albert-eynshteyn/index.htm |выданне=5-е изд., перераб. и доп |месца=М. |выдавецтва=Наука |год=1980 |старонкі=476—477}}</ref>: {{пачатак цытаты}} Спосаб, якім Фарадэй выкарыстаў сваю ідэю сілавых ліній, каб каардынаваць з’явы электрамагнітнай індукцыі, даказвае, што ён быў матэматыкам высокага парадку — адным з тых, у каго матэматыкі будучага могуць чэрпаць каштоўныя і плённыя метады. {{канец цытаты}} [[Герман Людвіг Фердынанд Гельмгольц]]{{sfn|Кудрявцев П. С.|1974|loc=Том I, С. 439.}}: {{пачатак цытаты}} Да таго часу, пакуль людзі карыстаюцца выгодамі электрычнасці, яны заўсёды будуць з падзякай успамінаць імя Фарадэя. {{канец цытаты}} [[Уільям Томсан (лорд Кельвін)|Уільям Томсан, лорд Кельвін]]<ref>{{кніга |аўтар=Emilio Segrè |загаловак=Die großen Physiker und ihre Entdeckungen |месца=München |выдавецтва=Piper |год=1997 |isbn=3492039502 |старонкі=247}}</ref>: {{пачатак цытаты}} Незвычайная шпаркасць і жвавасць адрознівалі яго. Водбліск яго генія акружаў яго нейкай асаблівай, зіхатлівай аўрай. Вызначана кожны адчуваў гэтую чароўнасць — няхай гэта будзе глыбокі філосаф або простае дзіця. {{канец цытаты}} [[Альберт Эйнштэйн]]<ref name=KU476/>: {{пачатак цытаты}} З часу абгрунтавання тэарэтычнай фізікі Ньютанам найбольшыя змены ў яе тэарэтычных асновах, іншымі словамі, у нашым уяўленні аб структуры рэальнасці, былі дасягнуты дзякуючы даследаванням электрамагнітных з’яў Фарадэем і Максвелам. {{канец цытаты}} == Рэлігійныя погляды == [[Файл:Faraday Michael grave-MJ-Succu.jpg|міні|Магіла Майкла і Сары Фарадэй.]] Фарадэй, як і яго бацькі (а таксама жонка), быў членам [[Пратэстантызм|пратэстанцкай абшчыны]], якую па імёнах яе заснавальнікаў называюць «гласіты» або «сандэманіяне» ({{lang-en|Glasites, Sandemanians}}). Гэтая канфесія з’явілася ў Шатландыі каля 1730 года, адкалоліся ад {{нп3|Царква Шатландыі|прэсвітэрыянскай царквы Шатландыі|ru|Церковь Шотландии}}<ref>{{кніга|аўтар=Smith, John Howard.|загаловак=The Perfect Rule of the Christian Religion: A History of Sandemanianism in the Eighteenth Century |месца=Albany, NY|выдавецтва=SUNY Press|год=2009|pages=37}}</ref>. Фарадей добрасумленна выконваў свае абавязкі як член лонданскай абшчыны, некалькі разоў абіраўся старэйшынай абшчыны і [[дыякан]]ам. Мяркуючы па яго выказваннях, Фарадей быў шчыра вернікам, аднак у адным з лістоў адмаўляў, што ў сваіх даследаваннях кіруецца якой-небудзь рэлігійнай філасофіяй<ref name=ABR6/>: {{пачатак цытаты}} Хоць у прыродзе тварэння Бога ніколі не могуць знаходзіцца ў супярэчнасці з вышэйшымі прадметамі, якія адносяцца да нашай будучай жыцця, і хоць гэтыя тварэння павінны служыць, падобна ўсім іншаму, для Яго ўзвялічэння і ўсхваленні, — я ўсё ж не знаходжу патрэбным спалучаць вывучэнне натуральных навук з рэлігіяй і заўсёды лічыў рэлігію і навуку рэчамі зусім рознымі. {{канец цытаты}} == Увекавечанне памяці == У гонар Майкла Фарадэя названыя: * Адзінка вымярэння электрычнай ёмістасці — [[фарад]]. * Адзінка вымярэння электрычнага зарада ў электрахіміі — {{нп3|Фарадэй, адзінка вымярэння|фарадэй|be-x-old|Фарадэй (адзінка вымярэньня)}} * Месяцавы кратар Faraday<ref>{{cite web|url=http://selena.sai.msu.ru/Pug/Publications/Nomenclature%20of%20lunar%20names/Nomenclature%20of%20lunar%20names.pdf|title=Каталог «Номенклатурный ряд названий лунного рельефа»|last=Пугачева С. Г.|access-date=2013-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20141212191628/http://selena.sai.msu.ru/Pug/Publications/Nomenclature%20of%20lunar%20names/Nomenclature%20of%20lunar%20names.pdf|archive-date=12 снежня 2014|url-status=dead}}</ref> * Астэроід 37582. Навуковыя паняцці, названыя ў гонар Фарадэя: * [[Уніпалярная машына|Дыск Фарадэя]] * {{нп3|Закон электрамагнітнай індукцыі Фарадэя|Закон электрамагнітнай індукцыі Фарадэя|ru|Закон электромагнитной индукции Фарадея}} * [[Законы электролізу Фарадэя]] * [[Клетка Фарадэя]] * [[Пастаянная Фарадэя]] * {{нп3|Прэмія Майкла Фарадэя|Прэмія Майкла Фарадэя|ru|Премия Майкла Фарадея}} * {{нп3|Цыліндр Фарадэя|Цыліндр Фарадэя|ru|Цилиндр Фарадея}} * [[Эфект Фарадэя]] <gallery caption="Помнікі", widths=200, heights=200> Michael Faraday statue AB.jpg|Помнік Фарадэю ў Лондане, Савойская плошча Michael Faraday bust housed at the Royal Society building in London.jpeg|Бюст Фарадэя ў Каралеўскім таварыстве Michael Faradays Flat at Royal Institution.jpg|Мемарыяльны пакой Фарадэя, Каралеўскае таварыства </gallery> У Лондане на Савойскай плошчы (ля [[Мост Ватэрлоа|моста Ватэрлоа]]) ўсталяваны помнік вучонаму (1886 год)<ref>{{cite web|url=http://www.londonremembers.com/memorials/michael-faraday-statue|title=Michael Faraday statue|access-date=2013-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723110027/http://www.londonremembers.com/memorials/michael-faraday-statue|archive-date=23 ліпеня 2012|url-status=dead}}</ref>. Імя Фарадэя прысвоена аднаму з карпусоў Лонданскага інстытута электратэхнікі, аднаму з будынкаў Эдынбургскага ўніверсітэта, шэрагу школ, каледжаў, гарадскіх вуліц. Брытанская палярная станцыя ў Антарктыдзе называлася «Фарадэй» з 1977 па 1996 год, пасля чаго станцыя была перададзена Украіне і змяніла назву на «{{нп3|Акадэмік Вярнадскі, антарктычная станцыя|Акадэмік Вярнадскі|ru|Академик Вернадский (антарктическая станция)}}»<ref>{{cite web|url=http://www.regnum.by/news/analitics/1139996.html|title=Украина вступает в территориальный спор с Австралией и Францией за Антарктиду|access-date=2013-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512070651/http://www.regnum.by/news/analitics/1139996.html|archive-date=12 мая 2015|url-status=dead}}</ref>. У кастрычніку 1931 года ў Вэстмінстэрскім абацтве за магілай [[Ісаак Ньютан|Ісаака Ньютана]] былі ўсталяваныя побач дзве мемарыяльныя пліты — у гонар Майкла Фарадэя і Джэймса Клерка Максвела{{sfn|Карцев В. П.|1974|loc=Эпилог}}. Недалёка ад месца нараджэння Фарадэя адкрыты {{нп3|Мемарыял Фарадэя|яго мемарыял|en|Michael Faraday Memorial}}, а непадалёк размешчаны невялікі Фарадэеўскі парк (''Faraday Gardens''). Партрэт Фарадэя размяшчаўся на англійскай банкноце ў 20 фунтаў выпуску 1991—1999 гадоў<ref>{{cite web |url=http://math4school.okis.ru/faraday.html |title=Майкл Фарадей на math4school.okis.ru |access-date=2013-05-23 |archive-date=22 лютага 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222122316/https://math4school.okis.ru/faraday.html |url-status=dead }}</ref>. У гонар Фарадэя названа некалькі ўзнагарод: * [[Прэмія Майкла Фарадэя]] ([[Лонданскае каралеўскае таварыства]]) * {{нп3|Медаль Фарадэя|Медаль Фарадэя|ru|Медаль Фарадея}} (Institution of Engineering and Technology) * {{нп3|Фарадэеўская лекцыя|Фарадэеўская лекцыя|ru|Фарадеевская лекция}} ([[Каралеўскае хімічнае таварыства]]) * {{нп3|Медаль Фарадэя па электрахіміі|Медаль Фарадэя па электрахіміі|en|Faraday Medal (electrochemistry)}} ([[Каралеўскае хімічнае таварыства]]) * {{нп3|Медаль Фарадэя па эксперыментальнай фізіцы|Медаль Фарадэя па электрахіміі|en|Faraday Medal and Prize}} ({{нп3|Інстытут фізікі|Інстытут фізікі|ru|Институт физики}}) == Працы == * ''Chemical Manipulation: Being Instructions to Students in Chemistry on the Methods of Performing Experiments of Demonstration or of Research, with Accuracy and Success''. W. Phillips, London 1827, [http://books.google.de/books?id=YmeGPa8APHwC Text online]. * ''Experimental Researches in Electricity''. 3 vols, R. Taylor & W. Francis, London 1839—1855 ** [http://books.google.com/books?id=XuITAAAAQAAJ Vol 1] [http://books.google.com/books?id=DsEUAAAAQAAJ Vol 2] [http://books.google.com/books?id=2BsXAAAAYAAJ Vol 3]. * ''Experimental Researches in Chemistry and Physics''. R. Taylor & W. Francis, London 1859, [http://www.archive.org/details/experimentalrese00fararich Text online]. * ''A Course of Six Lectures on the Various Forces of Matter, and Their Relations To Each Other''. Richard Griffin & Co., London Glasgow 1860, [http://www.archive.org/details/courseofsixlectu00fararich Text online]. * ''A Course of Six Lectures on the Chemical History of a Candle: To Which is Added a Lecture on Platinum''. Harper & Brothers, New York 1861, [http://www.archive.org/details/courseofsixlectu00fara Text online]. * {{Cite book | title = Diary | url = https://archive.org/details/diary8v0000fara | editor = T. Martin | year = 1932–1936| isbn = 0-7135-0439-0}} — published in eight volumes; see also the [http://www.faradaysdiary.com/ 2009 publication] of Faraday’s diary. * {{Cite book | title = Curiosity Perfectly Satisfyed: Faraday’s Travels in Europe 1813—1815 | editor = B. Bowers and L. Symons | publisher=Institution of Electrical Engineers | year = 1991}} * {{Cite book |title = The Correspondence of Michael Faraday | year = 1991 | volume = 1 | publisher=INSPEC, Inc. | editor = F. A. J. L. James| isbn = 0-86341-248-3}} — volume 2, 1993; volume 3, 1996; volume 4, 1999. * [http://www.archive.org/details/lettersoffaraday00fararich The letters of Faraday and Schoenbein 1836—1862. With notes, comments and references to contemporary letters] London: Williams & Norgate 1899. * [[:en:s:The Liquefaction of Gases|The Liquefaction of Gases]], Edinburgh: W. F. Clay, 1896. * {{кніга |аўтар=Фарадей М. |загаловак=Избранные работы по электричеству |спасылка=http://publ.lib.ru/ARCHIVES/F/FARADEY_Maykl/Faradey_M._Izbrannye_raboty_po_elektrichestvu.(1939).%5Bdjv%5D.zip |месца=М.-Л. |выдавецтва=ГОНТИ |год=1939 |серыя=Классики естествознания }}{{Недаступная спасылка}} * {{кніга |аўтар=Фарадей М. |загаловак=Силы материи и их взаимоотношения |месца=М. |выдавецтва=ГАИЗ |год=1940}} * {{кніга |аўтар=Фарадей М. |загаловак=Экспериментальные исследования по электричеству, в трёх томах |спасылка=http://publ.lib.ru/ARCHIVES/F/FARADEY_Maykl/_Faradey_M..html |месца=М. |выдавецтва=Изд. АН СССР |год=1947—1959 |серыя=Классики науки |ref=Фарадей М. Экспериментальные исследования по электричеству }} ; Навукова-папулярныя * {{cite web|url=http://ilib.mccme.ru/djvu/bib-kvant/kvant_02.htm|title=История свечи|last=Фарадей М.|access-date=2013-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160501183541/http://ilib.mccme.ru/djvu/bib-kvant/kvant_02.htm|archive-date=1 мая 2016|url-status=dead}} == Гл. таксама == * [[Гісторыя фізікі]] * [[Медаль Фарадэя]] * [[Уніпалярная машына]] * [[Ураўненні Максвела]] * [[Электратэхніка]] * [[Ганс Хрысціян Эрстэд]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|16|||321}} * {{кніга |аўтар=Абрамов Я. В. |ref=Абрамов Я. В. |загаловак=Майкл Фарадей. Его жизнь и научная деятельность |спасылка=http://az.lib.ru/a/abramow_j_w/text_1892_faradey.shtml |серыя=Жизнь замечательных людей. Биографическая библиотека Ф. Павленкова |год=1892}} Переиздание — М.: Книга по Требованию, 2011, ISBN 978-5-4241-2475-4. * {{кніга |аўтар=Бингем Д. |загаловак=Майкл Фарадей. Духовный генератор |арыгінал=Michael Faraday: Spiritual Dynamo |выдавецтва=Библия для всех |месца=М. |год=2008 |старонак=144 |isbn=978-5-7454-1028-4, 1-84550-156-X}} * {{кніга|аўтар=Карцев В. П. |загаловак=Максвелл |ref=Карцев В. П. |спасылка=http://eqworld.ipmnet.ru/ru/library/books/Karcev1974ru.djvu |месца=М. |выдавецтва=Молодая гвардия |год=1974 |серыя=Жизнь замечательных людей}} * {{кніга |аўтар=Кудрявцев П. С. |загаловак=Курс истории физики |выдавецтва=Просвещение |месца=М. |год=1974 |спасылка=http://www.edu.delfa.net/Interest/biography/biblio.htm |ref=Кудрявцев П. С. |archive-url=https://web.archive.org/web/20121231221320/http://www.edu.delfa.net/Interest/biography/biblio.htm |archive-date=31 снежня 2012 }} * {{кніга |аўтар=Кудрявцев П. С. |загаловак=Фарадей |выдавецтва=Просвещение |месца=М. |год=1969 |старонак=169}} * {{кніга |аўтар=Радовский М. И. |загаловак=Фарадей |спасылка=http://publ.lib.ru/ARCHIVES/R/RADOVSKIY_Moisey_Izrailevich/Radovskiy_M.I._Faradey.(1936).%5Bdjv%5D.zip |месца=М. |выдавецтва=Журнально-газетное объединение |год=1936 |серыя=Жизнь замечательных людей, выпуск 19—20 (91—92) |ref=Радовский М. И. }}{{Недаступная спасылка}} * {{кніга |аўтар=Спасский Б. И. |загаловак=История физики, в двух томах |спасылка=http://osnovanija.narod.ru/history.html |месца=М. |выдавецтва=Высшая школа |год=1977 |ref=Спасский Б. И. История физики}} * {{кніга |аўтар=Уиттекер Э.|загаловак=История теории эфира и электричества. Глава 6. Фарадей |месца=М.|выдавецтва=Регулярная и хаотическая динамика|год=2001|старонак=512 |isbn=5-93972-070-6 |ref=Уиттекер}} * {{кніга |аўтар=Цейтлин З. |частка=Биография М. Фарадея |загаловак=M. Фарадей. Избранные работы по электричеству |серыя=Классики естествознания |месца=М.—Л. |выдавецтва=ГОНТИ |год=1939 |ref=Цейтлин З.}} * {{кніга |аўтар=Шаховская Н., Шик М. |загаловак=Повелитель молний: Майкл Фарадей |серыя=Пионер — значит первый |месца=М. |выдавецтва=Молодая гвардия |год=1968}} * {{кніга |аўтар=Tyndall, John.|загаловак=Faraday as a Discoverer |ref=Tyndall |спасылка=http://www.gutenberg.org/ebooks/1225|месца=London |выдавецтва=Longmans, Green, and Company|год=1868|старонак=172}} == Спасылкі == * {{cite web |url=http://www.alhimik.ru/great/faraday.html |title=Биографии химиков. Фарадей |access-date=2013-05-03 |ref=Биографии химиков |archive-url=https://www.webcitation.org/6GW4xXbjJ?url=http://www.alhimik.ru/great/faraday.html |archive-date=10 мая 2013 |url-status=live }} * {{cite web|url=http://scbist.com/zhurnal-lokomotiv/9295-korol-eksperimentatorov.html|title=«Король экспериментаторов»|access-date=2013-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131003111008/http://scbist.com/zhurnal-lokomotiv/9295-korol-eksperimentatorov.html|archive-date=3 кастрычніка 2013|url-status=dead}} * {{cite web | url = http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/fizika/FARADE_MAKL.html | title = Майкл Фарадей в Энциклопедии Кругосвет | access-date = 2013-05-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130624075248/http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/fizika/FARADE_MAKL.html | archive-date = 24 чэрвеня 2013 | url-status = dead }} * {{cite web|url=http://www.physchem.chimfak.rsu.ru/Source/History/Persones/Faraday.html|title=Майкл Фарадей на physchem.chimfak.rsu.ru|access-date=2013-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131120031017/http://www.physchem.chimfak.rsu.ru/Source/History/Persones/Faraday.html|archive-date=20 лістапада 2013|url-status=dead}} * {{cite web | url = http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Printonly/Faraday.html | title = Майкл Фарадей в библиотеке Mac Tutor | access-date = 2013-05-03 | archive-url = https://www.webcitation.org/6GdQRDtQh?url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Printonly/Faraday.html | archive-date = 15 мая 2013 | url-status = dead }}{{ref-en}} ; Навукова-папулярныя відэафільмы * {{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=xcZ6exy3v_8 |title=Майкл Фарадей. От электричества до электрогенератора |access-date=2013-05-11}} * {{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?feature=plpp&v=i-OdI3ktyuo |title=Опыты Фарадея |access-date=2013-05-11}} * {{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=UWH_zvnGFWM |title=Энциклопедия. Майкл Фарадей |access-date=2013-05-11}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Фарадэй Майкл}} [[Катэгорыя:Хімікі Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Фізікі Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Вучоныя, у гонар якіх названы фізічныя адзінкі вымярэння]] [[Катэгорыя:Ганаровыя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі]] [[Катэгорыя:Машынабудаўнікі]] [[Катэгорыя:Самавукі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] 5o3l1db69r65twsn7qeuqi8gkyy8qpj 0 56036 5227548 4919218 2026-10-26T19:17:14Z CzechoBot 17685 Стандартызацыя спасылак на энцыклапедыі праз адмысловыя шаблоны (Крыніцы) 5227548 wikitext text/x-wiki {{картка тэатра}} '''Баранавіцкі абласны драматычны тэатр'''. Існаваў у [[1940]]—[[1941]] гг. і ў [[1944]]—[[1948]] гг. у [[Баранавічы|Баранавічах]]. Створаны на базе [[Рагачоўскі калгасна-саўгасны тэатр|Рагачоўскага калгасна-саўгаснага тэатра]]. Мастацкі кіраўнік [[Б. Нахімаў-Дольскі]], з [[1941]] г. тэатр узначальваў [[Я. Танальскі]]. Адкрыўся спектаклем «[[У пушчах Палесся]]» [[Я. Колас]]а (рэжысёр [[А. Лізункоў]]). Пастаўлены спектаклі «[[Хто смяецца апошнім (п’еса)|Хто смяецца апошнім]]» [[Кандрат Крапіва|К. Крапівы]], «[[Слуга двух гаспадароў]]» [[К. Гальдоні]], «[[Севільскі цырульнік]]» [[П. Бамаршэ]], «[[Любоў Яравая]]» [[К. Транёў|К. Транёва]] і іншыя. Паказваў канцэртныя праграмы. З пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|ВАВ]] дзейнасць спыніў, аднавіў у жніўні [[1944]] г. У пасляваенным рэпертуары пераважалі актуальныя тагачасныя п'есы. Тэатр расфарміраваны. == Літаратура == * {{Крыніцы/Тэатральная Беларусь|1|Баранавіцкі абласны драматычны тэатр|[[Дз. У. Стэльмах|Стэльмах Дз. У.]]|89—90}} {{Тэатры Беларусі}} [[Катэгорыя:Культура Баранавічаў]] [[Катэгорыя:Тэатры Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Баранавічаў]] [[Катэгорыя:Тэатры, заснаваныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1948 годзе]] bupcd64mzr5h4ootig0ebojfbjl61kc 0 58618 5227454 5226044 2026-10-26T17:20:49Z M.L.Bot 261 аф. 5227454 wikitext text/x-wiki {{Таксон |name = |image file = Desmana moschata MHNT.INS.10.jpg |image title = Хахуля |image descr = Пудзіла хахулі, [[Музей прыродазнаўства, Лондан|Музей прыродазнаўства]] |regnum = Жывёлы |parent = Desmana |rang = Від |latin = Desmana moschata |author = ([[Linnaeus]], 1758) |syn = |range map = Russian Desman area.png |range map caption = |iucnstatus = VU |iucn = 6506 |wikispecies = Desmana moschata |commons = Category:Desmana moschata |itis = 633829 |ncbi = 182682 |eol = 1178965 }} '''Хаху{{націск}}ля''' (''Desmana moschata'') — [[Mammalia|млекакормячае]] сямейства {{bt-bellat|Кратовыя{{!}}кратовых|Talpidae}} атрада {{bt-bellat|Землярыйкападобныя|Soricomorpha}}. Адзін з двух відаў трыбы [[Desmaninі]], часам вылучаемай як сямейства; другім відам з’яўляецца {{bt-bellat||Galemys pyrenaicus}}. == Распаўсюджанне == Хахуля — [[рэлікт]]авы від, [[эндэмік|эндэмічны]] на тэрыторыі былога СССР. У дагістарычныя часы сустракалася ў Еўропе аж да [[Брытанскія астравы|Брытанскіх астравоў]]. Яе сучасны натуральны арэал мае разарваны характар і ў асноўным абмежаваны басейнамі [[Дняпро|Дняпра]], [[Волга|Волгі]], [[Дон]]а і [[Урал (рака)|Урала]]. Водзіцца яна таксама ў [[Казахстан]]е і на [[Украіна|Украіне]]. * У басейне [[Дняпро|Дняпра]] (на [[Еўрапейская частка Расіі|Еўрапейскай часткі Расіі]]) хахуля сустракаецца па рэках [[Іпуць]], [[Вязьма (прыток Дняпра)|Вязьма]], [[Асцёр (прыток Сажа)|Асцёр]], [[Сейм (рака)|Сейм]], [[Свапа]] ў [[Смаленская вобласць|Смаленскай]], [[Бранская вобласць|Бранскай]] і [[Курская вобласць|Курскай]] абласцях. * У басейне [[Дон]]а — па рэках [[Варонеж (рака)|Варонеж]], [[Біцюг]], [[Хапёр]] і іх прытоках ([[Варонежская вобласць|Варонежская]], [[Тамбоўская вобласць|Тамбоўская]], [[Ліпецкая вобласць|Ліпецкая]], [[Саратаўская вобласць|Саратаўская]], [[Пензенская вобласць|Пензенская]], [[Валгаградская вобласць|Валгаградская]] вобласці). * У вярхоўях [[Волга|Волгі]] сустракаецца па рэках [[Рака Котарасль|Котарасль]] ([[Яраслаўская вобласць]]) і [[Унжа (прыток Волгі)|Унжа]] ([[Кастрамская вобласць]]) . Адзначана у ніжнім цячэнні [[Клязьма|Клязьмы]] ([[Уладзімірская вобласць|Уладзімірская]], [[Іванаўская вобласць|Іванаўская]] вобласці), па ніжнім цячэнні [[Мокша (рака)|Мокшы]] і ў [[Рака Цна, прыток Мокшы|Цне]] ([[Разанская вобласць|Разанская]], [[Тамбоўская вобласць|Тамбоўская]] вобласці). Звычайная ў ніжнім цячэнні [[Ака|Акі]] ([[Уладзімірская вобласць|Уладзімірская]], [[Разанская вобласць|Разанская]] і [[Ніжагародская вобласць|Ніжагародская]] вобласці). Аднак гэтай папуляцыі пагражае [[Чабаксарская ГЭС|ўздым Чабаскарскага вадасховішча]]<ref>[http://red-book-nn.ru/docs/02-3-05-001.htm Красная книга Нижегородской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150920014301/http://red-book-nn.ru/docs/02-3-05-001.htm |date=20 верасня 2015 }} {{ref-ru}}</ref>. У сярэдняй частцы Волгі сустракаецца па рацэ [[Сура (прыток Волгі)|Суры]] ([[Пензенская вобласць|Пензенская]], [[Ульянаўская вобласць|Ульянаўская]] вобласці) і па рацэ [[Алатыр (рака)|Алатыр]] у [[Мардовія|Мардовіі]]. Ніжэй па Волзе хахуля рэдкая. * Выпушчаныя ў 1961 г. у [[Чалябінская вобласць|Чалябінскай вобласці]] хахуля рассяліліся ўніз па рацэ [[Уй (прыток Табола)|Уй]] у [[Курганская вобласць|Курганскую вобласць]] і перайшлі ў пойму [[Табол]]а. * [[Кажэўнікаўскі раён]] [[Томская вобласць|Томскай вобласці]] ў спецыялізаваным заказніку. == Анатомія == Хахуля адносна буйны звер: цела даўжынёй 18-22 см, хвост — такі ж, маса да 520 г. Хвост пакрыты рагавымі лускавінкамі, а ўздоўж верху яго яшчэ і жорсткімі валасамі, якія ўтвараюць кіль. У самога аснавання хвост як бы перацягнуты (мае найменшы дыяметр). За перахопам (у першай траціне даўжыні хваста) знаходзіцца грушападобнае патаўшчэнне. У ім знаходзяцца спецыфічныя (мускусныя, пахкія) залозы, масляністы мускус якіх выціскаецца праз шматлікія адтуліны, размешчаныя на ніжнім баку патаўшчэння. За патаўшчэннем хвост моцна сціснуты з бакоў. Насавыя адтуліны таксама замыкаюцца пры дапамозе адмысловага клапана ў насавой паражніне. [[Вібрысы]] вельмі доўгія; на целе растуць адчувальныя валасінкі. Морда выцягнута ў хабаток. Канечнасці даволі кароткія, 5-палыя, заднія ступні буйней і шырэй пярэдніх. Пальцы да кіпцюроў аб’яднаны плавальнай перапонкай. Кіпцюры добра развітыя, доўгія, слаба выгнутыя. Па краях усіх лап ідзе аблямоўка з жорсткіх шчаціністых валасоў, якая павялічвае плавальную паверхню лап. Мех у хахуляў густы, аксаміцісты, вельмі трывалы, валасінкі футра ўладкаваныя не як у іншых жывёлу, бо да верху яны пашыраюцца, а да кораня звужаюцца. Афарбоўка спіны шаравата- або цёмна-карычневая, брушка — серабрыста-шэрае або серабрыста-белае. Мех настолькі добра ўтрымлівае паветра, што ў ім пасяляецца паразіт — {{bt-bellat||Silphopsyllus desmanae}}, непрыстасаваны да дыхання ў вадзе. [[Файл:Animaldentition desmanamoschata.png|міні|250px|left|Зубы хахулі]] Зубоў у хахулі — 44. [[Зубная формула]]<ref>''Гуреев А. А.'' Насекомоядные. Ежи, кроты и землеройки(Erinaceidae, Talpidae, Soricidae). — {{Л.}}: Наука, 1979. — 503.</ref> <math>I{3 \over 3} C{1 \over1} P{4 \over 4} M{3 \over3}</math>. Хахулі практычна сляпыя, але валодаюць развітым нюхам і дотыкам. Правая палова сэрца тоўсцей і масіўней, чым у сухапутных звяроў. Вада шчыльней паветра і мацней сціскае грудную клетку. Каб пераадолець гэта ўздзеянне, мышцы [[Жалудачак сэрца|правага жалудачка]] ўзмоцнены дадатковымі цягліцавымі валокнамі<ref>{{кніга|аўтар={{нп3|Ігар Іванавіч Акімушкін|Акимушкин И. И.|ru|Акимушкин, Игорь Иванович}}|частка=Выхухоль — водяной крот|загаловак=Мир животных Млекопитающие, или звери|выданне=3-е изд|месца=М.|выдавецтва=Мысль|год=1994|старонкі=65|isbn=5-244-00740-8}}</ref>. == Спосаб жыцця == [[Файл:Desman-drawing.jpg|міні|250px|left]] Найбольш спрыяльныя для пражывання хахуль замкнёныя [[Пойма|пойменныя]] вадаёмы (тыпу [[Старыца|старыц]]) з плошчай воднага люстэрка 0,1-0,5 га, і глыбінёй 1,3-5,0 м, з участкамі невысокіх, але сухіх абрывістых берагоў з воднай расліннасцю і блізкасцю пойменнага лесу. Большую частку года звяркі жывуць у норах з адным выхадам кожная. Выхад адкрываецца пад вадой. Асноўная частка ходу, размешчанага над узроўнем вады, ідзе амаль гарызантальна на 2,5-3,0 м і забяспечаная 2-3 пашырэннямі (фотакамерай ці кольцамі). У перыяд [[паводка|паводкі]] камеры затапляюцца, звяркі іх пакідаюць і хаваюцца тады на паўзатопленых дрэвах, у кучах наносаў або ў неглыбокіх часовых норах, выкапаных у незатопленых участках карэннага берага. На дне вадаёма паміж уваходамі ў дзве сумежныя норы пракладзеная траншэя, якая прарэзвае ўсю тоўшчу [[глей|глею]] да пясчанай асновы. Улетку хахулі жывуць паасобку, парамі ці сем’ямі, а зімой у адной нары могуць жыць да 12-13 звяркоў рознага полу і ўзросту. Кожны звярок мае часова наведвальныя норы, размешчаныя на адлегласці 25-30 м адна ад іншай. Такую адлегласць хахуля праплывае ўздоўж злучальнай траншэі за нармальны тэрмін яе знаходжанні пад вадой — за 1 хвіліну (хоць можа затрымлівацца ў тоўшчы вады да 3-4 хвілін). Калі звярок перасоўваецца па дновай траншэі, ён паступова выдыхае набранае ў лёгкія паветра ў выглядзе чарады невялікіх [[бурбалка|бурбалак]]. Пад ціскам вады бурбалкі выходзяць таксама з тоўшчы [[футра]]вага покрыва. Узімку бурбалкі паветра запасяцца над траншэяй пад ніжняй паверхняй лёду і паступова ўмярзаюць ў яго ў выглядзе пустэч рознай велічыні. Лёд над траншэяй становіцца порыстым і нетрывалым. За кошт бурбалак паветра пад лёдам над дновай траншэяй хахулі ствараюцца ўмовы лепшай аэрацыі, якая прываблівае сюды малюскаў, п’явак і малявак. Прывабнае дзеянне на іх аказвае, мабыць, і пах [[мускус]]у, нейкія дозы якога ствараюць над траншэяй пахкі след. Хахуля не пульсуе па дне вадаёма ў пошуках ежы, а перасоўваецца па сістэме траншэй, да якіх яе ахвяры самі актыўна сцягваюцца. Пры небяспечных для жыцця хахуляў ранніх паводках лёд ламаецца перш за ўсё па лініі з высокай сітаватасцю (над траншэямі); праз расколіны, якія ўтварыліся, звяркі сыходзяць ад затаплення і вернай згубы. Пры частых зімовых уздымах вады норы хахуль затапляюцца. [[Лёд]], нават калі ён кіпры, не заўсёды стварае шырокую расколіну, дастатковую для выхаду звярка на паверхню. У затопленай нары хахуля гіне праз 5-6 хвілін. У моцна засушлівыя гады пойменныя вадаёмы мялеюць або цалкам перасыхаюць. Адшукаць іншы вадаём — задача для хахуль не з лёгкіх. Звярок практычна [[слепата|сляпы]] (контураў не адрознівае), [[касалапасць|касалапы]] (доўгія пальцы задніх ног у яго моцна выгнутыя). На зямной паверхні хахуля не можа хутка перасоўвацца і становіцца ахвярай драпежнікаў. Корміцца малюскамі, лічынкамі насякомых, п’яўкамі, рыбай, расліннасцю. == Размнажэнне == [[Файл:Russian desman (Desmana moschata), Natural History Museum, London, Mammals Gallery.JPG|міні|250px|Пудзіла хахулі ў {{нп3|Музей прыродазнаўства, Лондан|Лонданскім музеі прыродазнаўства|ru|Музей естествознания (Лондон)}}]] Палавая сталасць надыходзіць ва ўзросце 10-11 месяцаў. У перыяд вясновай паводкі выцесненыя з нор хахулі злучаюцца парамі. У ціхія дні гэтага перыяду яны выдаюць своеасаблівыя гукі: самцы гучна цвыркаюць, самкі выдаюць далікатныя, меладычныя гукі. [[Гон]] суправаджаецца бойкамі паміж самцамі. Пасля 45-50 дзён [[цяжарнасць|цяжарнасці]] нараджаецца ад 1 да 5 дзіцянятаў, сляпых, голых і бездапаможных. Маса нованароджанага 2-3,3 г (амаль удвая менш нованароджанага пацучаняці). Гнездавая камера знаходзіцца на невялікай глыбіні, тэмпература паветра ў ёй у зімовыя месяцы нізкая. Самка ладзіць гняздо з мокрых раслін, сабраных на дне вадаёма. Вяртаючыся ў нару пасля кармлення, самка стрэсвае з сябе ваду. Мех не намакае, але на яго паверхні могуць заставацца плёнка і кроплі вады, тэмпература якой блізкая да нуля. У такім становішчы аказваюцца малюсенькія, голыя, сляпыя, бездапаможныя дзіцяняты хахулі. Пікі нараджальнасці прыпадаюць на канец мая — чэрвень і лістапад — снежань. Прыплодаў ў годзе 2. Калі самку патрывожыць, яна перавозіць нашчадства ў іншую нару, пасадзіўшы яго на спіну. Самец знаходзіцца пры {{нп3|вывадак|вывадку|ru|Выводок}}. У месячным узросце дзіцяняты пачынаюць карміцца дарослай ежай; ў 4-5 месяцаў становяцца самастойнымі. == Статус папуляцыі і ахова == Хахуля — рэдкі эндэмічны від, занесены ў Чырвоны спіс МСАП, [[Чырвоная кніга Расійскай Федэрацыі|Чырвоную кнігу Расіі]] з катэгорыяй 2: рэдкі рэліктавы від, які скарачаецца ў колькасці. Да такой жаласнага становішча хахулю ў Расіі прывялі такія фактары, як высечка пойменных лясоў, забруджванне вадаёмаў, дзе жывуць жывёлы, асушэнне пойменных угоддзяў, што пагаршае ўмовы для здабычы корму і абароны, будаўніцтва плацін і дамбаў, а таксама забудова на берагах вадаёмаў, стварэнне вадасховішчаў, выпас жывёлы паблізу вадаёмаў. У цяперашні час хахулю атрымліваецца захаваць дзякуючы метадам і нетрадыцыйным арганізацыйным формам. А менавіта стварэнню спецыялізаваных паляўнічых гаспадарак, галоўны прынцып дзейнасці якіх — рацыянальнае выкарыстанне і ахова гэтых жывёл. На Беларусі траплялася да 1990-х гадоў, спробы рэакліматызацыі былі няўдалыя. У кастрычніку 2026 года Нацыяльная акадэміі навук Беларусі паведаміла пра знаходку слядоў жыцця хахулі ў пойменных вадаёмах Сожу Гомельскай і Магілёўскай вобласцях, што можа сведчыць пра захаванне невялікіх мясцовых папуляцый<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/regions/view/sledy-obitanija-vyhuholi-byli-zamecheny-v-bassejne-sozha-vpervye-za-poslednie-40-let-807609-2026/|title=Следы обитания выхухоли были замечены в бассейне Сожа впервые за последние 40 лет|website=belta.by|date=2026-10-24|access-date=2026-10-26}}</ref>. === Абмежавальныя фактары === Арэал хахулі невялікі, паколькі спрыяльных для яе вадаёмаў мала. Да натуральных фактараў, якія адмоўна ўплываюць на яе колькасць, адносяцца працяглыя зімовыя паводкі і высокае [[разводдзе]]. Пры зімовых уздымах вады норы хахуль затапляюцца, і яны тонуць. Засушлівым летам [[пойма|пойменныя]] вадаёмы мялеюць і перасыхаюць, і хахулям даводзіцца шукаць новае месца жыхарства. На зямлі хахуля з-за слабога зроку і марудлівасці практычна безабаронная, хоць драпежнікі рэдка ядуць іх з-за моцнага мускуснага паху. На іх часам нападаюць [[гарнастай|гарнастаі]], [[тхары]], [[выдра|выдры]], [[Лісы|лісіцы]], вандроўныя [[сабака|сабакі]] і [[Кот свойскі|кошкі]]; з птушак — [[лунь балотны|балотны лунь]], [[каршун чорны|чорны каршун]], [[скапа]], [[беркут]], [[вялікі арлец]], [[пугачы]], [[шэрая кугакаўка]], нават [[шэрая варона]] і [[сарока звычайная|сарока]]. Пад вадой на іх палююць [[шчупакі]] і буйныя [[сом|самы]]. Шкодзяць хахулі таксама [[дзік]]і, раздзіраючыя зямлю, і жывёлы, якія пасуцца на лугах. Але найбольшы ціск на іх аказваюць [[інтрадуцыраваны від|інтрадуцыраваныя віды]] — [[амерыканская норка]] і [[андатра]]; апошняя актыўна выцясняе хахулю, займаючы яе норы. Аднак асноўнае скарачэнне арэала і колькасці хахулі адбываецца з-за антрапагенных фактараў: рыбалоўства сеткамі, гаспадарчага пераўтварэння поймаў (асушэнне, забор вады для арашэння, высечка лясоў), выпас жывёлы, забруджванне вадаёмаў. === Гаспадарчае значэнне і меры аховы === [[Файл:1974 CPA 4353 mint.jpg|міні|250px|Паштовая марка СССР]] У мінулым хахуля з’яўлялася каштоўным прамысловым відам. Да трэцяй чвэрці XVII стагоддзя яе здабывалі выключна з-за мускуснага паху. На [[Русь|Русі]] высушанымі хахулевымі хвастамі перакладалі бялізну; пазней сакрэт яе мускусных залоз стаў прымяняцца ў парфумерыі як замацавальнік паху [[Духі|духоў]]. Толькі пазней хахулю сталі здабываць дзеля футра, прычым яно шанаваўся вышэй [[бабёр|бабровага]]. Забарона на здабычу хахулі быў абвешчаны савецкім урадам у 1920 годзе і дзейнічала больш за 20 гадоў. За гэты час колькасць хахуль прыкметна павялічылася, і здабыча зноў была дазволена. Аднак у 1957 годзе яе зноў забаранілі, за выключэннем адлову звяркоў для рассялення. У [[Расія|Расіі]] неаднаразова рабіліся захады па ахове і аднаўленню папуляцыі хахуль. У 1929-1999 гадах расселена больш за 10 000 асобін, у тым ліку ў [[Навасібірская вобласць|Новасібірскай]] (р. Тортас) і [[Томская вобласць|Томскай]] (р. Тагаеў) абласцях, дзе раней хахуля не вадзілася. Былі створаны 4 [[запаведнік]]і і 80 [[заказнік]]аў федэральнага і мясцовага значэння, дзе засяроджана больш за 30 % ад агульнай колькасці жывёл. З восені [[2000]] г. Цэнтр аховы дзікай прыроды пры фінансавай падтрымцы Фонду нацыянальных паркаў ажыццяўляе праект «Захаваем рускую хахулю», прысвечаны ацэнцы сучаснага стану папуляцыі хахуль і распрацоўцы мер яе захавання. === Колькасць === Улік колькасці хахулі на вялікіх тэрыторыях вельмі складаны, а ў апошнія гады практычна спынены, таму судзіць пра яе колькасць складана. Да [[1970]] г. [[СССР]] насяляла больш за 70 000 хахуль: з іх 69 000 асобін прыпадала на [[РСФСР]], 1500 асобін — на [[Казахстан]]; на [[Украіна|Украіне]] і ў [[Беларусь|Беларусі]] яны вылічаліся адзінкамі. У пачатку 1990-х гг. колькасць на тэрыторыі [[Расія|Расіі]] ўпала да 40 000 асобін, і яшчэ 2000 асобін пражывала ў [[Казахстан]]е. Цяпер колькасць віду ў Расіі, па экспертнай ацэнцы, складае каля 35 000 асобін, засяроджаных у асноўным у басейнах [[Волга|Волгі]] (20 000 звяркоў) і [[Дон]]а (10 000 звяркоў). Каля 2000 хахуль насяляе басейн [[Дняпро|Дняпра]]. У басейне [[Урал (рака)|Урала]] яны нешматлікія. У басейне [[Об]]і звярок з’явіўся дзякуючы штучнаму рассяленню і ў цяперашні час найбольш шматлікі ў [[Курганская вобласць|Курганскай вобласці]] (2000 асобін) і вельмі рэдкі ў [[Томская вобласць|Томскай]] і [[Навасібірская вобласць|Новасібірскай абласцях]], дзе яго колькасць ўпала з-за высокіх паводак і слабой аховы. == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|16|Хахуля}} * {{кніга|аўтар=Бородин Л. П.|загаловак=Русская выхухоль|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/borodin1963_russk_vyhuhol.djvu|месца=Саранск|выдавецтва=Мордовское кн. изд-во|год=1963|старонак=305}} == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кратовыя]] [[Катэгорыя:Млекакормячыя Еўразіі]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе]] [[Катэгорыя:Манатыпічныя роды млекакормячых]] 6je6a0qh76l1pvv6gioi7npmq064m3n 0 60914 5227396 5226814 2026-10-26T15:41:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227396 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Арыгінальная назва = Бердичівський район | Герб = | Сцяг = | Краіна = [[Украіна]] | Гімн = | Уваходзіць у = [[Жытомірская вобласць|Жытомірскую вобласць]] | Уключае = | Сталіца = | Буйныгорад = | Буйныягарады = | Глава2 = | Назва главы2 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = украінская | Мовы = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 866 | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Абрэвіятура = | ISO = | FIPS = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Заўвагі = | Статус = Былы раён | Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] }} '''Бярдзічаўскі раён''' ({{Іншамоўны тэкст|uk|Бердичівський район}}) — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні [[Жытомірская вобласць|Жытомірскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Бэрдычыў|Бярдзічаў]]. == Гісторыя == Раён быў утвораны ў красавіку 1923 года ў складзе Бярдзічаўскай акругі. У пачатку 1930 года акругі ва Украіне былі ліквідаваны, разам з імі і Бярдзічаўскі раён. У лютым 1932 года створана [[Вінніцкая вобласць]], у склад якой уваходзіў Бярдзічаў. З верасня 1937 года ён быў часткай створанай тады ж [[Жытомірская вобласць|Жытомірскай вобласці]]. У 1939 годзе Бярдзічаўскі раён быў адноўлены. У сярэдзіне 1970-х гадоў у склад раёна ўваходзіў і [[Чудніўскі раён]]. Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=23 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} == Зноскі == <references />{{Бэрдычыўскі раён}} {{Жытомірская вобласць}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Жытомірскай вобласці]] [[Катэгорыя:Бэрдычыўскі раён| ]] l3a0rugq9g988lz8fzn1r32llkplkh1 5227958 5227396 2026-10-27T11:12:50Z Zadorenko V 175157 5227958 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Арыгінальная назва = Бердичівський район | Герб = | Сцяг = | Краіна = [[Украіна]] | Гімн = | Уваходзіць у = [[Жытомірская вобласць|Жытомірскую вобласць]] | Уключае = | Сталіца = | Буйныгорад = | Буйныягарады = | Глава2 = | Назва главы2 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = украінская | Мовы = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 866 | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Абрэвіятура = | ISO = | FIPS = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Заўвагі = | Статус = Былы раён | Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] }} '''Бярдзічаўскі раён''' ({{Іншамоўны тэкст|uk|Бердичівський район}}) — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні [[Жытомірская вобласць|Жытомірскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Бэрдычыў|Бярдзічаў]]. == Гісторыя == Раён быў утвораны ў красавіку 1923 года ў складзе Бярдзічаўскай акругі. У пачатку 1930 года акругі ва Украіне былі ліквідаваны, разам з імі і Бярдзічаўскі раён. У лютым 1932 года створана [[Вінніцкая вобласць]], у склад якой уваходзіў Бярдзічаў. З верасня 1937 года ён быў часткай створанай тады ж [[Жытомірская вобласць|Жытомірскай вобласці]]. У 1939 годзе Бярдзічаўскі раён быў адноўлены. У сярэдзіне 1970-х гадоў у склад раёна ўваходзіў і [[Чудніўскі раён]]. Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=23 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} == Зноскі == <references />{{Бэрдычыўскі раён}} {{Жытомірская вобласць}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Жытомірскай вобласці]] [[Катэгорыя:Бэрдычыўскі раён| ]] s3yjybbvznh7s5j2elreudrvszli9we 0 60919 5227216 4996354 2026-10-26T12:07:26Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), |Скасаванне = → |Скасаванне = [[17 ліпеня]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227216 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Жытомірскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Житомирський район}} |Герб = Coat of Arms of Zhytomyr raion.png |Сцяг = Zhitomi3.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Жытомірскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Жытомірскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Жытомірская вобласць]] |Уключае = 1 пасялковы савет<br />30 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Жытомір]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 14 мая 1939 |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = 622 800 |Год перапісу = 2020 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 48,4 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1441 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Zhytomyr Raion 2020.svg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1822000000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-412 |Паштовыя індэксы = 12401—12464 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Жытомірскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Житомирський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Жытомірская вобласць|Жытомірскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Жытомір]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Житомир}}). == Гісторыя == Утвораны ў 1939 годзе. У пачатку 1960-х гадоў ён быў рэарганізаваны — тэрыторыя і населеныя пункты пераведзеныя ў асноўным у Карастышэўскае тэрытарыяльнае кіраванне, астатнія — да Бярдзічава. 4 жніўня 1965 года ўказам Прэзідыума Вярхоўнага Савета Украінскай ССР быў зноў адноўлены Жытомірскі раён з адміністрацыйным цэнтрам у г. [[Жытомір]]ы. Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жытомірскі раён}} {{Жытомірская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Жытомірскай вобласці]] [[Катэгорыя:Жытомірскі раён| ]] 64sfjeupxdboty1gtc2rq22wgqen3sp 5227959 5227216 2026-10-27T11:13:04Z Zadorenko V 175157 5227959 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Жытомірскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Житомирський район}} |Герб = Coat of Arms of Zhytomyr raion.png |Сцяг = Zhitomi3.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Жытомірскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Жытомірскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Жытомірская вобласць]] |Уключае = 1 пасялковы савет<br />30 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Жытомір]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 14 мая 1939 |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = 622 800 |Год перапісу = 2020 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 48,4 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1441 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Zhytomyr Raion 2020.svg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1822000000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-412 |Паштовыя індэксы = 12401—12464 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Жытомірскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Житомирський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Жытомірская вобласць|Жытомірскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Жытомір]]<ref name="ТКП"/>. == Гісторыя == Утвораны ў 1939 годзе. У пачатку 1960-х гадоў ён быў рэарганізаваны — тэрыторыя і населеныя пункты пераведзеныя ў асноўным у Карастышэўскае тэрытарыяльнае кіраванне, астатнія — да Бярдзічава. 4 жніўня 1965 года ўказам Прэзідыума Вярхоўнага Савета Украінскай ССР быў зноў адноўлены Жытомірскі раён з адміністрацыйным цэнтрам у г. [[Жытомір]]ы. Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жытомірскі раён}} {{Жытомірская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Жытомірскай вобласці]] [[Катэгорыя:Жытомірскі раён| ]] s31ub5xni1hpsex27iqmuama9cmk9b9 0 60921 5227962 4430997 2026-10-27T11:14:14Z Zadorenko V 175157 5227962 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Корасценскі раён |Арыгінальная назва = Коростенський район |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Украіна]] |Статут = [[Раён]] |Гімн = |Уваходзіць у = [[Жытомірская вобласць|Жытомірскую вобласць]] |Уключае = |Сталіца = |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = украінская |Мовы = |Насельніцтва = 262 100 |Год перапісу = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = 50° 55’с.ш. |Даўгата = 28° 39’в.д. |Карта = Korosten Raion 2020.svg |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Корасценскі раён''' ({{lang-uk|Коростенський район}}, у 1924—30 гадах — Ушамірскі раён) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы [[Жытомірская вобласць|Жытомірскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Корасцень|горад Корасцень]]. == Гісторыя == Корасценскі раён быў утвораны 7 сакавіка 1923 года ў складзе [[Корасценская акруга|Корасценскай акругі]] [[Валынская губерня|Валынскай губерні]]. 21 жніўня 1924 г. цэнтр раёна быў перанесены ў вёску [[Ушомыр]], раён быў перайменаваны ў Ушамірскі. з 13 чэрвеня 1930 г. — зноў Корасценскі раён з цэнтрам у горадзе [[Корасцень|Корасцене]]. 17 ліпеня 2020 года выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы раён быў узбуйнены. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Korosten Raion}} {{Корасценскі раён}} {{Жытомірская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Жытомірскай вобласці]] [[Катэгорыя:Корасценскі раён| ]] 8f4gj7k77tt1fs5y0o40nkrodlfoi5c 0 60953 5227961 4996365 2026-10-27T11:13:27Z Zadorenko V 175157 5227961 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Звягельскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Звягельський район}} |Герб = Coat of Arms of Novohrad-Volynskyi raion.svg |Сцяг = Flag of Novohrad-Volynskyi raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб |Апісанне сцяга = Сцяг |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Жытомірская вобласць]] |Уключае = 2 гарадскіх грамады<br />3 пасялковыя грамады<br />7 вясковых грамад |Сталіца = [[Звягель]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 171 700 |Год перапісу = 2020 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 22,6 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 2098 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Novohrad-Volynskyi Raion 2020.svg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1824000000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4141 |Паштовыя індэксы = 11710—11790 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Звягельскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Звягельський район}}, да 2022 года '''Наваград-Валынскі раён''') — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Жытомірская вобласць|Жытомірскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Звягель]]. == Гісторыя == Раён быў утвораны ва [[УССР]] 7 сакавіка 1923 гады. 17 ліпеня 2020 года ў выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы раён быў узбуйнены. Да ўзбуйнення тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 39 сельскіх саветаў, у якіх было 1 пасёлак і 109 вёсак. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Звягельскі раён}} {{Жытомірская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Жытомірскай вобласці]] [[Катэгорыя:Наваград-Валынскі раён| ]] 3o9360wke0enhmkluthipp49elx8ym9 0 61942 5228006 4996678 2026-10-27T11:26:49Z Zadorenko V 175157 5228006 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Яварыўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Яворівський район}} |Герб = Yavorivskyi raion gerb.png |Сцяг = Flag of Yavoriv raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Яварыўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Яварыўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Львоўская вобласць]] |Уключае = 2 гарадскія саветы<br />4 пасялковыя саветы<br />31 сельскі савет |Сталіца = [[Яварыў]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1939]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 124764 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 79,8 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1548 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Map of Lviv Oblast highlighting Yavorivskyi Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 4625800000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3259 |Паштовыя індэксы = 81000—81092 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Яварыўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Яворівський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Львоўская вобласць|Львоўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Яварыў]], найбуйнейшы горад па колькасці насельніцтва — [[Наваяварыўск]]. Утвораны ў [[1939]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 124764 чалавекі, плошча — 1548&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 гарадскіх, 4 пасялковых і 31 сельскага саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 2 гарады раённага значэння, 4 пасёлкі гарадскога тыпу і 132 вёскі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Яварыўскі раён}} {{Львоўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Львоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Яварыўскі раён| ]] mbdvkm0avyf1cro6e2esglpaumgv2vr 0 61944 5228002 4996605 2026-10-27T11:25:59Z Zadorenko V 175157 5228002 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Стрыйскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Стрийський район}} |Герб = Stryiskyi rayon gerb.png |Сцяг = Flag of Stryi raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Стрыйскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Стрыйскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Львоўская вобласць]] |Уключае = 1 пасялковы савет<br />39 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Стрый (горад)|Стрый]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1940]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 62102 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 76,8 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 808 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Stryyskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 4625300000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3245 |Паштовыя індэксы = 82400—82489 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Стрыйскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Стрийський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Львоўская вобласць|Львоўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Стрый (горад)|Стрый]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1940]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 62102 чалавекі, плошча — 808&nbsp;км². == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 39 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 70 сёлаў. == Вядомыя асобы == * [[Арцём Цэгельскі]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Стрыйскі раён}} {{Львоўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Львоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Стрыйскі раён| ]] az1l1u7irmnt8xmskgocdqdz1gm5gjh 0 61947 5228001 4996575 2026-10-27T11:25:38Z Zadorenko V 175157 5228001 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Самбірскі раён | Арыгінальная назва = {{lang-uk|Самбірський район}} | Герб = Sambirs_rs.png | Сцяг = Flag of Sambir raion.svg | Шырыня герба = | Шырыня сцяга = | Апісанне герба = Герб Самбірскага раёна | Апісанне сцяга = Сцяг Самбірскага раёна | Краіна = [[Украіна]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | type = | узровень = | CoordScale = | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Львоўская вобласць]] | Уключае = 2 гарадскія саветы<br />1 пасялковы савет<br />35 сельскіх саветаў | Сталіца = [[Самбір]] | Буйны горад = | Буйныя гарады = | Утварэнне = [[8 студзеня]] [[1965]] | Скасаванне = | Глава = | Назва главы = | Глава2 = | Назва главы2 = | Глава3 = | Назва главы3 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = [[украінская]] | Мовы = | Насельніцтва = {{падзенне}} 235 000 | Год перапісу = 2024 | Працэнт ад насельніцтва = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = 74,5 | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 934 | Працэнт ад плошчы = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Карта = Sambirskyi-Raion.png | Памер карты = | Карта адміністрацыйнай адзінкі = | Памер карты аа = | Часавы пояс = {{EET}} | Абрэвіятура = | ISO = | Лічбавы ідэнтыфікатар = 4624200000 | Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар2 = | Від ідэнтыфікатара2 = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-3236 | Паштовыя індэксы = 81420—81485 | Інтэрнэт-дамен = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Заўвагі = }} '''Самбірскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Самбірський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Львоўская вобласць|Львоўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Самбір]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[8 студзеня]] [[1965]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 68783 чалавекі, плошча — 934&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 гарадскіх, 1 пасялковага і 35 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 2 гарады раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу і 107 сёлаў. == Вядомыя асобы == * [[Уладзіслаў Генрык Францішак Абрагам]] (нар. у г. [[Самбар]]) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Самбірскі раён}} {{Львоўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Львоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Самбірскі раён| ]] kjzenvxl3tz5d5giw8gnyna2hpugiko 0 61955 5227256 5221964 2026-10-26T12:30:21Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (2), ) — адміністрацыйная адзінка → ) — былая адміністра з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227256 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Спасылка=Золачыўскі раён}}{{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Золачыўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Золочівський район}} |Герб = Coat of Arms of Zolochivskiy Raion in Lviv Oblast.png |Сцяг = Flag of Zolochiv Raion, Lviv Oblast.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Золачыўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Золачыўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Львоўская вобласць]] |Уключае = 2 гарадскія саветы<br />1 пасялковы савет<br />32 сельскія саветы |Сталіца = [[Золачыў (Львоўская вобласць)|Золачыў]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1939]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 69693 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 63,8 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1097 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Zolochivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 4621800000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3265 |Паштовыя індэксы = 80700—80762 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Золачыўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Золочівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Львоўская вобласць|Львоўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Золачыў (Львоўская вобласць)|Золачыў]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1939]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 69693 чалавекі, плошча — 1097&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 2 гарадскіх, 1 пасялковага і 32 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 2 гарады раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу і 107 вёсак. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Золачыўскі раён (Львоўская вобласць)}} {{Львоўская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Золачыўскі раён (Львоўская вобласць)| ]] [[Катэгорыя:Былыя раёны Львоўскай вобласці]] src2mnrvbv6lp16e67v82w70cyvalsr 0 61956 5227213 4996353 2026-10-26T12:06:56Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), ) — адміністрацыйная адзінка → ) — былая адміністра з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227213 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Жыдачыўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Жидачівський район}} |Герб = Coat of Arms of Zhydachiv raion.png |Сцяг = Flag of Zhydachiv raion.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Жыдачыўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Жыдачыўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Львоўская вобласць]] |Уключае = 2 гарадскія саветы<br />3 пасялковыя саветы<br />28 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Жыдачыў]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1939]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 69423 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 71,6 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 996 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Map of Lviv Oblast highlighting Zhydachivskyi Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 4621500000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3239 |Паштовыя індэксы = 81700—81798 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Жыдачыўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Жидачівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Львоўская вобласць|Львоўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Жыдачыў]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Жидачів}}). Утвораны ў [[1939]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 69423 чалавекі, плошча — 996&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 2 гарадскіх, 3 пасялковых і 28 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 2 гарады раённага значэння, 3 пасёлкі гарадскога тыпу і 113 вёсак. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жыдачыўскі раён}} {{Львоўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Львоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Жыдачыўскі раён| ]] goifjl3barzty6o6lm3tzdudfidh6zh 0 61957 5227212 4996351 2026-10-26T12:06:49Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227212 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Жоўкіўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Жовківський район}} |Герб = Zovkivskyi rayon gerb.png |Сцяг = Flag of Zhovkva raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Жоўкіўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Жоўкіўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Львоўская вобласць]] |Уключае = 3 гарадскія саветы<br />2 пасялковыя саветы<br />40 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Жоўква]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1940]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 110469 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 84,2 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1295 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Zhovkvovskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 4622700000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3252 |Паштовыя індэксы = 80300—80383 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Жоўкіўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Жовківський район}}; у 1951—1991 гадах — '''Несцераўскі раён''') — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Львоўская вобласць|Львоўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Жоўква]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Жовква}}). Утвораны ў [[1940]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 110469 чалавек, плошча — 1295&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 3 гарадскіх, 2 пасялковых і 40 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 3 гарады раённага значэння, 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 160 сёлаў. == Вядомыя асобы == * [[Багдан Сільвестравіч Ступка]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жоўкіўскі раён}} {{Львоўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Львоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Жоўкіўскі раён| ]] 5uthljitbm1xlc2mcervlf6hvzjzv7a 0 61958 5227192 4996339 2026-10-26T12:02:36Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227192 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Драгобыцкі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Дрогобицький район}} |Герб = Drohobych_Raion_Herb.png |Сцяг = Flag of Drohobych raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Драгобыцкага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Драгобыцкага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Львоўская вобласць]] |Уключае =2 пасялковыя саветы<br />45 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Драгобыч]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[4 снежня]] [[1959]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 74651 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 61,2 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1217 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Map of Lviv Oblast highlighting Drohobych Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 4621200000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-244 |Паштовыя індэксы = 82120—82195 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Драгобыцкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Дрогобицький район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Львоўская вобласць|Львоўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Драгобыч]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Дрогобич}}). Утвораны [[4 снежня]] [[1959]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 74651 чалавек, плошча — 1217&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 2 пасялковых і 45 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 74 сяла. == Вядомыя асобы == * [[Косць Паўляк]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Драгобыцкі раён}} {{Львоўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Львоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Драгобыцкі раён| ]] s6e75222hplf6bsimvfw845zl3naji9 5227999 5227192 2026-10-27T11:25:10Z Zadorenko V 175157 5227999 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Драгобыцкі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Дрогобицький район}} |Герб = Drohobych_Raion_Herb.png |Сцяг = Flag of Drohobych raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Драгобыцкага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Драгобыцкага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Львоўская вобласць]] |Уключае =2 пасялковыя саветы<br />45 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Драгобыч]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[4 снежня]] [[1959]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 74651 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 61,2 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1217 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Map of Lviv Oblast highlighting Drohobych Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 4621200000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-244 |Паштовыя індэксы = 82120—82195 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Драгобыцкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Дрогобицький район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Львоўская вобласць|Львоўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Драгобыч]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[4 снежня]] [[1959]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 74651 чалавек, плошча — 1217&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 2 пасялковых і 45 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 74 сяла. == Вядомыя асобы == * [[Косць Паўляк]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Драгобыцкі раён}} {{Львоўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Львоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Драгобыцкі раён| ]] j3dyy877xfee2wgpcij15rtgz0wg1mb 0 61962 5227338 5224971 2026-10-26T14:30:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227338 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Бускі павет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Бускі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Буський район}} |Герб = UKR rejon buski COA.png |Сцяг = Flag of Busk raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Бускага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Бускага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Львоўская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />2 пасялковыя саветы<br />24 сельскія саветы |Сталіца = [[Буск]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[8 верасня]] [[1966]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 46443 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 54,3 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 856 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Map of Lviv Oblast highlighting Busk Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 4620600000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3264 |Паштовыя індэксы = 80500—80565 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Бускі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Буський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка на паўночным усходзе [[Львоўская вобласць|Львоўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Буск]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Буськ}}). Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 46443 чалавекі, плошча — 856&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=27 лютага 2023|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 2 пасялковых і 24 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 80 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бускі раён}} {{Львоўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Львоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Бускі раён| ]] aejpm472bo4pbcze7n65sjtkcfzts64 0 62175 5227370 5224992 2026-10-26T15:00:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227370 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Бэршадскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Бершадський район}} |Герб = Coat of Arms of Bershad raion.svg |Сцяг = Flag of Bershad raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Бэршадскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Бэршадскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Вінніцкая вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />28 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Бэршадзь]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1920]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 60295 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 48,7 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1285,8 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Bershadskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 520400000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4352 |Паштовыя індэксы = 24400—24473 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Бэршадскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Бершадський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка на паўднёвым усходзе [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Бэршадзь]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Бершадь}}). Утвораны ў [[1920]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 60295 чалавек, плошча — 1285,8&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=28 лютага 2023|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога і 28 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 4 пасёлкі сельскага тыпу і 40 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бэршадскі раён}} {{Вінніцкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Вінніцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Бэршадскі раён| ]] kcvmpb89ixkc0qteu7dibolzc7w7pio 0 62176 5227941 5226924 2026-10-27T11:06:32Z Zadorenko V 175157 5227941 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Гайсінскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Гайсинський район}} |Герб = UKR Гайсинський район COA.gif |Сцяг = UKR Га́йсинський райо́н flag.gif |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Гайсінскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Гайсінскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Вінніцкая вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />26 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Гайсін]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 7 сакавіка 1923 року |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 57747 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 53,7 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1100 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Gaisinskiy rayon 2020.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 520800000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4334 |Паштовыя індэксы = 23700—23761 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Гайсінскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Гайсинський район}}) — адміністрацыйная адзінка на ўсходзе [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Гайсін]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 57747 чалавек, плошча — 1100&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога і 26 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 7 пасёлкаў сельскага тыпу і 55 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гайсінскі раён}} {{Вінніцкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Вінніцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Гайсінскі раён| ]] 210jc2axq642uh1w2mmkp6w6cbvbj00 0 62353 5227939 5226907 2026-10-27T11:06:16Z Zadorenko V 175157 5227939 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Вінніцкі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Вінницький район}} |Герб = Coat of arms of Vinnytskiy Raion.png |Сцяг = Flag of Vinnytsia raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Вінніцкага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Вінніцкага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Вінніцкая вобласць]] |Уключае =3 пасялковыя саветы<br />30 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Вінніца]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 79369 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 80,9 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 950 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Vinnickiy rayon 2020.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 520600000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-432 |Паштовыя індэксы = 23201—23261 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Вінніцкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Вінницький район}}) — былая адміністрацыйная адзінка на поўначы цэнтральнай часткі [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Вінніца]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 79369 чалавек, плошча — 950&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 3 пасялковых і 30 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 3 пасёлкі гарадскога тыпу, 2 пасёлкі сельскага тыпу і 49 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вінніцкі раён}} {{Вінніцкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Вінніцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Вінніцкі раён| ]] 7bvbuyx5ttls53m6yhza4qifb8j8ewb 0 62360 5227943 4996461 2026-10-27T11:07:07Z Zadorenko V 175157 5227943 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Магілёў-Падольскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Могилів-Подільський район}} |Герб = Mohyliv Podilskyi rayon herb.png |Сцяг = Mohyliv podilskyi rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Магілёў-Падольскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Магілёў-Падольскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Вінніцкая вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />27 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Магілёў-Падольскі]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1925]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 33491 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 37,2 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 930 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Mogiljov-Podolskiy rayon 2020.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 522600000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4337 |Паштовыя індэксы = 24005-24063 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Магілёў-Падольскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Могилів-Подільський район}}) — адміністрацыйная адзінка на паўднёвым захадзе [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Магілёў-Падольскі]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1925]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 33491 чалавек, плошча — 930&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 27 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 3 пасёлкі сельскага тыпу і 50 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Магілёў-Падольскі раён}} {{Вінніцкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Вінніцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Магілёў-Падольскі раён| ]] ezznsp2bb7b7rr05cb2xaky311awsz0 0 62597 5227919 4310648 2026-10-27T10:43:00Z Autumndancer 168015 5227919 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Самар}} {{Мора |Назва = Мора Самар |Выява = Ph general map.png |Подпіс выявы = Карта Філіпінскага архіпелага |Каардынаты = |CoordScale = |Даўжыня = |Шырыня = |Плошча = 3870 |Аб'ём = |Даўжыня берагавой лініі = |Найбольшая глыбіня = |Сярэдняя глыбіня = 200 |Плошча вадазбору = |Упадаюць = |Пазіцыйная карта = }} '''Самар''' ({{lang-en|Samar}}) — невялікае [[мора]] ў [[Філіпінскі архіпелаг|Філіпінскім архіпелагу]], абмежаванае астравамі [[Самар (востраў)|Самар]] на ўсходзе, [[Лейтэ]] на поўдні, [[Масбатэ]] на захадзе і [[Лусон]] на поўначы. Адносіцца да [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]. {{Ціхі акіян}} {{Няма крыніц|дата=2022-06-23}} {{дапісаць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна]] 0plgfmdxqlct9uy36e39tfq4y3ey6yf 0 62794 5227416 5226836 2026-10-26T16:48:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227416 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Спасылка=Білагірскі раён}}{{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Білагірскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Білогірський район}}<br />{{Іншамоўны тэкст|crh|Qarasuvbazar rayonı}} |Герб = Belogorskii rayon coa2017.jpg |Сцяг = FLA Bilohirskyi Raion, Crimea.svg |Краіна = [[Украіна]] |Статус = Былы раён |Скасаваны = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Гімн = |Уваходзіць у = [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Аўтаномную Рэспубліку Крым]] |Уключае = |Сталіца = |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 66458 |Год перапісу = 2001 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 35,09 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1894 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Crimea-Qarasuvbazar locator map.png |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Білагірскі раён'''<ref>{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Білогірський район}}, {{Іншамоўны тэкст|crh|Qarasuvbazar rayonı}}) — былы раён [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Аўтаномнай Рэспублікі Крым]]{{У Крыме|group=заўв}}. Знаходзіцца ў цэнтральнай частцы [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|АР Крым]]. Не мае выхаду да мора. Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https:/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=26 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. === Нацыянальны склад === {{bar box |title=Нацыянальны склад<ref name="nac">Дністрянський М. С. Етнополітична географія України. Львів: Літопис, 2006. С.452-453.</ref>. |titlebar=#ddd |width=300px |bars= {{bar percent|[[Рускія]]|Red|49.20}} {{bar percent|[[Крымскія татары]]|Blue|29.20}} {{bar percent|[[Украінцы]]|Yellow|16.20}} {{bar percent|[[Беларусы]]|Green|0.90}} {{bar percent|[[Палякі]]|Cerise|0.30}} {{bar percent|[[Малдаване]]|Dark tangerine|0.10}} }} == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Білагірскага раёна (Крым)}} {{Аўтаномная Рэспубліка Крым}} [[Катэгорыя:Білагірскі раён (Крым)| ]] md7s355z1iro922gt7ei54nmazce069 4 63258 5227334 5179227 2026-10-26T14:29:00Z Feeleman 163471 /* */ новая тэма 5227334 wikitext text/x-wiki {{Index box}} ''На гэтай старонцы дадавайце, калі ласка, запыты на работу, якая лепш атрымаецца ў ботаў.'' {{Заданні для ботаў}} == Ліам* -> Ліям* == Каля 115 спасылак на Ліам, якія неяк трэба падправіць. Рукамі гэта ўсё часу няма :( == трыўмф* -> трыумф* == Вельмі частая памылка (каля 249 артыкулаў) якую ручкамі папраўляць будзе складана. Бо там яшчэ і трыумфальны, і трыумфатар, у агулам усе аднакаранёвыя пішуцца праз у. --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:04, 26 ліпеня 2026 (+03) :{{Зроблена}}. Сам прапанаваў, сам і зрабіў. Імаверна, сам жа і закрыю :). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:45, 12 жніўня 2026 (+03) == [[Шаблон:Крыніцы/Слоўнік іншамоўных слоў]] == Змясціў нумар старонкі у шаблон. Ці магчыма цяпер ботам перанесці ў яго нумары ў артыкулах?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 10:42, 25 верасня 2024 (+03) == Старонкі пра спадарожнікі планет == Было б добра дадаць (там, дзе няма) шаблоны:Картка, Крыніцы, Бібліяінфармацыя.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 07:45, 26 чэрвеня 2024 (+03) == Хічкок -> Хічкак == : Трэба ўсюды выправіць пад правільнае напісанне. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:22, 30 студзеня 2024 (+03) === Вынік === Усяго было 15 артыкулаў. Бот не спатрэбіўся. Выправіў рукамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:07, 28 лютага 2025 (+03) == Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам == У шэрагу артыкулаў пра населеныя пункты Гомельскай вобласці ёсць такая бібліяграфічная спасылка: Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0 Можна было б замяніць яе адпаведным шаблонам: <nowiki>{{Крыніцы/ГВБ|1-1}}</nowiki> Спіс артыкулаў для аўтазамены можна атрымаць пошукам па паслядоўнасці сімвалаў <code>632с</code>. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 16:54, 29 студзеня 2024 (+03) :{{зроблена}} прайшоўся ботам па розных варыяцыях. Калі знойдзеце, дзе правілы не прымяніліся, прасігналізуйце калі ласка. Таксама буду замяняць пакрысе і іншыя тамы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:49, 6 красавіка 2026 (+03) == соцен -> соцень == У шэрагу артыкулаў пра віды роду [[Цыбуля|Allium]] можна было б замяніць ''соцен'' на ''соцень'' у кантэксце <code>яшчэ некалькі соцен відаў</code>. Гаджэтам выпраўлення арфаграфіі, на жаль, не атрымліваецца гэта зрабіць, бо тэкст для аўтазамены знаходзіцца ў шаблоне. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 16:49, 29 студзеня 2024 (+03) == "У 1921—1945 гадах" == Задача такая, змяніць "У 1921—1945 гадах" на "З 1921 года". Адначасова, пасля абзаца, які пачынаецца гэтым выразам, дадаць абзац: Пасля [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|паходу Чырвонай Арміі ў 1939 годзе]], у складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Магчыма, іншыя ўдзельнікі нешта яшчэ дадуць да задання. Я пачаў рабіў праз AWB, але аўтаматычна не магу дадаць абзац пра 1939 год, а артыкулах такіх 2000+. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:48, 2 снежня 2023 (+03) :Абмеркаванне і прапановы могуць быць [[Вікіпедыя:Форум#"У 1921-1945 гадах" і "З 1921 года"|тут]]. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:50, 2 снежня 2023 (+03) ::Я магу ўзяць на сябе задачу. У майго бота такіх абмежаванняў няма. Проста вызначыцеся з канкрэтнай задачай, уключаючы абнаўленні і дапаўненні. [[Удзельнік:Beafk|Beafk]] ([[Размовы з удзельнікам:Beafk|размовы]]) 06:39, 18 снежня 2023 (+03) == прасталінейны -> просталінейны == {{закрыта}} Трэба выправіць усе формы прасталінейны ў адпаведныя формы просталінейны. Нешта ў мяне праз AWB тэхнічна не атрымліваецца напісаць рэгулярны выраз. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 12:02, 19 верасня 2023 (+03) :Можна паспрабаваць так: :<syntaxhighlight lang="xml"><Typo word="прасталінейны" find="\b([пП])расталінейн(\w+)\b" replace="$1росталінейн$2" /></syntaxhighlight> [[Адмысловае:Contributions/78.158.4.110|78.158.4.110]] 12:18, 19 верасня 2023 (+03) ::Трэба каб яно спачатку знайшло ўсе формы прАсталінейн-, можна, вядома, рукамі знайсці ўсё, але дужа гэта доўга і ў працэсе яшчэ памылак можна нарабіць. [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 12:57, 19 верасня 2023 (+03) {{закрыта-канец}} Зроблена. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:55, 20 верасня 2023 (+03) == Ваўняны ў шарсцяны == Вітаю, калі ласка, па ўсім аб'ёме раздзелу патрэбна змяніць ваўняныя тканіны на шарсцяныя тканіны. Дзякуй за будучую працу--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 08:41, 18 мая 2023 (+03) :{{ping|Хомелка}}Прыклады змен, якія неабходна выканаць? Няўжо гэта ўсё ж не розныя тканіны ([[Баваўняная тканіна]], [[Шарсцяная тканіна]])? Калі не, то можа спачатку аб'яднаць самі артыкулы аб тканінах?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 14:42, 2 чэрвеня 2023 (+03) :: Баваўняныя (расліннае паходжанне) і шарсцяныя (жывёльнае паходжанне) - гэта рознае зусім. Размова пра ваўняныя ад [[воўна]]. Там гістарычна склалася, што матэрыял воўна, а тканіна - шарсцяная.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 14:45, 2 чэрвеня 2023 (+03) == Зламаныя зноскі == Вітаю. Выявілася такая праблемка, калі ў рэфах імя зноскі было не пазначана, то [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D1%83%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B7%D1%8C_%D1%83_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96&diff=4256196&oldid=4069552 пасля праўкі гэтага бота з'яўляецца памылка]--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 18:31, 10 сакавіка 2023 (+03) :[[meta:User talk:InternetArchiveBot#Empty ref name]][[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:12, 11 сакавіка 2023 (+03) == Катэгорыі для шаблонаў == Згодна з рэкамендацыяй [[Вікіпедыя:Катэгарызацыя#Катэгорыі па-за асноўнай прасторай]], шаблоны катэгарызуюцца ў падпрасторы [[:Катэгорыя:Шаблоны]], у катэгорыі для артыкулаў уваходзіць не павінны. Адпаведна, трэба прыбраць са старонак шаблонаў і іх дакументацый катэгорыі, якія не змяшчаюць спалучэнне «шаблон».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 14:04, 6 сакавіка 2023 (+03) :Як наконт [[Шаблон:На карце/Беларусь]] і [[:Катэгорыя:Шаблоны пазіцый на карце]] - гэта дапушчальная катэгорыя, або яе трэба выдаліць, як не падлягае падпрасторы [[:Катэгорыя:Шаблоны]] (бо тады яна павінна мець імя [[:Катэгорыя:Шаблоны:Шаблоны пазіцый на карце]])?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:18, 12 сакавіка 2023 (+03) :: Дапушчальныя катэгорыі, якія змяшчаюць спалучэнне літар "шаблон" (з вялікай або маленькай Ш). [[:Катэгорыя:Шаблоны пазіцый на карце]] падыходзіць, бывае напрыклад [[:Катэгорыя:Матэматычныя шаблоны]] і [[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Падстаронкі шаблонаў]]. То бок неабавязкова пачынацца менавіта з Катэгорыя:Шаблоны: .--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:22, 12 сакавіка 2023 (+03) :::зноў жа ўсё ўпіраецца ва крытэры пошуку - катэгорый - больш за 90000, шаблонаў - больш за 25000. Пераборам гэта рабіць немагчыма.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 04:53, 14 сакавіка 2023 (+03) :{{ping|Artsiom91}} вы можаце ўявіць хаця б некалькі прыкладаў шаблонаў з падобнай праблемай? Гэта неабходна для тэсціравання.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 02:47, 18 сакавіка 2023 (+03) ::{{ping|Be112}}, такіх напрыклад шмат у катэгорыі [[:Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Снукерныя турніры]]. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:47, 18 сакавіка 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}}Пасля робата вам вызначана трэба будзе апрацаваць дадаткова [[special:diff/4390648|адзінкавыя праўкі]] ўручную на прадмет іх вернасці, бо я не магу ўлавіць тую неапісальную логіку прастаноўкі катэгорый, што ў такіх шаблонах прысутнічае.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 19:08, 18 сакавіка 2023 (+03) :::некаторыя шаблоны [[special:diff/4390957|застаюцца без катэгорый]][[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:01, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::Нармальна, буду прастаўляць уручную [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:03, 18 сакавіка 2023 (+03) :::вось такія сувязі - [[:Катэгорыя:Адценні]] -> [[Шаблон:Колеры]] -> [[Шаблон:Адценні аранжавага колеру]] - складана адсачыць: ужо неяк уручную гэта рабіце. Мабыць, трэба ці ігнараваць ці ўмову па прасторах рабіць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:10, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::Заблакаваў бота, бо робіць незразумела што. Вельмі часта псуе логіку шаблона. Нават калі трэба выдаліць шаблоны, чамусьці пераносіць у includeonly, што значыць у артыкулы, хоць гэтага не трэба. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:54, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::А як робат можа здагадацца – катэгорыю з шаблону трэба выдаляць зусім (г.зн. не адлюстроўваць ні ў шаблоне ні ў артыкуле) ці толькі не адлюстроўваць у шаблоне (г.зн. змясціць у includeonly)? Зніміце блакаванне - засталося апрацаваць ~1500 шаблонаў (з ~16000) - пасля ўжо будзем разбірацца са зробленымі зменамі. Рабіць выключэнні дзеля "правільнай" (што наогул незразумела што значыць пакуль што) апрацоўкі пакінутых 1500 шаблонаў? я не бачу сэнсу.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:01, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::зыходзячы з статыстыкі - бот сапраўды робіць змены ў менш за 4% апрацаваных шаблонаў, што азначае, што яшчэ 1500 апрацаваных шаблонаў пры гэтым працэнце дасць толькі ~60 новых змен. Затое ўжо сапраўды будзе ясна, што апрацаваны менавіта ўсе шаблоны. Разблакуйце.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:06, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::::Не трэба больш нічога апрацоўваць, трэба аткатваць усе зробленыя змены, бо ўсе яны робяць не тое што трэба. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:12, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::::у сэнсе ўсё? што, напрыклад, [[special:diff/4391201|тут]] не так? адмяніць змены проста. іх усяго 545 – гэта 5 хвілін часу. Вось толькі што значыць ваша "ўсё няправільна"?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:16, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Трэба выдаліць толькі тыя катэгорыі, што знаходзяцца ўнутры тэга noinclude (інакш ламаецца логіка шаблонаў, якія дадаюць катэгорыі ў артыкулы пры пэўных умовах), і не трэба пераносіць іх у тэг includeonly, то бок проста прыбраць і ўсё. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:31, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::::::у якім працэнце выпадкаў робат зрабіў менавіта так? у большасці выпадкаў ён перакладае катэгорыю са "ўсюды" ў "толькі ў артыкуле" (г.зн. змяшчае ў includeonly) ці [[special:diff/4391147|прыбірае бескарыснае дубляванне]] (змяшчаючы ў includeonly), г.зн. у пераважнай большасці выпадкаў бот працуе правільна. Дайце адпрацаваць яшчэ 70 шаблонаў - потым будзем "прыдумляць" як выправіць "сапсаваную логіку" у тых некалькіх адсотках змен, што ўжо зроблены.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:39, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::::зменам падлягае яшчэ 70 шаблонаў (з 1500). Можа ўсё ж дасце ўнесці ў іх змены робатам?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:20, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Не, навошта. Для значнай часткі зробленых правак увогуле шаблоны былі ў парадку і не патрабавалі ніякага выпраўлення. А ганяць праўкі туды-сюды няма сэнсу. Тое што робат паспеў нарабіць я ўжо адкатваю. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:37, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::::::я кажу пра новыя, яшчэ неапрацаваныя шаблоны, якія робат не паспеў апрацаваць да блакавання. Вы ж самі кажаце, што робат, у цэлым, адпрацаваў усё правільна. Дык дайце скончыць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:43, 18 сакавіка 2023 (+03) {{ping|Artsiom91}}Відаць, я не разумею сэнсу гэтага задання. Ці правільна я разумею, што бягучым заданнем больш няма сэнсу займацца?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:45, 18 сакавіка 2023 (+03) :Давайце разбірацца. У цэлым здаецца правільна разумееце, але магчыма не так лёгка адрозніваць катэгорыі, якія трэба апрацоўваць і якія не. У большасці выпадкаў катэгорыі прапісваюцца ў шаблонах у адным трох спосабаў: унутры noinclude, унутры includonly, або ні там ні там, але тады пры пэўных умовах (унутры #if і падобнага). Апрацоўваць трэба толькі першыя, бо толькі яны з’яўляюцца катэгорыямі самога шаблона. Па факце ж нярэдка тыя катэгорыі, якія былі ўнутры #if і падобных умоў пераносіліся ў includonly і ўжо без ніякіх умоў, што няправільна. Таму трэба апрацоўку катэгорый, што не трапляюць у noinclude, увогуле прыбраць, бо там звычайна ўсё нармальна. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:52, 18 сакавіка 2023 (+03) ::вельмі складана (немагчыма?) аддзяліць катэгорыі, якія знаходзяцца ва ўмове, т.я. немагчыма стварыць правіла, якое б адназначна апісвала "ўмову" цалкам, каб яго ігнараваць беспамылкова. Блытаніна ўзнікае з-за шматразовага выкарыстання фігурных дужак як для ўмоў, так і для зменных, што вельмі моцна ўскладняе такую задачу. а улічваючы, што такіх выпадкаў - ад сілы - дзясяткі - я не бачу сэнсу гэтым займацца, таму бот "памылкова" апрацоўвае і такія катэгорыі (але такія змены відавочна можна досыць хутка адмяніць і апрацаваць уручную, прынамсі бот паказвае такім зменай на патэнцыйную праблему бягучага задання). ::У пераліку катэгорый вы забыліся паказаць таксама тыя катэгорыі, што ўтрымліваюцца за межамі noinclude/includeonly, але бот іх звяртае і, у выпадку, калі катэгорыя не змяшчае словы "шаблон" змяшчае яе ў includeonly - што тут няправільна? noinclude таксама апрацоўваецца, але па прынцыпе не выдаленні "няправільнай" для шаблону катэгорыі, а памяшканні яе таксама ў includeonly. ::зноў жа паўтараю - трэба "дарабіць" яшчэ 70 шаблонаў, а потым ужо зыходзіць з існых змен, а не "на паўдарогі" змяняць логіку змен - інакш будзе суцэльная блытаніна... Калі вы згодны, што, у цэлым, бот робіць усё правільна , Дайце скончыць такія ботам.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:18, 18 сакавіка 2023 (+03) :::Не згодзен з тым, што бот робіць правільна. [[Special:diff/4391025|Вось такія праўкі]] проста памылковыя. Правільная праца бота не павінна выклікаць неабходнасць перагляду і тым больш неабходнасць адкату вялікай колькасці правак. Мне ўсё роўна трэба будзе пераглядаць усе праўкі, дадаваць катэгорыі там дзе трэба. Можаце апрацаваць тыя артыкулы, што засталіся, і проста скласці спіс тых, што трэба змяніць. Напішыце мне на старонку размоў, калі-небудзь выпраўлю. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:31, 18 сакавіка 2023 (+03) нешта я зусім не разумею логікі [[special:diff/4391216|гэтай змены]] вы ж вярнулі шаблон у катэгорыю, якая не адпавядае [[Вікіпедыя:Катэгарызацыя#Катэгорыі па-за асноўнай прасторай|рэкамендацыям, на якія вы ж дасылаліся ў пачатку]]...[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:29, 18 сакавіка 2023 (+03) :Так, што ж зробіш, у мяне няма магчымасці хутка пераглядзець 500+ правак. Калі-небудзь перагляджу і выпраўлю ўручную, як трэба. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:32, 18 сакавіка 2023 (+03) ::адмяняць 100% правак дзеля выпраўлення патэнцыйна няслушнай, якая патрабуе жывой увагі, 1%? Гэта недарэчна. Наце вам яшчэ 70 шаблонаў, дзе патэнцыйна неабходныя змены ў адпаведнасці з заданнем: {{Hider |title = Загаловак блока |content = [[Шаблон:Кавалер (дама) Вялікага крыжа ласкі магістра Мальтыйскага ордэна]]<br>[[Шаблон:Польшча, Генерал броні]]<br>[[Шаблон:Залаты крыж Заслугі з мячамі]]<br>[[Шаблон:Медаль абароны (Вялікабрытанія)]]<br>[[Шаблон:Ваенны медаль 1939—1945]]<br>[[Шаблон:Крыж За воінскую доблесць]]<br>[[Шаблон:Картка трамвая]]<br>[[Шаблон:Радыёстанцыя]]<br>[[Шаблон:МалПартала/Гродна]]<br>[[Шаблон:МалПартала/Кінематограф]]<br>[[Шаблон:Хакеіст2]]<br>[[Шаблон:Аэрапорт]]<br>[[Шаблон:Міфалагічны персанаж]]<br>[[Шаблон:Сайт]]<br>[[Шаблон:Раздзел Вікіпедыі]]<br>[[Шаблон:Кніжная серыя]]<br>[[Шаблон:Спектакль]]<br>[[Шаблон:Велагоншчык]]<br>[[Шаблон:Запаведная зона]]<br>[[Шаблон:Касмічная экспедыцыя да МКС]]<br>[[Шаблон:Хакейны клуб]]<br>[[Шаблон:Хвароба]]<br>[[Шаблон:Бальніца]]<br>[[Шаблон:Стадыён]]<br>[[Шаблон:Ордэн Князя Данілы I]]<br>[[Шаблон:Парк]]<br>[[Шаблон:Раён Масквы]]<br>[[Шаблон:Старажытны горад]]<br>[[Шаблон:Універсітэт]]<br>[[Шаблон:Rq/stress]]<br>[[Шаблон:Раён Берліна]]<br>[[Шаблон:Кіраўнікі Неапалітанскага каралеўства]]<br>[[Шаблон:Забруджванні]]<br>[[Шаблон:Планетарная туманнасць]]<br>[[Шаблон:Новы артыкул/Дакументацыя]]<br>[[Шаблон:Імя]]<br>[[Шаблон:Беларускі ордэн/Пералік узнагароджаных]]<br>[[Шаблон:Беларускі ордэн]]<br>[[Шаблон:Медаль імя Флорэнс Найтынгейл]]<br>[[Шаблон:Малая планета]]<br>[[Шаблон:Сорт]]<br>[[Шаблон:Твор сярэдневяковай літаратуры]]<br>[[Шаблон:ТБМ/Дакументацыя]]<br>[[Шаблон:Адзінкі ціску]]<br>[[Шаблон:Картка/Вікікрыніцы]]<br>[[Шаблон:Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь/Дакументацыя]]<br>[[Шаблон:Вялікія магістры Тэўтонскага ордэна]]<br>[[Шаблон:Песня]]<br>[[Шаблон:Вялікі крыж ордэна Саксен-Эрнесцінскага дому]]<br>[[Шаблон:Вялікі крыж ордэна Такоўскага крыжа]]<br>[[Шаблон:Румынскі крыж «За пераход цераз Дунай»]]<br>[[Шаблон:IPAc-en]]<br>[[Шаблон:Крыніцы/Хто жыве ў Беларусі]]<br>[[Шаблон:Кнігі пра Міжзем’е]]<br>[[Шаблон:Картка навуковай арганізацыі]]<br>[[Шаблон:Сімфоніі Моцарта]]<br>[[Шаблон:Картка персанажа]]<br>[[Шаблон:+ІПК/ВМ]]<br>[[Шаблон:+ІПК/]]<br>[[Шаблон:Медаль Вызвалення Клайпеды]]<br>[[Шаблон:WAM user 2018]]<br>[[Шаблон:Дамен верхняга ўзроўню]]<br>[[Шаблон:MSK+7]]<br>[[Шаблон:MSK+8]]<br>[[Шаблон:Шэф-камандор Легіёна Пашаны (Філіпіны)]]<br>[[Шаблон:Легенда спіса астэроідаў/Шапка]]<br>[[Шаблон:Аазіс]]<br>[[Шаблон:Кінапрэмія]]<br>[[Шаблон:Cite paper]]<br>[[Шаблон:Хімічны элемент]] |hidden =1 }} ::на гэтым прапаную бягучае заданне лічыць завершаным. {{done}} [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:00, 19 сакавіка 2023 (+03) == Ключ сартавання для асноўных артыкулаў катэгорый == Згодна з рэкамендацыяй [[Вікіпедыя:Катэгарызацыя#Катэгорыі-эпанімы]], асноўныя артыкулы катэгорый мусяць катэгарызавацца ў ёй з ключом « » (прагалам). Аднак, зараз у многіх выпадках стаіць катэгарызацыя без спецыяльнага ключа або з ключом «*», трэба гэта выправіць. Асноўнымі прапаную лічыць артыкулы, якія супадаюць па назве з катэгорыямі і ўваходзяць у іх.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 14:00, 6 сакавіка 2023 (+03) :але па якім крытэры знайсці "артыкулы, супадаючыя па назве з катэгорыямі"? Таксама задача была б больш зразумелая на які-небудзь прыкладзе...[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:11, 12 сакавіка 2023 (+03) :: Прыклад: [[:Катэгорыя:Мадурай]], у ёй асноўны артыкул [[Мадурай]]. Катэгорыя там запісана як <code><nowiki>[[Катэгорыя:Мадурай]]</nowiki></code>, без ключа сартавання, трэба зрабіць <code><nowiki>[[Катэгорыя:Мадурай| ]]</nowiki></code> — з пустым ключом. Шукаць пэўна лепей узяўшы ўсе назвы артыкулаў і ўсе назвы катэгорый, знайсці тыя што супадаюць па назве.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:27, 12 сакавіка 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}} а якія крытэры пошуку такіх артыкулаў?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 04:26, 14 сакавіка 2023 (+03) :::а як узяць усе назвы артыкулаў і ўсе назовы катэгорый? ;) Хіба недзе ёсць іх спіс? І нават калі ёсць - ці ёсць такі, які выходзіць за межы 5000 кэша (артыкул у вікіпедыі, калі што, больш за 200000)?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 04:29, 14 сакавіка 2023 (+03) :::: Не ведаю які сродкамі карыстаецеся для працы бота, я карыстаўся DotNetWikiBot (гл. [[:ru:Википедия:Боты#.NET]]), там можна атрымаць спіс усіх старонак пэўнай прасторы.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:36, 14 сакавіка 2023 (+03) :вы маеце на ўвазе зрабіць такія змены датычна поўнага спісу катэгорый ці толькі [[:Катэгорыя:Катэгорыі-эпанімы|катэгорый-эпанімаў]]? т.я. [[:Катэгорыя:Мадурай]] не ставіцца да такіх, прынамсі паводле існай структуры катэгорый.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:51, 14 сакавіка 2023 (+03) :: Маю на ўвазе зрабіць так: 1) атрымаць поўны спіс катэгорый і артыкулаў (толькі назвы), 2) з назваў катэгорый і артыкулаў выбраць толькі тыя, што супадаюць (іх ужо будзе не 200000, а значна меней), 3) апрацаваць атрыманы спіс эпанімаў. [[:Катэгорыя:Катэгорыі-эпанімы]] можна апрацаваць, але там сапраўды не ўсё, недапрацавана пакуль катэгарызацыя. Аднак, калі дадаць да іх населеныя пункты, адміністрацыйныя адзінкі, таксоны, універсітэты і факультэты, то амаль усё і будзе. Калі са спісам усіх старонках працаваць не атрымаецца, то можна зрабіць так.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:08, 14 сакавіка 2023 (+03) ::: як быць з [[102 да н.э.]]? [[d:Q44351|Вікідат]] ужо змяшчае [[d:Property:P910|сцвярджэнне]] і [[:Катэгорыя:102 да н.э.]] адлюстроўваецца нармальна, ці трэба дадаваць "| " да "<nowiki>[[</nowiki>Катэгорыя:102 да н.э.]]" у такі артыкул? калі няма, то як зрабіць у вікідаце пошук па наяўнасці запоўненай уласцівасці P910/P301?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:23, 14 сакавіка 2023 (+03) ::::Так, для гадоў таксама трэба ключ сартавання дадаваць. Вікіданыя можна спрабаваць выкарыстоўваць для вызначэння асноўных артыкулаў, але там далёка не заўсёды напоўнена. З дапамогай [[:d:Wikidata:SPARQL_query_service/Wikidata_Query_Help|SPARQL-запросаў]] можаце паспрабаваць штосьці атрымаць. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:55, 14 сакавіка 2023 (+03) :::::{{done}}, але часам трапляліся пераадрасацыі, доўга важдаўся з імі. Складана зразумець, як трэба было паводзіць сябе з імі - дадаваць катэгорыю прама на старонцы пераадрасацыі або на той, куды пераадрасацыя накіроўвае (бо тады імя катэгорыі і артыкулы неаднолькава і эфект ад "|" не назіраецца), у выніку - атрымалася сумесь (спачатку дадавалася прама на старонку пераадрасацыі - пры гэтым усё - указанне "асноўнага артыкула" у катэгорыі - выдатна падхапляла, потым - падобнае даданне катэгорыі ўжо выраблялася ў канчатковы артыкул пераадрасацыі, але, падобна, гэта не заўсёды "працуе", т.е. "| " дадаю, але ў катэгорыі не з'яўляецца "асноўны артыкул..." з указаннем артыкула з некалькі іншым, чым у катэгорыі назовам).[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:03, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::[[Мадурай]] не мяняў, з прычыны таго, што сувязь з катэгорыяй, як асноўнага артыкула (p910/p301, ) ужо існуе ў вікідаце. Па гэтым жа прынцыпе, напрыклад, [[special:diff/4379820|гэтая праўка]] з'яўляецца таксама залішняй.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:22, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::: Ключы сартавання патрэбны ў першую чаргу не для таго, каб пазначыць што артыкул асноўны ў катэгорыі, а для таго, каб у катэгорыі ён адлюстроўваўся першым. Вікіданыя гэта добра, але яны існуюць асоба і могуць мець разыходжанні. Усё ж адносіны паміж артыкуламі і катэгорыямі не заўсёды адназначныя, існуюць перасылкі, падобныя назвы і значэнні. --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:25, 15 сакавіка 2023 (+03) ::::::: але хіба [[мадурай]] не першы ў спісе артыкулаў катэгорыі дзякуючы вікідаце? У вікідаце існуе больш за 35000 звязаных такім чынам артыкулаў з катэгорыямі і далёка не ўсюды назвы не толькі не аднолькавыя, але нават іх сувязь на першы погляд невідавочная. Плюс, як я заўважыў - вікідата мае прыярытэт (г.зн. калі я ў артыкуле стаўлю ключ сартавання "| ", асноўнай усё роўна застаецца артыкул, паказаны ў вікідаце, а не той, што я паказаў. просты прыклад [[:Катэгорыя:.NET Framework]]+[[.NET Framework]]. каб не шарсціць усе такія больш за 35000 артыкулаў, патрэбны канкрэтныя прыклады, дзе ў такіх выпадках (існаванне сувязі ў вікідаце) такая змена (даданне ключа ў артыкул) сапраўды мэтазгодна. плюс, падобна, робат праігнараваў змену артыкулаў з ужо існым ключом "|*" (прыклад - [[Лацінскія абрады]]+[[:Катэгорыя:Заходнія літургічныя абрады]]) - трэба будзе зноўку прайсціся па такіх артыкулах.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:47, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::::[https://w.wiki/6Sen відавочная невідавочнасць спалучэння назваў у вікідаце]. артыкул [[Малдаўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка]] сапраўды не на першым месцы ў катэгорыі [[:Катэгорыя:Малдаўская ССР]] (калі казаць аб алфавітным спісе артыкулаў), але, як асноўны артыкул, - такі першы. І што рабіць у такім разе?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:06, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::::: Лепей не чапаць такія выпадкі, бо бот не можа праверыць, што гэта артыкул ''сапраўды'' асноўны, і не быў дададзены ў Вікіданыя, напрыклад, з-за аднолькавых назваў у іншай мове. ::::::::[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:18, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::::::але тады вяртаемся да падобных [[мадурай]], бо менавіта таму я такія і не чапаў (за выключэннем [[:Катэгорыя:.NET Framework]], дзе артыкулы, з якой у вікідаце звязана катэгорыя ў беларускамоўнай вікіпедыі няма, але цалкам супадаючая з назвай катэгорыі - ёсць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:24, 15 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::Выпадкі як Мадурай апрацоўваць трэба, бо 1) назва артыкула супадае з назвай катэгорыі, 2) артыкул уключаны ў гэтую катэгорыю. Адпаведна, у гэтым выпадку трэба паставіць пусты ключ сартавання. Новых катэгорый дадаваць не трэба. Што запісана ў Вікіданых не мае ролі. «Асноўны артыкул» паняцце вельмі неканкрэтнае, таму лепей на яго не завязвацца. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:33, 15 сакавіка 2023 (+03) {{ад|11}}ок, прайдуся яшчэ раз па супадаючым цалкам (!) у вікідаце назвам і па тых, дзе застаўся ключ "|*". Што рабіць з [[special:diff/4378894|такімі]] зменамі?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:57, 15 сакавіка 2023 (+03) :Не трэба нічога з імі рабіць, я перагляджу і папраўлю дзе трэба. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 14:02, 15 сакавіка 2023 (+03) ::што рабіць з [[пеніс]]ам?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 19:57, 15 сакавіка 2023 (+03) :::Не ўваходзіць у аднайменную катэгорыю, таму не чапаць. Дадаваць катэгорыі не трэба. Старонкі неадназначнасцей у цэлым можна ўсе прапускаць. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:00, 15 сакавіка 2023 (+03) ::::я не буду зараз ствараць выключэнняў... трэба апрацаваць 20000 артыкулаў... Таксама, як і не магу дазволіць сабе не дадаваць катэгорыі (бо яна відавочна часта неабходна, як тут - [[Шведская мова]]). Давайце метадам ад зваротнага - калі робат скончыць - калі што дзе вылезе - можна адмяніць. таксама я знайшоў больш за 2000 артыкулаў з ключом сартавання "*". Ці ёсць сэнс, не правяраючы наяўнасць катэгорый ці іх адпаведнасць назве артыкула проста яго памяняць на " "? Ці часам ключ сартавання "*" усё ж такі неабходзен?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:11, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::Мяняць зорачку на прагал усюды не трэба, часам патрэбна менавіта яна. Трэба мяняць там жа, дзе і прастаўляць просто прагал. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:50, 15 сакавіка 2023 (+03) ::::::{{done}} засталося менш за 1500 артыкулаў са зорачкай. Я іх не правяраў.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:40, 15 сакавіка 2023 (+03) == Прастаўленне DEFAULTSORT == У многіх артыкулах пра людзей адсутнічае неабходнае сартаванне з дапамогай DEFAULTSORT. Прапаную паставіць аўтаматычна артыкулам з катэгорыі [[:Катэгорыя:Асобы]] паводле наступных прынцыпаў: * Выбраць артыкулы, у асноўнай назве (пасля адкідання ўдакладнення ў дужках) якіх тры словы, пры тым другое заканчваецца на «-іч» або «-на» (тады гэта лічыцца імем па бацьку). * Праверыць, ці ёсць у тэксце артыкула слова DEFAULTSORT. Калі ёсць, то нічога з артыкам не рабіць. * Калі слова DEFAULTSORT няма, то ў радку перад катэгорыямі (або, калі катэгорый няма, то ў самым нізе старонкі) паставіць для артыкула віду «Іван Іванавіч Іваноў» тэкст віду <code>DEFAULTSORT:Іваноў Іван Іванавіч</code>. Для нешматлікіх артыкулаў, дзе такое прастаўленне будзе некарэктна, можна будзе пасля выправіць уручную.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:51, 6 сакавіка 2023 (+03) :А як быць з [[Герадот]]ам і [[Ісус Хрыстос]]ом, [[Сяргей Пятровіч Новікаў (матэматык)]]ом ці [[Уільям Марцін]]ом? усяго артыкулаў аб персаналіях без дэфалтсорт - 1312[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:07, 12 сакавіка 2023 (+03) :: Менавіта з-за наяўнасці складаных выпадкаў (ёсць кітайскія і іншыя імёны) прапануецца для пачатку ўзяць усходнеславянскія імёны, дзе ёсць імя па бацьку. Старонку кшталту [[Сяргей Пятровіч Новікаў (матэматык)]] трэба апрацоўваць, адкінуўшы спачатку ўдакладненне ў дужках (напісаў пра гэта вышэй), тады якраз атрымаецца тры словы і другое заканчваецца на -іч.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:18, 12 сакавіка 2023 (+03) :::{{done}} па артыкулах з шаблонамі з [[:Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Асобы]]. Пошук па [[:Катэгорыя:Асобы]] немагчымы, а перабіраць 42135 артыкулаў з гэтай катэгорыі па адной недарэчна[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 04:19, 14 сакавіка 2023 (+03) ::::{{done}} па ўсёй [[:Катэгорыя:Асобы]][[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:55, 15 сакавіка 2023 (+03) == Выпраўленне перасылак з састарэлых назваў == У 2017 годзе [[Вікіпедыя:Абмеркаванне правіл/Новыя правілы наймення артыкулаў|змяніліся правілы наймення артыкулаў]], аднак засталіся шматлікія перасылкі са старых назваў у тэксце артыкула. Варта іх выправіць, замяніўшы напрыклад у тэксце артыкулаў <code>[[Горад Мінск]]</code> на <code>[[Мінск]]</code> і падобнае. Выпраўляць трэба перасылкі, якія пачынаюцца на «Горад», «Вёска», «Сяло», «Пасёлак», «Рака», «Возера», а таксама якія змяшчаюць коскі (зараз замест іх дужкі). Самі па сабе выпраўленні толькі спасылак малапажаданы, таму лепей рабіць разам з іншымі ботавыпраўленнямі як дадатковую праўку. --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:51, 6 сакавіка 2023 (+03) :Вызначыцеся, калі ласка, ці трэба гэта ці не, т.я. калі трэба, то няма сэнсу казаць, што як асобная задача для робата - гэта заданне непажадана да выканання (не так ужо іх і шмат), калі так, тое гэта можа парушыць [[m:Don't delete redirects|наступную рэкамендацыю]] (усе падобныя вікіспасылкі - сінія, т.к. зачыненыя [[special:diff/2690986|існуючымі пераадрасацыямі]], і, да прыкладу, на [[горад Мінск]] існуе крыху менш за тысячу спасылак).[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:54, 11 сакавіка 2023 (+03) :У тым сэнсе - што калі вы жадаеце пазбавіцца ад лішніх пераадрасацыяў ("горад..."...), то я разумею сэнс гэтага задання, але калі не, то... навошта?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:57, 11 сакавіка 2023 (+03) :: Тут асноўная мэта хутчэй у тым, што ўдзельнікі падчас рэдагавання выпраўляюць гэтыя перасылкі ўручную, марнуюць на гэта час і могуць зрабіць памылку, таму лепей гэта рабіць ботам. Пазбаўляцца ад перасылак пакуль не плануецца.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:14, 12 сакавіка 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}}логіка ламаецца аб [[special:diff/4365628|такое]]. што рабіць?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:08, 12 сакавіка 2023 (+03) :::: Трэба не проста выдаляць слова ў пачатку, а глядзець, ці з’яўляецца старонка перасылкай (бо ёсць напрыклад [[Горад Нью-Ёрк]] пра фільм), і калі так, то куды яна перасылае, і браць гэту назву.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:19, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::гэта вельмі складаная задача, якая патрабуе на кожную асобную змену (г.зн. калі такіх спасылак у артыкуле 10, то запатрабуецца 10 запытаў на змену спасылак у адзіным артыкуле) дадатковы запыт. <u>Можа ўсё ж мяняць падобныя спасылкі ў адпаведнасці з логікай (проста прыбіраць слова), а ўжо пасля выпраўляць "нелагічныя" выпадкі ўручную (бо іх відавочна мала)</u>? А то тады ўзнікае новае пытанне - што рабіць з [[грамада, Польшча|неіснуючымі спасылкамі]] ([[Вясковая гміна]])? І так заданне будзе разрастацца да бясконцасці, каб толькі ўлічыць усе выключэнні...[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:28, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::{{ping|Artsiom91}} {{up}} [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:36, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::: Мэта выпраўлення ботам — паменшыць ручную працу, таму зрабіць так каб потым выпраўляць уручную гэта не варыянт. Можна неяк загадзя скласці спіс правільных перасылак і менавіта іх замяняць. Неіснуючыя перасылкі не трэба змяняць, бо часам коска гэта правільная частка назвы (як [[Бывай, зброя!]]), і бот не можа гэта ўлічыць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:44, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::::{{ping|Artsiom91}} я з вамі нязгодны, што калі крытэрыі задання гэтак размытыя варта чакаць ад робата цуду ў выглядзе беспамылковай працы, але хай будзе па вашым. Аднак для гэтага, калі ласка, стварыце гэты самы "спіс правільных спасылак", якія варта выдаліць/замяніць з дакладным азначэннем (новым спісам) на што менавіта трэба іх замяніць. Каб потым не было так, як з [[#Катэгорыі для шаблонаў]], дзе вы, па сутнасці, грунтуючыся на адзінкавых памылках, адмянілі ўсе праўкі бота. і тады я з радасцю замяню роўна тое, што вы напішаце роўна на тое, што вы напішаце без усялякіх адхіленняў[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 11:29, 19 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Давайце пачнем з гарадоў Беларусі. Можна ўсе апрацаваць, якія ёсць у [[Гарады Беларусі#Спіс гарадоў Беларусі]]. Амаль для ўсіх трэба зрабіць замену віду «Горад Віцебск» → «Віцебск», гэта значыць проста прыбраць слова «Горад». Выключэнні, якія трэба апрацаваць інакш: [[Горад Чэрвень]] → [[Чэрвень (горад)]], [[Горад Бяроза]] → [[Бяроза (горад)]], [[Горад Бярозаўка]] → [[Бярозаўка (горад)]], [[Горад Косава]] → [[Косава (горад)]], [[Горад Свіслач]] → [[Свіслач (горад)]]. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:01, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::ок. А крытэры пошуку артыкулаў, у якіх неабходна рабіць замены, каб было адным спісам, не прывядзеце? Ці для кожнай асобнай прыведзенай замены ствараць асобны спіс артыкулаў?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 15:50, 19 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::Відаць, інакш як браць для кожнай старонкі віду «Горад Віцебск» спіс тых, што на яе спасылаюцца, не атрымаецца. Аднак, замены лепей рабіць адразу ўсе, а не па адным горадзе, каб напрыклад спасылкі ў артыкуле [[Гарады Брэсцкай вобласці]] былі выпраўлены адной праўкай. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 16:12, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::гэта значыць вы прапануеце стварыць і аб'яднаць 37 спісаў (32 з [[Гарады Беларусі#Спіс гарадоў Беларусі]] + 5 паказаных вышэй "выключэнняў"), потым стварыць 37 розных умоў (на кожны горад асобнае) і прайсціся па ўсім гэтым агульным спісе, замяняючы "адразу ўсе" сустракаемыя (але выключна з прадстаўленага вамі спісу) горада? А потым паўтараць гэта для кожнага новага горада, сяла і г.д.? Ці не лічыце вы такую рэалізацыю задачы некалькі неаптымальнай? Я не буду хадзіць вакол ды каля - я спрабую вас навесці на думку, што апрацаваць дзясяткі тысяч артыкулаў па адзінай (хай і дзесьці "памылковай", але што лёгка выправіць пазней) логіцы куды прасцей, чым тыя ж дзясяткі тысяч, але па сотні, для кожнай з якой ствараць сваю ўласную логіку (асобная назва горада, вёскі, там са дужкай, а там з коскі і г.д.). Ідэалу ў вікіпедыі не бывае - перастаньце за ім турыцца, асабліва ператвараючы працу робата - у ручную працу.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:05, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::проста прыдумайце адзіную логіку наймення і ёй прытрымлівайцеся, у т.л. змяняючы (ці ствараючы рэдырэкты на) тыя імёны артыкулаў, якія гэтай логіцы на бягучы момант не вынікаюць. Тады і робат зможа "беспамылкова" працаваць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:09, 19 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::Згодзен. Тады сам займуся выпраўленнем перасылак. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:14, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::так можа я працягну [[special:diff/4365628|падобныя змены]] (як ніяк логіка ўжо даўно гатова)? А вы ўжо тамака, дзе будзе неадпаведнасць, подрехтуете тое, што будзе выходзіць за рамкі гэтай логікі? Плюс у тым, што я змагу апрацаваць літаральна ўсе падобныя ўключэнні за адзін праход. абмеркаванне змен менавіта ў агульнай логікі змен для выканання задання вітаецца.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:03, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::вось да чаго прыводзіць ручное рэгуляванне логікі... Вы лічыце [[special:diff/4395098|гэтую змену]] досыць дакладнай?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 02:02, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::::Можаце нічога не рабіць па гэтаму заданню, я сам яго выканаю. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:14, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::::добра, магчыма, [https://be.m.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2F%28%5C%5B%5C%5B%29%28%5BГг%5Dорад%7C%5BВв%5Dёска%7C%5BСс%5Dяло%7C%5BПп%5Dасёлак%7C%5BРр%5Dака%7C%5BВв%5Dозера%29+%2F&title=Адмысловае:Search&profile=advanced&fulltext=1&ns0=1 гэта] вам дапаможа.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 09:25, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::::{{ping|Artsiom91}}дазвольце ўсё ж пацікавіцца, як менавіта вы плануеце выканаць гэтае заданне, улічваючы, што існуе 23236 пераадрасаванняў у назве якіх ёсць слова "вёска", 5143 пераадрасаванняў у назве якіх ёсць слова "горад", 854 - у назве якіх ёсць слова "сяло", 1730 - "пасёлак", 2393 - "рака", 2014 - "возера", а няслушных пераадрасацыі, а менавіта - на старонкі неадназначнасці, з падобнымі назвамі існуе 1293? Не падумайце, што я іранізую, але мне і праўда цікава, як менавіта вы бачыце беспамылковую рэалізацыю такіх глабальных змен, бо ўручную гэта відавочна рабіць нерэальна, а аўтаматызавана - складана зрабіць беспамылкова.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:10, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::гэта магчыма, але толькі калі ўносіць змены на кожную такую праверку спасылкі на прадмет "дазволу пераадрасацыі" (г.зн. пошуку канчатковага мэтавага артыкула пераадрасацыі, калі такая мае месца, і яе падстаноўкі замест заменнай спасылкі), г.зн., да прыкладу, для такой "дакладнай" (беспамылковай) апрацоўкі, да прыкладу, вось [[Спіс Герояў Савецкага Саюза (Беларусь)|гэтай старонкі]], спатрэбіцца больш за 300 паслядоўных змен. :::::Наколькі вы бачыце такую <u>дакладную (беспамылковую)</u> апрацоўку ботам артыкула дапушчальнай?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:10, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::Менавіта так і раблю, пераправяраю кожную перасылку, куды яна вядзе. Атрымоўваецца доўга, але нічога, спяшацца няма куды. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:13, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::г.зн. вы гатовыя выдаткаваць гады свайго жыцця, каб зрабіць гэта 1000000 (15000 розных пераадрасацыяў * меркавана ў сярэднім 65 уключэнняў кожнай з іх) раз, але ўручную? хмм... мусіць мне да вашага каласальнага фанатызму беспамылковасці відавочна далёка ;) Дзякую за тлумачэнне.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:19, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Не, не ўручную вядома, ботам. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:22, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::{{ping|Artsiom91}}так усё ж - скажыце калі ласка, ці лічыце вы падобныя 300 паслядоўных змен (а ў прасцейшыя артыкулы - ад 1 да 15-ці) у адзіны артыкул для беспамылковага выканання задання дапушчальнай? Таму што калі так - мой робат можа выканаць гэтае заданне ўжо і абсалютна беспамылкова.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:24, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::Рабіць 300 правак у артыкуле не трэба — толькі адну. Аднак перад тым, каб запісаць гэту адну праўку, можна пераправерыць усе 300 спасылак і зрабіць паслядоўна 300 змен, пасля чаго адзін раз запісаць. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:27, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::ідэя добрая, але я не магу рэалізаваць {{нп5|коллбек|||Callback (computer programming)}} з даччынага запыту ў бягучы. Яны выконваюцца сінхронна. Калі вы падкажаце, як рэалізаваць коллбек, то я рэалізую так, як вы гэта апісалі.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:32, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::Баюся не змагу дапамагчы, бо не ведаю на якой платформе і якім чынам рэалізуеце бота. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:40, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::мне не складана змяніць платформу. Калі вы ведаеце, на які можна рэалізаваць падобны коллбек - падкажыце.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:45, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::::Я карыстаюся DotNetWikiBot (гл. [[:ru:Википедия:Боты#.NET]]), там можна загружаць і апрацоўваць некалькі старонак адначасова, і ніякіх праблем, якія б патрабавалі рэалізацыю спецыяльных колбэкаў, не ўзнікае. Адпаведна, не вельмі разумею, якія праблемы могуць узнікнуць на іншых платформах. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:23, 21 сакавіка 2023 (+03) : {{ping|Be112}}, ваш бот заблакаваны за такія праўкі: [[Special:Diff/4405369]], [[Special:Diff/4405373]], [[Special:Diff/4405372]]. Яны не падпадаюць пад «мой робат можа выканаць гэтае заданне ўжо і абсалютна беспамылкова». Таму давайце гэтае заданне я выканаю самастойна, чым ужо займаюся.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:56, 21 сакавіка 2023 (+03) ::не бачу памылкі ў тым, каб выключаць заведама няслушныя назвы нават з чырвоных спасылак, якія так і не былі ніколі створаны. куды больш шкоднымі лічу вось [[special:diff/4405210|такія выпраўленні]], на якія, што цікава, вы нават не звярнулі ўвагі, але улічваючы блакіроўку, я нават не буду спрабаваць іх выпраўляць... Бо гэта проста немагчыма - у нас што тут [[гестапа]]? крок налева- крок направа - расстрэл?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:07, 21 сакавіка 2023 (+03) :::Боты блакуюцца, бо яны робяць '''масавыя''' праўкі, за якімі часта не можа сачыць нават уладальнік бота, што тады казаць пра іншых удзельнікаў. Адпаведна, з-за куды большай патэнцыйнай пагрозы раздзелу і адказнасць у ботаў большая. Прывёў тыя прыклады што знайшоў, не маю магчымасці хутка праглядзець усе праўкі бота, каб знайсці сярод іх найгоршыя. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:12, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::пра крэдыт даверу не чулі? Ці вы праглядаеце ўсе тысячы змен кожнага робата і блакуеце ледзь-што? Можа таму ў вас тут робатаў то і няма? праўкі, якія вы паказалі, як памылковыя, памылковыя толькі ў вашым суб'ектыўным прадстаўленні. Ніводнае правіла ці кансэнсус яны не парушаюць. Або прывядзіце якое правіла яны парушаюць ці неадкладна разблакуйце бота.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:31, 21 сакавіка 2023 (+03) :::::Крэдыт даверу даецца ўдзельнікам, а не алгарытмам. Цалкам добрасумленны ўдзельнік можа запусціць бота з памылкай, калі алгарытмы складаныя. Блакіроўка ў гэтым выпадку не азначае страту даверу, а спыняе проста зараз актыўныя патэнцыйна шкодныя дзеянні. «Ніводнае правіла ці кансэнсус яны не парушаюць» — бот псаваў перасылкі, гэта значыць пагаршаў стан артыкулаў, гэтага дастаткова для блакавання. Канкрэтна тут, памылка не новая, яе абмяркоўвалі вышэй, таму яе паўторнае з’яўленне мяне здзіўляе. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:41, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::::якія канкрэтна перасылкі ён сапсаваў? Там (у названых вамі прыкладах, як прычыны блакіроўкі) была чырвоная ссылка, чырвоная і засталася, толькі ўжо без слова "сяло".[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:46, 21 сакавіка 2023 (+03) :::::::У праўцы [[Special:Diff/4405373]] — так, аднак назва «імя Шаўчэнкі, Кіеў» некарэктная, слова «Сяло» тут неабходнае і яго нельга адкідваць. На жаль, калі спасылка чырвоная, то вызначыць, ці можна адкідваць слова «Сяло» з захаваннем карэктнасці вельмі складана. У праўцы [[Special:Diff/4405369]] заменена спасылка спасылкай на іншы артыкул, у праўцы [[Special:Diff/4405372]] — спасылкай на сябе. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:54, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::::::З першым - згодзен, што гэта магчымая памылка, але: ::::::::#гэта толькі адна з каля 200 выпраўленняў - не годна блакаванні. ::::::::#жадаючы, хто вырашыцца гэтую спасылку выправіць/напісаць артыкул, вызначана заўсёды можа паглядзець гісторыю рэдагавання і знайсці гэта так неабходнае для разумення слова "сяло". Ствараць артыкул "сяло імя шевченка", засноўваючыся на раней існавалай чырвонай спасылцы, пагодзіцеся - таксама недарэчна. ::::::::са другім - я не згодзен, што гэта памылка, але гэта мы з вамі абмяркоўваем сягоння [[Размовы з удзельнікам:Artsiom91#памылкі?|тут]]. ::::::::з трэцім - спасылкі на сябе не забаронены (яно нават не адлюстроўваецца як спасылка) - забаронены толькі ў выпадку, калі гэта спасылка на сябе праз старонку пераадрасацыі (такім чынам - рэкурсіўная спасылка). Такім чынам - гэта не памылка. А вось раней якая існавала спасылка =- як раз не проста памылковая, а забароненая правіламі - вы прапануеце яе вярнуць? Праўда? ;)[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:13, 21 сакавіка 2023 (+03) :::::::::«А вось раней якая існавала спасылка =- як раз не проста памылковая, а забароненая правіламі» — не так. Правіламі перасылкі з назваў, што пачынаюцца з «Горад», «Сяло» і іншага, не забаронены. Раней правілы наймення артыкулаў былі такія, што называліся [[Горад Мінск]], у 2017 годзе былі зменены, аднак спасылкі засталіся ў тэкстах. Таму яны састарэлыя, але не забароненыя (кажучы праграмісцкай мовай, obsolete). Памылкай жа лічыцца не тое, што ў нейкіх правілах забаронена, а тое, што не адпавядае логіцы тэксту. Калі ў тэксце маецца на ўвазе сяло, то і спасылка мусіць быць на сяло, а не гару, вобласць ці іншае. Наконт «хто вырашыцца гэтую спасылку выправіць», то ніхто не будзе хадзіць за ботам і выпраўляць, бо шмат, а выпраўленне «пры выпадку» можа расцягнуцца на годы. Прыкладам, падчас пераносу у 2017 годзе артыкул [[Горад Д’ябла]] быў па недяглядзе перанесены пад памылковую назву [[Д’ябла]]. Я гэта заўважыў і выправіў [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Горад_Д’ябла&action=history толькі праз пяць гадоў]. Што казаць пра перасылкі ўнутры артыкула, якія куды менш заўважны. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:25, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::Я разумею, што гэта спасылка на сяло, а не на гару, але, на маю думку, вы загразлі ў мностве жаданых выключэнняў замест таго, каб выканаць заданне, а ўжо потым выпраўляць спасылкі. Калі вы жадаеце, каб бот правільна апрацоўваў падобныя спасылкі (з канчатковымі невідавочнымі назовамі, у дадзеным выпадку - са зменай "сяло..." на "... (сяло)") вы бы хоць бы стварылі папярэдне ЎСЕ чырвоныя спасылкі з "няправільнымі "(сяло баланешты) назвамі і ПРАВІЛЬНЫМІ пераадрасацыямі ў іх (Баланешты (сяло)), у адваротным выпадку – робат вашыя думкі чытаць не ўмее, разумееце? І ў такім выпадку варта ўсталяванай логіцы па проста "адыманні" словы "сяло". Перастаньце імкнуцца за ідэалам... Ці мы зноў вернемся да мільёна правак уручную, замест у сотні ці тысячы разоў менш ручных правак (выпраўленняў такіх елдзінічных памылак) ужо пасля апрацоўкі ўсіх артыкулаў ботам. ::::::::::такім чынам, калі вы кажаце, што змена (выпраўленні яго памылак) пасля робата зойме гады, то ручное занясенне мільёна правак - стагоддзе. Што карацей?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:39, 21 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::Я не ведаю, як можна выправіць памылкі пасля бота, акрамя як уручную. Калі вы будзеце гэта рабіць уручную спамастойна ці апішаце алгарытм, які дазволіць выпраўляць ботам, то думаю можна будзе дазволіць боту працаваць і далей, нават з памылкамі, бо будзе ўпэўненасць што яны будуць выпраўлены. За ідэалам можна і не імкнуцца, але трэба каб пасля правак бота вікіпедыя стала лепш, а не горш. З цяперашняй яго працы гэта зусім невідавочна. Мэты жа выканаць гэтае заданне як мага хутчэй няма, ёсць мэта выправіць спасылкі, не псуючы пры гэтым артыкулы. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:50, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::з прыведзеных вамі прыкладаў толькі адна змена (з 200) "уводзіць у зман" (і тое, толькі калі перайсці па Чырвонай спасылцы, якая іменавала ў артыкуле ўсё роўна дакладна) - вельмі дзіўна, што для вас правільнасць (пры дапушчальным узроўні памылак) працы бота невідавочная. З прычыны гэтага я павінен канстатаваць, што з вашым, як аўтара задання, бачаннем аб выключнай беспамылковасці, выкананне задання ботам - немагчыма. ::::::::::::давайце перастанем уводзіць патэнцыйных жадаючых узяцца за апісаную (няпэўна) задачу. ::::::::::::{{not done}}[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:30, 22 сакавіка 2023 (+03) == Прыбіранне колераў з шаблонаў == З 2020 года не ўжываецца каляровасць для большасці шаблонаў, але пазначэнне колеру засталося ў выкліку шаблонаў у артыкулах. Трэба прыбраць адпаведны параметр. Гэта трэба зрабіць для: * шаблон {{Ш|Адміністрацыйная адзінка}} — прыбраць параметр «Колер1» і «Колер2» (напрыклад у артыкуле [[Андалусія]]) * шаблон {{Ш|Паўночная Амерыка паводле тэм}} (і падобныя для іншых кантынентаў) — прыбраць параметр «колер» (напрыклад у артыкуле [[Сцяг Кубы]]) * шаблон {{Ш|Чыгуначная станцыя}} — прыбраць параметры «Колер шрыфта» і «Колер» (напрыклад у артыкуле [[Янаў-Палескі (станцыя)]]) --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:35, 6 сакавіка 2023 (+03) :а для іншых ("колер": {{ш|мова}} у [[Украінская мова]], {{ш|краіна ў тэмах}} у [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]...)?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:35, 11 сакавіка 2023 (+03) :: Так, для іх таксама можна, прапісаў тыя шаблоны што ўспомніў, але могуць быць і яшчэ.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:11, 12 сакавіка 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}}а што наконт "Колер шрыфта" і "Колер" у {{ш|Чыгуначная станцыя}} у [[Жлобін (станцыя)]]? іх таксама абодва выдаляць? таму што чорны тэкст на сінім фоне відавочна глядзецца не будзе.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 10:32, 12 сакавіка 2023 (+03) :::: Так, выдаляць, зараз жа шэры фон, на ім нармальна выглядае. Параметры "Колер шрыфта" і "Колер" з шаблона {{ш|Чыгуначная станцыя}} прыбраны і ўвогуле ніяк не ўплываюць на адлюстраванне.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 10:44, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::{{ping|Be112}}, заблакаваў бота на дзень. Не трэба прыбіраць з усіх запар шаблонаў колеры, як [[Special:Diff/4374321|тут]], гэта можа псаваць артыкулы, трэба толькі з тых што пералічаны вышэй па пунктах і менавіта тыя параметры.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 18:18, 12 сакавіка 2023 (+03) ::::::{{done}} ::::::калі засталіся нейкія спрэчныя шаблоны, што робат выпадкова зачапіў, і не адмяніў (пакуль што адменены {{ш|Мінерал}}, {{ш|ФТкаманда}}, {{ш|Снукерны сезон}}, {{ш|Міжнародныя адносіны}}), прашу напісаць іх назвы тут, каб такія праўкі ботам жа адмяніць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:53, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::::Трэба вярнуць яшчэ ў шаблонах {{Ш|Лінія метрапалітэна}}, {{Ш|Сезон у НБА}}, {{Ш|Картка выбараў}}, {{Ш|Станцыя метро}}, {{Ш|Хакейны клуб}}, {{Ш|Напой}}, {{Ш|ХК-каманда}}, {{Ш|Персанаж «Зорных войнаў»}}, {{Ш|ФТкаманда2А}}. З шаблонам {{Ш|ФТкаманда}} не выпраўлены напрыклад артыкул [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2022/2023]]. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:21, 12 сакавіка 2023 (+03) ::::::: {{Ш|Пачатак схаванага блока}}, як у [[Special:Diff/4374320|гэтай праўцы]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2023 (+03) ::::::: {{Ш|Картка ўніверсітэта ЗША}}, як у [[Special:Diff/4374238|гэтай праўцы]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:29, 12 сакавіка 2023 (+03) ::::::: [[Special:Diff/4365950|тут]] увогуле штосьці незразумелае, так разумею трэба старонкі з {{Ш|ФутболТабліца4}} адкатваць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 00:06, 13 сакавіка 2023 (+03) ::::::::вернуць сцяг і адразу адкачу.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:33, 13 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Калі гаворка аб адмене праўкі (г.зн. дзе гэта было не трэба зусім) - мне патрэбныя толькі назвы шаблонаў. Калі ж гаворка пра тое, што выдаленне трэба, але зроблена не цалкам - дарэчныя і дэталі з прыкладамі.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:54, 13 сакавіка 2023 (+03) :::::::::Трэба адмяніць праўку ўсюды там, дзе ёсць пералічаныя вышэй шаблоны. Няма сітуацый, дзе штосьці недароблена і трэба зрабіць па-іншаму. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:24, 13 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::{{done}}[[Адмысловае:Contributions/95.133.68.7|95.133.68.7]] 23:37, 13 сакавіка 2023 (+03)[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:37, 13 сакавіка 2023 (+03) == нестандартныя задачы == {{Перанесена з|Размовы з удзельнікам:Be112#Бот}} Магу прапанаваць наступныя задачы для бота (нестандартныя, але і не вельмі складаныя): # Выправіць спасылкі ў шаблоне {{Ш|значэнні}}. Гэты шаблон мусіць даваць спасылку на неадназначнасць, але зараз бываюць старонкі, дзе ён спасылаецца на іншы артыкул або нават на саму старонку. Напрыклад [https://be.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=4339325 вось тут] я гэтую сітуацыю выпраўляў уручную. Дадаванне "2=" якраз будзе вырашаць праблему. # Выправіць парадак раздзелаў «Зноскі», «Літаратура» і «Спасылкі». Яны мусяць ісці менавіта ў такім парадку, але ў некаторых артыкулах ён іншы (часцей за ўсё, ідуць спачатку «Спасылкі», а потым «Зноскі»). Раздзел «Зноскі» звычайна страваецца шаблонам {{Ш|Зноскі}}. --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:02, 15 лютага 2023 (+03) :{{ping|Artsiom91}}Добрай раніцы, у абодвух выпадках праблема заключаецца не ў тым, як замяніць, а ў тым як адшукаць. Да прыкладу, у першым выпадку, я выказаў здагадку, што ўсе артыкулы з паказаным шаблонам, але без "(значэнне)" (а іх больш за 6000) - загадзя памылковыя, але пры праглядзе знойдзеных артыкулаў знайшоў [[Гідра (сузор’е)|вось гэтую]], дзе спасылка на старонку неадназначнасці - дакладная, але вось найменне [[Гідра|старонкі неадназначнасці]] - няслушнае. В.а. пры адсутнасці уніфікацыі немагчыма вызначыць крытэры, па якіх штосьці мяняць, без праверкі ў рэжыме рэальнага часу старонкі, куды спасылаецца шаблон на прадмет ці з'яўляецца яна старонкай неадназначнасці ці не, што, у цэлым, магчыма, але вельмі рэсурсаёмістае (з тэксту кожнага артыкула трэба вывуджваць назву старонкі, куды спасылаецца шаблон, затым, да прыкладу, запытваць тэкст ужо гэтага артыкула, аналізаваць яго, і толькі ў выпадку, калі гэта не старонка неадназначнасці... Рабіць незразумела што, бо ніякай уніфікацыі імёнаў старонкі неадназначнасцяў - не існуе - і адгадаць імя старонкі неадназначнасці для гэтага значэння - немагчыма. :Іншымі словамі - калі вы дапаможаце з крытэрам выбаркі "памылковых" артыкулаў з такім шаблонам і сапраўды вызначыць, што менавіта трэба зрабіць з шаблонам (проста дадаць "2=" пасля "|" - гэта самае простае) - то, так, гэта ўсё ( абедзве задачы) выканальна.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 07:07, 16 лютага 2023 (+03) :: Нейкая ўніфікацыя ёсць, старонкі неадназначнасцей заўсёды называюцца або без удакладненняў, або з удакладненнем « (значэнні)». У цэлым лепей глядзець на старонку, куды ідзе спасылка, і правяраць, ці з’яўляецца яна неадназначнасцю. Гэта сапраўды можа быць рэсурсаёмка, але не бачу тут праблемы з пункту гледжання правак, бо рэсурсы ідуць на загрузку і аналіз старонак, а не змяненне. На старонцы [[Гідра (сузор’е)]] стаіць шаблон {{Ш|значэнні2}}, у ім выпраўляць не трэба, ён заўсёды працуе правільна (так, зараз гэта перасылка, але гістарычна шаблон {{Ш|значэнні}} быў асобным і самастойна дадаваў удакладненне « (значэнні)», пасля быў перапрацаваны, адсюль гэтая праблема і з’явілася), такім чынам і колькасць старонак для праверкі зменшыцца. Калі правяраць іншую старонку на неадназначнасць складана, то можна для пачатку праверыць спасылкі «самога на сябе», то бок калі ў артыкуле [[Асіна]] стаіць {{tlp|значэнні|Асіна}}, то без дадатковых загрузак бачна, што гэта спасылка на гэтую ж старонку, і гэта можна выправіць дадаваннем «|2=».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:27, 16 лютага 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}}так, вы маеце рацыю, рэсурсы марнуюцца, у асноўным, лакальныя, а не серверныя, проста патрэбная будзе больш складаная працэдура праверкі. :::Але гэта таксама час ;) Вядома, задача сама па сабе нетрывіяльная, і таму - цікавая, хоць і супярэчыць вашым словам аб "нескладанасці" (бо яе рэалізацыя некалькі заблытаная). :::Дзякуй за ўдакладненне з гісторыяй шаблона "значэнні2" - але гэта сапраўды скароціць пошук, бо сапраўды для мяне той факт, што гэта перасылка - мела значэнне пры папярэднім пошуку і, адпаведна, аналізе задачы. :::Наконт спасылкі "на сабе" - так, вы маеце рацыю, гэта можна рабіць лакальна без дадатковых запытаў - спрабаваў уключыць такую праверку ў запыт пошуку, каб іх вылучыць з агульнага спісу, але ў мяне не выйшла. :::Таксама падчас даследавання яшчэ аднаго перанакіраванні - {{Ш|otheruses}}, я, па-першае, выявіў, што першую пастаўленую вамі задачу прасцей рабіць [[special:diff/4343499|вось так]]. Як вы гледзіце на такое рашэнне? :::А па-другое - выявіў некаторую колькасць памылковых пераадрасацыяў (у нікуды), як створаных аўтаматычна ([[Валынь]],[[Абеліск]],[[Руіны]],[[Лазаравічы]]), так і ўручную ([[Бленхеймскі палац]],[[Эўр (міфалогія)]],[[Трэк (ядзерная фізіка)]],[[Канстанцін Альшанскі (дэсантны карабель)]],[[Бітва пры Дырахіі (1081)]],[[Жалезны крыж]],[[Куру (касмадром)]],[[Іпадром (станцыя метро, Кіеў)]]). Што рабіць з такімі? Бо вялікая верагоднасць, што яны сустрэнуцца і ў працэсе апрацоўкі выключна {{Ш|значэнні}}. :::Да прыкладу, у [[схіленне (астраномія)]] - як шаблон не змяняй - старонкі неадназначнасці не існуе ні ў якім выглядзе. :::У прыкладзе ж [[плошча]] - з аднаго боку - для пастаўленай вамі задачы дастаткова проста выдаліць існуючы параметр, але з другога - навошта наогул патрэбен гэты шаблон там, калі старонкі нявызначанасці проста не існуе? Такім чынам - зусім незразумела, што ж менавіта лепш рабіць з такім адначасова і памылковым (пасылаецца на сябе) і бескарысным (старонкі неадназначнасці не існуе ў прынцыпе) шаблонам? :::У прыкладзе [[галактыка]] - ні даданне "2=" (тады будзе спасылацца на [[Галактыка, значэнні (значэнні)]]), што з'яўляецца асобнай памылкай наймення старонак неадназначнасці - не ў дужках, а праз коску) ні выдаленне параметра (тады будзе спасылацца на [[Галактыка (значэнні)]]) не дапаможа, бо старонкі неадназначнасці ні ў якім выглядзе ўсё роўна няма. :::Што рабіць у такіх выпадках?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 11:47, 16 лютага 2023 (+03) :::: Праўкі кшталту [[special:diff/4343499]] таксама дапамагаюць, толькі трэба сачыць, што спасылка мусіць ісці менавіта на асноўную назву старонкі з даданнем « (значэнні)», а не нешта іншае (напрыклад, у артыкуле [[Галактыка]] зараз стаіць {{tlp|значэнні|Млечны Шлях}}). Калі шаблон зараз стварае «чырвоную» спасылку, то змяняць яе не трэба. Такая спасылка не вельмі добрая, але з цягам часу старонкі неадназначнасцей могуць быць створаны. Таксама, старонкі з такімі спасылкамі збіраюцца ў катэгорыю [[:Катэгорыя:Іншыя значэнні: старонка не існуе]], яе перагляд і ачыстка складаюць асобную задачу, пэўна бот з ёй ужо не справіцца. Наконт сітуацыі з артыкулам [[плошча]], то на мой погляд спасылка на неіснуючую старонку лепей спасылкі «на самога сябе». Калі ўручную, то звычайна проста выдаляю шаблон, ацаніўшы што старонак з падобнымі назвамі не існуе і старонка неадназначнасці не з’явіцца ў будучыні — але для бота гэта будзе надта складана, таму можна зрабіць і спасылку на неіснуючую старонку. Прыклад з галактыкай не варта апрацоўваць, бо там зараз спасылка на неіснуючую старонку, але можна для надзейнасці не мяняць спасылкі, дзе ёсць коска ў назве.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:10, 16 лютага 2023 (+03) ::::: {{ping|Artsiom91}}так, з галактыкай я паспяшаўся (ды і тамака я паглядзеў не туды, а менавіта - дзе выкарыстоўваецца зусім іншы шаблон {{Ш|пра}}). ::::: Добра, тады, улічваючы вашы дапушчэнні з чырвонымі спасылкамі, зыходжу з таго, каб... толькі проста шукаць і выдаляць першы параметр шаблону {{Ш|значэнні}} (што проста дадасць " (значэнні)" да такой ужо існай спасылкі), калі ён супадае з назвай старонкі. Правільна? Ці я нешта выпусціў?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:40, 16 лютага 2023 (+03) :::::: Так, асноўную праблему такія праўкі вырашаць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:43, 16 лютага 2023 (+03) ::::::#{{Зроблена}} ::::::#{{ping|Artsiom91}}абмяркуем другую?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:36, 17 лютага 2023 (+03) ::::::: Так, можна. Сёння якраз давялося зрабіць адпаведную праўку, гл. [[special:diff/4344588]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:54, 17 лютага 2023 (+03) ::::::::{{ping|Artsiom91}}што наконт дадатковых раздзелаў у прамежку, як [[Хатынь|тут]]?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:21, 18 лютага 2023 (+03) ::::::::: {{ping|Be112}}, раздзелы «Зноскі», «Спасылкі» і «Літаратура» мусяць быць у самым канцы пасля ўсіх астатніх раздзелаў. Таму, калі ёсць магчымасць, то варта іх перанесці ўніз.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:27, 18 лютага 2023 (+03) ::::::::::{{ping|Artsiom91}}{{Ш|Бібліяінфармацыя}} [[special:diff/4347165#Літаратура|адносіцца да раздзела літаратуры]] ці [[special:diff/4347196|павінен знаходзіцца пасце раздзела спасылак (у канцы)]]? Задачу вельмі моцна ўскладняе немагчымасць ідэнтыфікаваць адназначна канец апошняга раздзела...[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 10:59, 19 лютага 2023 (+03) ::::::::::: {{ping|Be112}}, шаблоны {{Ш|Бібліяінфармацыя}} і іншыя навігацыйныя шаблоны ў канцы артыкула не адносяцца ні да якога раздзела, таму мусяць знаходзяцца ў самым канцы. Так, пэўна можа быць цяжка вызначыць канец раздзела. Думаю, варта лічыць, што калі радок пачынаецца з фігурнай дужкі, то гэта шаболн і ўжо ні да якога раздзела не адносіцца.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:04, 19 лютага 2023 (+03) ::::::::::::{{ping|Artsiom91}}добра. нажаль, такое не працуе, бо шаблоны [[special:diff/4346702|(у тым ліку ў падзеле літаратуры)]] бываюць не толькі навігацыйнымі[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 11:29, 19 лютага 2023 (+03) {{Шаблон:Адступленне|:::::::::::::}}Яшчэ [[Рагацік язычковы#Літаратура|прыклад]] [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 11:50, 19 лютага 2023 (+03) : Звычайна ў раздзелах літаратуры і спасылак шаблоны ідуць не ад пачатку радка, а пасля зорачкі. Навігацыйныя шаблоны ж ад пачатку радка.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:59, 19 лютага 2023 (+03) ::Так, не звярнуў на гэта ўвагі, паспрабую выкарыстоўваць. Што наконт падзелу [[Гардзей Кліманскі#Гл. таксама]] - дзе ён павінен знаходзіцца адносна зносак? Ён таксама часта сустракаецца [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:07, 19 лютага 2023 (+03) ::{{ping|Artsiom91}}...ці [[Антон Фурс#Гл. таксама|тут]]? [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:33, 19 лютага 2023 (+03) ::: Раздзел «Гл. таксама» мусіць быць перад раздзеламі «Зноскі», «Літаратура» і «Спасылкі».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:43, 19 лютага 2023 (+03) ::::{{ping|Artsiom91}}[[Інфарматыка|Добры прыклад]] для тэсту размяшчэння стандартных раздзелаў. Як тут? А куды падзець нататкі? [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:50, 19 лютага 2023 (+03) ::::: Так, размешчаны як трэба. Могуць быць раздзелы «Нататкі» ці «Заўвагі», тады яны ідуць пасля «Гл. таксама», перад «Зноскі».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:54, 19 лютага 2023 (+03) ::::::{{ping|Artsiom91}}А [[Заходні фронт Першай сусветнай вайны#Крыніцы|гэта]] яшчэ куды?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:40, 19 лютага 2023 (+03) ::::::: Назва раздзела «Крыніцы» састарэла, ён мусіць быць пераназваны або аб’яднаны з раздзеламі «Літаратура» або «Спасылкі». Бот пэўна не зможа яго апрацаваць у агульным выпадку, таму можна пакідаць яго як ёсць на сваім месцы.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:45, 19 лютага 2023 (+03) ::::::::колькі ж у яго назваў... [[Вялікае Княства Літоўскае#Першакрыніцы]] Яшчэ і назвы стандартных раздзелаў дублююцца.... [[Вялікае Княства Літоўскае#Літаратура]] [[Вялікае Княства Літоўскае#Літаратура 2]] [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:48, 19 лютага 2023 (+03) ::::::::: Так, раздзел «Спасылкі» таксама можа называцца «Вонкавыя спасылкі», «Знешнія спасылкі» і падобнае. Бачыў і проста паўтор раздзелаў (дадавалі раздзел, не заўважыўшы што ён ужо ёсць). Інакш як рукамі такое не выправіць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:52, 19 лютага 2023 (+03) {{ад|::::::::::}}дурдом, і тут ([[Праспект Ракасоўскага (Мінск)#Спасылкі]], [[Праспект Ракасоўскага (Мінск)#Спасылкі 2]]) дублююцца.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:57, 19 лютага 2023 (+03) і [[special:diff/4190333#Спасылкі|яшчэ]], на гэты раз дублююцца зноскі ({{Ш|зноскі}} {{Ш|заўвагі}})[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 14:10, 19 лютага 2023 (+03) выкарыстаны тэг <code>[[Пермскі нацыянальны даследчы політэхнічны ўніверсітэт#Зноскі|&lt;references /&gt;]]</code> [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 14:17, 19 лютага 2023 (+03) а гэта ([[Hogwarts Legacy#|Спасылкі]] замест зносак) ўвогуле ламае ўсю логіку... [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 14:23, 19 лютага 2023 (+03) {{ping|Artsiom91}}з прычыны няпоўнай пэўнасці задачы я не магу скласці пошукавы запыт без таймаўту, таму адзначаю гэтую задачу выкананай, бо тыя вынікі, што выдаваліся па запыце з таймаўтам, ужо апрацаваны. Калі ў вас атрымаецца скласці якасны пошукавы запыт з поўным пералікам артыкулаў якія падлягаюць апрацоўцы - можна працягнуць апрацоўку гэтай задачы ў гэтай тэме ці ў любой іншай у будучыні. {{Зроблена}}[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:26, 20 лютага 2023 (+03) == Сярэбраны / срэбраны == У сувязі з большай пашыранасцю катэгорй з назвай [https://be.m.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:PrefixIndex?prefix=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D1%8D%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A1%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B&namespace=0 сярэбраны] (больш за [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:PrefixIndex?prefix=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D1%8D%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A1%D1%80%D1%8D%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B&namespace=0 срэбраны]) варта прывесці да адзінага варыянту «сярэбраны». Падрабязнасці на старонцы [[Размовы:Рагозенскі сярэбраны скарб]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:20, 16 кастрычніка 2018 (MSK) == недаведнік == Прашу выдаліць поле „тэлефон” і яго значэнне з [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Адмысловае:Search&limit=500&offset=0&ns0=1&search=insource%3A%2Fтэлефон%5B+%3D%5D%2F+hastemplate%3AМузей 341 артыкула пра музеі] бо гэта парушае [[ВП:недаведнік]]. [[Адмысловае:Contributions/46.211.123.241|46.211.123.241]] 00:41, 6 лютага 2023 (+03) :{{Зроблена}} 6bw3mombxmkk9s0lqfame68pcwcbwat 5227335 5227334 2026-10-26T14:29:28Z Feeleman 163471 /* Ліам* -> Ліям* */ 5227335 wikitext text/x-wiki {{Index box}} ''На гэтай старонцы дадавайце, калі ласка, запыты на работу, якая лепш атрымаецца ў ботаў.'' {{Заданні для ботаў}} == Ліам -> Ліям == Каля 115 спасылак на Ліам, якія неяк трэба падправіць. Рукамі гэта ўсё часу няма :( == трыўмф* -> трыумф* == Вельмі частая памылка (каля 249 артыкулаў) якую ручкамі папраўляць будзе складана. Бо там яшчэ і трыумфальны, і трыумфатар, у агулам усе аднакаранёвыя пішуцца праз у. --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:04, 26 ліпеня 2026 (+03) :{{Зроблена}}. Сам прапанаваў, сам і зрабіў. Імаверна, сам жа і закрыю :). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:45, 12 жніўня 2026 (+03) == [[Шаблон:Крыніцы/Слоўнік іншамоўных слоў]] == Змясціў нумар старонкі у шаблон. Ці магчыма цяпер ботам перанесці ў яго нумары ў артыкулах?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 10:42, 25 верасня 2024 (+03) == Старонкі пра спадарожнікі планет == Было б добра дадаць (там, дзе няма) шаблоны:Картка, Крыніцы, Бібліяінфармацыя.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 07:45, 26 чэрвеня 2024 (+03) == Хічкок -> Хічкак == : Трэба ўсюды выправіць пад правільнае напісанне. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:22, 30 студзеня 2024 (+03) === Вынік === Усяго было 15 артыкулаў. Бот не спатрэбіўся. Выправіў рукамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:07, 28 лютага 2025 (+03) == Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам == У шэрагу артыкулаў пра населеныя пункты Гомельскай вобласці ёсць такая бібліяграфічная спасылка: Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0 Можна было б замяніць яе адпаведным шаблонам: <nowiki>{{Крыніцы/ГВБ|1-1}}</nowiki> Спіс артыкулаў для аўтазамены можна атрымаць пошукам па паслядоўнасці сімвалаў <code>632с</code>. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 16:54, 29 студзеня 2024 (+03) :{{зроблена}} прайшоўся ботам па розных варыяцыях. Калі знойдзеце, дзе правілы не прымяніліся, прасігналізуйце калі ласка. Таксама буду замяняць пакрысе і іншыя тамы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:49, 6 красавіка 2026 (+03) == соцен -> соцень == У шэрагу артыкулаў пра віды роду [[Цыбуля|Allium]] можна было б замяніць ''соцен'' на ''соцень'' у кантэксце <code>яшчэ некалькі соцен відаў</code>. Гаджэтам выпраўлення арфаграфіі, на жаль, не атрымліваецца гэта зрабіць, бо тэкст для аўтазамены знаходзіцца ў шаблоне. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 16:49, 29 студзеня 2024 (+03) == "У 1921—1945 гадах" == Задача такая, змяніць "У 1921—1945 гадах" на "З 1921 года". Адначасова, пасля абзаца, які пачынаецца гэтым выразам, дадаць абзац: Пасля [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|паходу Чырвонай Арміі ў 1939 годзе]], у складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Магчыма, іншыя ўдзельнікі нешта яшчэ дадуць да задання. Я пачаў рабіў праз AWB, але аўтаматычна не магу дадаць абзац пра 1939 год, а артыкулах такіх 2000+. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:48, 2 снежня 2023 (+03) :Абмеркаванне і прапановы могуць быць [[Вікіпедыя:Форум#"У 1921-1945 гадах" і "З 1921 года"|тут]]. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:50, 2 снежня 2023 (+03) ::Я магу ўзяць на сябе задачу. У майго бота такіх абмежаванняў няма. Проста вызначыцеся з канкрэтнай задачай, уключаючы абнаўленні і дапаўненні. [[Удзельнік:Beafk|Beafk]] ([[Размовы з удзельнікам:Beafk|размовы]]) 06:39, 18 снежня 2023 (+03) == прасталінейны -> просталінейны == {{закрыта}} Трэба выправіць усе формы прасталінейны ў адпаведныя формы просталінейны. Нешта ў мяне праз AWB тэхнічна не атрымліваецца напісаць рэгулярны выраз. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 12:02, 19 верасня 2023 (+03) :Можна паспрабаваць так: :<syntaxhighlight lang="xml"><Typo word="прасталінейны" find="\b([пП])расталінейн(\w+)\b" replace="$1росталінейн$2" /></syntaxhighlight> [[Адмысловае:Contributions/78.158.4.110|78.158.4.110]] 12:18, 19 верасня 2023 (+03) ::Трэба каб яно спачатку знайшло ўсе формы прАсталінейн-, можна, вядома, рукамі знайсці ўсё, але дужа гэта доўга і ў працэсе яшчэ памылак можна нарабіць. [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 12:57, 19 верасня 2023 (+03) {{закрыта-канец}} Зроблена. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:55, 20 верасня 2023 (+03) == Ваўняны ў шарсцяны == Вітаю, калі ласка, па ўсім аб'ёме раздзелу патрэбна змяніць ваўняныя тканіны на шарсцяныя тканіны. Дзякуй за будучую працу--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 08:41, 18 мая 2023 (+03) :{{ping|Хомелка}}Прыклады змен, якія неабходна выканаць? Няўжо гэта ўсё ж не розныя тканіны ([[Баваўняная тканіна]], [[Шарсцяная тканіна]])? Калі не, то можа спачатку аб'яднаць самі артыкулы аб тканінах?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 14:42, 2 чэрвеня 2023 (+03) :: Баваўняныя (расліннае паходжанне) і шарсцяныя (жывёльнае паходжанне) - гэта рознае зусім. Размова пра ваўняныя ад [[воўна]]. Там гістарычна склалася, што матэрыял воўна, а тканіна - шарсцяная.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 14:45, 2 чэрвеня 2023 (+03) == Зламаныя зноскі == Вітаю. Выявілася такая праблемка, калі ў рэфах імя зноскі было не пазначана, то [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D1%83%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B7%D1%8C_%D1%83_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96&diff=4256196&oldid=4069552 пасля праўкі гэтага бота з'яўляецца памылка]--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 18:31, 10 сакавіка 2023 (+03) :[[meta:User talk:InternetArchiveBot#Empty ref name]][[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:12, 11 сакавіка 2023 (+03) == Катэгорыі для шаблонаў == Згодна з рэкамендацыяй [[Вікіпедыя:Катэгарызацыя#Катэгорыі па-за асноўнай прасторай]], шаблоны катэгарызуюцца ў падпрасторы [[:Катэгорыя:Шаблоны]], у катэгорыі для артыкулаў уваходзіць не павінны. Адпаведна, трэба прыбраць са старонак шаблонаў і іх дакументацый катэгорыі, якія не змяшчаюць спалучэнне «шаблон».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 14:04, 6 сакавіка 2023 (+03) :Як наконт [[Шаблон:На карце/Беларусь]] і [[:Катэгорыя:Шаблоны пазіцый на карце]] - гэта дапушчальная катэгорыя, або яе трэба выдаліць, як не падлягае падпрасторы [[:Катэгорыя:Шаблоны]] (бо тады яна павінна мець імя [[:Катэгорыя:Шаблоны:Шаблоны пазіцый на карце]])?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:18, 12 сакавіка 2023 (+03) :: Дапушчальныя катэгорыі, якія змяшчаюць спалучэнне літар "шаблон" (з вялікай або маленькай Ш). [[:Катэгорыя:Шаблоны пазіцый на карце]] падыходзіць, бывае напрыклад [[:Катэгорыя:Матэматычныя шаблоны]] і [[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Падстаронкі шаблонаў]]. То бок неабавязкова пачынацца менавіта з Катэгорыя:Шаблоны: .--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:22, 12 сакавіка 2023 (+03) :::зноў жа ўсё ўпіраецца ва крытэры пошуку - катэгорый - больш за 90000, шаблонаў - больш за 25000. Пераборам гэта рабіць немагчыма.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 04:53, 14 сакавіка 2023 (+03) :{{ping|Artsiom91}} вы можаце ўявіць хаця б некалькі прыкладаў шаблонаў з падобнай праблемай? Гэта неабходна для тэсціравання.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 02:47, 18 сакавіка 2023 (+03) ::{{ping|Be112}}, такіх напрыклад шмат у катэгорыі [[:Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Снукерныя турніры]]. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:47, 18 сакавіка 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}}Пасля робата вам вызначана трэба будзе апрацаваць дадаткова [[special:diff/4390648|адзінкавыя праўкі]] ўручную на прадмет іх вернасці, бо я не магу ўлавіць тую неапісальную логіку прастаноўкі катэгорый, што ў такіх шаблонах прысутнічае.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 19:08, 18 сакавіка 2023 (+03) :::некаторыя шаблоны [[special:diff/4390957|застаюцца без катэгорый]][[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:01, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::Нармальна, буду прастаўляць уручную [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:03, 18 сакавіка 2023 (+03) :::вось такія сувязі - [[:Катэгорыя:Адценні]] -> [[Шаблон:Колеры]] -> [[Шаблон:Адценні аранжавага колеру]] - складана адсачыць: ужо неяк уручную гэта рабіце. Мабыць, трэба ці ігнараваць ці ўмову па прасторах рабіць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:10, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::Заблакаваў бота, бо робіць незразумела што. Вельмі часта псуе логіку шаблона. Нават калі трэба выдаліць шаблоны, чамусьці пераносіць у includeonly, што значыць у артыкулы, хоць гэтага не трэба. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:54, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::А як робат можа здагадацца – катэгорыю з шаблону трэба выдаляць зусім (г.зн. не адлюстроўваць ні ў шаблоне ні ў артыкуле) ці толькі не адлюстроўваць у шаблоне (г.зн. змясціць у includeonly)? Зніміце блакаванне - засталося апрацаваць ~1500 шаблонаў (з ~16000) - пасля ўжо будзем разбірацца са зробленымі зменамі. Рабіць выключэнні дзеля "правільнай" (што наогул незразумела што значыць пакуль што) апрацоўкі пакінутых 1500 шаблонаў? я не бачу сэнсу.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:01, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::зыходзячы з статыстыкі - бот сапраўды робіць змены ў менш за 4% апрацаваных шаблонаў, што азначае, што яшчэ 1500 апрацаваных шаблонаў пры гэтым працэнце дасць толькі ~60 новых змен. Затое ўжо сапраўды будзе ясна, што апрацаваны менавіта ўсе шаблоны. Разблакуйце.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:06, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::::Не трэба больш нічога апрацоўваць, трэба аткатваць усе зробленыя змены, бо ўсе яны робяць не тое што трэба. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:12, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::::у сэнсе ўсё? што, напрыклад, [[special:diff/4391201|тут]] не так? адмяніць змены проста. іх усяго 545 – гэта 5 хвілін часу. Вось толькі што значыць ваша "ўсё няправільна"?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:16, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Трэба выдаліць толькі тыя катэгорыі, што знаходзяцца ўнутры тэга noinclude (інакш ламаецца логіка шаблонаў, якія дадаюць катэгорыі ў артыкулы пры пэўных умовах), і не трэба пераносіць іх у тэг includeonly, то бок проста прыбраць і ўсё. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:31, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::::::у якім працэнце выпадкаў робат зрабіў менавіта так? у большасці выпадкаў ён перакладае катэгорыю са "ўсюды" ў "толькі ў артыкуле" (г.зн. змяшчае ў includeonly) ці [[special:diff/4391147|прыбірае бескарыснае дубляванне]] (змяшчаючы ў includeonly), г.зн. у пераважнай большасці выпадкаў бот працуе правільна. Дайце адпрацаваць яшчэ 70 шаблонаў - потым будзем "прыдумляць" як выправіць "сапсаваную логіку" у тых некалькіх адсотках змен, што ўжо зроблены.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:39, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::::зменам падлягае яшчэ 70 шаблонаў (з 1500). Можа ўсё ж дасце ўнесці ў іх змены робатам?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:20, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Не, навошта. Для значнай часткі зробленых правак увогуле шаблоны былі ў парадку і не патрабавалі ніякага выпраўлення. А ганяць праўкі туды-сюды няма сэнсу. Тое што робат паспеў нарабіць я ўжо адкатваю. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:37, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::::::я кажу пра новыя, яшчэ неапрацаваныя шаблоны, якія робат не паспеў апрацаваць да блакавання. Вы ж самі кажаце, што робат, у цэлым, адпрацаваў усё правільна. Дык дайце скончыць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:43, 18 сакавіка 2023 (+03) {{ping|Artsiom91}}Відаць, я не разумею сэнсу гэтага задання. Ці правільна я разумею, што бягучым заданнем больш няма сэнсу займацца?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:45, 18 сакавіка 2023 (+03) :Давайце разбірацца. У цэлым здаецца правільна разумееце, але магчыма не так лёгка адрозніваць катэгорыі, якія трэба апрацоўваць і якія не. У большасці выпадкаў катэгорыі прапісваюцца ў шаблонах у адным трох спосабаў: унутры noinclude, унутры includonly, або ні там ні там, але тады пры пэўных умовах (унутры #if і падобнага). Апрацоўваць трэба толькі першыя, бо толькі яны з’яўляюцца катэгорыямі самога шаблона. Па факце ж нярэдка тыя катэгорыі, якія былі ўнутры #if і падобных умоў пераносіліся ў includonly і ўжо без ніякіх умоў, што няправільна. Таму трэба апрацоўку катэгорый, што не трапляюць у noinclude, увогуле прыбраць, бо там звычайна ўсё нармальна. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:52, 18 сакавіка 2023 (+03) ::вельмі складана (немагчыма?) аддзяліць катэгорыі, якія знаходзяцца ва ўмове, т.я. немагчыма стварыць правіла, якое б адназначна апісвала "ўмову" цалкам, каб яго ігнараваць беспамылкова. Блытаніна ўзнікае з-за шматразовага выкарыстання фігурных дужак як для ўмоў, так і для зменных, што вельмі моцна ўскладняе такую задачу. а улічваючы, што такіх выпадкаў - ад сілы - дзясяткі - я не бачу сэнсу гэтым займацца, таму бот "памылкова" апрацоўвае і такія катэгорыі (але такія змены відавочна можна досыць хутка адмяніць і апрацаваць уручную, прынамсі бот паказвае такім зменай на патэнцыйную праблему бягучага задання). ::У пераліку катэгорый вы забыліся паказаць таксама тыя катэгорыі, што ўтрымліваюцца за межамі noinclude/includeonly, але бот іх звяртае і, у выпадку, калі катэгорыя не змяшчае словы "шаблон" змяшчае яе ў includeonly - што тут няправільна? noinclude таксама апрацоўваецца, але па прынцыпе не выдаленні "няправільнай" для шаблону катэгорыі, а памяшканні яе таксама ў includeonly. ::зноў жа паўтараю - трэба "дарабіць" яшчэ 70 шаблонаў, а потым ужо зыходзіць з існых змен, а не "на паўдарогі" змяняць логіку змен - інакш будзе суцэльная блытаніна... Калі вы згодны, што, у цэлым, бот робіць усё правільна , Дайце скончыць такія ботам.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:18, 18 сакавіка 2023 (+03) :::Не згодзен з тым, што бот робіць правільна. [[Special:diff/4391025|Вось такія праўкі]] проста памылковыя. Правільная праца бота не павінна выклікаць неабходнасць перагляду і тым больш неабходнасць адкату вялікай колькасці правак. Мне ўсё роўна трэба будзе пераглядаць усе праўкі, дадаваць катэгорыі там дзе трэба. Можаце апрацаваць тыя артыкулы, што засталіся, і проста скласці спіс тых, што трэба змяніць. Напішыце мне на старонку размоў, калі-небудзь выпраўлю. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:31, 18 сакавіка 2023 (+03) нешта я зусім не разумею логікі [[special:diff/4391216|гэтай змены]] вы ж вярнулі шаблон у катэгорыю, якая не адпавядае [[Вікіпедыя:Катэгарызацыя#Катэгорыі па-за асноўнай прасторай|рэкамендацыям, на якія вы ж дасылаліся ў пачатку]]...[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:29, 18 сакавіка 2023 (+03) :Так, што ж зробіш, у мяне няма магчымасці хутка пераглядзець 500+ правак. Калі-небудзь перагляджу і выпраўлю ўручную, як трэба. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:32, 18 сакавіка 2023 (+03) ::адмяняць 100% правак дзеля выпраўлення патэнцыйна няслушнай, якая патрабуе жывой увагі, 1%? Гэта недарэчна. Наце вам яшчэ 70 шаблонаў, дзе патэнцыйна неабходныя змены ў адпаведнасці з заданнем: {{Hider |title = Загаловак блока |content = [[Шаблон:Кавалер (дама) Вялікага крыжа ласкі магістра Мальтыйскага ордэна]]<br>[[Шаблон:Польшча, Генерал броні]]<br>[[Шаблон:Залаты крыж Заслугі з мячамі]]<br>[[Шаблон:Медаль абароны (Вялікабрытанія)]]<br>[[Шаблон:Ваенны медаль 1939—1945]]<br>[[Шаблон:Крыж За воінскую доблесць]]<br>[[Шаблон:Картка трамвая]]<br>[[Шаблон:Радыёстанцыя]]<br>[[Шаблон:МалПартала/Гродна]]<br>[[Шаблон:МалПартала/Кінематограф]]<br>[[Шаблон:Хакеіст2]]<br>[[Шаблон:Аэрапорт]]<br>[[Шаблон:Міфалагічны персанаж]]<br>[[Шаблон:Сайт]]<br>[[Шаблон:Раздзел Вікіпедыі]]<br>[[Шаблон:Кніжная серыя]]<br>[[Шаблон:Спектакль]]<br>[[Шаблон:Велагоншчык]]<br>[[Шаблон:Запаведная зона]]<br>[[Шаблон:Касмічная экспедыцыя да МКС]]<br>[[Шаблон:Хакейны клуб]]<br>[[Шаблон:Хвароба]]<br>[[Шаблон:Бальніца]]<br>[[Шаблон:Стадыён]]<br>[[Шаблон:Ордэн Князя Данілы I]]<br>[[Шаблон:Парк]]<br>[[Шаблон:Раён Масквы]]<br>[[Шаблон:Старажытны горад]]<br>[[Шаблон:Універсітэт]]<br>[[Шаблон:Rq/stress]]<br>[[Шаблон:Раён Берліна]]<br>[[Шаблон:Кіраўнікі Неапалітанскага каралеўства]]<br>[[Шаблон:Забруджванні]]<br>[[Шаблон:Планетарная туманнасць]]<br>[[Шаблон:Новы артыкул/Дакументацыя]]<br>[[Шаблон:Імя]]<br>[[Шаблон:Беларускі ордэн/Пералік узнагароджаных]]<br>[[Шаблон:Беларускі ордэн]]<br>[[Шаблон:Медаль імя Флорэнс Найтынгейл]]<br>[[Шаблон:Малая планета]]<br>[[Шаблон:Сорт]]<br>[[Шаблон:Твор сярэдневяковай літаратуры]]<br>[[Шаблон:ТБМ/Дакументацыя]]<br>[[Шаблон:Адзінкі ціску]]<br>[[Шаблон:Картка/Вікікрыніцы]]<br>[[Шаблон:Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь/Дакументацыя]]<br>[[Шаблон:Вялікія магістры Тэўтонскага ордэна]]<br>[[Шаблон:Песня]]<br>[[Шаблон:Вялікі крыж ордэна Саксен-Эрнесцінскага дому]]<br>[[Шаблон:Вялікі крыж ордэна Такоўскага крыжа]]<br>[[Шаблон:Румынскі крыж «За пераход цераз Дунай»]]<br>[[Шаблон:IPAc-en]]<br>[[Шаблон:Крыніцы/Хто жыве ў Беларусі]]<br>[[Шаблон:Кнігі пра Міжзем’е]]<br>[[Шаблон:Картка навуковай арганізацыі]]<br>[[Шаблон:Сімфоніі Моцарта]]<br>[[Шаблон:Картка персанажа]]<br>[[Шаблон:+ІПК/ВМ]]<br>[[Шаблон:+ІПК/]]<br>[[Шаблон:Медаль Вызвалення Клайпеды]]<br>[[Шаблон:WAM user 2018]]<br>[[Шаблон:Дамен верхняга ўзроўню]]<br>[[Шаблон:MSK+7]]<br>[[Шаблон:MSK+8]]<br>[[Шаблон:Шэф-камандор Легіёна Пашаны (Філіпіны)]]<br>[[Шаблон:Легенда спіса астэроідаў/Шапка]]<br>[[Шаблон:Аазіс]]<br>[[Шаблон:Кінапрэмія]]<br>[[Шаблон:Cite paper]]<br>[[Шаблон:Хімічны элемент]] |hidden =1 }} ::на гэтым прапаную бягучае заданне лічыць завершаным. {{done}} [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:00, 19 сакавіка 2023 (+03) == Ключ сартавання для асноўных артыкулаў катэгорый == Згодна з рэкамендацыяй [[Вікіпедыя:Катэгарызацыя#Катэгорыі-эпанімы]], асноўныя артыкулы катэгорый мусяць катэгарызавацца ў ёй з ключом « » (прагалам). Аднак, зараз у многіх выпадках стаіць катэгарызацыя без спецыяльнага ключа або з ключом «*», трэба гэта выправіць. Асноўнымі прапаную лічыць артыкулы, якія супадаюць па назве з катэгорыямі і ўваходзяць у іх.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 14:00, 6 сакавіка 2023 (+03) :але па якім крытэры знайсці "артыкулы, супадаючыя па назве з катэгорыямі"? Таксама задача была б больш зразумелая на які-небудзь прыкладзе...[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:11, 12 сакавіка 2023 (+03) :: Прыклад: [[:Катэгорыя:Мадурай]], у ёй асноўны артыкул [[Мадурай]]. Катэгорыя там запісана як <code><nowiki>[[Катэгорыя:Мадурай]]</nowiki></code>, без ключа сартавання, трэба зрабіць <code><nowiki>[[Катэгорыя:Мадурай| ]]</nowiki></code> — з пустым ключом. Шукаць пэўна лепей узяўшы ўсе назвы артыкулаў і ўсе назвы катэгорый, знайсці тыя што супадаюць па назве.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:27, 12 сакавіка 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}} а якія крытэры пошуку такіх артыкулаў?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 04:26, 14 сакавіка 2023 (+03) :::а як узяць усе назвы артыкулаў і ўсе назовы катэгорый? ;) Хіба недзе ёсць іх спіс? І нават калі ёсць - ці ёсць такі, які выходзіць за межы 5000 кэша (артыкул у вікіпедыі, калі што, больш за 200000)?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 04:29, 14 сакавіка 2023 (+03) :::: Не ведаю які сродкамі карыстаецеся для працы бота, я карыстаўся DotNetWikiBot (гл. [[:ru:Википедия:Боты#.NET]]), там можна атрымаць спіс усіх старонак пэўнай прасторы.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:36, 14 сакавіка 2023 (+03) :вы маеце на ўвазе зрабіць такія змены датычна поўнага спісу катэгорый ці толькі [[:Катэгорыя:Катэгорыі-эпанімы|катэгорый-эпанімаў]]? т.я. [[:Катэгорыя:Мадурай]] не ставіцца да такіх, прынамсі паводле існай структуры катэгорый.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:51, 14 сакавіка 2023 (+03) :: Маю на ўвазе зрабіць так: 1) атрымаць поўны спіс катэгорый і артыкулаў (толькі назвы), 2) з назваў катэгорый і артыкулаў выбраць толькі тыя, што супадаюць (іх ужо будзе не 200000, а значна меней), 3) апрацаваць атрыманы спіс эпанімаў. [[:Катэгорыя:Катэгорыі-эпанімы]] можна апрацаваць, але там сапраўды не ўсё, недапрацавана пакуль катэгарызацыя. Аднак, калі дадаць да іх населеныя пункты, адміністрацыйныя адзінкі, таксоны, універсітэты і факультэты, то амаль усё і будзе. Калі са спісам усіх старонках працаваць не атрымаецца, то можна зрабіць так.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:08, 14 сакавіка 2023 (+03) ::: як быць з [[102 да н.э.]]? [[d:Q44351|Вікідат]] ужо змяшчае [[d:Property:P910|сцвярджэнне]] і [[:Катэгорыя:102 да н.э.]] адлюстроўваецца нармальна, ці трэба дадаваць "| " да "<nowiki>[[</nowiki>Катэгорыя:102 да н.э.]]" у такі артыкул? калі няма, то як зрабіць у вікідаце пошук па наяўнасці запоўненай уласцівасці P910/P301?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:23, 14 сакавіка 2023 (+03) ::::Так, для гадоў таксама трэба ключ сартавання дадаваць. Вікіданыя можна спрабаваць выкарыстоўваць для вызначэння асноўных артыкулаў, але там далёка не заўсёды напоўнена. З дапамогай [[:d:Wikidata:SPARQL_query_service/Wikidata_Query_Help|SPARQL-запросаў]] можаце паспрабаваць штосьці атрымаць. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:55, 14 сакавіка 2023 (+03) :::::{{done}}, але часам трапляліся пераадрасацыі, доўга важдаўся з імі. Складана зразумець, як трэба было паводзіць сябе з імі - дадаваць катэгорыю прама на старонцы пераадрасацыі або на той, куды пераадрасацыя накіроўвае (бо тады імя катэгорыі і артыкулы неаднолькава і эфект ад "|" не назіраецца), у выніку - атрымалася сумесь (спачатку дадавалася прама на старонку пераадрасацыі - пры гэтым усё - указанне "асноўнага артыкула" у катэгорыі - выдатна падхапляла, потым - падобнае даданне катэгорыі ўжо выраблялася ў канчатковы артыкул пераадрасацыі, але, падобна, гэта не заўсёды "працуе", т.е. "| " дадаю, але ў катэгорыі не з'яўляецца "асноўны артыкул..." з указаннем артыкула з некалькі іншым, чым у катэгорыі назовам).[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:03, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::[[Мадурай]] не мяняў, з прычыны таго, што сувязь з катэгорыяй, як асноўнага артыкула (p910/p301, ) ужо існуе ў вікідаце. Па гэтым жа прынцыпе, напрыклад, [[special:diff/4379820|гэтая праўка]] з'яўляецца таксама залішняй.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:22, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::: Ключы сартавання патрэбны ў першую чаргу не для таго, каб пазначыць што артыкул асноўны ў катэгорыі, а для таго, каб у катэгорыі ён адлюстроўваўся першым. Вікіданыя гэта добра, але яны існуюць асоба і могуць мець разыходжанні. Усё ж адносіны паміж артыкуламі і катэгорыямі не заўсёды адназначныя, існуюць перасылкі, падобныя назвы і значэнні. --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:25, 15 сакавіка 2023 (+03) ::::::: але хіба [[мадурай]] не першы ў спісе артыкулаў катэгорыі дзякуючы вікідаце? У вікідаце існуе больш за 35000 звязаных такім чынам артыкулаў з катэгорыямі і далёка не ўсюды назвы не толькі не аднолькавыя, але нават іх сувязь на першы погляд невідавочная. Плюс, як я заўважыў - вікідата мае прыярытэт (г.зн. калі я ў артыкуле стаўлю ключ сартавання "| ", асноўнай усё роўна застаецца артыкул, паказаны ў вікідаце, а не той, што я паказаў. просты прыклад [[:Катэгорыя:.NET Framework]]+[[.NET Framework]]. каб не шарсціць усе такія больш за 35000 артыкулаў, патрэбны канкрэтныя прыклады, дзе ў такіх выпадках (існаванне сувязі ў вікідаце) такая змена (даданне ключа ў артыкул) сапраўды мэтазгодна. плюс, падобна, робат праігнараваў змену артыкулаў з ужо існым ключом "|*" (прыклад - [[Лацінскія абрады]]+[[:Катэгорыя:Заходнія літургічныя абрады]]) - трэба будзе зноўку прайсціся па такіх артыкулах.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:47, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::::[https://w.wiki/6Sen відавочная невідавочнасць спалучэння назваў у вікідаце]. артыкул [[Малдаўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка]] сапраўды не на першым месцы ў катэгорыі [[:Катэгорыя:Малдаўская ССР]] (калі казаць аб алфавітным спісе артыкулаў), але, як асноўны артыкул, - такі першы. І што рабіць у такім разе?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:06, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::::: Лепей не чапаць такія выпадкі, бо бот не можа праверыць, што гэта артыкул ''сапраўды'' асноўны, і не быў дададзены ў Вікіданыя, напрыклад, з-за аднолькавых назваў у іншай мове. ::::::::[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:18, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::::::але тады вяртаемся да падобных [[мадурай]], бо менавіта таму я такія і не чапаў (за выключэннем [[:Катэгорыя:.NET Framework]], дзе артыкулы, з якой у вікідаце звязана катэгорыя ў беларускамоўнай вікіпедыі няма, але цалкам супадаючая з назвай катэгорыі - ёсць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:24, 15 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::Выпадкі як Мадурай апрацоўваць трэба, бо 1) назва артыкула супадае з назвай катэгорыі, 2) артыкул уключаны ў гэтую катэгорыю. Адпаведна, у гэтым выпадку трэба паставіць пусты ключ сартавання. Новых катэгорый дадаваць не трэба. Што запісана ў Вікіданых не мае ролі. «Асноўны артыкул» паняцце вельмі неканкрэтнае, таму лепей на яго не завязвацца. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:33, 15 сакавіка 2023 (+03) {{ад|11}}ок, прайдуся яшчэ раз па супадаючым цалкам (!) у вікідаце назвам і па тых, дзе застаўся ключ "|*". Што рабіць з [[special:diff/4378894|такімі]] зменамі?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:57, 15 сакавіка 2023 (+03) :Не трэба нічога з імі рабіць, я перагляджу і папраўлю дзе трэба. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 14:02, 15 сакавіка 2023 (+03) ::што рабіць з [[пеніс]]ам?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 19:57, 15 сакавіка 2023 (+03) :::Не ўваходзіць у аднайменную катэгорыю, таму не чапаць. Дадаваць катэгорыі не трэба. Старонкі неадназначнасцей у цэлым можна ўсе прапускаць. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:00, 15 сакавіка 2023 (+03) ::::я не буду зараз ствараць выключэнняў... трэба апрацаваць 20000 артыкулаў... Таксама, як і не магу дазволіць сабе не дадаваць катэгорыі (бо яна відавочна часта неабходна, як тут - [[Шведская мова]]). Давайце метадам ад зваротнага - калі робат скончыць - калі што дзе вылезе - можна адмяніць. таксама я знайшоў больш за 2000 артыкулаў з ключом сартавання "*". Ці ёсць сэнс, не правяраючы наяўнасць катэгорый ці іх адпаведнасць назве артыкула проста яго памяняць на " "? Ці часам ключ сартавання "*" усё ж такі неабходзен?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:11, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::Мяняць зорачку на прагал усюды не трэба, часам патрэбна менавіта яна. Трэба мяняць там жа, дзе і прастаўляць просто прагал. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:50, 15 сакавіка 2023 (+03) ::::::{{done}} засталося менш за 1500 артыкулаў са зорачкай. Я іх не правяраў.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:40, 15 сакавіка 2023 (+03) == Прастаўленне DEFAULTSORT == У многіх артыкулах пра людзей адсутнічае неабходнае сартаванне з дапамогай DEFAULTSORT. Прапаную паставіць аўтаматычна артыкулам з катэгорыі [[:Катэгорыя:Асобы]] паводле наступных прынцыпаў: * Выбраць артыкулы, у асноўнай назве (пасля адкідання ўдакладнення ў дужках) якіх тры словы, пры тым другое заканчваецца на «-іч» або «-на» (тады гэта лічыцца імем па бацьку). * Праверыць, ці ёсць у тэксце артыкула слова DEFAULTSORT. Калі ёсць, то нічога з артыкам не рабіць. * Калі слова DEFAULTSORT няма, то ў радку перад катэгорыямі (або, калі катэгорый няма, то ў самым нізе старонкі) паставіць для артыкула віду «Іван Іванавіч Іваноў» тэкст віду <code>DEFAULTSORT:Іваноў Іван Іванавіч</code>. Для нешматлікіх артыкулаў, дзе такое прастаўленне будзе некарэктна, можна будзе пасля выправіць уручную.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:51, 6 сакавіка 2023 (+03) :А як быць з [[Герадот]]ам і [[Ісус Хрыстос]]ом, [[Сяргей Пятровіч Новікаў (матэматык)]]ом ці [[Уільям Марцін]]ом? усяго артыкулаў аб персаналіях без дэфалтсорт - 1312[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:07, 12 сакавіка 2023 (+03) :: Менавіта з-за наяўнасці складаных выпадкаў (ёсць кітайскія і іншыя імёны) прапануецца для пачатку ўзяць усходнеславянскія імёны, дзе ёсць імя па бацьку. Старонку кшталту [[Сяргей Пятровіч Новікаў (матэматык)]] трэба апрацоўваць, адкінуўшы спачатку ўдакладненне ў дужках (напісаў пра гэта вышэй), тады якраз атрымаецца тры словы і другое заканчваецца на -іч.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:18, 12 сакавіка 2023 (+03) :::{{done}} па артыкулах з шаблонамі з [[:Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Асобы]]. Пошук па [[:Катэгорыя:Асобы]] немагчымы, а перабіраць 42135 артыкулаў з гэтай катэгорыі па адной недарэчна[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 04:19, 14 сакавіка 2023 (+03) ::::{{done}} па ўсёй [[:Катэгорыя:Асобы]][[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:55, 15 сакавіка 2023 (+03) == Выпраўленне перасылак з састарэлых назваў == У 2017 годзе [[Вікіпедыя:Абмеркаванне правіл/Новыя правілы наймення артыкулаў|змяніліся правілы наймення артыкулаў]], аднак засталіся шматлікія перасылкі са старых назваў у тэксце артыкула. Варта іх выправіць, замяніўшы напрыклад у тэксце артыкулаў <code>[[Горад Мінск]]</code> на <code>[[Мінск]]</code> і падобнае. Выпраўляць трэба перасылкі, якія пачынаюцца на «Горад», «Вёска», «Сяло», «Пасёлак», «Рака», «Возера», а таксама якія змяшчаюць коскі (зараз замест іх дужкі). Самі па сабе выпраўленні толькі спасылак малапажаданы, таму лепей рабіць разам з іншымі ботавыпраўленнямі як дадатковую праўку. --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:51, 6 сакавіка 2023 (+03) :Вызначыцеся, калі ласка, ці трэба гэта ці не, т.я. калі трэба, то няма сэнсу казаць, што як асобная задача для робата - гэта заданне непажадана да выканання (не так ужо іх і шмат), калі так, тое гэта можа парушыць [[m:Don't delete redirects|наступную рэкамендацыю]] (усе падобныя вікіспасылкі - сінія, т.к. зачыненыя [[special:diff/2690986|існуючымі пераадрасацыямі]], і, да прыкладу, на [[горад Мінск]] існуе крыху менш за тысячу спасылак).[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:54, 11 сакавіка 2023 (+03) :У тым сэнсе - што калі вы жадаеце пазбавіцца ад лішніх пераадрасацыяў ("горад..."...), то я разумею сэнс гэтага задання, але калі не, то... навошта?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:57, 11 сакавіка 2023 (+03) :: Тут асноўная мэта хутчэй у тым, што ўдзельнікі падчас рэдагавання выпраўляюць гэтыя перасылкі ўручную, марнуюць на гэта час і могуць зрабіць памылку, таму лепей гэта рабіць ботам. Пазбаўляцца ад перасылак пакуль не плануецца.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:14, 12 сакавіка 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}}логіка ламаецца аб [[special:diff/4365628|такое]]. што рабіць?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:08, 12 сакавіка 2023 (+03) :::: Трэба не проста выдаляць слова ў пачатку, а глядзець, ці з’яўляецца старонка перасылкай (бо ёсць напрыклад [[Горад Нью-Ёрк]] пра фільм), і калі так, то куды яна перасылае, і браць гэту назву.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:19, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::гэта вельмі складаная задача, якая патрабуе на кожную асобную змену (г.зн. калі такіх спасылак у артыкуле 10, то запатрабуецца 10 запытаў на змену спасылак у адзіным артыкуле) дадатковы запыт. <u>Можа ўсё ж мяняць падобныя спасылкі ў адпаведнасці з логікай (проста прыбіраць слова), а ўжо пасля выпраўляць "нелагічныя" выпадкі ўручную (бо іх відавочна мала)</u>? А то тады ўзнікае новае пытанне - што рабіць з [[грамада, Польшча|неіснуючымі спасылкамі]] ([[Вясковая гміна]])? І так заданне будзе разрастацца да бясконцасці, каб толькі ўлічыць усе выключэнні...[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:28, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::{{ping|Artsiom91}} {{up}} [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:36, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::: Мэта выпраўлення ботам — паменшыць ручную працу, таму зрабіць так каб потым выпраўляць уручную гэта не варыянт. Можна неяк загадзя скласці спіс правільных перасылак і менавіта іх замяняць. Неіснуючыя перасылкі не трэба змяняць, бо часам коска гэта правільная частка назвы (як [[Бывай, зброя!]]), і бот не можа гэта ўлічыць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:44, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::::{{ping|Artsiom91}} я з вамі нязгодны, што калі крытэрыі задання гэтак размытыя варта чакаць ад робата цуду ў выглядзе беспамылковай працы, але хай будзе па вашым. Аднак для гэтага, калі ласка, стварыце гэты самы "спіс правільных спасылак", якія варта выдаліць/замяніць з дакладным азначэннем (новым спісам) на што менавіта трэба іх замяніць. Каб потым не было так, як з [[#Катэгорыі для шаблонаў]], дзе вы, па сутнасці, грунтуючыся на адзінкавых памылках, адмянілі ўсе праўкі бота. і тады я з радасцю замяню роўна тое, што вы напішаце роўна на тое, што вы напішаце без усялякіх адхіленняў[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 11:29, 19 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Давайце пачнем з гарадоў Беларусі. Можна ўсе апрацаваць, якія ёсць у [[Гарады Беларусі#Спіс гарадоў Беларусі]]. Амаль для ўсіх трэба зрабіць замену віду «Горад Віцебск» → «Віцебск», гэта значыць проста прыбраць слова «Горад». Выключэнні, якія трэба апрацаваць інакш: [[Горад Чэрвень]] → [[Чэрвень (горад)]], [[Горад Бяроза]] → [[Бяроза (горад)]], [[Горад Бярозаўка]] → [[Бярозаўка (горад)]], [[Горад Косава]] → [[Косава (горад)]], [[Горад Свіслач]] → [[Свіслач (горад)]]. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:01, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::ок. А крытэры пошуку артыкулаў, у якіх неабходна рабіць замены, каб было адным спісам, не прывядзеце? Ці для кожнай асобнай прыведзенай замены ствараць асобны спіс артыкулаў?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 15:50, 19 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::Відаць, інакш як браць для кожнай старонкі віду «Горад Віцебск» спіс тых, што на яе спасылаюцца, не атрымаецца. Аднак, замены лепей рабіць адразу ўсе, а не па адным горадзе, каб напрыклад спасылкі ў артыкуле [[Гарады Брэсцкай вобласці]] былі выпраўлены адной праўкай. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 16:12, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::гэта значыць вы прапануеце стварыць і аб'яднаць 37 спісаў (32 з [[Гарады Беларусі#Спіс гарадоў Беларусі]] + 5 паказаных вышэй "выключэнняў"), потым стварыць 37 розных умоў (на кожны горад асобнае) і прайсціся па ўсім гэтым агульным спісе, замяняючы "адразу ўсе" сустракаемыя (але выключна з прадстаўленага вамі спісу) горада? А потым паўтараць гэта для кожнага новага горада, сяла і г.д.? Ці не лічыце вы такую рэалізацыю задачы некалькі неаптымальнай? Я не буду хадзіць вакол ды каля - я спрабую вас навесці на думку, што апрацаваць дзясяткі тысяч артыкулаў па адзінай (хай і дзесьці "памылковай", але што лёгка выправіць пазней) логіцы куды прасцей, чым тыя ж дзясяткі тысяч, але па сотні, для кожнай з якой ствараць сваю ўласную логіку (асобная назва горада, вёскі, там са дужкай, а там з коскі і г.д.). Ідэалу ў вікіпедыі не бывае - перастаньце за ім турыцца, асабліва ператвараючы працу робата - у ручную працу.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:05, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::проста прыдумайце адзіную логіку наймення і ёй прытрымлівайцеся, у т.л. змяняючы (ці ствараючы рэдырэкты на) тыя імёны артыкулаў, якія гэтай логіцы на бягучы момант не вынікаюць. Тады і робат зможа "беспамылкова" працаваць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:09, 19 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::Згодзен. Тады сам займуся выпраўленнем перасылак. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:14, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::так можа я працягну [[special:diff/4365628|падобныя змены]] (як ніяк логіка ўжо даўно гатова)? А вы ўжо тамака, дзе будзе неадпаведнасць, подрехтуете тое, што будзе выходзіць за рамкі гэтай логікі? Плюс у тым, што я змагу апрацаваць літаральна ўсе падобныя ўключэнні за адзін праход. абмеркаванне змен менавіта ў агульнай логікі змен для выканання задання вітаецца.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:03, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::вось да чаго прыводзіць ручное рэгуляванне логікі... Вы лічыце [[special:diff/4395098|гэтую змену]] досыць дакладнай?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 02:02, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::::Можаце нічога не рабіць па гэтаму заданню, я сам яго выканаю. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:14, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::::добра, магчыма, [https://be.m.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2F%28%5C%5B%5C%5B%29%28%5BГг%5Dорад%7C%5BВв%5Dёска%7C%5BСс%5Dяло%7C%5BПп%5Dасёлак%7C%5BРр%5Dака%7C%5BВв%5Dозера%29+%2F&title=Адмысловае:Search&profile=advanced&fulltext=1&ns0=1 гэта] вам дапаможа.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 09:25, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::::{{ping|Artsiom91}}дазвольце ўсё ж пацікавіцца, як менавіта вы плануеце выканаць гэтае заданне, улічваючы, што існуе 23236 пераадрасаванняў у назве якіх ёсць слова "вёска", 5143 пераадрасаванняў у назве якіх ёсць слова "горад", 854 - у назве якіх ёсць слова "сяло", 1730 - "пасёлак", 2393 - "рака", 2014 - "возера", а няслушных пераадрасацыі, а менавіта - на старонкі неадназначнасці, з падобнымі назвамі існуе 1293? Не падумайце, што я іранізую, але мне і праўда цікава, як менавіта вы бачыце беспамылковую рэалізацыю такіх глабальных змен, бо ўручную гэта відавочна рабіць нерэальна, а аўтаматызавана - складана зрабіць беспамылкова.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:10, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::гэта магчыма, але толькі калі ўносіць змены на кожную такую праверку спасылкі на прадмет "дазволу пераадрасацыі" (г.зн. пошуку канчатковага мэтавага артыкула пераадрасацыі, калі такая мае месца, і яе падстаноўкі замест заменнай спасылкі), г.зн., да прыкладу, для такой "дакладнай" (беспамылковай) апрацоўкі, да прыкладу, вось [[Спіс Герояў Савецкага Саюза (Беларусь)|гэтай старонкі]], спатрэбіцца больш за 300 паслядоўных змен. :::::Наколькі вы бачыце такую <u>дакладную (беспамылковую)</u> апрацоўку ботам артыкула дапушчальнай?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:10, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::Менавіта так і раблю, пераправяраю кожную перасылку, куды яна вядзе. Атрымоўваецца доўга, але нічога, спяшацца няма куды. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:13, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::г.зн. вы гатовыя выдаткаваць гады свайго жыцця, каб зрабіць гэта 1000000 (15000 розных пераадрасацыяў * меркавана ў сярэднім 65 уключэнняў кожнай з іх) раз, але ўручную? хмм... мусіць мне да вашага каласальнага фанатызму беспамылковасці відавочна далёка ;) Дзякую за тлумачэнне.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:19, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Не, не ўручную вядома, ботам. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:22, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::{{ping|Artsiom91}}так усё ж - скажыце калі ласка, ці лічыце вы падобныя 300 паслядоўных змен (а ў прасцейшыя артыкулы - ад 1 да 15-ці) у адзіны артыкул для беспамылковага выканання задання дапушчальнай? Таму што калі так - мой робат можа выканаць гэтае заданне ўжо і абсалютна беспамылкова.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:24, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::Рабіць 300 правак у артыкуле не трэба — толькі адну. Аднак перад тым, каб запісаць гэту адну праўку, можна пераправерыць усе 300 спасылак і зрабіць паслядоўна 300 змен, пасля чаго адзін раз запісаць. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:27, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::ідэя добрая, але я не магу рэалізаваць {{нп5|коллбек|||Callback (computer programming)}} з даччынага запыту ў бягучы. Яны выконваюцца сінхронна. Калі вы падкажаце, як рэалізаваць коллбек, то я рэалізую так, як вы гэта апісалі.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:32, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::Баюся не змагу дапамагчы, бо не ведаю на якой платформе і якім чынам рэалізуеце бота. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:40, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::мне не складана змяніць платформу. Калі вы ведаеце, на які можна рэалізаваць падобны коллбек - падкажыце.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:45, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::::Я карыстаюся DotNetWikiBot (гл. [[:ru:Википедия:Боты#.NET]]), там можна загружаць і апрацоўваць некалькі старонак адначасова, і ніякіх праблем, якія б патрабавалі рэалізацыю спецыяльных колбэкаў, не ўзнікае. Адпаведна, не вельмі разумею, якія праблемы могуць узнікнуць на іншых платформах. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:23, 21 сакавіка 2023 (+03) : {{ping|Be112}}, ваш бот заблакаваны за такія праўкі: [[Special:Diff/4405369]], [[Special:Diff/4405373]], [[Special:Diff/4405372]]. Яны не падпадаюць пад «мой робат можа выканаць гэтае заданне ўжо і абсалютна беспамылкова». Таму давайце гэтае заданне я выканаю самастойна, чым ужо займаюся.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:56, 21 сакавіка 2023 (+03) ::не бачу памылкі ў тым, каб выключаць заведама няслушныя назвы нават з чырвоных спасылак, якія так і не былі ніколі створаны. куды больш шкоднымі лічу вось [[special:diff/4405210|такія выпраўленні]], на якія, што цікава, вы нават не звярнулі ўвагі, але улічваючы блакіроўку, я нават не буду спрабаваць іх выпраўляць... Бо гэта проста немагчыма - у нас што тут [[гестапа]]? крок налева- крок направа - расстрэл?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:07, 21 сакавіка 2023 (+03) :::Боты блакуюцца, бо яны робяць '''масавыя''' праўкі, за якімі часта не можа сачыць нават уладальнік бота, што тады казаць пра іншых удзельнікаў. Адпаведна, з-за куды большай патэнцыйнай пагрозы раздзелу і адказнасць у ботаў большая. Прывёў тыя прыклады што знайшоў, не маю магчымасці хутка праглядзець усе праўкі бота, каб знайсці сярод іх найгоршыя. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:12, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::пра крэдыт даверу не чулі? Ці вы праглядаеце ўсе тысячы змен кожнага робата і блакуеце ледзь-што? Можа таму ў вас тут робатаў то і няма? праўкі, якія вы паказалі, як памылковыя, памылковыя толькі ў вашым суб'ектыўным прадстаўленні. Ніводнае правіла ці кансэнсус яны не парушаюць. Або прывядзіце якое правіла яны парушаюць ці неадкладна разблакуйце бота.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:31, 21 сакавіка 2023 (+03) :::::Крэдыт даверу даецца ўдзельнікам, а не алгарытмам. Цалкам добрасумленны ўдзельнік можа запусціць бота з памылкай, калі алгарытмы складаныя. Блакіроўка ў гэтым выпадку не азначае страту даверу, а спыняе проста зараз актыўныя патэнцыйна шкодныя дзеянні. «Ніводнае правіла ці кансэнсус яны не парушаюць» — бот псаваў перасылкі, гэта значыць пагаршаў стан артыкулаў, гэтага дастаткова для блакавання. Канкрэтна тут, памылка не новая, яе абмяркоўвалі вышэй, таму яе паўторнае з’яўленне мяне здзіўляе. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:41, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::::якія канкрэтна перасылкі ён сапсаваў? Там (у названых вамі прыкладах, як прычыны блакіроўкі) была чырвоная ссылка, чырвоная і засталася, толькі ўжо без слова "сяло".[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:46, 21 сакавіка 2023 (+03) :::::::У праўцы [[Special:Diff/4405373]] — так, аднак назва «імя Шаўчэнкі, Кіеў» некарэктная, слова «Сяло» тут неабходнае і яго нельга адкідваць. На жаль, калі спасылка чырвоная, то вызначыць, ці можна адкідваць слова «Сяло» з захаваннем карэктнасці вельмі складана. У праўцы [[Special:Diff/4405369]] заменена спасылка спасылкай на іншы артыкул, у праўцы [[Special:Diff/4405372]] — спасылкай на сябе. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:54, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::::::З першым - згодзен, што гэта магчымая памылка, але: ::::::::#гэта толькі адна з каля 200 выпраўленняў - не годна блакаванні. ::::::::#жадаючы, хто вырашыцца гэтую спасылку выправіць/напісаць артыкул, вызначана заўсёды можа паглядзець гісторыю рэдагавання і знайсці гэта так неабходнае для разумення слова "сяло". Ствараць артыкул "сяло імя шевченка", засноўваючыся на раней існавалай чырвонай спасылцы, пагодзіцеся - таксама недарэчна. ::::::::са другім - я не згодзен, што гэта памылка, але гэта мы з вамі абмяркоўваем сягоння [[Размовы з удзельнікам:Artsiom91#памылкі?|тут]]. ::::::::з трэцім - спасылкі на сябе не забаронены (яно нават не адлюстроўваецца як спасылка) - забаронены толькі ў выпадку, калі гэта спасылка на сябе праз старонку пераадрасацыі (такім чынам - рэкурсіўная спасылка). Такім чынам - гэта не памылка. А вось раней якая існавала спасылка =- як раз не проста памылковая, а забароненая правіламі - вы прапануеце яе вярнуць? Праўда? ;)[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:13, 21 сакавіка 2023 (+03) :::::::::«А вось раней якая існавала спасылка =- як раз не проста памылковая, а забароненая правіламі» — не так. Правіламі перасылкі з назваў, што пачынаюцца з «Горад», «Сяло» і іншага, не забаронены. Раней правілы наймення артыкулаў былі такія, што называліся [[Горад Мінск]], у 2017 годзе былі зменены, аднак спасылкі засталіся ў тэкстах. Таму яны састарэлыя, але не забароненыя (кажучы праграмісцкай мовай, obsolete). Памылкай жа лічыцца не тое, што ў нейкіх правілах забаронена, а тое, што не адпавядае логіцы тэксту. Калі ў тэксце маецца на ўвазе сяло, то і спасылка мусіць быць на сяло, а не гару, вобласць ці іншае. Наконт «хто вырашыцца гэтую спасылку выправіць», то ніхто не будзе хадзіць за ботам і выпраўляць, бо шмат, а выпраўленне «пры выпадку» можа расцягнуцца на годы. Прыкладам, падчас пераносу у 2017 годзе артыкул [[Горад Д’ябла]] быў па недяглядзе перанесены пад памылковую назву [[Д’ябла]]. Я гэта заўважыў і выправіў [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Горад_Д’ябла&action=history толькі праз пяць гадоў]. Што казаць пра перасылкі ўнутры артыкула, якія куды менш заўважны. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:25, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::Я разумею, што гэта спасылка на сяло, а не на гару, але, на маю думку, вы загразлі ў мностве жаданых выключэнняў замест таго, каб выканаць заданне, а ўжо потым выпраўляць спасылкі. Калі вы жадаеце, каб бот правільна апрацоўваў падобныя спасылкі (з канчатковымі невідавочнымі назовамі, у дадзеным выпадку - са зменай "сяло..." на "... (сяло)") вы бы хоць бы стварылі папярэдне ЎСЕ чырвоныя спасылкі з "няправільнымі "(сяло баланешты) назвамі і ПРАВІЛЬНЫМІ пераадрасацыямі ў іх (Баланешты (сяло)), у адваротным выпадку – робат вашыя думкі чытаць не ўмее, разумееце? І ў такім выпадку варта ўсталяванай логіцы па проста "адыманні" словы "сяло". Перастаньце імкнуцца за ідэалам... Ці мы зноў вернемся да мільёна правак уручную, замест у сотні ці тысячы разоў менш ручных правак (выпраўленняў такіх елдзінічных памылак) ужо пасля апрацоўкі ўсіх артыкулаў ботам. ::::::::::такім чынам, калі вы кажаце, што змена (выпраўленні яго памылак) пасля робата зойме гады, то ручное занясенне мільёна правак - стагоддзе. Што карацей?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:39, 21 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::Я не ведаю, як можна выправіць памылкі пасля бота, акрамя як уручную. Калі вы будзеце гэта рабіць уручную спамастойна ці апішаце алгарытм, які дазволіць выпраўляць ботам, то думаю можна будзе дазволіць боту працаваць і далей, нават з памылкамі, бо будзе ўпэўненасць што яны будуць выпраўлены. За ідэалам можна і не імкнуцца, але трэба каб пасля правак бота вікіпедыя стала лепш, а не горш. З цяперашняй яго працы гэта зусім невідавочна. Мэты жа выканаць гэтае заданне як мага хутчэй няма, ёсць мэта выправіць спасылкі, не псуючы пры гэтым артыкулы. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:50, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::з прыведзеных вамі прыкладаў толькі адна змена (з 200) "уводзіць у зман" (і тое, толькі калі перайсці па Чырвонай спасылцы, якая іменавала ў артыкуле ўсё роўна дакладна) - вельмі дзіўна, што для вас правільнасць (пры дапушчальным узроўні памылак) працы бота невідавочная. З прычыны гэтага я павінен канстатаваць, што з вашым, як аўтара задання, бачаннем аб выключнай беспамылковасці, выкананне задання ботам - немагчыма. ::::::::::::давайце перастанем уводзіць патэнцыйных жадаючых узяцца за апісаную (няпэўна) задачу. ::::::::::::{{not done}}[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:30, 22 сакавіка 2023 (+03) == Прыбіранне колераў з шаблонаў == З 2020 года не ўжываецца каляровасць для большасці шаблонаў, але пазначэнне колеру засталося ў выкліку шаблонаў у артыкулах. Трэба прыбраць адпаведны параметр. Гэта трэба зрабіць для: * шаблон {{Ш|Адміністрацыйная адзінка}} — прыбраць параметр «Колер1» і «Колер2» (напрыклад у артыкуле [[Андалусія]]) * шаблон {{Ш|Паўночная Амерыка паводле тэм}} (і падобныя для іншых кантынентаў) — прыбраць параметр «колер» (напрыклад у артыкуле [[Сцяг Кубы]]) * шаблон {{Ш|Чыгуначная станцыя}} — прыбраць параметры «Колер шрыфта» і «Колер» (напрыклад у артыкуле [[Янаў-Палескі (станцыя)]]) --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:35, 6 сакавіка 2023 (+03) :а для іншых ("колер": {{ш|мова}} у [[Украінская мова]], {{ш|краіна ў тэмах}} у [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]...)?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:35, 11 сакавіка 2023 (+03) :: Так, для іх таксама можна, прапісаў тыя шаблоны што ўспомніў, але могуць быць і яшчэ.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:11, 12 сакавіка 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}}а што наконт "Колер шрыфта" і "Колер" у {{ш|Чыгуначная станцыя}} у [[Жлобін (станцыя)]]? іх таксама абодва выдаляць? таму што чорны тэкст на сінім фоне відавочна глядзецца не будзе.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 10:32, 12 сакавіка 2023 (+03) :::: Так, выдаляць, зараз жа шэры фон, на ім нармальна выглядае. Параметры "Колер шрыфта" і "Колер" з шаблона {{ш|Чыгуначная станцыя}} прыбраны і ўвогуле ніяк не ўплываюць на адлюстраванне.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 10:44, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::{{ping|Be112}}, заблакаваў бота на дзень. Не трэба прыбіраць з усіх запар шаблонаў колеры, як [[Special:Diff/4374321|тут]], гэта можа псаваць артыкулы, трэба толькі з тых што пералічаны вышэй па пунктах і менавіта тыя параметры.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 18:18, 12 сакавіка 2023 (+03) ::::::{{done}} ::::::калі засталіся нейкія спрэчныя шаблоны, што робат выпадкова зачапіў, і не адмяніў (пакуль што адменены {{ш|Мінерал}}, {{ш|ФТкаманда}}, {{ш|Снукерны сезон}}, {{ш|Міжнародныя адносіны}}), прашу напісаць іх назвы тут, каб такія праўкі ботам жа адмяніць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:53, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::::Трэба вярнуць яшчэ ў шаблонах {{Ш|Лінія метрапалітэна}}, {{Ш|Сезон у НБА}}, {{Ш|Картка выбараў}}, {{Ш|Станцыя метро}}, {{Ш|Хакейны клуб}}, {{Ш|Напой}}, {{Ш|ХК-каманда}}, {{Ш|Персанаж «Зорных войнаў»}}, {{Ш|ФТкаманда2А}}. З шаблонам {{Ш|ФТкаманда}} не выпраўлены напрыклад артыкул [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2022/2023]]. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:21, 12 сакавіка 2023 (+03) ::::::: {{Ш|Пачатак схаванага блока}}, як у [[Special:Diff/4374320|гэтай праўцы]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2023 (+03) ::::::: {{Ш|Картка ўніверсітэта ЗША}}, як у [[Special:Diff/4374238|гэтай праўцы]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:29, 12 сакавіка 2023 (+03) ::::::: [[Special:Diff/4365950|тут]] увогуле штосьці незразумелае, так разумею трэба старонкі з {{Ш|ФутболТабліца4}} адкатваць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 00:06, 13 сакавіка 2023 (+03) ::::::::вернуць сцяг і адразу адкачу.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:33, 13 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Калі гаворка аб адмене праўкі (г.зн. дзе гэта было не трэба зусім) - мне патрэбныя толькі назвы шаблонаў. Калі ж гаворка пра тое, што выдаленне трэба, але зроблена не цалкам - дарэчныя і дэталі з прыкладамі.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:54, 13 сакавіка 2023 (+03) :::::::::Трэба адмяніць праўку ўсюды там, дзе ёсць пералічаныя вышэй шаблоны. Няма сітуацый, дзе штосьці недароблена і трэба зрабіць па-іншаму. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:24, 13 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::{{done}}[[Адмысловае:Contributions/95.133.68.7|95.133.68.7]] 23:37, 13 сакавіка 2023 (+03)[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:37, 13 сакавіка 2023 (+03) == нестандартныя задачы == {{Перанесена з|Размовы з удзельнікам:Be112#Бот}} Магу прапанаваць наступныя задачы для бота (нестандартныя, але і не вельмі складаныя): # Выправіць спасылкі ў шаблоне {{Ш|значэнні}}. Гэты шаблон мусіць даваць спасылку на неадназначнасць, але зараз бываюць старонкі, дзе ён спасылаецца на іншы артыкул або нават на саму старонку. Напрыклад [https://be.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=4339325 вось тут] я гэтую сітуацыю выпраўляў уручную. Дадаванне "2=" якраз будзе вырашаць праблему. # Выправіць парадак раздзелаў «Зноскі», «Літаратура» і «Спасылкі». Яны мусяць ісці менавіта ў такім парадку, але ў некаторых артыкулах ён іншы (часцей за ўсё, ідуць спачатку «Спасылкі», а потым «Зноскі»). Раздзел «Зноскі» звычайна страваецца шаблонам {{Ш|Зноскі}}. --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:02, 15 лютага 2023 (+03) :{{ping|Artsiom91}}Добрай раніцы, у абодвух выпадках праблема заключаецца не ў тым, як замяніць, а ў тым як адшукаць. Да прыкладу, у першым выпадку, я выказаў здагадку, што ўсе артыкулы з паказаным шаблонам, але без "(значэнне)" (а іх больш за 6000) - загадзя памылковыя, але пры праглядзе знойдзеных артыкулаў знайшоў [[Гідра (сузор’е)|вось гэтую]], дзе спасылка на старонку неадназначнасці - дакладная, але вось найменне [[Гідра|старонкі неадназначнасці]] - няслушнае. В.а. пры адсутнасці уніфікацыі немагчыма вызначыць крытэры, па якіх штосьці мяняць, без праверкі ў рэжыме рэальнага часу старонкі, куды спасылаецца шаблон на прадмет ці з'яўляецца яна старонкай неадназначнасці ці не, што, у цэлым, магчыма, але вельмі рэсурсаёмістае (з тэксту кожнага артыкула трэба вывуджваць назву старонкі, куды спасылаецца шаблон, затым, да прыкладу, запытваць тэкст ужо гэтага артыкула, аналізаваць яго, і толькі ў выпадку, калі гэта не старонка неадназначнасці... Рабіць незразумела што, бо ніякай уніфікацыі імёнаў старонкі неадназначнасцяў - не існуе - і адгадаць імя старонкі неадназначнасці для гэтага значэння - немагчыма. :Іншымі словамі - калі вы дапаможаце з крытэрам выбаркі "памылковых" артыкулаў з такім шаблонам і сапраўды вызначыць, што менавіта трэба зрабіць з шаблонам (проста дадаць "2=" пасля "|" - гэта самае простае) - то, так, гэта ўсё ( абедзве задачы) выканальна.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 07:07, 16 лютага 2023 (+03) :: Нейкая ўніфікацыя ёсць, старонкі неадназначнасцей заўсёды называюцца або без удакладненняў, або з удакладненнем « (значэнні)». У цэлым лепей глядзець на старонку, куды ідзе спасылка, і правяраць, ці з’яўляецца яна неадназначнасцю. Гэта сапраўды можа быць рэсурсаёмка, але не бачу тут праблемы з пункту гледжання правак, бо рэсурсы ідуць на загрузку і аналіз старонак, а не змяненне. На старонцы [[Гідра (сузор’е)]] стаіць шаблон {{Ш|значэнні2}}, у ім выпраўляць не трэба, ён заўсёды працуе правільна (так, зараз гэта перасылка, але гістарычна шаблон {{Ш|значэнні}} быў асобным і самастойна дадаваў удакладненне « (значэнні)», пасля быў перапрацаваны, адсюль гэтая праблема і з’явілася), такім чынам і колькасць старонак для праверкі зменшыцца. Калі правяраць іншую старонку на неадназначнасць складана, то можна для пачатку праверыць спасылкі «самога на сябе», то бок калі ў артыкуле [[Асіна]] стаіць {{tlp|значэнні|Асіна}}, то без дадатковых загрузак бачна, што гэта спасылка на гэтую ж старонку, і гэта можна выправіць дадаваннем «|2=».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:27, 16 лютага 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}}так, вы маеце рацыю, рэсурсы марнуюцца, у асноўным, лакальныя, а не серверныя, проста патрэбная будзе больш складаная працэдура праверкі. :::Але гэта таксама час ;) Вядома, задача сама па сабе нетрывіяльная, і таму - цікавая, хоць і супярэчыць вашым словам аб "нескладанасці" (бо яе рэалізацыя некалькі заблытаная). :::Дзякуй за ўдакладненне з гісторыяй шаблона "значэнні2" - але гэта сапраўды скароціць пошук, бо сапраўды для мяне той факт, што гэта перасылка - мела значэнне пры папярэднім пошуку і, адпаведна, аналізе задачы. :::Наконт спасылкі "на сабе" - так, вы маеце рацыю, гэта можна рабіць лакальна без дадатковых запытаў - спрабаваў уключыць такую праверку ў запыт пошуку, каб іх вылучыць з агульнага спісу, але ў мяне не выйшла. :::Таксама падчас даследавання яшчэ аднаго перанакіраванні - {{Ш|otheruses}}, я, па-першае, выявіў, што першую пастаўленую вамі задачу прасцей рабіць [[special:diff/4343499|вось так]]. Як вы гледзіце на такое рашэнне? :::А па-другое - выявіў некаторую колькасць памылковых пераадрасацыяў (у нікуды), як створаных аўтаматычна ([[Валынь]],[[Абеліск]],[[Руіны]],[[Лазаравічы]]), так і ўручную ([[Бленхеймскі палац]],[[Эўр (міфалогія)]],[[Трэк (ядзерная фізіка)]],[[Канстанцін Альшанскі (дэсантны карабель)]],[[Бітва пры Дырахіі (1081)]],[[Жалезны крыж]],[[Куру (касмадром)]],[[Іпадром (станцыя метро, Кіеў)]]). Што рабіць з такімі? Бо вялікая верагоднасць, што яны сустрэнуцца і ў працэсе апрацоўкі выключна {{Ш|значэнні}}. :::Да прыкладу, у [[схіленне (астраномія)]] - як шаблон не змяняй - старонкі неадназначнасці не існуе ні ў якім выглядзе. :::У прыкладзе ж [[плошча]] - з аднаго боку - для пастаўленай вамі задачы дастаткова проста выдаліць існуючы параметр, але з другога - навошта наогул патрэбен гэты шаблон там, калі старонкі нявызначанасці проста не існуе? Такім чынам - зусім незразумела, што ж менавіта лепш рабіць з такім адначасова і памылковым (пасылаецца на сябе) і бескарысным (старонкі неадназначнасці не існуе ў прынцыпе) шаблонам? :::У прыкладзе [[галактыка]] - ні даданне "2=" (тады будзе спасылацца на [[Галактыка, значэнні (значэнні)]]), што з'яўляецца асобнай памылкай наймення старонак неадназначнасці - не ў дужках, а праз коску) ні выдаленне параметра (тады будзе спасылацца на [[Галактыка (значэнні)]]) не дапаможа, бо старонкі неадназначнасці ні ў якім выглядзе ўсё роўна няма. :::Што рабіць у такіх выпадках?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 11:47, 16 лютага 2023 (+03) :::: Праўкі кшталту [[special:diff/4343499]] таксама дапамагаюць, толькі трэба сачыць, што спасылка мусіць ісці менавіта на асноўную назву старонкі з даданнем « (значэнні)», а не нешта іншае (напрыклад, у артыкуле [[Галактыка]] зараз стаіць {{tlp|значэнні|Млечны Шлях}}). Калі шаблон зараз стварае «чырвоную» спасылку, то змяняць яе не трэба. Такая спасылка не вельмі добрая, але з цягам часу старонкі неадназначнасцей могуць быць створаны. Таксама, старонкі з такімі спасылкамі збіраюцца ў катэгорыю [[:Катэгорыя:Іншыя значэнні: старонка не існуе]], яе перагляд і ачыстка складаюць асобную задачу, пэўна бот з ёй ужо не справіцца. Наконт сітуацыі з артыкулам [[плошча]], то на мой погляд спасылка на неіснуючую старонку лепей спасылкі «на самога сябе». Калі ўручную, то звычайна проста выдаляю шаблон, ацаніўшы што старонак з падобнымі назвамі не існуе і старонка неадназначнасці не з’явіцца ў будучыні — але для бота гэта будзе надта складана, таму можна зрабіць і спасылку на неіснуючую старонку. Прыклад з галактыкай не варта апрацоўваць, бо там зараз спасылка на неіснуючую старонку, але можна для надзейнасці не мяняць спасылкі, дзе ёсць коска ў назве.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:10, 16 лютага 2023 (+03) ::::: {{ping|Artsiom91}}так, з галактыкай я паспяшаўся (ды і тамака я паглядзеў не туды, а менавіта - дзе выкарыстоўваецца зусім іншы шаблон {{Ш|пра}}). ::::: Добра, тады, улічваючы вашы дапушчэнні з чырвонымі спасылкамі, зыходжу з таго, каб... толькі проста шукаць і выдаляць першы параметр шаблону {{Ш|значэнні}} (што проста дадасць " (значэнні)" да такой ужо існай спасылкі), калі ён супадае з назвай старонкі. Правільна? Ці я нешта выпусціў?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:40, 16 лютага 2023 (+03) :::::: Так, асноўную праблему такія праўкі вырашаць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:43, 16 лютага 2023 (+03) ::::::#{{Зроблена}} ::::::#{{ping|Artsiom91}}абмяркуем другую?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:36, 17 лютага 2023 (+03) ::::::: Так, можна. Сёння якраз давялося зрабіць адпаведную праўку, гл. [[special:diff/4344588]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:54, 17 лютага 2023 (+03) ::::::::{{ping|Artsiom91}}што наконт дадатковых раздзелаў у прамежку, як [[Хатынь|тут]]?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:21, 18 лютага 2023 (+03) ::::::::: {{ping|Be112}}, раздзелы «Зноскі», «Спасылкі» і «Літаратура» мусяць быць у самым канцы пасля ўсіх астатніх раздзелаў. Таму, калі ёсць магчымасць, то варта іх перанесці ўніз.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:27, 18 лютага 2023 (+03) ::::::::::{{ping|Artsiom91}}{{Ш|Бібліяінфармацыя}} [[special:diff/4347165#Літаратура|адносіцца да раздзела літаратуры]] ці [[special:diff/4347196|павінен знаходзіцца пасце раздзела спасылак (у канцы)]]? Задачу вельмі моцна ўскладняе немагчымасць ідэнтыфікаваць адназначна канец апошняга раздзела...[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 10:59, 19 лютага 2023 (+03) ::::::::::: {{ping|Be112}}, шаблоны {{Ш|Бібліяінфармацыя}} і іншыя навігацыйныя шаблоны ў канцы артыкула не адносяцца ні да якога раздзела, таму мусяць знаходзяцца ў самым канцы. Так, пэўна можа быць цяжка вызначыць канец раздзела. Думаю, варта лічыць, што калі радок пачынаецца з фігурнай дужкі, то гэта шаболн і ўжо ні да якога раздзела не адносіцца.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:04, 19 лютага 2023 (+03) ::::::::::::{{ping|Artsiom91}}добра. нажаль, такое не працуе, бо шаблоны [[special:diff/4346702|(у тым ліку ў падзеле літаратуры)]] бываюць не толькі навігацыйнымі[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 11:29, 19 лютага 2023 (+03) {{Шаблон:Адступленне|:::::::::::::}}Яшчэ [[Рагацік язычковы#Літаратура|прыклад]] [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 11:50, 19 лютага 2023 (+03) : Звычайна ў раздзелах літаратуры і спасылак шаблоны ідуць не ад пачатку радка, а пасля зорачкі. Навігацыйныя шаблоны ж ад пачатку радка.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:59, 19 лютага 2023 (+03) ::Так, не звярнуў на гэта ўвагі, паспрабую выкарыстоўваць. Што наконт падзелу [[Гардзей Кліманскі#Гл. таксама]] - дзе ён павінен знаходзіцца адносна зносак? Ён таксама часта сустракаецца [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:07, 19 лютага 2023 (+03) ::{{ping|Artsiom91}}...ці [[Антон Фурс#Гл. таксама|тут]]? [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:33, 19 лютага 2023 (+03) ::: Раздзел «Гл. таксама» мусіць быць перад раздзеламі «Зноскі», «Літаратура» і «Спасылкі».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:43, 19 лютага 2023 (+03) ::::{{ping|Artsiom91}}[[Інфарматыка|Добры прыклад]] для тэсту размяшчэння стандартных раздзелаў. Як тут? А куды падзець нататкі? [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:50, 19 лютага 2023 (+03) ::::: Так, размешчаны як трэба. Могуць быць раздзелы «Нататкі» ці «Заўвагі», тады яны ідуць пасля «Гл. таксама», перад «Зноскі».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:54, 19 лютага 2023 (+03) ::::::{{ping|Artsiom91}}А [[Заходні фронт Першай сусветнай вайны#Крыніцы|гэта]] яшчэ куды?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:40, 19 лютага 2023 (+03) ::::::: Назва раздзела «Крыніцы» састарэла, ён мусіць быць пераназваны або аб’яднаны з раздзеламі «Літаратура» або «Спасылкі». Бот пэўна не зможа яго апрацаваць у агульным выпадку, таму можна пакідаць яго як ёсць на сваім месцы.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:45, 19 лютага 2023 (+03) ::::::::колькі ж у яго назваў... [[Вялікае Княства Літоўскае#Першакрыніцы]] Яшчэ і назвы стандартных раздзелаў дублююцца.... [[Вялікае Княства Літоўскае#Літаратура]] [[Вялікае Княства Літоўскае#Літаратура 2]] [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:48, 19 лютага 2023 (+03) ::::::::: Так, раздзел «Спасылкі» таксама можа называцца «Вонкавыя спасылкі», «Знешнія спасылкі» і падобнае. Бачыў і проста паўтор раздзелаў (дадавалі раздзел, не заўважыўшы што ён ужо ёсць). Інакш як рукамі такое не выправіць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:52, 19 лютага 2023 (+03) {{ад|::::::::::}}дурдом, і тут ([[Праспект Ракасоўскага (Мінск)#Спасылкі]], [[Праспект Ракасоўскага (Мінск)#Спасылкі 2]]) дублююцца.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:57, 19 лютага 2023 (+03) і [[special:diff/4190333#Спасылкі|яшчэ]], на гэты раз дублююцца зноскі ({{Ш|зноскі}} {{Ш|заўвагі}})[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 14:10, 19 лютага 2023 (+03) выкарыстаны тэг <code>[[Пермскі нацыянальны даследчы політэхнічны ўніверсітэт#Зноскі|&lt;references /&gt;]]</code> [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 14:17, 19 лютага 2023 (+03) а гэта ([[Hogwarts Legacy#|Спасылкі]] замест зносак) ўвогуле ламае ўсю логіку... [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 14:23, 19 лютага 2023 (+03) {{ping|Artsiom91}}з прычыны няпоўнай пэўнасці задачы я не магу скласці пошукавы запыт без таймаўту, таму адзначаю гэтую задачу выкананай, бо тыя вынікі, што выдаваліся па запыце з таймаўтам, ужо апрацаваны. Калі ў вас атрымаецца скласці якасны пошукавы запыт з поўным пералікам артыкулаў якія падлягаюць апрацоўцы - можна працягнуць апрацоўку гэтай задачы ў гэтай тэме ці ў любой іншай у будучыні. {{Зроблена}}[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:26, 20 лютага 2023 (+03) == Сярэбраны / срэбраны == У сувязі з большай пашыранасцю катэгорй з назвай [https://be.m.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:PrefixIndex?prefix=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D1%8D%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A1%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B&namespace=0 сярэбраны] (больш за [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:PrefixIndex?prefix=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D1%8D%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A1%D1%80%D1%8D%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B&namespace=0 срэбраны]) варта прывесці да адзінага варыянту «сярэбраны». Падрабязнасці на старонцы [[Размовы:Рагозенскі сярэбраны скарб]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:20, 16 кастрычніка 2018 (MSK) == недаведнік == Прашу выдаліць поле „тэлефон” і яго значэнне з [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Адмысловае:Search&limit=500&offset=0&ns0=1&search=insource%3A%2Fтэлефон%5B+%3D%5D%2F+hastemplate%3AМузей 341 артыкула пра музеі] бо гэта парушае [[ВП:недаведнік]]. [[Адмысловае:Contributions/46.211.123.241|46.211.123.241]] 00:41, 6 лютага 2023 (+03) :{{Зроблена}} o3i6y0kvd7tc2gyt0fjffpshg6gh3uu 5227339 5227335 2026-10-26T14:30:18Z Feeleman 163471 /* Ліам -> Ліям */ 5227339 wikitext text/x-wiki {{Index box}} ''На гэтай старонцы дадавайце, калі ласка, запыты на работу, якая лепш атрымаецца ў ботаў.'' {{Заданні для ботаў}} == Ліам -> Ліям == Каля 115 спасылак на Ліам, якія неяк трэба падправіць. Рукамі гэта ўсё - часу няма :( == трыўмф* -> трыумф* == Вельмі частая памылка (каля 249 артыкулаў) якую ручкамі папраўляць будзе складана. Бо там яшчэ і трыумфальны, і трыумфатар, у агулам усе аднакаранёвыя пішуцца праз у. --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:04, 26 ліпеня 2026 (+03) :{{Зроблена}}. Сам прапанаваў, сам і зрабіў. Імаверна, сам жа і закрыю :). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:45, 12 жніўня 2026 (+03) == [[Шаблон:Крыніцы/Слоўнік іншамоўных слоў]] == Змясціў нумар старонкі у шаблон. Ці магчыма цяпер ботам перанесці ў яго нумары ў артыкулах?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 10:42, 25 верасня 2024 (+03) == Старонкі пра спадарожнікі планет == Было б добра дадаць (там, дзе няма) шаблоны:Картка, Крыніцы, Бібліяінфармацыя.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 07:45, 26 чэрвеня 2024 (+03) == Хічкок -> Хічкак == : Трэба ўсюды выправіць пад правільнае напісанне. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:22, 30 студзеня 2024 (+03) === Вынік === Усяго было 15 артыкулаў. Бот не спатрэбіўся. Выправіў рукамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:07, 28 лютага 2025 (+03) == Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам == У шэрагу артыкулаў пра населеныя пункты Гомельскай вобласці ёсць такая бібліяграфічная спасылка: Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0 Можна было б замяніць яе адпаведным шаблонам: <nowiki>{{Крыніцы/ГВБ|1-1}}</nowiki> Спіс артыкулаў для аўтазамены можна атрымаць пошукам па паслядоўнасці сімвалаў <code>632с</code>. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 16:54, 29 студзеня 2024 (+03) :{{зроблена}} прайшоўся ботам па розных варыяцыях. Калі знойдзеце, дзе правілы не прымяніліся, прасігналізуйце калі ласка. Таксама буду замяняць пакрысе і іншыя тамы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:49, 6 красавіка 2026 (+03) == соцен -> соцень == У шэрагу артыкулаў пра віды роду [[Цыбуля|Allium]] можна было б замяніць ''соцен'' на ''соцень'' у кантэксце <code>яшчэ некалькі соцен відаў</code>. Гаджэтам выпраўлення арфаграфіі, на жаль, не атрымліваецца гэта зрабіць, бо тэкст для аўтазамены знаходзіцца ў шаблоне. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 16:49, 29 студзеня 2024 (+03) == "У 1921—1945 гадах" == Задача такая, змяніць "У 1921—1945 гадах" на "З 1921 года". Адначасова, пасля абзаца, які пачынаецца гэтым выразам, дадаць абзац: Пасля [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|паходу Чырвонай Арміі ў 1939 годзе]], у складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Магчыма, іншыя ўдзельнікі нешта яшчэ дадуць да задання. Я пачаў рабіў праз AWB, але аўтаматычна не магу дадаць абзац пра 1939 год, а артыкулах такіх 2000+. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:48, 2 снежня 2023 (+03) :Абмеркаванне і прапановы могуць быць [[Вікіпедыя:Форум#"У 1921-1945 гадах" і "З 1921 года"|тут]]. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:50, 2 снежня 2023 (+03) ::Я магу ўзяць на сябе задачу. У майго бота такіх абмежаванняў няма. Проста вызначыцеся з канкрэтнай задачай, уключаючы абнаўленні і дапаўненні. [[Удзельнік:Beafk|Beafk]] ([[Размовы з удзельнікам:Beafk|размовы]]) 06:39, 18 снежня 2023 (+03) == прасталінейны -> просталінейны == {{закрыта}} Трэба выправіць усе формы прасталінейны ў адпаведныя формы просталінейны. Нешта ў мяне праз AWB тэхнічна не атрымліваецца напісаць рэгулярны выраз. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 12:02, 19 верасня 2023 (+03) :Можна паспрабаваць так: :<syntaxhighlight lang="xml"><Typo word="прасталінейны" find="\b([пП])расталінейн(\w+)\b" replace="$1росталінейн$2" /></syntaxhighlight> [[Адмысловае:Contributions/78.158.4.110|78.158.4.110]] 12:18, 19 верасня 2023 (+03) ::Трэба каб яно спачатку знайшло ўсе формы прАсталінейн-, можна, вядома, рукамі знайсці ўсё, але дужа гэта доўга і ў працэсе яшчэ памылак можна нарабіць. [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 12:57, 19 верасня 2023 (+03) {{закрыта-канец}} Зроблена. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:55, 20 верасня 2023 (+03) == Ваўняны ў шарсцяны == Вітаю, калі ласка, па ўсім аб'ёме раздзелу патрэбна змяніць ваўняныя тканіны на шарсцяныя тканіны. Дзякуй за будучую працу--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 08:41, 18 мая 2023 (+03) :{{ping|Хомелка}}Прыклады змен, якія неабходна выканаць? Няўжо гэта ўсё ж не розныя тканіны ([[Баваўняная тканіна]], [[Шарсцяная тканіна]])? Калі не, то можа спачатку аб'яднаць самі артыкулы аб тканінах?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 14:42, 2 чэрвеня 2023 (+03) :: Баваўняныя (расліннае паходжанне) і шарсцяныя (жывёльнае паходжанне) - гэта рознае зусім. Размова пра ваўняныя ад [[воўна]]. Там гістарычна склалася, што матэрыял воўна, а тканіна - шарсцяная.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 14:45, 2 чэрвеня 2023 (+03) == Зламаныя зноскі == Вітаю. Выявілася такая праблемка, калі ў рэфах імя зноскі было не пазначана, то [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D1%83%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B7%D1%8C_%D1%83_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96&diff=4256196&oldid=4069552 пасля праўкі гэтага бота з'яўляецца памылка]--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 18:31, 10 сакавіка 2023 (+03) :[[meta:User talk:InternetArchiveBot#Empty ref name]][[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:12, 11 сакавіка 2023 (+03) == Катэгорыі для шаблонаў == Згодна з рэкамендацыяй [[Вікіпедыя:Катэгарызацыя#Катэгорыі па-за асноўнай прасторай]], шаблоны катэгарызуюцца ў падпрасторы [[:Катэгорыя:Шаблоны]], у катэгорыі для артыкулаў уваходзіць не павінны. Адпаведна, трэба прыбраць са старонак шаблонаў і іх дакументацый катэгорыі, якія не змяшчаюць спалучэнне «шаблон».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 14:04, 6 сакавіка 2023 (+03) :Як наконт [[Шаблон:На карце/Беларусь]] і [[:Катэгорыя:Шаблоны пазіцый на карце]] - гэта дапушчальная катэгорыя, або яе трэба выдаліць, як не падлягае падпрасторы [[:Катэгорыя:Шаблоны]] (бо тады яна павінна мець імя [[:Катэгорыя:Шаблоны:Шаблоны пазіцый на карце]])?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:18, 12 сакавіка 2023 (+03) :: Дапушчальныя катэгорыі, якія змяшчаюць спалучэнне літар "шаблон" (з вялікай або маленькай Ш). [[:Катэгорыя:Шаблоны пазіцый на карце]] падыходзіць, бывае напрыклад [[:Катэгорыя:Матэматычныя шаблоны]] і [[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Падстаронкі шаблонаў]]. То бок неабавязкова пачынацца менавіта з Катэгорыя:Шаблоны: .--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:22, 12 сакавіка 2023 (+03) :::зноў жа ўсё ўпіраецца ва крытэры пошуку - катэгорый - больш за 90000, шаблонаў - больш за 25000. Пераборам гэта рабіць немагчыма.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 04:53, 14 сакавіка 2023 (+03) :{{ping|Artsiom91}} вы можаце ўявіць хаця б некалькі прыкладаў шаблонаў з падобнай праблемай? Гэта неабходна для тэсціравання.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 02:47, 18 сакавіка 2023 (+03) ::{{ping|Be112}}, такіх напрыклад шмат у катэгорыі [[:Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Снукерныя турніры]]. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:47, 18 сакавіка 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}}Пасля робата вам вызначана трэба будзе апрацаваць дадаткова [[special:diff/4390648|адзінкавыя праўкі]] ўручную на прадмет іх вернасці, бо я не магу ўлавіць тую неапісальную логіку прастаноўкі катэгорый, што ў такіх шаблонах прысутнічае.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 19:08, 18 сакавіка 2023 (+03) :::некаторыя шаблоны [[special:diff/4390957|застаюцца без катэгорый]][[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:01, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::Нармальна, буду прастаўляць уручную [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:03, 18 сакавіка 2023 (+03) :::вось такія сувязі - [[:Катэгорыя:Адценні]] -> [[Шаблон:Колеры]] -> [[Шаблон:Адценні аранжавага колеру]] - складана адсачыць: ужо неяк уручную гэта рабіце. Мабыць, трэба ці ігнараваць ці ўмову па прасторах рабіць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:10, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::Заблакаваў бота, бо робіць незразумела што. Вельмі часта псуе логіку шаблона. Нават калі трэба выдаліць шаблоны, чамусьці пераносіць у includeonly, што значыць у артыкулы, хоць гэтага не трэба. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:54, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::А як робат можа здагадацца – катэгорыю з шаблону трэба выдаляць зусім (г.зн. не адлюстроўваць ні ў шаблоне ні ў артыкуле) ці толькі не адлюстроўваць у шаблоне (г.зн. змясціць у includeonly)? Зніміце блакаванне - засталося апрацаваць ~1500 шаблонаў (з ~16000) - пасля ўжо будзем разбірацца са зробленымі зменамі. Рабіць выключэнні дзеля "правільнай" (што наогул незразумела што значыць пакуль што) апрацоўкі пакінутых 1500 шаблонаў? я не бачу сэнсу.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:01, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::зыходзячы з статыстыкі - бот сапраўды робіць змены ў менш за 4% апрацаваных шаблонаў, што азначае, што яшчэ 1500 апрацаваных шаблонаў пры гэтым працэнце дасць толькі ~60 новых змен. Затое ўжо сапраўды будзе ясна, што апрацаваны менавіта ўсе шаблоны. Разблакуйце.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:06, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::::Не трэба больш нічога апрацоўваць, трэба аткатваць усе зробленыя змены, бо ўсе яны робяць не тое што трэба. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:12, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::::у сэнсе ўсё? што, напрыклад, [[special:diff/4391201|тут]] не так? адмяніць змены проста. іх усяго 545 – гэта 5 хвілін часу. Вось толькі што значыць ваша "ўсё няправільна"?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:16, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Трэба выдаліць толькі тыя катэгорыі, што знаходзяцца ўнутры тэга noinclude (інакш ламаецца логіка шаблонаў, якія дадаюць катэгорыі ў артыкулы пры пэўных умовах), і не трэба пераносіць іх у тэг includeonly, то бок проста прыбраць і ўсё. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:31, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::::::у якім працэнце выпадкаў робат зрабіў менавіта так? у большасці выпадкаў ён перакладае катэгорыю са "ўсюды" ў "толькі ў артыкуле" (г.зн. змяшчае ў includeonly) ці [[special:diff/4391147|прыбірае бескарыснае дубляванне]] (змяшчаючы ў includeonly), г.зн. у пераважнай большасці выпадкаў бот працуе правільна. Дайце адпрацаваць яшчэ 70 шаблонаў - потым будзем "прыдумляць" як выправіць "сапсаваную логіку" у тых некалькіх адсотках змен, што ўжо зроблены.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:39, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::::зменам падлягае яшчэ 70 шаблонаў (з 1500). Можа ўсё ж дасце ўнесці ў іх змены робатам?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:20, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Не, навошта. Для значнай часткі зробленых правак увогуле шаблоны былі ў парадку і не патрабавалі ніякага выпраўлення. А ганяць праўкі туды-сюды няма сэнсу. Тое што робат паспеў нарабіць я ўжо адкатваю. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:37, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::::::я кажу пра новыя, яшчэ неапрацаваныя шаблоны, якія робат не паспеў апрацаваць да блакавання. Вы ж самі кажаце, што робат, у цэлым, адпрацаваў усё правільна. Дык дайце скончыць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:43, 18 сакавіка 2023 (+03) {{ping|Artsiom91}}Відаць, я не разумею сэнсу гэтага задання. Ці правільна я разумею, што бягучым заданнем больш няма сэнсу займацца?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:45, 18 сакавіка 2023 (+03) :Давайце разбірацца. У цэлым здаецца правільна разумееце, але магчыма не так лёгка адрозніваць катэгорыі, якія трэба апрацоўваць і якія не. У большасці выпадкаў катэгорыі прапісваюцца ў шаблонах у адным трох спосабаў: унутры noinclude, унутры includonly, або ні там ні там, але тады пры пэўных умовах (унутры #if і падобнага). Апрацоўваць трэба толькі першыя, бо толькі яны з’яўляюцца катэгорыямі самога шаблона. Па факце ж нярэдка тыя катэгорыі, якія былі ўнутры #if і падобных умоў пераносіліся ў includonly і ўжо без ніякіх умоў, што няправільна. Таму трэба апрацоўку катэгорый, што не трапляюць у noinclude, увогуле прыбраць, бо там звычайна ўсё нармальна. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:52, 18 сакавіка 2023 (+03) ::вельмі складана (немагчыма?) аддзяліць катэгорыі, якія знаходзяцца ва ўмове, т.я. немагчыма стварыць правіла, якое б адназначна апісвала "ўмову" цалкам, каб яго ігнараваць беспамылкова. Блытаніна ўзнікае з-за шматразовага выкарыстання фігурных дужак як для ўмоў, так і для зменных, што вельмі моцна ўскладняе такую задачу. а улічваючы, што такіх выпадкаў - ад сілы - дзясяткі - я не бачу сэнсу гэтым займацца, таму бот "памылкова" апрацоўвае і такія катэгорыі (але такія змены відавочна можна досыць хутка адмяніць і апрацаваць уручную, прынамсі бот паказвае такім зменай на патэнцыйную праблему бягучага задання). ::У пераліку катэгорый вы забыліся паказаць таксама тыя катэгорыі, што ўтрымліваюцца за межамі noinclude/includeonly, але бот іх звяртае і, у выпадку, калі катэгорыя не змяшчае словы "шаблон" змяшчае яе ў includeonly - што тут няправільна? noinclude таксама апрацоўваецца, але па прынцыпе не выдаленні "няправільнай" для шаблону катэгорыі, а памяшканні яе таксама ў includeonly. ::зноў жа паўтараю - трэба "дарабіць" яшчэ 70 шаблонаў, а потым ужо зыходзіць з існых змен, а не "на паўдарогі" змяняць логіку змен - інакш будзе суцэльная блытаніна... Калі вы згодны, што, у цэлым, бот робіць усё правільна , Дайце скончыць такія ботам.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:18, 18 сакавіка 2023 (+03) :::Не згодзен з тым, што бот робіць правільна. [[Special:diff/4391025|Вось такія праўкі]] проста памылковыя. Правільная праца бота не павінна выклікаць неабходнасць перагляду і тым больш неабходнасць адкату вялікай колькасці правак. Мне ўсё роўна трэба будзе пераглядаць усе праўкі, дадаваць катэгорыі там дзе трэба. Можаце апрацаваць тыя артыкулы, што засталіся, і проста скласці спіс тых, што трэба змяніць. Напішыце мне на старонку размоў, калі-небудзь выпраўлю. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:31, 18 сакавіка 2023 (+03) нешта я зусім не разумею логікі [[special:diff/4391216|гэтай змены]] вы ж вярнулі шаблон у катэгорыю, якая не адпавядае [[Вікіпедыя:Катэгарызацыя#Катэгорыі па-за асноўнай прасторай|рэкамендацыям, на якія вы ж дасылаліся ў пачатку]]...[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:29, 18 сакавіка 2023 (+03) :Так, што ж зробіш, у мяне няма магчымасці хутка пераглядзець 500+ правак. Калі-небудзь перагляджу і выпраўлю ўручную, як трэба. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:32, 18 сакавіка 2023 (+03) ::адмяняць 100% правак дзеля выпраўлення патэнцыйна няслушнай, якая патрабуе жывой увагі, 1%? Гэта недарэчна. Наце вам яшчэ 70 шаблонаў, дзе патэнцыйна неабходныя змены ў адпаведнасці з заданнем: {{Hider |title = Загаловак блока |content = [[Шаблон:Кавалер (дама) Вялікага крыжа ласкі магістра Мальтыйскага ордэна]]<br>[[Шаблон:Польшча, Генерал броні]]<br>[[Шаблон:Залаты крыж Заслугі з мячамі]]<br>[[Шаблон:Медаль абароны (Вялікабрытанія)]]<br>[[Шаблон:Ваенны медаль 1939—1945]]<br>[[Шаблон:Крыж За воінскую доблесць]]<br>[[Шаблон:Картка трамвая]]<br>[[Шаблон:Радыёстанцыя]]<br>[[Шаблон:МалПартала/Гродна]]<br>[[Шаблон:МалПартала/Кінематограф]]<br>[[Шаблон:Хакеіст2]]<br>[[Шаблон:Аэрапорт]]<br>[[Шаблон:Міфалагічны персанаж]]<br>[[Шаблон:Сайт]]<br>[[Шаблон:Раздзел Вікіпедыі]]<br>[[Шаблон:Кніжная серыя]]<br>[[Шаблон:Спектакль]]<br>[[Шаблон:Велагоншчык]]<br>[[Шаблон:Запаведная зона]]<br>[[Шаблон:Касмічная экспедыцыя да МКС]]<br>[[Шаблон:Хакейны клуб]]<br>[[Шаблон:Хвароба]]<br>[[Шаблон:Бальніца]]<br>[[Шаблон:Стадыён]]<br>[[Шаблон:Ордэн Князя Данілы I]]<br>[[Шаблон:Парк]]<br>[[Шаблон:Раён Масквы]]<br>[[Шаблон:Старажытны горад]]<br>[[Шаблон:Універсітэт]]<br>[[Шаблон:Rq/stress]]<br>[[Шаблон:Раён Берліна]]<br>[[Шаблон:Кіраўнікі Неапалітанскага каралеўства]]<br>[[Шаблон:Забруджванні]]<br>[[Шаблон:Планетарная туманнасць]]<br>[[Шаблон:Новы артыкул/Дакументацыя]]<br>[[Шаблон:Імя]]<br>[[Шаблон:Беларускі ордэн/Пералік узнагароджаных]]<br>[[Шаблон:Беларускі ордэн]]<br>[[Шаблон:Медаль імя Флорэнс Найтынгейл]]<br>[[Шаблон:Малая планета]]<br>[[Шаблон:Сорт]]<br>[[Шаблон:Твор сярэдневяковай літаратуры]]<br>[[Шаблон:ТБМ/Дакументацыя]]<br>[[Шаблон:Адзінкі ціску]]<br>[[Шаблон:Картка/Вікікрыніцы]]<br>[[Шаблон:Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь/Дакументацыя]]<br>[[Шаблон:Вялікія магістры Тэўтонскага ордэна]]<br>[[Шаблон:Песня]]<br>[[Шаблон:Вялікі крыж ордэна Саксен-Эрнесцінскага дому]]<br>[[Шаблон:Вялікі крыж ордэна Такоўскага крыжа]]<br>[[Шаблон:Румынскі крыж «За пераход цераз Дунай»]]<br>[[Шаблон:IPAc-en]]<br>[[Шаблон:Крыніцы/Хто жыве ў Беларусі]]<br>[[Шаблон:Кнігі пра Міжзем’е]]<br>[[Шаблон:Картка навуковай арганізацыі]]<br>[[Шаблон:Сімфоніі Моцарта]]<br>[[Шаблон:Картка персанажа]]<br>[[Шаблон:+ІПК/ВМ]]<br>[[Шаблон:+ІПК/]]<br>[[Шаблон:Медаль Вызвалення Клайпеды]]<br>[[Шаблон:WAM user 2018]]<br>[[Шаблон:Дамен верхняга ўзроўню]]<br>[[Шаблон:MSK+7]]<br>[[Шаблон:MSK+8]]<br>[[Шаблон:Шэф-камандор Легіёна Пашаны (Філіпіны)]]<br>[[Шаблон:Легенда спіса астэроідаў/Шапка]]<br>[[Шаблон:Аазіс]]<br>[[Шаблон:Кінапрэмія]]<br>[[Шаблон:Cite paper]]<br>[[Шаблон:Хімічны элемент]] |hidden =1 }} ::на гэтым прапаную бягучае заданне лічыць завершаным. {{done}} [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:00, 19 сакавіка 2023 (+03) == Ключ сартавання для асноўных артыкулаў катэгорый == Згодна з рэкамендацыяй [[Вікіпедыя:Катэгарызацыя#Катэгорыі-эпанімы]], асноўныя артыкулы катэгорый мусяць катэгарызавацца ў ёй з ключом « » (прагалам). Аднак, зараз у многіх выпадках стаіць катэгарызацыя без спецыяльнага ключа або з ключом «*», трэба гэта выправіць. Асноўнымі прапаную лічыць артыкулы, якія супадаюць па назве з катэгорыямі і ўваходзяць у іх.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 14:00, 6 сакавіка 2023 (+03) :але па якім крытэры знайсці "артыкулы, супадаючыя па назве з катэгорыямі"? Таксама задача была б больш зразумелая на які-небудзь прыкладзе...[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:11, 12 сакавіка 2023 (+03) :: Прыклад: [[:Катэгорыя:Мадурай]], у ёй асноўны артыкул [[Мадурай]]. Катэгорыя там запісана як <code><nowiki>[[Катэгорыя:Мадурай]]</nowiki></code>, без ключа сартавання, трэба зрабіць <code><nowiki>[[Катэгорыя:Мадурай| ]]</nowiki></code> — з пустым ключом. Шукаць пэўна лепей узяўшы ўсе назвы артыкулаў і ўсе назвы катэгорый, знайсці тыя што супадаюць па назве.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:27, 12 сакавіка 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}} а якія крытэры пошуку такіх артыкулаў?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 04:26, 14 сакавіка 2023 (+03) :::а як узяць усе назвы артыкулаў і ўсе назовы катэгорый? ;) Хіба недзе ёсць іх спіс? І нават калі ёсць - ці ёсць такі, які выходзіць за межы 5000 кэша (артыкул у вікіпедыі, калі што, больш за 200000)?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 04:29, 14 сакавіка 2023 (+03) :::: Не ведаю які сродкамі карыстаецеся для працы бота, я карыстаўся DotNetWikiBot (гл. [[:ru:Википедия:Боты#.NET]]), там можна атрымаць спіс усіх старонак пэўнай прасторы.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:36, 14 сакавіка 2023 (+03) :вы маеце на ўвазе зрабіць такія змены датычна поўнага спісу катэгорый ці толькі [[:Катэгорыя:Катэгорыі-эпанімы|катэгорый-эпанімаў]]? т.я. [[:Катэгорыя:Мадурай]] не ставіцца да такіх, прынамсі паводле існай структуры катэгорый.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:51, 14 сакавіка 2023 (+03) :: Маю на ўвазе зрабіць так: 1) атрымаць поўны спіс катэгорый і артыкулаў (толькі назвы), 2) з назваў катэгорый і артыкулаў выбраць толькі тыя, што супадаюць (іх ужо будзе не 200000, а значна меней), 3) апрацаваць атрыманы спіс эпанімаў. [[:Катэгорыя:Катэгорыі-эпанімы]] можна апрацаваць, але там сапраўды не ўсё, недапрацавана пакуль катэгарызацыя. Аднак, калі дадаць да іх населеныя пункты, адміністрацыйныя адзінкі, таксоны, універсітэты і факультэты, то амаль усё і будзе. Калі са спісам усіх старонках працаваць не атрымаецца, то можна зрабіць так.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:08, 14 сакавіка 2023 (+03) ::: як быць з [[102 да н.э.]]? [[d:Q44351|Вікідат]] ужо змяшчае [[d:Property:P910|сцвярджэнне]] і [[:Катэгорыя:102 да н.э.]] адлюстроўваецца нармальна, ці трэба дадаваць "| " да "<nowiki>[[</nowiki>Катэгорыя:102 да н.э.]]" у такі артыкул? калі няма, то як зрабіць у вікідаце пошук па наяўнасці запоўненай уласцівасці P910/P301?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:23, 14 сакавіка 2023 (+03) ::::Так, для гадоў таксама трэба ключ сартавання дадаваць. Вікіданыя можна спрабаваць выкарыстоўваць для вызначэння асноўных артыкулаў, але там далёка не заўсёды напоўнена. З дапамогай [[:d:Wikidata:SPARQL_query_service/Wikidata_Query_Help|SPARQL-запросаў]] можаце паспрабаваць штосьці атрымаць. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:55, 14 сакавіка 2023 (+03) :::::{{done}}, але часам трапляліся пераадрасацыі, доўга важдаўся з імі. Складана зразумець, як трэба было паводзіць сябе з імі - дадаваць катэгорыю прама на старонцы пераадрасацыі або на той, куды пераадрасацыя накіроўвае (бо тады імя катэгорыі і артыкулы неаднолькава і эфект ад "|" не назіраецца), у выніку - атрымалася сумесь (спачатку дадавалася прама на старонку пераадрасацыі - пры гэтым усё - указанне "асноўнага артыкула" у катэгорыі - выдатна падхапляла, потым - падобнае даданне катэгорыі ўжо выраблялася ў канчатковы артыкул пераадрасацыі, але, падобна, гэта не заўсёды "працуе", т.е. "| " дадаю, але ў катэгорыі не з'яўляецца "асноўны артыкул..." з указаннем артыкула з некалькі іншым, чым у катэгорыі назовам).[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:03, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::[[Мадурай]] не мяняў, з прычыны таго, што сувязь з катэгорыяй, як асноўнага артыкула (p910/p301, ) ужо існуе ў вікідаце. Па гэтым жа прынцыпе, напрыклад, [[special:diff/4379820|гэтая праўка]] з'яўляецца таксама залішняй.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:22, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::: Ключы сартавання патрэбны ў першую чаргу не для таго, каб пазначыць што артыкул асноўны ў катэгорыі, а для таго, каб у катэгорыі ён адлюстроўваўся першым. Вікіданыя гэта добра, але яны існуюць асоба і могуць мець разыходжанні. Усё ж адносіны паміж артыкуламі і катэгорыямі не заўсёды адназначныя, існуюць перасылкі, падобныя назвы і значэнні. --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:25, 15 сакавіка 2023 (+03) ::::::: але хіба [[мадурай]] не першы ў спісе артыкулаў катэгорыі дзякуючы вікідаце? У вікідаце існуе больш за 35000 звязаных такім чынам артыкулаў з катэгорыямі і далёка не ўсюды назвы не толькі не аднолькавыя, але нават іх сувязь на першы погляд невідавочная. Плюс, як я заўважыў - вікідата мае прыярытэт (г.зн. калі я ў артыкуле стаўлю ключ сартавання "| ", асноўнай усё роўна застаецца артыкул, паказаны ў вікідаце, а не той, што я паказаў. просты прыклад [[:Катэгорыя:.NET Framework]]+[[.NET Framework]]. каб не шарсціць усе такія больш за 35000 артыкулаў, патрэбны канкрэтныя прыклады, дзе ў такіх выпадках (існаванне сувязі ў вікідаце) такая змена (даданне ключа ў артыкул) сапраўды мэтазгодна. плюс, падобна, робат праігнараваў змену артыкулаў з ужо існым ключом "|*" (прыклад - [[Лацінскія абрады]]+[[:Катэгорыя:Заходнія літургічныя абрады]]) - трэба будзе зноўку прайсціся па такіх артыкулах.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:47, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::::[https://w.wiki/6Sen відавочная невідавочнасць спалучэння назваў у вікідаце]. артыкул [[Малдаўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка]] сапраўды не на першым месцы ў катэгорыі [[:Катэгорыя:Малдаўская ССР]] (калі казаць аб алфавітным спісе артыкулаў), але, як асноўны артыкул, - такі першы. І што рабіць у такім разе?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:06, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::::: Лепей не чапаць такія выпадкі, бо бот не можа праверыць, што гэта артыкул ''сапраўды'' асноўны, і не быў дададзены ў Вікіданыя, напрыклад, з-за аднолькавых назваў у іншай мове. ::::::::[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:18, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::::::але тады вяртаемся да падобных [[мадурай]], бо менавіта таму я такія і не чапаў (за выключэннем [[:Катэгорыя:.NET Framework]], дзе артыкулы, з якой у вікідаце звязана катэгорыя ў беларускамоўнай вікіпедыі няма, але цалкам супадаючая з назвай катэгорыі - ёсць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:24, 15 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::Выпадкі як Мадурай апрацоўваць трэба, бо 1) назва артыкула супадае з назвай катэгорыі, 2) артыкул уключаны ў гэтую катэгорыю. Адпаведна, у гэтым выпадку трэба паставіць пусты ключ сартавання. Новых катэгорый дадаваць не трэба. Што запісана ў Вікіданых не мае ролі. «Асноўны артыкул» паняцце вельмі неканкрэтнае, таму лепей на яго не завязвацца. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:33, 15 сакавіка 2023 (+03) {{ад|11}}ок, прайдуся яшчэ раз па супадаючым цалкам (!) у вікідаце назвам і па тых, дзе застаўся ключ "|*". Што рабіць з [[special:diff/4378894|такімі]] зменамі?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:57, 15 сакавіка 2023 (+03) :Не трэба нічога з імі рабіць, я перагляджу і папраўлю дзе трэба. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 14:02, 15 сакавіка 2023 (+03) ::што рабіць з [[пеніс]]ам?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 19:57, 15 сакавіка 2023 (+03) :::Не ўваходзіць у аднайменную катэгорыю, таму не чапаць. Дадаваць катэгорыі не трэба. Старонкі неадназначнасцей у цэлым можна ўсе прапускаць. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:00, 15 сакавіка 2023 (+03) ::::я не буду зараз ствараць выключэнняў... трэба апрацаваць 20000 артыкулаў... Таксама, як і не магу дазволіць сабе не дадаваць катэгорыі (бо яна відавочна часта неабходна, як тут - [[Шведская мова]]). Давайце метадам ад зваротнага - калі робат скончыць - калі што дзе вылезе - можна адмяніць. таксама я знайшоў больш за 2000 артыкулаў з ключом сартавання "*". Ці ёсць сэнс, не правяраючы наяўнасць катэгорый ці іх адпаведнасць назве артыкула проста яго памяняць на " "? Ці часам ключ сартавання "*" усё ж такі неабходзен?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:11, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::Мяняць зорачку на прагал усюды не трэба, часам патрэбна менавіта яна. Трэба мяняць там жа, дзе і прастаўляць просто прагал. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:50, 15 сакавіка 2023 (+03) ::::::{{done}} засталося менш за 1500 артыкулаў са зорачкай. Я іх не правяраў.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:40, 15 сакавіка 2023 (+03) == Прастаўленне DEFAULTSORT == У многіх артыкулах пра людзей адсутнічае неабходнае сартаванне з дапамогай DEFAULTSORT. Прапаную паставіць аўтаматычна артыкулам з катэгорыі [[:Катэгорыя:Асобы]] паводле наступных прынцыпаў: * Выбраць артыкулы, у асноўнай назве (пасля адкідання ўдакладнення ў дужках) якіх тры словы, пры тым другое заканчваецца на «-іч» або «-на» (тады гэта лічыцца імем па бацьку). * Праверыць, ці ёсць у тэксце артыкула слова DEFAULTSORT. Калі ёсць, то нічога з артыкам не рабіць. * Калі слова DEFAULTSORT няма, то ў радку перад катэгорыямі (або, калі катэгорый няма, то ў самым нізе старонкі) паставіць для артыкула віду «Іван Іванавіч Іваноў» тэкст віду <code>DEFAULTSORT:Іваноў Іван Іванавіч</code>. Для нешматлікіх артыкулаў, дзе такое прастаўленне будзе некарэктна, можна будзе пасля выправіць уручную.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:51, 6 сакавіка 2023 (+03) :А як быць з [[Герадот]]ам і [[Ісус Хрыстос]]ом, [[Сяргей Пятровіч Новікаў (матэматык)]]ом ці [[Уільям Марцін]]ом? усяго артыкулаў аб персаналіях без дэфалтсорт - 1312[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:07, 12 сакавіка 2023 (+03) :: Менавіта з-за наяўнасці складаных выпадкаў (ёсць кітайскія і іншыя імёны) прапануецца для пачатку ўзяць усходнеславянскія імёны, дзе ёсць імя па бацьку. Старонку кшталту [[Сяргей Пятровіч Новікаў (матэматык)]] трэба апрацоўваць, адкінуўшы спачатку ўдакладненне ў дужках (напісаў пра гэта вышэй), тады якраз атрымаецца тры словы і другое заканчваецца на -іч.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:18, 12 сакавіка 2023 (+03) :::{{done}} па артыкулах з шаблонамі з [[:Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Асобы]]. Пошук па [[:Катэгорыя:Асобы]] немагчымы, а перабіраць 42135 артыкулаў з гэтай катэгорыі па адной недарэчна[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 04:19, 14 сакавіка 2023 (+03) ::::{{done}} па ўсёй [[:Катэгорыя:Асобы]][[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:55, 15 сакавіка 2023 (+03) == Выпраўленне перасылак з састарэлых назваў == У 2017 годзе [[Вікіпедыя:Абмеркаванне правіл/Новыя правілы наймення артыкулаў|змяніліся правілы наймення артыкулаў]], аднак засталіся шматлікія перасылкі са старых назваў у тэксце артыкула. Варта іх выправіць, замяніўшы напрыклад у тэксце артыкулаў <code>[[Горад Мінск]]</code> на <code>[[Мінск]]</code> і падобнае. Выпраўляць трэба перасылкі, якія пачынаюцца на «Горад», «Вёска», «Сяло», «Пасёлак», «Рака», «Возера», а таксама якія змяшчаюць коскі (зараз замест іх дужкі). Самі па сабе выпраўленні толькі спасылак малапажаданы, таму лепей рабіць разам з іншымі ботавыпраўленнямі як дадатковую праўку. --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:51, 6 сакавіка 2023 (+03) :Вызначыцеся, калі ласка, ці трэба гэта ці не, т.я. калі трэба, то няма сэнсу казаць, што як асобная задача для робата - гэта заданне непажадана да выканання (не так ужо іх і шмат), калі так, тое гэта можа парушыць [[m:Don't delete redirects|наступную рэкамендацыю]] (усе падобныя вікіспасылкі - сінія, т.к. зачыненыя [[special:diff/2690986|існуючымі пераадрасацыямі]], і, да прыкладу, на [[горад Мінск]] існуе крыху менш за тысячу спасылак).[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:54, 11 сакавіка 2023 (+03) :У тым сэнсе - што калі вы жадаеце пазбавіцца ад лішніх пераадрасацыяў ("горад..."...), то я разумею сэнс гэтага задання, але калі не, то... навошта?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:57, 11 сакавіка 2023 (+03) :: Тут асноўная мэта хутчэй у тым, што ўдзельнікі падчас рэдагавання выпраўляюць гэтыя перасылкі ўручную, марнуюць на гэта час і могуць зрабіць памылку, таму лепей гэта рабіць ботам. Пазбаўляцца ад перасылак пакуль не плануецца.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:14, 12 сакавіка 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}}логіка ламаецца аб [[special:diff/4365628|такое]]. што рабіць?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:08, 12 сакавіка 2023 (+03) :::: Трэба не проста выдаляць слова ў пачатку, а глядзець, ці з’яўляецца старонка перасылкай (бо ёсць напрыклад [[Горад Нью-Ёрк]] пра фільм), і калі так, то куды яна перасылае, і браць гэту назву.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:19, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::гэта вельмі складаная задача, якая патрабуе на кожную асобную змену (г.зн. калі такіх спасылак у артыкуле 10, то запатрабуецца 10 запытаў на змену спасылак у адзіным артыкуле) дадатковы запыт. <u>Можа ўсё ж мяняць падобныя спасылкі ў адпаведнасці з логікай (проста прыбіраць слова), а ўжо пасля выпраўляць "нелагічныя" выпадкі ўручную (бо іх відавочна мала)</u>? А то тады ўзнікае новае пытанне - што рабіць з [[грамада, Польшча|неіснуючымі спасылкамі]] ([[Вясковая гміна]])? І так заданне будзе разрастацца да бясконцасці, каб толькі ўлічыць усе выключэнні...[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:28, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::{{ping|Artsiom91}} {{up}} [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:36, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::: Мэта выпраўлення ботам — паменшыць ручную працу, таму зрабіць так каб потым выпраўляць уручную гэта не варыянт. Можна неяк загадзя скласці спіс правільных перасылак і менавіта іх замяняць. Неіснуючыя перасылкі не трэба змяняць, бо часам коска гэта правільная частка назвы (як [[Бывай, зброя!]]), і бот не можа гэта ўлічыць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:44, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::::{{ping|Artsiom91}} я з вамі нязгодны, што калі крытэрыі задання гэтак размытыя варта чакаць ад робата цуду ў выглядзе беспамылковай працы, але хай будзе па вашым. Аднак для гэтага, калі ласка, стварыце гэты самы "спіс правільных спасылак", якія варта выдаліць/замяніць з дакладным азначэннем (новым спісам) на што менавіта трэба іх замяніць. Каб потым не было так, як з [[#Катэгорыі для шаблонаў]], дзе вы, па сутнасці, грунтуючыся на адзінкавых памылках, адмянілі ўсе праўкі бота. і тады я з радасцю замяню роўна тое, што вы напішаце роўна на тое, што вы напішаце без усялякіх адхіленняў[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 11:29, 19 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Давайце пачнем з гарадоў Беларусі. Можна ўсе апрацаваць, якія ёсць у [[Гарады Беларусі#Спіс гарадоў Беларусі]]. Амаль для ўсіх трэба зрабіць замену віду «Горад Віцебск» → «Віцебск», гэта значыць проста прыбраць слова «Горад». Выключэнні, якія трэба апрацаваць інакш: [[Горад Чэрвень]] → [[Чэрвень (горад)]], [[Горад Бяроза]] → [[Бяроза (горад)]], [[Горад Бярозаўка]] → [[Бярозаўка (горад)]], [[Горад Косава]] → [[Косава (горад)]], [[Горад Свіслач]] → [[Свіслач (горад)]]. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:01, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::ок. А крытэры пошуку артыкулаў, у якіх неабходна рабіць замены, каб было адным спісам, не прывядзеце? Ці для кожнай асобнай прыведзенай замены ствараць асобны спіс артыкулаў?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 15:50, 19 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::Відаць, інакш як браць для кожнай старонкі віду «Горад Віцебск» спіс тых, што на яе спасылаюцца, не атрымаецца. Аднак, замены лепей рабіць адразу ўсе, а не па адным горадзе, каб напрыклад спасылкі ў артыкуле [[Гарады Брэсцкай вобласці]] былі выпраўлены адной праўкай. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 16:12, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::гэта значыць вы прапануеце стварыць і аб'яднаць 37 спісаў (32 з [[Гарады Беларусі#Спіс гарадоў Беларусі]] + 5 паказаных вышэй "выключэнняў"), потым стварыць 37 розных умоў (на кожны горад асобнае) і прайсціся па ўсім гэтым агульным спісе, замяняючы "адразу ўсе" сустракаемыя (але выключна з прадстаўленага вамі спісу) горада? А потым паўтараць гэта для кожнага новага горада, сяла і г.д.? Ці не лічыце вы такую рэалізацыю задачы некалькі неаптымальнай? Я не буду хадзіць вакол ды каля - я спрабую вас навесці на думку, што апрацаваць дзясяткі тысяч артыкулаў па адзінай (хай і дзесьці "памылковай", але што лёгка выправіць пазней) логіцы куды прасцей, чым тыя ж дзясяткі тысяч, але па сотні, для кожнай з якой ствараць сваю ўласную логіку (асобная назва горада, вёскі, там са дужкай, а там з коскі і г.д.). Ідэалу ў вікіпедыі не бывае - перастаньце за ім турыцца, асабліва ператвараючы працу робата - у ручную працу.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:05, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::проста прыдумайце адзіную логіку наймення і ёй прытрымлівайцеся, у т.л. змяняючы (ці ствараючы рэдырэкты на) тыя імёны артыкулаў, якія гэтай логіцы на бягучы момант не вынікаюць. Тады і робат зможа "беспамылкова" працаваць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:09, 19 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::Згодзен. Тады сам займуся выпраўленнем перасылак. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:14, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::так можа я працягну [[special:diff/4365628|падобныя змены]] (як ніяк логіка ўжо даўно гатова)? А вы ўжо тамака, дзе будзе неадпаведнасць, подрехтуете тое, што будзе выходзіць за рамкі гэтай логікі? Плюс у тым, што я змагу апрацаваць літаральна ўсе падобныя ўключэнні за адзін праход. абмеркаванне змен менавіта ў агульнай логікі змен для выканання задання вітаецца.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:03, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::вось да чаго прыводзіць ручное рэгуляванне логікі... Вы лічыце [[special:diff/4395098|гэтую змену]] досыць дакладнай?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 02:02, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::::Можаце нічога не рабіць па гэтаму заданню, я сам яго выканаю. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:14, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::::добра, магчыма, [https://be.m.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2F%28%5C%5B%5C%5B%29%28%5BГг%5Dорад%7C%5BВв%5Dёска%7C%5BСс%5Dяло%7C%5BПп%5Dасёлак%7C%5BРр%5Dака%7C%5BВв%5Dозера%29+%2F&title=Адмысловае:Search&profile=advanced&fulltext=1&ns0=1 гэта] вам дапаможа.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 09:25, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::::{{ping|Artsiom91}}дазвольце ўсё ж пацікавіцца, як менавіта вы плануеце выканаць гэтае заданне, улічваючы, што існуе 23236 пераадрасаванняў у назве якіх ёсць слова "вёска", 5143 пераадрасаванняў у назве якіх ёсць слова "горад", 854 - у назве якіх ёсць слова "сяло", 1730 - "пасёлак", 2393 - "рака", 2014 - "возера", а няслушных пераадрасацыі, а менавіта - на старонкі неадназначнасці, з падобнымі назвамі існуе 1293? Не падумайце, што я іранізую, але мне і праўда цікава, як менавіта вы бачыце беспамылковую рэалізацыю такіх глабальных змен, бо ўручную гэта відавочна рабіць нерэальна, а аўтаматызавана - складана зрабіць беспамылкова.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:10, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::гэта магчыма, але толькі калі ўносіць змены на кожную такую праверку спасылкі на прадмет "дазволу пераадрасацыі" (г.зн. пошуку канчатковага мэтавага артыкула пераадрасацыі, калі такая мае месца, і яе падстаноўкі замест заменнай спасылкі), г.зн., да прыкладу, для такой "дакладнай" (беспамылковай) апрацоўкі, да прыкладу, вось [[Спіс Герояў Савецкага Саюза (Беларусь)|гэтай старонкі]], спатрэбіцца больш за 300 паслядоўных змен. :::::Наколькі вы бачыце такую <u>дакладную (беспамылковую)</u> апрацоўку ботам артыкула дапушчальнай?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:10, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::Менавіта так і раблю, пераправяраю кожную перасылку, куды яна вядзе. Атрымоўваецца доўга, але нічога, спяшацца няма куды. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:13, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::г.зн. вы гатовыя выдаткаваць гады свайго жыцця, каб зрабіць гэта 1000000 (15000 розных пераадрасацыяў * меркавана ў сярэднім 65 уключэнняў кожнай з іх) раз, але ўручную? хмм... мусіць мне да вашага каласальнага фанатызму беспамылковасці відавочна далёка ;) Дзякую за тлумачэнне.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:19, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Не, не ўручную вядома, ботам. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:22, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::{{ping|Artsiom91}}так усё ж - скажыце калі ласка, ці лічыце вы падобныя 300 паслядоўных змен (а ў прасцейшыя артыкулы - ад 1 да 15-ці) у адзіны артыкул для беспамылковага выканання задання дапушчальнай? Таму што калі так - мой робат можа выканаць гэтае заданне ўжо і абсалютна беспамылкова.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:24, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::Рабіць 300 правак у артыкуле не трэба — толькі адну. Аднак перад тым, каб запісаць гэту адну праўку, можна пераправерыць усе 300 спасылак і зрабіць паслядоўна 300 змен, пасля чаго адзін раз запісаць. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:27, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::ідэя добрая, але я не магу рэалізаваць {{нп5|коллбек|||Callback (computer programming)}} з даччынага запыту ў бягучы. Яны выконваюцца сінхронна. Калі вы падкажаце, як рэалізаваць коллбек, то я рэалізую так, як вы гэта апісалі.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:32, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::Баюся не змагу дапамагчы, бо не ведаю на якой платформе і якім чынам рэалізуеце бота. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:40, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::мне не складана змяніць платформу. Калі вы ведаеце, на які можна рэалізаваць падобны коллбек - падкажыце.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:45, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::::Я карыстаюся DotNetWikiBot (гл. [[:ru:Википедия:Боты#.NET]]), там можна загружаць і апрацоўваць некалькі старонак адначасова, і ніякіх праблем, якія б патрабавалі рэалізацыю спецыяльных колбэкаў, не ўзнікае. Адпаведна, не вельмі разумею, якія праблемы могуць узнікнуць на іншых платформах. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:23, 21 сакавіка 2023 (+03) : {{ping|Be112}}, ваш бот заблакаваны за такія праўкі: [[Special:Diff/4405369]], [[Special:Diff/4405373]], [[Special:Diff/4405372]]. Яны не падпадаюць пад «мой робат можа выканаць гэтае заданне ўжо і абсалютна беспамылкова». Таму давайце гэтае заданне я выканаю самастойна, чым ужо займаюся.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:56, 21 сакавіка 2023 (+03) ::не бачу памылкі ў тым, каб выключаць заведама няслушныя назвы нават з чырвоных спасылак, якія так і не былі ніколі створаны. куды больш шкоднымі лічу вось [[special:diff/4405210|такія выпраўленні]], на якія, што цікава, вы нават не звярнулі ўвагі, але улічваючы блакіроўку, я нават не буду спрабаваць іх выпраўляць... Бо гэта проста немагчыма - у нас што тут [[гестапа]]? крок налева- крок направа - расстрэл?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:07, 21 сакавіка 2023 (+03) :::Боты блакуюцца, бо яны робяць '''масавыя''' праўкі, за якімі часта не можа сачыць нават уладальнік бота, што тады казаць пра іншых удзельнікаў. Адпаведна, з-за куды большай патэнцыйнай пагрозы раздзелу і адказнасць у ботаў большая. Прывёў тыя прыклады што знайшоў, не маю магчымасці хутка праглядзець усе праўкі бота, каб знайсці сярод іх найгоршыя. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:12, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::пра крэдыт даверу не чулі? Ці вы праглядаеце ўсе тысячы змен кожнага робата і блакуеце ледзь-што? Можа таму ў вас тут робатаў то і няма? праўкі, якія вы паказалі, як памылковыя, памылковыя толькі ў вашым суб'ектыўным прадстаўленні. Ніводнае правіла ці кансэнсус яны не парушаюць. Або прывядзіце якое правіла яны парушаюць ці неадкладна разблакуйце бота.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:31, 21 сакавіка 2023 (+03) :::::Крэдыт даверу даецца ўдзельнікам, а не алгарытмам. Цалкам добрасумленны ўдзельнік можа запусціць бота з памылкай, калі алгарытмы складаныя. Блакіроўка ў гэтым выпадку не азначае страту даверу, а спыняе проста зараз актыўныя патэнцыйна шкодныя дзеянні. «Ніводнае правіла ці кансэнсус яны не парушаюць» — бот псаваў перасылкі, гэта значыць пагаршаў стан артыкулаў, гэтага дастаткова для блакавання. Канкрэтна тут, памылка не новая, яе абмяркоўвалі вышэй, таму яе паўторнае з’яўленне мяне здзіўляе. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:41, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::::якія канкрэтна перасылкі ён сапсаваў? Там (у названых вамі прыкладах, як прычыны блакіроўкі) была чырвоная ссылка, чырвоная і засталася, толькі ўжо без слова "сяло".[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:46, 21 сакавіка 2023 (+03) :::::::У праўцы [[Special:Diff/4405373]] — так, аднак назва «імя Шаўчэнкі, Кіеў» некарэктная, слова «Сяло» тут неабходнае і яго нельга адкідваць. На жаль, калі спасылка чырвоная, то вызначыць, ці можна адкідваць слова «Сяло» з захаваннем карэктнасці вельмі складана. У праўцы [[Special:Diff/4405369]] заменена спасылка спасылкай на іншы артыкул, у праўцы [[Special:Diff/4405372]] — спасылкай на сябе. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:54, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::::::З першым - згодзен, што гэта магчымая памылка, але: ::::::::#гэта толькі адна з каля 200 выпраўленняў - не годна блакаванні. ::::::::#жадаючы, хто вырашыцца гэтую спасылку выправіць/напісаць артыкул, вызначана заўсёды можа паглядзець гісторыю рэдагавання і знайсці гэта так неабходнае для разумення слова "сяло". Ствараць артыкул "сяло імя шевченка", засноўваючыся на раней існавалай чырвонай спасылцы, пагодзіцеся - таксама недарэчна. ::::::::са другім - я не згодзен, што гэта памылка, але гэта мы з вамі абмяркоўваем сягоння [[Размовы з удзельнікам:Artsiom91#памылкі?|тут]]. ::::::::з трэцім - спасылкі на сябе не забаронены (яно нават не адлюстроўваецца як спасылка) - забаронены толькі ў выпадку, калі гэта спасылка на сябе праз старонку пераадрасацыі (такім чынам - рэкурсіўная спасылка). Такім чынам - гэта не памылка. А вось раней якая існавала спасылка =- як раз не проста памылковая, а забароненая правіламі - вы прапануеце яе вярнуць? Праўда? ;)[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:13, 21 сакавіка 2023 (+03) :::::::::«А вось раней якая існавала спасылка =- як раз не проста памылковая, а забароненая правіламі» — не так. Правіламі перасылкі з назваў, што пачынаюцца з «Горад», «Сяло» і іншага, не забаронены. Раней правілы наймення артыкулаў былі такія, што называліся [[Горад Мінск]], у 2017 годзе былі зменены, аднак спасылкі засталіся ў тэкстах. Таму яны састарэлыя, але не забароненыя (кажучы праграмісцкай мовай, obsolete). Памылкай жа лічыцца не тое, што ў нейкіх правілах забаронена, а тое, што не адпавядае логіцы тэксту. Калі ў тэксце маецца на ўвазе сяло, то і спасылка мусіць быць на сяло, а не гару, вобласць ці іншае. Наконт «хто вырашыцца гэтую спасылку выправіць», то ніхто не будзе хадзіць за ботам і выпраўляць, бо шмат, а выпраўленне «пры выпадку» можа расцягнуцца на годы. Прыкладам, падчас пераносу у 2017 годзе артыкул [[Горад Д’ябла]] быў па недяглядзе перанесены пад памылковую назву [[Д’ябла]]. Я гэта заўважыў і выправіў [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Горад_Д’ябла&action=history толькі праз пяць гадоў]. Што казаць пра перасылкі ўнутры артыкула, якія куды менш заўважны. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:25, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::Я разумею, што гэта спасылка на сяло, а не на гару, але, на маю думку, вы загразлі ў мностве жаданых выключэнняў замест таго, каб выканаць заданне, а ўжо потым выпраўляць спасылкі. Калі вы жадаеце, каб бот правільна апрацоўваў падобныя спасылкі (з канчатковымі невідавочнымі назовамі, у дадзеным выпадку - са зменай "сяло..." на "... (сяло)") вы бы хоць бы стварылі папярэдне ЎСЕ чырвоныя спасылкі з "няправільнымі "(сяло баланешты) назвамі і ПРАВІЛЬНЫМІ пераадрасацыямі ў іх (Баланешты (сяло)), у адваротным выпадку – робат вашыя думкі чытаць не ўмее, разумееце? І ў такім выпадку варта ўсталяванай логіцы па проста "адыманні" словы "сяло". Перастаньце імкнуцца за ідэалам... Ці мы зноў вернемся да мільёна правак уручную, замест у сотні ці тысячы разоў менш ручных правак (выпраўленняў такіх елдзінічных памылак) ужо пасля апрацоўкі ўсіх артыкулаў ботам. ::::::::::такім чынам, калі вы кажаце, што змена (выпраўленні яго памылак) пасля робата зойме гады, то ручное занясенне мільёна правак - стагоддзе. Што карацей?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:39, 21 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::Я не ведаю, як можна выправіць памылкі пасля бота, акрамя як уручную. Калі вы будзеце гэта рабіць уручную спамастойна ці апішаце алгарытм, які дазволіць выпраўляць ботам, то думаю можна будзе дазволіць боту працаваць і далей, нават з памылкамі, бо будзе ўпэўненасць што яны будуць выпраўлены. За ідэалам можна і не імкнуцца, але трэба каб пасля правак бота вікіпедыя стала лепш, а не горш. З цяперашняй яго працы гэта зусім невідавочна. Мэты жа выканаць гэтае заданне як мага хутчэй няма, ёсць мэта выправіць спасылкі, не псуючы пры гэтым артыкулы. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:50, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::з прыведзеных вамі прыкладаў толькі адна змена (з 200) "уводзіць у зман" (і тое, толькі калі перайсці па Чырвонай спасылцы, якая іменавала ў артыкуле ўсё роўна дакладна) - вельмі дзіўна, што для вас правільнасць (пры дапушчальным узроўні памылак) працы бота невідавочная. З прычыны гэтага я павінен канстатаваць, што з вашым, як аўтара задання, бачаннем аб выключнай беспамылковасці, выкананне задання ботам - немагчыма. ::::::::::::давайце перастанем уводзіць патэнцыйных жадаючых узяцца за апісаную (няпэўна) задачу. ::::::::::::{{not done}}[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:30, 22 сакавіка 2023 (+03) == Прыбіранне колераў з шаблонаў == З 2020 года не ўжываецца каляровасць для большасці шаблонаў, але пазначэнне колеру засталося ў выкліку шаблонаў у артыкулах. Трэба прыбраць адпаведны параметр. Гэта трэба зрабіць для: * шаблон {{Ш|Адміністрацыйная адзінка}} — прыбраць параметр «Колер1» і «Колер2» (напрыклад у артыкуле [[Андалусія]]) * шаблон {{Ш|Паўночная Амерыка паводле тэм}} (і падобныя для іншых кантынентаў) — прыбраць параметр «колер» (напрыклад у артыкуле [[Сцяг Кубы]]) * шаблон {{Ш|Чыгуначная станцыя}} — прыбраць параметры «Колер шрыфта» і «Колер» (напрыклад у артыкуле [[Янаў-Палескі (станцыя)]]) --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:35, 6 сакавіка 2023 (+03) :а для іншых ("колер": {{ш|мова}} у [[Украінская мова]], {{ш|краіна ў тэмах}} у [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]...)?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:35, 11 сакавіка 2023 (+03) :: Так, для іх таксама можна, прапісаў тыя шаблоны што ўспомніў, але могуць быць і яшчэ.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:11, 12 сакавіка 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}}а што наконт "Колер шрыфта" і "Колер" у {{ш|Чыгуначная станцыя}} у [[Жлобін (станцыя)]]? іх таксама абодва выдаляць? таму што чорны тэкст на сінім фоне відавочна глядзецца не будзе.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 10:32, 12 сакавіка 2023 (+03) :::: Так, выдаляць, зараз жа шэры фон, на ім нармальна выглядае. Параметры "Колер шрыфта" і "Колер" з шаблона {{ш|Чыгуначная станцыя}} прыбраны і ўвогуле ніяк не ўплываюць на адлюстраванне.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 10:44, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::{{ping|Be112}}, заблакаваў бота на дзень. Не трэба прыбіраць з усіх запар шаблонаў колеры, як [[Special:Diff/4374321|тут]], гэта можа псаваць артыкулы, трэба толькі з тых што пералічаны вышэй па пунктах і менавіта тыя параметры.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 18:18, 12 сакавіка 2023 (+03) ::::::{{done}} ::::::калі засталіся нейкія спрэчныя шаблоны, што робат выпадкова зачапіў, і не адмяніў (пакуль што адменены {{ш|Мінерал}}, {{ш|ФТкаманда}}, {{ш|Снукерны сезон}}, {{ш|Міжнародныя адносіны}}), прашу напісаць іх назвы тут, каб такія праўкі ботам жа адмяніць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:53, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::::Трэба вярнуць яшчэ ў шаблонах {{Ш|Лінія метрапалітэна}}, {{Ш|Сезон у НБА}}, {{Ш|Картка выбараў}}, {{Ш|Станцыя метро}}, {{Ш|Хакейны клуб}}, {{Ш|Напой}}, {{Ш|ХК-каманда}}, {{Ш|Персанаж «Зорных войнаў»}}, {{Ш|ФТкаманда2А}}. З шаблонам {{Ш|ФТкаманда}} не выпраўлены напрыклад артыкул [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2022/2023]]. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:21, 12 сакавіка 2023 (+03) ::::::: {{Ш|Пачатак схаванага блока}}, як у [[Special:Diff/4374320|гэтай праўцы]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2023 (+03) ::::::: {{Ш|Картка ўніверсітэта ЗША}}, як у [[Special:Diff/4374238|гэтай праўцы]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:29, 12 сакавіка 2023 (+03) ::::::: [[Special:Diff/4365950|тут]] увогуле штосьці незразумелае, так разумею трэба старонкі з {{Ш|ФутболТабліца4}} адкатваць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 00:06, 13 сакавіка 2023 (+03) ::::::::вернуць сцяг і адразу адкачу.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:33, 13 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Калі гаворка аб адмене праўкі (г.зн. дзе гэта было не трэба зусім) - мне патрэбныя толькі назвы шаблонаў. Калі ж гаворка пра тое, што выдаленне трэба, але зроблена не цалкам - дарэчныя і дэталі з прыкладамі.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:54, 13 сакавіка 2023 (+03) :::::::::Трэба адмяніць праўку ўсюды там, дзе ёсць пералічаныя вышэй шаблоны. Няма сітуацый, дзе штосьці недароблена і трэба зрабіць па-іншаму. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:24, 13 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::{{done}}[[Адмысловае:Contributions/95.133.68.7|95.133.68.7]] 23:37, 13 сакавіка 2023 (+03)[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:37, 13 сакавіка 2023 (+03) == нестандартныя задачы == {{Перанесена з|Размовы з удзельнікам:Be112#Бот}} Магу прапанаваць наступныя задачы для бота (нестандартныя, але і не вельмі складаныя): # Выправіць спасылкі ў шаблоне {{Ш|значэнні}}. Гэты шаблон мусіць даваць спасылку на неадназначнасць, але зараз бываюць старонкі, дзе ён спасылаецца на іншы артыкул або нават на саму старонку. Напрыклад [https://be.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=4339325 вось тут] я гэтую сітуацыю выпраўляў уручную. Дадаванне "2=" якраз будзе вырашаць праблему. # Выправіць парадак раздзелаў «Зноскі», «Літаратура» і «Спасылкі». Яны мусяць ісці менавіта ў такім парадку, але ў некаторых артыкулах ён іншы (часцей за ўсё, ідуць спачатку «Спасылкі», а потым «Зноскі»). Раздзел «Зноскі» звычайна страваецца шаблонам {{Ш|Зноскі}}. --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:02, 15 лютага 2023 (+03) :{{ping|Artsiom91}}Добрай раніцы, у абодвух выпадках праблема заключаецца не ў тым, як замяніць, а ў тым як адшукаць. Да прыкладу, у першым выпадку, я выказаў здагадку, што ўсе артыкулы з паказаным шаблонам, але без "(значэнне)" (а іх больш за 6000) - загадзя памылковыя, але пры праглядзе знойдзеных артыкулаў знайшоў [[Гідра (сузор’е)|вось гэтую]], дзе спасылка на старонку неадназначнасці - дакладная, але вось найменне [[Гідра|старонкі неадназначнасці]] - няслушнае. В.а. пры адсутнасці уніфікацыі немагчыма вызначыць крытэры, па якіх штосьці мяняць, без праверкі ў рэжыме рэальнага часу старонкі, куды спасылаецца шаблон на прадмет ці з'яўляецца яна старонкай неадназначнасці ці не, што, у цэлым, магчыма, але вельмі рэсурсаёмістае (з тэксту кожнага артыкула трэба вывуджваць назву старонкі, куды спасылаецца шаблон, затым, да прыкладу, запытваць тэкст ужо гэтага артыкула, аналізаваць яго, і толькі ў выпадку, калі гэта не старонка неадназначнасці... Рабіць незразумела што, бо ніякай уніфікацыі імёнаў старонкі неадназначнасцяў - не існуе - і адгадаць імя старонкі неадназначнасці для гэтага значэння - немагчыма. :Іншымі словамі - калі вы дапаможаце з крытэрам выбаркі "памылковых" артыкулаў з такім шаблонам і сапраўды вызначыць, што менавіта трэба зрабіць з шаблонам (проста дадаць "2=" пасля "|" - гэта самае простае) - то, так, гэта ўсё ( абедзве задачы) выканальна.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 07:07, 16 лютага 2023 (+03) :: Нейкая ўніфікацыя ёсць, старонкі неадназначнасцей заўсёды называюцца або без удакладненняў, або з удакладненнем « (значэнні)». У цэлым лепей глядзець на старонку, куды ідзе спасылка, і правяраць, ці з’яўляецца яна неадназначнасцю. Гэта сапраўды можа быць рэсурсаёмка, але не бачу тут праблемы з пункту гледжання правак, бо рэсурсы ідуць на загрузку і аналіз старонак, а не змяненне. На старонцы [[Гідра (сузор’е)]] стаіць шаблон {{Ш|значэнні2}}, у ім выпраўляць не трэба, ён заўсёды працуе правільна (так, зараз гэта перасылка, але гістарычна шаблон {{Ш|значэнні}} быў асобным і самастойна дадаваў удакладненне « (значэнні)», пасля быў перапрацаваны, адсюль гэтая праблема і з’явілася), такім чынам і колькасць старонак для праверкі зменшыцца. Калі правяраць іншую старонку на неадназначнасць складана, то можна для пачатку праверыць спасылкі «самога на сябе», то бок калі ў артыкуле [[Асіна]] стаіць {{tlp|значэнні|Асіна}}, то без дадатковых загрузак бачна, што гэта спасылка на гэтую ж старонку, і гэта можна выправіць дадаваннем «|2=».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:27, 16 лютага 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}}так, вы маеце рацыю, рэсурсы марнуюцца, у асноўным, лакальныя, а не серверныя, проста патрэбная будзе больш складаная працэдура праверкі. :::Але гэта таксама час ;) Вядома, задача сама па сабе нетрывіяльная, і таму - цікавая, хоць і супярэчыць вашым словам аб "нескладанасці" (бо яе рэалізацыя некалькі заблытаная). :::Дзякуй за ўдакладненне з гісторыяй шаблона "значэнні2" - але гэта сапраўды скароціць пошук, бо сапраўды для мяне той факт, што гэта перасылка - мела значэнне пры папярэднім пошуку і, адпаведна, аналізе задачы. :::Наконт спасылкі "на сабе" - так, вы маеце рацыю, гэта можна рабіць лакальна без дадатковых запытаў - спрабаваў уключыць такую праверку ў запыт пошуку, каб іх вылучыць з агульнага спісу, але ў мяне не выйшла. :::Таксама падчас даследавання яшчэ аднаго перанакіраванні - {{Ш|otheruses}}, я, па-першае, выявіў, што першую пастаўленую вамі задачу прасцей рабіць [[special:diff/4343499|вось так]]. Як вы гледзіце на такое рашэнне? :::А па-другое - выявіў некаторую колькасць памылковых пераадрасацыяў (у нікуды), як створаных аўтаматычна ([[Валынь]],[[Абеліск]],[[Руіны]],[[Лазаравічы]]), так і ўручную ([[Бленхеймскі палац]],[[Эўр (міфалогія)]],[[Трэк (ядзерная фізіка)]],[[Канстанцін Альшанскі (дэсантны карабель)]],[[Бітва пры Дырахіі (1081)]],[[Жалезны крыж]],[[Куру (касмадром)]],[[Іпадром (станцыя метро, Кіеў)]]). Што рабіць з такімі? Бо вялікая верагоднасць, што яны сустрэнуцца і ў працэсе апрацоўкі выключна {{Ш|значэнні}}. :::Да прыкладу, у [[схіленне (астраномія)]] - як шаблон не змяняй - старонкі неадназначнасці не існуе ні ў якім выглядзе. :::У прыкладзе ж [[плошча]] - з аднаго боку - для пастаўленай вамі задачы дастаткова проста выдаліць існуючы параметр, але з другога - навошта наогул патрэбен гэты шаблон там, калі старонкі нявызначанасці проста не існуе? Такім чынам - зусім незразумела, што ж менавіта лепш рабіць з такім адначасова і памылковым (пасылаецца на сябе) і бескарысным (старонкі неадназначнасці не існуе ў прынцыпе) шаблонам? :::У прыкладзе [[галактыка]] - ні даданне "2=" (тады будзе спасылацца на [[Галактыка, значэнні (значэнні)]]), што з'яўляецца асобнай памылкай наймення старонак неадназначнасці - не ў дужках, а праз коску) ні выдаленне параметра (тады будзе спасылацца на [[Галактыка (значэнні)]]) не дапаможа, бо старонкі неадназначнасці ні ў якім выглядзе ўсё роўна няма. :::Што рабіць у такіх выпадках?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 11:47, 16 лютага 2023 (+03) :::: Праўкі кшталту [[special:diff/4343499]] таксама дапамагаюць, толькі трэба сачыць, што спасылка мусіць ісці менавіта на асноўную назву старонкі з даданнем « (значэнні)», а не нешта іншае (напрыклад, у артыкуле [[Галактыка]] зараз стаіць {{tlp|значэнні|Млечны Шлях}}). Калі шаблон зараз стварае «чырвоную» спасылку, то змяняць яе не трэба. Такая спасылка не вельмі добрая, але з цягам часу старонкі неадназначнасцей могуць быць створаны. Таксама, старонкі з такімі спасылкамі збіраюцца ў катэгорыю [[:Катэгорыя:Іншыя значэнні: старонка не існуе]], яе перагляд і ачыстка складаюць асобную задачу, пэўна бот з ёй ужо не справіцца. Наконт сітуацыі з артыкулам [[плошча]], то на мой погляд спасылка на неіснуючую старонку лепей спасылкі «на самога сябе». Калі ўручную, то звычайна проста выдаляю шаблон, ацаніўшы што старонак з падобнымі назвамі не існуе і старонка неадназначнасці не з’явіцца ў будучыні — але для бота гэта будзе надта складана, таму можна зрабіць і спасылку на неіснуючую старонку. Прыклад з галактыкай не варта апрацоўваць, бо там зараз спасылка на неіснуючую старонку, але можна для надзейнасці не мяняць спасылкі, дзе ёсць коска ў назве.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:10, 16 лютага 2023 (+03) ::::: {{ping|Artsiom91}}так, з галактыкай я паспяшаўся (ды і тамака я паглядзеў не туды, а менавіта - дзе выкарыстоўваецца зусім іншы шаблон {{Ш|пра}}). ::::: Добра, тады, улічваючы вашы дапушчэнні з чырвонымі спасылкамі, зыходжу з таго, каб... толькі проста шукаць і выдаляць першы параметр шаблону {{Ш|значэнні}} (што проста дадасць " (значэнні)" да такой ужо існай спасылкі), калі ён супадае з назвай старонкі. Правільна? Ці я нешта выпусціў?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:40, 16 лютага 2023 (+03) :::::: Так, асноўную праблему такія праўкі вырашаць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:43, 16 лютага 2023 (+03) ::::::#{{Зроблена}} ::::::#{{ping|Artsiom91}}абмяркуем другую?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:36, 17 лютага 2023 (+03) ::::::: Так, можна. Сёння якраз давялося зрабіць адпаведную праўку, гл. [[special:diff/4344588]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:54, 17 лютага 2023 (+03) ::::::::{{ping|Artsiom91}}што наконт дадатковых раздзелаў у прамежку, як [[Хатынь|тут]]?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:21, 18 лютага 2023 (+03) ::::::::: {{ping|Be112}}, раздзелы «Зноскі», «Спасылкі» і «Літаратура» мусяць быць у самым канцы пасля ўсіх астатніх раздзелаў. Таму, калі ёсць магчымасць, то варта іх перанесці ўніз.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:27, 18 лютага 2023 (+03) ::::::::::{{ping|Artsiom91}}{{Ш|Бібліяінфармацыя}} [[special:diff/4347165#Літаратура|адносіцца да раздзела літаратуры]] ці [[special:diff/4347196|павінен знаходзіцца пасце раздзела спасылак (у канцы)]]? Задачу вельмі моцна ўскладняе немагчымасць ідэнтыфікаваць адназначна канец апошняга раздзела...[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 10:59, 19 лютага 2023 (+03) ::::::::::: {{ping|Be112}}, шаблоны {{Ш|Бібліяінфармацыя}} і іншыя навігацыйныя шаблоны ў канцы артыкула не адносяцца ні да якога раздзела, таму мусяць знаходзяцца ў самым канцы. Так, пэўна можа быць цяжка вызначыць канец раздзела. Думаю, варта лічыць, што калі радок пачынаецца з фігурнай дужкі, то гэта шаболн і ўжо ні да якога раздзела не адносіцца.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:04, 19 лютага 2023 (+03) ::::::::::::{{ping|Artsiom91}}добра. нажаль, такое не працуе, бо шаблоны [[special:diff/4346702|(у тым ліку ў падзеле літаратуры)]] бываюць не толькі навігацыйнымі[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 11:29, 19 лютага 2023 (+03) {{Шаблон:Адступленне|:::::::::::::}}Яшчэ [[Рагацік язычковы#Літаратура|прыклад]] [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 11:50, 19 лютага 2023 (+03) : Звычайна ў раздзелах літаратуры і спасылак шаблоны ідуць не ад пачатку радка, а пасля зорачкі. Навігацыйныя шаблоны ж ад пачатку радка.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:59, 19 лютага 2023 (+03) ::Так, не звярнуў на гэта ўвагі, паспрабую выкарыстоўваць. Што наконт падзелу [[Гардзей Кліманскі#Гл. таксама]] - дзе ён павінен знаходзіцца адносна зносак? Ён таксама часта сустракаецца [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:07, 19 лютага 2023 (+03) ::{{ping|Artsiom91}}...ці [[Антон Фурс#Гл. таксама|тут]]? [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:33, 19 лютага 2023 (+03) ::: Раздзел «Гл. таксама» мусіць быць перад раздзеламі «Зноскі», «Літаратура» і «Спасылкі».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:43, 19 лютага 2023 (+03) ::::{{ping|Artsiom91}}[[Інфарматыка|Добры прыклад]] для тэсту размяшчэння стандартных раздзелаў. Як тут? А куды падзець нататкі? [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:50, 19 лютага 2023 (+03) ::::: Так, размешчаны як трэба. Могуць быць раздзелы «Нататкі» ці «Заўвагі», тады яны ідуць пасля «Гл. таксама», перад «Зноскі».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:54, 19 лютага 2023 (+03) ::::::{{ping|Artsiom91}}А [[Заходні фронт Першай сусветнай вайны#Крыніцы|гэта]] яшчэ куды?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:40, 19 лютага 2023 (+03) ::::::: Назва раздзела «Крыніцы» састарэла, ён мусіць быць пераназваны або аб’яднаны з раздзеламі «Літаратура» або «Спасылкі». Бот пэўна не зможа яго апрацаваць у агульным выпадку, таму можна пакідаць яго як ёсць на сваім месцы.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:45, 19 лютага 2023 (+03) ::::::::колькі ж у яго назваў... [[Вялікае Княства Літоўскае#Першакрыніцы]] Яшчэ і назвы стандартных раздзелаў дублююцца.... [[Вялікае Княства Літоўскае#Літаратура]] [[Вялікае Княства Літоўскае#Літаратура 2]] [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:48, 19 лютага 2023 (+03) ::::::::: Так, раздзел «Спасылкі» таксама можа называцца «Вонкавыя спасылкі», «Знешнія спасылкі» і падобнае. Бачыў і проста паўтор раздзелаў (дадавалі раздзел, не заўважыўшы што ён ужо ёсць). Інакш як рукамі такое не выправіць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:52, 19 лютага 2023 (+03) {{ад|::::::::::}}дурдом, і тут ([[Праспект Ракасоўскага (Мінск)#Спасылкі]], [[Праспект Ракасоўскага (Мінск)#Спасылкі 2]]) дублююцца.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:57, 19 лютага 2023 (+03) і [[special:diff/4190333#Спасылкі|яшчэ]], на гэты раз дублююцца зноскі ({{Ш|зноскі}} {{Ш|заўвагі}})[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 14:10, 19 лютага 2023 (+03) выкарыстаны тэг <code>[[Пермскі нацыянальны даследчы політэхнічны ўніверсітэт#Зноскі|&lt;references /&gt;]]</code> [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 14:17, 19 лютага 2023 (+03) а гэта ([[Hogwarts Legacy#|Спасылкі]] замест зносак) ўвогуле ламае ўсю логіку... [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 14:23, 19 лютага 2023 (+03) {{ping|Artsiom91}}з прычыны няпоўнай пэўнасці задачы я не магу скласці пошукавы запыт без таймаўту, таму адзначаю гэтую задачу выкананай, бо тыя вынікі, што выдаваліся па запыце з таймаўтам, ужо апрацаваны. Калі ў вас атрымаецца скласці якасны пошукавы запыт з поўным пералікам артыкулаў якія падлягаюць апрацоўцы - можна працягнуць апрацоўку гэтай задачы ў гэтай тэме ці ў любой іншай у будучыні. {{Зроблена}}[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:26, 20 лютага 2023 (+03) == Сярэбраны / срэбраны == У сувязі з большай пашыранасцю катэгорй з назвай [https://be.m.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:PrefixIndex?prefix=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D1%8D%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A1%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B&namespace=0 сярэбраны] (больш за [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:PrefixIndex?prefix=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D1%8D%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A1%D1%80%D1%8D%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B&namespace=0 срэбраны]) варта прывесці да адзінага варыянту «сярэбраны». Падрабязнасці на старонцы [[Размовы:Рагозенскі сярэбраны скарб]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:20, 16 кастрычніка 2018 (MSK) == недаведнік == Прашу выдаліць поле „тэлефон” і яго значэнне з [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Адмысловае:Search&limit=500&offset=0&ns0=1&search=insource%3A%2Fтэлефон%5B+%3D%5D%2F+hastemplate%3AМузей 341 артыкула пра музеі] бо гэта парушае [[ВП:недаведнік]]. [[Адмысловае:Contributions/46.211.123.241|46.211.123.241]] 00:41, 6 лютага 2023 (+03) :{{Зроблена}} m30s5f6bwilqt5rscfy769gefgjdert 5227341 5227339 2026-10-26T14:30:48Z Feeleman 163471 /* Ліам -> Ліям */ 5227341 wikitext text/x-wiki {{Index box}} ''На гэтай старонцы дадавайце, калі ласка, запыты на работу, якая лепш атрымаецца ў ботаў.'' {{Заданні для ботаў}} == Ліам -> Ліям == Каля 115 спасылак на Ліам, якія неяк трэба падправіць. Рукамі гэта ўсё - часу няма :( [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:30, 26 кастрычніка 2026 (+03) == трыўмф* -> трыумф* == Вельмі частая памылка (каля 249 артыкулаў) якую ручкамі папраўляць будзе складана. Бо там яшчэ і трыумфальны, і трыумфатар, у агулам усе аднакаранёвыя пішуцца праз у. --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:04, 26 ліпеня 2026 (+03) :{{Зроблена}}. Сам прапанаваў, сам і зрабіў. Імаверна, сам жа і закрыю :). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:45, 12 жніўня 2026 (+03) == [[Шаблон:Крыніцы/Слоўнік іншамоўных слоў]] == Змясціў нумар старонкі у шаблон. Ці магчыма цяпер ботам перанесці ў яго нумары ў артыкулах?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 10:42, 25 верасня 2024 (+03) == Старонкі пра спадарожнікі планет == Было б добра дадаць (там, дзе няма) шаблоны:Картка, Крыніцы, Бібліяінфармацыя.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 07:45, 26 чэрвеня 2024 (+03) == Хічкок -> Хічкак == : Трэба ўсюды выправіць пад правільнае напісанне. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:22, 30 студзеня 2024 (+03) === Вынік === Усяго было 15 артыкулаў. Бот не спатрэбіўся. Выправіў рукамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:07, 28 лютага 2025 (+03) == Замена бібліяграфічнай спасылкі шаблонам == У шэрагу артыкулаў пра населеныя пункты Гомельскай вобласці ёсць такая бібліяграфічная спасылка: Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0 Можна было б замяніць яе адпаведным шаблонам: <nowiki>{{Крыніцы/ГВБ|1-1}}</nowiki> Спіс артыкулаў для аўтазамены можна атрымаць пошукам па паслядоўнасці сімвалаў <code>632с</code>. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 16:54, 29 студзеня 2024 (+03) :{{зроблена}} прайшоўся ботам па розных варыяцыях. Калі знойдзеце, дзе правілы не прымяніліся, прасігналізуйце калі ласка. Таксама буду замяняць пакрысе і іншыя тамы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:49, 6 красавіка 2026 (+03) == соцен -> соцень == У шэрагу артыкулаў пра віды роду [[Цыбуля|Allium]] можна было б замяніць ''соцен'' на ''соцень'' у кантэксце <code>яшчэ некалькі соцен відаў</code>. Гаджэтам выпраўлення арфаграфіі, на жаль, не атрымліваецца гэта зрабіць, бо тэкст для аўтазамены знаходзіцца ў шаблоне. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 16:49, 29 студзеня 2024 (+03) == "У 1921—1945 гадах" == Задача такая, змяніць "У 1921—1945 гадах" на "З 1921 года". Адначасова, пасля абзаца, які пачынаецца гэтым выразам, дадаць абзац: Пасля [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|паходу Чырвонай Арміі ў 1939 годзе]], у складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Магчыма, іншыя ўдзельнікі нешта яшчэ дадуць да задання. Я пачаў рабіў праз AWB, але аўтаматычна не магу дадаць абзац пра 1939 год, а артыкулах такіх 2000+. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:48, 2 снежня 2023 (+03) :Абмеркаванне і прапановы могуць быць [[Вікіпедыя:Форум#"У 1921-1945 гадах" і "З 1921 года"|тут]]. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:50, 2 снежня 2023 (+03) ::Я магу ўзяць на сябе задачу. У майго бота такіх абмежаванняў няма. Проста вызначыцеся з канкрэтнай задачай, уключаючы абнаўленні і дапаўненні. [[Удзельнік:Beafk|Beafk]] ([[Размовы з удзельнікам:Beafk|размовы]]) 06:39, 18 снежня 2023 (+03) == прасталінейны -> просталінейны == {{закрыта}} Трэба выправіць усе формы прасталінейны ў адпаведныя формы просталінейны. Нешта ў мяне праз AWB тэхнічна не атрымліваецца напісаць рэгулярны выраз. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 12:02, 19 верасня 2023 (+03) :Можна паспрабаваць так: :<syntaxhighlight lang="xml"><Typo word="прасталінейны" find="\b([пП])расталінейн(\w+)\b" replace="$1росталінейн$2" /></syntaxhighlight> [[Адмысловае:Contributions/78.158.4.110|78.158.4.110]] 12:18, 19 верасня 2023 (+03) ::Трэба каб яно спачатку знайшло ўсе формы прАсталінейн-, можна, вядома, рукамі знайсці ўсё, але дужа гэта доўга і ў працэсе яшчэ памылак можна нарабіць. [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 12:57, 19 верасня 2023 (+03) {{закрыта-канец}} Зроблена. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:55, 20 верасня 2023 (+03) == Ваўняны ў шарсцяны == Вітаю, калі ласка, па ўсім аб'ёме раздзелу патрэбна змяніць ваўняныя тканіны на шарсцяныя тканіны. Дзякуй за будучую працу--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 08:41, 18 мая 2023 (+03) :{{ping|Хомелка}}Прыклады змен, якія неабходна выканаць? Няўжо гэта ўсё ж не розныя тканіны ([[Баваўняная тканіна]], [[Шарсцяная тканіна]])? Калі не, то можа спачатку аб'яднаць самі артыкулы аб тканінах?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 14:42, 2 чэрвеня 2023 (+03) :: Баваўняныя (расліннае паходжанне) і шарсцяныя (жывёльнае паходжанне) - гэта рознае зусім. Размова пра ваўняныя ад [[воўна]]. Там гістарычна склалася, што матэрыял воўна, а тканіна - шарсцяная.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 14:45, 2 чэрвеня 2023 (+03) == Зламаныя зноскі == Вітаю. Выявілася такая праблемка, калі ў рэфах імя зноскі было не пазначана, то [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D1%83%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B7%D1%8C_%D1%83_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96&diff=4256196&oldid=4069552 пасля праўкі гэтага бота з'яўляецца памылка]--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 18:31, 10 сакавіка 2023 (+03) :[[meta:User talk:InternetArchiveBot#Empty ref name]][[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:12, 11 сакавіка 2023 (+03) == Катэгорыі для шаблонаў == Згодна з рэкамендацыяй [[Вікіпедыя:Катэгарызацыя#Катэгорыі па-за асноўнай прасторай]], шаблоны катэгарызуюцца ў падпрасторы [[:Катэгорыя:Шаблоны]], у катэгорыі для артыкулаў уваходзіць не павінны. Адпаведна, трэба прыбраць са старонак шаблонаў і іх дакументацый катэгорыі, якія не змяшчаюць спалучэнне «шаблон».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 14:04, 6 сакавіка 2023 (+03) :Як наконт [[Шаблон:На карце/Беларусь]] і [[:Катэгорыя:Шаблоны пазіцый на карце]] - гэта дапушчальная катэгорыя, або яе трэба выдаліць, як не падлягае падпрасторы [[:Катэгорыя:Шаблоны]] (бо тады яна павінна мець імя [[:Катэгорыя:Шаблоны:Шаблоны пазіцый на карце]])?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:18, 12 сакавіка 2023 (+03) :: Дапушчальныя катэгорыі, якія змяшчаюць спалучэнне літар "шаблон" (з вялікай або маленькай Ш). [[:Катэгорыя:Шаблоны пазіцый на карце]] падыходзіць, бывае напрыклад [[:Катэгорыя:Матэматычныя шаблоны]] і [[:Катэгорыя:Вікіпедыя:Падстаронкі шаблонаў]]. То бок неабавязкова пачынацца менавіта з Катэгорыя:Шаблоны: .--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:22, 12 сакавіка 2023 (+03) :::зноў жа ўсё ўпіраецца ва крытэры пошуку - катэгорый - больш за 90000, шаблонаў - больш за 25000. Пераборам гэта рабіць немагчыма.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 04:53, 14 сакавіка 2023 (+03) :{{ping|Artsiom91}} вы можаце ўявіць хаця б некалькі прыкладаў шаблонаў з падобнай праблемай? Гэта неабходна для тэсціравання.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 02:47, 18 сакавіка 2023 (+03) ::{{ping|Be112}}, такіх напрыклад шмат у катэгорыі [[:Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Снукерныя турніры]]. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:47, 18 сакавіка 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}}Пасля робата вам вызначана трэба будзе апрацаваць дадаткова [[special:diff/4390648|адзінкавыя праўкі]] ўручную на прадмет іх вернасці, бо я не магу ўлавіць тую неапісальную логіку прастаноўкі катэгорый, што ў такіх шаблонах прысутнічае.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 19:08, 18 сакавіка 2023 (+03) :::некаторыя шаблоны [[special:diff/4390957|застаюцца без катэгорый]][[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:01, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::Нармальна, буду прастаўляць уручную [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:03, 18 сакавіка 2023 (+03) :::вось такія сувязі - [[:Катэгорыя:Адценні]] -> [[Шаблон:Колеры]] -> [[Шаблон:Адценні аранжавага колеру]] - складана адсачыць: ужо неяк уручную гэта рабіце. Мабыць, трэба ці ігнараваць ці ўмову па прасторах рабіць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:10, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::Заблакаваў бота, бо робіць незразумела што. Вельмі часта псуе логіку шаблона. Нават калі трэба выдаліць шаблоны, чамусьці пераносіць у includeonly, што значыць у артыкулы, хоць гэтага не трэба. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:54, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::А як робат можа здагадацца – катэгорыю з шаблону трэба выдаляць зусім (г.зн. не адлюстроўваць ні ў шаблоне ні ў артыкуле) ці толькі не адлюстроўваць у шаблоне (г.зн. змясціць у includeonly)? Зніміце блакаванне - засталося апрацаваць ~1500 шаблонаў (з ~16000) - пасля ўжо будзем разбірацца са зробленымі зменамі. Рабіць выключэнні дзеля "правільнай" (што наогул незразумела што значыць пакуль што) апрацоўкі пакінутых 1500 шаблонаў? я не бачу сэнсу.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:01, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::зыходзячы з статыстыкі - бот сапраўды робіць змены ў менш за 4% апрацаваных шаблонаў, што азначае, што яшчэ 1500 апрацаваных шаблонаў пры гэтым працэнце дасць толькі ~60 новых змен. Затое ўжо сапраўды будзе ясна, што апрацаваны менавіта ўсе шаблоны. Разблакуйце.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:06, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::::Не трэба больш нічога апрацоўваць, трэба аткатваць усе зробленыя змены, бо ўсе яны робяць не тое што трэба. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:12, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::::у сэнсе ўсё? што, напрыклад, [[special:diff/4391201|тут]] не так? адмяніць змены проста. іх усяго 545 – гэта 5 хвілін часу. Вось толькі што значыць ваша "ўсё няправільна"?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:16, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Трэба выдаліць толькі тыя катэгорыі, што знаходзяцца ўнутры тэга noinclude (інакш ламаецца логіка шаблонаў, якія дадаюць катэгорыі ў артыкулы пры пэўных умовах), і не трэба пераносіць іх у тэг includeonly, то бок проста прыбраць і ўсё. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:31, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::::::у якім працэнце выпадкаў робат зрабіў менавіта так? у большасці выпадкаў ён перакладае катэгорыю са "ўсюды" ў "толькі ў артыкуле" (г.зн. змяшчае ў includeonly) ці [[special:diff/4391147|прыбірае бескарыснае дубляванне]] (змяшчаючы ў includeonly), г.зн. у пераважнай большасці выпадкаў бот працуе правільна. Дайце адпрацаваць яшчэ 70 шаблонаў - потым будзем "прыдумляць" як выправіць "сапсаваную логіку" у тых некалькіх адсотках змен, што ўжо зроблены.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:39, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::::зменам падлягае яшчэ 70 шаблонаў (з 1500). Можа ўсё ж дасце ўнесці ў іх змены робатам?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:20, 18 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Не, навошта. Для значнай часткі зробленых правак увогуле шаблоны былі ў парадку і не патрабавалі ніякага выпраўлення. А ганяць праўкі туды-сюды няма сэнсу. Тое што робат паспеў нарабіць я ўжо адкатваю. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:37, 18 сакавіка 2023 (+03) :::::::::я кажу пра новыя, яшчэ неапрацаваныя шаблоны, якія робат не паспеў апрацаваць да блакавання. Вы ж самі кажаце, што робат, у цэлым, адпрацаваў усё правільна. Дык дайце скончыць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:43, 18 сакавіка 2023 (+03) {{ping|Artsiom91}}Відаць, я не разумею сэнсу гэтага задання. Ці правільна я разумею, што бягучым заданнем больш няма сэнсу займацца?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:45, 18 сакавіка 2023 (+03) :Давайце разбірацца. У цэлым здаецца правільна разумееце, але магчыма не так лёгка адрозніваць катэгорыі, якія трэба апрацоўваць і якія не. У большасці выпадкаў катэгорыі прапісваюцца ў шаблонах у адным трох спосабаў: унутры noinclude, унутры includonly, або ні там ні там, але тады пры пэўных умовах (унутры #if і падобнага). Апрацоўваць трэба толькі першыя, бо толькі яны з’яўляюцца катэгорыямі самога шаблона. Па факце ж нярэдка тыя катэгорыі, якія былі ўнутры #if і падобных умоў пераносіліся ў includonly і ўжо без ніякіх умоў, што няправільна. Таму трэба апрацоўку катэгорый, што не трапляюць у noinclude, увогуле прыбраць, бо там звычайна ўсё нармальна. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:52, 18 сакавіка 2023 (+03) ::вельмі складана (немагчыма?) аддзяліць катэгорыі, якія знаходзяцца ва ўмове, т.я. немагчыма стварыць правіла, якое б адназначна апісвала "ўмову" цалкам, каб яго ігнараваць беспамылкова. Блытаніна ўзнікае з-за шматразовага выкарыстання фігурных дужак як для ўмоў, так і для зменных, што вельмі моцна ўскладняе такую задачу. а улічваючы, што такіх выпадкаў - ад сілы - дзясяткі - я не бачу сэнсу гэтым займацца, таму бот "памылкова" апрацоўвае і такія катэгорыі (але такія змены відавочна можна досыць хутка адмяніць і апрацаваць уручную, прынамсі бот паказвае такім зменай на патэнцыйную праблему бягучага задання). ::У пераліку катэгорый вы забыліся паказаць таксама тыя катэгорыі, што ўтрымліваюцца за межамі noinclude/includeonly, але бот іх звяртае і, у выпадку, калі катэгорыя не змяшчае словы "шаблон" змяшчае яе ў includeonly - што тут няправільна? noinclude таксама апрацоўваецца, але па прынцыпе не выдаленні "няправільнай" для шаблону катэгорыі, а памяшканні яе таксама ў includeonly. ::зноў жа паўтараю - трэба "дарабіць" яшчэ 70 шаблонаў, а потым ужо зыходзіць з існых змен, а не "на паўдарогі" змяняць логіку змен - інакш будзе суцэльная блытаніна... Калі вы згодны, што, у цэлым, бот робіць усё правільна , Дайце скончыць такія ботам.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:18, 18 сакавіка 2023 (+03) :::Не згодзен з тым, што бот робіць правільна. [[Special:diff/4391025|Вось такія праўкі]] проста памылковыя. Правільная праца бота не павінна выклікаць неабходнасць перагляду і тым больш неабходнасць адкату вялікай колькасці правак. Мне ўсё роўна трэба будзе пераглядаць усе праўкі, дадаваць катэгорыі там дзе трэба. Можаце апрацаваць тыя артыкулы, што засталіся, і проста скласці спіс тых, што трэба змяніць. Напішыце мне на старонку размоў, калі-небудзь выпраўлю. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:31, 18 сакавіка 2023 (+03) нешта я зусім не разумею логікі [[special:diff/4391216|гэтай змены]] вы ж вярнулі шаблон у катэгорыю, якая не адпавядае [[Вікіпедыя:Катэгарызацыя#Катэгорыі па-за асноўнай прасторай|рэкамендацыям, на якія вы ж дасылаліся ў пачатку]]...[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:29, 18 сакавіка 2023 (+03) :Так, што ж зробіш, у мяне няма магчымасці хутка пераглядзець 500+ правак. Калі-небудзь перагляджу і выпраўлю ўручную, як трэба. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:32, 18 сакавіка 2023 (+03) ::адмяняць 100% правак дзеля выпраўлення патэнцыйна няслушнай, якая патрабуе жывой увагі, 1%? Гэта недарэчна. Наце вам яшчэ 70 шаблонаў, дзе патэнцыйна неабходныя змены ў адпаведнасці з заданнем: {{Hider |title = Загаловак блока |content = [[Шаблон:Кавалер (дама) Вялікага крыжа ласкі магістра Мальтыйскага ордэна]]<br>[[Шаблон:Польшча, Генерал броні]]<br>[[Шаблон:Залаты крыж Заслугі з мячамі]]<br>[[Шаблон:Медаль абароны (Вялікабрытанія)]]<br>[[Шаблон:Ваенны медаль 1939—1945]]<br>[[Шаблон:Крыж За воінскую доблесць]]<br>[[Шаблон:Картка трамвая]]<br>[[Шаблон:Радыёстанцыя]]<br>[[Шаблон:МалПартала/Гродна]]<br>[[Шаблон:МалПартала/Кінематограф]]<br>[[Шаблон:Хакеіст2]]<br>[[Шаблон:Аэрапорт]]<br>[[Шаблон:Міфалагічны персанаж]]<br>[[Шаблон:Сайт]]<br>[[Шаблон:Раздзел Вікіпедыі]]<br>[[Шаблон:Кніжная серыя]]<br>[[Шаблон:Спектакль]]<br>[[Шаблон:Велагоншчык]]<br>[[Шаблон:Запаведная зона]]<br>[[Шаблон:Касмічная экспедыцыя да МКС]]<br>[[Шаблон:Хакейны клуб]]<br>[[Шаблон:Хвароба]]<br>[[Шаблон:Бальніца]]<br>[[Шаблон:Стадыён]]<br>[[Шаблон:Ордэн Князя Данілы I]]<br>[[Шаблон:Парк]]<br>[[Шаблон:Раён Масквы]]<br>[[Шаблон:Старажытны горад]]<br>[[Шаблон:Універсітэт]]<br>[[Шаблон:Rq/stress]]<br>[[Шаблон:Раён Берліна]]<br>[[Шаблон:Кіраўнікі Неапалітанскага каралеўства]]<br>[[Шаблон:Забруджванні]]<br>[[Шаблон:Планетарная туманнасць]]<br>[[Шаблон:Новы артыкул/Дакументацыя]]<br>[[Шаблон:Імя]]<br>[[Шаблон:Беларускі ордэн/Пералік узнагароджаных]]<br>[[Шаблон:Беларускі ордэн]]<br>[[Шаблон:Медаль імя Флорэнс Найтынгейл]]<br>[[Шаблон:Малая планета]]<br>[[Шаблон:Сорт]]<br>[[Шаблон:Твор сярэдневяковай літаратуры]]<br>[[Шаблон:ТБМ/Дакументацыя]]<br>[[Шаблон:Адзінкі ціску]]<br>[[Шаблон:Картка/Вікікрыніцы]]<br>[[Шаблон:Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь/Дакументацыя]]<br>[[Шаблон:Вялікія магістры Тэўтонскага ордэна]]<br>[[Шаблон:Песня]]<br>[[Шаблон:Вялікі крыж ордэна Саксен-Эрнесцінскага дому]]<br>[[Шаблон:Вялікі крыж ордэна Такоўскага крыжа]]<br>[[Шаблон:Румынскі крыж «За пераход цераз Дунай»]]<br>[[Шаблон:IPAc-en]]<br>[[Шаблон:Крыніцы/Хто жыве ў Беларусі]]<br>[[Шаблон:Кнігі пра Міжзем’е]]<br>[[Шаблон:Картка навуковай арганізацыі]]<br>[[Шаблон:Сімфоніі Моцарта]]<br>[[Шаблон:Картка персанажа]]<br>[[Шаблон:+ІПК/ВМ]]<br>[[Шаблон:+ІПК/]]<br>[[Шаблон:Медаль Вызвалення Клайпеды]]<br>[[Шаблон:WAM user 2018]]<br>[[Шаблон:Дамен верхняга ўзроўню]]<br>[[Шаблон:MSK+7]]<br>[[Шаблон:MSK+8]]<br>[[Шаблон:Шэф-камандор Легіёна Пашаны (Філіпіны)]]<br>[[Шаблон:Легенда спіса астэроідаў/Шапка]]<br>[[Шаблон:Аазіс]]<br>[[Шаблон:Кінапрэмія]]<br>[[Шаблон:Cite paper]]<br>[[Шаблон:Хімічны элемент]] |hidden =1 }} ::на гэтым прапаную бягучае заданне лічыць завершаным. {{done}} [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:00, 19 сакавіка 2023 (+03) == Ключ сартавання для асноўных артыкулаў катэгорый == Згодна з рэкамендацыяй [[Вікіпедыя:Катэгарызацыя#Катэгорыі-эпанімы]], асноўныя артыкулы катэгорый мусяць катэгарызавацца ў ёй з ключом « » (прагалам). Аднак, зараз у многіх выпадках стаіць катэгарызацыя без спецыяльнага ключа або з ключом «*», трэба гэта выправіць. Асноўнымі прапаную лічыць артыкулы, якія супадаюць па назве з катэгорыямі і ўваходзяць у іх.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 14:00, 6 сакавіка 2023 (+03) :але па якім крытэры знайсці "артыкулы, супадаючыя па назве з катэгорыямі"? Таксама задача была б больш зразумелая на які-небудзь прыкладзе...[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:11, 12 сакавіка 2023 (+03) :: Прыклад: [[:Катэгорыя:Мадурай]], у ёй асноўны артыкул [[Мадурай]]. Катэгорыя там запісана як <code><nowiki>[[Катэгорыя:Мадурай]]</nowiki></code>, без ключа сартавання, трэба зрабіць <code><nowiki>[[Катэгорыя:Мадурай| ]]</nowiki></code> — з пустым ключом. Шукаць пэўна лепей узяўшы ўсе назвы артыкулаў і ўсе назвы катэгорый, знайсці тыя што супадаюць па назве.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:27, 12 сакавіка 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}} а якія крытэры пошуку такіх артыкулаў?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 04:26, 14 сакавіка 2023 (+03) :::а як узяць усе назвы артыкулаў і ўсе назовы катэгорый? ;) Хіба недзе ёсць іх спіс? І нават калі ёсць - ці ёсць такі, які выходзіць за межы 5000 кэша (артыкул у вікіпедыі, калі што, больш за 200000)?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 04:29, 14 сакавіка 2023 (+03) :::: Не ведаю які сродкамі карыстаецеся для працы бота, я карыстаўся DotNetWikiBot (гл. [[:ru:Википедия:Боты#.NET]]), там можна атрымаць спіс усіх старонак пэўнай прасторы.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:36, 14 сакавіка 2023 (+03) :вы маеце на ўвазе зрабіць такія змены датычна поўнага спісу катэгорый ці толькі [[:Катэгорыя:Катэгорыі-эпанімы|катэгорый-эпанімаў]]? т.я. [[:Катэгорыя:Мадурай]] не ставіцца да такіх, прынамсі паводле існай структуры катэгорый.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:51, 14 сакавіка 2023 (+03) :: Маю на ўвазе зрабіць так: 1) атрымаць поўны спіс катэгорый і артыкулаў (толькі назвы), 2) з назваў катэгорый і артыкулаў выбраць толькі тыя, што супадаюць (іх ужо будзе не 200000, а значна меней), 3) апрацаваць атрыманы спіс эпанімаў. [[:Катэгорыя:Катэгорыі-эпанімы]] можна апрацаваць, але там сапраўды не ўсё, недапрацавана пакуль катэгарызацыя. Аднак, калі дадаць да іх населеныя пункты, адміністрацыйныя адзінкі, таксоны, універсітэты і факультэты, то амаль усё і будзе. Калі са спісам усіх старонках працаваць не атрымаецца, то можна зрабіць так.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:08, 14 сакавіка 2023 (+03) ::: як быць з [[102 да н.э.]]? [[d:Q44351|Вікідат]] ужо змяшчае [[d:Property:P910|сцвярджэнне]] і [[:Катэгорыя:102 да н.э.]] адлюстроўваецца нармальна, ці трэба дадаваць "| " да "<nowiki>[[</nowiki>Катэгорыя:102 да н.э.]]" у такі артыкул? калі няма, то як зрабіць у вікідаце пошук па наяўнасці запоўненай уласцівасці P910/P301?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:23, 14 сакавіка 2023 (+03) ::::Так, для гадоў таксама трэба ключ сартавання дадаваць. Вікіданыя можна спрабаваць выкарыстоўваць для вызначэння асноўных артыкулаў, але там далёка не заўсёды напоўнена. З дапамогай [[:d:Wikidata:SPARQL_query_service/Wikidata_Query_Help|SPARQL-запросаў]] можаце паспрабаваць штосьці атрымаць. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:55, 14 сакавіка 2023 (+03) :::::{{done}}, але часам трапляліся пераадрасацыі, доўга важдаўся з імі. Складана зразумець, як трэба было паводзіць сябе з імі - дадаваць катэгорыю прама на старонцы пераадрасацыі або на той, куды пераадрасацыя накіроўвае (бо тады імя катэгорыі і артыкулы неаднолькава і эфект ад "|" не назіраецца), у выніку - атрымалася сумесь (спачатку дадавалася прама на старонку пераадрасацыі - пры гэтым усё - указанне "асноўнага артыкула" у катэгорыі - выдатна падхапляла, потым - падобнае даданне катэгорыі ўжо выраблялася ў канчатковы артыкул пераадрасацыі, але, падобна, гэта не заўсёды "працуе", т.е. "| " дадаю, але ў катэгорыі не з'яўляецца "асноўны артыкул..." з указаннем артыкула з некалькі іншым, чым у катэгорыі назовам).[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:03, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::[[Мадурай]] не мяняў, з прычыны таго, што сувязь з катэгорыяй, як асноўнага артыкула (p910/p301, ) ужо існуе ў вікідаце. Па гэтым жа прынцыпе, напрыклад, [[special:diff/4379820|гэтая праўка]] з'яўляецца таксама залішняй.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:22, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::: Ключы сартавання патрэбны ў першую чаргу не для таго, каб пазначыць што артыкул асноўны ў катэгорыі, а для таго, каб у катэгорыі ён адлюстроўваўся першым. Вікіданыя гэта добра, але яны існуюць асоба і могуць мець разыходжанні. Усё ж адносіны паміж артыкуламі і катэгорыямі не заўсёды адназначныя, існуюць перасылкі, падобныя назвы і значэнні. --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:25, 15 сакавіка 2023 (+03) ::::::: але хіба [[мадурай]] не першы ў спісе артыкулаў катэгорыі дзякуючы вікідаце? У вікідаце існуе больш за 35000 звязаных такім чынам артыкулаў з катэгорыямі і далёка не ўсюды назвы не толькі не аднолькавыя, але нават іх сувязь на першы погляд невідавочная. Плюс, як я заўважыў - вікідата мае прыярытэт (г.зн. калі я ў артыкуле стаўлю ключ сартавання "| ", асноўнай усё роўна застаецца артыкул, паказаны ў вікідаце, а не той, што я паказаў. просты прыклад [[:Катэгорыя:.NET Framework]]+[[.NET Framework]]. каб не шарсціць усе такія больш за 35000 артыкулаў, патрэбны канкрэтныя прыклады, дзе ў такіх выпадках (існаванне сувязі ў вікідаце) такая змена (даданне ключа ў артыкул) сапраўды мэтазгодна. плюс, падобна, робат праігнараваў змену артыкулаў з ужо існым ключом "|*" (прыклад - [[Лацінскія абрады]]+[[:Катэгорыя:Заходнія літургічныя абрады]]) - трэба будзе зноўку прайсціся па такіх артыкулах.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:47, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::::[https://w.wiki/6Sen відавочная невідавочнасць спалучэння назваў у вікідаце]. артыкул [[Малдаўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка]] сапраўды не на першым месцы ў катэгорыі [[:Катэгорыя:Малдаўская ССР]] (калі казаць аб алфавітным спісе артыкулаў), але, як асноўны артыкул, - такі першы. І што рабіць у такім разе?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:06, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::::: Лепей не чапаць такія выпадкі, бо бот не можа праверыць, што гэта артыкул ''сапраўды'' асноўны, і не быў дададзены ў Вікіданыя, напрыклад, з-за аднолькавых назваў у іншай мове. ::::::::[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:18, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::::::але тады вяртаемся да падобных [[мадурай]], бо менавіта таму я такія і не чапаў (за выключэннем [[:Катэгорыя:.NET Framework]], дзе артыкулы, з якой у вікідаце звязана катэгорыя ў беларускамоўнай вікіпедыі няма, але цалкам супадаючая з назвай катэгорыі - ёсць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:24, 15 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::Выпадкі як Мадурай апрацоўваць трэба, бо 1) назва артыкула супадае з назвай катэгорыі, 2) артыкул уключаны ў гэтую катэгорыю. Адпаведна, у гэтым выпадку трэба паставіць пусты ключ сартавання. Новых катэгорый дадаваць не трэба. Што запісана ў Вікіданых не мае ролі. «Асноўны артыкул» паняцце вельмі неканкрэтнае, таму лепей на яго не завязвацца. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:33, 15 сакавіка 2023 (+03) {{ад|11}}ок, прайдуся яшчэ раз па супадаючым цалкам (!) у вікідаце назвам і па тых, дзе застаўся ключ "|*". Што рабіць з [[special:diff/4378894|такімі]] зменамі?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:57, 15 сакавіка 2023 (+03) :Не трэба нічога з імі рабіць, я перагляджу і папраўлю дзе трэба. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 14:02, 15 сакавіка 2023 (+03) ::што рабіць з [[пеніс]]ам?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 19:57, 15 сакавіка 2023 (+03) :::Не ўваходзіць у аднайменную катэгорыю, таму не чапаць. Дадаваць катэгорыі не трэба. Старонкі неадназначнасцей у цэлым можна ўсе прапускаць. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:00, 15 сакавіка 2023 (+03) ::::я не буду зараз ствараць выключэнняў... трэба апрацаваць 20000 артыкулаў... Таксама, як і не магу дазволіць сабе не дадаваць катэгорыі (бо яна відавочна часта неабходна, як тут - [[Шведская мова]]). Давайце метадам ад зваротнага - калі робат скончыць - калі што дзе вылезе - можна адмяніць. таксама я знайшоў больш за 2000 артыкулаў з ключом сартавання "*". Ці ёсць сэнс, не правяраючы наяўнасць катэгорый ці іх адпаведнасць назве артыкула проста яго памяняць на " "? Ці часам ключ сартавання "*" усё ж такі неабходзен?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:11, 15 сакавіка 2023 (+03) :::::Мяняць зорачку на прагал усюды не трэба, часам патрэбна менавіта яна. Трэба мяняць там жа, дзе і прастаўляць просто прагал. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:50, 15 сакавіка 2023 (+03) ::::::{{done}} засталося менш за 1500 артыкулаў са зорачкай. Я іх не правяраў.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 21:40, 15 сакавіка 2023 (+03) == Прастаўленне DEFAULTSORT == У многіх артыкулах пра людзей адсутнічае неабходнае сартаванне з дапамогай DEFAULTSORT. Прапаную паставіць аўтаматычна артыкулам з катэгорыі [[:Катэгорыя:Асобы]] паводле наступных прынцыпаў: * Выбраць артыкулы, у асноўнай назве (пасля адкідання ўдакладнення ў дужках) якіх тры словы, пры тым другое заканчваецца на «-іч» або «-на» (тады гэта лічыцца імем па бацьку). * Праверыць, ці ёсць у тэксце артыкула слова DEFAULTSORT. Калі ёсць, то нічога з артыкам не рабіць. * Калі слова DEFAULTSORT няма, то ў радку перад катэгорыямі (або, калі катэгорый няма, то ў самым нізе старонкі) паставіць для артыкула віду «Іван Іванавіч Іваноў» тэкст віду <code>DEFAULTSORT:Іваноў Іван Іванавіч</code>. Для нешматлікіх артыкулаў, дзе такое прастаўленне будзе некарэктна, можна будзе пасля выправіць уручную.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:51, 6 сакавіка 2023 (+03) :А як быць з [[Герадот]]ам і [[Ісус Хрыстос]]ом, [[Сяргей Пятровіч Новікаў (матэматык)]]ом ці [[Уільям Марцін]]ом? усяго артыкулаў аб персаналіях без дэфалтсорт - 1312[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:07, 12 сакавіка 2023 (+03) :: Менавіта з-за наяўнасці складаных выпадкаў (ёсць кітайскія і іншыя імёны) прапануецца для пачатку ўзяць усходнеславянскія імёны, дзе ёсць імя па бацьку. Старонку кшталту [[Сяргей Пятровіч Новікаў (матэматык)]] трэба апрацоўваць, адкінуўшы спачатку ўдакладненне ў дужках (напісаў пра гэта вышэй), тады якраз атрымаецца тры словы і другое заканчваецца на -іч.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:18, 12 сакавіка 2023 (+03) :::{{done}} па артыкулах з шаблонамі з [[:Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Асобы]]. Пошук па [[:Катэгорыя:Асобы]] немагчымы, а перабіраць 42135 артыкулаў з гэтай катэгорыі па адной недарэчна[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 04:19, 14 сакавіка 2023 (+03) ::::{{done}} па ўсёй [[:Катэгорыя:Асобы]][[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:55, 15 сакавіка 2023 (+03) == Выпраўленне перасылак з састарэлых назваў == У 2017 годзе [[Вікіпедыя:Абмеркаванне правіл/Новыя правілы наймення артыкулаў|змяніліся правілы наймення артыкулаў]], аднак засталіся шматлікія перасылкі са старых назваў у тэксце артыкула. Варта іх выправіць, замяніўшы напрыклад у тэксце артыкулаў <code>[[Горад Мінск]]</code> на <code>[[Мінск]]</code> і падобнае. Выпраўляць трэба перасылкі, якія пачынаюцца на «Горад», «Вёска», «Сяло», «Пасёлак», «Рака», «Возера», а таксама якія змяшчаюць коскі (зараз замест іх дужкі). Самі па сабе выпраўленні толькі спасылак малапажаданы, таму лепей рабіць разам з іншымі ботавыпраўленнямі як дадатковую праўку. --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:51, 6 сакавіка 2023 (+03) :Вызначыцеся, калі ласка, ці трэба гэта ці не, т.я. калі трэба, то няма сэнсу казаць, што як асобная задача для робата - гэта заданне непажадана да выканання (не так ужо іх і шмат), калі так, тое гэта можа парушыць [[m:Don't delete redirects|наступную рэкамендацыю]] (усе падобныя вікіспасылкі - сінія, т.к. зачыненыя [[special:diff/2690986|існуючымі пераадрасацыямі]], і, да прыкладу, на [[горад Мінск]] існуе крыху менш за тысячу спасылак).[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:54, 11 сакавіка 2023 (+03) :У тым сэнсе - што калі вы жадаеце пазбавіцца ад лішніх пераадрасацыяў ("горад..."...), то я разумею сэнс гэтага задання, але калі не, то... навошта?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:57, 11 сакавіка 2023 (+03) :: Тут асноўная мэта хутчэй у тым, што ўдзельнікі падчас рэдагавання выпраўляюць гэтыя перасылкі ўручную, марнуюць на гэта час і могуць зрабіць памылку, таму лепей гэта рабіць ботам. Пазбаўляцца ад перасылак пакуль не плануецца.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:14, 12 сакавіка 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}}логіка ламаецца аб [[special:diff/4365628|такое]]. што рабіць?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:08, 12 сакавіка 2023 (+03) :::: Трэба не проста выдаляць слова ў пачатку, а глядзець, ці з’яўляецца старонка перасылкай (бо ёсць напрыклад [[Горад Нью-Ёрк]] пра фільм), і калі так, то куды яна перасылае, і браць гэту назву.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:19, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::гэта вельмі складаная задача, якая патрабуе на кожную асобную змену (г.зн. калі такіх спасылак у артыкуле 10, то запатрабуецца 10 запытаў на змену спасылак у адзіным артыкуле) дадатковы запыт. <u>Можа ўсё ж мяняць падобныя спасылкі ў адпаведнасці з логікай (проста прыбіраць слова), а ўжо пасля выпраўляць "нелагічныя" выпадкі ўручную (бо іх відавочна мала)</u>? А то тады ўзнікае новае пытанне - што рабіць з [[грамада, Польшча|неіснуючымі спасылкамі]] ([[Вясковая гміна]])? І так заданне будзе разрастацца да бясконцасці, каб толькі ўлічыць усе выключэнні...[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:28, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::{{ping|Artsiom91}} {{up}} [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:36, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::: Мэта выпраўлення ботам — паменшыць ручную працу, таму зрабіць так каб потым выпраўляць уручную гэта не варыянт. Можна неяк загадзя скласці спіс правільных перасылак і менавіта іх замяняць. Неіснуючыя перасылкі не трэба змяняць, бо часам коска гэта правільная частка назвы (як [[Бывай, зброя!]]), і бот не можа гэта ўлічыць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:44, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::::{{ping|Artsiom91}} я з вамі нязгодны, што калі крытэрыі задання гэтак размытыя варта чакаць ад робата цуду ў выглядзе беспамылковай працы, але хай будзе па вашым. Аднак для гэтага, калі ласка, стварыце гэты самы "спіс правільных спасылак", якія варта выдаліць/замяніць з дакладным азначэннем (новым спісам) на што менавіта трэба іх замяніць. Каб потым не было так, як з [[#Катэгорыі для шаблонаў]], дзе вы, па сутнасці, грунтуючыся на адзінкавых памылках, адмянілі ўсе праўкі бота. і тады я з радасцю замяню роўна тое, што вы напішаце роўна на тое, што вы напішаце без усялякіх адхіленняў[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 11:29, 19 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Давайце пачнем з гарадоў Беларусі. Можна ўсе апрацаваць, якія ёсць у [[Гарады Беларусі#Спіс гарадоў Беларусі]]. Амаль для ўсіх трэба зрабіць замену віду «Горад Віцебск» → «Віцебск», гэта значыць проста прыбраць слова «Горад». Выключэнні, якія трэба апрацаваць інакш: [[Горад Чэрвень]] → [[Чэрвень (горад)]], [[Горад Бяроза]] → [[Бяроза (горад)]], [[Горад Бярозаўка]] → [[Бярозаўка (горад)]], [[Горад Косава]] → [[Косава (горад)]], [[Горад Свіслач]] → [[Свіслач (горад)]]. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:01, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::ок. А крытэры пошуку артыкулаў, у якіх неабходна рабіць замены, каб было адным спісам, не прывядзеце? Ці для кожнай асобнай прыведзенай замены ствараць асобны спіс артыкулаў?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 15:50, 19 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::Відаць, інакш як браць для кожнай старонкі віду «Горад Віцебск» спіс тых, што на яе спасылаюцца, не атрымаецца. Аднак, замены лепей рабіць адразу ўсе, а не па адным горадзе, каб напрыклад спасылкі ў артыкуле [[Гарады Брэсцкай вобласці]] былі выпраўлены адной праўкай. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 16:12, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::гэта значыць вы прапануеце стварыць і аб'яднаць 37 спісаў (32 з [[Гарады Беларусі#Спіс гарадоў Беларусі]] + 5 паказаных вышэй "выключэнняў"), потым стварыць 37 розных умоў (на кожны горад асобнае) і прайсціся па ўсім гэтым агульным спісе, замяняючы "адразу ўсе" сустракаемыя (але выключна з прадстаўленага вамі спісу) горада? А потым паўтараць гэта для кожнага новага горада, сяла і г.д.? Ці не лічыце вы такую рэалізацыю задачы некалькі неаптымальнай? Я не буду хадзіць вакол ды каля - я спрабую вас навесці на думку, што апрацаваць дзясяткі тысяч артыкулаў па адзінай (хай і дзесьці "памылковай", але што лёгка выправіць пазней) логіцы куды прасцей, чым тыя ж дзясяткі тысяч, але па сотні, для кожнай з якой ствараць сваю ўласную логіку (асобная назва горада, вёскі, там са дужкай, а там з коскі і г.д.). Ідэалу ў вікіпедыі не бывае - перастаньце за ім турыцца, асабліва ператвараючы працу робата - у ручную працу.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:05, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::проста прыдумайце адзіную логіку наймення і ёй прытрымлівайцеся, у т.л. змяняючы (ці ствараючы рэдырэкты на) тыя імёны артыкулаў, якія гэтай логіцы на бягучы момант не вынікаюць. Тады і робат зможа "беспамылкова" працаваць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:09, 19 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::Згодзен. Тады сам займуся выпраўленнем перасылак. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:14, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::так можа я працягну [[special:diff/4365628|падобныя змены]] (як ніяк логіка ўжо даўно гатова)? А вы ўжо тамака, дзе будзе неадпаведнасць, подрехтуете тое, што будзе выходзіць за рамкі гэтай логікі? Плюс у тым, што я змагу апрацаваць літаральна ўсе падобныя ўключэнні за адзін праход. абмеркаванне змен менавіта ў агульнай логікі змен для выканання задання вітаецца.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:03, 19 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::вось да чаго прыводзіць ручное рэгуляванне логікі... Вы лічыце [[special:diff/4395098|гэтую змену]] досыць дакладнай?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 02:02, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::::Можаце нічога не рабіць па гэтаму заданню, я сам яго выканаю. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:14, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::::добра, магчыма, [https://be.m.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2F%28%5C%5B%5C%5B%29%28%5BГг%5Dорад%7C%5BВв%5Dёска%7C%5BСс%5Dяло%7C%5BПп%5Dасёлак%7C%5BРр%5Dака%7C%5BВв%5Dозера%29+%2F&title=Адмысловае:Search&profile=advanced&fulltext=1&ns0=1 гэта] вам дапаможа.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 09:25, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::::{{ping|Artsiom91}}дазвольце ўсё ж пацікавіцца, як менавіта вы плануеце выканаць гэтае заданне, улічваючы, што існуе 23236 пераадрасаванняў у назве якіх ёсць слова "вёска", 5143 пераадрасаванняў у назве якіх ёсць слова "горад", 854 - у назве якіх ёсць слова "сяло", 1730 - "пасёлак", 2393 - "рака", 2014 - "возера", а няслушных пераадрасацыі, а менавіта - на старонкі неадназначнасці, з падобнымі назвамі існуе 1293? Не падумайце, што я іранізую, але мне і праўда цікава, як менавіта вы бачыце беспамылковую рэалізацыю такіх глабальных змен, бо ўручную гэта відавочна рабіць нерэальна, а аўтаматызавана - складана зрабіць беспамылкова.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:10, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::гэта магчыма, але толькі калі ўносіць змены на кожную такую праверку спасылкі на прадмет "дазволу пераадрасацыі" (г.зн. пошуку канчатковага мэтавага артыкула пераадрасацыі, калі такая мае месца, і яе падстаноўкі замест заменнай спасылкі), г.зн., да прыкладу, для такой "дакладнай" (беспамылковай) апрацоўкі, да прыкладу, вось [[Спіс Герояў Савецкага Саюза (Беларусь)|гэтай старонкі]], спатрэбіцца больш за 300 паслядоўных змен. :::::Наколькі вы бачыце такую <u>дакладную (беспамылковую)</u> апрацоўку ботам артыкула дапушчальнай?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:10, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::Менавіта так і раблю, пераправяраю кожную перасылку, куды яна вядзе. Атрымоўваецца доўга, але нічога, спяшацца няма куды. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:13, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::г.зн. вы гатовыя выдаткаваць гады свайго жыцця, каб зрабіць гэта 1000000 (15000 розных пераадрасацыяў * меркавана ў сярэднім 65 уключэнняў кожнай з іх) раз, але ўручную? хмм... мусіць мне да вашага каласальнага фанатызму беспамылковасці відавочна далёка ;) Дзякую за тлумачэнне.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:19, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Не, не ўручную вядома, ботам. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:22, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::{{ping|Artsiom91}}так усё ж - скажыце калі ласка, ці лічыце вы падобныя 300 паслядоўных змен (а ў прасцейшыя артыкулы - ад 1 да 15-ці) у адзіны артыкул для беспамылковага выканання задання дапушчальнай? Таму што калі так - мой робат можа выканаць гэтае заданне ўжо і абсалютна беспамылкова.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:24, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::Рабіць 300 правак у артыкуле не трэба — толькі адну. Аднак перад тым, каб запісаць гэту адну праўку, можна пераправерыць усе 300 спасылак і зрабіць паслядоўна 300 змен, пасля чаго адзін раз запісаць. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:27, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::ідэя добрая, але я не магу рэалізаваць {{нп5|коллбек|||Callback (computer programming)}} з даччынага запыту ў бягучы. Яны выконваюцца сінхронна. Калі вы падкажаце, як рэалізаваць коллбек, то я рэалізую так, як вы гэта апісалі.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:32, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::Баюся не змагу дапамагчы, бо не ведаю на якой платформе і якім чынам рэалізуеце бота. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:40, 20 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::::мне не складана змяніць платформу. Калі вы ведаеце, на які можна рэалізаваць падобны коллбек - падкажыце.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:45, 20 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::::Я карыстаюся DotNetWikiBot (гл. [[:ru:Википедия:Боты#.NET]]), там можна загружаць і апрацоўваць некалькі старонак адначасова, і ніякіх праблем, якія б патрабавалі рэалізацыю спецыяльных колбэкаў, не ўзнікае. Адпаведна, не вельмі разумею, якія праблемы могуць узнікнуць на іншых платформах. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:23, 21 сакавіка 2023 (+03) : {{ping|Be112}}, ваш бот заблакаваны за такія праўкі: [[Special:Diff/4405369]], [[Special:Diff/4405373]], [[Special:Diff/4405372]]. Яны не падпадаюць пад «мой робат можа выканаць гэтае заданне ўжо і абсалютна беспамылкова». Таму давайце гэтае заданне я выканаю самастойна, чым ужо займаюся.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:56, 21 сакавіка 2023 (+03) ::не бачу памылкі ў тым, каб выключаць заведама няслушныя назвы нават з чырвоных спасылак, якія так і не былі ніколі створаны. куды больш шкоднымі лічу вось [[special:diff/4405210|такія выпраўленні]], на якія, што цікава, вы нават не звярнулі ўвагі, але улічваючы блакіроўку, я нават не буду спрабаваць іх выпраўляць... Бо гэта проста немагчыма - у нас што тут [[гестапа]]? крок налева- крок направа - расстрэл?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:07, 21 сакавіка 2023 (+03) :::Боты блакуюцца, бо яны робяць '''масавыя''' праўкі, за якімі часта не можа сачыць нават уладальнік бота, што тады казаць пра іншых удзельнікаў. Адпаведна, з-за куды большай патэнцыйнай пагрозы раздзелу і адказнасць у ботаў большая. Прывёў тыя прыклады што знайшоў, не маю магчымасці хутка праглядзець усе праўкі бота, каб знайсці сярод іх найгоршыя. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:12, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::пра крэдыт даверу не чулі? Ці вы праглядаеце ўсе тысячы змен кожнага робата і блакуеце ледзь-што? Можа таму ў вас тут робатаў то і няма? праўкі, якія вы паказалі, як памылковыя, памылковыя толькі ў вашым суб'ектыўным прадстаўленні. Ніводнае правіла ці кансэнсус яны не парушаюць. Або прывядзіце якое правіла яны парушаюць ці неадкладна разблакуйце бота.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:31, 21 сакавіка 2023 (+03) :::::Крэдыт даверу даецца ўдзельнікам, а не алгарытмам. Цалкам добрасумленны ўдзельнік можа запусціць бота з памылкай, калі алгарытмы складаныя. Блакіроўка ў гэтым выпадку не азначае страту даверу, а спыняе проста зараз актыўныя патэнцыйна шкодныя дзеянні. «Ніводнае правіла ці кансэнсус яны не парушаюць» — бот псаваў перасылкі, гэта значыць пагаршаў стан артыкулаў, гэтага дастаткова для блакавання. Канкрэтна тут, памылка не новая, яе абмяркоўвалі вышэй, таму яе паўторнае з’яўленне мяне здзіўляе. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:41, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::::якія канкрэтна перасылкі ён сапсаваў? Там (у названых вамі прыкладах, як прычыны блакіроўкі) была чырвоная ссылка, чырвоная і засталася, толькі ўжо без слова "сяло".[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 22:46, 21 сакавіка 2023 (+03) :::::::У праўцы [[Special:Diff/4405373]] — так, аднак назва «імя Шаўчэнкі, Кіеў» некарэктная, слова «Сяло» тут неабходнае і яго нельга адкідваць. На жаль, калі спасылка чырвоная, то вызначыць, ці можна адкідваць слова «Сяло» з захаваннем карэктнасці вельмі складана. У праўцы [[Special:Diff/4405369]] заменена спасылка спасылкай на іншы артыкул, у праўцы [[Special:Diff/4405372]] — спасылкай на сябе. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:54, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::::::З першым - згодзен, што гэта магчымая памылка, але: ::::::::#гэта толькі адна з каля 200 выпраўленняў - не годна блакаванні. ::::::::#жадаючы, хто вырашыцца гэтую спасылку выправіць/напісаць артыкул, вызначана заўсёды можа паглядзець гісторыю рэдагавання і знайсці гэта так неабходнае для разумення слова "сяло". Ствараць артыкул "сяло імя шевченка", засноўваючыся на раней існавалай чырвонай спасылцы, пагодзіцеся - таксама недарэчна. ::::::::са другім - я не згодзен, што гэта памылка, але гэта мы з вамі абмяркоўваем сягоння [[Размовы з удзельнікам:Artsiom91#памылкі?|тут]]. ::::::::з трэцім - спасылкі на сябе не забаронены (яно нават не адлюстроўваецца як спасылка) - забаронены толькі ў выпадку, калі гэта спасылка на сябе праз старонку пераадрасацыі (такім чынам - рэкурсіўная спасылка). Такім чынам - гэта не памылка. А вось раней якая існавала спасылка =- як раз не проста памылковая, а забароненая правіламі - вы прапануеце яе вярнуць? Праўда? ;)[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:13, 21 сакавіка 2023 (+03) :::::::::«А вось раней якая існавала спасылка =- як раз не проста памылковая, а забароненая правіламі» — не так. Правіламі перасылкі з назваў, што пачынаюцца з «Горад», «Сяло» і іншага, не забаронены. Раней правілы наймення артыкулаў былі такія, што называліся [[Горад Мінск]], у 2017 годзе былі зменены, аднак спасылкі засталіся ў тэкстах. Таму яны састарэлыя, але не забароненыя (кажучы праграмісцкай мовай, obsolete). Памылкай жа лічыцца не тое, што ў нейкіх правілах забаронена, а тое, што не адпавядае логіцы тэксту. Калі ў тэксце маецца на ўвазе сяло, то і спасылка мусіць быць на сяло, а не гару, вобласць ці іншае. Наконт «хто вырашыцца гэтую спасылку выправіць», то ніхто не будзе хадзіць за ботам і выпраўляць, бо шмат, а выпраўленне «пры выпадку» можа расцягнуцца на годы. Прыкладам, падчас пераносу у 2017 годзе артыкул [[Горад Д’ябла]] быў па недяглядзе перанесены пад памылковую назву [[Д’ябла]]. Я гэта заўважыў і выправіў [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Горад_Д’ябла&action=history толькі праз пяць гадоў]. Што казаць пра перасылкі ўнутры артыкула, якія куды менш заўважны. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:25, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::Я разумею, што гэта спасылка на сяло, а не на гару, але, на маю думку, вы загразлі ў мностве жаданых выключэнняў замест таго, каб выканаць заданне, а ўжо потым выпраўляць спасылкі. Калі вы жадаеце, каб бот правільна апрацоўваў падобныя спасылкі (з канчатковымі невідавочнымі назовамі, у дадзеным выпадку - са зменай "сяло..." на "... (сяло)") вы бы хоць бы стварылі папярэдне ЎСЕ чырвоныя спасылкі з "няправільнымі "(сяло баланешты) назвамі і ПРАВІЛЬНЫМІ пераадрасацыямі ў іх (Баланешты (сяло)), у адваротным выпадку – робат вашыя думкі чытаць не ўмее, разумееце? І ў такім выпадку варта ўсталяванай логіцы па проста "адыманні" словы "сяло". Перастаньце імкнуцца за ідэалам... Ці мы зноў вернемся да мільёна правак уручную, замест у сотні ці тысячы разоў менш ручных правак (выпраўленняў такіх елдзінічных памылак) ужо пасля апрацоўкі ўсіх артыкулаў ботам. ::::::::::такім чынам, калі вы кажаце, што змена (выпраўленні яго памылак) пасля робата зойме гады, то ручное занясенне мільёна правак - стагоддзе. Што карацей?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:39, 21 сакавіка 2023 (+03) :::::::::::Я не ведаю, як можна выправіць памылкі пасля бота, акрамя як уручную. Калі вы будзеце гэта рабіць уручную спамастойна ці апішаце алгарытм, які дазволіць выпраўляць ботам, то думаю можна будзе дазволіць боту працаваць і далей, нават з памылкамі, бо будзе ўпэўненасць што яны будуць выпраўлены. За ідэалам можна і не імкнуцца, але трэба каб пасля правак бота вікіпедыя стала лепш, а не горш. З цяперашняй яго працы гэта зусім невідавочна. Мэты жа выканаць гэтае заданне як мага хутчэй няма, ёсць мэта выправіць спасылкі, не псуючы пры гэтым артыкулы. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:50, 21 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::::з прыведзеных вамі прыкладаў толькі адна змена (з 200) "уводзіць у зман" (і тое, толькі калі перайсці па Чырвонай спасылцы, якая іменавала ў артыкуле ўсё роўна дакладна) - вельмі дзіўна, што для вас правільнасць (пры дапушчальным узроўні памылак) працы бота невідавочная. З прычыны гэтага я павінен канстатаваць, што з вашым, як аўтара задання, бачаннем аб выключнай беспамылковасці, выкананне задання ботам - немагчыма. ::::::::::::давайце перастанем уводзіць патэнцыйных жадаючых узяцца за апісаную (няпэўна) задачу. ::::::::::::{{not done}}[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:30, 22 сакавіка 2023 (+03) == Прыбіранне колераў з шаблонаў == З 2020 года не ўжываецца каляровасць для большасці шаблонаў, але пазначэнне колеру засталося ў выкліку шаблонаў у артыкулах. Трэба прыбраць адпаведны параметр. Гэта трэба зрабіць для: * шаблон {{Ш|Адміністрацыйная адзінка}} — прыбраць параметр «Колер1» і «Колер2» (напрыклад у артыкуле [[Андалусія]]) * шаблон {{Ш|Паўночная Амерыка паводле тэм}} (і падобныя для іншых кантынентаў) — прыбраць параметр «колер» (напрыклад у артыкуле [[Сцяг Кубы]]) * шаблон {{Ш|Чыгуначная станцыя}} — прыбраць параметры «Колер шрыфта» і «Колер» (напрыклад у артыкуле [[Янаў-Палескі (станцыя)]]) --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:35, 6 сакавіка 2023 (+03) :а для іншых ("колер": {{ш|мова}} у [[Украінская мова]], {{ш|краіна ў тэмах}} у [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]...)?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:35, 11 сакавіка 2023 (+03) :: Так, для іх таксама можна, прапісаў тыя шаблоны што ўспомніў, але могуць быць і яшчэ.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:11, 12 сакавіка 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}}а што наконт "Колер шрыфта" і "Колер" у {{ш|Чыгуначная станцыя}} у [[Жлобін (станцыя)]]? іх таксама абодва выдаляць? таму што чорны тэкст на сінім фоне відавочна глядзецца не будзе.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 10:32, 12 сакавіка 2023 (+03) :::: Так, выдаляць, зараз жа шэры фон, на ім нармальна выглядае. Параметры "Колер шрыфта" і "Колер" з шаблона {{ш|Чыгуначная станцыя}} прыбраны і ўвогуле ніяк не ўплываюць на адлюстраванне.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 10:44, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::{{ping|Be112}}, заблакаваў бота на дзень. Не трэба прыбіраць з усіх запар шаблонаў колеры, як [[Special:Diff/4374321|тут]], гэта можа псаваць артыкулы, трэба толькі з тых што пералічаны вышэй па пунктах і менавіта тыя параметры.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 18:18, 12 сакавіка 2023 (+03) ::::::{{done}} ::::::калі засталіся нейкія спрэчныя шаблоны, што робат выпадкова зачапіў, і не адмяніў (пакуль што адменены {{ш|Мінерал}}, {{ш|ФТкаманда}}, {{ш|Снукерны сезон}}, {{ш|Міжнародныя адносіны}}), прашу напісаць іх назвы тут, каб такія праўкі ботам жа адмяніць.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 20:53, 12 сакавіка 2023 (+03) :::::::Трэба вярнуць яшчэ ў шаблонах {{Ш|Лінія метрапалітэна}}, {{Ш|Сезон у НБА}}, {{Ш|Картка выбараў}}, {{Ш|Станцыя метро}}, {{Ш|Хакейны клуб}}, {{Ш|Напой}}, {{Ш|ХК-каманда}}, {{Ш|Персанаж «Зорных войнаў»}}, {{Ш|ФТкаманда2А}}. З шаблонам {{Ш|ФТкаманда}} не выпраўлены напрыклад артыкул [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2022/2023]]. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:21, 12 сакавіка 2023 (+03) ::::::: {{Ш|Пачатак схаванага блока}}, як у [[Special:Diff/4374320|гэтай праўцы]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2023 (+03) ::::::: {{Ш|Картка ўніверсітэта ЗША}}, як у [[Special:Diff/4374238|гэтай праўцы]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:29, 12 сакавіка 2023 (+03) ::::::: [[Special:Diff/4365950|тут]] увогуле штосьці незразумелае, так разумею трэба старонкі з {{Ш|ФутболТабліца4}} адкатваць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 00:06, 13 сакавіка 2023 (+03) ::::::::вернуць сцяг і адразу адкачу.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:33, 13 сакавіка 2023 (+03) ::::::::Калі гаворка аб адмене праўкі (г.зн. дзе гэта было не трэба зусім) - мне патрэбныя толькі назвы шаблонаў. Калі ж гаворка пра тое, што выдаленне трэба, але зроблена не цалкам - дарэчныя і дэталі з прыкладамі.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:54, 13 сакавіка 2023 (+03) :::::::::Трэба адмяніць праўку ўсюды там, дзе ёсць пералічаныя вышэй шаблоны. Няма сітуацый, дзе штосьці недароблена і трэба зрабіць па-іншаму. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:24, 13 сакавіка 2023 (+03) ::::::::::{{done}}[[Адмысловае:Contributions/95.133.68.7|95.133.68.7]] 23:37, 13 сакавіка 2023 (+03)[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 23:37, 13 сакавіка 2023 (+03) == нестандартныя задачы == {{Перанесена з|Размовы з удзельнікам:Be112#Бот}} Магу прапанаваць наступныя задачы для бота (нестандартныя, але і не вельмі складаныя): # Выправіць спасылкі ў шаблоне {{Ш|значэнні}}. Гэты шаблон мусіць даваць спасылку на неадназначнасць, але зараз бываюць старонкі, дзе ён спасылаецца на іншы артыкул або нават на саму старонку. Напрыклад [https://be.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=4339325 вось тут] я гэтую сітуацыю выпраўляў уручную. Дадаванне "2=" якраз будзе вырашаць праблему. # Выправіць парадак раздзелаў «Зноскі», «Літаратура» і «Спасылкі». Яны мусяць ісці менавіта ў такім парадку, але ў некаторых артыкулах ён іншы (часцей за ўсё, ідуць спачатку «Спасылкі», а потым «Зноскі»). Раздзел «Зноскі» звычайна страваецца шаблонам {{Ш|Зноскі}}. --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:02, 15 лютага 2023 (+03) :{{ping|Artsiom91}}Добрай раніцы, у абодвух выпадках праблема заключаецца не ў тым, як замяніць, а ў тым як адшукаць. Да прыкладу, у першым выпадку, я выказаў здагадку, што ўсе артыкулы з паказаным шаблонам, але без "(значэнне)" (а іх больш за 6000) - загадзя памылковыя, але пры праглядзе знойдзеных артыкулаў знайшоў [[Гідра (сузор’е)|вось гэтую]], дзе спасылка на старонку неадназначнасці - дакладная, але вось найменне [[Гідра|старонкі неадназначнасці]] - няслушнае. В.а. пры адсутнасці уніфікацыі немагчыма вызначыць крытэры, па якіх штосьці мяняць, без праверкі ў рэжыме рэальнага часу старонкі, куды спасылаецца шаблон на прадмет ці з'яўляецца яна старонкай неадназначнасці ці не, што, у цэлым, магчыма, але вельмі рэсурсаёмістае (з тэксту кожнага артыкула трэба вывуджваць назву старонкі, куды спасылаецца шаблон, затым, да прыкладу, запытваць тэкст ужо гэтага артыкула, аналізаваць яго, і толькі ў выпадку, калі гэта не старонка неадназначнасці... Рабіць незразумела што, бо ніякай уніфікацыі імёнаў старонкі неадназначнасцяў - не існуе - і адгадаць імя старонкі неадназначнасці для гэтага значэння - немагчыма. :Іншымі словамі - калі вы дапаможаце з крытэрам выбаркі "памылковых" артыкулаў з такім шаблонам і сапраўды вызначыць, што менавіта трэба зрабіць з шаблонам (проста дадаць "2=" пасля "|" - гэта самае простае) - то, так, гэта ўсё ( абедзве задачы) выканальна.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 07:07, 16 лютага 2023 (+03) :: Нейкая ўніфікацыя ёсць, старонкі неадназначнасцей заўсёды называюцца або без удакладненняў, або з удакладненнем « (значэнні)». У цэлым лепей глядзець на старонку, куды ідзе спасылка, і правяраць, ці з’яўляецца яна неадназначнасцю. Гэта сапраўды можа быць рэсурсаёмка, але не бачу тут праблемы з пункту гледжання правак, бо рэсурсы ідуць на загрузку і аналіз старонак, а не змяненне. На старонцы [[Гідра (сузор’е)]] стаіць шаблон {{Ш|значэнні2}}, у ім выпраўляць не трэба, ён заўсёды працуе правільна (так, зараз гэта перасылка, але гістарычна шаблон {{Ш|значэнні}} быў асобным і самастойна дадаваў удакладненне « (значэнні)», пасля быў перапрацаваны, адсюль гэтая праблема і з’явілася), такім чынам і колькасць старонак для праверкі зменшыцца. Калі правяраць іншую старонку на неадназначнасць складана, то можна для пачатку праверыць спасылкі «самога на сябе», то бок калі ў артыкуле [[Асіна]] стаіць {{tlp|значэнні|Асіна}}, то без дадатковых загрузак бачна, што гэта спасылка на гэтую ж старонку, і гэта можна выправіць дадаваннем «|2=».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:27, 16 лютага 2023 (+03) :::{{ping|Artsiom91}}так, вы маеце рацыю, рэсурсы марнуюцца, у асноўным, лакальныя, а не серверныя, проста патрэбная будзе больш складаная працэдура праверкі. :::Але гэта таксама час ;) Вядома, задача сама па сабе нетрывіяльная, і таму - цікавая, хоць і супярэчыць вашым словам аб "нескладанасці" (бо яе рэалізацыя некалькі заблытаная). :::Дзякуй за ўдакладненне з гісторыяй шаблона "значэнні2" - але гэта сапраўды скароціць пошук, бо сапраўды для мяне той факт, што гэта перасылка - мела значэнне пры папярэднім пошуку і, адпаведна, аналізе задачы. :::Наконт спасылкі "на сабе" - так, вы маеце рацыю, гэта можна рабіць лакальна без дадатковых запытаў - спрабаваў уключыць такую праверку ў запыт пошуку, каб іх вылучыць з агульнага спісу, але ў мяне не выйшла. :::Таксама падчас даследавання яшчэ аднаго перанакіраванні - {{Ш|otheruses}}, я, па-першае, выявіў, што першую пастаўленую вамі задачу прасцей рабіць [[special:diff/4343499|вось так]]. Як вы гледзіце на такое рашэнне? :::А па-другое - выявіў некаторую колькасць памылковых пераадрасацыяў (у нікуды), як створаных аўтаматычна ([[Валынь]],[[Абеліск]],[[Руіны]],[[Лазаравічы]]), так і ўручную ([[Бленхеймскі палац]],[[Эўр (міфалогія)]],[[Трэк (ядзерная фізіка)]],[[Канстанцін Альшанскі (дэсантны карабель)]],[[Бітва пры Дырахіі (1081)]],[[Жалезны крыж]],[[Куру (касмадром)]],[[Іпадром (станцыя метро, Кіеў)]]). Што рабіць з такімі? Бо вялікая верагоднасць, што яны сустрэнуцца і ў працэсе апрацоўкі выключна {{Ш|значэнні}}. :::Да прыкладу, у [[схіленне (астраномія)]] - як шаблон не змяняй - старонкі неадназначнасці не існуе ні ў якім выглядзе. :::У прыкладзе ж [[плошча]] - з аднаго боку - для пастаўленай вамі задачы дастаткова проста выдаліць існуючы параметр, але з другога - навошта наогул патрэбен гэты шаблон там, калі старонкі нявызначанасці проста не існуе? Такім чынам - зусім незразумела, што ж менавіта лепш рабіць з такім адначасова і памылковым (пасылаецца на сябе) і бескарысным (старонкі неадназначнасці не існуе ў прынцыпе) шаблонам? :::У прыкладзе [[галактыка]] - ні даданне "2=" (тады будзе спасылацца на [[Галактыка, значэнні (значэнні)]]), што з'яўляецца асобнай памылкай наймення старонак неадназначнасці - не ў дужках, а праз коску) ні выдаленне параметра (тады будзе спасылацца на [[Галактыка (значэнні)]]) не дапаможа, бо старонкі неадназначнасці ні ў якім выглядзе ўсё роўна няма. :::Што рабіць у такіх выпадках?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 11:47, 16 лютага 2023 (+03) :::: Праўкі кшталту [[special:diff/4343499]] таксама дапамагаюць, толькі трэба сачыць, што спасылка мусіць ісці менавіта на асноўную назву старонкі з даданнем « (значэнні)», а не нешта іншае (напрыклад, у артыкуле [[Галактыка]] зараз стаіць {{tlp|значэнні|Млечны Шлях}}). Калі шаблон зараз стварае «чырвоную» спасылку, то змяняць яе не трэба. Такая спасылка не вельмі добрая, але з цягам часу старонкі неадназначнасцей могуць быць створаны. Таксама, старонкі з такімі спасылкамі збіраюцца ў катэгорыю [[:Катэгорыя:Іншыя значэнні: старонка не існуе]], яе перагляд і ачыстка складаюць асобную задачу, пэўна бот з ёй ужо не справіцца. Наконт сітуацыі з артыкулам [[плошча]], то на мой погляд спасылка на неіснуючую старонку лепей спасылкі «на самога сябе». Калі ўручную, то звычайна проста выдаляю шаблон, ацаніўшы што старонак з падобнымі назвамі не існуе і старонка неадназначнасці не з’явіцца ў будучыні — але для бота гэта будзе надта складана, таму можна зрабіць і спасылку на неіснуючую старонку. Прыклад з галактыкай не варта апрацоўваць, бо там зараз спасылка на неіснуючую старонку, але можна для надзейнасці не мяняць спасылкі, дзе ёсць коска ў назве.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:10, 16 лютага 2023 (+03) ::::: {{ping|Artsiom91}}так, з галактыкай я паспяшаўся (ды і тамака я паглядзеў не туды, а менавіта - дзе выкарыстоўваецца зусім іншы шаблон {{Ш|пра}}). ::::: Добра, тады, улічваючы вашы дапушчэнні з чырвонымі спасылкамі, зыходжу з таго, каб... толькі проста шукаць і выдаляць першы параметр шаблону {{Ш|значэнні}} (што проста дадасць " (значэнні)" да такой ужо існай спасылкі), калі ён супадае з назвай старонкі. Правільна? Ці я нешта выпусціў?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:40, 16 лютага 2023 (+03) :::::: Так, асноўную праблему такія праўкі вырашаць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:43, 16 лютага 2023 (+03) ::::::#{{Зроблена}} ::::::#{{ping|Artsiom91}}абмяркуем другую?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:36, 17 лютага 2023 (+03) ::::::: Так, можна. Сёння якраз давялося зрабіць адпаведную праўку, гл. [[special:diff/4344588]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:54, 17 лютага 2023 (+03) ::::::::{{ping|Artsiom91}}што наконт дадатковых раздзелаў у прамежку, як [[Хатынь|тут]]?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:21, 18 лютага 2023 (+03) ::::::::: {{ping|Be112}}, раздзелы «Зноскі», «Спасылкі» і «Літаратура» мусяць быць у самым канцы пасля ўсіх астатніх раздзелаў. Таму, калі ёсць магчымасць, то варта іх перанесці ўніз.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:27, 18 лютага 2023 (+03) ::::::::::{{ping|Artsiom91}}{{Ш|Бібліяінфармацыя}} [[special:diff/4347165#Літаратура|адносіцца да раздзела літаратуры]] ці [[special:diff/4347196|павінен знаходзіцца пасце раздзела спасылак (у канцы)]]? Задачу вельмі моцна ўскладняе немагчымасць ідэнтыфікаваць адназначна канец апошняга раздзела...[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 10:59, 19 лютага 2023 (+03) ::::::::::: {{ping|Be112}}, шаблоны {{Ш|Бібліяінфармацыя}} і іншыя навігацыйныя шаблоны ў канцы артыкула не адносяцца ні да якога раздзела, таму мусяць знаходзяцца ў самым канцы. Так, пэўна можа быць цяжка вызначыць канец раздзела. Думаю, варта лічыць, што калі радок пачынаецца з фігурнай дужкі, то гэта шаболн і ўжо ні да якога раздзела не адносіцца.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:04, 19 лютага 2023 (+03) ::::::::::::{{ping|Artsiom91}}добра. нажаль, такое не працуе, бо шаблоны [[special:diff/4346702|(у тым ліку ў падзеле літаратуры)]] бываюць не толькі навігацыйнымі[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 11:29, 19 лютага 2023 (+03) {{Шаблон:Адступленне|:::::::::::::}}Яшчэ [[Рагацік язычковы#Літаратура|прыклад]] [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 11:50, 19 лютага 2023 (+03) : Звычайна ў раздзелах літаратуры і спасылак шаблоны ідуць не ад пачатку радка, а пасля зорачкі. Навігацыйныя шаблоны ж ад пачатку радка.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:59, 19 лютага 2023 (+03) ::Так, не звярнуў на гэта ўвагі, паспрабую выкарыстоўваць. Што наконт падзелу [[Гардзей Кліманскі#Гл. таксама]] - дзе ён павінен знаходзіцца адносна зносак? Ён таксама часта сустракаецца [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:07, 19 лютага 2023 (+03) ::{{ping|Artsiom91}}...ці [[Антон Фурс#Гл. таксама|тут]]? [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:33, 19 лютага 2023 (+03) ::: Раздзел «Гл. таксама» мусіць быць перад раздзеламі «Зноскі», «Літаратура» і «Спасылкі».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:43, 19 лютага 2023 (+03) ::::{{ping|Artsiom91}}[[Інфарматыка|Добры прыклад]] для тэсту размяшчэння стандартных раздзелаў. Як тут? А куды падзець нататкі? [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 12:50, 19 лютага 2023 (+03) ::::: Так, размешчаны як трэба. Могуць быць раздзелы «Нататкі» ці «Заўвагі», тады яны ідуць пасля «Гл. таксама», перад «Зноскі».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:54, 19 лютага 2023 (+03) ::::::{{ping|Artsiom91}}А [[Заходні фронт Першай сусветнай вайны#Крыніцы|гэта]] яшчэ куды?[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:40, 19 лютага 2023 (+03) ::::::: Назва раздзела «Крыніцы» састарэла, ён мусіць быць пераназваны або аб’яднаны з раздзеламі «Літаратура» або «Спасылкі». Бот пэўна не зможа яго апрацаваць у агульным выпадку, таму можна пакідаць яго як ёсць на сваім месцы.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:45, 19 лютага 2023 (+03) ::::::::колькі ж у яго назваў... [[Вялікае Княства Літоўскае#Першакрыніцы]] Яшчэ і назвы стандартных раздзелаў дублююцца.... [[Вялікае Княства Літоўскае#Літаратура]] [[Вялікае Княства Літоўскае#Літаратура 2]] [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:48, 19 лютага 2023 (+03) ::::::::: Так, раздзел «Спасылкі» таксама можа называцца «Вонкавыя спасылкі», «Знешнія спасылкі» і падобнае. Бачыў і проста паўтор раздзелаў (дадавалі раздзел, не заўважыўшы што ён ужо ёсць). Інакш як рукамі такое не выправіць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:52, 19 лютага 2023 (+03) {{ад|::::::::::}}дурдом, і тут ([[Праспект Ракасоўскага (Мінск)#Спасылкі]], [[Праспект Ракасоўскага (Мінск)#Спасылкі 2]]) дублююцца.[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 13:57, 19 лютага 2023 (+03) і [[special:diff/4190333#Спасылкі|яшчэ]], на гэты раз дублююцца зноскі ({{Ш|зноскі}} {{Ш|заўвагі}})[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 14:10, 19 лютага 2023 (+03) выкарыстаны тэг <code>[[Пермскі нацыянальны даследчы політэхнічны ўніверсітэт#Зноскі|&lt;references /&gt;]]</code> [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 14:17, 19 лютага 2023 (+03) а гэта ([[Hogwarts Legacy#|Спасылкі]] замест зносак) ўвогуле ламае ўсю логіку... [[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 14:23, 19 лютага 2023 (+03) {{ping|Artsiom91}}з прычыны няпоўнай пэўнасці задачы я не магу скласці пошукавы запыт без таймаўту, таму адзначаю гэтую задачу выкананай, бо тыя вынікі, што выдаваліся па запыце з таймаўтам, ужо апрацаваны. Калі ў вас атрымаецца скласці якасны пошукавы запыт з поўным пералікам артыкулаў якія падлягаюць апрацоўцы - можна працягнуць апрацоўку гэтай задачы ў гэтай тэме ці ў любой іншай у будучыні. {{Зроблена}}[[Удзельнік:Be112|Be112]] ([[Размовы з удзельнікам:Be112|размовы]]) 00:26, 20 лютага 2023 (+03) == Сярэбраны / срэбраны == У сувязі з большай пашыранасцю катэгорй з назвай [https://be.m.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:PrefixIndex?prefix=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D1%8D%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A1%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B&namespace=0 сярэбраны] (больш за [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:PrefixIndex?prefix=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D1%8D%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A1%D1%80%D1%8D%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B&namespace=0 срэбраны]) варта прывесці да адзінага варыянту «сярэбраны». Падрабязнасці на старонцы [[Размовы:Рагозенскі сярэбраны скарб]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:20, 16 кастрычніка 2018 (MSK) == недаведнік == Прашу выдаліць поле „тэлефон” і яго значэнне з [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Адмысловае:Search&limit=500&offset=0&ns0=1&search=insource%3A%2Fтэлефон%5B+%3D%5D%2F+hastemplate%3AМузей 341 артыкула пра музеі] бо гэта парушае [[ВП:недаведнік]]. [[Адмысловае:Contributions/46.211.123.241|46.211.123.241]] 00:41, 6 лютага 2023 (+03) :{{Зроблена}} iz4xkmr4a6l99uxyuh6iaa9ljtv7dw2 0 63268 5227702 5146261 2026-10-26T21:57:30Z Modallwmbw 165843 5227702 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Акцябрскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Акцябрскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Крупскі раён]] |Уключае = 45 населеных пунктаў |Сталіца = [[Прошыка]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1411 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = http://krupki.gov.by/ru/rukovodstvo/sel-skie-ispolnitel-nye-komitety/oktyabr-skij-sel-skij-ispolnitel-nyj-komitet |Заўвагі = }} '''Акця́брскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Крупскі раён|Крупскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Прошыка]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Заборскі сельсавет''' у складзе [[Чарэйскі раён|Чарэйскага раёна]] [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Забор’е (Крупскі раён)|Забор’е]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чарэйскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Крупскага раёна, з 12 лютага 1935 года ў складзе [[Халопеніцкі раён|Халопеніцкага раёна]] БССР, з 20 лютага 1938 года — Мінскай вобласці. 26 жніўня 1959 года да сельсавета далучана частка тэрыторыі скасаванага [[Дубоўскі сельсавет|Дубоўскага сельсавета]] (7 населеных пунктаў: вёскі [[Гузовіна]], [[Дубы (Крупскі раён)|Дубы]], [[Запуткі]], [[Стральцы (Крупскі раён)|Стральцы]], [[Тапарышча]], [[Язбы (вёска)|Язбы]] і пасёлак [[Язбы (пасёлак)|Язбы]])<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 жніўня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.</ref>. З 20 студзеня 1960 года сельсавет у складзе Крупскага раёна. 5 мая 1962 года ў склад сельсавета з [[Абчугскі сельсавет|Абчугскага сельсавета]] перададзены 12 населеных пунктаў (вёскі [[Журавы (Крупскі раён)|Журавы]], [[Кутавец]], [[Луцішча (Крупскі раён)|Луцішча]], [[Лютыя]], [[Мальцы (Крупскі раён)|Мальцы]], [[Прудзіны (Крупскі раён)|Прудзіны]], [[Слабада (Крупскі раён)|Слабада]], [[Смародзінка]], [[Шарнева (вёска, Крупскі раён)|Шарнева]], [[Шкорнеўка]], пасёлкі [[Кірава (Крупскі раён)|Кірава]] і [[Шарнева (пасёлак)|Шарнева]]), наўзамен у склад Абчугскага сельсавета пералічаны 10 населеных пунктаў (вёскі [[Асечана]], [[Бобрык (Крупскі раён)|Бобрык]], [[Бяляны (Крупскі раён)|Бяляны]], [[Забарочча (Крупскі раён)|Забарочча]], [[Забор’е (Крупскі раён)|Забор’е]], [[Касянічы]], [[Клубынічы]], [[Краснавінка]], [[Харытанцы]] і [[Чараёўка]]), цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Лютыя]], сельсавет перайменаваны ў Акцябрскі<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 5 мая 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. 28 ліпеня 1966 года ў склад сельсавета з [[Вялікахальнявіцкі сельсавет|Вялікахальнявіцкага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі [[Вялікі Каменец]], [[Дакучына]], [[Дуброўка (Крупскі раён)|Дуброўка]], [[Старожышча]] і [[Худава]]), у склад [[Бобрскі сельсавет|Бобрскага сельсавета]] перададзены 10 населеных пунктаў ([[Журавы (Крупскі раён)|Журавы]], [[Кутавец]], [[Луцішча (Крупскі раён)|Луцішча]], [[Прудзіны (Крупскі раён)|Прудзіны]], [[Слабада (Крупскі раён)|Слабада]], [[Смародзінка]], [[Шарнева (вёска, Крупскі раён)|Шарнева]], [[Шкорнеўка]], пасёлкі [[Кірава (Крупскі раён)|Кірава]] і [[Шарнева (пасёлак)|Шарнева]]), цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Прошыка<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 ліпеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 26 (1146).</ref>. 14 верасня 1972 года ў склад сельсавета з [[Вялікахальнявіцкі сельсавет|Вялікахальнявіцкага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты (вёскі [[Высокае (Крупскі раён)|Высокае]], [[Калодніца]], [[Малінаўка (Крупскі раён)|Малінаўка]] і [[Малыя Хальнявічы]]), са складу [[Абчугскі сельсавет|Абчугскага сельсавета]] — 3 населеныя пункты (вёскі [[Забарочча (Крупскі раён)|Забарочча]], [[Харытанцы]] і [[Чараёўка]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 верасня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 31 (1369).</ref>. У 1974 годзе скасавана вёска [[Стральцы (Крупскі раён)|Стральцы]]<ref>Рашэнні выканаўчага камітэта Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 лістапада 1973 г., 18 студзеня, 14 і 28 лютага 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 10 (1420).</ref>. 9 красавіка 2013 года цэнтр сельсавета перанесены ў аграгарадок [[Калодніца]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058140&p1=1&p5=0 Решение Крупского районного Совета депутатов от 9 апреля 2013 г. № 143 О переносе административного центра Октябрьского сельсовета в агрогородок Колодница]</ref>. 28 мая 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Абчугскі сельсавет|Абчугскага сельсавета]] (26 населеных пунктаў: аграгарадок [[Абчуга]], вёскі [[Асечана]], [[Астроўкі (Крупскі раён)|Астроўкі]], [[Бобрык (Крупскі раён)|Бобрык]], [[Дзяньгубка]], [[Журавы (Крупскі раён)|Журавы]], [[Забор’е (Крупскі раён)|Забор’е]], [[Калыбанава]], [[Кастрычнік (Крупскі раён)|Кастрычнік]], [[Касянічы]], [[Кіявец (Крупскі раён)|Кіявец]], [[Клубынічы]], [[Краснавінка]], [[Кутавец]], [[Лагі (Крупскі раён)|Лагі]], [[Ламское]], [[Луцішча (Крупскі раён)|Луцішча]], [[Прудзіны (Крупскі раён)|Прудзіны]], [[Слабада (Крупскі раён)|Слабада]], [[Смародзінка]], [[Хватынка]], [[Шарнева (вёска, Крупскі раён)|Шарнева]], [[Шарпілаўка (Крупскі раён)|Шарпілаўка]], [[Шкорнеўка]], пасёлкі [[Кірава (Крупскі раён)|Кірава]] і [[Шарнева (пасёлак)|Шарнева]])<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}</ref>. 31 снежня 2013 года цэнтр сельсавета вернуты ў вёску Прошыка<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D914n0063273&p1=1 Решение Крупского районного Совета депутатов от 31 декабря 2013 г. № 164 О признании утратившим силу решения Крупского районного Совета депутатов от 9 апреля 2013 г. № 143]</ref>. 20 верасня 2021 года скасавана вёска [[Калыбанава]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D921n0111029&p1=1 Решение Крупского районного Совета депутатов от 20 сентября 2021 г. № 181 Об упразднении сельских населенных пунктов Крупского района Минской области]</ref>. 28 кастрычніка 2026 года скасавана вёска [[Кастрычнік (Крупскі раён)|Кастрычнік]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926n0148226|title=Решение Крупского районного Совета депутатов от 16 октября 2026 года № 124 «Об упразднении сельских населенных пунктов Крупского района Минской области»|website=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (20 населеных пунктаў) — 953 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=31 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 97,2 % — [[беларусы]], 2,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (46 населеных пунктаў) — 1411 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=31 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Акцябрскі сельсавет (Крупскі раён)}} {{Крупскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Акцябрскі (да 1962 года Заборскі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Чарэйскі раён|child|загаловак=Заборскі сельсавет у [[Чарэйскі раён|Чарэйскім раёне]] (1924—1931)}} |спіс2 = {{Крупскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Заборскі сельсавет у [[Крупскі раён|Крупскім раёне]] (1931—1935)}} |спіс3 = {{Халопеніцкі раён|child|загаловак=Заборскі сельсавет у [[Халопеніцкі раён|Халопеніцкім раёне]] (1935—1960)}} |спіс4 = {{Крупскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Акцябрскі (да 1962 года Заборскі) сельсавет у [[Крупскі раён|Крупскім раёне]] (з 1960)}} }} [[Катэгорыя:Акцябрскі сельсавет (Крупскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чарэйскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Халопеніцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] bvrjbcn1z2e0bpdlgaggdfu8nzahcxb 0 63271 5227699 5133835 2026-10-26T21:52:22Z Modallwmbw 165843 5227699 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крупскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Крупскі раён]] |Уключае = 26 населеных пунктаў |Сталіца = [[Худаўцы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава = |Назва главы = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2801 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = http://krupki.gov.by/ru/rukovodstvo/sel-skie-ispolnitel-nye-komitety/krupskij-sel-skij-ispolnitel-nyj-komitet |Заўвагі = }} '''Кру́пскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Крупскі раён|Крупскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Худаўцы]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Крупскага раёна [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — мястэчка [[Крупкі]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Менская акруга|Менскай акругі]], з 18 чэрвеня 1927 года — у складзе [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Крупскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Мінскай вобласці. 27 верасня 1938 года Крупкі атрымалі статус гарадскога пасёлка. Пасля вайны цэнтр сельсавета перанесены на станцыю [[Крупскі (пасёлак)|Крупкі]] (пазней — пасёлак Крупскі). 5 мая 1962 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Шэйкаўскі сельсавет|Шэйкаўскага сельсавета]] (9 населеных пунктаў: [[Карпаўка (Крупскі раён)|Асінаўка]], [[Зароўе (Крупскі раён)|Зароўе]], [[Лебедзева (Крупскі раён)|Лебедзева]], [[Ніва (Крупскі раён)|Ніва]], [[Новы Засценак]], [[Майск (Крупскі раён)|Панскае]], [[Худаўцы]], [[Шэйка (Крупскі раён)|Шэйка]] і [[Юзафова (Крупскі раён)|Юзафова]]), у склад [[Ігрушкаўскі сельсавет|Ігрушкаўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Каменка (Крупскі раён)|Каменка]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 5 мая 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. У 1974 годзе скасавана вёска [[Юзафова (Крупскі раён)|Юзафова]]<ref>Рашэнні выканаўчага камітэта Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 лістапада 1973 г., 18 студзеня, 14 і 28 лютага 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 10 (1420).</ref>. 31 сакавіка 1977 года ў склад сельсавета з [[Ігрушкаўскі сельсавет|Ігрушкаўскага сельсавета]] перададзены 7 населеных пунктаў (вёскі [[Асінаўка (Крупскі раён)|Асінаўка]], [[Барсучына (Крупскі раён)|Барсучына]], [[Буда (Крупскі сельсавет)|Буда]], [[Ляды (Крупскі раён)|Ляды]], [[Ротань]], [[Скарадзіца]] і [[Студзёнка (Крупскі раён)|Студзёнка]]), у адміністрацыйнае падпарадкаванне Крупскага пассавета перададзены пасёлак [[Крупскі (пасёлак)|Крупскі]], цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Худаўцы<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).</ref>. 13 сакавіка 2008 года цэнтр сельсавета перанесены ў аграгарадок [[Ротань]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-203/2008_203_9_14803.pdf&oldDocPage=1 Решение Крупского районного Совета депутатов от 13 марта 2008 г. № 52 О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов в агрогородки]</ref>, 29 кастрычніка 2009 года вернуты ў аграгарадок Худаўцы<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-294/2009_294_9_27591.pdf&oldDocPage=1 Решение Крупского районного Совета депутатов от 29 октября 2009 г. № 127 О внесении изменения в решение Крупского районного Совета депутатов от 13 марта 2008 г. № 52]</ref>. 8 верасня 2017 года ў склад сельсавета ўключаны пасёлак [[Крупскі (пасёлак)|Крупскі]], які знаходзіўся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Крупскага райвыканкама<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917n0085185&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 8 сентября 2017 г. № 226 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Минской области]</ref>. 20 верасня 2021 года скасавана вёска [[Студзёнка (Крупскі раён)|Студзёнка]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D921n0111029&p1=1 Решение Крупского районного Совета депутатов от 20 сентября 2021 г. № 181 Об упразднении сельских населенных пунктов Крупского района Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211006194154/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D921n0111029&p1=1 |date=6 кастрычніка 2021 }}</ref>. 28 кастрычніка 2026 года скасавана вёска [[Карпушоўка]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926n0148226|title=Решение Крупского районного Совета депутатов от 16 октября 2026 года № 124 «Об упразднении сельских населенных пунктов Крупского района Минской области»|website=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (26 населеных пунктаў) — 2112 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 студзеня 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 95,0 % — [[беларусы]], 3,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=16 лістапада 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (27 населеных пунктаў) — 2801 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=6 студзеня 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Крупскі сельсавет}} {{Крупскі раён}} [[Катэгорыя:Крупскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 2niobpws7zyfqcflxg492etyp2ik2mc 0 63674 5227187 4974978 2026-10-26T12:01:40Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (6) з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227187 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Джанкойскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Джанкойський район}}<br />{{Іншамоўны тэкст|ru|Джанкойский район}}<br />{{Іншамоўны тэкст|crh|Canköy rayonı}} |Герб = COA Dzhankoiskyi Raion.svg |Сцяг = FLA Dzhankoiskyi Raion.svg |Краіна = [[Украіна]] |Статут = [[Раён]] |Гімн = |Уваходзіць у = [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Аўтаномную Рэспубліку Крым]] |Уключае = |Сталіца = |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 82328 |Год перапісу = 2001 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 30,87 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 2667 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = 0 |Шырата = |Даўгата = |Карта = Crimea-Cankoy locator map.png |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Джанкойскі раён'''<ref>{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Джанкойський район}}, {{Іншамоўны тэкст|ru|Джанкойский район}}, {{Іншамоўны тэкст|crh|Canköy rayonı}}) — былы раён [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Аўтаномнай Рэспублікі Крым]]{{У Крыме|group=заўв}}. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Джанкой]]. == Гісторыя == Раён быў утвораны ў 1921 годзе. Уваходзіў у склад Крымскай АССР, потым Крымскай вобласці [[РСФСР]], якая ў 1954 годзе была перададзена [[УССР]]. З 1991 года ў незалежнай [[Украіна|Украіне]]. 18 сакавіка 2014 года Джанкойскі раён уключаны ў склад [[Рэспубліка Крым|Рэспублікі Крым]] Расійскай Федэрацыі. 16 жніўня 2022 года ў выніку дыверсіі здарылася ўзгаранне на складзе воінскай часці, дэтанацыя боепрыпасаў<ref>[https://tass.ru/armiya-i-opk/15483423 tass.ru]</ref>, нанесены ўрон грамадзянскім аб’ектам, у тым ліку ЛЭП, электрастанцыі, чыгуначнаму палатну, жылым дамам<ref>[https://tass.ru/proisshestviya/15490867 tass.ru]</ref>. Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Джанкойскага раёна}} {{Аўтаномная Рэспубліка Крым}} [[Катэгорыя:Джанкойскі раён| ]] 2nah8fzewssjibw5p6ydvt5eso7wao9 5228058 5227187 2026-10-27T11:42:50Z Zadorenko V 175157 5228058 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Джанкойскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Джанкойський район}}<br />{{Іншамоўны тэкст|ru|Джанкойский район}}<br />{{Іншамоўны тэкст|crh|Canköy rayonı}} |Герб = COA Dzhankoiskyi Raion.svg |Сцяг = FLA Dzhankoiskyi Raion.svg |Краіна = [[Украіна]] |Статут = [[Раён]] |Гімн = |Уваходзіць у = [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Аўтаномную Рэспубліку Крым]] |Уключае = |Сталіца = |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 82328 |Год перапісу = 2001 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 30,87 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 2667 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = 0 |Шырата = |Даўгата = |Карта = Crimea-Cankoy locator map.png |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Джанкойскі раён'''<ref>{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Джанкойський район}}, {{Іншамоўны тэкст|ru|Джанкойский район}}, {{Іншамоўны тэкст|crh|Canköy rayonı}}) — былы раён [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Аўтаномнай Рэспублікі Крым]]{{У Крыме|group=заўв}}. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Джанкой]]. == Гісторыя == Раён быў утвораны ў 1921 годзе. Уваходзіў у склад Крымскай АССР, потым Крымскай вобласці [[РСФСР]], якая ў 1954 годзе была перададзена [[УССР]]. З 1991 года ў незалежнай [[Украіна|Украіне]]. 18 сакавіка 2014 года Джанкойскі раён уключаны ў склад [[Рэспубліка Крым|Рэспублікі Крым]] Расійскай Федэрацыі. 16 жніўня 2022 года ў выніку дыверсіі здарылася ўзгаранне на складзе воінскай часці, дэтанацыя боепрыпасаў<ref>[https://tass.ru/armiya-i-opk/15483423 tass.ru]</ref>, нанесены ўрон грамадзянскім аб’ектам, у тым ліку ЛЭП, электрастанцыі, чыгуначнаму палатну, жылым дамам<ref>[https://tass.ru/proisshestviya/15490867 tass.ru]</ref>. Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Джанкойскага раёна}} {{Аўтаномная Рэспубліка Крым}} [[Катэгорыя:Джанкойскі раён| ]] 7kneyymfuor6xiaz4txdlve40r3ejhe 0 63677 5228060 4974977 2026-10-27T11:43:10Z Zadorenko V 175157 5228060 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сімферопальскі раён, Крым |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Сімферопольський район}}<br />{{lang-crh|Aqmescit rayonı}} |Герб = Simferopolskii rayon gerb.png |Сцяг = |Краіна = [[Украіна]] |Статут = [[Раён]] |Гімн = |Уваходзіць у = [[Аўтаномная рэспубліка Крым|Аўтаномную рэспубліку Крым]] |Уключае = |Сталіца = [[Сімферопаль]] |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 149 253 |Год перапісу = 2001 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 85,14 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1753 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = 0 |Шырата = |Даўгата = |Карта = Crimea-Simferopol locator map.png |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Сімферо́пальскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Сімферопольський район}}, {{lang-crh|Aqmescit rayonı}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Аўтаномнай Рэспублікі Крым]]{{У Крыме|group=заўв}}. Адміністрацыйны цэнтр — [[Сімферопаль]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Сімферопальскага раёна}} {{Аўтаномная Рэспубліка Крым}} [[Катэгорыя:Сімферопальскі раён| ]] 9w0bldsjx03iaboi9xgi9e0jst5l8jf 0 65599 5227259 5104522 2026-10-26T12:34:13Z Autumndancer 168015 5227259 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Манітоба''' ({{lang-en|Manitoba}}) — канадская правінцыя ў прэрыях плошчай {{Num|649950}} квадратных кіламетраў ({{Num|250900}} квадратных міль). Правінцыя налічвае больш за 110 тысяч азёр і мае ў асноўным кантынентальны клімат з-за свайго плоскага рэльефу. Сельская гаспадарка, у асноўным засяроджаная ва ўрадлівай паўднёвай і заходняй частках правінцыі, мае жыццёва важнае значэнне для эканомікі, іншыя асноўныя галіны эканомікі — транспарт, прамысловасць, горназдабыўная прамысловасць, лясная гаспадарка, энергетыка і турызм. Адміністрацыйны цэнтр - [[Вініпег|горад Вініпег]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|Манітоба|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Манітоба}} {{Адміністрацыйны падзел Канады}} [[Катэгорыя:Правінцыі Канады]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1870 годзе]] jiywzqfzigif8j3w44vjaxoj4ko2gvm 5227260 5227259 2026-10-26T12:42:25Z Autumndancer 168015 дапаўненне 5227260 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Манітоба''' ({{lang-en|Manitoba}}) — канадская правінцыя ў прэрыях плошчай {{Num|649950}} квадратных кіламетраў ({{Num|250900}} квадратных міль). Правінцыя налічвае больш за 110 тысяч азёр і мае ў асноўным кантынентальны клімат з-за свайго плоскага рэльефу. Сельская гаспадарка, у асноўным засяроджаная ва ўрадлівай паўднёвай і заходняй частках правінцыі, мае жыццёва важнае значэнне для эканомікі, іншыя асноўныя галіны эканомікі — транспарт, прамысловасць, горназдабыўная прамысловасць, лясная гаспадарка, энергетыка і турызм. Адміністрацыйны цэнтр — [[Вініпег|горад Вініпег]]. == Геаграфія == Найбуйнейшыя гарады: [[Брандан (Манітоба)|Брандан]], [[Томпсан (Манітоба)|Томпсан]], Лін-Лейк, Гранд-Рапідс. На паўночным усходзе размешчана плоская забалочаная нізіна, у цэнтры і на поўначы — [[Лаўрэнційскае ўзвышша]], на поўдні — Манітобская нізіна. Клімат кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня −20 °C, ліпеня 18 °C, [[ападкі|ападкаў]] да 650 мм за год. Густая рачная сетка. Найбуйнейшыя рэкі: Нельсан, Чэрчыл, Хейс. Шмат азёр, у т. л. [[Вініпег (возера)|Вініпег]], [[Манітоба (возера)|Манітоба]], [[Вініпегосіс]]. На Пн тундравая расліннасць, якая змяняецца хваёвымі і стэпавымі ландшафтамі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|Манітоба|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Манітоба}} {{Адміністрацыйны падзел Канады}} [[Катэгорыя:Правінцыі Канады]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1870 годзе]] kwdlpqt1d69u7iljnrngv1c5aedbbhg 5227263 5227260 2026-10-26T12:46:00Z Autumndancer 168015 /* Геаграфія */ 5227263 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Манітоба''' ({{lang-en|Manitoba}}) — канадская правінцыя ў прэрыях плошчай {{Num|649950}} квадратных кіламетраў ({{Num|250900}} квадратных міль). Правінцыя налічвае больш за 110 тысяч азёр і мае ў асноўным кантынентальны клімат з-за свайго плоскага рэльефу. Сельская гаспадарка, у асноўным засяроджаная ва ўрадлівай паўднёвай і заходняй частках правінцыі, мае жыццёва важнае значэнне для эканомікі, іншыя асноўныя галіны эканомікі — транспарт, прамысловасць, горназдабыўная прамысловасць, лясная гаспадарка, энергетыка і турызм. Адміністрацыйны цэнтр — [[Вініпег|горад Вініпег]]. == Геаграфія == Найбуйнейшыя гарады: [[Брандан (Манітоба)|Брандан]], [[Томпсан (Манітоба)|Томпсан]], [[Лін-Лейк]], [[Гранд-Рапідс (Манітоба)|Гранд-Рапідс]]. На паўночным усходзе размешчана плоская забалочаная нізіна, у цэнтры і на поўначы — [[Лаўрэнційскае ўзвышша]], на поўдні — Манітобская нізіна. Клімат кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня −20 °C, ліпеня 18 °C, [[ападкі|ападкаў]] да 650 мм за год. Густая рачная сетка. Найбуйнейшыя рэкі: Нельсан, Чэрчыл, Хейс. Шмат азёр, у т. л. [[Вініпег (возера)|Вініпег]], [[Манітоба (возера)|Манітоба]], [[Вініпегосіс]]. На Пн тундравая расліннасць, якая змяняецца хваёвымі і стэпавымі ландшафтамі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|Манітоба|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Манітоба}} {{Адміністрацыйны падзел Канады}} [[Катэгорыя:Правінцыі Канады]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1870 годзе]] 1tlf6iuk3mrvq91zfr4qd58dp4au1ex 5227265 5227263 2026-10-26T12:48:28Z Autumndancer 168015 /* Геаграфія */ 5227265 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Манітоба''' ({{lang-en|Manitoba}}) — канадская правінцыя ў прэрыях плошчай {{Num|649950}} квадратных кіламетраў ({{Num|250900}} квадратных міль). Правінцыя налічвае больш за 110 тысяч азёр і мае ў асноўным кантынентальны клімат з-за свайго плоскага рэльефу. Сельская гаспадарка, у асноўным засяроджаная ва ўрадлівай паўднёвай і заходняй частках правінцыі, мае жыццёва важнае значэнне для эканомікі, іншыя асноўныя галіны эканомікі — транспарт, прамысловасць, горназдабыўная прамысловасць, лясная гаспадарка, энергетыка і турызм. Адміністрацыйны цэнтр — [[Вініпег|горад Вініпег]]. == Геаграфія == Найбуйнейшыя гарады: [[Брандан (Манітоба)|Брандан]], [[Селкірк (Манітоба)|Селкірк]], [[Томпсан (Манітоба)|Томпсан]], [[Лін-Лейк]], [[Гранд-Рапідс (Манітоба)|Гранд-Рапідс]]. На паўночным усходзе размешчана плоская забалочаная нізіна, у цэнтры і на поўначы — [[Лаўрэнційскае ўзвышша]], на поўдні — Манітобская нізіна. Клімат кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня −20 °C, ліпеня 18 °C, [[ападкі|ападкаў]] да 650 мм за год. Густая рачная сетка. Найбуйнейшыя рэкі: Нельсан, Чэрчыл, Хейс. Шмат азёр, у т. л. [[Вініпег (возера)|Вініпег]], [[Манітоба (возера)|Манітоба]], [[Вініпегосіс]]. На Пн тундравая расліннасць, якая змяняецца хваёвымі і стэпавымі ландшафтамі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|Манітоба|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Манітоба}} {{Адміністрацыйны падзел Канады}} [[Катэгорыя:Правінцыі Канады]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1870 годзе]] s423463av8tbesn1uajezv5pvhnyo44 5227266 5227265 2026-10-26T12:51:28Z Autumndancer 168015 дапаўненне 5227266 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Манітоба''' ({{lang-en|Manitoba}}) — канадская правінцыя ў прэрыях плошчай {{Num|649950}} квадратных кіламетраў ({{Num|250900}} квадратных міль). Правінцыя налічвае больш за 110 тысяч азёр і мае ў асноўным кантынентальны клімат з-за свайго плоскага рэльефу. == Геаграфія == Найбуйнейшыя гарады: [[Брандан (Манітоба)|Брандан]], [[Селкірк (Манітоба)|Селкірк]], [[Томпсан (Манітоба)|Томпсан]], [[Лін-Лейк]], [[Гранд-Рапідс (Манітоба)|Гранд-Рапідс]]. На паўночным усходзе размешчана плоская забалочаная нізіна, у цэнтры і на поўначы — [[Лаўрэнційскае ўзвышша]], на поўдні — Манітобская нізіна. Клімат кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня −20 °C, ліпеня 18 °C, [[ападкі|ападкаў]] да 650 мм за год. Густая рачная сетка. Найбуйнейшыя рэкі: Нельсан, Чэрчыл, Хейс. Шмат азёр, у т. л. [[Вініпег (возера)|Вініпег]], [[Манітоба (возера)|Манітоба]], [[Вініпегосіс]]. На Пн тундравая расліннасць, якая змяняецца хваёвымі і стэпавымі ландшафтамі. == Эканоміка == Перапрацоўка сельскагаспадарчай прадукцыі, у т. л. мясакансервавая, мукамольная, малочная, маслабойная; здабыча і абагачэнне нікелева-медных руд, дрэваапрацоўка. Развіты нафтахімічная, хімічная, машынабудаўнічая, металаапрацоўка, паліграфічная, швейная прамысловасць. [[Сельская гаспадарка]] спецыялізуецца на вырошчванні збожжавых (пшаніца, авёс, ячмень, жыта), [[тэхнічныя культуры|тэхнічных культур]] ([[лён]], [[рапс]], [[сланечнік]]). Мяса-малочная [[жывёлагадоўля]]. [[Птушкагадоўля]]. Транспарт чыгуначны, аўтамабільны, марскі. Порт Чэрчыл (вываз збожжа). Турызм. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|Манітоба|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Манітоба}} {{Адміністрацыйны падзел Канады}} [[Катэгорыя:Правінцыі Канады]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1870 годзе]] avm6guodj19km0nbninzpr6lfbk19j5 5227267 5227266 2026-10-26T12:52:38Z Autumndancer 168015 /* Геаграфія */ 5227267 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Манітоба''' ({{lang-en|Manitoba}}) — канадская правінцыя ў прэрыях плошчай {{Num|649950}} квадратных кіламетраў ({{Num|250900}} квадратных міль). Правінцыя налічвае больш за 110 тысяч азёр і мае ў асноўным кантынентальны клімат з-за свайго плоскага рэльефу. == Геаграфія == Найбуйнейшыя гарады: [[Брандан (Манітоба)|Брандан]], [[Селкірк (Манітоба)|Селкірк]], [[Томпсан (Манітоба)|Томпсан]], [[Лін-Лейк]], [[Гранд-Рапідс (Манітоба)|Гранд-Рапідс]]. На паўночным усходзе размешчана плоская забалочаная нізіна, у цэнтры і на поўначы — [[Лаўрэнційскае ўзвышша]], на поўдні — Манітобская нізіна. Клімат кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня −20 °C, ліпеня 18 °C, [[ападкі|ападкаў]] да 650 мм за год. Густая рачная сетка. Найбуйнейшыя рэкі: Нельсан, [[Чэрчыл (рака, упадае ў Гудзонаў заліў)|Чэрчыл]], Хейс. Шмат азёр, у т. л. [[Вініпег (возера)|Вініпег]], [[Манітоба (возера)|Манітоба]], [[Вініпегосіс]]. На Пн тундравая расліннасць, якая змяняецца хваёвымі і стэпавымі ландшафтамі. == Эканоміка == Перапрацоўка сельскагаспадарчай прадукцыі, у т. л. мясакансервавая, мукамольная, малочная, маслабойная; здабыча і абагачэнне нікелева-медных руд, дрэваапрацоўка. Развіты нафтахімічная, хімічная, машынабудаўнічая, металаапрацоўка, паліграфічная, швейная прамысловасць. [[Сельская гаспадарка]] спецыялізуецца на вырошчванні збожжавых (пшаніца, авёс, ячмень, жыта), [[тэхнічныя культуры|тэхнічных культур]] ([[лён]], [[рапс]], [[сланечнік]]). Мяса-малочная [[жывёлагадоўля]]. [[Птушкагадоўля]]. Транспарт чыгуначны, аўтамабільны, марскі. Порт Чэрчыл (вываз збожжа). Турызм. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|Манітоба|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Манітоба}} {{Адміністрацыйны падзел Канады}} [[Катэгорыя:Правінцыі Канады]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1870 годзе]] sx30agrsizrraswieo9gq4gw776a5oc 5227268 5227267 2026-10-26T12:53:15Z Autumndancer 168015 /* Геаграфія */ 5227268 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Манітоба''' ({{lang-en|Manitoba}}) — канадская правінцыя ў прэрыях плошчай {{Num|649950}} квадратных кіламетраў ({{Num|250900}} квадратных міль). Правінцыя налічвае больш за 110 тысяч азёр і мае ў асноўным кантынентальны клімат з-за свайго плоскага рэльефу. == Геаграфія == Найбуйнейшыя гарады: [[Брандан (Манітоба)|Брандан]], [[Селкірк (Манітоба)|Селкірк]], [[Томпсан (Манітоба)|Томпсан]], [[Лін-Лейк]], [[Гранд-Рапідс (Манітоба)|Гранд-Рапідс]]. На паўночным усходзе размешчана плоская забалочаная нізіна, у цэнтры і на поўначы — [[Лаўрэнційскае ўзвышша]], на поўдні — Манітобская нізіна. Клімат кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня −20 °C, ліпеня 18 °C, [[ападкі|ападкаў]] да 650 мм за год. Густая рачная сетка. Найбуйнейшыя рэкі: [[Нельсан (рака)|Нельсан]], [[Чэрчыл (рака, упадае ў Гудзонаў заліў)|Чэрчыл]], Хейс. Шмат азёр, у т. л. [[Вініпег (возера)|Вініпег]], [[Манітоба (возера)|Манітоба]], [[Вініпегосіс]]. На Пн тундравая расліннасць, якая змяняецца хваёвымі і стэпавымі ландшафтамі. == Эканоміка == Перапрацоўка сельскагаспадарчай прадукцыі, у т. л. мясакансервавая, мукамольная, малочная, маслабойная; здабыча і абагачэнне нікелева-медных руд, дрэваапрацоўка. Развіты нафтахімічная, хімічная, машынабудаўнічая, металаапрацоўка, паліграфічная, швейная прамысловасць. [[Сельская гаспадарка]] спецыялізуецца на вырошчванні збожжавых (пшаніца, авёс, ячмень, жыта), [[тэхнічныя культуры|тэхнічных культур]] ([[лён]], [[рапс]], [[сланечнік]]). Мяса-малочная [[жывёлагадоўля]]. [[Птушкагадоўля]]. Транспарт чыгуначны, аўтамабільны, марскі. Порт Чэрчыл (вываз збожжа). Турызм. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|Манітоба|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Манітоба}} {{Адміністрацыйны падзел Канады}} [[Катэгорыя:Правінцыі Канады]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1870 годзе]] oh989lws799nitl1r0qydoug8j9x9hl 5227269 5227268 2026-10-26T12:53:57Z Autumndancer 168015 /* Геаграфія */ 5227269 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Манітоба''' ({{lang-en|Manitoba}}) — канадская правінцыя ў прэрыях плошчай {{Num|649950}} квадратных кіламетраў ({{Num|250900}} квадратных міль). Правінцыя налічвае больш за 110 тысяч азёр і мае ў асноўным кантынентальны клімат з-за свайго плоскага рэльефу. == Геаграфія == Найбуйнейшыя гарады: [[Брандан (Манітоба)|Брандан]], [[Селкірк (Манітоба)|Селкірк]], [[Томпсан (Манітоба)|Томпсан]], [[Лін-Лейк]], [[Гранд-Рапідс (Манітоба)|Гранд-Рапідс]]. На паўночным усходзе размешчана плоская забалочаная нізіна, у цэнтры і на поўначы — [[Лаўрэнційскае ўзвышша]], на поўдні — Манітобская нізіна. Клімат кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня −20 °C, ліпеня 18 °C, [[ападкі|ападкаў]] да 650 мм за год. Густая рачная сетка. Найбуйнейшыя рэкі: [[Нельсан (рака)|Нельсан]], [[Чэрчыл (рака, упадае ў Гудзонаў заліў)|Чэрчыл]], [[Хейс (рака)|Хейс]]. Шмат азёр, у т. л. [[Вініпег (возера)|Вініпег]], [[Манітоба (возера)|Манітоба]], [[Вініпегосіс]]. На Пн тундравая расліннасць, якая змяняецца хваёвымі і стэпавымі ландшафтамі. == Эканоміка == Перапрацоўка сельскагаспадарчай прадукцыі, у т. л. мясакансервавая, мукамольная, малочная, маслабойная; здабыча і абагачэнне нікелева-медных руд, дрэваапрацоўка. Развіты нафтахімічная, хімічная, машынабудаўнічая, металаапрацоўка, паліграфічная, швейная прамысловасць. [[Сельская гаспадарка]] спецыялізуецца на вырошчванні збожжавых (пшаніца, авёс, ячмень, жыта), [[тэхнічныя культуры|тэхнічных культур]] ([[лён]], [[рапс]], [[сланечнік]]). Мяса-малочная [[жывёлагадоўля]]. [[Птушкагадоўля]]. Транспарт чыгуначны, аўтамабільны, марскі. Порт Чэрчыл (вываз збожжа). Турызм. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|Манітоба|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Манітоба}} {{Адміністрацыйны падзел Канады}} [[Катэгорыя:Правінцыі Канады]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1870 годзе]] jkc6rpbndji25p5vvtfsrepljkufqcd 0 66099 5227514 5009804 2026-10-26T18:36:01Z CzechoBot 17685 стандартызацыя бібліяграфічных спасылак на энцыклапедыі праз адмысловыя шаблоны крыніц 5227514 wikitext text/x-wiki '''Прылада''' або '''прыбор''' — спецыяльнае прыстасаванне, [[механізм]], снасць, [[апарат]], прызначаныя для выканання пэўнай работы (напрыклад, вымярэння, рэгулявання, кантролю, награвання і г.д.).<ref name="fn1">{{Крыніцы/БелСЭ|8|||508}}</ref> ''Гл. таксама'': [[прыладабудаванне]], [[вымяральныя прылады]]. У шырэйшым сэнсе «прыладай» (адз. л.) могуць называць наогул усякае прыстасаванне для выканання нейкай работы або дзеяння ([[прылады працы]], [[прылады вытворчасці]], [[сельскагаспадарчыя прылады]]), а «прыборам» (адз. л.) або «прыладамі» (мн. л.) могуць называць набор або камплект прадметаў для выканання аднаго працэсу, напрамку работ (напрыклад, чарнільны або сталовы прыбор, рыбалоўныя або спартыўныя прылады). У [[БелСЭ|Беларускай савецкай энцыклапедыі]] (1969—1975) гэты тэрмін <u>у яго вузкім значэнні</u> даецца толькі як «прылада», у Руска-беларускім політэхнічным слоўніку (1997—1998), складзеным у [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытуце мовазнаўства НАНБ]] — выключна як «прыбор»; у Тлумачальным слоўніку беларускай мовы (4-е выд., 2005), складзеным у Інстытуце мовазнаўства, і ў [[Беларуская энцыклапедыя|Беларускай энцыклапедыі]] (1990-я — 2000-я гг.) тэрміны «прылада» і «прыбор» даюцца як раўназначныя, але вытворныя тэрміны даюцца толькі для варыянту «прыбор». {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелСЭ|8}} * Прылада // {{крыніцы/БелЭн|13}} * Тлумачальны слоўнік беларускай мовы. — 4-е выд. — Мн.: БелЭн, 2005. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Праектаванне]] [[Катэгорыя:Прылады| ]] cvjp92jff9bd1ny83bu8knvcqu03t4q 0 68961 5227761 4587506 2026-10-27T05:58:51Z Autumndancer 168015 арфаграфія 5227761 wikitext text/x-wiki {{Паўвостраў |Назва = Лабрадор |Карта = Labrador-Peninsula.PNG |Месца = |lat_dir =N |lat_deg =53 |lat_min =18 |lat_sec = |lon_dir =W |lon_deg =66 |lon_min =33 |lon_sec = |region = |CoordScale = |Акваторыі = Гудзонаў заліў/Атлантычны акіян |Плошча = |Вышыня = |Краіна = Канада |Вобласць = [[Ньюфаўндленд і Лабрадор]], [[Квебек (правінцыя)|Квебек]] |Насельніцтва = |Год = |Малюнак = |Памер = |Подпіс = }} '''Лабрадор'''<ref name=":0">{{Крыніцы/БелЭн|том=9}}</ref> ({{lang-fr|péninsule du Labrador}}, {{lang-en|Labrador Peninsula}}) — [[паўвостраў]] на ўсходзе [[Канада|Канады]]. Займае правінцыі [[Ньюфаўндленд і Лабрадор]] і [[Квебек (правінцыя)|Квебек]]. Лабрадор (Labrador, ад {{lang-pt|Lavrador}} — земляроб). Абмываецца водамі [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]], [[заліў Святога Лаўрэнція]]<ref name=":0" />, [[Гудзонаў праліў|Гудзонава праліва]]<ref name=":0" /> і [[Гудзонаў заліў|Гудзонава заліва]]<ref name=":0" />. Берагі на поўначы і захадзе пераважна нізкія, месцамі [[Шхеры|шхерныя]]. Усходняе ўзбярэжжа высокае, берагі [[фіёрд]]авыя, на поўдні — просталінейныя. Плошча больш за 1,6 млн км². Складзены дакембрыйскі пародамі (граніты, гнейс, габра). У геалагічным дачыненні — частка [[Канадскі шчыт|Канадскага шчыта]]<ref name=":0" />, араграфічным — усходняя вобласць [[Лаўрэнційскае ўзвышша|Лаўрэнційскага ўзвышша]]<ref name=":0" />. Паверхня ўзгорыстая са слядамі чацвярцічнага зледзянення. Усходні край прыпадняты ([[Торнгат|горы Торнгат]]<ref name=":0" />, 1621 м), у цэнтры — шырокае [[Азёрнае плато]]<ref name=":0" /> вышынёй 500—800 м. З поўначы на поўдзень працягваецца адна з найбуйнейшых у свеце руданосных зон (гл. [[жалезарудны пояс Лабрадор]]<ref name=":0" />). Клімат субарктычны і ўмераны; знаходзіцца пад моцным уплывам Паўночнага Ледавітага акіяна (Гудзонава заліва) і халоднага [[Лабрадорскае цячэнне|Лабрадорскага цячэння]]<ref name=":0" />. Сярэдняя тэмпература студзеня ад −28&nbsp;°C на паўночным захадзе да −12&nbsp;°C на паўднёвым усходзе, ліпеня — ад 7&nbsp;°C на поўначы да 18&nbsp;°C на поўдні. Ападкаў ад 250 мм у год на поўначы да 1200 мм на поўдні. На большай частцы тэрыторыі Лабрадора распаўсюджаны шматгадовамёрзлыя грунты. Рэкі парожыстыя, несуднаходныя (самая буйная — Чэрчыль); шмат азёр ([[Містасіні]], [[Вадасховішча Смолвуд|Смолвуд]] і інш), балот. Пераважная расліннасць — [[лесатундра]] і рэдкастойныя лясы з [[чорная елка|чорнай]] і [[белая елка|белай елі]], [[бальзамічная піхта|бальзамічнай піхты]] і [[лістоўніца|лістоўніцы]]. На поўдні — тайговыя лясы, месцамі з прымешкай ліставых парод. Значныя пушныя рэсурсы ([[куніца]], [[лісіца]], [[рысь]], [[андатра]]). Населена галоўным чынам узбярэжжа. Здабыча жалезнай руды. Пушны і рыбны промыслы. Гарады: Сет-Іль<ref name=":0" />, Шэфервіл<ref name=":0" />, Кууджуак<ref name=":0" />, Лабрадор-Сіці<ref name=":0" />. У гонар паўвострава названы [[Лабрадор (мінерал)|аднайменны мінерал]]. На паўвостраве знаходзіцца крайні ўсходні пункт [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] — мыс [[Сент-Чарльз (мыс)|Сент-Чарльз]]<ref name="БЭ14">{{Крыніцы/БелЭн|14}}</ref>. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Паўвостравы Канады]] [[Катэгорыя:Паўвостравы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паўвостравы Паўночнай Амерыкі]] auaf20ox6sywf4d2ifyf4zapd5p0tdu 0 71380 5227499 5226785 2026-10-26T18:20:43Z M.L.Bot 261 5227499 wikitext text/x-wiki {{Інш|Пталамей}} {{арфаграфія}} {{Навуковец}} '''Клаўдзій Пталемей''' ({{lang-el|Κλαύδιος Πτολεμαῖος}}, {{lang-la|Ptolemaeus}}), радзей '''Пталамей''' ({{lang-el|Πτολομαῖος}}, {{lang-la|Ptolomaeus}}; {{ВДП}}) — [[Старажытная Грэцыя|старажытнагрэчаскі]] астраном, астролаг, матэматык, оптык, тэарэтык музыкі і географ, стваральнiк [[Геацэнтрычная сістэма свету|геацэнтрычнай сiстэмы свету.]] У перыяд з 127 па 151 год жыў у эліністычнай [[Александрыя|Александрыі]], дзе праводзіў астранамічныя назіранні. == Біяграфія == Клаўдзій Пталемей — адна з найбуйнейшых фігур у навуцы позняга [[элінізм]]у. У [[астраномія|астраноміі]], дзякуючы трактату «[[Альмагест]]», Пталемею не было роўных на працягу цэлага тысячагоддзя — ад [[Гіпарх]]а (II ст. да н. э.) да [[Біруні]] (X—XI стст. н. э.). Гісторыя даволі дзіўным чынам абыйшлася з асобай і працамі Пталемея. Пра яго жыццё і дзейнасць няма ніякіх згадак у сучасных яму аўтараў. У гістарычных працах першых стагоддзяў нашай эры Клаўдзій Пталемей часам звязваўся з дынастыяй Пталемеяў, але сучасныя гісторыкі лічаць гэта памылкай, якая ўзнікла з-за супадзення імёнаў (імя Пталамей было папулярным на тэрыторыі былога царства [[Лагіды|Лагідаў]]). Рымскі nomen (радавое імя) Клаўдзій (Claudius) паказвае, што Пталамей быў [[Рымская імперыя|рымскім]] грамадзянінам і продкі яго атрымалі рымскае грамадзянства, хутчэй за ўсё, ад імператара [[Клаўдзій|Клаўдзія]]. Галоўная крыніца звестак аб жыцці Пталемея — яго ўласныя працы, якія выбудоўваюцца ў храналагічнай паслядоўнасці па скрыжаваных спасылках. Урыўкавыя біяграфічныя звесткі познеантычных і візантыйскіх аўтараў не лічацца надзейнымі, хоць паведамленне Феадора Мелітеніёта (XIV ст.) аб паходжанні сям’і Пталямея з Пталемаіды Герміевай у Верхнім Егіпце заслугоўвае ўвагі<ref>Toomer G. ''Ptolemy (or Claudius Ptolemaeus).'' Complete Dictionary of Scientific Biography, 1970</ref>. Шырокая эрудыцыя Пталемея і ўсебаковае выкарыстанне работ папярэднікаў, імаверна, абумоўленыя яго актыўным вывучэннем фондаў [[Александрыйская бібліятэка|Александрыйскай бібліятэкі]]. == Уклад у геаграфічную навуку == Важная праца Пталемея сярэдзіны II стагоддзя нашай эры — «Кіраўніцтва па геаграфіі» у васьмі кнігах — уяўляе сабой збор ведаў аб геаграфіі ўсяго вядомага антычным народам свету. У гэтым трактаце Пталемей заклаў асновы матэматычнай геаграфіі і картаграфіі<ref>''Боголюбов А. Н.''&#x20;Математики. Механики. Биографический справочник.&#x20;— Киев: Наукова думка, 1983. с.&#x20;393—394</ref>. Апублікаваў каардынаты васьмі тысяч пунктаў ад [[Скандынавія|Скандынавіі]] да [[Егіпет|Егіпта]] і ад [[Атлантычны акіян|Атлантыкі]] да [[Індакітай|Індакітая]]; гэта спіс гарадоў і рэк з указаннем іх геаграфічнай [[Даўгата|даўгаты]] і [[Шырата|шыраты]]. На аснове шырокіх і старанна сабраных звестак Клаўдзій Пталямей таксама выканаў аглядную [[Карта Пталамея|карту свету]] і 26 спецыяльных карт зямной паверхні, якія да цяперашняга часу не выяўленыя і, магчыма, страчаныя назаўжды У XV стагоддзі вяртанне з нябыту «Геаграфii» Пталемея стала важнай падзеяй у развiццi еўрапейскай геаграфiчнай думкi. З яго пачаўся пераход ад сярэднявечнай моцна міфалагізаванай геаграфіі, заснаванай на наіўнай інтэрпрэтацыі [[Біблія|Бібліі]], да сучаснай навуковай. У рукапiсных лацiнскiх перакладах ''Geographia'', занесеная ў Заходнюю Еўропу з [[Візантыя|Візантыi]], пачала распаўсюджвацца з 1410-х гг. Яе першае друкаванае выданне выйшла ў свет у 1475 г. i да 1600 г. было паўторанае на розных мовах 42 разы дзеля сваёй выключнай папулярнасцi. З аўтарытэтам гэтай першай усееўрапейскай геаграфiчнай энцыклапедыi не маглi спаборнiчаць геаграфiчныя працы iншых вучоных антычнасцi — [[Страбон]]а, [[Пліній Старэйшы|Плiнiя Старэйшага]] i iншых. Менавiта ў Пталемея, у прыватнасцi, былi запазычаныя папулярныя і ў асяроддзi пазнейшых эстэтаў антычныя назвы нашых рэк ''[[Хронан]]'' (Нёман), ''[[Рубон (рака)|Рубон]]'' (Дзвiна), ''[[Барысфен]]'' (Дняпро — Бярэзiна). Краiны Цэнтральнай i Ўсходняй Еўропы — Польшча, ВКЛ, Чэхiя, Венгрыя, — згодна з Пталемеем, былi аднесеныя да так званай «[[Еўрапейская Сарматыя|Еўрапейскай Сарматыi]]». Так уласцiвая еўрапейскаму [[Адраджэнне|Адраджэнню]] мода на антычную мiфалогiю і тэрміналогію праявiлася ў геаграфii. Карт самога Пталемея да Новага часу не захавалася, але ў «Геаграфii» ўтрымлiвалiся iнструкцыi па iх стварэннi i каардынаты каля 8 тысяч геаграфiчных аб’ектаў<ref>Як меркаваў славуты гiсторык картаграфii Л. Багроў, аўтарамi вядомых у XIV—XV ст. «пталемееўскiх» карт маглi быць бізантыйскiя географы Максiм Плануд i Нiкiфар Грыгара. Гл. напрыклад: Багpов Л. Истоpия картографии. М., 2004. С. 27—32; Strzelecka B. Ze studiów nad geografią i kartografią XV w. // Czasopismo geograficzne. T. XXX, 1959. S. 291.</ref>. Нямецкi бенедыктынец Мiкалай (''Donnus Nicolaus Germanus'', каля 1420—1490) які працаваў у [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]], стварыў уласную картаграфiчную праекцыю i на падставе тэксту Пталемея ўзнавiў карты, якiя прынята называць пталемееўскiмi. Праўда, на гэтых картах [[Араграфія|араграфiя]], абрысы сушы, гiдраграфiчная сетка ўжо значна адрознiвалiся ад уяўленняў самога Пталемея, вiдавочна неадпаведных рэчаiснасцi. Паралельна з гэтымi «пталемееўскiмi» ў чарговых выданнях «Геаграфii» сталi змяшчаць i найноўшыя арыгiнальныя карты, так званыя ''Novae Tabulae'' цi ''Modernae Tabulae.'' У iх аператыўна ўносiлiся змяненнi, каб «падагнаць» дадзеныя Пталемея пад рэалii часу. Па меры ўсё новых геаграфiчных адкрыццяў карцiна свету як на «новых», так i на традыцыйных, «пталемееўскiх» картах усё далей адыходзiла ад уласна пталемееўскiх iдэй. З цягам часу наогул высветлiлася, што элiнiстычна-рымская геаграфiя састарэла гэтаксама безнадзейна, як i «хрысцiянская тапаграфiя». Але ў дачыненнi да аддаленай ад мора Ўсходняй Еўропы, перыферыi еўрапейскай цывiлiзацыi, якая ледзь удзельнiчала ў мiжнародным гандлi i культурным абмене, састарэлыя геаграфiчныя вобразы і назвы пратрывалi даўжэй за ўсё. == Гл. таксама == * [[Карта Пталамея]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Алесь Белы''. Хроніка Белай Русі: імагалогія Беларусі XII—XVIII стст. -- Смаленск: Інбелкульт, 2013. * ''Berry A.'' A Short History of Astronomy. — London: John Murray, 1898. {{Александрыйская школа}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Астраномы Старажытнай Грэцыі]] [[Катэгорыя:Матэматыкі Старажытнай Грэцыі]] [[Катэгорыя:Постаці старажытнагрэчаскай географіі]] [[Катэгорыя:Постаці старажытнарымскай астраноміі]] [[Катэгорыя:Вучоныя Старажытнага Рыма]] [[Катэгорыя:Тэарэтыкі музыкі]] [[Катэгорыя:Астраномы II стагоддзя]] [[Катэгорыя:Постаці астралогіі II стагоддзя]] [[Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»]] efnw9jkcx40i18ldrl2ekl4ilppkh58 5227501 5227499 2026-10-26T18:24:16Z M.L.Bot 261 5227501 wikitext text/x-wiki {{цёзкі|Пталамей}} {{арфаграфія}} {{Навуковец}} '''Клаўдзій Пталемей''' ({{lang-el|Κλαύδιος Πτολεμαῖος}}, {{lang-la|Ptolemaeus}}), радзей '''Пталамей''' ({{lang-el|Πτολομαῖος}}, {{lang-la|Ptolomaeus}}; {{ВДП}}) — [[Старажытная Грэцыя|старажытнагрэчаскі]] астраном, астролаг, матэматык, оптык, тэарэтык музыкі і географ, стваральнiк [[Геацэнтрычная сістэма свету|геацэнтрычнай сiстэмы свету.]] У перыяд з 127 па 151 год жыў у эліністычнай [[Александрыя|Александрыі]], дзе праводзіў астранамічныя назіранні. == Біяграфія == Клаўдзій Пталемей — адна з найбуйнейшых фігур у навуцы позняга [[элінізм]]у. У [[астраномія|астраноміі]], дзякуючы трактату «[[Альмагест]]», Пталемею не было роўных на працягу цэлага тысячагоддзя — ад [[Гіпарх]]а (II ст. да н. э.) да [[Біруні]] (X—XI стст. н. э.). Гісторыя даволі дзіўным чынам абыйшлася з асобай і працамі Пталемея. Пра яго жыццё і дзейнасць няма ніякіх згадак у сучасных яму аўтараў. У гістарычных працах першых стагоддзяў нашай эры Клаўдзій Пталемей часам звязваўся з дынастыяй Пталемеяў, але сучасныя гісторыкі лічаць гэта памылкай, якая ўзнікла з-за супадзення імёнаў (імя Пталамей было папулярным на тэрыторыі былога царства [[Лагіды|Лагідаў]]). Рымскі nomen (радавое імя) Клаўдзій (Claudius) паказвае, што Пталамей быў [[Рымская імперыя|рымскім]] грамадзянінам і продкі яго атрымалі рымскае грамадзянства, хутчэй за ўсё, ад імператара [[Клаўдзій|Клаўдзія]]. Галоўная крыніца звестак аб жыцці Пталемея — яго ўласныя працы, якія выбудоўваюцца ў храналагічнай паслядоўнасці па скрыжаваных спасылках. Урыўкавыя біяграфічныя звесткі познеантычных і візантыйскіх аўтараў не лічацца надзейнымі, хоць паведамленне Феадора Мелітеніёта (XIV ст.) аб паходжанні сям’і Пталямея з Пталемаіды Герміевай у Верхнім Егіпце заслугоўвае ўвагі<ref>Toomer G. ''Ptolemy (or Claudius Ptolemaeus).'' Complete Dictionary of Scientific Biography, 1970</ref>. Шырокая эрудыцыя Пталемея і ўсебаковае выкарыстанне работ папярэднікаў, імаверна, абумоўленыя яго актыўным вывучэннем фондаў [[Александрыйская бібліятэка|Александрыйскай бібліятэкі]]. == Уклад у геаграфічную навуку == Важная праца Пталемея сярэдзіны II стагоддзя нашай эры — «Кіраўніцтва па геаграфіі» у васьмі кнігах — уяўляе сабой збор ведаў аб геаграфіі ўсяго вядомага антычным народам свету. У гэтым трактаце Пталемей заклаў асновы матэматычнай геаграфіі і картаграфіі<ref>''Боголюбов А. Н.''&#x20;Математики. Механики. Биографический справочник.&#x20;— Киев: Наукова думка, 1983. с.&#x20;393—394</ref>. Апублікаваў каардынаты васьмі тысяч пунктаў ад [[Скандынавія|Скандынавіі]] да [[Егіпет|Егіпта]] і ад [[Атлантычны акіян|Атлантыкі]] да [[Індакітай|Індакітая]]; гэта спіс гарадоў і рэк з указаннем іх геаграфічнай [[Даўгата|даўгаты]] і [[Шырата|шыраты]]. На аснове шырокіх і старанна сабраных звестак Клаўдзій Пталямей таксама выканаў аглядную [[Карта Пталамея|карту свету]] і 26 спецыяльных карт зямной паверхні, якія да цяперашняга часу не выяўленыя і, магчыма, страчаныя назаўжды У XV стагоддзі вяртанне з нябыту «Геаграфii» Пталемея стала важнай падзеяй у развiццi еўрапейскай геаграфiчнай думкi. З яго пачаўся пераход ад сярэднявечнай моцна міфалагізаванай геаграфіі, заснаванай на наіўнай інтэрпрэтацыі [[Біблія|Бібліі]], да сучаснай навуковай. У рукапiсных лацiнскiх перакладах ''Geographia'', занесеная ў Заходнюю Еўропу з [[Візантыя|Візантыi]], пачала распаўсюджвацца з 1410-х гг. Яе першае друкаванае выданне выйшла ў свет у 1475 г. i да 1600 г. было паўторанае на розных мовах 42 разы дзеля сваёй выключнай папулярнасцi. З аўтарытэтам гэтай першай усееўрапейскай геаграфiчнай энцыклапедыi не маглi спаборнiчаць геаграфiчныя працы iншых вучоных антычнасцi — [[Страбон]]а, [[Пліній Старэйшы|Плiнiя Старэйшага]] i iншых. Менавiта ў Пталемея, у прыватнасцi, былi запазычаныя папулярныя і ў асяроддзi пазнейшых эстэтаў антычныя назвы нашых рэк ''[[Хронан]]'' (Нёман), ''[[Рубон (рака)|Рубон]]'' (Дзвiна), ''[[Барысфен]]'' (Дняпро — Бярэзiна). Краiны Цэнтральнай i Ўсходняй Еўропы — Польшча, ВКЛ, Чэхiя, Венгрыя, — згодна з Пталемеем, былi аднесеныя да так званай «[[Еўрапейская Сарматыя|Еўрапейскай Сарматыi]]». Так уласцiвая еўрапейскаму [[Адраджэнне|Адраджэнню]] мода на антычную мiфалогiю і тэрміналогію праявiлася ў геаграфii. Карт самога Пталемея да Новага часу не захавалася, але ў «Геаграфii» ўтрымлiвалiся iнструкцыi па iх стварэннi i каардынаты каля 8 тысяч геаграфiчных аб’ектаў<ref>Як меркаваў славуты гiсторык картаграфii Л. Багроў, аўтарамi вядомых у XIV—XV ст. «пталемееўскiх» карт маглi быць бізантыйскiя географы Максiм Плануд i Нiкiфар Грыгара. Гл. напрыклад: Багpов Л. Истоpия картографии. М., 2004. С. 27—32; Strzelecka B. Ze studiów nad geografią i kartografią XV w. // Czasopismo geograficzne. T. XXX, 1959. S. 291.</ref>. Нямецкi бенедыктынец Мiкалай (''Donnus Nicolaus Germanus'', каля 1420—1490) які працаваў у [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]], стварыў уласную картаграфiчную праекцыю i на падставе тэксту Пталемея ўзнавiў карты, якiя прынята называць пталемееўскiмi. Праўда, на гэтых картах [[Араграфія|араграфiя]], абрысы сушы, гiдраграфiчная сетка ўжо значна адрознiвалiся ад уяўленняў самога Пталемея, вiдавочна неадпаведных рэчаiснасцi. Паралельна з гэтымi «пталемееўскiмi» ў чарговых выданнях «Геаграфii» сталi змяшчаць i найноўшыя арыгiнальныя карты, так званыя ''Novae Tabulae'' цi ''Modernae Tabulae.'' У iх аператыўна ўносiлiся змяненнi, каб «падагнаць» дадзеныя Пталемея пад рэалii часу. Па меры ўсё новых геаграфiчных адкрыццяў карцiна свету як на «новых», так i на традыцыйных, «пталемееўскiх» картах усё далей адыходзiла ад уласна пталемееўскiх iдэй. З цягам часу наогул высветлiлася, што элiнiстычна-рымская геаграфiя састарэла гэтаксама безнадзейна, як i «хрысцiянская тапаграфiя». Але ў дачыненнi да аддаленай ад мора Ўсходняй Еўропы, перыферыi еўрапейскай цывiлiзацыi, якая ледзь удзельнiчала ў мiжнародным гандлi i культурным абмене, састарэлыя геаграфiчныя вобразы і назвы пратрывалi даўжэй за ўсё. == Гл. таксама == * [[Карта Пталамея]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Алесь Белы''. Хроніка Белай Русі: імагалогія Беларусі XII—XVIII стст. — Смаленск: Інбелкульт, 2013. * ''Berry A.'' A Short History of Astronomy. — London: John Murray, 1898. {{Александрыйская школа}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Астраномы Старажытнай Грэцыі]] [[Катэгорыя:Матэматыкі Старажытнай Грэцыі]] [[Катэгорыя:Постаці старажытнагрэчаскай географіі]] [[Катэгорыя:Постаці старажытнарымскай астраноміі]] [[Катэгорыя:Вучоныя Старажытнага Рыма]] [[Катэгорыя:Тэарэтыкі музыкі]] [[Катэгорыя:Астраномы II стагоддзя]] [[Катэгорыя:Постаці астралогіі II стагоддзя]] [[Катэгорыя:Персанажы «Боскай камедыі»]] emlyjtg1jmkjm9xshnoqkmgba0xdgrg 10 71505 5227500 3462633 2026-10-26T18:22:35Z M.L.Bot 261 5227500 wikitext text/x-wiki {{пошук|{{{1|}}}|Іншыя артыкулы}} са {{#if:{{{2|}}}|словамі|словам}} «{{#if:{{{1|}}}|{{{1|}}}|{{PAGENAME}}}}» у назве.<noinclude>{{doc/begin}} ==Выкарыстанне== :<nowiki>{{Інш|Беларуская мова|2}}</nowiki> → {{Інш|Беларуская мова|2}} :<nowiki>{{Інш|Пталамей}}</nowiki> → {{Інш|Пталамей}} :<nowiki>''{{Інш|Пталамей}}''</nowiki> → ''{{Інш|Пталамей}}'' [[Катэгорыя:Шаблоны:Унутраныя спасылкі]] </noinclude> a9v2kp3ya7iwxw6z468dzk0p6hcqgru 0 74931 5227507 5124703 2026-10-26T18:34:35Z CzechoBot 17685 стандартызацыя бібліяграфічных спасылак на энцыклапедыі праз адмысловыя шаблоны крыніц 5227507 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Рэчыцкі павет |Арыгінальная назва = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |Герб = |Сцяг = Banner of Rečyca paviet.svg |Краіна = |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = |Уключае = |Сталіца = |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = гл. [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)#Насельніцтва|Насельніцтва]] |Год перапісу = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 30<ref name="evkl"/> тыс. |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Rečycki paviet. Рэчыцкі павет.svg |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} {{значэнні2|Рэчыцкі павет}} '''Рэ́чыцкі паве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]] ў [[XVI]]—[[XVIII]] стст. Павет займаў 30 тыс. км² і з’яўляўся найбольшым у ваяводстве. Сталіца знаходзілася ў [[горад]]зе [[Рэчыца]]. У склад павета ўваходзілі староствы: [[Бабруйскае староства|Бабруйскае]], [[Гомельскае староства|Гомельскае]], [[Прапойскае староства|Прапойскае]], [[Рагачоўскае староства|Рагачоўскае]], [[Рэчыцкае староства|Рэчыцкае]], [[Чачэрскае староства|Чачэрскае]]. На поўначы межаваў з [[Менскі павет|Менскім паветам]] і [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціслаўскім ваяводствам]], на ўсходзе — з Мціслаўскім ваяводствам і [[Старадубскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Старадубскім паветам]] [[Смаленскае ваяводства|Смаленскага ваяводства]] і [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскім княствам]] (пазней з [[Расія|Расійскай дзяржавай]]), на поўдні — з [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскім ваяводствам]], на захадзе — з [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскім паветам]] і [[Слуцкае княства|Слуцкім княствам]] [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]].<ref name="sg">Powiat rzeczycki // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|10}} S. 134</ref> Ахопліваў тэрыторыю ўсходняй часткі сучаснай [[Гомельская вобласць|Гомельскае вобласці]], паўднёвай і паўднёва-заходняй [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], а таксама прылеглыя часткі [[Бранская вобласць|Бранскай вобласці]] [[Расія|Расіі]] і [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай]] [[Украіна|Украіны]]. Меў павятовую харугву чырвонага колеру з выявай «[[Пагоня|Пагоні]]».<ref name="evkl">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=534|артыкул=Рэчыцкі павет|аўтар=[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]}}</ref> Мундзір павятовых урадоўцаў складаўся з малінавага [[кунтуш]]а, белых [[адвароты|адваротаў]] і [[Жупан (адзенне)|жупана]]. Ваеннае ліхалецце (сярэдзіна [[XVII]] ст.) прычыніла павету моцнае спусташэнне. Колькасць дымаў скарацілася на 58 %<ref>Morzy, J. Kryzys demograficzny na Litwie i Białorusi w II połowie XVII wieku / Józef Morzy. — Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, 1965. — 405 s. — Tabl. 22, 24. — (Prace Wydziału Filozoficzno-Historycznego — Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Historia 21).</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * «Беларуская дзяржава Вялікае княства Літоўскае», Ермаловіч М., изд. «Беллітфонд», Мінск, 2003 г. ISBN 985-6576-08-3 * {{Крыніцы/ЭВКЛ|том=1}} * {{Крыніцы/ЭВКЛ|том=2}} * Powiat rzeczycki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.Tom V: Kutowa Wola — Malczyce. — Warszawa, 1884. S. 340 {{ref-pl}} * Powiat rzeczycki // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.Tom X: Rukszenice — Sochaczew. — Warszawa, 1889. S. 134 {{ref-pl}} * Rohaczew // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — T. IX. — Warszawa, 1880—1914. — S. 688. {{ref-pl}} * Lietuvos Valstybes Istorijos Archyvas — f.11 a.1 b.1159 N.katalog. 3612 J.katalog.3876 {{ref-lt}} {{ref-pl}} * {{Крыніцы/ЭГБ|5|||181}} == Спасылкі == * {{Крыніцы/ЭВКЛ|том=1|аўтар=[[В. Насевіч|Насевіч В.]]|старонкі=34—39}} {{Паветы Менскага ваяводства}} {{Староствы Рэчыцкага павета}} [[Катэгорыя:Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)| ]] [[Катэгорыя:Гісторыя Рэчыцы]] 1ma1tvexrha51dwipsrqwwky4bzotyb 0 74932 5227509 4652057 2026-10-26T18:34:54Z CzechoBot 17685 стандартызацыя бібліяграфічных спасылак на энцыклапедыі праз адмысловыя шаблоны крыніц 5227509 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Мазырскі павет}} {{адміністрацыйная адзінка}} '''Мазы́рскі паве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага]], пазней [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Сталіца — [[Мазыр]]. У Мазырскі павет уваходзіла тэрыторыя [[Мазырскае староства|Мазырскага гродавага]] і [[Бчыцкае староства|Бчыцкага (Пціцкага)]] старостваў (дзяржаўных валасцей) і прылеглыя прыватнаўласніцкія маёнткі. Найбольш значныя мястэчкі — [[Капаткевічы]], [[Ельск|Каралін]], [[Лельчыцы]], [[Ленін]], [[Нароўля]], [[Петрыкаў]], [[Скрыгалаў]]<ref>{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=261|артыкул=Мазырскі павет|аўтар=[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]}}</ref> Самымі заможнымі і ўплывовымі шляхецкімі родамі рэгіянальнай эліты Мазырскага павета ў [[XVIII стагоддзе|XVIII]] ст., якія займалі самыя важныя земскія пасады, валодалі буйнымі маёнткамі і трымалі пажыццёва староствы, былі [[Яленскія]], [[Аскеркі]], Абуховічы, Богушы, Жудры, [[Кеневічы]], Лянкевічы, Прыборы. Ваеннае ліхалецце (сярэдзіна [[XVII]] ст.) прычыніла павету вялікае спусташэнне. Колькасць дымаў скарацілася на 56%<ref>Morzy, J. Kryzys demograficzny na Litwie i Białorusi w II połowie XVII wieku / Józef Morzy. — Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, 1965. — 405 s. — Tabl. 22, 24. — (Prace Wydziału Filozoficzno-Historycznego - Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Historia 21).</ref>. {{зноскі}} ==Літаратура== * {{Крыніцы/ЭВКЛ|том=2}} *Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1. *Powiat mozyrski // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.Tom V: Kutowa Wola — Malczyce. — Warszawa, 1884. S. 339—340 {{Паветы Менскага ваяводства}} [[Катэгорыя:Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)| ]] [[Катэгорыя:Гісторыя Мазыра]] ppit0a4w03ws3a3cb4jp1yt62l9ykjt 0 75098 5227511 4434830 2026-10-26T18:35:01Z CzechoBot 17685 стандартызацыя бібліяграфічных спасылак на энцыклапедыі праз адмысловыя шаблоны крыніц 5227511 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Лідскі павет |Арыгінальная назва = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |Герб = |Сцяг = |Краіна = |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = |Уключае = |Сталіца = |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = гл. [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)#Насельніцтва|Насельніцтва]] |Год перапісу = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 5500<ref name="evkl199"/> |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} {{значэнні|Лідскі павет}} '''Лі́дскі паве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў [[XV стагоддзе|XV]]—[[XVIII стагоддзе|XVIII]] стст. Сталіца — [[Ліда]]. У Лідскі павет уваходзіла тэрыторыя [[Лідскае староства|Лідскага гродавава]], [[Бярштанскае староства|Бярштанскага]], [[Васілішкаўскае староства|Васілішкаўскага]], [[Дубіцкае староства|Дубіцкага]] (яно ж Каняўскае, Радунскае) [[Навадворскае староства|Навадворскага]] і [[Стокліскае староства|Стокліскага]] старостваў і прылеглыя прыватнаўласніцкія маёнткі. Станам на [[1790]] год у складзе павета было 16 гарадоў і мястэчак. Меў павятовую харугву чырвонага колеру з выявай [[Пагоня|«Пагоні»]].<ref name="evkl199">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=199|артыкул=Лідскі павет|аўтар=[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]}}</ref> Вайны сярэдзіны XVII ст. спустошылі павет, колькасць дымоў скарацілася на 19 %<ref>Morzy, J. Kryzys demograficzny na Litwie i Białorusi w II połowie XVII wieku / Józef Morzy. — Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, 1965. — 405 s. — Tabl. 22, 24. — (Prace Wydziału Filozoficzno-Historycznego — Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Historia 21).</ref>. Пасля далучэння да Расійскай імперыі з тэрыторыі павета ўтвораны [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскі павет]] у складзе [[Слонімская губерня|Слонімскай губерні]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭВКЛ|том=2}} * Валеры Сліўкін. Прывілей Караля Польскага і вялікага князя Літоўскага Жыгімонта ІІІ аб наданні гораду Лідзе Магдэбурскага права // «Лідскі Летапісец» № 8 * Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.Tom V: Kutowa Wola — Malczyce. — Warszawa, 1884. S. 217 i 338 [[Катэгорыя:Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)| ]] [[Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Віленскага ваяводства]] [[Катэгорыя:Гісторыя Ліды]] nt1ry5fmo9izrmluf0arai6tpemayln 0 75102 5227508 4447638 2026-10-26T18:34:44Z CzechoBot 17685 стандартызацыя бібліяграфічных спасылак на энцыклапедыі праз адмысловыя шаблоны крыніц 5227508 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Пінскі павет |Арыгінальная назва = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |Герб = |Сцяг = |Краіна = |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = |Уключае = |Сталіца = [[Пінск]] |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = гл. [[Пінскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)#Насельніцтва|Насельніцтва]] |Год перапісу = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 17<ref name="evkl"/> тыс. |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Пі́нскі паве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Сталіца — [[Пінск]]. Ваеннае ліхалецце (сярэдзіна [[XVII стагоддзе|XVII]] ст.) прычыніла павету моцнае спусташэнне. Колькасць [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымаў]] скарацілася на 39 %<ref>Morzy, J. Kryzys demograficzny na Litwie i Białorusi w II połowie XVII wieku / Józef Morzy. — Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, 1965. — 405 s. — Tabl. 22, 24. — (Prace Wydziału Filozoficzno-Historycznego — Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Historia 21).</ref>. У склад Пінскага павета ўваходзіла тэрыторыя [[Пінскае староства|Пінскага гродавага]] і [[Лагішынскае староства|Лагішынскага]] старостваў (дзяржаўных валасцей) і прылеглыя прыватнаўласніцкія маёнткі. Найважнейшыя гарады і мястэчкі (паводле [[Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў|Геаграфічнага слоўніка Каралеўства Польскага і іншых краёў славянскіх]]): [[Іванава|Янаў]], [[Тураў]], [[Давыд-Гарадок]], [[Кажан-Гарадок]], [[Лахва (Лунінецкі раён)|Лахва]], [[Лагішын]], [[Снядзін]], [[Лунін]]. Меў павятовую харугву блакітнага («лазуравага») колеру з выявай «[[Пагоня|Пагоні]]».<ref name="evkl">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=437|артыкул=Пінскі павет|аўтар=[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]]}}</ref> Самымі заможнымі і ўплывовымі шляхецкімі родамі рэгіянальнай эліты Пінскага павета, якія займалі самыя важныя земскія пасады і валодалі буйнымі маёнткамі, былі: * у XIV—XVI стст. [[Полазы]], [[Фурсовічы]], [[Войны-Грычынавічы|Грычыны]], [[Шчэпы]], [[Шырмы]], [[Орды]], Фядковічы, Крывецкія, Любельскія, Галоўкі, Дамановічы, Веляціцкія, Пачапоўскія, Пілецкія, Пратасовічы, Уладзічы-Гадэбскія, Літвіновічы, Яцкевічы, Шаломічы, Прасаловічы, Саковічы, Палюховічы, * у XVII—XVIII стст. — князі [[Друцкія-Любецкія]], [[Скірмунты]], [[Орды]], [[Арэшкі]], Куранецкія, Шырмы, [[Свяржынскія]], [[Стравінскія]], [[Тарлецкія]], [[Алешы]], [[Галоўкі]], [[Бутрымовічы]], * у ХІХ ст. — князі [[Друцкія-Любецкія]], [[Скірмунты]], [[Орды]], [[Чарнецкія]], [[Тарлецкія]], [[Бутрымовічы]], [[Родзевічы]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭВКЛ|том=1}} * {{Крыніцы/ЭВКЛ|том=2}} * Powiat piński // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.Tom V: Kutowa Wola — Malczyce. — Warszawa, 1884. S. 341. * Powiat piński // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.Tom VIII: Perepiatycha — Pożajście. — Warszawa, 1887. S. 176. * Грушевский, А. С. Пинское Полесье XIV—XVI вв. Исторические очерки / А. С. Грушевский. — Киев, 1903. [[Катэгорыя:Пінскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)| ]] [[Катэгорыя:Гісторыя Пінска]] 5mwiatis180u18nmvwnf8j31nj5sct1 0 75909 5227554 4683194 2026-10-26T19:21:06Z CzechoBot 17685 стандартызацыя бібліяграфічных спасылак на энцыклапедыі праз адмысловыя шаблоны крыніц 5227554 wikitext text/x-wiki [[Файл:POL CoA bazylianie.png|thumb|150px|right|Герб OSBM]] '''Ордэн Базыльян''', таксама '''Базыльяне''', '''Базыляны''' ({{lang-la|OSBM — Ordo Sancti Basilii Magni}}) — агульная назва некалькіх [[каталіцтва|каталіцкіх]] [[манах|манаскіх]] ордэнаў Візантыйскага абраду, якія прытрымліваюцца статута, складзенага святым [[Васіль Вялікі|Васілём Вялікім]]. Мэтай «OSBM» (Ордэна Базыльян), згодна з яго Канстытуцыяй, з’яўляецца выхаванне супольнага жыцця дзеля ўласнага асвячэння праз выкананне абяцанняў і запаведзей Любові і дзеля выратавання блізкіх з дапамогай прапаведавання праз правядзенне місій і рэкалекцый, навуковай і выдавецкай дзейнасці, пастырства і працы з моладдзю. == Гісторыя == Заснавальнікам Ордэна лічыцца св. [[Васілій Вялікі]] (329—379 гг.), адзін з найслаўнейшых ва Усходняй Царкве. Дагэтуль яго Правілы (шырокія і кароткія) разам з іншымі аскетычнымі сачыненнямі складаюць аснову Канстытуцыі Ордэна, хоць у больш чым тысячагадовай гісторыі лад жыцця манахаў падлягаў пэўным зменам. Архіепіскап Цэзарэі Кападакійскай Васіль Вялікі і Рыгор Назіянзійскі распрацавалі манаскі статут у дзвюх версіях — поўнай і кароткай. Статут святога Васіля Вялікага істотна паўплываў як на ўсходнюю царкву, так і на заходні манаскі статут святога [[Бенедыкт Нурсійскі|Бенедыкта Нурсійскага]]. У адрозненне ад Антонія Вялікага, які навучаў пустэльніцкаму жыццю, і ад Пахомія, які намагаўся злучыць пустэльніцтва з элементамі манаскай «кінобіі» (сумеснага жыцця), Васіль Вялікі пабудаваў свой статут выключна на «кінобіі» і звязваў сузіральны лад жыцця з грамадска-карыснай дзейнасцю. У IX ст. статут Васіля Вялікага лёг у падмурак статута, распрацаванага Тэадорам Студытам. Манаскае жыццё ў [[Русь|Кіеўскай Русі]], у тыповай для Усходу форме, сваімі каранямі ўзыходзіць да часоў князя [[Уладзімір Святаславіч|Уладзіміра Вялікага]] (980—1015), калі ў пячорах у наваколлях Кіева пасяліліся першыя манахі. Найбольшы ўплыў на развіццё гэтай практыкі мелі Св. [[Антоній Кіева-Пячэрскі|Антоній Пячэрскі]] († 1073) і яго паслядоўнік — Св. [[Феадосій Пячэрскі]] († 1074). Пасля татарскіх набегаў, што ў сярэдзіне XIII ст. знішчылі Кіеўскую Русь, манахі шукалі сабе месца на паўночных і заходніх тэрыторыях края, закладваючы новыя манастыры. Такім чынам, яны дабраліся да Галіцка-Валынскага княства, якое ўвайшло ў межы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Польшча|Польскага Каралеўства]]. Вялікую ролю ў фарміраванні базыльянскага жыцця ў Кіеўскай Мітраполіі, пасля аднаўлення адзінства з Каталіцкай Царквой, адыгралі Кіеўскі Мітрапаліт [[Іосіф Вельямін Руцкі]] і [[Іасафат Кунцэвіч]], якія ў пачатку XVII ст. правялі грунтоўную рэформу тагачаснага манаскага жыцця, надаючы яму структуру сучасных чыноў, укараняючы цэнтралізацыю манастыроў. З узаемна незалежных базыльянскіх манастыроў, падпарадкаваных уладзе мясцовага біскупа, створаны Ордэн у сённяшнім разуменні гэтага слова. Таму Мітрапаліта Руцкага і Іасафата Кунцэвіча можна лічыць сапраўднымі заснавальнікамі сённяшняга Базыльянскага Ордэна. Так сфарміраваны Ордэн Базыльян дынамічна развіваўся ў XVII і XVIII стагоддзях, пра што сведчыць хоць бы той факт, што пасля забароны дзейнасці Ордэна Езуітаў у Польшчы ў другой палове XVIII ст. базыльяне перанялі кіраванне шматлікімі езуіцкімі школамі і гімназіямі. Базыльянскі Ордэн значна пацярпеў пасля падзелаў Польшчы. На расійскай тэрыторыі быў цалкам і канчаткова скасаваны, затое, не без цяжкасцей, працягнуў існаванне ў Аўстра-Венгрыі. Аднак у другой палове XIX ст. стала неабходным яго абнаўленне. Рэформу правялі езуіты. Пачалася яна ў кляштары ў [[Дабромыль|Дабромылі]] ў 1882 г., адтуль і яе назва — дабромыльская рэформа. Пасля рэформы базыльяне зноў шырока развілі дзейнасць місіянерскую і рэкалекцыйную, пастырскую і выдавецкую. Традыцыйная назва Ордэна — '''Чын святога Васіля Вялікага'''. Афіцыйная, хоць менш вядомая, назва была прынята на адной з генеральных Капітул Ордэна ў 1931 годзе для падкрэслення ролі свяшчэннамучаніка Іасафата (Кунцэвіча) у фарміраванні сучаснай мадэлі базыльянскага жыцця. Базыльянскі Чын святога Іасафата — назва гэта фігуруе ў афіцыйных царкоўных дакументах. Ва Усходніх Каталіцкіх Цэрквах існуе некалькі Чыноў, якія паходзяць з традыцыі св. Васіля Вялікага, а менавіта: Базыльяне з Гротафераты каля Рыма ў Італіі (італа-грэкі), Базыльяне Найсвяцейшага Збавіцеля, Базыльяне св. Іаана Хрысціцеля (соарыты), Базыльяне-Алепінцы — гэтыя тры адносяцца да Мелхіцкай Царквы. Існуе таксама Кангрэгацыя св. Васіля лацінскага абраду. Пасля I сусветнай вайны большасць базыльянскіх манастыроў апынуліся ў межах тагачаснай Польшчы. У краінах сацыялістычнага блока афіцыйная дзейнасць Ордэна была перапынена. Паўсюль, за выключэннем Польшчы, Чын вымушаны быў сысці ў падполле. На працягу многіх гадоў базыльяне выхоўваліся, маліліся і дзейнічалі як свецкія людзі. Многія манахі рэпрэсаваныя, асуджаны ў ссылку і ў турмы. Многія базыльяне ва Украіне, у Чэхаславакіі, у Румыніі і Венгрыі загінулі за свае рэлігійныя перакананні. У 2001 г. пяць базыльян былі беатыфікаваныя. Цяпер праводзіцца беатыфікацыйны працэс яшчэ шэрага базыльян. == Літаратура == * Акты, издаваемые Виленскою Археографическою комиссиею для разбора древних актов. Вильна, 1914 г., с. 503 (209). * Католическая энциклопедия, изд. оо. Францисканцев, 2002. * Конституції Чину святого Василія Великого. Рим, 2002. * Catalogus Ordinis Basiliani Sancti Iosaphat. Romae, 2005. * {{Крыніцы/ЭКБ|том=1|артыкул=[http://content.nlb.by/content/dav/nlb/DDC/DED/B/nbb_print/nbb_in_print_01398.pdf Базыльяне]{{Недаступная спасылка}}|аўтар=[[Алесь Суша (культуролаг)|Суша А.]]|старонкі=407—410}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_rhist/2035/400-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D1%80%D1%8D%D0%B3%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_%D1%9E_%D0%9D%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0%D1%85.html Лаўрэш Леанід. 400-годдзе базыльянскай кангрэгацыі ў Нагародавічах] // на [[pawet.net]] * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_rhist/2030/%D0%90%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%BD%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B1%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D1%96%D0%BD_XIX_%D1%81%D1%82..html Лаўрэш Леанід. Апошні беларускі базыльянін XIX ст.] // на [[pawet.net]] {{Царкоўная іерархія}} {{Каталіцкія ордэны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Базыльяне| ]] [[Катэгорыя:Каталіцкія ордэны і кангрэгацыі]] [[Катэгорыя:Грэка-каталіцтва]] bpo0j3phfkctf55l7u0dipwgs1j77bb 5227652 5227554 2026-10-26T20:47:24Z CzechoBot 17685 выкарыстанне параметра |спасылка= замест афармлення ў полі артыкул 5227652 wikitext text/x-wiki [[Файл:POL CoA bazylianie.png|thumb|150px|right|Герб OSBM]] '''Ордэн Базыльян''', таксама '''Базыльяне''', '''Базыляны''' ({{lang-la|OSBM — Ordo Sancti Basilii Magni}}) — агульная назва некалькіх [[каталіцтва|каталіцкіх]] [[манах|манаскіх]] ордэнаў Візантыйскага абраду, якія прытрымліваюцца статута, складзенага святым [[Васіль Вялікі|Васілём Вялікім]]. Мэтай «OSBM» (Ордэна Базыльян), згодна з яго Канстытуцыяй, з’яўляецца выхаванне супольнага жыцця дзеля ўласнага асвячэння праз выкананне абяцанняў і запаведзей Любові і дзеля выратавання блізкіх з дапамогай прапаведавання праз правядзенне місій і рэкалекцый, навуковай і выдавецкай дзейнасці, пастырства і працы з моладдзю. == Гісторыя == Заснавальнікам Ордэна лічыцца св. [[Васілій Вялікі]] (329—379 гг.), адзін з найслаўнейшых ва Усходняй Царкве. Дагэтуль яго Правілы (шырокія і кароткія) разам з іншымі аскетычнымі сачыненнямі складаюць аснову Канстытуцыі Ордэна, хоць у больш чым тысячагадовай гісторыі лад жыцця манахаў падлягаў пэўным зменам. Архіепіскап Цэзарэі Кападакійскай Васіль Вялікі і Рыгор Назіянзійскі распрацавалі манаскі статут у дзвюх версіях — поўнай і кароткай. Статут святога Васіля Вялікага істотна паўплываў як на ўсходнюю царкву, так і на заходні манаскі статут святога [[Бенедыкт Нурсійскі|Бенедыкта Нурсійскага]]. У адрозненне ад Антонія Вялікага, які навучаў пустэльніцкаму жыццю, і ад Пахомія, які намагаўся злучыць пустэльніцтва з элементамі манаскай «кінобіі» (сумеснага жыцця), Васіль Вялікі пабудаваў свой статут выключна на «кінобіі» і звязваў сузіральны лад жыцця з грамадска-карыснай дзейнасцю. У IX ст. статут Васіля Вялікага лёг у падмурак статута, распрацаванага Тэадорам Студытам. Манаскае жыццё ў [[Русь|Кіеўскай Русі]], у тыповай для Усходу форме, сваімі каранямі ўзыходзіць да часоў князя [[Уладзімір Святаславіч|Уладзіміра Вялікага]] (980—1015), калі ў пячорах у наваколлях Кіева пасяліліся першыя манахі. Найбольшы ўплыў на развіццё гэтай практыкі мелі Св. [[Антоній Кіева-Пячэрскі|Антоній Пячэрскі]] († 1073) і яго паслядоўнік — Св. [[Феадосій Пячэрскі]] († 1074). Пасля татарскіх набегаў, што ў сярэдзіне XIII ст. знішчылі Кіеўскую Русь, манахі шукалі сабе месца на паўночных і заходніх тэрыторыях края, закладваючы новыя манастыры. Такім чынам, яны дабраліся да Галіцка-Валынскага княства, якое ўвайшло ў межы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Польшча|Польскага Каралеўства]]. Вялікую ролю ў фарміраванні базыльянскага жыцця ў Кіеўскай Мітраполіі, пасля аднаўлення адзінства з Каталіцкай Царквой, адыгралі Кіеўскі Мітрапаліт [[Іосіф Вельямін Руцкі]] і [[Іасафат Кунцэвіч]], якія ў пачатку XVII ст. правялі грунтоўную рэформу тагачаснага манаскага жыцця, надаючы яму структуру сучасных чыноў, укараняючы цэнтралізацыю манастыроў. З узаемна незалежных базыльянскіх манастыроў, падпарадкаваных уладзе мясцовага біскупа, створаны Ордэн у сённяшнім разуменні гэтага слова. Таму Мітрапаліта Руцкага і Іасафата Кунцэвіча можна лічыць сапраўднымі заснавальнікамі сённяшняга Базыльянскага Ордэна. Так сфарміраваны Ордэн Базыльян дынамічна развіваўся ў XVII і XVIII стагоддзях, пра што сведчыць хоць бы той факт, што пасля забароны дзейнасці Ордэна Езуітаў у Польшчы ў другой палове XVIII ст. базыльяне перанялі кіраванне шматлікімі езуіцкімі школамі і гімназіямі. Базыльянскі Ордэн значна пацярпеў пасля падзелаў Польшчы. На расійскай тэрыторыі быў цалкам і канчаткова скасаваны, затое, не без цяжкасцей, працягнуў існаванне ў Аўстра-Венгрыі. Аднак у другой палове XIX ст. стала неабходным яго абнаўленне. Рэформу правялі езуіты. Пачалася яна ў кляштары ў [[Дабромыль|Дабромылі]] ў 1882 г., адтуль і яе назва — дабромыльская рэформа. Пасля рэформы базыльяне зноў шырока развілі дзейнасць місіянерскую і рэкалекцыйную, пастырскую і выдавецкую. Традыцыйная назва Ордэна — '''Чын святога Васіля Вялікага'''. Афіцыйная, хоць менш вядомая, назва была прынята на адной з генеральных Капітул Ордэна ў 1931 годзе для падкрэслення ролі свяшчэннамучаніка Іасафата (Кунцэвіча) у фарміраванні сучаснай мадэлі базыльянскага жыцця. Базыльянскі Чын святога Іасафата — назва гэта фігуруе ў афіцыйных царкоўных дакументах. Ва Усходніх Каталіцкіх Цэрквах існуе некалькі Чыноў, якія паходзяць з традыцыі св. Васіля Вялікага, а менавіта: Базыльяне з Гротафераты каля Рыма ў Італіі (італа-грэкі), Базыльяне Найсвяцейшага Збавіцеля, Базыльяне св. Іаана Хрысціцеля (соарыты), Базыльяне-Алепінцы — гэтыя тры адносяцца да Мелхіцкай Царквы. Існуе таксама Кангрэгацыя св. Васіля лацінскага абраду. Пасля I сусветнай вайны большасць базыльянскіх манастыроў апынуліся ў межах тагачаснай Польшчы. У краінах сацыялістычнага блока афіцыйная дзейнасць Ордэна была перапынена. Паўсюль, за выключэннем Польшчы, Чын вымушаны быў сысці ў падполле. На працягу многіх гадоў базыльяне выхоўваліся, маліліся і дзейнічалі як свецкія людзі. Многія манахі рэпрэсаваныя, асуджаны ў ссылку і ў турмы. Многія базыльяне ва Украіне, у Чэхаславакіі, у Румыніі і Венгрыі загінулі за свае рэлігійныя перакананні. У 2001 г. пяць базыльян былі беатыфікаваныя. Цяпер праводзіцца беатыфікацыйны працэс яшчэ шэрага базыльян. == Літаратура == * Акты, издаваемые Виленскою Археографическою комиссиею для разбора древних актов. Вильна, 1914 г., с. 503 (209). * Католическая энциклопедия, изд. оо. Францисканцев, 2002. * Конституції Чину святого Василія Великого. Рим, 2002. * Catalogus Ordinis Basiliani Sancti Iosaphat. Romae, 2005. * {{Крыніцы/ЭКБ|том=1|артыкул=Базыльяне|аўтар=[[Алесь Суша (культуролаг)|Суша А.]]|старонкі=407—410|спасылка=http://content.nlb.by/content/dav/nlb/DDC/DED/B/nbb_print/nbb_in_print_01398.pdf}}{{Недаступная спасылка}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_rhist/2035/400-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D1%80%D1%8D%D0%B3%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_%D1%9E_%D0%9D%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0%D1%85.html Лаўрэш Леанід. 400-годдзе базыльянскай кангрэгацыі ў Нагародавічах] // на [[pawet.net]] * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_rhist/2030/%D0%90%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%BD%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B1%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D1%96%D0%BD_XIX_%D1%81%D1%82..html Лаўрэш Леанід. Апошні беларускі базыльянін XIX ст.] // на [[pawet.net]] {{Царкоўная іерархія}} {{Каталіцкія ордэны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Базыльяне| ]] [[Катэгорыя:Каталіцкія ордэны і кангрэгацыі]] [[Катэгорыя:Грэка-каталіцтва]] fk4mhccb91kx0e3zustm9pbdfkwgf8o 0 78053 5227936 4815499 2026-10-27T11:04:01Z Zadorenko V 175157 5227936 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Акмянскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-lt|Akmenės rajono savivaldybė}} |Герб = Naujoji Akmenė COA.svg |Сцяг = Naujosios Akmenės vėliava.svg |Краіна = Літва |Статут = раён |Гімн = |Уваходзіць у =[[Шаўляйскі павет]] |Уключае = 6 старостваў |Сталіца = [[Новыя Акмяны]] |Буйныгорад = |Буйныягарады = Новыя Акмяны, [[Вянта]], [[Акмяны]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = Аніцэтас Лупейка |Назва главы2 = Мэр |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 28 196 |Год перапісу = 2007 |Месца па насельніцтве = 43 |Шчыльнасць = 33,4 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 844 |Месца па плошчы = 43 |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Akmene_in_Lithuania.svg |Часавыпояс = UTC+2 |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = http://www.akmene.lt |Заўвагі = }} '''Акмянскі раён''' ({{lang-lt|Akmenės rajono savivaldybė}}) — раён [[Літва|Літвы]] ў паўночнай частцы краіны. Раён знаходзіцца ў [[Шаўляйскі павет|Шаўляйскім павеце]], адносіцца да этнаграфічнага рэгіёна [[Жамойць]]. == Геаграфія == Раён мяжуе з [[Латвія]]й на поўначы, [[Янішкаўскі раён|Янішкаўскім раёнам]] на ўсходзе, [[Шаўляйскі раён|Шаўляйскім раёнам]] на паўднёвым усходзе, [[Цельшыцкі раён|Цельшыцкім раёнам]] на паўднёвым захадзе, [[Мажэйкаўскі раён|Мажэйкаўскім раёнам]] на захадзе. Агульная плошча раёна — 845 км², з якіх 31,6% займаюць [[Лес|лясы]], 6,5% — [[тарфянік]]і. Праз раён цячэ [[Вэнта|рака Вэнта]]. У раёне атрымала развіцьцё вытворчасць [[цэмент]]а. == Гісторыя == Дзякуючы радовішчам вапняку і гліны ў [[1947]] годзе пачалося будаўніцтва буйнога прадпрыемства па вытворчасці цэменту. Каля прадпрыемства ўзнікла паселішча Новыя Акмяны. Раён быў утвораны 20 чэрвеня 1950 года з частак ''Куршэнскага'' і ''Мажэйкаўскага'' раёнаў, у якім, першапачаткова, цэнтрам былі Акмяны. З [[1962]] года адміністрацыйны цэнтр раёна быў перанесены ў Новыя Акмяны. У гэтым жа годзе раён быў далучаны да Мажэйкаўскага раёна. Новае ўтварэнне Акмянскага раёна адбылася ў [[1965]] годзе. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}}{{Адміністрацыйны падзел Шаўляйскага павета}} {{Раёны Літвы}} [[Катэгорыя:Акмянскі раён| ]] [[Катэгорыя:Жамойць]] [[Катэгорыя:Раёны Літвы]] fulo9pdsmsdxz66bwp48d156vv0nvzv 0 79558 5227539 4440255 2026-10-26T19:09:54Z CzechoBot 17685 стандартызацыя бібліяграфічных спасылак на энцыклапедыі праз адмысловыя шаблоны крыніц 5227539 wikitext text/x-wiki [[Файл:People Artist of the USSR1.jpg|справа|frameless]] '''«Народны артыст СССР»''' — ганаровае званне, якое прысвойвалася да 1991 года Прэзідыумам Вярхоўнага Савета [[СССР]] найбольш выдатным дзеячам мастацтва народаў СССР за асаблівыя заслугі ў галіне [[Культура|культуры]], [[мастацтва]], за выдатныя дасягненні і высокае майстэрства ў прафесійнай дзейнасці. Устаноўлена пастановай ЦВК СССР ад 6 верасня [[1936]] года. Усяго звання «Народны артыст СССР» былі ўдастоены 1006 чалавек. Прадстаўнікі саюзных рэспублік маглі атрымаць яго толькі пры наяўнасці адпаведнага рэспубліканскага звання (у выпадку [[БССР]] — [[Народны артыст Беларусі]]). == Народныя артысты СССР у Беларусі == * 1940 [[Ларыса Александроўская]] * 1948 [[Глеб Глебаў]], [[Павел Сцяпанавіч Малчанаў|Павел Малчанаў]], [[Барыс Платонаў]] * 1953 [[Аляксандр Ільінскі]] * 1955 [[Лідзія Ржэцкая]], [[Уладзімір Уладамірскі]], [[Яўген Цікоцкі]], [[Рыгор Шырма]] * 1956 [[Мікалай Ворвулеў]] * 1964 [[Тамара Ніжнікава]], [[Леанід Рахленка]] * 1968 [[Іосіф Жыновіч]], [[Здзіслаў Стома]], [[Генадзь Цітовіч]] * 1969 [[Аляксандра Клімава]], [[Уладзімір Корш-Саблін]], [[Яўген Палосін]] * 1971 [[Уладзімір Дзядзюшка]] * 1975 [[Фёдар Шмакаў]] * 1977 [[Святлана Данілюк]] * 1978 [[Расціслаў Янкоўскі]] * 1979 [[Яраслаў Антонавіч Вашчак|Яраслаў Вашчак]] * 1980 [[Галіна Макарава]] * 1982 [[Віктар Паўлавіч Тарасаў| Віктар Тарасаў]] * 1984 [[Яўген Глебаў]] * 1985 [[Валянцін Елізар’еў]], [[Аркадзь Саўчанка]] * 1986 [[Віктар Тураў]] * 1987 [[Ігар Лучанок]] * 1988 [[Стэфанія Станюта]] * 1989 [[Мікалай Мікалаевіч Яроменка (старэйшы)]] * 1990 [[Уладзімір Мулявін]], [[Віктар Роўда]] * 1991 [[Генадзь Аўсяннікаў]] == Літаратура == * {{Крыніцы/Тэатральная Беларусь|2|Народны артыст СССР|[[П. М. Ерашкевіч|Ерашкевіч П. М.]]|162}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Званні]] dxlhvj6dkmkpqh0xhtnzo182st5djjh 0 80059 5227831 5164423 2026-10-27T08:51:46Z Zadorenko V 175157 5227831 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Палтава''' ({{lang-uk|Полтава}}) — [[горад]] на ўсходзе цэнтральнай часткі [[Украіна|Украіны]], на рацэ [[Ворскла]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Палтаўская вобласць|Палтаўскай вобласці]] і [[Палтаўскі раён|Палтаўскага раёна]]. Плошча 104,42 км². Насельніцтва — 287,1 тыс. чал. (2024)<ref>[https://rada.info/upload/users_files/21054106/41e2a553683117b2e07dda528b354aee.pdf 5 старонка]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Палтавы}} * [[Міхаіл Уладзіміравіч Алізаровіч]] (нар. 1965) — урач-нейрахірург. Кандыдат медыцынскіх навук (2005), дацэнт (2011). * [[Васіль Леанідавіч Амялянскі]] (1867—1928) — вучоны ў галіне [[Мікрабіялогія|мікрабіялогіі]], акадэмік * [[Барыс Львовіч Бразоль]] * [[Андрэй Міхайлавіч Данілка]] * [[Уладзімір Іванавіч Дзюба]], беларускі паэт, драматург * [[Ігар Уладзіміравіч Забара]] (нар. 1962) — беларускі акцёр, рэжысёр. * [[Анатоль Васільевіч Луначарскі]] * [[Уладзімір Іванавіч Пічэта]] ([[1878]]—[[1947]]) — беларускі савецкі гісторык, археолаг, педагог. * [[Уладзімір Іванавіч Свінарэнка]] (нар. [[1959]]) — беларускі архітэктар. * [[Ігар Алегавіч Траянчук]] (нар. 1956) — беларускі фізік. * [[Вера Ільінічна Юрціна]] (нар. 1935) — беларускі архітэктар. * [[Ігар Канстанцінавіч Лапацін]] (1923—2012) — беларускі заолаг. Доктар біялагічных навук (1965), прафесар (1966). == Адукацыя і навука == * [[Палтаўскі нацыянальны педагагічны ўніверсітэт імя Уладзіміра Караленкі]] * [[Нацыянальны ўніверсітэт «Палтаўская політэхніка імя Юрыя Кандрацюка»]] * [[Палтаўская дзяржаўная аграрная акадэмія]] * [[Палтаўскі ўніверсітэт эканомікі і гандлю]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Бучневич, В.Е.'' [http://pismoref.ru/1102470551.html Записки о Полтаве и ее памятниках]{{Недаступная спасылка}} / В.Е. Бучневич. — Xарьков : САГА, 2008. — 2-е изд. Исправл. и дополн. — 449 с. (Репринтное воспроизв. издания Полтава: Типо-литогр. Губернск. Правл. 1902 г.). ISBN 978-966-2918-67-0. * ''Павловский, И.Ф.'' [http://histpol.pl.ua/ru/component/content/article?id=3577 Полтава. Исторический очерк ее, как губернского города в эпоху управления генерал-губернаторами (1802—1856)] / И.Ф. Павловский. — Полтава : Электрич. типо-литография Т-ва быв. "И. А. Дохман", 1910. — 238 с. * [http://histpol.pl.ua/ru/component/content/article?id=8580 Труды Полтавской Ученой Архивной Комиссии] / под ред. И.Ф. Павловского, А.Ф. Мальцева, Л.В. Падалки и В.А. Пархоменко. — Вып. 5. — Полтава : Электрич. тип. Г.И. Маркевича, Панский ряд, 1908. — 240 с. * [http://histpol.pl.ua/ru/glavnaya?id=8590 Труды Полтавской Ученой Архивной Комиссии] / под ред. И.Ф. Павловского, А.Ф. Мальцева и Л.В. Падалки. — Вып. 14. — Полтава : Электрич. тип. Г.И. Маркевича, Бульвар Котляревского, 1916. — 416 с. * ''Шандра, В.С.'' Генерал-губернаторства в Україні: XIX — початок XX ст. / В.С. Шандра. — Київ : НАН України, Ін-т історії України, 2005. — 427 с. {{Палтаўская вобласць}} {{Абласныя цэнтры Украіны}} [[Катэгорыя:Гарады Палтаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Палтава| ]] d5r2p3o2f56g7p4g65azwkshldcxwhj 0 85604 5228076 5199853 2026-10-27T11:54:32Z Autumndancer 168015 5228076 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Кембрыдж (значэнні)}} {{НП}} '''Кембрыдж''' — горад у штаце [[Масачусетс]] у [[ЗША]], аддзяляецца [[Чарлз (рака)|ракой Чарлз]] ад [[Бостан|горада Бостана]]. Па перапісе 2000 насельніцтва Кембрыджа складае {{nobr|101 355}} чалавек, але для многіх людзей з наваколляў Кембрыджа горад з’яўляецца месцам працы. Кембрыдж вядомы двума ўніверсітэтамі, размешчанымі ў ім: [[Гарвардскі ўніверсітэт]] і [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут]]. == Гарады-пабрацімы == * {{Сцяг Італіі}} [[Гаэта]] ({{lang-it|Gaeta}}), [[Італія]] * {{Сцяг Ірландыі}} [[Голуэй]] ({{lang-en|Galway}}, {{lang-ga|Gaillimh}}), [[Ірландыя]] * {{Сцяг Арменіі}} [[Ерэван]] ({{lang-hy|Երեվան}}), [[Арменія]] * {{Сцяг Англіі}} [[Кембрыдж]] ({{lang-en|Cambridge}}), [[Англія]] * {{Сцяг Партугаліі}} [[Каімбра]] ({{lang-pt|Coimbra}}), [[Партугалія]] * {{Сцяг Нікарагуа}} [[Сан-Хасэ-лас-Флорэс]] ({{lang-es|San José de Flores}}), [[Нікарагуа]] * {{Сцяг Японіі}} [[Цукуба|Навуковы горад Цукуба]] ({{Іншамоўны тэкст|японская|筑波研究学園都市}}, {{lang-en|Tsukuba Science City}}), [[Японія]] == Вядомыя асобы == * [[Мэт Дэйман]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.cambridgema.gov/ Афіцыйны інтэрнэт-сайт Кембрыджа] * [http://www.cambridgema.gov/Historic/cambridgehistory.html Кароткая гісторыя Кембрыджа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060629235915/http://www.cambridgema.gov/Historic/cambridgehistory.html |date=29 чэрвеня 2006 }} * [http://hul.harvard.edu/huarc/refshelf/cba/ Будынкі і архітэктары Кембрыджа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120302112818/http://hul.harvard.edu/huarc/refshelf/cba/ |date=2 сакавіка 2012 }} * [http://www.cambridgechamber.org/ Гандлёвая Палата Кембрыджа] * [http://www.ci.cambridge.ma.us/~CPL/ Публічныя бібліятэкі Кембрыджа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060706152712/http://www.ci.cambridge.ma.us/~CPL/ |date=6 ліпеня 2006 }} * [http://www.cpsd.us/ Дзяржаўныя школы Кембрыджа] * [http://www.cafd.us/ Дапаможная служба пажарнай аховы Кембрыджа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090822015911/http://www.cafd.us/ |date=22 жніўня 2009 }} * [http://www.cctvcambridge.org/ Грамадскае тэлебачанне Кембрыджа] * [http://www2.townonline.com/cambridge/ Газета «Кембрыдж-Кронікл»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060626095621/http://www.townonline.com/cambridge/ |date=26 чэрвеня 2006 }} * [http://www.harvard.com/ Гарвардская кнігарня] === Карты === * [http://www.cambridgema.gov/GIS/FindMapAtlas.cfm Карты Кембрыджа] * [http://www.cambridgema.gov/GIS Геаграфічная інфармацыйная сістэма Кембрыджа] {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кембрыдж (Масачусетс)| ]] [[Катэгорыя:Універсітэцкія гарады ЗША]] [[Катэгорыя:Гарады Масачусетса]] ixus2mdqtw73tpk8xzqce2b70pbmyz9 0 85610 5228074 4750661 2026-10-27T11:54:04Z Autumndancer 168015 5228074 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Кембрыдж (значэнні)}} {{НП}} '''Ке́мбрыдж''' ({{lang-en|Cambridge}}, {{IPA|[ˈkeɪmˌbɹɪdʒ]}})— [[горад]] на ўсходзе [[Англія|Англіі]], адміністрацыйны цэнтр графства, вылучаны ў асобны раён са статусам «сіці» ў паўднёвай частцы неметрапольнага графства Кембрыджшыр, адзін з найстарэйшых універсітэцкіх цэнтраў Еўропы. У горадзе знаходзіцца [[Кембрыджскі ўніверсітэт|адзін з лепшых універсітэтаў свету]], з якім звязаны 87 [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскіх лаўрэатаў]], а таксама сусветны лідар біяграфічных выданняў. == Вядомыя асобы == * [[Дэвід Гілмар]] {{зноскі}} == Літаратура == * БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.225 {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кембрыдж}} [[Катэгорыя:Гарады Англіі]] {{Сіці Вялікабрытаніі}} [[Катэгорыя:Кембрыдж| ]] fweiu5g9mjkmw6kg0ju8dwtczt3t3i1 4 90386 5227411 5226773 2026-10-26T16:47:34Z JerzyKundrat 174 5227411 wikitext text/x-wiki ''Новыя факты, калі ласка, дадавайце зверху, каб не было блытаніны :)'' * Самым паўночным сегментам [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага Арктычнага архіпелага]] з'яўляюцца '''[[астравы Каралевы Лізаветы]]'''. * Вызначана '''[[правіла Алена|заканамернасць]]''' змены памераў паверхні цела [[цеплакроўнасць|цеплакроўных]] [[жывёлы|жывёл]] у залежнасці ад [[клімат]]ычных умоў. * Галінастыя '''[[рыпсаліс|эпіфітныя кусцікі]]''' сямейства [[кактусавыя|кактусавых]] трымаюцца на скалах і дрэвах у трапічных лясах Амерыкі. * Старадаўняя рыцарская '''[[песня пра князя Вітаўта]]''' была зафіксавана ў харавой гарманізацыі [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антона Грыневіча]]. * Кампазітар [[Станіслаў Манюшка]] атрымаў папулярнасць дзякуючы оперы '''«[[Галька (опера)|Галька]]»'''. ''[[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]]'' [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты|Ці ведаеце вы]] 185r37qdpy2i3o8005w551jiuiqmss7 5227440 5227411 2026-10-26T16:56:29Z JerzyKundrat 174 5227440 wikitext text/x-wiki ''Новыя факты, калі ласка, дадавайце зверху, каб не было блытаніны :)'' * Самым паўночным сегментам [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага Арктычнага архіпелага]] з'яўляюцца '''[[астравы Каралевы Лізаветы]]'''. * Вызначана '''[[правіла Алена|заканамернасць]]''' змены памераў паверхні цела [[цеплакроўнасць|цеплакроўных]] [[жывёлы|жывёл]] у залежнасці ад [[клімат]]ычных умоў. * Галінастыя '''[[рыпсаліс|эпіфітныя кусцікі]]''' сямейства [[кактусавыя|кактусавых]] трымаюцца на скалах і дрэвах у трапічных лясах Амерыкі. * Існуе папулярнае меркаванне, быццам '''[[мора Герадота|гіпатэтычнае мора]]''' займала ў старажытнасці [[Палеская нізіна|Палескую нізіну]] ў басейне [[Прыпяць|Прыпяці]]. * Старадаўняя рыцарская '''[[песня пра князя Вітаўта]]''' была зафіксавана ў харавой гарманізацыі [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антона Грыневіча]]. * Кампазітар [[Станіслаў Манюшка]] атрымаў папулярнасць дзякуючы оперы '''«[[Галька (опера)|Галька]]»'''. ''[[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]]'' [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты|Ці ведаеце вы]] fnjeszsv0u63ji85wbzm5zmai3pwfle 0 95529 5227787 5226776 2026-10-27T06:53:36Z Autumndancer 168015 5227787 wikitext text/x-wiki {{Востраў |Пазіцыйная карта = Канада |Назва = Элсмір |Нацыянальная назва = en/Ellesmere Island/fr/Île d'Ellesmere |Карта = |Архіпелаг = Канадскі Арктычны архіпелаг |Краіна = Канада |Рэгіён = Нунавут |lat_dir = N |lat_deg = 80 |lat_min = 10 |lat_sec = |lon_dir = W |lon_deg = 75 |lon_min = 05 |lon_sec = |region = CA |CoordScale = |Плошча = 196236 |Плошча заліваў = |Вышыня = |Насельніцтва = |Год = |Выява = Wfm ellesmere island.jpg |Памер выявы = 300 |Подпіс выявы = Востраў Элсмір — від з [[Касмічная прастора|космасу]] }} [[Выява:Barbeau Peak, Nunavut.jpg|thumb|left|[[Пік Барбо]]]] [[Выява:Ellesmere island.jpg|thumb|left|Метэастанцыя Юрыка (удалечыні)]] '''Э́лсмір''' ({{lang-en|Ellesmere Island}}, {{lang-fr|Île d'Ellesmere}}) — [[востраў]] на паўночным усходзе [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага Арктычнага архіпелага]]; тэрыторыя [[Канада|Канады]]. Самы [[поўнач|паўночны]] канадскі востраў належыць да тэрыторыі [[Нунавут]], на ўсход ад вострава [[Аксель-Хейберг]]. Уваходзіць у склад [[Астравы Каралевы Лізаветы|Астравоў Каралевы Лізаветы]]. На ўсход ад вострава праходзіць мяжа Канады з [[Грэнландыя]]й. Плошча каля 203 тыс. км². Вышыня да 2926 м. Каля 1/3 тэрыторыі ўкрыта [[ледавік]]амі. На поўначы — шэльфавыя ледавікі, ад якіх адколваюцца [[айсберг]]і. Шматлікія [[фіёрд]]ы падзяляюць востраў на адасобленыя часткі — землі (Гранта, Грынела, Свердрупа, Элсмір). Арктычныя пустыні, тундра. Населеныя пункты: [[Алерт]], Юрыка. == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Географический энциклопедический словарь: Географические названия|адказны=Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.|месца=М.|выдавецтва=Сов. энциклопедия|год=1983|старонкі=500|старонак=538|тыраж=100 000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Ellesmere_Island}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Канадскі Арктычны архіпелаг]] [[Катэгорыя:Элсмір| ]] iamkej33nf4pvefk2f24mdojb9fhhh1 0 98121 5227608 4589160 2026-10-26T20:24:10Z JerzyKundrat 174 5227608 wikitext text/x-wiki {{Таксон |name = {{вымер}} Анкілазаўры |image file = Ankylosaurus dinosaur.png |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |ref = |parent = Eurypoda |rang = Інфраатрад |latin = Ankylosauria |author = [[Генры Файфілд Осбарн|Osborn]], 1923 |syn = |typus = |children name = Сямействы |children = * {{bt-bellat||Nodosauridae}} * {{bt-bellat|Анкілазаўравыя|Ankylosauridae}} * {{bt-bellat||Scelidosauridae}} |wikispecies = Ankylosauria }} '''Анкілазаўры'''<ref>Русско-белорусский словарь: В 3 т.: Около 110000 слов. НАН Беларуси, Ин-т языкознания им. Я.Коласа. — 8-е изд. — Мн.: БелЭн, 2002. ISBN 985-11-0225-3. УДК 808.2-3=826. ББК 81.2Р-4. Р89.</ref> ({{lang-la|Ankylosauria}} — «сагнуты яшчар») — інфраатрад наземных [[дыназаўр]]аў атрада [[птушкатазавыя|птушкатазавых]], характэрнай асаблівасцю якіх з’яўляецца касцявыя ўтварэнні на тулаве. Рэшткі вядомы з адкладаў сярэдняй і верхняй [[юрскі перыяд|юры]] Заходняй Еўропы і [[мелавы перыяд|мелу]] Паўночнай Амерыкі, Заходняй Еўропы і Аўстраліі. == Апісанне == Даўжыня да 9 м. Мелі шырокае, сплюшчанае цела, зверху ўкрытае касцянымі шыпамі і панцырнымі пласцінкамі, злітымі ў суцэльны панцыр (адсюль другая назва). Перамяшчаліся на чатырох канечнасцях. На канцы хваста, які служыў актыўным сродкам абароны ад драпежных дыназаўраў, былі вострыя шыны. Карміліся расліннасцю. == Класіфікацыя == === Таксанамія === * '''Атрад: ''[[Ornithischia]]''''' ** '''Падатрад: ''[[Thyreophora]]''''' *** '''Інфраатрад: ''[[Ankylosauria]]''''' **** Род: ''[[Minmi]]'' **** Род: ''[[Antarctopelta]]'' **** Сямейства: ''[[Scelidosauridae]]'' ***** Род:''[[Scelidosaurus]]'' ***** Род:''[[Bienosaurus]]'' **** Сямейства: ''[[Nodosauridae]]'' **** '''Сямейства: ''[[Ankylosauridae]]''''' ***** ?Падсямейства: ''[[Polacanthinae]]'' ***** Падсямейства: ''[[Ankylosaurinae]]'' '''''Incertae sedis''''' * ''[[Priconodon]]'' === Кладаграма === Кладаграма прадстаўлена Рычардам Томпсанам і яго калегамі ў 2011 годзе:<ref>Richard S. Thompson, Jolyon C. Parish, Susannah C. R. Maidment and Paul M. Barrett (2011). «Phylogeny of the ankylosaurian dinosaurs (Ornithischia: Thyreophora)». Journal of Systematic Palaeontology in press.</ref> {{clade| style=font-size:100%;line-height:80% |label1=&nbsp;'''Thyreophora'''&nbsp; |1={{clade |1=''[[Scutellosaurus]]'' |2={{clade |1=''[[Emausaurus]]'' |label2=&nbsp;'''Thyreophoroidea'''&nbsp; |2={{clade |1=''[[Scelidosaurus]]'' |label2=&nbsp;'''Eurypoda'''&nbsp; |2={{clade |1=[[Stegosauria]] |label2=&nbsp;[[Ankylosauria]]&nbsp; |2={{clade |1=[[Ankylosauridae]] |2=[[Nodosauridae]] }} }} }} }} }} }} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|1|Анкілазаўры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Анкілазаўры| ]] [[Катэгорыя:Дыназаўры мелавога перыяду]] rs14llzu2hzutn3xna7i07gk12zyg47 5227612 5227608 2026-10-26T20:25:18Z JerzyKundrat 174 5227612 wikitext text/x-wiki {{Таксон |name = {{вымер}} Анкілазаўры |image file = Ankylosaurus dinosaur.png |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |ref = |parent = Eurypoda |rang = Інфраатрад |latin = Ankylosauria |author = [[Генры Файфілд Осбарн|Osborn]], 1923 |syn = |typus = |children name = Сямействы |children = * {{bt-bellat||Nodosauridae}} * {{bt-bellat|Анкілазаўравыя|Ankylosauridae}} * {{bt-bellat||Scelidosauridae}} |wikispecies = Ankylosauria }} '''Анкілазаўры'''<ref>Русско-белорусский словарь: В 3 т.: Около 110000 слов. НАН Беларуси, Ин-т языкознания им. Я.Коласа. — 8-е изд. — Мн.: БелЭн, 2002. ISBN 985-11-0225-3. УДК 808.2-3=826. ББК 81.2Р-4. Р89.</ref> ({{lang-la|Ankylosauria}} — «сагнуты яшчар») — інфраатрад наземных [[дыназаўр]]аў атрада [[птушкатазавыя|птушкатазавых]], характэрнай асаблівасцю якіх з’яўляецца касцявыя ўтварэнні на тулаве. Рэшткі вядомы з адкладаў сярэдняй і верхняй [[юрскі перыяд|юры]] Заходняй Еўропы і [[мелавы перыяд|мелу]] Паўночнай Амерыкі, Заходняй Еўропы і Аўстраліі. == Апісанне == Даўжыня да 9 м. Мелі шырокае, сплюшчанае цела, зверху ўкрытае касцянымі шыпамі і панцырнымі пласцінкамі, злітымі ў суцэльны панцыр (адсюль назва — панцырныя дыназаўры). Перамяшчаліся на чатырох канечнасцях. На канцы хваста, які служыў актыўным сродкам абароны ад драпежных дыназаўраў, былі вострыя шыны. Карміліся расліннасцю. == Класіфікацыя == === Таксанамія === * '''Атрад: ''[[Ornithischia]]''''' ** '''Падатрад: ''[[Thyreophora]]''''' *** '''Інфраатрад: ''[[Ankylosauria]]''''' **** Род: ''[[Minmi]]'' **** Род: ''[[Antarctopelta]]'' **** Сямейства: ''[[Scelidosauridae]]'' ***** Род:''[[Scelidosaurus]]'' ***** Род:''[[Bienosaurus]]'' **** Сямейства: ''[[Nodosauridae]]'' **** '''Сямейства: ''[[Ankylosauridae]]''''' ***** ?Падсямейства: ''[[Polacanthinae]]'' ***** Падсямейства: ''[[Ankylosaurinae]]'' '''''Incertae sedis''''' * ''[[Priconodon]]'' === Кладаграма === Кладаграма прадстаўлена Рычардам Томпсанам і яго калегамі ў 2011 годзе:<ref>Richard S. Thompson, Jolyon C. Parish, Susannah C. R. Maidment and Paul M. Barrett (2011). «Phylogeny of the ankylosaurian dinosaurs (Ornithischia: Thyreophora)». Journal of Systematic Palaeontology in press.</ref> {{clade| style=font-size:100%;line-height:80% |label1=&nbsp;'''Thyreophora'''&nbsp; |1={{clade |1=''[[Scutellosaurus]]'' |2={{clade |1=''[[Emausaurus]]'' |label2=&nbsp;'''Thyreophoroidea'''&nbsp; |2={{clade |1=''[[Scelidosaurus]]'' |label2=&nbsp;'''Eurypoda'''&nbsp; |2={{clade |1=[[Stegosauria]] |label2=&nbsp;[[Ankylosauria]]&nbsp; |2={{clade |1=[[Ankylosauridae]] |2=[[Nodosauridae]] }} }} }} }} }} }} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|1|Анкілазаўры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Анкілазаўры| ]] [[Катэгорыя:Дыназаўры мелавога перыяду]] n9xck2kwwf48jgpuxti66je7pc92h84 0 99519 5227394 5165105 2026-10-26T15:37:29Z IP781584110 134977 арфаграфія, пунктуацыя, афармленне 5227394 wikitext text/x-wiki {{перанакіраванне|GE|Германій|пра хімічны элемент}} {{картка кампаніі}} '''General Electric''' ('''GE''', прамаўляецца ''Джэнерал Электрык'') — былая [[ЗША|амерыканская]] шматгаліновая карпарацыя. У свой час GE — найбуйнейшы ў свеце вытворца шматлікіх відаў тэхнікі, уключаючы [[лакаматыў|лакаматывы]], энергетычныя ўстаноўкі (у тым ліку і атамныя рэактары), [[Газатурбінны рухавік|газавыя турбіны]], авіяцыйныя рухавікі, медыцынскае абсталяванне. Кампанія таксама вырабляла асвятляльную тэхніку, [[пластмасы]] і герметыкі<ref>{{Cite web|url=http://www.forbes.ru/ekonomika/kompanii/66990-forbes-2000-krupneishih-publichnyh-kompanii-mira|title=Forbes: 2000 крупнейших публичных компаний мира|publisher=Forbes.ru|lang=ru|date=2011-04-21}}</ref>. У 2024 годзе кампанія канчаткова была падзелена на тры незалежныя [[Публічная кампанія|публічныя кампаніі]]<ref>[https://www.forbes.ru/finansy/445491-general-electric-ob-avila-o-planah-po-razdeleniu-na-tri-publicnyh-kompanii General Electric объявила о планах по разделению на три публичных компании]{{ref-ru}}</ref><ref>[https://www.finam.ru/publications/item/konets-epokhi-general-electric-zavershila-razdelenie-na-tri-kompanii-20240402-1709/ Конец эпохи — General Electric завершила разделение на три компании]{{ref-ru}}</ref>: * GE Healthcare — вытворчасць магнітна-рэзанансных тамографаў і іншага абсталявання для шпіталяў; * GE Aerospace — вытворчасць і абслугоўванне [[Рэактыўны рухавік|рэактыўных рухавікоў]]; * GE Vernova — вытворчасць турбін для электрастанцый і ветраных электрастанцый. За тры гады да гэтага кампанія прадала свой бізнес па вытворчасці лакаматываў і бытавой тэхнікі, спыніла працу ў нафтагазавай галіне і пазбавілася ад большай часткі свайго ў мінулым буйнога падраздзялення фінансавых паслуг. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.ge.com/ru/ru/ Афіцыйны сайт кампаніі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111210145338/http://www.ge.com/ru/ru/ |date=10 снежня 2011 }} {{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DJIA}} {{Dow Jones Global Titans 50}} [[Катэгорыя:General Electric| General Electric]] [[Катэгорыя:Авіябудаўнічыя кампаніі ЗША]] [[Катэгорыя:Электратэхнічныя кампаніі]] [[Катэгорыя:Энергетычныя кампаніі]] [[Катэгорыя:Вытворцы бытавой тэхнікі]] [[Катэгорыя:Вытворцы лакаматываў]] [[Катэгорыя:Вытворцы медыцынскага абсталявання]] [[Катэгорыя:Вытворцы асвятляльнага абсталявання]] 75psaavi3o02wnwpu5n8tqbe0hbe6za 10 100678 5227846 5183598 2026-10-27T09:15:26Z Ueschar 151377 5227846 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Шаблон:Геакар/styles.css" /> <table class="infobox t-geoinfobox t-geoinfobox-water" data-name="Праліў"> <!-- Назва --> {{Геакар|Назва|{{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}}|{{{Нацыянальная назва|}}}}} {{Геакар|Параметр|0|Іншыя назвы|{{{Іншыя назвы|}}}}} {{Геакар|Параметр|0|Названы ў гонар|{{wikidata|P138|{{{Названы ў гонар|}}}}}}} <!-- Асноўная выява: стары параметр «Карта» захоўваецца як сінонім «Выява» --> {{#switch:{{{Выява|{{{Карта|}}}}}}|0|-=|#default= {{#if:{{wikidata|P18|{{{Выява|{{{Карта|}}}}}}|plain=true}} |<tr><td colspan="2" style="text-align:center;"> {{wikidata|P18|{{{Выява|{{{Карта|}}}}}}|size={{#if:{{{Шырыня выявы|}}}|{{{Шырыня выявы}}}|300}}px|caption={{{Подпіс выявы|{{{Подпіс карты|}}}}}}}} {{#invoke:GeoInfobox|findImage|{{wikidata|P18|{{{Выява|{{{Карта|}}}}}}|plain=true}}}} </td></tr> |{{няма выявы|{{{Выява|{{{Карта|}}}}}}}} }} }} <!-- Другая выява толькі пры ручным запаўненні --> {{#if:{{{Другая выява|}}} |{{#switch:{{{Другая выява}}}|0|-=|#default=<tr><td colspan="2" style="text-align:center;">{{wikidata|P18|{{{Другая выява}}}|size={{#if:{{{Шырыня выявы|}}}|{{{Шырыня выявы}}}|300}}px|caption={{{Подпіс другой выявы|}}}}}</td></tr>}} }} <!-- Дэталёвая карта з P1621, запасны варыянт — P242 --> {{#switch:{{{Карта праліва|}}}|0|-=|#default= {{#if:{{{Карта праліва|}}} |<tr><td colspan="2" style="text-align:center;">{{wikidata|P1621|{{{Карта праліва}}}|size={{#if:{{{Шырыня выявы|}}}|{{{Шырыня выявы}}}|300}}px|caption={{{Подпіс карты праліва|}}}}}</td></tr> |{{#if:{{wikidata|P1621|plain=true}} |<tr><td colspan="2" style="text-align:center;">{{wikidata|P1621|size={{#if:{{{Шырыня выявы|}}}|{{{Шырыня выявы}}}|300}}px|caption={{{Подпіс карты праліва|}}}}}</td></tr> |{{#if:{{wikidata|P242|plain=true}} |<tr><td colspan="2" style="text-align:center;">{{wikidata|P242|size={{#if:{{{Шырыня выявы|}}}|{{{Шырыня выявы}}}|300}}px|caption={{{Подпіс карты праліва|}}}}}</td></tr> }} }} }} }} <!-- Характарыстыкі --> {{Геакар|Загаловак|Характарыстыкі|{{{Даўжыня|}}}{{{Шырыня|}}}{{{Найменшая шырыня|}}}{{{Найбольшая шырыня|}}}{{{Плошча|}}}{{{Глыбіня|}}}{{{Найбольшая глыбіня|}}}{{{Сярэдняя глыбіня|}}}{{{Сярэдняя велічыня прыліва|}}}{{{Салёнасць|}}}{{{Тэмпература вады|}}}{{{Цячэнні|}}}{{wikidata|P2043|plain=true}}{{wikidata|P2049|plain=true}}{{wikidata|P2046|plain=true}}{{wikidata|P4511|plain=true}}}} {{Геакар|Параметр|0|Даўжыня|{{#ifeq:{{{Даўжыня|}}}|-|-|{{#if:{{{Даўжыня|}}}|{{{Даўжыня}}}&nbsp;[[Кіламетр|км]]|{{#invoke:Wikidata|formatProperty|property=P2043|datatype=quantity|preset=-|unit=[[Кіламетр|км]]}}}}}}}} {{Геакар|Параметр|0|Шырыня|{{#ifeq:{{{Шырыня|}}}|-|-|{{#if:{{{Шырыня|}}}|{{{Шырыня}}}&nbsp;[[Кіламетр|км]]|{{#invoke:Wikidata|formatProperty|property=P2049|datatype=quantity|preset=-|unit=[[Кіламетр|км]]}}}}}}}} {{Геакар|Параметр|0|Найменшая шырыня|{{#ifeq:{{{Найменшая шырыня|}}}|-|-|{{#if:{{{Найменшая шырыня|}}}|{{{Найменшая шырыня}}}&nbsp;[[Кіламетр|км]]}}}}}} {{Геакар|Параметр|0|Найбольшая шырыня|{{#ifeq:{{{Найбольшая шырыня|}}}|-|-|{{#if:{{{Найбольшая шырыня|}}}|{{{Найбольшая шырыня}}}&nbsp;[[Кіламетр|км]]}}}}}} {{Геакар|Параметр|0|Плошча|{{#ifeq:{{{Плошча|}}}|-|-|{{#if:{{{Плошча|}}}|{{{Плошча}}}&nbsp;[[Квадратны кіламетр|км²]]|{{wikidata|P2046}}}}}}}} {{Геакар|Параметр|0|Глыбіня|{{{Глыбіня|}}}}} {{Геакар|Параметр|0|Найбольшая глыбіня|{{#ifeq:{{{Найбольшая глыбіня|}}}|-|-|{{#if:{{{Найбольшая глыбіня|}}}|{{{Найбольшая глыбіня}}}&nbsp;[[Метр|м]]|{{#invoke:Wikidata|formatProperty|property=P4511[P1013:Q10578722]|datatype=quantity|preset=-|unit=[[Метр|м]]}}}}}}}} {{Геакар|Параметр|0|Сярэдняя глыбіня|{{#ifeq:{{{Сярэдняя глыбіня|}}}|-|-|{{#if:{{{Сярэдняя глыбіня|}}}|{{{Сярэдняя глыбіня}}}&nbsp;[[Метр|м]]|{{#invoke:Wikidata|formatProperty|property=P4511[P1013:Q202785]|datatype=quantity|preset=-|unit=[[Метр|м]]}}}}}}}} <!-- P4511 без кваліфікатара выводзіцца толькі пры адсутнасці іншых звестак пра глыбіню --> {{#if:{{{Глыбіня|}}}{{{Найбольшая глыбіня|}}}{{{Сярэдняя глыбіня|}}}{{wikidata|P4511[P1013:Q10578722]|plain=true}}{{wikidata|P4511[P1013:Q202785]|plain=true}}||{{Геакар|Параметр|0|Глыбіня|{{#invoke:Wikidata|formatProperty|property=P4511|datatype=quantity|preset=-|unit=[[Метр|м]]}}}}}} {{Геакар|Параметр|0|Сярэдняя велічыня прыліва|{{#ifeq:{{{Сярэдняя велічыня прыліва|}}}|-|-|{{#if:{{{Сярэдняя велічыня прыліва|}}}|{{{Сярэдняя велічыня прыліва}}}&nbsp;[[Метр|м]]}}}}}} {{Геакар|Параметр|0|Салёнасць|{{{Салёнасць|}}}}} {{Геакар|Параметр|0|Тэмпература вады|{{{Тэмпература вады|}}}}} {{Геакар|Параметр|0|Цячэнні|{{{Цячэнні|}}}}} <!-- Размяшчэнне --> {{Геакар|Загаловак|Размяшчэнне|{{wikidata|P625|{{{Каардынаты|}}}|plain=true}}{{{Звязвае|}}}{{{Вышэйстаячая акваторыя|}}}{{wikidata|P2789|plain=true}}{{{Акваторыя|}}}{{{Падзяляе|}}}{{{Што падзяляе|}}}{{{Крайнія мысы|}}}{{{Астравы|}}}{{{Паўастравы|}}}{{{Прыбярэжныя населеныя пункты|}}}{{{Рэкі, якія ўпадаюць|}}}{{{Масты|}}}{{{Тунэлі|}}}{{{Дамбы|}}}{{{Краіна|}}}{{wikidata|P17|plain=true}}{{{Рэгіён|}}}{{{Раён|}}}}} {{Геакар-Каардынаты|Каардынаты={{{Каардынаты|}}}|Краіна={{#titleparts:{{{Краіна|}}}|1|1}}|type=waterbody|CoordScale={{{CoordScale|}}}}} <!-- Новая назва «Звязвае», старая «Вышэйстаячая акваторыя» --> {{#if:{{{Звязвае|}}}{{{Вышэйстаячая акваторыя|}}} |{{Геакар|Множны|1|Вышэйстаячая [[акваторыя]]|Звязвае|{{#if:{{{Звязвае|}}}|{{{Звязвае}}}|{{{Вышэйстаячая акваторыя|}}}}}}} |{{Геакар|Параметр|0|Звязвае|{{wikidata|P2789}}}} }} {{Геакар|Параметр|0|Акваторыя|{{{Акваторыя|}}}}} {{Геакар|Параметр|0|Раздзяляе|{{#if:{{{Падзяляе|}}}|{{{Падзяляе}}}|{{{Што падзяляе|}}}}}}} {{#if:{{{Крайнія мысы|}}}|{{Геакар|Множны|1|Крайні [[мыс]]|Крайнія [[мыс]]ы|{{{Крайнія мысы}}}}}}} {{Геакар|Параметр|0|Астравы|{{{Астравы|}}}}} {{Геакар|Параметр|0|Паўастравы|{{{Паўастравы|}}}}} {{Геакар|Параметр|0|Прыбярэжныя населеныя пункты|{{{Прыбярэжныя населеныя пункты|}}}}} {{Геакар|Параметр|0|Рэкі, якія ўпадаюць|{{{Рэкі, якія ўпадаюць|}}}}} {{Геакар|Параметр|0|Масты|{{{Масты|}}}}} {{Геакар|Параметр|0|Тунэлі|{{{Тунэлі|}}}}} {{Геакар|Параметр|0|Дамбы|{{{Дамбы|}}}}} <!-- Краіна, рэгіён і раён --> {{#if:{{{Краіна|}}} |{{Геакар|Краіна|{{{Краіна}}}}} |{{#if:{{wikidata|P17|plain=true}}|{{Геакар|Параметр|0|Краіны|{{wikidata|P17}}}}|{{Геакар|Краіна|}}}} }} {{#if:{{{Рэгіён|}}}|{{Геакар|Рэгіён|{{{Рэгіён}}}|{{{Краіна|}}}}}}} {{#if:{{{Раён|}}}|{{Геакар|Раён|{{{Раён}}}|{{{Рэгіён|}}}|{{{Краіна|}}}}}}} <!-- Пазіцыйныя карты: аўтаматычны выбар праз існы блок Геакара --> {{Геакар|Пазіцыйныя карты |{{{Краіна|}}} |{{{Рэгіён|}}} |{{{Каардынаты|}}} |Пазіцыйная карта={{{Пазіцыйная карта|}}} |Пазіцыйная карта 1={{{Пазіцыйная карта 1|0}}} |Пак. карты={{{Пак. карты|physical}}} |Пак. арэны={{{Пак. арэны|}}} |Пак. карты 1={{{Пак. карты 1|physical}}} |Пак. арэны 1={{{Пак. арэны 1|}}} |Пак. меткі={{{Пак. меткі|m9}}} |Подпіс меткі={{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}} |Пазіцыя подпісу={{{Пазіцыя подпісу|}}} |Пазіцыя подпісу 1={{{Пазіцыя подпісу 1|}}} |Абрэзаць зверху={{{Абрэзаць зверху|}}} |Абрэзаць знізу={{{Абрэзаць знізу|}}} |Абрэзаць зверху 1={{{Абрэзаць зверху 1|}}} |Абрэзаць знізу 1={{{Абрэзаць знізу 1|}}} |Шырыня={{#if:{{{Шырыня выявы|}}}|{{{Шырыня выявы}}}|300}} }} <!-- Інтэрактыўная карта: пры наяўнасці палігона маштаб аўтаматычны --> {{#switch:{{{Інтэрактыўная карта|1}}}|0|-=|#default= {{#if:{{#invoke:GeoInfobox|hasGeometry}}{{wikidata|P625|plain=true}} |{{+ІПК |Інфабокс=так |Вылучэнне={{#if:{{#invoke:GeoInfobox|hasGeometry}}|аўта|}} |Метка={{#if:{{wikidata|P625|plain=true}}|{{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}}}} |Афармленне=мора |Шырыня={{#if:{{{Шырыня выявы|}}}|{{{Шырыня выявы}}}|300}} |Вышыня={{#if:{{{Вышыня карты|}}}|{{{Вышыня карты}}}|200}} |Павелічэнне={{#if:{{{Павелічэнне карты|}}}|{{{Павелічэнне карты}}}|{{#if:{{#invoke:GeoInfobox|hasGeometry}}||6}}}} |Каардынаты цэнтра={{{Каардынаты цэнтра|}}} |Каардынаты меткі={{{Каардынаты меткі|}}} }} }} }} {{Геакар|Устаўка|{{{Устаўка|}}}}} {{Геакар|Катэгорыя на Вікісховішчы|{{{Катэгорыя на Вікісховішчы|}}}|{{#if:{{{Назва|}}}|{{{Назва}}}|{{PAGENAME}}}}}} </table> {{#if:{{NAMESPACE}}|| [[Катэгорыя:Пралівы паводле алфавіта]] {{#if:{{{Карта|}}}|[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Карткі з састарэлым параметрам Карта]]}} {{#if:{{{Карта|}}}{{{Подпіс карты|}}}{{{Крайні мыс|}}}{{{Вышэйстаячыя акваторыі|}}}|[[Катэгорыя:Картка на Геакары: Выправіць]]}} {{#ifeq:Праліў|{{str left|{{PAGENAME}}|7}}|{{DEFAULTSORT:{{Без пачатку|{{PAGENAME}}|Праліў }}}}}} }} <noinclude> {{doc}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Карткі:Геаграфічныя аб’екты]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Водныя аб’екты]] </noinclude> 8btx8ssqprrww7ipmd3kcscz93rqel9 14 105034 5227307 1593796 2026-10-26T13:46:04Z JerzyKundrat 174 5227307 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Waterfalls in Canada}} [[Катэгорыя:Вадаспады паводле краін|Канада]] [[Катэгорыя:Славутасці Канады]] [[Катэгорыя:Гідраграфія Канады]] [[Катэгорыя:Рэльеф Канады]] o3mgtjmdg9k3gux9re1awe1m6kckf85 5227315 5227307 2026-10-26T13:53:12Z JerzyKundrat 174 5227315 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Waterfalls in Canada}} [[Катэгорыя:Вадаспады паводле краін|Канада]] [[Катэгорыя:Славутасці Канады]] [[Катэгорыя:Гідраграфія Канады]] idm4s4m4o1zopt7b0k4svv7uenwcucb 14 106012 5227306 2432123 2026-10-26T13:45:19Z JerzyKundrat 174 5227306 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Mountains of Canada}} [[Катэгорыя:Горы паводле краін|Канада]] [[Катэгорыя:Горы Паўночнай Амерыкі|Канада]] [[Катэгорыя:Рэльеф Канады]] ajzxoiqlfxcv7ux6ohc84f1a2jox3sv 14 107157 5227309 1595187 2026-10-26T13:48:25Z JerzyKundrat 174 5227309 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул па тэме катэгорыі}} {{Commonscat|Parks in Canada}} [[Катэгорыя:Славутасці Канады]] [[Катэгорыя:Паркі паводле краін|Канада]] [[Катэгорыя:Прырода Канады]] tv4acf0luc2m79m1vpquqff8958k4mk 0 107394 5227606 5226670 2026-10-26T20:14:30Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Даданне партрэта навукоўца ў картку {{Навуковец}} (кадравана са здымка ЦНБ НАНБ канца 1920-х гг.) 5227606 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Вазнясенскі}} {{Навуковец | Выява = Portrait of Aliaksandr Vazniasienski (late 1920s).jpg | Подпіс = Аляксандр Вазнясенскі (канец 1920-х гг.) }} '''Аляксандр Мікалаевіч Вазнясенскі''' ({{ДН|17|7|1888|5}}, с. [[Чукалы]], [[Сімбірская губерня]], цяпер [[Ардатаўскі раён (Мардовія)|Ардатаўскі раён]], [[Мардовія]] — {{ДС|16|01|1966}}, {{МС|Казань}}) — {{крытык|СССР|Беларусі}}, [[літаратуразнавец]] і [[тэатразнавец]], [[педагог]]<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Вознесенский Александр Николаевич |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 119 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. [[Доктар філалагічных навук]] (1944), [[прафесар]] (1927). == Біяграфія == [[Файл:Iosif Vovk-Levanovich, Nikolay Nikolsky, and Aleksandr Voznesensky near Minsk (late 1920s).jpg|thumb|right|320px|Аляксандр Вазнясенскі (справа) разам з [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіфам Воўк-Левановічам]] і акадэмікам [[Мікалай Міхайлавіч Нікольскі|Мікалаем Нікольскім]] на маёўцы пад Менскам (канец 1920-х гг.)]] Нарадзіўся ў настаўніцкай сям’і (бацька ў далейшым прыняў сан і стаў святаром). Скончыў Сімбірскую духоўную семінарыю (пасведчанне № 377 ад 26 чэрвеня 1909 г.). У 1909 г. паступіў на славяна-расійскае аддзяленне гісторыка-філалагічнага факультэта [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]<ref>Cписок студентов Императорскаго Варшавскаго университета на 1912—1913 академический год. Варшава, 1913. С. 54</ref>, пасля сканчэння якога за выпускную працу «Руская журналістыка 40-х гадоў XIX стагоддзя ў яе галоўных накірунках» (1912) пад кіраўніцтвам [[Іван Іванавіч Замоцін|І. Замоціна]] атрымаў ступень кандыдата і быў пакінуты пры ўніверсітэце для падрыхтоўкі да прафесарскага звання. З 1915 г. — выкладчык, прыват-дацэнт Варшаўскага (пазней Данскога) ўніверсітэта ў Растове-на-Доне. З 1921 г. — дацэнт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1928 г. — прафесар [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]<ref name="БС"/>. [[File:BGU-1922.jpg|thumb|left|350px|Першыя прафесары БДУ, 1922 год (злева направа): <br />Ніжні рад: [[Саламон Захаравіч Кацэнбоген|С. З. Кацэнбоген]], '''А. М. Вазнясенскі''', [[Мікалай Міхайлавіч Нікольскі|М. М. Нікольскі]], [[Уладзімір Іванавіч Пічэта|У. І. Пічэта]], [[Усевалад Макаравіч Ігнатоўскі|У. М. Ігнатоўскі]], [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Я. Ю. Лёсік]], [[Арсеній Аляксеевіч Міхайлоўскі|А. А. Міхайлоўскі]]; <br />Сярэдні рад: [[Іван Міхайлавіч Салаўёў|І. М. Салаўёў]], [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|С. Я. Вальфсон]], [[Яўген Іванавіч Барычэўскі|Я. І. Барычэўскі]], [[Аляксандр Антонавіч Савіч|А. А. Савіч]], [[Дзмітрый Аляксеевіч Жарынаў|Д. А. Жарынаў]], [[Яўген Канстанцінавіч Успенскі|Я. К. Успенскі]], [[Ілля Якаўлевіч Герцык|І. Я. Герцык]]; <br />Верхні рад: [[Уладзімір Мікалаевіч Перцаў|У. М. Перцаў]], [[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|М. М. Шчакаціхін]], [[Віктар Васільевіч Якунін|В. В. Якунін]], [[Міхаіл Мікалаевіч Піятуховіч|М. М. Піятуховіч]].]] У 1929—1931 гг. зазнаў рэпрэсіі з боку кіраўніцтва ўніверсітэта і быў вымушаны з’ехаць у Маскву, дзе працаваў метадыстам у Аддзеле прафтэхадукацыі пры {{нп3|Народны камісарыят цяжкай прамысловасці СССР|Наркамаце цяжкай прамысловасці СССР|ru|Народный комиссариат тяжёлой промышленности СССР}}, пазней — прафесарам літаратуры ў [[Усерасійскі дзяржаўны ўніверсітэт кінематаграфіі імя С. А. Герасімава|Дзяржаўным інстытуце кінематаграфіі]], {{нп3|Маскоўскі педагагічны дзяржаўны ўніверсітэт|Маскоўскім педагагічным інстытуце|ru|Московский педагогический государственный университет}}<ref name="БС"/>. У 1934 г. быў арыштаваны ў Маскве па «[[Справа славістаў|Справе славістаў]]» (справе «Расійскай нацыянальнай партыі») і асуджаны на 5 год лагероў. Пакаранне адбываў у САЗЛАГу ва [[Узбекістан]]е (рэабілітаваны ў 1964 г.) <ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%92%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D1%8F%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_(1888) Вазнясенскі Аляксандр Мікалаевіч // Інтэрнэт-праект «Адкрыты спіс»]</ref>. У 1939 годзе пасля вызвалення пераехаў на сталае жыхарства ў Казань. З 1939 г. — выкладчык казанскіх вышэйшых навучальных устаноў. З 1940 г. — прафесар кафедры рускай мовы і літаратуры Казанскага дзяржаўнага ўніверсітэта. 23.04.1943 г. абараніў доктарскую дысертацыю «Исследования по истории новой белорусской литературе». Працаваў дэканам гісторыка-філалагічнага факультэта [[Казанскі ўніверсітэт|Казанскага дзяржаўнага ўніверсітэта]], загадчыкам кафедры рускай і сусветнай літаратуры. Памёр і пахаваны ў [[Казань|Казані]]. == Навуковая дзейнасць == Друкаваўся з 1913 года. Даследаваў метадалогію літаратуразнаўства<ref name="БС"/>, паэтыку беларускай літаратуры, гісторыю рускай літаратуры. Працы пра творчасць {{нп3|Мікалай Іванавіч Навікоў|М. Навікова|ru|Новиков, Николай Иванович}}, [[Міхаіл Юр’евіч Лермантаў|М. Лермантава]], [[Мікалай Васільевіч Гогаль|М. Гогаля]], [[Іван Сяргеевіч Тургенеў|І. Тургенева]], [[Іван Пятровіч Катлярэўскі|І. Катлярэўскага]], [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Т. Шаўчэнка]]<ref name="БС"/>. Абгрунтаваў думку аб ганаровым месцы [[беларуская літаратура|беларускай літаратуры]] сярод іншых еўрапейскіх, высунуў тэарэтычную праблему нацыянальнай спецыфікі літаратуразнаўства<ref name="БС"/>. === Навуковыя працы === * Классификация методов историко-литературной науки, «Працы БДУ», тт. VI—VII, 1925; * Проблема «описания» и «объяснения» в науке о лит-ре, «Родной язык в школе», № 11—12, 1926; * Поиски объекта (к вопросу об отношении метода социологического к формальному), «Новый мир», № 6, 1926; * Паэтыка М. Багдановіча; Коўна, 1926 * Основные принципы построения белорусской науки о литературе, 1927; * Паэмы Янкі Купалы, Мінск, 1927; * Современный белорусский театр (21-26 год), 1927; * Aufbau der Literaturwissenschaft, «Jahrbuch fur Philologie», Bd. III, Voznesensky A., Die Methodologie der russischen Literaturforschung in den Jahren 1910—1925, Ztschr. fur slaw. Philologie. B. IV, 1927. * У истоков художественной прозы Якуба Коласа, 1928-29; * Второй Белорусский государственный театр, 1929; * Перспективы современного белорусского театра, 1930 {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|||449}} * {{Крыніцы/ЭГБ|2}} — С. 185. * {{крыніцы/ЭКБ|2|''Вазнясенскі Аляксандр Мікалаевіч''}} — C. 187. * {{крыніцы/БП (1992-95)||''Вазнясенскі Аляксандр''}} — Т. 1. — С. 497. * Ачкасова Л. С., Балакин Г. А. Александр Николаевич Вознесенский. 1888—1966 / Л. С. Ачкасова, Г. А. Балакин; науч. ред. И. И. Андреева, Л. Я. Воронова. — Казань: КГУ, 2009. — 24 с. — ISBN 978-5-98180-733-6. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вазнясенскі Аляксандр Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мардовіі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Расіі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Педагогі Расіі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Казанскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Дэканы]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] 3p7dg1cylls8etz8zp8xpak8voqg0z1 5227730 5227606 2026-10-27T03:39:06Z Chipmunkdavis 36049 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Iosif Vovk-Levanovich, Nikolay Nikolsky, and Aleksandr Voznesensky near Minsk (late 1920s).jpg]] → [[File:Josif Voŭk-Levanovič, Mikałaj Nikolski, and Alaksandr Vazniasenski near Miensk (late 1920s).jpg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) · Original uploader's request to use normative Belarusian Latin orthography (lacinka) 5227730 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Вазнясенскі}} {{Навуковец | Выява = Portrait of Aliaksandr Vazniasienski (late 1920s).jpg | Подпіс = Аляксандр Вазнясенскі (канец 1920-х гг.) }} '''Аляксандр Мікалаевіч Вазнясенскі''' ({{ДН|17|7|1888|5}}, с. [[Чукалы]], [[Сімбірская губерня]], цяпер [[Ардатаўскі раён (Мардовія)|Ардатаўскі раён]], [[Мардовія]] — {{ДС|16|01|1966}}, {{МС|Казань}}) — {{крытык|СССР|Беларусі}}, [[літаратуразнавец]] і [[тэатразнавец]], [[педагог]]<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Вознесенский Александр Николаевич |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 119 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. [[Доктар філалагічных навук]] (1944), [[прафесар]] (1927). == Біяграфія == [[Файл:Josif Voŭk-Levanovič, Mikałaj Nikolski, and Alaksandr Vazniasenski near Miensk (late 1920s).jpg|thumb|right|320px|Аляксандр Вазнясенскі (справа) разам з [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіфам Воўк-Левановічам]] і акадэмікам [[Мікалай Міхайлавіч Нікольскі|Мікалаем Нікольскім]] на маёўцы пад Менскам (канец 1920-х гг.)]] Нарадзіўся ў настаўніцкай сям’і (бацька ў далейшым прыняў сан і стаў святаром). Скончыў Сімбірскую духоўную семінарыю (пасведчанне № 377 ад 26 чэрвеня 1909 г.). У 1909 г. паступіў на славяна-расійскае аддзяленне гісторыка-філалагічнага факультэта [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]<ref>Cписок студентов Императорскаго Варшавскаго университета на 1912—1913 академический год. Варшава, 1913. С. 54</ref>, пасля сканчэння якога за выпускную працу «Руская журналістыка 40-х гадоў XIX стагоддзя ў яе галоўных накірунках» (1912) пад кіраўніцтвам [[Іван Іванавіч Замоцін|І. Замоціна]] атрымаў ступень кандыдата і быў пакінуты пры ўніверсітэце для падрыхтоўкі да прафесарскага звання. З 1915 г. — выкладчык, прыват-дацэнт Варшаўскага (пазней Данскога) ўніверсітэта ў Растове-на-Доне. З 1921 г. — дацэнт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1928 г. — прафесар [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]<ref name="БС"/>. [[File:BGU-1922.jpg|thumb|left|350px|Першыя прафесары БДУ, 1922 год (злева направа): <br />Ніжні рад: [[Саламон Захаравіч Кацэнбоген|С. З. Кацэнбоген]], '''А. М. Вазнясенскі''', [[Мікалай Міхайлавіч Нікольскі|М. М. Нікольскі]], [[Уладзімір Іванавіч Пічэта|У. І. Пічэта]], [[Усевалад Макаравіч Ігнатоўскі|У. М. Ігнатоўскі]], [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Я. Ю. Лёсік]], [[Арсеній Аляксеевіч Міхайлоўскі|А. А. Міхайлоўскі]]; <br />Сярэдні рад: [[Іван Міхайлавіч Салаўёў|І. М. Салаўёў]], [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|С. Я. Вальфсон]], [[Яўген Іванавіч Барычэўскі|Я. І. Барычэўскі]], [[Аляксандр Антонавіч Савіч|А. А. Савіч]], [[Дзмітрый Аляксеевіч Жарынаў|Д. А. Жарынаў]], [[Яўген Канстанцінавіч Успенскі|Я. К. Успенскі]], [[Ілля Якаўлевіч Герцык|І. Я. Герцык]]; <br />Верхні рад: [[Уладзімір Мікалаевіч Перцаў|У. М. Перцаў]], [[Мікалай Мікалаевіч Шчакаціхін|М. М. Шчакаціхін]], [[Віктар Васільевіч Якунін|В. В. Якунін]], [[Міхаіл Мікалаевіч Піятуховіч|М. М. Піятуховіч]].]] У 1929—1931 гг. зазнаў рэпрэсіі з боку кіраўніцтва ўніверсітэта і быў вымушаны з’ехаць у Маскву, дзе працаваў метадыстам у Аддзеле прафтэхадукацыі пры {{нп3|Народны камісарыят цяжкай прамысловасці СССР|Наркамаце цяжкай прамысловасці СССР|ru|Народный комиссариат тяжёлой промышленности СССР}}, пазней — прафесарам літаратуры ў [[Усерасійскі дзяржаўны ўніверсітэт кінематаграфіі імя С. А. Герасімава|Дзяржаўным інстытуце кінематаграфіі]], {{нп3|Маскоўскі педагагічны дзяржаўны ўніверсітэт|Маскоўскім педагагічным інстытуце|ru|Московский педагогический государственный университет}}<ref name="БС"/>. У 1934 г. быў арыштаваны ў Маскве па «[[Справа славістаў|Справе славістаў]]» (справе «Расійскай нацыянальнай партыі») і асуджаны на 5 год лагероў. Пакаранне адбываў у САЗЛАГу ва [[Узбекістан]]е (рэабілітаваны ў 1964 г.) <ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%92%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D1%8F%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_(1888) Вазнясенскі Аляксандр Мікалаевіч // Інтэрнэт-праект «Адкрыты спіс»]</ref>. У 1939 годзе пасля вызвалення пераехаў на сталае жыхарства ў Казань. З 1939 г. — выкладчык казанскіх вышэйшых навучальных устаноў. З 1940 г. — прафесар кафедры рускай мовы і літаратуры Казанскага дзяржаўнага ўніверсітэта. 23.04.1943 г. абараніў доктарскую дысертацыю «Исследования по истории новой белорусской литературе». Працаваў дэканам гісторыка-філалагічнага факультэта [[Казанскі ўніверсітэт|Казанскага дзяржаўнага ўніверсітэта]], загадчыкам кафедры рускай і сусветнай літаратуры. Памёр і пахаваны ў [[Казань|Казані]]. == Навуковая дзейнасць == Друкаваўся з 1913 года. Даследаваў метадалогію літаратуразнаўства<ref name="БС"/>, паэтыку беларускай літаратуры, гісторыю рускай літаратуры. Працы пра творчасць {{нп3|Мікалай Іванавіч Навікоў|М. Навікова|ru|Новиков, Николай Иванович}}, [[Міхаіл Юр’евіч Лермантаў|М. Лермантава]], [[Мікалай Васільевіч Гогаль|М. Гогаля]], [[Іван Сяргеевіч Тургенеў|І. Тургенева]], [[Іван Пятровіч Катлярэўскі|І. Катлярэўскага]], [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Т. Шаўчэнка]]<ref name="БС"/>. Абгрунтаваў думку аб ганаровым месцы [[беларуская літаратура|беларускай літаратуры]] сярод іншых еўрапейскіх, высунуў тэарэтычную праблему нацыянальнай спецыфікі літаратуразнаўства<ref name="БС"/>. === Навуковыя працы === * Классификация методов историко-литературной науки, «Працы БДУ», тт. VI—VII, 1925; * Проблема «описания» и «объяснения» в науке о лит-ре, «Родной язык в школе», № 11—12, 1926; * Поиски объекта (к вопросу об отношении метода социологического к формальному), «Новый мир», № 6, 1926; * Паэтыка М. Багдановіча; Коўна, 1926 * Основные принципы построения белорусской науки о литературе, 1927; * Паэмы Янкі Купалы, Мінск, 1927; * Современный белорусский театр (21-26 год), 1927; * Aufbau der Literaturwissenschaft, «Jahrbuch fur Philologie», Bd. III, Voznesensky A., Die Methodologie der russischen Literaturforschung in den Jahren 1910—1925, Ztschr. fur slaw. Philologie. B. IV, 1927. * У истоков художественной прозы Якуба Коласа, 1928-29; * Второй Белорусский государственный театр, 1929; * Перспективы современного белорусского театра, 1930 {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|||449}} * {{Крыніцы/ЭГБ|2}} — С. 185. * {{крыніцы/ЭКБ|2|''Вазнясенскі Аляксандр Мікалаевіч''}} — C. 187. * {{крыніцы/БП (1992-95)||''Вазнясенскі Аляксандр''}} — Т. 1. — С. 497. * Ачкасова Л. С., Балакин Г. А. Александр Николаевич Вознесенский. 1888—1966 / Л. С. Ачкасова, Г. А. Балакин; науч. ред. И. И. Андреева, Л. Я. Воронова. — Казань: КГУ, 2009. — 24 с. — ISBN 978-5-98180-733-6. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вазнясенскі Аляксандр Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мардовіі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Расіі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Педагогі Расіі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Казанскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Дэканы]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] 1oku77lsy1dl89tdogykj5zvmvxusdw 0 110707 5227308 4465555 2026-10-26T13:47:08Z JerzyKundrat 174 5227308 wikitext text/x-wiki '''Цэнтральныя раўніны''' размешчаны ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] (на тэрыторыі [[ЗША]] і [[Канада|Канады]]) паміж [[апалачы|Апалачамі]] на ўсходзе, Вялікімі раўнінамі на захадзе, Лаўрэнційскім узвышшам на поўначы і паўночным усходзе і Прымексіканскай нізінай на поўдні. Пераважаюць вышыні 150—500 м. Цэнтральныя раўніны адпавядаюць паўднёвай частцы Паўночна-Амерыканскай платформы. Ёсць радовішчы каменнага вугалю, нафты, газу, кухоннай солі, свінцова-цынкавых руд і барыту. Паўночная частка Цэнтральных раўнін фарміравалася пад уздзеяннем антрапагенавых зледзяненняў. Тут пашыраны марэнна-ўзгорысты рэльеф са шматлікімі азёрамі тэктона-ледавіковага паходжання ([[Вялікія азёры]], [[Вініпег (возера)|Вініпег]], [[Вініпегосіс]], Манітоба і інш.). На поўдні ад мяжы старажытных зледзяненняў распасціраюцца зандравая раўніна, укрытая лёсамі, парэзаная ярамі, і ўзвышаная раўніна, дзе выхады вапнякоў на паверхню ўтвараюць сталовыя плато (напр., [[Озарк]]) з эразійнымі і карставымі формамі. На поўдні плато Озарк горы Бостан (выш. да 825 м). Клімат умерана кантынентальны, на крайнім поўдні — субтрапічны. Сярэдняя тэмпература студзеня ад -20°С на поўначы да 4°С на поўдні, ліпеня адпаведна 19 і 26°С. Ападкаў 400—1200 мм за год. Большая частка тэрыторыі раўнін ляжыць у межах басейна р. [[Місісіпі]], якая разам з прытокамі ўтварае разгалінаваную сістэму водных шляхоў. На поўначы працякаюць рэкі [[рака Святога Лаўрэнція|Святога Лаўрэнція]] і [[Нельсан (рака)|Нельсан]]. Глебы рэгіёна бурыя, лясныя і чарназёмападобныя. На поўначы сустракаюцца ўчасткі мяшаных лясоў з [[дуб]]а, [[клён]]а, ліпы, гемлока, елкі і хвоі. На марэнных узгорках растуць ялова-піхтавыя лясы, па далінах рэк — дубова-гікорыевыя зараснікі. На поўдні Цэнтральных раўнін знаходзіцца зона высакатраўных прэрый, якія амаль што зведзены ў выніку разворвання і засялення тэрыторыі. Цэнтральныя раўніны — адзін з галоўных сельскагаспадарчых раёнаў ЗША і Канады (збожжавая гаспадарка і жывёлагадоўля), больш за 3/4 тэрыторыі пад ворывам і пашамі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17|Цэнтральныя раўніны|Лаўрыновіч М.|}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раўніны Паўночнай Амерыкі]] [[Катэгорыя:Рэльеф ЗША]] [[Катэгорыя:Рэльеф Канады]] lkz9jyd0jx14r59nd3fqpij2rb6nzgm 5227310 5227308 2026-10-26T13:48:49Z Autumndancer 168015 5227310 wikitext text/x-wiki '''Цэнтральныя раўніны''' размешчаны ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] (на тэрыторыі [[ЗША]] і [[Канада|Канады]]) паміж [[апалачы|Апалачамі]] на ўсходзе, Вялікімі раўнінамі на захадзе, [[Лаўрэнційскае ўзвышша|Лаўрэнційскім узвышшам]] на поўначы і паўночным усходзе і Прымексіканскай нізінай на поўдні. Пераважаюць вышыні 150—500 м. Цэнтральныя раўніны адпавядаюць паўднёвай частцы Паўночна-Амерыканскай платформы. Ёсць радовішчы каменнага вугалю, нафты, газу, кухоннай солі, свінцова-цынкавых руд і барыту. Паўночная частка Цэнтральных раўнін фарміравалася пад уздзеяннем антрапагенавых зледзяненняў. Тут пашыраны марэнна-ўзгорысты рэльеф са шматлікімі азёрамі тэктона-ледавіковага паходжання ([[Вялікія азёры]], [[Вініпег (возера)|Вініпег]], [[Вініпегосіс]], Манітоба і інш.). На поўдні ад мяжы старажытных зледзяненняў распасціраюцца зандравая раўніна, укрытая лёсамі, парэзаная ярамі, і ўзвышаная раўніна, дзе выхады вапнякоў на паверхню ўтвараюць сталовыя плато (напр., [[Озарк]]) з эразійнымі і карставымі формамі. На поўдні плато Озарк горы Бостан (выш. да 825 м). Клімат умерана кантынентальны, на крайнім поўдні — субтрапічны. Сярэдняя тэмпература студзеня ад -20°С на поўначы да 4°С на поўдні, ліпеня адпаведна 19 і 26°С. Ападкаў 400—1200 мм за год. Большая частка тэрыторыі раўнін ляжыць у межах басейна р. [[Місісіпі]], якая разам з прытокамі ўтварае разгалінаваную сістэму водных шляхоў. На поўначы працякаюць рэкі [[рака Святога Лаўрэнція|Святога Лаўрэнція]] і [[Нельсан (рака)|Нельсан]]. Глебы рэгіёна бурыя, лясныя і чарназёмападобныя. На поўначы сустракаюцца ўчасткі мяшаных лясоў з [[дуб]]а, [[клён]]а, ліпы, гемлока, елкі і хвоі. На марэнных узгорках растуць ялова-піхтавыя лясы, па далінах рэк — дубова-гікорыевыя зараснікі. На поўдні Цэнтральных раўнін знаходзіцца зона высакатраўных прэрый, якія амаль што зведзены ў выніку разворвання і засялення тэрыторыі. Цэнтральныя раўніны — адзін з галоўных сельскагаспадарчых раёнаў ЗША і Канады (збожжавая гаспадарка і жывёлагадоўля), больш за 3/4 тэрыторыі пад ворывам і пашамі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17|Цэнтральныя раўніны|Лаўрыновіч М.|}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раўніны Паўночнай Амерыкі]] [[Катэгорыя:Рэльеф ЗША]] [[Катэгорыя:Рэльеф Канады]] 914grqggy9v4w93ya66jnrfbnokj3v0 0 111772 5227386 4151673 2026-10-26T15:12:34Z IP781584110 134977 афармленне 5227386 wikitext text/x-wiki {{Востраў |Назва = Эдж |Нацыянальная назва = no/Edgeoya |Карта = Edgeøya.png |Архіпелаг = Шпіцберген |Краіна = Нарвегія |Рэгіён = Шпіцберген |Акваторыя = |lat_dir = N |lat_deg = 77 |lat_min = 40 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 22 |lon_min = 30 |lon_sec = |region = |CoordScale = |Плошча = 5030 |Плошча заліваў = |Вышыня = 590 |Насельніцтва = 0 |Год = |Выява = Edgeøya labelled.png |Памер выявы = 300px |Подпіс выявы = Карта вострава Эдж }} '''Эдж''' ({{lang-no|Edgeøya}}) — незаселены [[востраў]] у складзе архіпелага [[Шпіцберген]], размешчаны ў паўднёва-ўсходняй яго частцы. Мае плошчу 5030 км², што робіць яго трэцім па велічыні ў архіпелагу. Названы ў гонар Томаса Эджа, англійскага гандляра і кітабоя, які адкрыў востраў у [[1613]] годзе. {{Няма крыніц|дата=2022-06-28}} [[Катэгорыя:Астравы архіпелага Шпіцберген]] 1u2zoghcebzpcwwin3rdjgs5y7y1b4f 0 112461 5227529 4430042 2026-10-26T18:56:06Z JerzyKundrat 174 5227529 wikitext text/x-wiki {{Паўвостраў | Назва = Катантэн <br /> Cotentin | Карта = Cotentin.jpg | Месца = [[Нармандыя]] |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 30|lat_sec = 0 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 30|lon_sec = 0 |region = FR-50_source:dewiki |CoordScale = | Акваторыі = [[Ла-Манш]] <br /> бухта [[Мон-Сен-Мішэль]] <br /> заліў [[Сен-Мало]] <br /> заліў [[Сена (рака)|Сены]] | Плошча = | Вышыня = 191 | Краіна = Францыя | Сцяг = | Вобласць = [[Манш]] | Насельніцтва = | Год = | Выява = PhareHagueCoucher.jpg | Памер = 300px | Подпіс = Маяк на [[мыс Аг|мысе Аг]] (''Phare de la Hague''), на поўначы паўвострава }} '''Катантэ́н'''{{sfn|БелЭн|1999}} ({{lang-fr|Cotentin}}) — [[паўвостраў]] на паўночным захадзе [[Францыя|Францыі]], у дэпартаменце [[Манш]], паміж залівам [[Сен-Мало (заліў)|Сен-Мало]] і [[Эстуарый|эстуарыем]] ракі [[Сена (рака)|Сена]]. Удаецца ў праліў [[Ла-Манш]] на 100 км, на поўнач у бок [[Нармандскія астравы|Нармандскіх астравоў]]. Бярэ назву ад горада [[Кутанс]], які ў сваю чаргу названы ў гонар імператара [[Канстанцый Хлор|Канстанцыя Хлора]]. Берагі нізкія, слаба расчлянёныя, з дзюнамі, на захадзе месцамі [[Скала|скалістыя]]. Паверхня — узгорыстая раўніна, вышынёй да 191 м, расчлянёная рачнымі далінамі і ярамі. Складзены з [[пясчанік]]аў, трапаў і сланцаў. Верасоўнікі, лугі. Жывёлагадоўля, садаводства. На поўначы — горад і порт [[Шэрбур]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8|Катантэн||171}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Паўвостравы Еўропы|Катантэн]] [[Катэгорыя:Геаграфія Францыі|Катантэн]] [[Катэгорыя:Манш|Катантэн]] [[Катэгорыя:Паўвостравы паводле алфавіта|Катантэн]] fhpbrorc2r0c7nvz716fmvqgxqqoqic 0 114291 5227904 4284673 2026-10-27T10:29:03Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя носьбіты */ 5227904 wikitext text/x-wiki '''Філіпо{{націск}}віч''' — беларускае прозвішча<ref>{{Крыніцы/Беларуская антрапанімія (1966)}} — С. 168</ref>; утворана ад імя Філіп. == Вядомыя носьбіты == * [[Антон Мікалаевіч Філіповіч]] (нар. 1952) — беларускі архітэктар. * [[Арцём Мікітавіч Філіповіч]] (1901—1961) — беларускі вучоны ў галіне інфекцыйных хвароб. * [[Афанасій Філіповіч]] (~1595—1648) — вялікалітоўскі пісьменнік-публіцыст, палітычны і царкоўны дзеяч. * [[Галіна Васільеўна Філіповіч]] (нар. 1966) — беларускі палітык. * [[Іеранім Іосіфавіч Філіповіч]] (1912—1998) — магілёўскі гісторык і краязнавец. * [[Марыя Канстанцінаўна Філіповіч]] (1947—2003) — беларуская пісьменніца. * [[Мікалай Фаміч Філіповіч]] — беларускі вучоны ў галіне неўрапаталогіі. * [[Мікалай Яўстаф’евіч Філіповіч]] — беларускі вучоны ў галіне хірургіі. * [[Міхаіл Мацвеевіч Філіповіч]] (1896—1947) — беларускі жывапiсец, графiк, этнограф, педагог. * [[Тамара Уладзіміраўна Філіповіч]] (нар. 1945) — беларускі палітык. * [[Януарый Філіповіч]] — філолаг, лексікограф. {{зноскі}} {{спіс цёзак2}} [[Катэгорыя:Беларускія прозвішчы]] 93tjwvwbz28uk07i4vfyj6nj19s5hdu 0 114434 5227651 4861207 2026-10-26T20:44:33Z JerzyKundrat 174 5227651 wikitext text/x-wiki Назву '''Анто́наў''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Антонаў (Добрушскі раён)|Антонаў]] — пасёлак у [[Добрушскі раён|Добрушскім раёне]] * [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонаў]] — вёска ў [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскім раёне]] == Прозвішча == '''Анто́наў''' — балгарскае і рускае прозвішча, утворана ад мужчынскага імя Антон. Жаночая форма: [[Антонава]]. === Вядомыя носьбіты === * [[Алег Канстанцінавіч Антонаў]], савецкі авіяканструктар * [[Аляксандр Антонавіч Антонаў]] (1915—1997) — Героя Савецкага Саюза (1945). * {{NL|Аляксей Антонаў}} * [[Іван Мікалаевіч Антонаў]], Герой Савецкага Саюза * [[Ігнат Пятровіч Антонаў]], беларускі неўрапатолаг * [[Канстанцін Акімавіч Антонаў]] (1901—1969) — военачальнік, [[генерал-лейтэнант]] * [[Нікалай Іарданаў Антонаў]], балгарскі пісьменнік * [[Міхаіл Майсеевіч Антонаў]], Герой Савецкага Саюза * [[Сяргей Валянцінавіч Антонаў]], журналіст, пісьменнік * [[Юрый Міхайлавіч Антонаў]], савецкі і расійскі кампазітар == Іншае == * Антонаў — сажалка ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] {{Неадназначнасць}} [[Катэгорыя:Рускія прозвішчы]] dzbvmrdd324enkwzi46nw07eo4gtw2o 0 114521 5227445 5225978 2026-10-26T17:05:55Z M.L.Bot 261 афармленне, арфаграфія, стыль 5227445 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = горад |беларуская назва = Горліўка |арыгінальная назва = Горлівка |падпарадкаванне = горад абласнога значэння |Сцяг = Flag of Horlivka.svg |lat_deg = 48|lat_min = 20|lat_sec = 01 |lon_deg = 38|lon_min = 05|lon_sec = 33 |CoordAddon = |CoordScale = |вобласць = Данецкая вобласць |вобласць у табліцы = Данецкая вобласць{{!}}Данецкая |від раёна = |раён = |Места па насельніцтве = 4-е ў вобласці, 22-е ў краіне |раён у табліцы = |від абшчыны = |абшчына = |абшчына ў табліцы = |унутраны падзел = 3 раёна |від главы = гарадскі галава |глава = Яўген Клеп |дата заснавання = 1779 |першае згадванне = |ранейшыя імёны = {{НП-ПН|1869|Корсунь}} |статус з = 1932 |плошча = 422 |від вышыні = Вышыня над узроўнем мора{{!}}Вышыня НУМ |вышыня цэнтра НП = 215 — 316 |клімат = |насельніцтва = {{рост}}279 879 |год перапісу = 2012 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = украінцы, рускія і інш. |канфесійны склад = |этнахаронім = |агламерацыя = 506,5 тыс. чал. ([[2010]]) |тэлефонны код = 6242 |паштовыя індэксы = 84600—84698 |КААТУУ = 1410600000 |катэгорыя ў Commons = Horlivka |сайт = }} '''Го'''{{Націск}}'''рлаўка'''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%93%D0%9E%D0%A0%D0%9B%D0%90%D0%8E%D0%9A%D0%90|title=ГОРЛАЎКА - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-22}}</ref> ({{lang-uk|Горлівка}}) — горад у [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. З красавіка [[2014]] г. горад пад кантролем узброеных падраздзяленняў [[ДНР|Данецкай Народнай Рэспублікай]]. Распараджэннем Кабінета міністраў Украіны ад 7 лістапада 2014 года горад унесены ў Спіс населеных пунктаў, на тэрыторыі якіх органы дзяржаўнай улады Украіны часова не ажыццяўляюць сваіх памўнамоцтваў<ref>[https://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/1085-2014-%D1%80 Розпорядження Кабінету Міністрів України від 7 листопада 2014 р. № 1085 "Про затвердження переліку населених пунктів, на території яких органи державної влади тимчасово не здійснюють свої повноваження, та переліку населених пунктів, що розташовані на лінії зіткнення"]</ref>. == Гісторыя == Першыя паселішчы ў раёне Горліўкі з’явіліся ў пачатку XVIII ст., тады [[Запарожскія казакі|запарожскімі казакамі]] і сялянамі-ўцекачамі былі заснаваныя хутары ўздоўж рэк Корсунь, Жалезная і Кадыма. Для ўмацавання меж [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] царскі ўрад сфармаваў у другой палове XVIII ст. славяна-сербскія пасялковыя паліцы, у склад якіх увайшлі [[сербы]], [[харваты]], [[славенцы]], якія ўцяклі ад аўстрыйскага прыгнёту, а таксама ўкраінскія і расійскія сяляне і казакі. Афіцыйная дата заснавання -- 1779 год. Спачатку горад называўся Гасудараў Пасад, аднак у 1869 годзе пераназваны ў гонар інжынера Пятра Горлава. Падчас [[Палітычны крызіс ва Украіне (2013—2014)|палітычнага крызісу ва Украіне]], горад адзін з цэнтраў [[Прарасійскія выступленні ва Украіне (2014)|прарасійскіх выступленняў]]. У красавіку 2014 года дыверсійная група сепаратыстаў на чале з [[Ігар Мікалаевіч Безлер|Ігарам Безлерам]] захапіла раённы аддзел [[МУС Украіны]]. Да 30 красавіка 2014 года сепаратысцкія ўзброеныя падраздзяленні кантралявалі ўсе адміністрацыйныя будынкі гораду. З 20 ліпеня да 6 верасня 2014 года ў горадзе трывалі [[Баі за Горліўку|жорсткія баі]], часці і падраздзяленні Узброеных сіл Украіны не здолелі вызваліць горад. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == * {{Сцяг Англіі}} [[Барнслі]], [[Англія]] * {{Сцяг ЗША}} [[Буфала]], [[Нью-Ёрк (штат)|штат Нью-Ёрк]], [[ЗША]] * {{Сцяг ЗША}} [[Пенсакола]], [[Фларыда (штат)|штат Фларыда]], [[ЗША]] * {{Сцяг Расіі}} [[Ніжнявартаўск]], [[Ханты-Мансійская аўтаномная акруга]], [[Расія]] == Выбітныя асобы == {{main|Вядомыя асобы Горліўкі}} * [[Пётр Аляксеевіч Кірычэнка]] (нар. 1959) — беларускі дзяржаўны дзеяч, [[старшыня Гомельскага гарадскога выканаўчага камітэта]]. * [[Сяргей Станіслававіч Раброў]] (нар. 1974) — украінскі футбаліст і трэнер. * [[Дзмітрый Фролавіч Тараскоў]] (1915—1981) — [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Васіль Васілевіч Шчарбіна]] (1914—1942) — [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Людміла Барысаўна Яфімава]] (1937—2018) — беларускі харавы дырыжор. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Horlivka|выгляд=міні}} * [http://gorlovka.dn.ua/ Сайт Горліўскага гарадскога савета] {{Горліўскі гарадскі савет}} {{Данецкая вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Данецкай вобласці]] [[Катэгорыя:Горліўка| ]] ju2jxgr6uxdoukkqksqx3wq345z7lgx 5227446 5227445 2026-10-26T17:06:17Z M.L.Bot 261 /* Выбітныя асобы */ 5227446 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = горад |беларуская назва = Горліўка |арыгінальная назва = Горлівка |падпарадкаванне = горад абласнога значэння |Сцяг = Flag of Horlivka.svg |lat_deg = 48|lat_min = 20|lat_sec = 01 |lon_deg = 38|lon_min = 05|lon_sec = 33 |CoordAddon = |CoordScale = |вобласць = Данецкая вобласць |вобласць у табліцы = Данецкая вобласць{{!}}Данецкая |від раёна = |раён = |Места па насельніцтве = 4-е ў вобласці, 22-е ў краіне |раён у табліцы = |від абшчыны = |абшчына = |абшчына ў табліцы = |унутраны падзел = 3 раёна |від главы = гарадскі галава |глава = Яўген Клеп |дата заснавання = 1779 |першае згадванне = |ранейшыя імёны = {{НП-ПН|1869|Корсунь}} |статус з = 1932 |плошча = 422 |від вышыні = Вышыня над узроўнем мора{{!}}Вышыня НУМ |вышыня цэнтра НП = 215 — 316 |клімат = |насельніцтва = {{рост}}279 879 |год перапісу = 2012 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = украінцы, рускія і інш. |канфесійны склад = |этнахаронім = |агламерацыя = 506,5 тыс. чал. ([[2010]]) |тэлефонны код = 6242 |паштовыя індэксы = 84600—84698 |КААТУУ = 1410600000 |катэгорыя ў Commons = Horlivka |сайт = }} '''Го'''{{Націск}}'''рлаўка'''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%93%D0%9E%D0%A0%D0%9B%D0%90%D0%8E%D0%9A%D0%90|title=ГОРЛАЎКА - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-22}}</ref> ({{lang-uk|Горлівка}}) — горад у [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. З красавіка [[2014]] г. горад пад кантролем узброеных падраздзяленняў [[ДНР|Данецкай Народнай Рэспублікай]]. Распараджэннем Кабінета міністраў Украіны ад 7 лістапада 2014 года горад унесены ў Спіс населеных пунктаў, на тэрыторыі якіх органы дзяржаўнай улады Украіны часова не ажыццяўляюць сваіх памўнамоцтваў<ref>[https://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/1085-2014-%D1%80 Розпорядження Кабінету Міністрів України від 7 листопада 2014 р. № 1085 "Про затвердження переліку населених пунктів, на території яких органи державної влади тимчасово не здійснюють свої повноваження, та переліку населених пунктів, що розташовані на лінії зіткнення"]</ref>. == Гісторыя == Першыя паселішчы ў раёне Горліўкі з’явіліся ў пачатку XVIII ст., тады [[Запарожскія казакі|запарожскімі казакамі]] і сялянамі-ўцекачамі былі заснаваныя хутары ўздоўж рэк Корсунь, Жалезная і Кадыма. Для ўмацавання меж [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] царскі ўрад сфармаваў у другой палове XVIII ст. славяна-сербскія пасялковыя паліцы, у склад якіх увайшлі [[сербы]], [[харваты]], [[славенцы]], якія ўцяклі ад аўстрыйскага прыгнёту, а таксама ўкраінскія і расійскія сяляне і казакі. Афіцыйная дата заснавання -- 1779 год. Спачатку горад называўся Гасудараў Пасад, аднак у 1869 годзе пераназваны ў гонар інжынера Пятра Горлава. Падчас [[Палітычны крызіс ва Украіне (2013—2014)|палітычнага крызісу ва Украіне]], горад адзін з цэнтраў [[Прарасійскія выступленні ва Украіне (2014)|прарасійскіх выступленняў]]. У красавіку 2014 года дыверсійная група сепаратыстаў на чале з [[Ігар Мікалаевіч Безлер|Ігарам Безлерам]] захапіла раённы аддзел [[МУС Украіны]]. Да 30 красавіка 2014 года сепаратысцкія ўзброеныя падраздзяленні кантралявалі ўсе адміністрацыйныя будынкі гораду. З 20 ліпеня да 6 верасня 2014 года ў горадзе трывалі [[Баі за Горліўку|жорсткія баі]], часці і падраздзяленні Узброеных сіл Украіны не здолелі вызваліць горад. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == * {{Сцяг Англіі}} [[Барнслі]], [[Англія]] * {{Сцяг ЗША}} [[Буфала]], [[Нью-Ёрк (штат)|штат Нью-Ёрк]], [[ЗША]] * {{Сцяг ЗША}} [[Пенсакола]], [[Фларыда (штат)|штат Фларыда]], [[ЗША]] * {{Сцяг Расіі}} [[Ніжнявартаўск]], [[Ханты-Мансійская аўтаномная акруга]], [[Расія]] == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Горліўкі}} * [[Пётр Аляксеевіч Кірычэнка]] (нар. 1959) — беларускі дзяржаўны дзеяч, [[старшыня Гомельскага гарадскога выканаўчага камітэта]]. * [[Сяргей Станіслававіч Раброў]] (нар. 1974) — украінскі футбаліст і трэнер. * [[Дзмітрый Фролавіч Тараскоў]] (1915—1981) — [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Васіль Васілевіч Шчарбіна]] (1914—1942) — Герой Савецкага Саюза. * [[Людміла Барысаўна Яфімава]] (1937—2018) — беларускі харавы дырыжор. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Horlivka|выгляд=міні}} * [http://gorlovka.dn.ua/ Сайт Горліўскага гарадскога савета] {{Горліўскі гарадскі савет}} {{Данецкая вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Данецкай вобласці]] [[Катэгорыя:Горліўка| ]] hibv651w340jjzeui25up3to0iaag2x 5227605 5227446 2026-10-26T20:12:38Z Zadorenko V 175157 5227605 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = горад |беларуская назва = Горліўка |арыгінальная назва = Горлівка |падпарадкаванне = горад абласнога значэння |Сцяг = Flag of Horlivka.svg |lat_deg = 48|lat_min = 20|lat_sec = 01 |lon_deg = 38|lon_min = 05|lon_sec = 33 |CoordAddon = |CoordScale = |вобласць = Данецкая вобласць |вобласць у табліцы = Данецкая вобласць{{!}}Данецкая |від раёна = |раён = |Места па насельніцтве = 4-е ў вобласці, 22-е ў краіне |раён у табліцы = |від абшчыны = |абшчына = |абшчына ў табліцы = |унутраны падзел = 3 раёна |від главы = гарадскі галава |глава = Яўген Клеп |дата заснавання = 1779 |першае згадванне = |ранейшыя імёны = {{НП-ПН|1869|Корсунь}} |статус з = 1932 |плошча = 422 |від вышыні = Вышыня над узроўнем мора{{!}}Вышыня НУМ |вышыня цэнтра НП = 215 — 316 |клімат = |насельніцтва = {{рост}}279 879 |год перапісу = 2012 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = украінцы, рускія і інш. |канфесійны склад = |этнахаронім = |агламерацыя = 506,5 тыс. чал. ([[2010]]) |тэлефонны код = 6242 |паштовыя індэксы = 84600—84698 |КААТУУ = 1410600000 |катэгорыя ў Commons = Horlivka |сайт = }} '''Го'''{{Націск}}'''рлаўка'''<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%93%D0%9E%D0%A0%D0%9B%D0%90%D0%8E%D0%9A%D0%90|title=ГОРЛАЎКА - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-10-22}}</ref> ({{lang-uk|Горлівка}}) — горад у [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. З красавіка 2014 года горад пад кантролем узброеных падраздзяленняў [[ДНР|Данецкай Народнай Рэспублікай]]. Распараджэннем Кабінета міністраў Украіны ад 7 лістапада 2014 года горад унесены ў Спіс населеных пунктаў, на тэрыторыі якіх органы дзяржаўнай улады Украіны часова не ажыццяўляюць сваіх памўнамоцтваў<ref>[https://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/1085-2014-%D1%80 Розпорядження Кабінету Міністрів України від 7 листопада 2014 р. № 1085 "Про затвердження переліку населених пунктів, на території яких органи державної влади тимчасово не здійснюють свої повноваження, та переліку населених пунктів, що розташовані на лінії зіткнення"]</ref>. == Гісторыя == Першыя паселішчы ў раёне Горліўкі з’явіліся ў пачатку XVIII ст., тады [[Запарожскія казакі|запарожскімі казакамі]] і сялянамі-ўцекачамі былі заснаваныя хутары ўздоўж рэк Корсунь, Жалезная і Кадыма. Для ўмацавання меж [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] царскі ўрад сфармаваў у другой палове XVIII ст. славяна-сербскія пасялковыя паліцы, у склад якіх увайшлі [[сербы]], [[харваты]], [[славенцы]], якія ўцяклі ад аўстрыйскага прыгнёту, а таксама ўкраінскія і расійскія сяляне і казакі. Афіцыйная дата заснавання — 1779 год. Спачатку горад называўся Гасудараў Пасад, аднак у 1869 годзе пераназваны ў гонар інжынера Пятра Горлава. Падчас [[Палітычны крызіс ва Украіне (2013—2014)|палітычнага крызісу ва Украіне]], горад адзін з цэнтраў [[Прарасійскія выступленні ва Украіне (2014)|прарасійскіх выступленняў]]. У красавіку 2014 года дыверсійная група сепаратыстаў на чале з [[Ігар Мікалаевіч Безлер|Ігарам Безлерам]] захапіла раённы аддзел [[МУС Украіны]]. Да 30 красавіка 2014 года сепаратысцкія ўзброеныя падраздзяленні кантралявалі ўсе адміністрацыйныя будынкі гораду. З 20 ліпеня да 6 верасня 2014 года ў горадзе трывалі [[Баі за Горліўку|жорсткія баі]], часці і падраздзяленні Узброеных сіл Украіны не здолелі вызваліць горад. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == * {{Сцяг Англіі}} [[Барнслі]], [[Англія]] * {{Сцяг ЗША}} [[Буфала]], [[Нью-Ёрк (штат)|штат Нью-Ёрк]], [[ЗША]] * {{Сцяг ЗША}} [[Пенсакола]], [[Фларыда (штат)|штат Фларыда]], [[ЗША]] * {{Сцяг Расіі}} [[Ніжнявартаўск]], [[Ханты-Мансійская аўтаномная акруга]], [[Расія]] == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Горліўкі}} * [[Пётр Аляксеевіч Кірычэнка]] (нар. 1959) — беларускі дзяржаўны дзеяч, [[старшыня Гомельскага гарадскога выканаўчага камітэта]]. * [[Сяргей Станіслававіч Раброў]] (нар. 1974) — украінскі футбаліст і трэнер. * [[Дзмітрый Фролавіч Тараскоў]] (1915—1981) — [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Васіль Васілевіч Шчарбіна]] (1914—1942) — Герой Савецкага Саюза. * [[Людміла Барысаўна Яфімава]] (1937—2018) — беларускі харавы дырыжор. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Horlivka|выгляд=міні}} * [http://gorlovka.dn.ua/ Сайт Горліўскага гарадскога савета] {{Горліўскі гарадскі савет}} {{Данецкая вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Данецкай вобласці]] [[Катэгорыя:Горліўка| ]] pzqkjr9yex2yew7nty3rm3gfbhv7tqr 10 115270 5227354 4932891 2026-10-26T14:41:56Z IP781584110 134977 арфаграфія 5227354 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Інтэрнэт |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль = |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Інтэрнэт]] |выява = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = Пратаколы |спіс1 = {{IPstack|child}} |загаловак3 = …прыкладныя |спіс3 = * [[OSCAR]] * [[CDDB]] * [[Multicast File Transfer Protocol|MFTP (Multicast)]] * [[Multisource File Transfer Protocol|MFTP (Multisource)]] * [[BitTorrent]] * [[Gnutella]] * [[Skype]] |загаловак4 = Вяшчанне |спіс4 = * [[інтэрнэт-тэлебачанне|Тэлебачанне]] * [[інтэрнэт-радыё|Радыё]] * [[Падкастынг]] * [[Інтэрнэт-выданне|СМІ]] * [[Інтэрнэт-журналістыка]] * [[Грамадзянская журналістыка]] |загаловак5 = [[Доступ у Інтэрнэт|Доступ]] |спіс5 = {{navbox|child |стыль_загалоўкаў = |стыль_цела = |загаловак1 = [[Стацыянарны Інтэрнэт|Стацыянарны]] |спіс1 = * [[ISDN]] * [[xDSL]] * [[DOCSIS]] * [[Fiber to the x|Валаконная оптыка]] ** [[Валаконна-аптычная сувязь|сувязь]] * [[Сувязь па ЛЭС|Лінія электрасілкавання]] * [[Камутаваны доступ|Dial-up]] * [[Ethernet]] |загаловак2 = [[Бесправадны мадэм|Бесправадны]] |спіс2 = * [[Wi-Fi]] * [[iBurst]] * [[DECT]] * [[WiBro]]/[[WiMAX]] * [[UMTS-TDD]] * [[High Speed Packet Access|HSPA]] * [[EV-DO]] * [[Спадарожнікавы інтэрнэт|Спадарожнік]] * [[3GPP Long Term Evolution|LTE]] * [[Wireless USB]] * [[GPRS]] * [[EDGE]] * [[Wireless Gigabit Alliance|WiGig]] |загаловак3 = Іншае |спіс3 = * [[Інтэрнэт-правайдар|Правайдар]] * [[Шырокапалосны доступ у Інтэрнэт|Шырокапалосны доступ]] * [[Хатняя сетка]] * [[VPN]] * [[Ананімныя сеткі]] * [[Проксі-сервер]] * [[Вэб-проксі]] * [[Ананімайзер]] }} |загаловак6 = [[Вэб-служба|Сэрвісы]] |спіс6 ={{navbox|child |стыль_загалоўкаў = |стыль_цела = |загаловак1 = Зносіны |спіс1 = * [[Вэб-форум]] ** [[Мадэратар]] * [[Блог]] ** [[Блогасфера]] * [[IRC]] * [[Чат]] * [[Месэнджар]] * [[VoIP|Тэлефанія]] |загаловак2 = Інфармацыя |спіс2 = * Размяшчэнне ** [[Інтэрнэт-рэклама|Рэклама]] ** [[Група навін|Навіны]] ** [[Вэб-партал|Партал]] ** [[Рассыланне электроннай пошты|Рассыланне]] * Абмен ** [[Электронная пошта|Пошта]] ** [[Файлаабменная сетка|Файлаабмен]] * [[Спам]] * [[Пошукавая сістэма]] * [[RSS-агрэгатар]] * [[Каталог рэсурсаў у Інтэрнэце|Каталог рэсурсаў]] * [[Жоўтыя старонкі Інтэрнэту|Жоўтыя старонкі]] |загаловак3 = [[Электронная камерцыя|Бізнес]] |спіс3 = * [[інтэрнэт-магазін|Магазін]] * [[Электронныя плацёжныя сістэмы|Аплата]] * [[інтэрнэт-аўкцыён|Аўкцыён]] * [[інтэрнэт-банкінг|Банкінг]] * [[інтэрнэт-казіно|Казіно]] * [[Інтэрнэт-трэйдзінг|Трэйдзінг]] * [[інтэрнэт-маркетынг|Маркетынг]] }} |загаловак7 = [[Інтэрнэт-культура|Культура]] |спіс7 = * [[Інтэрнэт-супольнасць|Супольнасць]] * [[Сацыяльная сетка]] * [[інтэрнэт-залежнасць|Залежнасць]] * [[інтэрнэт-цэнзура|Цэнзура]] * [[Кіберпанк]] * [[Тролінг]] * [[Інфармацыйнае таварыства]] * [[Хакер]] * [[Ананімус]] * [[Сеткавая літаратура]] * [[Вэб-комікс]] * [[Вэб-серыял]] * [[Інтэрнэт-мем]] |загаловак8 = Іншае |спіс8 = * [[Кіберпрастора]] * [[Інтэрнэт-час]] * [[Ботнэт]] * [[Крыптаанархізм]] * [[Вэб 2.0]] * [[Пункт абмену інтэрнэт-трафікам]] * [[Семантычнае павуцінне]] * [[Сеткавы нейтралітэт]] * [[Хостынг]] * [[Глабальная камп’ютарная сетка]] * [[Дотком]] * [[Даменнае імя]] * [[World Wide Web|Сусветнае павуцінне]] * [[спіс вікі-сайтаў|Вікі-праекты]] * [[Вэб-брыгады]] * [[Анлайн]] * [[Інтэрнэт2]] * [[Браўзер]] * [[Байнэт]] |стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Сеткі і Інтэрнэт]] </noinclude> r6j2m70ku02ljn34kcu18od02mjmii1 10 116292 5227886 3752372 2026-10-27T10:10:33Z Autumndancer 168015 5227886 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Ціхі акіян | загаловак = [[Ціхі акіян]] | стыль_асноўнага_загалоўка = | стыль_загалоўкаў = | state = collapsed | загаловак1 = [[Мора|Моры]] | спіс1 = [[Акі (мора)|Акі]]{{·}} [[Ахоцкае мора|Ахоцкае]]{{·}} [[Балі (мора)|Балі]]{{·}} [[Банда (мора)|Банда]]{{·}} [[Берынгава мора|Берынгава]]{{·}} [[Вісаян]]{{·}} [[Жоўтае мора|Жоўтае]]{{·}} [[Камотэс]]{{·}} [[Каралавае мора|Каралавае]]{{·}} [[Кора (мора)|Кора]]{{·}} [[Малукскае мора|Малукскае]]{{·}} [[Мінданаа (мора)|Мінданаа]]{{·}} [[Новагвінейскае мора|Новагвінейскае]]{{·}} [[Паўднёва-Кітайскае мора|Паўднёва-Кітайскае]]{{·}} [[Саву (мора)|Саву]]{{·}} [[Саламонава мора|Саламонава]]{{·}} [[Самар (мора)|Самар]]{{·}} [[Селіш (мора)|Селіш]]{{·}} [[Серам (мора)|Серам]]{{·}} [[Сібуян (мора)|Сібуян]]{{·}} [[Сулавесі (мора)|Сулавесі]]{{·}} [[Сулу (мора)|Сулу]]{{·}} [[Тасманава мора|Тасманава]]{{·}} [[Унутранае Японскае мора|Унутранае Японскае]]{{·}} [[Усходне-Кітайскае мора|Усходне-Кітайскае]]{{·}} [[Фіджы (мора)|Фіджы]]{{·}} [[Філіпінскае мора|Філіпінскае]]{{·}} [[Флорэс (мора)|Флорэс]]{{·}} [[Хальмахера (мора)|Хальмахера]]{{·}} [[Яванскае мора|Яванскае]]{{·}} [[Японскае мора|Японскае]] | загаловак2 = Найважнейшыя [[праліў|пралівы]] | спіс2 = [[Берынгаў праліў|Берынгаў]]{{·}} [[Зондскі праліў|Зондскі]]{{·}} [[Карэйскі праліў|Карэйскі]]{{·}} [[Праліў Кука|Кука]]{{·}} [[Праліў Лаперуза|Лаперуза]]{{·}} [[Магеланаў праліў|Магеланаў]]{{·}} [[Малакскі праліў|Малакскі]]{{·}} [[Цугару (праліў)|Сангарскі]]{{·}} [[Сінгапурскі праліў|Сінгапурскі]]{{·}} [[Тайванскі праліў|Тайванскі]]{{·}} [[Татарскі праліў|Татарскі]]{{·}} [[Праліў Торэса|Торэсаў]] | загаловак3 = [[Рэльеф дна акіянаў|Рэльеф дна]] | спіс3 = [[Жолаб Адміралцейства]]{{·}} [[Алеуцкі жолаб]]{{·}} [[Узняцце Альбатрос]]{{·}} [[Жолаб Банда]]{{·}} [[Узняцце Баўнці]]{{·}} [[Бугенвільскі жолаб]]{{·}} [[Жолаб Віцязя]]{{·}} [[Жолаб Валкана]]{{·}} [[Усходне-Ціхаакіянскае ўзняцце]]{{·}} [[Гавайскі хрыбет]]{{·}} [[Галапагоская рыфтавая зона]]{{·}} [[Гватэмальская катлавіна]]{{·}} [[Хрыбет Горда]]{{·}} [[Ідзу-Банінскі жолаб]]{{·}} [[Жолаб Ідзу-Агасавара]]{{·}} [[Імператарскі (Паўночна-Заходні) хрыбет]]{{·}} [[Узвышша Капінгамарангі]]{{·}} [[Хрыбет Карнегі]]{{·}} [[Горы Картографаў]]{{·}} [[Жолаб Кермадэк]]{{·}} [[Хрыбет Какос]]{{·}} [[Хрыбет Колвіл-Лау]]{{·}} [[Курыла-Камчацкі жолаб]]{{·}} [[Узняцце Кэмбел]]{{·}} [[Жолаб Кюсю]]{{·}} [[Горы Лайн]]{{·}} [[Хрыбет Лорд-Гау]]{{·}} [[Узвышша Магелана]]{{·}} [[Хрыбет Макуоры]]{{·}} [[Узвышша Маніхікі]]{{·}} [[Марыянскі жолаб]]{{·}} [[Горы Маркус-Некер]]{{·}} [[Узвышша Міл]]{{·}} [[Жолаб Нансей]]{{·}} [[Хрыбет Наска]]{{·}} [[Новабрытанскі жолаб]]{{·}} [[Новагвінейскі жолаб]]{{·}} [[Новагебрыдскі жолаб]]{{·}} [[Хрыбет Норфалк]]{{·}} [[Жолаб Палау]]{{·}} [[Панамская катлавіна]]{{·}} [[Перуанскі жолаб]]{{·}} [[Хрыбет Сала-і-Гомес]]{{·}} [[Жолаб Сан-Крыстобаль]]{{·}} [[Жолаб Санта-Крус]]{{·}} [[Паўночна-Заходні хрыбет]]{{·}} [[Жолаб Тонга]]{{·}} [[Філіпінскі жолаб]]{{·}} [[Узвышша Хеса]]{{·}} [[Хрыбет Хуан-дэ-Фука]]{{·}} [[Цэнтральнаамерыканскі жолаб]]{{·}} [[Узняцце Чатэм]]{{·}} [[Чылійская катлавіна]]{{·}} [[Чылійскае ўзняцце]]{{·}} [[Узвышша Шацкага]]{{·}} [[Хрыбет Эксплорэр]]{{·}} [[Паўднёва-Ціхаакіянскае ўзняцце]]{{·}} [[Жолаб Яп]]{{·}} [[Японскі жолаб]] | загаловак4 = Найбуйнейшыя [[востраў|астравы]] і [[архіпелаг]]і | спіс4 = [[Архіпелаг Аляксандра]]{{·}} [[Алеуцкія астравы]]{{·}} [[Архіпелаг Бісмарка]]{{·}} [[Вялікія Зондскія астравы]]{{·}} [[Ванкувер (востраў)|Ванкувер]]{{·}} [[востраў Уэлінгтан|Уэлінгтан]]{{·}} [[Гавайскія астравы]]{{·}} [[Галапагас|Галапагоскія астравы]]{{·}} [[Астравы Д’Антркаста]]{{·}} [[Кадзьякскі архіпелаг]]{{·}} [[Карагінскі востраў]]{{·}} [[Камандорскія астравы]]{{·}} [[Хайда-Гуаі|Астравы Каралевы Шарлоты]]{{·}} [[Астравы Кука]]{{·}} [[Курыльскія астравы]]{{·}} [[Малайскі архіпелаг]]{{·}} [[Малыя Зондскія астравы]]{{·}} [[Малукскія астравы]]{{·}} [[Новая Гвінея]]{{·}} [[Новая Зеландыя]]{{·}} [[Новая Каледонія]]{{·}} [[Новыя Гебрыды]]{{·}} [[Нунівак]]{{·}} [[Рыеска (востраў)|Рыеска]]{{·}} [[Рукю|Астравы Рукю]]{{·}} [[Самоа (астравы)|Архіпелаг Самоа]]{{·}} [[Санта-Інэс]]{{·}} [[Сахалін]]{{·}} [[Востраў Святога Лаўрэнція|Святога Лаўрэнція]]{{·}} [[Саламонавы астравы]]{{·}} [[Тайвань (востраў)|Тайвань]]{{·}} [[Архіпелаг Фіджы]]{{·}} [[Хайнань]]{{·}} [[Філіпіны|Філіпінскія астравы]]{{·}} [[Чылаэ (востраў)|Чылаэ]]{{·}} [[Шантарскія астравы]]{{·}} [[Японскія астравы]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Расіі|Ціхі акіян]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Водныя аб’екты|Ціхі акіян]] </noinclude> b0ev49orneb1xdauykat7k3nnnh5cld 0 117429 5227917 5221626 2026-10-27T10:42:06Z Autumndancer 168015 5227917 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Самар} {{Востраў |Назва = Самар |Нацыянальная назва= |Карта = Ph locator map samar island.png |Подпіс карты = Становішча Самара на карце Філіпінскага архіпелага |Архіпелаг = Філіпінскі архіпелаг |Акваторыя = |Краіна = Філіпіны |Рэгіён = правінцыя Самар{{!}}Самар{{ъъ}}, {{хх}}Паўночны Самар{{ъъ}}, {{хх}}Усходні Самар |lat_dir = N |lat_deg = 12 |lat_min = 3 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 125 |lon_min = 7 |lon_sec = |CoordScale = |Плошча = 13080 |Найвышэйшы пункт = |Насельніцтва = 1080000 |Год перапісу = 2000 |Выява = Panapukan beach.jpg |Подпіс выявы = [[Пляж, марскі|Пляж]] Панапукан на востраве Самар }} '''Са́мар'''{{sfn|БелЭн|2002}} — адзін з [[востраў|астравоў]] цэнтральнай частцы [[Філіпінскі архіпелаг|Філіпінскага архіпелага]]. Востраў адкрыў для еўрапейцаў [[Іспанія|іспанскі]] мараплавец Руі Лопес дэ Вільялобас (Ruy López de Villalobos) ў [[1543]] годзе. Найбуйнейшы горад — Калбаёг (вар. Calbayog). На востраве знаходзяцца тры правінцыі: Самар, Паўночны Самар і Усходні Самар. Плошча Самара — 13080 км ², на дадзенай тэрыторыі пражывае крыху больш за 1 млн жыхароў, большасць з якіх — вісая. На востраве [[Гара|горы]] вышынёй да 896 м, складзеныя з крышталічных [[Горная парода|горных парод]], [[вапняк]]оў і [[Сланец|сланцаў]]. Уздоўж берагоў [[Нізіна|нізіны]], у прыбярэжнай зоне каралавыя [[рыф]]ы. [[Клімат]] на востраве [[Трапічны клімат|трапічны]], мусонны. На востраве радовішчы медных руд. Асноўны занятак мясцовага насельніцтва — [[земляробства]] (вырошчваюцца [[Какосавая пальма|какосавыя пальмы]], абакі, [[рыс]], [[кукуруза]]). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Са́мар||132}} * {{ВСЭ3|Са́мар|22|527}} * {{Крыніцы/ВМС Чарнавіна|Са́мар|377}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Samar Island}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Астравы Філіпінаў]] rs326g6wxjqhy1zqf222hedozwqlc1a 5227918 5227917 2026-10-27T10:42:22Z Autumndancer 168015 5227918 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Самар}} {{Востраў |Назва = Самар |Нацыянальная назва= |Карта = Ph locator map samar island.png |Подпіс карты = Становішча Самара на карце Філіпінскага архіпелага |Архіпелаг = Філіпінскі архіпелаг |Акваторыя = |Краіна = Філіпіны |Рэгіён = правінцыя Самар{{!}}Самар{{ъъ}}, {{хх}}Паўночны Самар{{ъъ}}, {{хх}}Усходні Самар |lat_dir = N |lat_deg = 12 |lat_min = 3 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 125 |lon_min = 7 |lon_sec = |CoordScale = |Плошча = 13080 |Найвышэйшы пункт = |Насельніцтва = 1080000 |Год перапісу = 2000 |Выява = Panapukan beach.jpg |Подпіс выявы = [[Пляж, марскі|Пляж]] Панапукан на востраве Самар }} '''Са́мар'''{{sfn|БелЭн|2002}} — адзін з [[востраў|астравоў]] цэнтральнай частцы [[Філіпінскі архіпелаг|Філіпінскага архіпелага]]. Востраў адкрыў для еўрапейцаў [[Іспанія|іспанскі]] мараплавец Руі Лопес дэ Вільялобас (Ruy López de Villalobos) ў [[1543]] годзе. Найбуйнейшы горад — Калбаёг (вар. Calbayog). На востраве знаходзяцца тры правінцыі: Самар, Паўночны Самар і Усходні Самар. Плошча Самара — 13080 км ², на дадзенай тэрыторыі пражывае крыху больш за 1 млн жыхароў, большасць з якіх — вісая. На востраве [[Гара|горы]] вышынёй да 896 м, складзеныя з крышталічных [[Горная парода|горных парод]], [[вапняк]]оў і [[Сланец|сланцаў]]. Уздоўж берагоў [[Нізіна|нізіны]], у прыбярэжнай зоне каралавыя [[рыф]]ы. [[Клімат]] на востраве [[Трапічны клімат|трапічны]], мусонны. На востраве радовішчы медных руд. Асноўны занятак мясцовага насельніцтва — [[земляробства]] (вырошчваюцца [[Какосавая пальма|какосавыя пальмы]], абакі, [[рыс]], [[кукуруза]]). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Са́мар||132}} * {{ВСЭ3|Са́мар|22|527}} * {{Крыніцы/ВМС Чарнавіна|Са́мар|377}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Samar Island}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Астравы Філіпінаў]] 2b3znnalr2zr1wy3bigekgruaqhm78j 10 119235 5227777 4982599 2026-10-27T06:42:13Z Autumndancer 168015 5227777 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Паўночны Ледавіты акіян | загаловак = [[Паўночны Ледавіты акіян]] | стыль_асноўнага_загалоўка = | стыль_загалоўкаў = | state = <includeonly>collapsed</includeonly> | клас_спісаў = hlist | загаловак1 = [[Мора|Моры]] і найважнейшыя [[заліў|залівы]] | спіс1 = * [[Баранцава мора|Баранцава]] * [[Мора Бафіна|Бафіна]] * [[Белае мора|Белае]] * [[Мора Бафорта|Бафорта]] * [[Мора Вандэля|Вандэля]] * [[Усходне-Сібірскае мора|Усходне-Сібірскае]] * [[Грэнландскае мора|Грэнландскае]] * [[Гудзонаў заліў]] * [[Мора Густава-Адольфа|Густава-Адольфа]] * [[Карскае мора|Карскае]] * [[Мора Лапцевых|Лапцевых]] * [[Мора Лінкальна|Лінкальна]] * [[Нарвежскае мора|Нарвежскае]] * [[Чукоцкае мора|Чукоцкае]] | загаловак2 = Найважнейшыя [[праліў|пралівы]] | спіс2 = * [[Праліў Вількіцкага|Вількіцкага]] * [[Гудзонаў праліў|Гудзонаў]] * [[Праліў Дзмітрыя Лапцева|Дзмітрыя Лапцева]] * [[Карскія Вароты]] * [[Праліў Лонга|Лонга]] * [[Матачкін Шар]] * [[Праліў Пары|Пары]] ([[Ланкастэр (праліў)|Ланкастэр]], [[Бараў (праліў)|Барау]], [[Вайкаўнт-Мелвіл]], [[Мак-Клур]]) * [[Праліў Саннікава|Саннікава]] * [[Праліў Хінлапена|Хінлапен]] * [[Праліў Шакальскага|Шакальскага]] * [[Югорскі Шар]] | загаловак3 = [[Рэльеф дна акіянаў|Рэльеф дна]] | спіс3 = * [[Узвышша Адміралцейства]] * [[Узняцце Альфа]] * [[Катлавіна Амундсена]] * [[Плато Ворынг]] * [[Жолаб Вароніна]] * [[Хрыбет Гакеля]] * [[Грэнландская катлавіна]] * [[Дземідаўская банка]] * [[Плато Ярмак]] * [[Ісландскае плато]] * [[Канадская катлавіна]] * [[Хрыбет Кніповіча]] * [[Хрыбет Кальбейнсей]] * [[Хрыбет Ламаносава]] * [[Лафатэнская катлавіна]] * [[Катлавіна Макарава]] * [[Каньён Макензі]] * [[Мядзвежінскае плато]] * [[Хрыбет Мендзялеева]] * [[Хрыбет Мона]] * [[Катлавіна Нансена]] * [[Навазямельны жолаб]] * [[Нарвежская катлавіна]] * [[Нарвежскі хрыбет]] * [[Нордзінская банка]] * [[Узвышша Персея]] * [[Катлавіна Падводнікаў]] * [[Хрыбет Рэйк'янес]] * [[Жолаб Самойлава]] * [[Жолаб Святой Ганны]] * [[Жолаб Франц-Вікторыя]] * [[Цэнтральнакарская ўзвышша]] * [[Чукоцкае плато]] * [[Ян-Маенскі хрыбет]] | загаловак4 = Найбуйнейшыя [[востраў|вострава]] і [[архіпелаг]]і | спіс4 = * [[Аён]] * [[Белы востраў (Карскае мора)|Белы]] * [[Вялікі Бегічаў]] * [[Вайгач]] * [[Вестэрален|Вестэролен]] * [[Востраў Урангеля|Урангеля]] * [[Грэнландыя (востраў)|Грэнландыя]] * [[Дыска]] * [[востраў Клаверынг|Клаверынг]] * [[Канадскі Арктычны архіпелаг]] * [[Калгуеў]] * [[Лафатэнскія астравы]] * [[Зямля Мілна]] * [[Новая Зямля]] * [[Новасібірскія астравы]] * [[Алені востраў|Алені]] * [[Паўночная Зямля]] * [[востраў Сенья|Сенья]] * [[Зямля Франца-Іосіфа]] * [[востраў Хінёя|Хінёя]] * [[востраў Шанан|Шанан]] * [[Шпіцберген]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Водныя аб’екты]] </noinclude> 8yun1099izeyo37mim6wuxo8yt5t78d 5227781 5227777 2026-10-27T06:43:58Z Autumndancer 168015 5227781 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Паўночны Ледавіты акіян | загаловак = [[Паўночны Ледавіты акіян]] | стыль_асноўнага_загалоўка = | стыль_загалоўкаў = | state = <includeonly>collapsed</includeonly> | клас_спісаў = hlist | загаловак1 = [[Мора|Моры]] і найважнейшыя [[заліў|залівы]] | спіс1 = * [[Баранцава мора|Баранцава]] * [[Мора Бафіна|Бафіна]] * [[Белае мора|Белае]] * [[Мора Бафорта|Бафорта]] * [[Мора Вандэля|Вандэля]] * [[Усходне-Сібірскае мора|Усходне-Сібірскае]] * [[Грэнландскае мора|Грэнландскае]] * [[Гудзонаў заліў]] * [[Мора Густава-Адольфа|Густава-Адольфа]] * [[Карскае мора|Карскае]] * [[Мора Лапцевых|Лапцевых]] * [[Мора Лінкальна|Лінкальна]] * [[Нарвежскае мора|Нарвежскае]] * [[Чукоцкае мора|Чукоцкае]] | загаловак2 = Найважнейшыя [[праліў|пралівы]] | спіс2 = * [[Праліў Вількіцкага|Вількіцкага]] * [[Гудзонаў праліў|Гудзонаў]] * [[Праліў Дзмітрыя Лапцева|Дзмітрыя Лапцева]] * [[Карскія Вароты]] * [[Праліў Лонга|Лонга]] * [[Матачкін Шар]] * [[Праліў Пары|Пары]] ([[Ланкастэр (праліў)|Ланкастэр]], [[Бараў (праліў)|Бараў]], [[Вайкаўнт-Мелвіл]], [[Мак-Клур]]) * [[Праліў Саннікава|Саннікава]] * [[Праліў Хінлапена|Хінлапен]] * [[Праліў Шакальскага|Шакальскага]] * [[Югорскі Шар]] | загаловак3 = [[Рэльеф дна акіянаў|Рэльеф дна]] | спіс3 = * [[Узвышша Адміралцейства]] * [[Узняцце Альфа]] * [[Катлавіна Амундсена]] * [[Плато Ворынг]] * [[Жолаб Вароніна]] * [[Хрыбет Гакеля]] * [[Грэнландская катлавіна]] * [[Дземідаўская банка]] * [[Плато Ярмак]] * [[Ісландскае плато]] * [[Канадская катлавіна]] * [[Хрыбет Кніповіча]] * [[Хрыбет Кальбейнсей]] * [[Хрыбет Ламаносава]] * [[Лафатэнская катлавіна]] * [[Катлавіна Макарава]] * [[Каньён Макензі]] * [[Мядзвежінскае плато]] * [[Хрыбет Мендзялеева]] * [[Хрыбет Мона]] * [[Катлавіна Нансена]] * [[Навазямельны жолаб]] * [[Нарвежская катлавіна]] * [[Нарвежскі хрыбет]] * [[Нордзінская банка]] * [[Узвышша Персея]] * [[Катлавіна Падводнікаў]] * [[Хрыбет Рэйк'янес]] * [[Жолаб Самойлава]] * [[Жолаб Святой Ганны]] * [[Жолаб Франц-Вікторыя]] * [[Цэнтральнакарская ўзвышша]] * [[Чукоцкае плато]] * [[Ян-Маенскі хрыбет]] | загаловак4 = Найбуйнейшыя [[востраў|вострава]] і [[архіпелаг]]і | спіс4 = * [[Аён]] * [[Белы востраў (Карскае мора)|Белы]] * [[Вялікі Бегічаў]] * [[Вайгач]] * [[Вестэрален|Вестэролен]] * [[Востраў Урангеля|Урангеля]] * [[Грэнландыя (востраў)|Грэнландыя]] * [[Дыска]] * [[востраў Клаверынг|Клаверынг]] * [[Канадскі Арктычны архіпелаг]] * [[Калгуеў]] * [[Лафатэнскія астравы]] * [[Зямля Мілна]] * [[Новая Зямля]] * [[Новасібірскія астравы]] * [[Алені востраў|Алені]] * [[Паўночная Зямля]] * [[востраў Сенья|Сенья]] * [[Зямля Франца-Іосіфа]] * [[востраў Хінёя|Хінёя]] * [[востраў Шанан|Шанан]] * [[Шпіцберген]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Водныя аб’екты]] </noinclude> h5jz92st9cv2g75cq5xp3hpurgjzbks 5227782 5227781 2026-10-27T06:44:29Z Autumndancer 168015 арфаграфія 5227782 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Паўночны Ледавіты акіян | загаловак = [[Паўночны Ледавіты акіян]] | стыль_асноўнага_загалоўка = | стыль_загалоўкаў = | state = <includeonly>collapsed</includeonly> | клас_спісаў = hlist | загаловак1 = [[Мора|Моры]] і найважнейшыя [[заліў|залівы]] | спіс1 = * [[Баранцава мора|Баранцава]] * [[Мора Бафіна|Бафіна]] * [[Белае мора|Белае]] * [[Мора Бафорта|Бафорта]] * [[Мора Вандэля|Вандэля]] * [[Усходне-Сібірскае мора|Усходне-Сібірскае]] * [[Грэнландскае мора|Грэнландскае]] * [[Гудзонаў заліў]] * [[Мора Густава-Адольфа|Густава-Адольфа]] * [[Карскае мора|Карскае]] * [[Мора Лапцевых|Лапцевых]] * [[Мора Лінкальна|Лінкальна]] * [[Нарвежскае мора|Нарвежскае]] * [[Чукоцкае мора|Чукоцкае]] | загаловак2 = Найважнейшыя [[праліў|пралівы]] | спіс2 = * [[Праліў Вількіцкага|Вількіцкага]] * [[Гудзонаў праліў|Гудзонаў]] * [[Праліў Дзмітрыя Лапцева|Дзмітрыя Лапцева]] * [[Карскія Вароты]] * [[Праліў Лонга|Лонга]] * [[Матачкін Шар]] * [[Праліў Пары|Пары]] ([[Ланкастэр (праліў)|Ланкастэр]], [[Бараў (праліў)|Бараў]], [[Вайкаўнт-Мелвіл]], [[Мак-Клур]]) * [[Праліў Саннікава|Саннікава]] * [[Праліў Хінлапена|Хінлапен]] * [[Праліў Шакальскага|Шакальскага]] * [[Югорскі Шар]] | загаловак3 = [[Рэльеф дна акіянаў|Рэльеф дна]] | спіс3 = * [[Узвышша Адміралцейства]] * [[Узняцце Альфа]] * [[Катлавіна Амундсена]] * [[Плато Ворынг]] * [[Жолаб Вароніна]] * [[Хрыбет Гакеля]] * [[Грэнландская катлавіна]] * [[Дземідаўская банка]] * [[Плато Ярмак]] * [[Ісландскае плато]] * [[Канадская катлавіна]] * [[Хрыбет Кніповіча]] * [[Хрыбет Кальбейнсей]] * [[Хрыбет Ламаносава]] * [[Лафатэнская катлавіна]] * [[Катлавіна Макарава]] * [[Каньён Макензі]] * [[Мядзвежінскае плато]] * [[Хрыбет Мендзялеева]] * [[Хрыбет Мона]] * [[Катлавіна Нансена]] * [[Навазямельны жолаб]] * [[Нарвежская катлавіна]] * [[Нарвежскі хрыбет]] * [[Нордзінская банка]] * [[Узвышша Персея]] * [[Катлавіна Падводнікаў]] * [[Хрыбет Рэйк'янес]] * [[Жолаб Самойлава]] * [[Жолаб Святой Ганны]] * [[Жолаб Франц-Вікторыя]] * [[Цэнтральнакарская ўзвышша]] * [[Чукоцкае плато]] * [[Ян-Маенскі хрыбет]] | загаловак4 = Найбуйнейшыя [[востраў|астравы]] і [[архіпелаг]]і | спіс4 = * [[Аён]] * [[Белы востраў (Карскае мора)|Белы]] * [[Вялікі Бегічаў]] * [[Вайгач]] * [[Вестэрален|Вестэролен]] * [[Востраў Урангеля|Урангеля]] * [[Грэнландыя (востраў)|Грэнландыя]] * [[Дыска]] * [[востраў Клаверынг|Клаверынг]] * [[Канадскі Арктычны архіпелаг]] * [[Калгуеў]] * [[Лафатэнскія астравы]] * [[Зямля Мілна]] * [[Новая Зямля]] * [[Новасібірскія астравы]] * [[Алені востраў|Алені]] * [[Паўночная Зямля]] * [[востраў Сенья|Сенья]] * [[Зямля Франца-Іосіфа]] * [[востраў Хінёя|Хінёя]] * [[востраў Шанан|Шанан]] * [[Шпіцберген]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Водныя аб’екты]] </noinclude> pts7ltvcc4tvd0zw2a05b1te2l642aa 5227783 5227782 2026-10-27T06:45:09Z Autumndancer 168015 арфаграфія 5227783 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Паўночны Ледавіты акіян | загаловак = [[Паўночны Ледавіты акіян]] | стыль_асноўнага_загалоўка = | стыль_загалоўкаў = | state = <includeonly>collapsed</includeonly> | клас_спісаў = hlist | загаловак1 = [[Мора|Моры]] і найважнейшыя [[заліў|залівы]] | спіс1 = * [[Баранцава мора|Баранцава]] * [[Мора Бафіна|Бафіна]] * [[Белае мора|Белае]] * [[Мора Бафорта|Бафорта]] * [[Мора Вандэля|Вандэля]] * [[Усходне-Сібірскае мора|Усходне-Сібірскае]] * [[Грэнландскае мора|Грэнландскае]] * [[Гудзонаў заліў]] * [[Мора Густава-Адольфа|Густава-Адольфа]] * [[Карскае мора|Карскае]] * [[Мора Лапцевых|Лапцевых]] * [[Мора Лінкальна|Лінкальна]] * [[Нарвежскае мора|Нарвежскае]] * [[Чукоцкае мора|Чукоцкае]] | загаловак2 = Найважнейшыя [[праліў|пралівы]] | спіс2 = * [[Праліў Вількіцкага|Вількіцкага]] * [[Гудзонаў праліў|Гудзонаў]] * [[Праліў Дзмітрыя Лапцева|Дзмітрыя Лапцева]] * [[Карскія Вароты]] * [[Праліў Лонга|Лонга]] * [[Матачкін Шар]] * [[Праліў Пары|Пары]] ([[Ланкастэр (праліў)|Ланкастэр]], [[Бараў (праліў)|Бараў]], [[Вайкаўнт-Мелвіл]], [[Мак-Клур]]) * [[Праліў Саннікава|Саннікава]] * [[Праліў Хінлапена|Хінлапен]] * [[Праліў Шакальскага|Шакальскага]] * [[Югорскі Шар]] | загаловак3 = [[Рэльеф дна акіянаў|Рэльеф дна]] | спіс3 = * [[Узвышша Адміралцейства]] * [[Узняцце Альфа]] * [[Катлавіна Амундсена]] * [[Плато Ворынг]] * [[Жолаб Вароніна]] * [[Хрыбет Гакеля]] * [[Грэнландская катлавіна]] * [[Дземідаўская банка]] * [[Плато Ярмак]] * [[Ісландскае плато]] * [[Канадская катлавіна]] * [[Хрыбет Кніповіча]] * [[Хрыбет Кальбейнсей]] * [[Хрыбет Ламаносава]] * [[Лафатэнская катлавіна]] * [[Катлавіна Макарава]] * [[Каньён Макензі]] * [[Мядзвежынскае плато]] * [[Хрыбет Мендзялеева]] * [[Хрыбет Мона]] * [[Катлавіна Нансена]] * [[Навазямельны жолаб]] * [[Нарвежская катлавіна]] * [[Нарвежскі хрыбет]] * [[Нордзінская банка]] * [[Узвышша Персея]] * [[Катлавіна Падводнікаў]] * [[Хрыбет Рэйк'янес]] * [[Жолаб Самойлава]] * [[Жолаб Святой Ганны]] * [[Жолаб Франц-Вікторыя]] * [[Цэнтральнакарская ўзвышша]] * [[Чукоцкае плато]] * [[Ян-Маенскі хрыбет]] | загаловак4 = Найбуйнейшыя [[востраў|астравы]] і [[архіпелаг]]і | спіс4 = * [[Аён]] * [[Белы востраў (Карскае мора)|Белы]] * [[Вялікі Бегічаў]] * [[Вайгач]] * [[Вестэрален|Вестэролен]] * [[Востраў Урангеля|Урангеля]] * [[Грэнландыя (востраў)|Грэнландыя]] * [[Дыска]] * [[востраў Клаверынг|Клаверынг]] * [[Канадскі Арктычны архіпелаг]] * [[Калгуеў]] * [[Лафатэнскія астравы]] * [[Зямля Мілна]] * [[Новая Зямля]] * [[Новасібірскія астравы]] * [[Алені востраў|Алені]] * [[Паўночная Зямля]] * [[востраў Сенья|Сенья]] * [[Зямля Франца-Іосіфа]] * [[востраў Хінёя|Хінёя]] * [[востраў Шанан|Шанан]] * [[Шпіцберген]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Водныя аб’екты]] </noinclude> tf8z3mpl3xzkaktk8k07mgps0lrevhd 0 120432 5227543 3200044 2026-10-26T19:11:08Z CzechoBot 17685 стандартызацыя бібліяграфічных спасылак на энцыклапедыі праз адмысловыя шаблоны крыніц 5227543 wikitext text/x-wiki '''Віцебскі школьны тэатр''' — тэатр, існаваў у [[1671]]—[[1766]] гг. у [[Віцебск]]у пры езуіцкім калегіуме. Вядома пра выкананне ў канцы 17 ст. пасійнай лацінскай драмы «Два браты, святыя Канцый і Канцыян» ([[1693]] г., з алегарычна-міфалагічным балетам, хорам і інтэрлюдыямі) і польскай драмы «Містычнае прычасце вяселля Генсерыка і Трызімунда» (з польска-беларускімі інтэрмедыямі, змешчаны ў т. зв. «Аршанскім кодэксе»). У 18 ст. ставіліся: панегірычная драма «Каштоўны камень у дзюбе крумкача Гасеўскіх, які ўпрыгожвае дзедаў пярсцёнак Корвінаў» ([[1737]] г.), прысвечаная гербу віцебскіх магнатаў і 50-годдзю існавання калегіума, польскія трагедыі «Ар-таксар» Я.Кушаля (1765) і «Сеннахерыб» (1766 г.). Выкладчыкамі рыторыкі і паэтыкі калегіума працавалі Д. Крачатоўскі, С. Макоўскі, [[Ян Заранак]] і інш. (яны звычайна і пісалі школьныя драмы). == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|4|Віцебскі школьны тэатр||233}} * {{Крыніцы/Тэатральная Беларусь|1|Віцебскі школьны тэатр (1671-1766)||216—217}} {{Тэатры Беларусі}} [[Катэгорыя:Тэатры Віцебска]] m36wdw6fbtfxsde9s49gq0ngyr6vmt9 100 121975 5227431 5226531 2026-10-26T16:51:02Z NirvanaBot 40832 +12 новых 5227431 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Казімір Фалькоўскі|2026-10-26T14:32:55Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Якуб Фалькоўскі|2026-10-26T11:29:13Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Олівер Моўат|2026-10-26T10:55:53Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Генрык Готшалковіч|2026-10-26T09:32:19Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Пшыбыслаў Вагрыйскі|2026-10-26T08:19:05Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Уільям Эдуард Пары|2026-10-26T08:04:30Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Уільям Эдмунд Логан|2026-10-26T05:46:40Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Песня пра князя Вітаўта|2026-10-25T22:57:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Нодэль|2026-10-25T21:30:36Z|Bk1949}} {{Новы артыкул|Герцовіч|2026-10-25T20:38:14Z|Bk1949}} {{Новы артыкул|Францыск Фердынанд Сенчыкоўскі|2026-10-25T18:05:28Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Ян Непамуцэн Лявіцкі|2026-10-25T16:55:32Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Хуга Цэлміньш|2026-10-25T11:44:44Z|Maksonkaa}} {{Новы артыкул|Люцыян Стыпалкоўскі|2026-10-24T22:42:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ігнацій Клюкоўскі|2026-10-24T20:07:28Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Валяр’ян Пяткевіч|2026-10-24T19:52:53Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ян Дваржэцкі|2026-10-24T19:45:32Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Іван Ваніфаціевіч Гнаявы|2026-10-24T15:35:51Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Уладзіслаў Сямёнавіч Сакалдзінскі|2026-10-24T11:11:19Z|Ciepiersia}} {{Новы артыкул|Спіс памерлых у 1942 годзе|2026-10-24T06:41:27Z|DobryBrat}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> d8099xwexprx2qe47re4vt6brpeeyi9 0 125165 5227798 4690271 2026-10-27T07:14:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227798 wikitext text/x-wiki {{Рака |Назва = Влтава |Арыгінальная назва = cs/Vltava |Выява = Vltava_River_Smichov_and_Petrin_as_seen_from_Vysehrad.jpg |Подпіс = Від на Влтаву з [[Вышаград]]у |Карта = Vltava River (CZE) - location and watershed.svg |Подпіс карты = Басейн Влтавы на карце Чэхіі. |Даўжыня = 446 |Плошча басейна = 28000 |Басейн = |Басейн рэк = |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытока = [[Горы Шумава]] |Вышыня вытока = |s_lat_dir = N |s_lat_deg = 48 |s_lat_min = 51 |s_lat_sec = 33 |s_lon_dir = E |s_lon_deg = 13 |s_lon_min = 53 |s_lon_sec = 37 |Вусце = рака [[Эльба|Лаба (Эльба)]] |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |m_lat_dir = N |m_lat_deg = 50 |m_lat_min = 20 |m_lat_sec = 50 |m_lon_dir = E |m_lon_deg = 14 |m_lon_min = 28 |m_lon_sec = 28 |Ухіл ракі = |Краіна = Чэхія |Рэгіён = |Раён = |Катэгорыя на Вікісховішчы = Vltava }} '''Влта́ва''' ({{lang-cs|Vltava}}, {{lang-de|Moldau}}, {{lang-pl|Wełtawa}}) — рака ў [[Чэхія|Чэхіі]], левы прыток [[Эльба|ракі Лабы (Эльба)]]. Даўжыня — 446 км, плошча басейна — 28 000 км². Выток у [[Шумава|горах Шумава]]. Там жа ўтварае найбуйнейшае вадасховішча Чэхіі — Ліпна. Ля горада [[Вішы-Брод]] праходзіць праз цясніну «[[Чортавы сцены]]», далей цячэ праз [[Будзеёвіцкая раўніна|Будзеёвіцкую раўніну]], затым па ўзвышшах Сярэдняй Чэхіі. Упадае ў Лабу ля горада [[Мельнік (Чэхія)|Мельнік]]. Сярэдні расход вады ў [[Прага|Празе]] каля 142 м³/сек. Рака схільная да паводк, у прыватнасці, найбуйнейшая за апошнія 500 гадоў паводка [[Паводка ў Еўропе (2002)|адбылася ў 2002 годзе]], калі была затоплена значная частка Прагі і нават пацярпеў [[Пражскі метрапалітэн]]. Паміж Мельнікам і Прагай на Влтаве размешчана 12 шлюзаў. На Влтаве размешчаны гарады [[Чэске-Крумлаў]], [[Чэске-Будзеёвіцы]], [[Прага]]. == Этымалогія == Чэшская назва ''Vltava'', гэтак жа як і нямецкая ''Moldau'' пайшла ад старажытнагерманскага ''Wilth-ahwa'' («Дзікая вада»). == Тапонімы ў космасе == * Імем ракі названа малая планета [https://web.archive.org/web/20120204193656/http://vrum.chat.ru/CrAO/Disc1.htm 2123 Vltava] == Асноўныя прытокі == * [[Малшэ]] * [[Сазава]] * [[рака Бераўнка|Бераўнка]] == Спасылкі == {{commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Влтава| ]] [[Катэгорыя:Рэкі Чэхіі]] [[Катэгорыя:Прытокі Эльбы]] 10fuevnh0yys2krqip7rvcd1oqb8b3o 0 128515 5227948 5224238 2026-10-27T11:09:06Z Zadorenko V 175157 5227948 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Уладзімірскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Володимирський район}} |Герб = |Сцяг = |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Уладзімірскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Уладзімірскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Валынская вобласць]] |Уключае = 11 тэрытарыяльных грамад |Сталіца = [[Уладзімір (горад, Украіна)|Уладзімір]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = |Год перапісу = |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Vladimir-Volynskiy rayon 2020.svg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = |Від ідэнтыфікатара = |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Уладзімірскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Володимирський район}}), да 2022 года '''Уладзімір-Валынскі раён''' ({{Іншамоўны тэкст|uk|Володимир-Волинський район}}) — адміністрацыйная адзінка на паўднёвым захадзе [[Валынская вобласць|Валынскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Уладзімір (горад, Украіна)|Уладзімір]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[17 ліпеня]] [[2020]] года ў рамках адміністрацыйнай рэформы. У яго склад увайшла тэрыторыя былых [[Іванычаўскі раён|Іванычаўскага]], [[Лакачынскі раён|Лакачынскага]], [[Уладзімір-Валынскі раён (1940—2020)|Уладзімір-Валынскага]], часткова [[Турыйскі раён|Турыйскага]] раёнаў, а таксама гарадоў абласнога падпарадкавання [[Новавалынск]] і [[Уладзімір (горад, Украіна)|Уладзімір-Валынскі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Валынская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Валынскай вобласці]] 4pjnotpu2jecre7364scsjms8tj9zu5 0 138178 5227455 5216152 2026-10-26T17:27:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227455 wikitext text/x-wiki {{машынны пераклад}} {{картка праграмы | name = Bitcoin | title = Bitcoin | logo = | screenshot = [[Выява:Bitcoin-0.3.23 screenshot.png|200px]] | caption = | collapsible = | author = | developer = Сатосі Накамато (Satoshi Nakamoto), Гэвін Андрэсэн (Gavin Andresen) | released = {{Start date|2009|02|04}} | discontinued = | latest release version = 0.9.3 | latest release date = [[27 верасня]] [[2014]] | latest preview version = | latest preview date = <!-- {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} --> | frequently updated = <!-- DO NOT include this parameter unless you know what it does --> | programming language = [[C++]] | operating system = Windows, Linux, Mac OS X | platform = | size = 7.2 MiB - 15.0 MiB | language = | status = Beta | genre = [[Электронныя грошы]] | license = [[MIT License]] | website = {{URL|http://www.bitcoin.org}} }} '''Біткойн''' ({{lang-en|Bitcoin}}, ад {{Іншамоўны тэкст|англійская|мова=не|bit}} — адзінка інфармацыі «біт» і {{Іншамоўны тэкст|англійская|мова=не|coin}} — «манета») — электронная [[аднарангавая сетка|пірынгавая]] валютная сістэма, створаная ў 2009 годзе [[Сатоcі Накамато]]<ref>[https://en.bitcoin.it/wiki/Satoshi_Nakamoto Satoshi Nakamoto в Bitcoin Wiki]</ref>, сапраўдная асоба якога (ці групы асоб) застаецца невядомай. Гэта назва таксама належыць [[Open Source|праграмнаму забеспячэнню з адкрытым зыходным кодам]], створанаму ім, і [[аднарангавая сетка|аднарангавай сетцы]], утворанай гэтай праграмай. Сховішчам сродкаў з’яўляецца ''файл-кашалёк'', які захоўваецца на камп’ютары. Біткойн можа быць адасланы любому карыстальніку ў сетцы, выкарыстоўваючы ''адрас Bitcoin''. У адрозненні ад іншых валют, біткойн не залежыць ад нейкага цэнтра, што займаецца вытворчасцю валюты. Даныя аб перамяшчэнні грашовых сродкаў захоўваюцца ў [[размеркаваныя базы даных|размеркаванай БД]]. Немагчыма распараджацца чужымі грашовымі сродкамі і выдаткаваць адны і тыя ж сродкі двойчы: для забеспячэння бяспекі ўжываюцца [[Крыптаграфія|крыптаграфічныя]] метады. Прынцып аднарангавай сеткі і адсутнасць адміністрацыйнага цэнтра робіць немагчымым дзяржаўнае рэгуляванне і маніпуляцыі курса шляхам змянення грашовай масы. [[Эмісія грошай|Эмісія]] біткойна алгарытмічна абмежавана. Біткойн прадугледжвае ананімнае валоданне і перавод грашовых сродкаў. Біткойн — адна з першых рэалізацый ''[[Крыптавалюта|крыптавалюты]]'', апісанай у 1998 годзе [[Вэй Дай]] (Wei Dai) у рассыланні [[шыфрапанк]]аў. == Агляд == Біткойн заснаваны на запісе перамяшчэння грашовых сродкаў з ужываннем [[Крыптасістэма з адкрытым ключом|асіметрычнага шыфравання]]. Усе [[Трансакцыя, інфарматыка|трансакцыі]] публічныя і захоўваюцца ў размеркаванай БД. Для прадухілення шматразовай траты адной і той жа сумы сетка рэалізуе нешта накшталт ''размеркаванага серверу часу'', ужываючы ідэю ланцуга [[Хэш-сума|хэшаў]], кожны з якіх вылічаецца на базе папярэдняга. Для змяншэння памеру БД выкарыстоўваецца [[TTH|дрэвападобнае хэшаванне]]. == Тэхнічныя падрабязнасці == Біткойн — рэалізацыя ідэі прапанаванай Вэй Дай пад назвай ''b-money'' і [[Нік Сабо|Ніка Сабо]] (Nick Szabo) пад назвай Bitgold. Па словах Сатосі, распрацоўка біткойна пачалася ў 2007 годзе<ref>[https://bitcointalk.org/index.php?topic=13.msg46#msg46 Questions about Bitcoin]</ref>. Прынцыпы работы сістэмы пададзены ў працы<ref name="whitepaper">{{cite news |author=Satoshi Nakamoto |date=2011-08-01 |title=Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System |url=http://www.bitcoin.org/bitcoin.pdf}}</ref> Сатосі Накамото ў 2008 годзе. === Адрасы === Bitcoin адрас з’яўляецца вынікам пераўтварэння адкрытага ключа карыстальніка. Публічныя ключы, ці адрасы біткойн, выконваюць функцыю канчатковых пунктаў пры адпраўцы і прыёме грашовых сродкаў. Адпаведныя ім прыватныя ключы аўтарызуюць адпраўніка. Адрасы не змяшчаюць ніякай інфармацыі пра іх уладальніка і ў агульным выпадку з’яўляюцца ананімнымі<ref name="lwn">{{cite news |author=Nathan Willis |date=2010-11-10 |title=Bitcoin: Virtual money created by CPU cycles |publisher=[[LWN.net]] |url=http://lwn.net/Articles/414452/}}</ref>. Кожны ўдзельнік сеткі біткойн мае так званы кашалёк, які змяшчае адвольную колькасць пар ключоў. Біткойн ужывае алгарытм ECDSA з параметрамі secp256k1 для стварэння новых пар ключоў. Памер закрытага ключа — 256 біт, а адпаведнага яму адкрытага ключа — 512 біт. Карыстальнік біткойн можа мець мноства адрасоў, ствараючы іх па ўласнай ініцыятыве. Стварэнне новага адрасу ўяўляе сабой стварэнне новай пары ключоў і не патрабуе нават злучэння з сеткай. Стварэнне адрасу толькі для адной трансакцыі ці аднаго карэспандэнта дазваляе захаваць ананімнасць. Алгарытм стварэння Bitcoin адраса. # Адкрыты ключ паслядоўна хэшуецца з дапамогай [[SHA-2|SHA-256]] і RIPEMD-160. # Перад вынікам пункта 1 дадаецца байт ID сеткі (0x00 — асноўная сетка). # Выкарыстоўваецца SHA-256 да выніку пункта 2. # Абіраюцца першыя 32 біта ад выніку папярэдняга кроку і дадаюцца ў канец выніку пункта 2. # Вынік пункта 4 пераўтвараецца ў base58 радок з дапамогай Base58Check кадзіравання. Адрасы ў тэкставай форме ўяўляюць сабой радкі даўжынёй да 34 сімвалаў, якія складаюцца з літар лацінскага алфавіта і лічбаў, напрыклад 1PksxEN1zvFoP59qxXTg5cZWixeTqS6Nt9. Існуюць варыянты прадстаўлення адрасоў біткойн у выглядзе [[QR-код]]аў і іншых двухмерных [[штрыхкод]]аў, прыдатных для счытвання мабільнымі прыладамі. === Трансакцыі === [[Выява:Транзакцыі bitcoin.png|thumb|left|350px|Трансакцыі]] Біткойн вызначае кожную манету ланцугом лічбавых подпісаў. Калі адзін карыстальнік перадае нейкую суму другому карыстальніку, ён стварае новую трансакцыю, якая змяшчае хэш папярэдняй трансакцыі, падпісанай ім, і публічны ключ наступнага ўладальніка<ref>[https://en.bitcoin.it/wiki/Transactions Transactions — Bitcoin<!-- Загаловак даданы ботам -->]</ref>. Потым гэтая інфармацыя шырокавяшчальным запытам адпраўляецца ў сетку біткойн. Астатнія ўдзельнікі сеткі правяраюць подпісы, перш чым прыняць трансакцыю да апрацоўкі. Магчымы выпадкі, калі неабходна перадаць сродкі, атрыманыя з розных трансакцый некалькім розным карыстальнікам. Для гэтых мэт трансакцыі падтрымліваюць шматлікія ўваходы і выхады. Значэнні з усіх уваходаў сумуюцца і сума распаўсюджваецца па выхадах. Для таго, каб праверыць трансакцыю, ужываецца сцэнарый на Forth-падобнай мове. У цяперашні час у Біткойн існуе тры розных сцэнарыі трансакцый: перавод на IP-адрас, перавод на Bitcoin-адрас і генерацыя. Апошні тып трансакцый ужываецца пры генерацыі блокаў для эмісіі новых манет. === Ланцуг блокаў === [[Выява:Blockchain.svg|102px|thumb|right|Асноўная паслядоўнасць блокаў (чорныя) з’яўляецца самай доўгай ад пачатковага (зялёны) да бягучага. Пабочныя галіны (шэрыя) адсякаюцца.]] Трансакцыі не пацвярджаюцца, пакуль не будуць калектыўнымі намаганнямі сеткі спакаваны ў паслядоўнасць блокаў. Пацвярджэнне засноўваецца на тым, што праведзеная работа па спакоўцы можа быць хутка праверана, што выключае шматразовае выдаткоўванне адных і тых жа сродкаў ці падробку. Блок уяўляе сабой запіс усіх ці некалькіх з самых апошніх трансакцый, якія пакуль не былі запісаны ў папярэднія блокі. Ён дзеліцца на загаловак і спіс трансакцый. Загаловак блока ўключае ў сябе свой SHA-256 хэш, версію блока (цяпер ужываецца толькі гэтая версія блока — 1), SHA-256 хэш папярэдняга блока з ланцуга, спіс хэшаў трансакцый, час стварэння блока, параметры bits і nounce, колькасць трансакцый у блоку і памер блока ў байтах. У пачатак спіса трансакцый дадаецца трансакцыя генерацыі, якая ў выпадку паспяховай генерацыі блока перадае карыстальніку ўзнагароды за створаны блок. Створаны блок будзе прыняты астатнімі карыстальнікамі толькі ў тым выпадку, калі SHA-256 хэш загалоўка роўны ці ніжэй пэўнай мэты, якая вылічаецца з параметра bits. <code></code> Напрыклад, калі значэнне bits <code>0x1a0115cb</code>, то мэтай з’яўляецца <code>0x0115cb * 2**(8*(0x1a - 3)) = 0x0000000000000115cb0000000000000000000000000000000000000000000000</code>. Максімальна магчымая мэта (г.зн. мінімальная складанасць) вызначаецца значэннем bits <code>0x1d00ffff</code>. Калі блок не задавальняе мэты, то параметр nounce змяняецца і хэш пералічваецца. Гэты працэс патрабуе мноства цыклаў спроб і памылак, таму што вынік функцыі [[Хешванне|хэшавання]] ([[SHA-256]]) практычна непрадказальны. Калі задача вырашана, вузел рассылае атрыманы блок усім далучаным вузлам. Іншыя вузлы правяраюць блок, і, калі ён правільны, прымаюць яго ў якасці наступнага сапраўднага, гэта значыць дадаюць у ланцуг. Мэта карэктуецца кожныя 2016 блокаў, у залежнасці ад таго, колькі часу спатрэбілася на іх стварэнне. У ідэале ўся сетка будзе генераваць адзін блок кожныя 10 хвілін, г.зн. на генерацыю 2016 блокаў павінна сысці два тыдні. Калі 2016 блокаў было згенеравана даўжэй чым за два тыдні, то мэта павялічваецца, у адваротным выпадку змяншаецца. Такім чынам, сістэма будзе генераваць блокі з пастаяннай хуткасцю, не залежнай ад магутнасці сеткі. Любыя трансакцыі не лічацца легітымнымі (не лічацца «пацверджанымі»), пакуль інфармацыя пра іх не будзе згрупавана ў спецыяльныя структуры — блокі. Структура і інфармацыя ў блоках падпарадкоўваюцца зададзеным правілам і яе можна хутка спраўдзіць. Кожны блок заўсёды змяшчае інфармацыю (хэш) ад аднаго папярэдняга блоку. Гэта дазваляе ўсе існыя блокі ўявіць у выглядзе ланцуга, які з’яўляецца размеркаванай базай даных і змяшчае інфармацыю аб усіх здзейсненых калі-небудзь аперацыях з біткойнамі. Блокі адначасова ствараюць мноства майнераў. Рэгулярна ўзнікаюць сітуацыі, калі адзін і той жа блок з’яўляецца папярэднім для двух новых блокаў. У кожным з новых блокаў могуць сустракацца як аднолькавыя трансакцыі, так і розныя. Праз некаторы час з’яўляюцца чарговыя блокі, ланцуг можа раздваіцца. Кожная з галін раўнацэнная да таго часу, пакуль адна з іх не атрымае больш доўгі працяг. Звычайна пры роўнай даўжыні перавага аддаецца таму ланцугу, канцавы блок якой з’явіўся раней. Сістэма аўтаматычна лічыць легітымным даўжэйшы ланцуг, не звяртаючы ўвагу на час стварэння апошняга блока. Трансакцыі, якія ўвайшлі выключна ў менш працяглую галіну (у тым ліку па выплаце ўзнагароды), страчваюць статус пацверджаных. Калі гэта трансакцыя перадачы біткойнаў, то яна можа быць уключана ў наступны блок. Трансакцыі атрымання ўзнагароды за стварэнне адсечаных блокаў не дубліруюцца ў другой галіне, гэта значыць «лішнія» біткойны за адсечаныя блокі не атрымліваюць далейшых пацвярджэнняў і «страчваюцца». Такім чынам ланцуг блокаў змяшчае крыптаграфічную гісторыю валодання пэўнай порцыяй біткойн<ref name="bbe">{{cite web|url=http://blockexplorer.com/|title=Bitcoin Block Explorer - сайт, дазваляючы прагледжваць ланцуг блокаў|archiveurl=https://www.webcitation.org/69Ar6Dlbn?url=http://blockexplorer.com/|archivedate=15 ліпеня 2012|accessdate=12 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref>. Калі карыстальнік паспрабуе выкарыстаць калісьці атрыманыя біткойны зноў, сетка не прыме яго трансакцыю як дзейную. === Эмісія === Першай трансакцыяй кожнага блока-кандыдата з’яўляецца налічэнне вузлу, які генеруецца, ўзнагароды ў 50 біткойнаў. Пасля стварэння кожных 210 000 блокаў<ref>На момант 2011-02-14 іх колькасць прыблізна роўная 108 100</ref> узнагарода будзе змяншацца ў 2 разы<ref>[https://en.bitcoin.it/wiki/Controlled_inflation Апісанне кантралюемай інфляцыі]</ref>. Такім чынам, агульная колькасць біткойнаў не перавысіць 21 000 000. У выпадку знікнення часткі гэтых сродкаў з абароту, гэтае абмежаванне не будзе праблемай, таму што мінімальны аб’ём трансакцыі складае 10⁻⁸ біткойн. Імавернасць атрымання ўзнагароды залежыць ад стаўлення вылічальнай магутнасці вузла да сумарнай вылічальнай магутнасці ўсіх вузлоў сеткі<ref name="FedProb"> {{cite news |title=The FED’s Real Monetary Problem |first=Thomas |last=Luongo |date=2010-07-23 |newspaper=[[LewRockwell.com]] |url=http://www.lewrockwell.com/orig6/luongo7.1.1.html |accessdate=2010-10-12}}</ref>. Тыя, хто жадаюць атрымаць як мага большую ўзнагароду, імкнуцца задзейнічаць як мага большыя вылічальныя магутнасці для генерацыі: [[GPGPU|ужыванне вектарных графічных працэсараў (GPU)]]<ref>http://www.theregister.co.uk/2011/08/16/gpu_bitcoin_brute_forcing/ «the idea of GPGPU extremely attractive for the purpose of bitcoin mining»</ref> (у сотні разоў эфектыўней [[CPU]]<ref>http://arstechnica.com/tech-policy/news/2011/08/symantec-spots-malware-that-uses-your-gpu-to-mine-bitcoins.ars «estimates that GPUs can compute hashes up to 750 times as quickly as a typical CPU.»</ref>). Гэты від дзейнасці атрымаў назву «майнінг» ({{lang-en|mining}} — здабыча карысных выкапняў, шахтная распрацоўка), мабыць, праз падабенства з золатаздабычай. Па меры падзення аб’ёму ўзнагароды матывацыя карыстальнікаў, напэўна, перамесціцца на збор [[#Камісійныя зборы|камісій]]. Бо вылічальныя магутнасці сеткі нясталыя, [[праграмнае забеспячэнне]] вузлоў праз кожныя 2016 блокаў, а гэта прыкладна кожныя два тыдні, пералічвае<ref>[http://btcsec.com/difficulty/ Гісторыя змянення складанасці сеткі Bitcoin]</ref> патрабаванні да хэшаў блокаў такім чынам, каб падтрымліваць сярэднюю частату генерацыі на ўзроўні 6 блокаў у гадзіну. Такім чынам, хуткасць эмісіі жорстка зададзена самім алгарытмам і не можа быць зменена пабочнымі фактарамі. === Захоўванне даных === У Bitcoin была дададзена сістэма, якая арганізуе запісы трансакцый такім чынам, што карыстальнік можа лакальна выдаляць даныя са сваёй базы, якія яму больш не спатрэбяцца. Пасля таго, як усе трансакцыі з нейкімі сродкамі былі спакаваны ў блокі, папярэднія трансакцыі з гэтымі сродкамі можна адкінуць для эканоміі месца на дыску. Для таго, каб гэта можна было ажыццявіць без змянення хэшу блока, трансакцыі хэшуюцца з дапамогай [[TTH]] і ў загаловак блока змяшчаецца толькі вынік гэтага хэшавання. Цяпер усе карыстальнікі Bitcoin атрымліваюць поўную базу даных (блокі без індэксацыі і аптымізацыі) пасля запуску праграмы ў першы раз. Станам на жнівень 2012 года яе памер складае крыху болей за 2 ГБ. Без трансакцый мае памер каля 80 байт. Бо блокі генеруюцца прыкладна кожныя 10 хвілін, то за год будзе збірацца 4.2 МБ блокаў. === Пулы === Для памяншэння ўплыву фактару ўдачы і больш раўнамернага і прадказальнага заробку, карыстальнікі могуць аб’ядноўвацца ў вылічальныя пулы<ref>[https://en.bitcoin.it/wiki/Pooled_mining Pooled Mining] //Bitcoin wiki</ref>. Уклад карыстальніка ў пул ацэньваецца ў шарах (shares). Шара — гэта кандыдат у подпіс блока, у сярэднім трэба 2³² аперацый хэшавання для знаходжання адной шары<ref>[https://en.bitcoin.it/wiki/Mining_pool_reward_FAQ#What_reward_systems_are_there.3F Reward systems] //Bitcoin wiki</ref>. Для знаходжання блока ў сярэднім патрабуецца колькасць шар, роўная цяперашняй складанасці. Існуе 3 асноўных тыпы налічэння ўзнагарод<ref>[https://en.bitcoin.it/wiki/Mining_pool_reward_FAQ Mining pool reward FAQ] //Bitcoin wiki</ref>: * Proportional — пасля знаходжання пулам блока ўзнагарода дзеліцца прапарцыянальна ўкладу кожнага ўдзельніка. * PPS — аплачваецца кожная прысланая шара. Ацэньваецца як цяперашняя колькасць манет у блоку, падзеленая на цяперашнюю складанасць. * Score — ацэначная сістэма аплаты шар, алгарытм вызначаецца пулам. Як правіла, сістэмы падобныя на Proportional, але акрамя ўкладу кожнага ўдзельніка сістэмы імкнуцца ацаніць і яго актуальнасць. У гэтых тыпаў налічэння ёсць наступныя папулярныя варыянты: * SMPPS — аналагічна PPS, але пул ніколі не выплачвае карыстальнікам больш, чым рэальна зарабіў сам. Розніца паміж рэальным заробкам і коштам шар у PPS, калі такая ёсць, выплачваецца паступова. * ESMPPS — аналагічна SMPPS, але ўраўноўвае прыярытэты выплат сталым і новым удзельнікам пула. * RSMPPS — аналагічна SMPPS, але першымі ў чарзе на выплаты ставяцца новыя карыстальнікі. * PPLNS — аналагічна Proportional, але дзяленне ўзнагароды ажыццяўляецца прапарцыянальна ўкладу ў апошнія складанасць/N прысланых на пул шар, дзе N звычайна роўнае 2. Некаторыя пулы дазваляюць ужываць сумесны майнінг некалькіх крыптавалют адразу<ref>[http://dot-bit.org/Merged_Mining Merged mining] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141030150823/http://dot-bit.org/Merged_Mining |date=30 кастрычніка 2014 }}</ref>, выводзіць сродкі не толькі ў біткойнах, але і ў іншых валютах, у тым ліку ў рублях, доларах і еўра, раздаюць камісію са знойдзеных пулам блокаў карыстальнікам<ref>[https://en.bitcoin.it/wiki/Comparison_of_mining_pools Comparison of mining pools] //Bitcoin wiki</ref>. === Пацвярджэнне трансакцый === У большасці выпадкаў, пры атрыманні сродкаў, новы ўладальнік не можа адразу ж скарыстацца імі. Гэта звязана з тым, што гэтая трансакцыя павінна атрымаць пэўную колькасць пацвярджэнняў, колькасць якіх можа залежыць або ад кліента Bitcoin, які ўжываецца, або ад іншых карыстальнікаў, якія прымаюць гэтыя сродкі. Гэтая сістэма ўжываецца для змяншэння імавернасці падвойнай траты сродкаў. Пацвярджэнні пачынаюць адлічвацца з моманту з’яўлення блока з гэтай трансакцыяй у карыстальнікаў сеткі. З кожным новым блокам, згенераваным пасля яе, колькасць пацвярджэнняў гэтай трансакцыі павялічваецца на адно. Манеты, атрыманыя за стварэнне блока, не прымаюцца ўдзельнікамі сеткі, пакуль колькасць пацвярджэнняў не дасягне 100. Сродкі, атрыманыя ад іншых карыстальнікаў, у афіцыйным кліенце Bitcoin немагчыма выкарыстаць, пакуль яны не будуць мець шэсць пацвярджэнняў. Крамы і біржы могуць таксама ўстанавіць свой парог пацвярджэнняў. === Камісійныя зборы === У сістэме біткойн не прадугледжана абавязковых камісійных збораў. Карыстальнікі могуць добраахвотна ўключаць у плацеж адвольную суму камісійнага збору, падаючы на ўваход трансакцыі больш сродкаў, чым на выхад, што павышае прыярытэт апрацоўкі такой трансакцыі. Камісійны збор дастаецца вузлу, які згенераваў блок з такой трансакцыяй<ref name="lwn" />. Праз тое, што карыстальнік, генеруючы новы блок, можа на свой погляд дадаваць у яго трансакцыі, ён можа ўключаць у гэты блок толькі тыя трансакцыі, у якія ўнесены камісійны збор. На цяперашні момант большасць удзельнікаў не вызначаюць такія абмежаванні на трансакцыі, але з цягам часу, калі ўзнагарода за стварэнне новага блока зменшыцца, гэтыя абмежаванні будуць набываць моц паўсюдна з мэтай павелічэння стымулу да стварэння новых блокаў. Разнастайныя кліенты Bitcoin і іх версіі маюць свае правілы, што датычацца камісійных збораў. Разгледзім падрабязней афіцыйны кліент — Bitcoin-Qt<ref>[http://bitcoin.org/clients.html Кліенты Bitcoin]</ref>. Цяперашнія правілы: * мінімальная камісія — 0,0005 BTC<ref>[http://bitcoin.org/releases/2012/01/09/v0.5.2.html Змены ў Bitcoin-Qt v0.5.2 ]</ref>; * 0,01 BTC, калі выхад трансакцыі менш за 0,01 BTC; * 0,01 BTC за кожны кілабайт трансакцыі<ref>[http://bitcoin.org/releases/2011/06/05/v0.3.22.html Змены ў Bitcoin-Qt v0.3.22 ]</ref> (калі сумарны памер усіх трансакцый, якія чакаюць, менш за 27 КБ, то прымаюцца любыя трансакцыі); * з трансакцый з аднолькавай сумай камісійнага збору, большы прыярытэт мае тая трансакцыя, якая мае больш пацвярджэнняў. === Праграмны інтэрфейс === Праграмнае забеспячэнне сеткавага вузла біткойн існуе ў двух відах: праграма з графічным інтэрфейсам і фонавая праграма. У абодвух выпадках яно можа кіравацца праз праграмны інтэрфейс па пратаколе [[JSON-RPC]] (RFC 4627)<ref>{{Cite web |url=http://www.bitcoin.org/wiki/doku.php?id=api |title=Спецыфікацыя API |archive-url=https://web.archive.org/web/20110221143442/http://www.bitcoin.org/wiki/doku.php?id=api |archive-date=21 лютага 2011 |access-date=12 кастрычніка 2012 |url-status=dead}}</ref> Гэта дазваляе досыць проста вырашыць такія задачы, як: * Далучыць да аднаго вузла некалькі праграм-майнераў, стварыўшы ўласны пул; * Інтэграваць вузел з web-крамай, абменнікам ці іншай службай, звязанай з аплатай<ref>{{Cite web |url=http://www.phpclasses.org/package/6739 |title=Бібліятэка класаў для PHP5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205124834/http://www.phpclasses.org/package/6739 |archive-date=5 снежня 2024 |access-date=12 кастрычніка 2012 |url-status=dead}}</ref>; === Іншыя рэалізацыі === * Майк Хёрн (Mike Hearn), супрацоўнік кампаніі [[Google]], у межах праграмы «20 % працоўнага часу супрацоўніка» рэалізаваў праграмнае забеспячэнне вузла Bitcoin на мове [[Java]] — [[BitcoinJ]]<ref>[http://code.google.com/p/bitcoinj BitcoinJ на Google Code]</ref>. Гэта рэалізацыя абмежавана толькі карыстальніцкімі функцыямі<ref>[http://www.techworld.com.au/article/380396/google_releases_open_source_bitcoin_client/ Google releases open source Bitcoin client — open source, money, Google, Gavin Andresen, Economics, e-commerce, Bitcoin — Java — Development — Techworld<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111029233951/http://www.techworld.com.au/article/380396/google_releases_open_source_bitcoin_client |date=29 кастрычніка 2011 }}</ref> (такі вузел не можа правяраць трансакцыі і блокі, ствараць блокі, а можа толькі ствараць новыя сапраўдныя трансакцыі, што, зрэшты, дастаткова для работы кліента), аднак гэта з’яўляецца немалым крокам у бок мабільных праграм, якія ўжываюць Bitcoin. == Эканоміка == Нягледзячы на эксперыментальны статус праекта, ён імкліва набірае папулярнасць. Біткойны прымаюцца ў абмен на сеціўныя паслугі і рэальныя тавары<ref name="bitcointrade">{{cite web |url=https://en.bitcoin.it/wiki/Trade |title=Bitcoin Trade |publisher=Bitcoin.org |accessdate=16 May 2011}}</ref>. Многія арганізацыі прымаюць ахвяраванні ў гэтай валюце<ref>[http://www.reactos.org/ru/foundation_donate.html Donate to ReactOS — ReactOS Website<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111007132132/http://www.reactos.org/ru/foundation_donate.html |date=7 кастрычніка 2011 }}</ref>. Трэйдэры абменьваюць біткойн на разнастайныя валюты (долары ЗША, рублі, японскія іены і іншыя) на анлайн-біржах<ref>{{Cite web |url=http://bitcoincharts.com/markets/ |title=Bitcoin Charts |access-date=12 кастрычніка 2012 |archive-date=4 чэрвеня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604053716/http://www.bitcoincharts.com/markets/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |date=2010-10-10 |title=Could the Wikileaks Scandal Lead to New Virtual Currency? |first=Keir |last=Thomas |newspaper=[[PC World]] |url=http://www.pcworld.com/businesscenter/article/213230/could_the_wikileaks_scandal_lead_to_new_virtual_currency.html |accessdate=2010-10-10 |archive-date=4 верасня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120904042357/http://www.pcworld.com/businesscenter/article/213230/could_the_wikileaks_scandal_lead_to_new_virtual_currency.html |url-status=dead }} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.pcworld.com/businesscenter/article/213230/could_the_wikileaks_scandal_lead_to_new_virtual_currency.html |accessdate=12 кастрычніка 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120904042357/http://www.pcworld.com/businesscenter/article/213230/could_the_wikileaks_scandal_lead_to_new_virtual_currency.html |archivedate=4 верасня 2012 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.pcworld.com/businesscenter/article/213230/could_the_wikileaks_scandal_lead_to_new_virtual_currency.html |accessdate=12 кастрычніка 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120904042357/http://www.pcworld.com/businesscenter/article/213230/could_the_wikileaks_scandal_lead_to_new_virtual_currency.html |archivedate=4 верасня 2012 |url-status=dead }}</ref>. Сярод карыстальнікаў валюты прынята ўмоўная адзнака '''BTC'''. Курс біткойна ўпаў ніжэй за 20 000 долараў за выхадныя (23-24 ліпеня 2022 г.) — найніжэйшы са снежня 2020 года — пасля рашэння Федэральнай рэзервовай сістэмы павысіць працэнтныя стаўкі на 0,75 % і тыдня падзення кошту. Да панядзелка біткойн зноў вырас вышэй за 20 000 долараў, падняўся амаль на 6 % за 24 гадзіны.<ref>{{Cite web|title=Курс биткоина к Доллару BTC USD, Bitcoin|url=https://foreck.info/kurs/bitcoin|accessdate=2022-07-25|work=foreck.info}}</ref> На папярэднім тыдні крыптавалюта таргавалася ў адносна вузкім дыяпазоне ад 19 000 да 22 000 долараў, бо крыптавалютны і фондавы рынкі з усіх сіл спрабавалі аднавіць які-небудзь прыкметны ўзыходны імпульс з прычыны шырэйшага распродажу. Эксперты таксама адзначаюць працяг вайны ва Украіне і інфляцыю, якая дасягнула новага 40-гадовага максімуму, з гэтай прычыны назіралася падзенне цэн на рынках акцый і крыптавалют. Крыптавалюта ў апошні час усё больш «сочыць» за фондавым рынкам, што робіць яе яшчэ больш пераплеценай з макраэканамічнымі фактарамі, лічаць эксперты. Эфірыум трымаецца аналагічнай схемы.<ref>{{Cite web|title=Is Bitcoin a Strong Hedge Against Inflation?|url=https://www.kucoin.com/ru/blog/is-bitcoin-a-strong-hedge-against-inflation|accessdate=2022-07-25|work=kucoin.com}}</ref> Па словах Эдварда Мойі, старшага рынкавага аналітыка валютнай брокерскай кампаніі Oanda, сітуацыя можа пагоршыцца, калі цана біткойна ўпадзе ніжэй за 20 000 долараў. Цяпер, калі біткоін упаў ніжэй за 20 000 долараў, «падтрымка можа не з’явіцца да ўзроўню 17 000 долараў», — кажа Мойя. «Яшчэ адно падзенне крыптавалюты можа не атрымаць сур’ёзнай падтрымкі да летняга максімуму 2019 года на ўзроўні 14 000 долараў». Біткойн не перавышаў 50 000 долараў з 25 снежня 2021 года. Нягледзячы на ўзлёты і падзенні, цана біткойна ўпала амаль на 70 % з моманту свайго гістарычнага максімуму вышэй за 68 000 долараў 10 лістапада 2021 года, што стрымлівалася ростам інфляцыі, адставаннем у аднаўленні на рынку працы і пастаяннымі сігналамі ФРС пра тое, што яна пачне згортваць меры па падтрымцы эканомікі, звязаныя з пандэміяй.<ref>{{Cite web|title=Биткоин упал ниже 25 тысяч долларов впервые с декабря 2020 года|url=https://rg.ru/2022/06/13/bitkoin-upal-nizhe-25-tysiach-dollarov-vpervye-s-dekabria-2020-goda.html|accessdate=2022-07-25|work=rg.ru}}</ref> === Абменны курс === Важныя моманты ў гісторыі Bitcoin: * 25 красавіка 2010 года — былі афіцыйна прададзены першыя BTC (1000 манет за 0,3 цэнты кожная). * 10 лютага 2010 года — на Slashdot з’явілася навіна<ref>[http://news.slashdot.org/story/11/02/10/189246/online-only-currency-bitcoin-reaches-dollar-parity Online-Only Currency BitCoin Reaches Dollar Parity]</ref> аб дасягненні парытэту паміж BTC і USD. * 20 красавіка 2011 года — Forbes публікуе артыкул «Crypto Currency»<ref>[http://www.forbes.com/forbes/2011/0509/technology-psilocybin-bitcoins-gavin-andresen-crypto-currency.html «Crypto Currency»]</ref>, пасля чаго курс BTC стаў расці хутчэй і к канцу мая дасягнуў $ 8,89. * 1 чэрвеня 2011 года — Gawker апублікаваў артыкул «Silk Road»<ref>[http://gawker.com/5805928/the-underground-website-where-you-can-buy-any-drug-imaginable «Silk Road»]</ref> аб папулярнасці Bitcoin сярод гандляроў наркотыкамі, пасля чаго курс BTC рэзка падскочыў. * 9 чэрвеня 2011 года — курс Bitcoin дасягнуў свайго гістарычнага максімума $ 29,57. * 19 чэрвеня 2011 года — найбуйнейшая Bitcoin-біржа MtGox была ўзламана<ref>[https://mtgox.com/press_release_20110630.html CLARIFICATION OF MT. GOX COMPROMISED ACCOUNTS AND MAJOR BITCOIN SELL-OFF] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110919162635/https://mtgox.com/press_release_20110630.html |date=19 верасня 2011 }}</ref>, пасля чаго курс BTC працягнуў падзенне. * 16 снежня 2020 года — курс Bitcoin упершыню ў гісторыі перавысіў $ 20.000<ref>[https://www.reuters.com/article/crypto-currency/bitcoin-breaks-above-20000-for-first-time-idUSKBN28Q1UI reuters.com]</ref>. * 2 студзеня 2021 года — Bitcoin пабіў чарговы рэкорд, перавысіўшы адзнаку ў $ 33.000. Сутачны рост тады складаў 12 %, за месяц — 70 %, а за папярэдні год BTC падаражэў у 4,6 раза<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=266171 nn.by]</ref>. * 7 студзеня 2021 года — курс Bitcoin упершыню ў гісторыі вырас да $ 40.000<ref>[https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-01-07/crypto-market-value-tops-1-trillion-as-bitcoin-breaches-37-000 bloomberg.com]</ref>. * 19 лютага 2021 года — курс Bitcoin упершыню ў гісторыі вырас да $ 55.000<ref>[https://finance.tut.by/news719686.html?c finance.tut.by]{{Недаступная спасылка}}</ref>. * 13 сакавіка 2021 года — курс Bitcoin упершыню ў гісторыі падняўся вышэй за $ 60.000<ref>[https://www.rbc.ru/crypto/news/604ca3559a79477e89ebc322 rbc.ru]</ref>. * 1 лютага 2023 года — курс Bitcoin складаў $ 23.126,7<ref>{{Cite web |url=https://myfin.by/stati/view/na-skolko-vyros-bitkoin-i-drugie-kriptovaluty-smotrim-kursy-38 |title=На сколько вырос биткоин и другие криптовалюты? Смотрим курсы |access-date=1 лютага 2023 |archive-date=1 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201193817/https://myfin.by/stati/view/na-skolko-vyros-bitkoin-i-drugie-kriptovaluty-smotrim-kursy-38 |url-status=dead }}</ref>. * 11 сакавіка 2024 года — курс Bitcoin упершыню падняўся вышэй за $ 70.000<ref>[https://tass.ru/ekonomika/20201501 tass.ru]</ref> * 5 лістапада 2024 года — фаза актыўнага росту крыптавалюты пачалася пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2024)|прэзідэнцкіх выбараў у ЗША]], на якіх перамогу атрымаў [[Дональд Трамп]]. * 5 снежня 2024 года — курс Bitcoin падняўся вышэй за $ 100.000<ref>[https://minsknews.by/kurs-bitkoina-prevysil-100-tys-dollarov-pochemu-i-est-li-bolee-nadezhnaya-alternativa-kriptovalyute/ minsknews.by]</ref>. === Адрозненні ад іншых валют === [[Выява:total bitcoins over time.png|thumb|right|238px|Колькасць біткойнаў з цягам часу]] У адрозненні ад звычайных, [[Фіатныя грошы|дэкрэтных]] валют, у сістэме біткойн няма кантралявальных органаў<ref name="FAQ">[http://www.bitcoin.org/ru/faq Bitcoin FAQ]</ref>. Гэта памяншае нестабільнасць, стваральную цэнтральнымі банкамі і ўрадамі. Эмісія абмежавана, запраграмавана і яе ход вядомы ўсім удзельнікам рынку наперад<ref name="whitepaper"/>. Плацяжы ажыццяўляюцца наўпрост, без пасрэдніцтва нейкіх фінансавых арганізацый. Адмена плацяжу немагчыма. Інфармацыя аб здзейсненым плацяжы распаўсюджваецца плацельшчыкам па ўсёй сетцы і прымаецца ўсімі астатнімі ўдзельнікамі сеткі, калі адпавядае правілам. Няправільныя плацяжы адхіляюцца. Плацяжы не абкладаюцца абавязковай камісіяй, аднак камісія можа быць сплачана добраахвотна для паскарэння апрацоўкі плацяжу<ref name="whitepaper"/>. Агульная колькасць грашовых адзінак не перавысіць 21 000 000 біткойнаў. Аб’ём павялічваецца ў выглядзе сумы спадальнай [[Геаметрычная прагрэсія|геаметрычнай прагрэсіі]] і набліжаецца да максімальнага значэння [[Асімптота|асімптатычна]]. У будучыні чакаецца [[Дэфляцыя, эканоміка|дэфляцыя]], што не з’яўляецца праблемай, таму што грашовая адзінка дзеліцца да 8-га дзесятковага знака<ref name="lwn" />. Эмісія спыніцца, цікавасць падтрымкі вузлоў сеткі карыстальнікамі пераключыцца на збор камісій. === Наступствы === Магчымыя сцэнарыі няўдачы ўключаюць абясцэньванне, страту цікавасці карыстальнікаў і глабальную змову ўрадаў па блакаванню сеткі. Аднак апошняе малаімаверна<ref name="obrien2010">{{cite news |title=Imagine your computer as a wallet full of Bitcoins |first=Danny |last=O'Brien |url=http://www.irishtimes.com/newspaper/finance/2010/1126/1224284180416.html |newspaper=[[The Irish Times]] |date=26 November 2010 |accessdate=19 December 2010}}</ref>. Сам праект Біткойн, напэўна, з’яўляецца рэакцыяй на спробы, у прыватнасці, урада ЗША перашкодзіць дзейнасці кампаній накшталт [[E-Gold]] і [[Liberty Dollar]]. Закладзеныя ў ім прынцыпы дэцэнтралізацыі і ананімнасць не пакідаюць звёнаў, атака на якія прывядзе да адмовы ўсёй сістэмы<ref name="herpel2010">{{cite web|url=http://ssrn.com/abstract=1721076|title=2011 Observations on the Digital Currency Industry|author=Herpel, Mark|date=6 December 2010|publisher=SSRN (Article for DGC magazine Jan2011)|accessdate=19 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200604094709/https://www.ssrn.com/abstract=1721076|archivedate=4 чэрвеня 2020|url-status=dead}}</ref>. Але наяўная дэцэнтралізацыя не можа лічыцца поўнай, пакуль ёсць такія вузкія месцы, як абменнікі, якія могуць быць аб’яўлены па-за законам у любы момант. == Альтэрнатывы == Дзякуючы адкрытасці, арыгінальны код Bitcoin быў ужыты для стварэння мноства кароткатрывалых альтэрнатыўных крыптавалют. Альтэрнатыўныя валюты, як правіла, магчыма памяняць на Bitcoin на біржы. Параўнанне рыначнай капіталізацыі Bitcoin і іншых альтэрнатыў на [[Bitcoin Pie]] паказвае, што Bitcoin мае дамінавальную долю рынку. Арыгінальны код быў ужыты для стварэння сеткі [[Namecoin]] — сістэмы альтэрнатыўных каранёвых DNS-сервераў. Таксама існуе падобны на Bitcoin праект [[Litecoin]]. == Крытыка == === Няроўнасць паміж раннімі і познімі майнерамі === Архітэктура bitcoin дае больш пераваг тым майнерам, якія пачалі здабычу раней. Так, колькасць работы, неабходнай для генерацыі блока, у цяперашні час больш чым у паўмільёна раз больш, чым у пачатку работы сістэмы. Пры павелічэнні колькасці ўдзельнікаў і аўтаматычным змяншэнні колькасці манет ва ўзнагародзе за майнінг, генерацыя манет становіцца больш энерга- і апаратназатратней. Калі складанасць генерацыі стала досыць высокай, майнеры з краін, у якіх электраэнергія параўнальна дарагая, апынуліся ў няроўных умовах з майнерамі з краін, дзе электраэнергія параўнальна танная. === Рэзкія скокі курсу === Бо [[грашовая эмісія|эмісія]] абмежавана і запраграмавана, а агульная колькасць ніколі не перавысіць 21 000 000 БТК, у будучыні цалкам імаверна дэфляцыя біткойна<ref>http://btcsec.com/chto-takoe-bitcoin/</ref>. Праз што ў [[трэйдэр|гульцоў рынку]] можа быць стымул да накаплення манет з мэтай спекуляцыі<ref>http://blogs.computerra.ru/8356 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121128101555/http://blogs.computerra.ru/8356 |date=28 лістапада 2012 }} " дэфляцыйная спіраль можа прывесці да калапсу сеткі. У той момант, калі кошт прадукту ўзрастае, людзі пачынаюць яго збіраць, "</ref><ref>[http://www.cob.calpoly.edu/wp-content/uploads/media/files/econ/Top-Senior-Project-F2011-Daniel.pdf Technical Analysis in the Virtual World. Philip Daniel] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130213092353/http://www.cob.calpoly.edu/wp-content/uploads/media/files/econ/Top-Senior-Project-F2011-Daniel.pdf |date=13 лютага 2013 }} «As bitcoins deflate and gain value relative to other currencies, those holding bitcoins become more wealthy. As deflation happens the incentive to hold bitcoins and not spend them increases. This could hurt the bitcoin economy»</ref>, калі яны вырашаць, што курс будзе няспынна расці. Пры гэтым належыць улічваць, што на доўгатэрміновае ўмацаванне біткойна наўпрост будзе ўплываць рост колькасці толькі тых тавараў і паслуг, якія можна будзе за іх набыць, а не тавараў і паслуг увогуле, таму з абмежаванай колькасці біткойнаў зусім не вынікае непазбежны рост іх курса<ref>{{Cite web |title=Онлайн-конференция «Биткойн: переходим на электронные деньги»<!-- Заголовок добавлен ботом --> |url=http://www.ilearney.ru/conf/virtmoney/#3838 |accessdate=12 кастрычніка 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120629231744/http://www.ilearney.ru/conf/virtmoney/#3838 |archivedate=29 чэрвеня 2012 |url-status=dead }}</ref>. Напрыклад, у сярэдзіне 2011 года з прычыны спекуляцыйнага попыту курс рэзка вырас да больш чым трыццаці долараў ЗША за біткойн, пасля чаго ўпаў прыкладна да двух. === Ценявая эканоміка === З прычыны ананімнасці і некантраляванасці, біткойн ідэальна падыходзіць для [[ценявая эканоміка|ценявой эканомікі]], што можа паслужыць фармальнай падставай юрыдычнай атакі на біткойн з боку тых, каму ён эканамічна не выгадны. Хоць [[наяўныя грошы]] не менш ананімныя, а здзелкі па ім таксама не кантралююцца, яны менш зручныя для аддаленых плацяжоў. === Крадзяжы === Бо ў Bitcoin няма кантралявальнага цэнтра, магчымы іх крадзеж без магчымасці адмены несанкцыянаваных трансакцый. Таксама магчымы ўзломы біткойн-біржаў і пулаў сумеснай здабычы, што насамрэч адбывалася<ref>[https://btc-e.com/news/81 BTC-E | News<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121119200602/https://btc-e.com/news/81 |date=19 лістапада 2012 }}</ref><ref>[http://btcsec.com/bitcoin-security-history/ Хакерская атака на Mt Gox]</ref><ref>[http://habrahabr.ru/post/139314/ Взломаны cервера на Linode, украдено около 50K BTC ($250K) / Хабрахабр]</ref><ref>[http://www.bbc.com/news/technology-19633980 Кража 24,000 BTC у Bitfloor]</ref>. === Схаваны майнінг === У чэрвені 2011 года Symantec заявіла, што майнінг можа быць запушчаны на [[ботнэт]]ах. Такім чынам, сотні і тысячы камп’ютараў пачнуць працаваць над генерацыяй крыптавалюты без ведама іх уладальнікаў. Таксама магчыма ўжыванне супрацоўнікамі карпаратыўных рэсурсаў для генерацыі біткойнаў. === Патрабаванні да дыскавай прасторы для захоўвання гісторыі трансакцый === З прычыны асаблівасцей функцыянавання сістэмы, аб’ём інфармацыі, якую павінен трымаць і апрацоўваць кожны ўдзельнік абмену, ўвесь час расце. Ужо цяпер (пры прыкладна 210 000 выпушчаных у зварот блоках і прыкладна 5000 трансакцыях у суткі) аб’ём базы даных, што захоўвае кожны ўдзельнік абмену, перавышае 3000 Мб, а яе першапачатковае спампоўванне/стварэнне/праверка/сінхранізацыя (пасля першай усталёўкі праграмы-кліента) займаюць каля сутак работы сярэдняга камп’ютара і велізарны аб’ём дыскавых аперацый (больш 700 Гб). У выпадку росту папулярнасці павелічэнне аб’ёму трансакцый да ўзроўняў параўнальных са звычайнымі плацежнымі сістэмамі (ад 100 000 трансакцый у суткі і больш) зробіць немагчымым ужыванне Bitcoin на звычайных персанальных камп’ютарах без істотных змен у прынцыпах работы сістэмы. З гэтай прычыны актыўна ідзе распрацоўка альтэрнатыўных кліентаў, рэалізаваных у адпаведнасці з ідэалогіяй «тонкага кліента». Гэта значыць, што яны не трымаюць на [[Цвёрды дыск|цвёрдым дыску]] змесціва блокаў, а замест гэтага захоўваюць толькі іх загалоўкі. Манета біткойна (зрэшты, як і фіятныя грошы) не падмацавана каштоўным металам ці іншым фізічным аб’ектам. Па некаторых прыкметах BTC паказваў сябе бурбалкай, што не прамінулі адзначыць прыхільнікі традыцыйных фінансаў. Ён вельмі валацільны і моцна залежыць ад увагі СМІ і карыстальнікаў. Паступова хваляванне змяншаецца, па меры таго як крыптавалюта робіцца мэйнстрымам. На цяперашні час Bitcoin значна больш запатрабаваны як інвестыцыя, а не як плацежны інструмент. На думку некаторых экспертаў, ён увогуле не здзейсніўся як сродак плацяжоў, і наўрад ці калі-небудзь здзейсніцца, таму гэта хутчэй аналаг [[золата]], у якім можна захоўваць свае зберажэнні і пры выпадку выгадна прадаць, калі кошт вырасце. Для плацяжоў больш падыходзяць іншыя манеты, напрыклад, Ripple<ref>[https://profinvestment.com/the-essence-of-bitcoin/ Суть биткоина: что это такое, как работает и устроена первая криптовалюта Bitcoin (BTC)]</ref>. == Цікавыя факты == * Біткойнер — чалавек, які мае як мінімум 1 біткойн. == Гл. таксама == * [[Блокчэйн]] * [[Крыптаанархізм]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.bitcoin.org/ Афіцыйны сайт] * https://ru.bitcoin.it/wiki/FAQ * [http://BTCsec.com/ Рускамоўны інфармацыйны рэсурс аб сетцы біткойн] * [http://www.ilearney.ru/conf/virtmoney/ Онлайн-конференция «Биткойн: переходим на электронные деньги»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120629231744/http://www.ilearney.ru/conf/virtmoney/ |date=29 чэрвеня 2012 }} * [http://bitcoincharts.com/markets/ Курс біткойнаў на біржах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110604053716/http://www.bitcoincharts.com/markets/ |date=4 чэрвеня 2011 }} * [https://en.bitcoin.it/wiki/Mining_hardware_comparison Параўнанне абсталявання прыдатнага для генерацыі біткойнаў] * Евгений Золотов [http://i-business.ru/blogs/20872 BitCoin как убежище: стоит ли вложиться в криптовалюту?] [[Катэгорыя:Крыптавалюты]] [[Катэгорыя:Ананімныя сеткі]] [[Катэгорыя:Крыптаграфічнае праграмнае забеспячэнне]] [[Катэгорыя:Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне]] [[Катэгорыя:Свабоднае сеткавае праграмнае забеспячэнне]] [[Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне, напісанае на C++]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне з ліцэнзіяй MIT]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2009 годзе]] mj8vldk4349vxjhg9emuxthcrqjuev9 0 138822 5227567 4992016 2026-10-26T19:41:51Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Даданне тытульнага аркуша «Радзівіліяды» і спасылкі на Вікікрыніцы 5227567 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік |выява = Radivilias.jpg |подпіс = Тытульны аркуш паэмы «[[Радзівіліяда]]» (Вільня, 1592) }} '''Ян Радван''' (?, [[Вільня]] — пасля {{ДС|||1591}}) — паэт-лацініст, адзін з заснавальнікаў жанру эпічна-гераічнай паэзіі ў [[ВКЛ]]. == Біяграфічныя звесткі == Пра асабістае і грамадскае жыццё Я. Радвана захавалася мала звестак. Нарадзіўся ён у Вільні, па веравызнанні быў кальвініст, паходзіў, хутчэй за ўсё, з мяшчанскай сям'і. Дакладныя даты нараджэння і смерці яго невядомы. У маладосці быў звязаны з дваром Хадкевічаў. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[Вільня|Вільні]], вучыўся ў заходнееўрапейскіх універсітэтах, дыплом атрымаў у [[Падуя|Падуі]]. Падарожнічаў па Еўропе ў свіце Хадкевічаў, пазней служыў у ваяводы смаленскага [[Ян Абрамовіч|Я. Абрамовіча]]. == Творчасць == Пісаў на [[лацінская мова|лацінскай мове]], паслядоўнік [[Вергілій|Вергілія]]. Першым вядомым яго творам з'яўляецца чатырохрадковая эпіграма ў выданні «[[Дзесяцігадовая аповесць ваенных спраў князя Крыштафа Радзівіла|Дзесяцігадовай аповесц]]і…» [[А. Рымша|А. Рымшы]] (Вільня, 1585). У 1590 Ян Карцан выдаў у Вільні вершаваны твор Я. Радвана «Эпіталама на вяселле Крыштофа Монвіда Дарагастайскага», дзе не толькі апяваўся шлюб [[Крыштаф Мікалай Дарагастайскі|К. Дарагастайск]]ага з [[Соф'я Хадкевіч|Соф'яй Хадкевіч]], але і давалася разгорнутае апісанне [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]] ў стылі «[[Песня пра зубра|Песні пра зубр]]а» [[М. Гусоўскі|М. Гусоўскага]]. Некалькі вершаў паэта, прысвечаных Мікалаю і Крыштофу Дарагастайскім, Гжэгажу з Жарнаўца, змешчана ў «Абароне пасцілы евангельскай» (Вільня, 1591) Гжэгажа з Жарнаўца. Найбольш значны твор — лацінамоўная паэма «Radivilus, sive de vita…», больш вядомая як «[[Радзівіліяда]]…» (3470 радкоў дактылічнага гекзаметра) у панегірычным зборніку, выдадзеным у 1592 у Вільні у гонар памерлага ў 1584 ваяводы віленскага, гетмана вялікага літоўскага, князя [[Мікалай Радзівіл Руды|Мікалая Радзівіла]]. У выданні Яна Карцана акрамя паэмы Я. Радвана змешчаны празаічныя прысвячэнні [[Ян Абрамовіч|Яна Абрамовіча]], [[Андрэй Волан|Андрэя Волана]], [[Ян Руцкі|Яна Руцк]]ага, вершы Яна Радвана, [[Пётр Раізій|Пятра Раізі]]я, [[Ян Казаковіч|Яна Казаковіча]]. == Творы == * Radvanus I. [https://polona.pl/item/radivilias-sive-de-vita-et-rebvs-praeclarissime-gestis-nicolai-radivili-georgii,NjkxOTcxMTg/28/#info:metadata Radivilias sive de vita et rebvs praeclarissime gestis] ... . Vilnae, 1592. * Радван Ян. Радзівіліяда... / Пераклад з лацінскай мовы Жанны Некрашэвіч-Кароткай // Маладосць. 2011. №1. [http://lim.by/limbyfiles/mal1_2011.pdf С. 93-100] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210507222053/http://lim.by/limbyfiles/mal1_2011.pdf |date=7 мая 2021 }}; №2. [http://lim.by/limbyfiles/mal2_2011.pdf С. 105-108] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210422143250/http://www.lim.by/limbyfiles/mal2_2011.pdf |date=22 красавіка 2021 }}; №3. [http://lim.by/limbyfiles/mal3_2011.pdf С. 73-76] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200110063520/http://www.lim.by/limbyfiles/mal3_2011.pdf |date=10 студзеня 2020 }}; №4. [http://lim.by/limbyfiles/mal4_2011.pdf С. 87-92] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304124647/http://www.lim.by/limbyfiles/mal4_2011.pdf |date=4 сакавіка 2016 }}; №5. [http://lim.by/limbyfiles/mal5_2011.pdf С. 92-98] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210127185115/http://www.lim.by/limbyfiles/mal5_2011.pdf |date=27 студзеня 2021 }}. {{зноскі}} == Літаратура == * Sajkowski, A. Od Sierotki do Rybenki: w kregu radziwillowskiego mecenatu / Alojzy Sajkowski. — Poznan: Wydaw. Poznanskie, 1965. — 254 s. * Sajkowski, A. Staropolska milosc: z dawnych listow i pamietnikow / Alojzy Sajkowski. — Poznan: Wydaw. Poznanskie, 1981. — 403 s.: il. — ISBN 83-210-0172-6. * Кавалёў С. Героіка-эпічная паэзія Беларусі і Літвы канца XVI ст. — Мн.: Універсітэцкае, 1993. — 100,[2] с. — (Са скарбніцы беларускай культуры). — ISBN 5-7855-0587-8. * Самусік А.Ф. Паэма “Радзівіліяда” Я. Радвана (1592) як крыніца па гісторыі айчыннай адукацыі // Матэрыялы ХХІ Міжнародных кнігазнаўчых чытанняў, Мінск, 17-18 красавіка 2025 г. / Нацыянальная бібліятэка Беларусі; склад.: Т.У. Карнілава [і інш.]. Мінск, 2025. С. 226-231. * Скеп'ян, А. Радван // БЭ ў 18 т. Т. 13. Мн., 2001. * Скеп'ян, А. Радман Ян / Настасся Скеп'ян // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 51. — ISBN 985-11-0214-8. {{DEFAULTSORT:Радван Ян}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільнюсе]] [[Катэгорыя:Лацінамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты Вялікага Княства Літоўскага]] dps45yzidbvc4u7hrji9l9ndyohtmcy 10 138998 5227666 5164223 2026-10-26T21:12:29Z CzechoBot 17685 даданне перадачы параметраў спасылка і спасылка частка 5227666 wikitext text/x-wiki {{кніга |аўтар = {{{аўтар|{{{2|}}}}}} |частка = {{{1|}}} |спасылка частка = {{{спасылка частка|{{{спасылка|{{#if:{{{старонкі|{{{3|}}}}}} |https://orda.of.by/.lib/abes/{{#invoke:math/tonumber|integer|{{{старонкі|{{{3|}}}}}}}} }}}}} |загаловак = [[Архітэктура Беларусі (энцыклапедычны даведнік)|Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік]] |спасылка = |адказны = Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: [[Анатоль Аляксандравіч Воінаў|А. А. Воінаў]] і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелЭн]] |год = 1993 |том = |старонкі = {{{старонкі|{{{3|}}}}}} |старонак = 620 |серыя = |isbn = 5-85700-078-5 |тыраж = 10000 |ref = {{{ref|Архітэктура Беларусі}}} }}<noinclude> {{doc-inline}} == Выкарыстанне == <pre> {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік}} </pre> {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік}} == Параметры == * ''Крыніцы/Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік'' — нязменная частка шаблона. * '''Першы параметр''' — назва артыкула або главы. * '''Другі параметр''' або параметр '''аўтар''' — імя аўтара. * '''Трэці параметр''' або параметр '''старонкі''' — нумары старонак. * Параметр '''ref''' для шаблона роўны ''Архітэктура Беларусі'', '''год''' — ''1993'', для сціслага выгляду ў зносках. <pre> Сцвярджэнне{{sfn|Архітэктура Беларусі|1993}} {{зноскі}} </pre> Сцвярджэнне{{sfn|Архітэктура Беларусі|1993}} {{зноскі}} {{doc-end}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы|Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік]] </noinclude> anjki0m1tw9r4zdhyptzpeyuefdjhko 5227677 5227666 2026-10-26T21:21:45Z CzechoBot 17685 выпраўленне закрыцця фігурных дужак 5227677 wikitext text/x-wiki {{кніга |аўтар = {{{аўтар|{{{2|}}}}}} |частка = {{{1|}}} |спасылка частка = {{{спасылка частка|{{{спасылка|{{#if:{{{старонкі|{{{3|}}}}}} |https://orda.of.by/.lib/abes/{{#invoke:math/tonumber|integer|{{{старонкі|{{{3|}}}}}}}} }}}}}}}} |загаловак = [[Архітэктура Беларусі (энцыклапедычны даведнік)|Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік]] |спасылка = |адказны = Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: [[Анатоль Аляксандравіч Воінаў|А. А. Воінаў]] і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелЭн]] |год = 1993 |том = |старонкі = {{{старонкі|{{{3|}}}}}} |старонак = 620 |серыя = |isbn = 5-85700-078-5 |тыраж = 10000 |ref = {{{ref|Архітэктура Беларусі}}} }}<noinclude> {{doc-inline}} == Выкарыстанне == <pre> {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік}} </pre> {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік}} == Параметры == * ''Крыніцы/Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік'' — нязменная частка шаблона. * '''Першы параметр''' — назва артыкула або главы. * '''Другі параметр''' або параметр '''аўтар''' — імя аўтара. * '''Трэці параметр''' або параметр '''старонкі''' — нумары старонак. * Параметр '''ref''' для шаблона роўны ''Архітэктура Беларусі'', '''год''' — ''1993'', для сціслага выгляду ў зносках. <pre> Сцвярджэнне{{sfn|Архітэктура Беларусі|1993}} {{зноскі}} </pre> Сцвярджэнне{{sfn|Архітэктура Беларусі|1993}} {{зноскі}} {{doc-end}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы|Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік]] </noinclude> 6fucq46q8zdkydv8jh5813u2kfrqk7z 5227712 5227677 2026-10-27T00:03:34Z CzechoBot 17685 выпраўленне сінтаксісу параметраў частка і спасылка 5227712 wikitext text/x-wiki {{кніга |аўтар = {{{аўтар|{{{2|}}}}}} |частка = {{{1|}}} |спасылка частка = {{{спасылка частка|{{{спасылка|{{#if:{{{старонкі|{{{3|}}}}}}|https://orda.of.by/.lib/abes/{{#invoke:math/tonumber|integer|{{{старонкі|{{{3|}}}}}}}}}}}}}}}} |загаловак = [[Архітэктура Беларусі (энцыклапедычны даведнік)|Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік]] |спасылка = |адказны = Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: [[Анатоль Аляксандравіч Воінаў|А. А. Воінаў]] і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелЭн]] |год = 1993 |том = |старонкі = {{{старонкі|{{{3|}}}}}} |старонак = 620 |серыя = |isbn = 5-85700-078-5 |тыраж = 10000 |ref = {{{ref|Архітэктура Беларусі}}} }}<noinclude> {{doc-inline}} == Выкарыстанне == <pre> {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік}} </pre> {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік}} == Параметры == * ''Крыніцы/Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік'' — нязменная частка шаблона. * '''Першы параметр''' — назва артыкула або главы. * '''Другі параметр''' або параметр '''аўтар''' — імя аўтара. * '''Трэці параметр''' або параметр '''старонкі''' — нумары старонак. * Параметр '''ref''' для шаблона роўны ''Архітэктура Беларусі'', '''год''' — ''1993'', для сціслага выгляду ў зносках. <pre> Сцвярджэнне{{sfn|Архітэктура Беларусі|1993}} {{зноскі}} </pre> Сцвярджэнне{{sfn|Архітэктура Беларусі|1993}} {{зноскі}} {{doc-end}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы|Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік]] </noinclude> rkwsmizwc8t1vlhe3yvxpsx5hzjlbfk 0 141804 5227775 4435489 2026-10-27T06:38:56Z Autumndancer 168015 /* Геаграфія */ 5227775 wikitext text/x-wiki {{Праліў |Назва = Праліў Мак-Клінтак |Нацыянальная назва = en/McClintock Channel |Карта = |Подпіс карты = |lat_dir = N|lat_deg =72|lat_min =00|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg =103|lon_min =00|lon_sec = |CoordScale = |Вышэйстаячая акваторыя = Вайкаўнт-Мелвіл |Вышэйстаячая акваторыя 1 = праліў Вікторыя |Краіна = Канада |Краіна 1 = |Краіна 2 = |Краіна 3 = |Што падзяляе = [[Вікторыя (востраў, Канада)|Востраў Вікторыя]]<br />[[Востраў Прынца Уэльскага (Канада)|Востраў Прынца Уэльскага]] |Крайні мыс = |Крайні мыс 1 = |Сярэдняя велічыня прыліва = |Шырыня = 105-209 |Даўжыня = 274 |Найбольшая глыбіня = 300 |Выява = |Подпіс выявы = |Пазіцыйная карта = Канада |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Мак-Клінтак''' ({{lang-en|McClintock Channel}}) — праліў, які адлучае востраў [[Вікторыя (востраў, Канада)|Вікторыя]] ад [[Востраў Прынца Уэльскага (Канада)|вострава Прынца Уэльскага]] ў [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскім Арктычным архіпелагу]]. == Геаграфія == Праліў Мак-Клінтак размешчаны ў паўночна-заходняй частцы [[Канада|Канады]]. Берагі праліва цалкам знаходзяцца на тэрыторыі [[Нунавут]]а. Праліў Мак-Клінтак злучае праліў [[Вайкаўнт-Мелвіл]], размешчаны на поўначы з пралівам [[праліў Вікторыя|Вікторыя]] на поўдні і залівам Ларсен на паўднёвым усходзе, таксама на паўднёвым усходзе праліў Мак-Клінтак злучаецца з [[праліў Франклін|пралівам Франклін]]. Шырыня праліва вагаецца ад 105 да 209 км, даўжыня праліва роўная 274 км<ref>[http://www.geocities.com/jleago/MccChannel.htm Geocities.com McClintock Channel]</ref>. Глыбіня праліва да 300 м на поўначы і да 120 м на поўдні<ref>[http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%9C%D0%B0%D0%BA-%D0%9A%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BA%20%28%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B2%29/ Вялікая савецкая энцыклапедыя Мак-Клінтак (праліў)]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Праліў названы ў гонар вядомага палярнага даследчыка, англійскага адмірала [[Фрэнсіс Леапольд Мак-Клінтак|Фрэнсіса Леапольда Клінтака]]<ref>Encyclopedia Canadiana. Toronto-Ottawa-Montreal: Grolier of Canada Limited, Volume 6, p.238.</ref>. {{зноскі}} {{Ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Пралівы Паўночнага Ледавітага акіяна]] [[Катэгорыя:Пралівы Канады]] [[Катэгорыя:Геаграфія Нунавута]] kkiefg3mi8u7l6ayzv0v16wyjtksvf4 5227776 5227775 2026-10-27T06:39:53Z Autumndancer 168015 5227776 wikitext text/x-wiki {{Праліў |Назва = Праліў Мак-Клінтак |Нацыянальная назва = en/McClintock Channel |Карта = |Подпіс карты = |lat_dir = N|lat_deg =72|lat_min =00|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg =103|lon_min =00|lon_sec = |CoordScale = |Вышэйстаячая акваторыя = Вайкаўнт-Мелвіл |Вышэйстаячая акваторыя 1 = праліў Вікторыя |Краіна = Канада |Краіна 1 = |Краіна 2 = |Краіна 3 = |Што падзяляе = [[Вікторыя (востраў, Канада)|Востраў Вікторыя]]<br />[[Востраў Прынца Уэльскага (Канада)|Востраў Прынца Уэльскага]] |Крайні мыс = |Крайні мыс 1 = |Сярэдняя велічыня прыліва = |Шырыня = 105-209 |Даўжыня = 274 |Найбольшая глыбіня = 300 |Выява = |Подпіс выявы = |Пазіцыйная карта = Канада |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Мак-Клінтак''' ({{lang-en|McClintock Channel}}) — праліў, які адлучае востраў [[Вікторыя (востраў, Канада)|Вікторыя]] ад [[Востраў Прынца Уэльскага (Канада)|вострава Прынца Уэльскага]] ў [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскім Арктычным архіпелагу]]. == Геаграфія == Праліў Мак-Клінтак размешчаны ў паўночна-заходняй частцы [[Канада|Канады]]. Берагі праліва цалкам знаходзяцца на тэрыторыі [[Нунавут]]а. Праліў Мак-Клінтак злучае праліў [[Вайкаўнт-Мелвіл]], размешчаны на поўначы з пралівам [[праліў Вікторыя|Вікторыя]] на поўдні і залівам Ларсен на паўднёвым усходзе, таксама на паўднёвым усходзе праліў Мак-Клінтак злучаецца з [[Франклін (праліў)|пралівам Франклін]]. Шырыня праліва вагаецца ад 105 да 209 км, даўжыня праліва роўная 274 км<ref>[http://www.geocities.com/jleago/MccChannel.htm Geocities.com McClintock Channel]</ref>. Глыбіня праліва да 300 м на поўначы і да 120 м на поўдні<ref>[http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%9C%D0%B0%D0%BA-%D0%9A%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BA%20%28%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B2%29/ Вялікая савецкая энцыклапедыя Мак-Клінтак (праліў)]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Праліў названы ў гонар вядомага палярнага даследчыка, англійскага адмірала [[Фрэнсіс Леапольд Мак-Клінтак|Фрэнсіса Леапольда Клінтака]]<ref>Encyclopedia Canadiana. Toronto-Ottawa-Montreal: Grolier of Canada Limited, Volume 6, p.238.</ref>. {{зноскі}} {{Ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Пралівы Паўночнага Ледавітага акіяна]] [[Катэгорыя:Пралівы Канады]] [[Катэгорыя:Геаграфія Нунавута]] jvyhi17lq789z0f0hgo0ciukdj145dm 0 142618 5227541 4874215 2026-10-26T19:10:18Z CzechoBot 17685 стандартызацыя бібліяграфічных спасылак на энцыклапедыі праз адмысловыя шаблоны крыніц 5227541 wikitext text/x-wiki {{Опера}} '''«Надзея Дурава»''' («''1812 год''») — опера кампазітара [[Анатоль Багатыроў|Анатоля Багатырова]] ў 4 дзеях і 5 карцінах<ref name="ОАБ">[http://www.classic-music.ru/opera_durova.html Опера Анатолия Богатырёва «Надежда Дурова»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518090828/http://www.classic-music.ru/opera_durova.html |date=18 мая 2015 }} {{ref-ru}}</ref>, напісаная ў 1946 годзе. Яна была пастаўлена упершыню на рускай мове ў 1947 годзе Ансамблем савецкай оперы [[Саюз тэатральных дзеячаў Расійскай Федэрацыі#Усерасійскае тэатральнае таварыства|Усерасійскага тэатральнага таварыства]] у канцэртным выкананні ў суправаджэнні фартэпіяна<ref name="ОАБ"/>. Пераклад на беларускую мову зроблены [[А. Вялюгін]]ым<ref name="ТБ"/>. Прэм’ера адбылася 22 снежня 1954<ref name="ТБ"/> (або 1956<ref name="ОАБ"/><ref>[http://hor.by/composers-bel/anatol-bagayrou/ Анатоль Васільевіч БАГАТЫРОЎ]</ref>) на сцэне [[Дзяржаўны тэатр оперы і балета Беларусі|Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі]] (дырыжор [[Л. Любімаў]], рэж. [[Л. Александроўская]], мастак [[С. Нікалаеў]]; хормайстры [[М. Прысёлкаў]] і [[Т. Арлова]]; балетмайстар [[К. Мулер]]; Дураў — [[Л. Бражнік]], [[М. Зюванаў]]; Надзея Дурава — [[Л. Галушкіна]], [[К. Кудрашова]]; Дзяніс Давыдаў — [[М. Ворвулеў]], Палонскі — [[Б. Нікольскі]], [[Г. Дзмітрыеў]]; Астахава — [[Р. Млодак]], Юленька, яе дачка — [[Т. Шымко]], [[Н. Нікеева]]; Сцепаніда — [[І. Курсакова]], Аракчэеў — [[С. Івашчанка]])<ref name="ТБ"/>. == Сюжэт == [[Выява:Nadezhda Durova.jpg|150px|left|thumb|Партрэт Надзеі Дуравай, якая стала прататыпам галоўнай гераіні]] У оперы адлюстравана тэма подзвігу {{нп3|Надзея Андрэеўна Дурава|Надзеі Дуравай|ru|Дурова, Надежда Андреевна}} — гераіні Грамадзянскай вайны 1812 года<ref>[http://vlib.by/PRIDVINIE-1/PERSONS/Bagatiroy_AV.htm БАГАТЫРОЎ АНАТОЛЬ ВАСІЛЕВІЧ]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Лібрэта [[Іосіф Ісакавіч Келер|І. Келера]] з рускай на беларускую мову пераклаў [[Анатоль Сцяпанавіч Вялюгін|А. Вялюгін]]<ref name="ОАБ"/>. У оперы перададзена патрыятычнае натхненнем рускага народа ў 1812 г. Разам з ваярамі, якія выконваюць свой доўг, паказаны баязлівая памешчыца і жорсткі Аракчэеў<ref name="ОАБ"/>. Кампазітар выкарыстаў у музыцы сапраўдныя песні тых гадоў, але твор не з’яўляецца стылізацыяй. Гэта сучасны твор пра мінулае, які нагадвае сучаснікам Вялікай Айчыннай вайны пра подзвігі рускай жанчыны ў 1812 годзе<ref name="ОАБ"/>. == Акцёры == * Надзея Дурава — [[Лідзія Іванаўна Галушкіна|Лідзія Галушкіна]]<ref>[http://ic.pics.livejournal.com/rusiecki/19372472/2010/2010_original.jpg Лідзія Галушкіна ў партыі Надзеі]</ref><ref>[http://archives.gov.by/index.php?id=634567 Сцэна са спектакля Беларускага дзяржаўнага Вялікага тэатра оперы і балета «Надзея Дурава» кампазітара А. Багатырова, пастаўленых рэжысёрам Л. Александроўскай, з удзелам Л. Галушкінай (у ролі Надзеі Дуравай), Р. Яўраева (у ролі Якуба), (Б. Нікольскага) (у ролі Палонскага) падчас запісу тэлеперадачы пра прэм’еру оперы на студыі Мінскага тэлебачання. 8 студзеня 1957 года. Фотаздымак]</ref> * Дураў — [[Леанід Фёдаравіч Бражнік|Леанід Бражнік]] * Аракчэеў * Памешчыца * Дзяніс Давыдаў — [[Анатоль Міхайлавіч Генералаў|Анатоль Генералаў]]<ref>[http://belarusopera.by/by/arch-nav-n/arch-nav-n/nepagasnae-svyatlo-dushi «Непагаснае святло душы» ]{{Недаступная спасылка}}</ref>, [[Мікалай Мікалаевіч Сярдобаў|Мікалай Сярдобаў]]<ref name="БСС">{{кніга |аўтар = |частка = Сердобов Николай Николаевич |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 568 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>, [[Мікалай Дзмітрыевіч Ворвулеў|Мікалай Ворвулеў]]<ref name="Вор">{{кніга |аўтар = |частка = Ворвулев Николай Дмитриевич |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 125 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref> * Якуб — Р. Яўраеў * Палонскі — Б. Нікольскі * Сцепаніда — [[Валянціна Фёдараўна Валчанецкая|В. Валчанецкая]]<ref name="Валч">{{кніга |аўтар = |частка = Волчанецкая Валентина Фёдоровна |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 123 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref> == Іншае == Мастацкае афармленне оперы было распрацавана мастаком [[Сяргей Піліпавіч Нікалаеў|С. Нікалаевым]]<ref>[http://archives.gov.by/index.php?id=228485 Эскізы дэкарацый С. Нікалаева да оперы «Надзея Дурава» кампазітара А. Багатырова. 1956. Фотаздымкі]</ref>. == Крытыка == Нягледзячы на роўны прафесійны акцёрскі ансамбль, недахопы драматургіі твора і статычнасць музычных вобразаў не заўсёды дазвалялі акцёрам ствараць праўдзівыя характары. Рэжысёрская канцэпцыя пастаноўкі адпавядала жанравай спецыфіцы эпічнай оперы, значную ролю ў якой адыгрывалі масавыя эпізоды, дзе падкрэслена сувязь асобных герояў з народам (маналог Надзеі з хорам, клятва Давыдава інш.)<ref name="ТБ">{{крыніцы/Тэатральная Беларусь|2|«Надзея Дурава»|[[Г. Р. Куляшова]]}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Тэатральная Беларусь|2|«Надзея Дурава»|[[Г. Р. Куляшова|Куляшова Г. Р.]]}} == Спасылкі == * [http://www.classic-music.ru/opera_durova.html Опера Анатолия Богатырёва «Надежда Дурова»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518090828/http://www.classic-music.ru/opera_durova.html |date=18 мая 2015 }} {{ref-ru}} * [http://archives.gov.by/index.php?id=207089 «Надзея Дурава». Маналог Д. давыдавых з оперы кампазітара А. Багатырова, словы Д. Давыдава. 1947. Клавір. Аўтограф А. Багатырова] * [http://archives.gov.by/index.php?id=675079 «Надзея Дурава». Акт I з оперы кампазітара А. Багатырова, лібрэта І. Келера (урыўкі). г. Свядлоўск. 6 снежня 1942 — 14 лютага 1943 года. Клавір. Аўтограф А. Багатырова] * [http://archives.gov.by/index.php?id=369604 «Надзея Дурава». Частка І акта IV з оперы кампазітара А. Багатырова, лібрэта І. Келера (урыўкі). Партытура. 1955. Аўтограф А. Багатырова] * [http://archives.gov.by/index.php?id=445959 Л. Александроўская, А. Багатырова з удзельнікамі спектакля беларускіх дзяржаўна Вялікага тэатра оперы і балета «Надзея Дурава» у грыме і сцэнічным касцюмах ў студыі Мінска тэлебачання. 8 cтудзенz 1957 года. Фотаздымак] {{Оперныя і балетныя пастаноўкі, упершыню пастаўленыя на сцэне Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета}} [[Катэгорыя:Тэатр Беларусі]] [[Катэгорыя:Музыка Беларусі]] [[Катэгорыя:Оперы на беларускай мове]] cmdut3xsmztvrbq8pu8f1mv2zq8i3fl 0 145426 5227766 5183428 2026-10-27T06:07:32Z Autumndancer 168015 /* Геаграфія */ 5227766 wikitext text/x-wiki {{Праліў}} {{Значэнні|Мак-Клур}} [[File:Map indicating McClure Strait, Northwest Territories, Canada.png|thumb|Праліў Мак-Клур на карце]] '''Праліў Мак-Клур''' ({{lang-en|M'Clure Strait}}) — [[праліў]], які аддзяляе астравы [[Мелвіл (востраў, Канада)|Мелвіл]], [[востраў Прынс-Патрык|Прынс-Патрык]] і [[востраў Эглінтан|Эглінтан]] ад [[востраў Банкс|вострава Банкс]] у [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскім Арктычным архіпелагу]]<ref>Encyclopedia Canadiana, Grolier of Canada Limited, Toronto Ottawа Montreal, 1967, Volume 6, p.239</ref>. == Геаграфія == Праліў Мак-Клур размешчаны ў заходняй частцы [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага Арктычнага архіпелага]] і з’яўляецца часткай аднаго з маршрутаў праз [[Паўночна-Заходні праход]] разам з пралівамі [[праліў Бараў|Бараў]], [[праліў Вайкаунт-Мелвіл|Вайкаунт-Мелвіл]] і [[праліў Ланкастэр|Ланкастэр]]. У англамоўнай літаратуры гэтыя чатыры праліва называюць ''Parry Channal'' (праліў Пары). Праліў Пары аддзяляе астравы Каралевы Лізаветы ад астатняй часткі [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага Арктычнага архіпелага]]. Праліў Мак-Клур злучае [[мора Бафорта]], размешчанае на захадзе, з [[праліў Вайкаунт-Мелвіл|пралівам Вайкаунт-Мелвіл]] на ўсходзе. У энцыклапедыі ''Britannica'' і ў шэрагу іншых англамоўных крыніц праліў называюць усходнім рукавом [[мора Бафорта]] <ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/353983/MClure-Strait Encyclopedia Britannica. M'Clure Strait]</ref>. Максімальная шырыня праліва — 140 км, мінімальная шырыня — 88 км. Даўжыня заліва складае 400 км. Максімальная глыбіня 472 м, сярэдняя глыбіня 300 м<ref>[http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%9C%D0%B0%D0%BA-%D0%9A%D0%BB%D1%83%D1%80%20%28%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B2%29/ БСЭ Мак-Клур (пролив)]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Праліў знаходзіцца ў палярнай вобласці і вялікую частку года пакрыты [[лёд|льдамі]]. Дзякуючы ледаколу навігацыя доўжыцца з [[жнівень|жніўня]] да [[верасень|верасня]]. Упершыню ледакол прайшоў па праліву ў [[1954]] годзе, адкрыўшы самы кароткі шлях праз канадскую Арктыку<ref>[http://www.factmonster.com/ce6/world/A0830850.html FactMonster. McClure Strait]</ref>. У [[1960]] годзе праз праліў прайшла амерыканская падводная лодка ''USS Seadragon'', а ў [[1962]] годзе — ''USS Skate''<ref>[http://books.google.com/books?id=bYMpwN0COjAC&pg=PA14&lpg=PA14&dq=%22dease+strait%22&source=bl&ots=cPZEjvxHSv&sig=swS4S0bxGh_I4h8kyfegmNggVsE&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=3&ct=result#v=onepage&q=%22dease%20strait%22&f=false The Northwest Passage: Arctic Straits. Pharand, D.; Legault, L.H. (1984) Martinus Nijhoff Publishers. ISBN 9024729793. Route 2. through M'Clure Strait p.11]</ref>. З-за глабальнага пацяплення ў жніўні [[2007]] года праліў практычна цалкам вызваліўся ад [[лёд]]у, упершыню рэальна стаўшы часткай Паўночна-Заходняга марскога шляху. У жніўні [[2010]] года сітуацыя паўтарылася — праліў цалкам вызваліўся ад [[лёд]]у, але выхад на захад, у [[мора Бафорта]], застаўся закрыты ледзянымі палямі<ref>[http://earthobservatory.nasa.gov/NaturalHazards/view.php?id=45333 Earth Observatory]</ref>. == Гісторыя == Праліў Ланкастэр адкрыты англійскім мараплаўцам [[Роберт Мак-Клур|Робертам Мак-Клурам]] у [[1851]] годзе і пазней названы ў яго гонар. {{зноскі}} {{Паўночны Ледавіты акіян}} [[Катэгорыя:Пралівы паводле алфавіта|Мак-Клур]] [[Катэгорыя:Пралівы Паўночнага Ледавітага акіяна|Мак-Клур]] [[Катэгорыя:Пралівы Канады|Мак-Клур]] 8foajn6vb2e66guzaehvhquo84l54al 0 146395 5227583 5156875 2026-10-26T19:50:08Z CaptainCaptain 59855 /* Галоўныя рэжысёры, мастацкія кіраўнікі */ удакладненне 5227583 wikitext text/x-wiki {{картка тэатра |назва=Беларускі дзяржаўны тэатр лялек |месцазнаходжанне= [[Вуліца Энгельса (Мінск)|вул. Энгельса]], 20, Мінск, Беларусь, 220030 |lat_dir = |lat_deg = 53.899329|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 27.563361|lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Мінулыя назвы = |заснаваны = 1938 |дырэктар = |мастацкі кіраўнік= |галоўны рэжысёр = [[Яўген Яўгеньевіч Карняг|Яўген Карняг]]<ref>{{cite web |url=http://puppet-minsk.by/o-teatre/kollektiv/item/236-evgenij-kornyag |title=Руководство и творческий состав - Евгений Корняг |publisher=Беларускі дзяржаўны тэатр лялек |accessdate=2024-03-04 |url-status=live }}</ref> |галоўны дырыжор = |галоўны балетмайстар = |галоўны хормайстар = |сайт=[https://puppet-minsk.by/ puppet-minsk.by] |фота = Theater of puppetry, Minsk2.JPG |памер = |подпіс = |карта = Беларусь Мінск Цэнтр |Commons = }} ''' Беларускі дзяржаўны тэатр лялек ''' — старэйшы [[Беларусь|беларускі]] [[лялечны тэатр]]<ref>[http://www.puppet-minsk.com/about/?lang=ru Белорусский государственный театр кукол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120323234222/http://www.puppet-minsk.com/about/?lang=ru |date=23 сакавіка 2012 }}</ref> у Мінску. Размешчаны ў адным будынку з [[кінатэатр «Піянер» (Мінск)|кінатэатрам «Піянер»]] па [[Вуліца Энгельса (Мінск)|вуліцы Энгельса]], 20. == Гісторыя == Створаны [[15 ліпеня]] [[1938]] года, калі ў [[Гомель|Гомелі]] адбылося адкрыццё Дзяржаўнага тэатра лялек БССР <ref>[http://www.puppet-minsk.com/about/?id=history&lang=ru О театре] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070629173401/http://puppet-minsk.com/about/?id=history&lang=ru |date=29 чэрвеня 2007 }}</ref>. У [[1950]] годзе калектыў пераехаў у [[Мінск]].<ref>[http://m.if.by/place/14199 Белорусский государственный театр кукол] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304124044/http://m.if.by/place/14199 |date=4 сакавіка 2016 }}</ref>. <!-- [[Файл:Decorative mosaic panel in Minsk Puppet Theatre 01.JPG|міні|Дэкаратыўнае мазаічнае панно ў холле тэатра лялек]] [[Файл:Decorative mosaic panel in Minsk Puppet Theatre 03.JPG|міні|Дэкаратыўнае мазаічнае панно ў холле тэатра лялек (працяг)]] --> У [[2008]] годзе пастановай [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] тэатру прысвоена званне «[[Заслужаны калектыў Рэспублікі Беларусь]]»<ref>{{Cite web |url=http://www.belarus-theatre.net/teatry/venueevents/12-teatr_kukol.html |title=Дзяржаўны тэатр лялек Рэспублікі Беларусь |access-date=1 студзеня 2013 |archive-date=11 ліпеня 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100711132342/http://belarus-theatre.net/teatry/venueevents/12-teatr_kukol.html |url-status=dead }}</ref>. == Рэпертуар == [[Файл:27-2013-07-04-m.jpg|left|міні|Паштовая марка Беларусі]] Спектаклі для дзяцей, вячэрнія спектаклі для дарослых<ref>[http://www.puppet-minsk.com/repertoire/?lang=ru Рэпертуар] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110913123212/http://www.puppet-minsk.com/repertoire/?lang=ru |date=13 верасня 2011 }}</ref> == Кіраўніцтва == === Дырэктары === * [[Яўген Віктаравіч Клімакоў|Яўген Клімакоў]] (1985—2022) * [[Дзмітрый Сяргеевіч Сямёнаў|Дзмітрый Сямёнаў]] (2022—2024)<ref>{{cite web |url=http://puppet-minsk.by/o-teatre/kollektiv/item/244-semjonov-dmitrij-sergeevich |title=Руководство и творческий состав - Дмитрий Семёнов |publisher=Беларускі дзяржаўны тэатр лялек |date= |lang= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240304155637/http://puppet-minsk.by/o-teatre/kollektiv/item/244-semjonov-dmitrij-sergeevich |archivedate=4 сакавіка 2024 |accessdate=2024-03-04 |deadurl=no |url-status=dead }}</ref> * [[Таццяна Анатольеўна Тоўсцік|Таццяна Тоўсцік]] (2024—2026)<ref>{{cite web |url=https://puppet-minsk.by/o-teatre/kollektiv/item/244-semjonov-dmitrij-sergeevich |title=Руководство и творческий состав - Татьяна Толстик |publisher=Беларускі дзяржаўны тэатр лялек |accessdate=2025-03-22 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://people.onliner.by/2026/02/12/samyj-populyarnyj-teatr-minska-pokinul-ego-direktor |title=Самый популярный театр Минска покинул его директор |publisher=[[Onliner.by]] |accessdate=2026-02-13 |url-status=live}}</ref> === Галоўныя рэжысёры, мастацкія кіраўнікі === * [[Мацвей Яўсеевіч Бабушкін|Мацвей Бабушкін]] (1940—1947) — мастацкі кіраўнік * [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў| Аркадзь Аркадзьеў]] (1951—1955) — мастацкі кіраўнік * [[Анатоль Аляксандравіч Ляляўскі]] (1956—1986) — галоўны рэжысёр * [[Аляксей Анатолевіч Ляляўскі]] (1986—2023) — галоўны рэжысёр * [[Яўген Яўгеньевіч Карняг]] (з 2024) — галоўны рэжысёр<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/belpuppet/posts/pfbid02RANZVuKQ9gDBkfegwvvdGTiuabemwVS8X4kMoAGPUWFhSyCuvuoDoBt4416uJE4yl |title=Яўген Карняг — галоўны рэжысёр Беларускага дзяржаўнага тэатра лялек |publisher=Беларускі дзяржаўны тэатр лялек |lang=be |accessdate=2024-03-04 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20240306/1709741421-yaugen-karnyag-stau-galounym-rezhysyoram-belaruskaga-dzyarzhaunaga-teatra|title=Яўген Карняг стаў галоўным рэжысёрам Беларускага дзяржаўнага тэатра лялек|lang=be |url-status=live }}</ref> == Вядомыя супрацоўнікі == * [[Бенька|Святлана Залеская-Бень]] — рэжысёр. * [[Настасся Уладзіславаўна Панкратава|Настасся Панкратава]] — загадчыца літаратурнай часткі. == Гастролі == Тэатр гастраляваў у [[Балгарыя|Балгарыі]], [[Бельгія|Бельгіі]], [[Германія|Германіі]], [[Латвія|Латвіі]], [[Літва|Літве]], [[Нідэрланды|Нідэрландах]], [[Польшча|Польшчы]], [[Расія|Расіі]], [[Сербія|Сербіі]], [[Славенія|Славеніі]], [[Францыя|Францыі]], [[Харватыя|Харватыі]], [[Чарнагорыя|Чарнагорыі]], [[Эстонія|Эстоніі]]. Напрыклад, у [[2012]] годзе спектакль «Чаму старэюць людзі» быў паказаны на фестывалі «[[Залатая маска]]» у праграме МАСКА PLUS.<ref>[http://www.puppet-minsk.com/about/?id=festival&lang=ru Афіцыйны сайт Беларускага дзяржаўнага тэатра лялек] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131014234438/http://www.puppet-minsk.com/about/?id=festival&lang=ru |date=14 кастрычніка 2013 }}</ref>. == Цікавыя факты == * Рэжысёр [[Аляксей Анатолевіч Ляляўскі]], які паставіў спектакль «Драй швэстэрн», перамог у намінацыі «Лепшая праца рэжысёра-пастаноўшчыка» на Першай [[Нацыянальная тэатральная прэмія| Нацыянальнай тэатральнай прэміі]] (2011). * Мастак [[Таццяна Нерсісян]], якая ўдзельнічала ў стварэнні спектакля «Вянчанне», перамагла ў намінацыі «Лепшая работа мастака-пастаноўшчыка» на Другой [[Нацыянальная тэатральная прэмія| Нацыянальнай тэатральнай прэміі]] (2012). == Музей тэатра лялек == <center><gallery caption="" widths=150 heights=150 perrow="4"> Файл:Museum of Minsk Puppet Theatre D'Artagnan and Constance.JPG Файл:Museum of Minsk Puppet Theatre D'Artagnan and three musketeers.JPG Файл:Museum of Minsk Puppet Theatre Belarusian Vertep.JPG Файл:Museum of Minsk Puppet Theatre Belarusian Vertep Souvenirs.JPG Файл:Museum of Minsk Puppet Theatre Master and Margareth.JPG Файл:Museum of Minsk Puppet Theatre Master and Margareth Berlios.JPG Файл:Museum of Minsk Puppet Theatre Advertising bill Surinovich Volsky.JPG Файл:Museum of Minsk Puppet Theatre Mayakovsky The Bug.JPG Файл:Museum of Minsk Puppet Theatre Chekhov Paris Lelyavsky.JPG </gallery></center> {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|puppet-minsk.by|Беларускага дзяржаўнага тэатра лялек}} * [http://ato.by/teatr/teatr-kukol На карце] {{Тэатры Беларусі}} {{Тэатры Мінска}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэатры, заснаваныя ў 1938 годзе]] [[Катэгорыя:1938 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:1950 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Тэатры Мінска]] [[Катэгорыя:Лялечныя тэатры Беларусі]] [[Катэгорыя:Вуліца Энгельса (Мінск)]] [[Катэгорыя:Беларускі дзяржаўны тэатр лялек| ]] [[Катэгорыя:Аб’екты на марках]] eduq6yzhp5e41939oii8ftkv6so10zl 0 146894 5227547 4865268 2026-10-26T19:17:08Z CzechoBot 17685 Стандартызацыя спасылак на энцыклапедыі праз адмысловыя шаблоны (Крыніцы) 5227547 wikitext text/x-wiki {{Картка:Тэатр}} '''Брэсцкі абласны тэатр лялек''' — лялечны тэатр, створаны ў [[1968]] годзе на базе групы лялечнікаў, якая існавала пры [[Брэсцкі акадэмічны тэатр драмы імя Ленінскага камсамола Беларусі|Брэсцкім абласным драматычным тэатры імя ЛКСМБ]] з [[1963]] года. У 1964 годзе калектыў узначаліў рэжысёр А.Сярогін, пры якім і адкрыўся тэатр у чэрвені 1968 года спектаклем «Салдат Даніла» («Птушынае малако») Е.Тудароўскай і В.Мятальнікава. Тэатр з’яўляецца адным з заснавальнікаў Міжнароднага фестывалю тэатраў драмы і лялек «[[Белая вежа (фестываль)|Белая вежа]]». == Узнагароды == * уладальнік двух Гран-пры Сусветнага фестывалю тэатраў лялек у Празе (Чэхія; 2006, 2010). == Літаратура == * {{Крыніцы/Тэатральная Беларусь|1|Брэсцкі абласны тэатр лялек||166—167}} {{Тэатры Беларусі}} {{Славутасці Брэста}} [[Катэгорыя:Тэатры Брэста]] [[Катэгорыя:Лялечныя тэатры Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1968 годзе]] [[Катэгорыя:Вуліца Леніна (Брэст)]] [[Катэгорыя:Брэсцкі абласны тэатр лялек| ]] [[Катэгорыя:1968 год у Брэсце]] 6ms5p148pzcgggq2tlr5r0iisj979rq 10 152199 5227810 2627844 2026-10-27T07:58:05Z Ueschar 151377 5227810 wikitext text/x-wiki {{OnLua}} {{docpage}} == Выкарыстанне == == Пусты шаблон == {{Таксон}} Шаблон з усімі магчымымі параметрамі, для праверкі працы дыягнастычных паведамленняў. <pre style="overflow:auto"> {{Таксон |name = |image file = |image title = |image descr = |images_set = |regnum = |parent = |ref = |comment = |rang = |latin = |author = |syn = |typus = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |Baltimore group = |Узнік = |Вымер = |wikispecies = |commons = |ictv = |itis = |ncbi = |eol = |grin = |ipni = |tpl = |mycobank = }}</pre> === Шаблоны для капіравання === {| |+ <big>Спецыяльна падрыхтаваныя пустыя шаблоны для розных выпадкаў выкарыстання.</big> !colspan=4 align=center|Расліны |- !style="text-align:center;"|від !style="text-align:center;"|род—сямейства !style="text-align:center;"|вышэйшыя рангі !style="text-align:center;"|вымерлыя расліны |- |style="vertical-align:text-top;"|<pre style="overflow:auto"> {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Расліны |parent = |rang = Від |latin = |author = |syn = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = |commons = |itis = |ncbi = |eol = |grin = |ipni = |tpl = }}</pre> |style="vertical-align:text-top;"|<pre style="overflow:auto"> {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Расліны |rang = |latin = |author = |syn = |typus = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |wikispecies = |commons = |itis = |ncbi = |eol = |grin = |ipni = }}</pre> |style="vertical-align:text-top;"|<pre style="overflow:auto"> {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Расліны |rang = |latin = |author = |syn = |typus = |children name = |children = |wikispecies = |commons = |itis = |ncbi = |eol = }}</pre> |style="vertical-align:text-top;"|<pre style="overflow:auto"> {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Расліны |parent = |rang = Від |latin = |author = |syn = |Узнік = |Вымер = |wikispecies = |commons = |eol = }}</pre> |- !colspan=4 align=center|Для жывёл і грыбоў |- !style="text-align:center;"|віды жывёл !style="text-align:center;"|высокія рангі жывёл !style="text-align:center;"|вымерлыя жывёлы !style="text-align:center;"|грыбы |- |style="vertical-align:text-top;"|<pre style="overflow:auto"> {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = |rang = Від |latin = |author = |syn = |typus = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = |commons = |itis = |ncbi = |eol = }}</pre> |style="vertical-align:text-top;"|<pre style="overflow:auto"> {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |rang = |latin = |author = |syn = |typus = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |wikispecies = |commons = |itis = |ncbi = |eol = }}</pre> |style="vertical-align:text-top;"|<pre style="overflow:auto"> {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = |rang = |latin = |author = |syn = |typus = |children name = |children = |Узнік = |Вымер = |wikispecies = |commons = |eol = }}</pre> |style="vertical-align:text-top;"|<pre style="overflow:auto"> {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Грыбы |parent = |rang = |latin = |author = |syn = |typus = |children name = |children = |wikispecies = |commons = |itis = |ncbi = |eol = |mycobank = }}</pre><!-- |- !colspan=4 align=center|Для мікраарганізмаў |- !style="text-align:center;"|вірусы !style="text-align:center;"|бактэрыі !style="text-align:center;"| !style="text-align:center;"| --> |} Пасля капіравання абавязкова запоўніце хоць бы параметр '''<code>latin</code>''' == Гл. таксама == <includeonly> <!-- Катэгорыі --> [[Катэгорыя:Шаблоны:Біялогія|{{PAGENAME}}]] [[Катэгорыя:Шаблоны для шаблона Таксон|*]] </includeonly><noinclude> </includeonly> pv4jbzl5hhfv658ulcntdlpy1kj7xwy 0 163563 5227460 5226898 2026-10-26T17:34:33Z M.L.Bot 261 5227460 wikitext text/x-wiki [[Файл:Billung March around 1000 (134037775).jpg|thumb|Вагрыя на карце]] '''Вагры''' ({{lang-de|Wagrer, Waigri, Waari}}) — [[заходнія славяне|заходнеславянскае]] племя, якое ў Сярэднявеччы жыло на паўвостраве Вагрыя. Адно з плямёнаў палабскіх славян. Вагры былі паўночна-заходнім племем саюза [[Бодрычы|бодрычаў]]. Іх арэал ахопліваў усход цяперашняй нямецкай зямлі [[Шлезвіг-Гольштэйн]]. Галоўным умацаваннем ваграў быў Старыгард (Старград), пазней пераназваны ў [[Ольдэнбур]]г, у якім знаходзілася рэзідэнцыя іх князя. У пачатку X стагоддзя вагры былі заваяваныя [[Атон I Вялікі|Атонам I Вялікім]] і звернутыя ў [[хрысціянства]], захаваўшы ўласных князёў. У Старградзе ў 968 годзе было створана біскупства, аднак славянскія паўстанні 983 і 990 гадоў ліквідавалі і біскупства, і нямецкую ўладу. Зноў патрапіўшы пад уплыў немцаў, ваграм удалося паўтарыць паспяховае паўстанне ў 1066 годзе і зноў вызваліцца амаль на сто гадоў. Пад правадырствам паганскага князя Крука, яны да 1090 нават перанялі вяршэнства ў саюзе бодрычаў. У рэгіёне [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]] вагры славіліся як небяспечныя піраты, нападалі, падобна вікінгам на дацкія астравы. У 1138—1139 годзе пасля няўдалых набегаў князя [[Пшыбыслаў Вагрыйскі|Пшыбыслава]] землі ваграў былі спустошаныя і іх заходняя частка падпарадкавана [[Саксы|саксамі]] з ніжняй Эльбы. Герцаг [[Генрых Леў]] перадаў ваграў Адольфу II Гальштэйнскаму, які з 1143 года пачаў засяляць паўднёвую і цэнтральную Вагрыю нямецкімі пасяленцамі. Паўночныя землі вакол Старграда і Лютэнбурга заставаліся вагрскімі. Нашчадкі ваграў былі цалкам асіміляваны немцамі. == Спасылкі == * {{З ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/Вагры/БСЭ/Вагры/}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Вагрия}} {{Славянскія плямёны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Славянскія плямёны]] [[Катэгорыя:Вагры|*]] [[Катэгорыя:Гісторыя Шлезвіг-Гольштэйна]] [[Катэгорыя:Заходнеславянскія плямёны]] 2iojzthzuziheupz1zjszk4mntkfest 0 164721 5227436 5225711 2026-10-26T16:55:13Z M.L.Bot 261 афармленне 5227436 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Зазерка (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = [[Аграгарадок]] |беларуская назва = Зазерка |краіна = Беларусь |выява = |подпіс = |ранейшыя назвы = Зазер’е |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Пярэжырскі |OpenStreetMap = 243018150 }} '''За́зерка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zazierka}}; да 1930-х гг. — частка вёскі '''Зазе́р’е''') — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D914n0062381|title=Решение Пуховичского районного Совета депутатов от 31 декабря 2013 года № 195 "Об отнесении некоторых сельских населенных пунктов Пуховичского района к агрогородкам"|website=pravo.by}}</ref> у [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]. == Геаграфія == Месціцца за 43 км на паўночны захад ад раённага цэнтра [[Мар’іна Горка]], 30 км ад [[Мінск]]а, 0,5 км ад чыгуначных прыпыначных пунктаў [[Седча (прыпыначны пункт)|Седча]] і [[Зазерка (прыпыначны пункт)|Зазерка]] на лініі Мінск—[[Асіповічы I|Асіповічы]]. == Назва == Да 1930-х гадоў населены пункт называўся [[Зазер’е (Пухавіцкі раён)|Зазер’е]]. Назва Зазерка дадзена як падобная да першаснай назвы і каб адрозніваць ад той часткі вёскі, якая захавала ранейшую назву. Назва паселішча паходзіць ад вялікага возера на поўнач ад вёскі{{Sfn|SgKP|1895|с=504}}, якое было асушана каналамі ў XIX стагоддзі. На плане генеральнага межавання [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] 1797 года возера названа Пярэжырскім возерам<ref>{{Cite web|url=https://orda.of.by/.map/?53.679376%2C27.817024=&m=pgm%2F14|title=Подвижная карта|website=orda.of.by|access-date=2023-11-27}}</ref>. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Зазер’е (Пухавіцкі раён)}} Населены пункт існаваў як вёска [[Зазер’е (Пухавіцкі раён)|Зазер’е]], аднак у 1930-я гады гэта частка была пераўтворана ў асобны населены пункт Зазерка. Назва Зазер’е захавалася за населеным пунктам, які ў ранейшыя часы быў маёнткам Зазер’е і меў значна менш двароў чым вёска, але разросся пасля Другой сусветнай вайны. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічала савецкае падполле. У студзені 1943 года нямецкімі войскамі былі спалены 23 дамы, забіты 37 чалавек<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/8805|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-09-08|archive-date=8 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908163837/http://db.narb.by/search/8805|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == * 1971 год — 184 двары, 528 жыхароў * 1997 год — 244 двары, 625 жыхароў * 2002 год — 221 двор, 579 жыхароў * 2009 год — 663 жыхары * 2019 год — 768 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-09-08|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Інфраструктура == [[Файл:Дом культуры, Зазерка.jpg|міні|злева|Дом культуры]] Ёсць аддзяленне сувязі, сярэдняя школа, дзіцячая музычная школа, сельская бібліятэка (з 1968), дом культуры, механічныя майстэрні, крамы, ветэрынарны пункт, амбулаторыя. Каля вёскі праходзіць [[Мінскае аддзяленне Беларускай чыгункі]] [[Мінск]] — [[Гомель]]. Месціцца [[Зазерка (прыпыначны пункт)|прыпыначны пункт Зазерка]]. == Вядомыя асобы == * [[Андрэй Піліпавіч Луцэвіч|Андрэй Луцэвіч]] (1919—1944) — удзельнік Другой сусветнай вайны, [[Герой Савецкага Саюза]] (1944). * [[Рыгор Іванавіч Сачок|Рыгор Сачок]] (1939—2007) — вучоны ў галіне [[Геалогія|геалогіі]] і [[Геаграфія|геаграфіі]]. * [[Іна Васілеўна Прохарчык|Іна Прохарчык]] (нар. 1938) — вучоная, кандыдат сельскагаспадарчых навук. * [[Андрэй Піліпавіч Прохарчык|Андрэй Прохарчык]] (нар. 1928) — вучоны, [[пісьменнік]], кандыдат сельскагаспадарчых навук. * [[Галіна Аляксандраўна Лапатка|Галіна Лапатка]] (нар. 1940) — вучоная, кандыдат сельскагаспадарчых навук. == Славутасці == * Помнік загінулым у гады Другой сусветнай вайны<ref>{{Cite web|url=https://www.fgb.by/viewtopic.php?p=79413&highlight=&sid=d8a31b74f537e2db000a31af9828039e|title=Форум сайта «Глобус Беларуси» :: Просмотр темы - Памятники ВОВ|website=www.fgb.by|access-date=2024-09-08}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Зазерка|142}} * {{Крыніцы/БелЭн|6}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]]. {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14|504|Zazierje}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пярэжырскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пярэжырскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Зазерка| ]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 3me8wq207jbk6x1hwt2xs0j3ystwgwf 0 164921 5227258 4525850 2026-10-26T12:33:45Z Autumndancer 168015 5227258 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Манітоба}} {{Возера |Назва = Манітоба |Нацыянальная назва = {{lang-en|Lake Manitoba}} |Выява = Delta Marsh Field Station Manitoba Canada (3).JPG |Подпіс = Від на возера Манітоба з боку арніталагічнай станцыі Дэльта Марш |lat_dir=N|lat_deg=52|lat_min=30|lat_sec= |lon_dir=W|lon_deg=100|lon_min=0|lon_sec= |CoordScale = |Рэгіён = Манітоба |Вышыня над узроўнем моры= 247 |Даўжыня = 200 |Шырыня = 45 |Плошча = 4624 |Аб'ём = 14.1 |Даўжыня берагавой лініі = |Найбольшая глыбіня = 20 |Сярэдняя глыбіня = 7 |Тып мінералізацыі = |Салёнасць = |Празрыстасць = |Плошча вадазбору = |Упадаюць = |Выцякаюць = |Краіна = Канада |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Манітоба''' ({{lang-en|Manitoba}}) — [[возера]] ў цэнтральнай частцы [[Канада|Канады]], у басейне [[Нельсан (рака)|ракі Нельсан]]. Плошча 4,7 тыс. км². Глыбіня да 20 метраў. Манітоба — рэшта былога вялікага прылядніковага [[Агасіс|возера Агасіс]]. Мае сцёк у [[Вініпег (возера)|возера Вініпег]] па рацэ Дафін. Багатае рыбай (сіг, акунь, шчупак і іншыя) і вадаплаўнай дзічынай. На паўднёвым беразе — арніталагічная станцыя. Наваколлі Манітобы — папулярнае месца адпачынку. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|Манітоба (возера)|||}} {{Азёры Паўночнай Амерыкі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Азёры Манітобы]] mtghj5dqigk5rn0dbb6ya8jy8d8y52g 10 165595 5227657 5092593 2026-10-26T21:11:04Z CzechoBot 17685 даданне перадачы параметраў спасылка і спасылка частка 5227657 wikitext text/x-wiki {{кніга |аўтар = {{{3|{{{аўтар|}}}}}} |частка = {{{артыкул|{{{2|}}}}}} |спасылка частка = {{{спасылка частка|{{{спасылка|}}}}}} |загаловак = [[Энцыклапедыя прыроды Беларусі]]. У 5-і т. {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1|1к=Т. 1. Ааліты — Гасцінец |2|2к=Т. 2. Гатня — Катынь |3|3к=Т. 3. Катэнарыя — Недайка |4|4к=Т. 4. Недалька — Стаўраліт |5|5к=Т. 5. Стаўраструм — Яшчур }} |арыгінал = |спасылка = |адказны = Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БелСЭ імя Петруся Броўкі |том = |год = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1|1к=1983 |2|2к=1983 |3|3к=1984 |4|4к=1985 |5|5к=1986 }} |старонкі = {{{старонкі|{{{4|}}}}}} |старонак як ёсць = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1|1к=575 с., іл |2|2к=522 с |3|3к=588 с., іл |4|4к=599 с., іл |5|5к=583 с., іл }} |мова = |ref = {{{ref|ЭПБ}}} |серыя = |isbn = |тыраж = 10000 <!--ва ўсіх тамах аднолькавая лічба --> }}{{#if:{{NAMESPACE}}||<!-- -->{{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}}|1к|2к|3к|4к|5к=[[Катэгорыя:Артыкулы з праблемамі ў параметрах шаблонаў]]}}<!-- -->{{#if:{{{том|{{{1|}}}}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на Энцыклапедыю прыроды Беларусі без нумара тома]]}}<!-- -->{{#if:{{{старонкі|{{{4|}}}}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на Энцыклапедыю прыроды Беларусі без нумароў старонак]]}}<!-- -->{{#if:{{{артыкул|{{{2|}}}}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на Энцыклапедыю прыроды Беларусі без назвы артыкула]]}}<!-- -->{{#if:{{{аўтар|{{{3|}}}}}}||[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спасылкі на Энцыклапедыю прыроды Беларусі без аўтара]]}}<!-- -->}}<noinclude> == Выкарыстанне == <pre> {{Крыніцы/ЭПБ|1|Гарошак|Сауткіна Т. А., Кухарава Л. В.|567—568}} </pre> {{Крыніцы/ЭПБ|1|Гарошак|Сауткіна Т. А., Кухарава Л. В.|567—568}} === Параметры === * ''Крыніцы/ЭПБ'' — нязменная частка шаблона; * ''Нумар тома''; * ''Назва артыкула''; * ''Аўтар артыкула''; * ''Нумары старонак''. * Параметр '''ref''' для шаблона роўны ''ЭПБ'', '''год''' — 1983—1986 у залежнасці ад тома, для сціслага выгляду ў зносках. <pre> Сцвярджэнне{{sfn|ЭПБ|1983|с=567}} {{зноскі}} </pre> Сцвярджэнне{{sfn|ЭПБ|1983|с=567}} {{зноскі}} </pre> {{doc-end}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы|ЭПБ]] </noinclude> 8s5zxqrj2d8a58n1ngcxau0819j9tfc 0 165719 5227483 5226551 2026-10-26T18:05:16Z M.L.Bot 261 вычытка 5227483 wikitext text/x-wiki Ніжэй прыведзены спіс сталіц дзяржаў свету, згрупаваных па [[часткі свету|часткам свету]]. == [[Еўропа]] == {| class="wikitable sortable" |- ! № п/п ! Сталіца ! Дзяржава |- | 1. | [[Амстэрдам]] | {{NLD}} |- | 2. | [[Андора-ла-Велья]] | {{AND}} |- | 3. | [[Афіны]] | {{GRE}} |- | 4. | [[Бялград]] | {{SER}} |- | 5. | [[Берлін]] | {{DEU}} |- | 6. | [[Берн]] | {{CHE}} |- | 7. | [[Браціслава]] | {{SVK}} |- | 8. | [[Брусель]] | {{BEL}} |- | 9. | [[Будапешт]] | {{HUN}} |- | 10. | [[Бухарэст]] | {{ROU}} |- | 11. | [[Вадуц]] | {{LIE}} |- | 12. | [[Валета]] | {{MLT}} |- | 13. | [[Варшава]] | {{POL}} |- | 14. | [[Ватыкан]] | {{VAT}} |- | 15. | [[Вена]] | {{AUT}} |- | 16. | [[Вільнюс]] | {{LTU}} |- | 17. | [[Дублін]] | {{IRL}} |- | 18. | [[Заграб]] | {{CRO}} |- | 19. | [[Кіеў]] | {{UKR}} |- | 20. | [[Кішынёў]] | {{MDA}} |- | 21. | [[Капенгаген]] | {{DEN}} |- | 22. | [[Лісабон]] | {{POR}} |- | 23. | [[Лондан]] | {{GBR}} |- | 24. | [[Любляна]] | {{SLO}} |- | 25. | [[Люксембург (горад)|Люксембург]] | {{LUX}} |- | 26. | [[Мадрыд]] | {{ESP}} |- | 27. | [[Мінск]] | {{BLR}} |- | 28. | [[Манака (горад)|Манака]] | {{MCO}} |- | 29. | [[Масква]] | {{RUS}} |- | 30. | [[Осла]] | {{NOR}} |- | 31. | [[Парыж]] | {{FRA}} |- | 32. | [[Прага]] | {{CZE}} |- | 33. | [[Рэйк’явік]] | {{ISL}} |- | 34. | [[Рыга]] | {{LAT}} |- | 35. | [[Рым]] | {{ITA}} |- | 36. | [[Сан-Марына (горад)|Сан-Марына]] | {{SMR}} |- | 37. | [[Сараева]] | {{BIH}} |- | 38. | [[Скоп’е]] | {{MKD}} |- | 39. | [[Сафія]] | {{BUL}} |- | 40. | [[Стакгольм]] | {{SWE}} |- | 41. | [[Талін]] | {{EST}} |- | 42. | [[Тырана]] | {{ALB}} |- | 43. | [[Хельсінкі]] | {{FIN}} |- | 44. | [[Падгорыца]] | {{MNE}} |- | 45. | [[Прышціна]] | {{Сцягафікацыя|Косава}}<ref name="bol">Не прызнана большасцю дзяржаў.</ref> |- ААН ад 1999 па 2011 | 46. |[[Ціраспаль]] | {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}}<ref name="no">Не прызнана ніводнай дзяржавай свету.</ref> |} Транскантынентальныя дзяржавы [[Турцыя]] і [[Казахстан]] лічаць краінамі адначасова ў Азіі і Еўропе, хоць сталіцы іх знаходзяцца ў Азіі. Залежна ад лініі якой вызначаецца мяжа Еўропы і Азіі (Кума-мангышская дэпрэсія, што агульнапрынята ў Еўропе, або па водападзел Вялікага Каўказа, што агульнапрынята ў Амерыцы), Паўночны Каўказ можа быць аднесены да Азіі або да Еўропы; у апошнім выпадку [[Азербайджан]] і [[Грузія]] — 10 і 5 % тэрыторый якіх адпаведна знаходзяцца на поўнач ад водападзела Вялікага Каўказа — могуць быць класіфікаваны як транскантынентальныя дзяржавы, большая частка іх тэрыторыі і сталіцы знаходзяцца ў Азіі. Геапалітычна гэтыя краіны часта лічаць еўрапейскімі. Акрамя таго, на грунце гістарычных, культурных і геапалітычных крытэрыяў [[Кіпр]] і [[Арменія]], якія геаграфічна цалкам у Азіі, часта лічацца еўрапейскімі дзяржавамі. == [[Азія]] == {| class="wikitable sortable" |- ! № п/п ! Сталіца ! Дзяржава |- | 1. | [[Абу-Дабі]] | {{UAE}} |- | 2. | [[Аман (горад)|Аман]] | {{JOR}} |- | 3. | [[Анкара]] | {{TUR}} |- | 4. | [[Астана]] | {{KAZ}} |- | 5. | [[Ашгабад]] | {{TKM}} |- | 6. | [[Багдад]] | {{IRQ}} |- | 7. | [[Баку]] | {{AZE}} |- | 8. | [[Бангкок]] | {{THA}} |- | 9. | [[Бандар-Серы-Бегаван]] | {{BRN}} |- | 10. | [[Бейрут]] | {{LBN}} |- | 11. | [[Бішкек]] | {{KGZ}} |- | 12. | [[В’енцьян]] | {{LAO}} |- | 13. | [[Дака]] | {{BGD}} |- | 14. | [[Дамаск]] | {{SYR}} |- | 15. | [[Дэлі]] ([[Нью-Дэлі]]) | {{IND}} |- | 16. | [[Джакарта]] | {{IDN}} |- | 17. | [[Дылі]] | {{TLS}} |- | 18. | [[Доха]] | {{QAT}} |- | 19. | [[Душанбэ]] | {{TJK}} |- | 20. | [[Ерэван]] | {{ARM}} |- | 21. | [[Іерусалім]] | {{ISR}} |- | 22. | [[Ісламабад]] | {{PAK}} |- | 23. | [[Кабул]] | {{AFG}} |- | 24. | [[Катманду]] | {{NPL}} |- | 25. | [[Куала-Лумпур]] | {{MYS}} |- |- | 26. | [[Мале]] | {{MDV}} |- | 27. | [[Манама]] | {{BHR}} |- | 28. | [[Маніла]] | {{PHL}} |- | 29. | [[Маскат]] | {{OMN}} |- | 30. | [[Нейп'іда]] | {{MMR}} |- | 31. | [[Нікасія]] | {{CYP}} |- | 32. | [[Пекін]] | {{CHN}} |- | 33. | [[Пнампень]] | {{KHM}} |- | 34. | [[Пхеньян]] | {{PRK}} |- | 35. | [[Сана]] | {{YEM}} |- | 36. | [[Сеул]] | {{KOR}} |- | 37. | [[Сінгапур]] | {{SGP}} |- | 38. | [[Ташкент]] | {{UZB}} |- | 39. | [[Тбілісі]] | {{GEO}} |- | 40. | [[Тэгеран]] | {{IRN}} |- | 41. | [[Токіа]] | {{JPN}} |- | 42. | [[Тхімпху]] | {{BTN}} |- | 43. | [[Улан-Батар]] | {{MNG}} |- | 44. | [[Ханой]] | {{VNM}} |- | 45. | [[Шры-Джаявардэнепура-Котэ]] | {{LKA}} |- | 46. | [[Эль-Кувейт]] | {{KWT}} |- | 47. | [[Эр-Рыяд]] | {{SAU}} |- | 48. | [[Лефкоша]] | {{Сцягафікацыя|ТРПК}}<ref name="bol" /> |- | 49. | [[Рамала]] | {{PLE}}<ref>Працэс дзяржаўнага афармлення Палесцінскіх тэрыторый не завершаны.</ref> |- | 50. | [[Сухум]] | {{Сцягафікацыя|Абхазія}}<ref name="bol" /> |- | 51. | [[Тайбэй]] | {{TWN}}<ref name="bol" /> |- | 52. | [[Цхінвалі]] | {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}<ref name="bol" /> |} == [[Афрыка]] == {| class="wikitable sortable" |- ! № п/п ! Сталіца ! Дзяржава |- | 1. | [[Абуджа]] | {{NGA}} |- | 2. | [[Адыс-Абеба]] | {{ETH}} |- | 3. | [[Акра]] | {{GHA}} |- | 4. | [[Алжыр (горад)|Алжыр]] | {{DZA}} |- | 5. | [[Антананарыву]] | {{MDG}} |- | 6. | [[Асмэра]] | {{ERI}} |- | 7. | [[Бамако]] | {{MLI}} |- | 8. | [[Бангі]] | {{CAF}} |- | 9. | [[Банжул]] | {{GMB}} |- | 10. | [[Бісау]] | {{GNB}} |- | 11. | [[Бразавіль]] | {{COG}} |- | 12. | [[Бужумбура]] | {{BDI}} |- | 13. | [[Вікторыя (Сейшэльскія Астравы)|Вікторыя]] | {{SYC}} |- | 14. | [[Віндхук]] | {{NAM}} |- | 15. | [[Габаронэ]] | {{BWA}} |- | 16. | [[Дакар]] | {{SEN}} |- | 17. | [[Джыбуці (горад)|Джыбуці]] | {{DJI}} |- | 18. | [[Джуба]] | {{сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}} |- | 19. | [[Дадома]] | {{TZA}} |- | 20. | [[Каір]] | {{EGY}} |- | 21. | [[Кампала]] | {{UGA}} |- | 22. | [[Кігалі]] | {{RWA}} |- | 23. | [[Кіншаса]] | {{COD}} |- | 24. | [[Конакры]] | {{GIN}} |- | 25. | [[Лібрэвіль]] | {{GAB}} |- | 26. | [[Лілонгвэ]] | {{MWI}} |- | 27. | [[Ламэ]] | {{TGO}} |- | 28. | [[Луанда]] | {{AGO}} |- | 29. | [[Лусака]] | {{ZMB}} |- | 30. | [[Малаба]] | {{GNQ}} |- | 31. | [[Мапуту]] | {{MOZ}} |- | 32. | [[Масеру]] | {{LSO}} |- | 33. | [[Мбабанэ]] | {{SWZ}} |- | 34. | [[Магадзіша]] | {{SOM}} |- | 35. | [[Манровія]] | {{LBR}} |- | 36. | [[Мароні]] | {{COM}} |- | 37. | [[Найробі]] | {{KEN}} |- | 38. | [[Нджамена]] | {{TCD}} |- | 39. | [[Ніямей]] | {{NER}} |- | 40. | [[Нуакшот]] | {{MRT}} |- | 41. | [[Порт-Луі]] | {{MUS}} |- | 42. | [[Порта-Нова]] | {{BEN}} |- | 43. | [[Прая]] | {{CPV}} |- | 44. | [[Прэторыя]] | {{ZAF}} |- | 45. | [[Рабат]] | {{MAR}} |- | 46. | [[Сан-Тамэ]] | {{STP}} |- | 47. | [[Трыпалі]] | {{Сцяг Лівіі}} [[Лівія]] |- | 48. | [[Туніс (горад)|Туніс]] | {{TUN}} |- | 49. | [[Уагадугу]] | {{BFA}} |- | 50. | [[Фрытаўн]] | {{SLE}} |- | 51. | [[Харарэ]] | {{ZWE}} |- | 52. | [[Хартум]] | {{SDN}} |- | 53. | [[Ямусукра]] | {{CIV}} |- | 54. | [[Яўндэ]] | {{CMR}} |- | — | [[Харгейса]] | {{Сцягафікацыя|Самаліленд}}<ref name="no" /> |- | — | [[Эль-Аюн]], [[Бір-Лелу]] | {{Сцягафікацыя|Сахарская Арабская Дэмакратычная Рэспубліка}}<ref name="bol" /> |} == [[Амерыка]] == {| class="wikitable sortable" |- ! № п/п ! Сталіца ! Дзяржава |- | 1. | [[Асунсьён]] | {{PRY}} |- | 2. | [[Бастэр]] | {{KNA}} |- | 3. | [[Бельмапан]] | {{BLZ}} |- | 4. | [[Багата]] | {{COL}} |- | 5. | [[Бразілія (горад)|Бразілія]] | {{BRA}} |- | 6. | [[Брыджтаўн]] | {{BRB}} |- | 7. | [[Буэнас-Айрэс]] | {{ARG}} |- | 8. | [[Вашынгтон]] | {{USA}} |- | 9. | [[Гавана]] | {{CUB}} |- | 10. | [[Гватэмала (горад)|Гватэмала]] | {{GTM}} |- | 11. | [[Джорджтаўн (Гаяна)|Джорджтаўн]] | {{GUY}} |- | 12. | [[Каракас]] | {{VEN}} |- | 13. | [[Кастры]] | {{LCA}} |- | 14. | [[Кінгстаўн]] | {{VCT}} |- | 15. | [[Кінгстан (Ямайка)|Кінгстан]] | {{JAM}} |- | 16. | [[Кіта]] | {{ECU}} |- | 17. | [[Ліма]] | {{PER}} |- | 18. | [[Манагуа]] | {{NIC}} |- | 19. | [[Мехіка]] | {{MEX}} |- | 20. | [[Мантэвідэа]] | {{URY}} |- | 21. | [[Насау (Багамскія Астравы)|Насау]] | {{BHS}} |- | 22. | [[Атава]] | {{CAN}} |- | 23. | [[Панама (горад)|Панама]] | {{PAN}} |- | 24. | [[Парамарыба]] | {{SUR}} |- | 25. | [[Порт-о-Прэнс]] | {{HTI}} |- | 26. | [[Порт-оф-Спейн]] | {{TTO}} |- | 27. | [[Разо]] | {{DMA}} |- | 28. | [[Сан-Сальвадор (горад)|Сан-Сальвадор]] | {{SLV}} |- | 29. | [[Сан-Хасэ]] | {{CRI}} |- | 30. | [[Санта-Дамінга]] | {{DOM}} |- | 31. | [[Сант’яга]] | {{CHL}} |- | 32. | [[Сент-Джонс]] | {{ATG}} |- | 33. | [[Сент-Джорджэс]] | {{GRD}} |- | 34. | [[Сукрэ]] | {{BOL}} |- | 35. | [[Тэгусігальпа]] | {{HND}} |- | 36. | [[Каена]] | {{GUF}} |} == [[Аўстралія і Акіянія]] == {| class="wikitable sortable" |- ! № п/п ! Сталіца ! Дзяржава |- | 1. | [[Апія]] | {{WSM}} |- | 2. | [[Уэлінгтан]] | {{NZL}} |- | 3. | [[Канбера]] | {{AUS}} |- | 4. | [[Маджура]] | {{MHL}} |- | 5. | [[Нгерулмуд]] | {{PLW}} |- | 6. | [[Нукуалофа]] | {{TON}} |- | 7. | [[Палікір]] | {{FSM}} |- | 8. | [[Порт-Віла]] | {{VUT}} |- | 9. | [[Порт-Морсбі]] | {{PNG}} |- | 10. | [[Сува]] | {{FJI}} |- | 11. | [[Фунафуці]] | {{TUV}} |- | 12. | [[Ханіяра]] | {{SLB}} |- | 13. | [[Паўднёвая Тарава]] ([[Баірыкі]]) | {{KIR}} |- | 14. |няма; органы ўлады знаходзяцца ў [[Ярэн|акрузе Ярэн]] | {{NRU}}<ref>Ярэн — самы вялікі горад, сталіцы няма.</ref> |} == Гл. таксама == * [[Спіс краін з некалькімі сталіцамі]] == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Спісы сталіц| ]] [[Катэгорыя:Спісы краін]] 2epl86zz1umj2ecyd72yu8q50etlpmt 0 171342 5227191 4434537 2026-10-26T12:02:30Z Voūk12 159072 5227191 wikitext text/x-wiki [[Файл:Лехитские-племена-в-XI-веке.png|right|300px|thumb|Карта рассялення ляхіцкіх плямёнаў]] '''Лю́цічы''' (''вільцы'', ''велеты'') — саюз [[заходнія славяне|заходнеславянскіх]] плямёнаў. [[Этнонім]] магчыма паходзіць ад старажытнаславянскага «людцы», альбо «людзі», або "лютыя" . Саманазвы "вілцы" хутчэй паходзіць ад [[Стараславянская мова|стараслав.]] ''vlci'' ''- ваўкі'', "велеты" адпаведна беларускаму, украінскаму і стараславянскаму ''Vel(e)tъ'' - волат<ref>{{Кніга|загаловак=Lübke Ch., The Polabian alternative. Paganism between Christian Kingdoms, [у:] Europe around the year 1000, P. Urbańczyk (red.), Warszawa 2001, s. 383}}</ref>. Адзін з племянных саюзаў так званых [[палабы|палабскіх славян]] — [[славяне|славянскага]] насельніцтва сучаснай паўночнай, паўночна-заходняй і ўсходняй [[Германія|Германіі]] ў ІI - ХІІ ст. Мяркуецца, што паселішча плямёнаў велетаў, якое адбылося ў II стагоддзі нашай эры, упершыню было адлюстравана на карце александрыйскім географам Пталамеем<ref>{{Кніга|загаловак=G. Labuda, O zakresie rzekomych uprawnień Królestwa Niemieckiego i Marchii Brandenburskiej nad całym Pomorzem we wczesnym średniowieczu, „Roczniki Historyczne”, LXXIII, s. 20.}}</ref>. Велеты, верагодна, з'яўляюцца на гэтай карце пад назвай Уэлтай (Ουελται) і засялялі [[Памор'е, Польшча|Памор'е]] ў ніжняй плыні ракі [[Вісла|Віслы]]. Магчыма, ужо ў VI стагоддзі, і, безумоўна, ужо ў VII стагоддзі, гэтыя плямёны мігравалі на захад, у рэшце рэшт пасяліліся на захад ад ніжняга плыні ракі [[Одра]] да канца VIII стагоддзя<ref>{{Кніга|загаловак=G. Labuda, O zakresie rzekomych uprawnień..., s. 22}}</ref>. У цэлым, тэрыторыя, заселеная з таго часу плямёнамі (верагодна) велетаў (якія, верагодна, можна часткова ідэнтыфікаваць з люцічамі)<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem do 1002 r., „Slavia Antiqua”, t. 47, s. 23}}</ref>, мяжавала з плямёнамі [[Бодрычы|абадрытаў]] на захадзе і была абмежавана ракой Одэр на ўсходзе. На поўначы гэтыя тэрыторыі датыкаліся ўзбярэжжа Балтыйскага мора, а на поўдні — з раёнамі, заселенымі [[Лужычане|сербскімі]] плямёнамі<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 21–22.}}</ref>. Акрамя люцічаў, у склад палабскіх славян уваходзілі племянныя саюзы [[бодрычы| бодрычаў]] (абадрытаў, рарагаў або рэрэкаў) і [[лужычане]] (лужыцкія сербы, мільчане або проста сербы). Самі люцічы складаліся з [[даленчане|даленчан]], [[ратары|ратараў]], [[укране|укран]], [[хіжане|хіжан]] і [[чэразпеняне|чэразпенян]]. Люцічы пражывалі на тэрыторыях цяперашніх нямецкіх федэральных земляў [[Мекленбург-Пярэдняя Памеранія]] і [[Брандэнбург]] (поўнач Брандэнбурга). Абедзве зямлі знаходзяцца ва ўсходняй [[Германія|Германіі]]. [[Файл:Marchia Wschodnia ok. 1000.svg|міні|Усходняя марка каля 1000 г.]] Цэнтрам саюза люцічаў было свяцілішча Радагост, у якім пачытаўся бог [[Сварожыч]]. Усе рашэнні прымаліся на вялікім племянным зборы, а цэнтральная ўлада адсутнічала. Таксама адной з сталіц люцічаў з'яўляўся горад [[Аркона]], які размяшчаўся на востраве [[Руген]] ([[славяне|славянская]] назва Руян) са свяцілішчам бога [[Святавіт]]а. Гэты горад быў разбураны датчанамі пры каралі [[Вальдэмар I Вялікі| Вальдэмары I]], падчас войнаў, якія праводзілі нямецкія дзяржавы, што ўжо прынялі на той момант [[хрысціянства]], супраць земляў [[палабы|палабскіх славян]], з мэтай далучэння гэтых багатых земляў да нямецкіх дзяржаў і звароту мясцовага насельніцтва ў хрысціянства. Датчане, у прыватнасці, прымалі ўдзел у гэтых войнах пераследуючы сваю мэту, акрамя распаўсюджвання хрысціянства, яшчэ і абарону ад люцічаў, а таксама помста за напады і спусташэнні, якія да гэтага здзяйснялі люцічы ў стаўленні да [[Данія|Даніі]]; нарэшце, мэтай з'яўлялася вызваленне ад даніны, якую выплачвалі люцічам некаторыя дацкія правінцыі. Гл. таксама [[руяне]]. [[Баварскі географ]] дае, што ў землях люцічаў- велетаў было 95 [[Грод|гродаў]]. Сталіцай была [[Брэнна]]. У часы [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] (рубеж VIII і IX стагоддзяў) паганскія велеты стварылі саюз з чатырох славянскіх плямёнаў, варожых [[Франкская дзяржава|Франкскай дзяржаве]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=1826|загаловак=S. Zakrzewski, Opis grodów i terytoriów z północnej strony Dunaju czyli tzw. Geograf bawarski, Lwów 1917}}</ref>. Уварванне Карла Вялікага на землі велетаў у 789 годзе, верагодна, адбывалася ў двух напрамках. Аблога Брэны, якую тады можна вызначыць як галоўны цэнтр Драгавіта, і яе захоп з дапамогай фрызскага флоту, верагодна, былі адной з частак франкска-велецкай барацьбы. Другая частка, верагодна, была маршам сухапутных войскаў углыб тэрыторыі велетаў. Пасля іх паразы Карл Вялікі не зрабіў ніякіх спроб ахрысціць гэтыя славянскія супольнасці, а проста падпарадкаваў іх палітычна Каралінгскай дзяржаве, заручыўшыся дапамогай суседніх абадрытаў, і прыняў рашэнне аб прызначэнні найважнейшых палітычных прадстаўнікоў велетаў, абраных на сходзе. Пасля гэтага велетам удалося зрынуць імперскі сюзерэнітэт. Паміж Каралеўствам Усходніх Франкаў і славянамі, якім узначальвалі ў той час князі: Мілагост, Калодрог і Люб, адбываліся частыя сутыкненні<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 24–25}}</ref>. Аднак у сярэдзіне IX (магчыма, з-за спынення франкскай пагрозы) або ў X стагоддзі саюз, відавочна, распаўся і больш не ўяўляў сабой палітычную адзінку, і людзі, якія насялялі былыя велецкія тэрыторыі, адчувалі больш цесную сувязь з асобнымі плямёнамі, якія ўваходзілі ў яго склад<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, The Polabian alternative..., s. 380}}</ref>. Назва Велеты, якая з'яўляецца спарадычна ў запісах X стагоддзя (пад гадамі 929, 955 і 995), можа сведчыць аб тым, што існаванне гэтай федэрацыі ўсё яшчэ меркавалася ў межах імперыі. З іншага боку, у той час плямёны, якія калісьці ўтварылі гэты саюз, выступалі супраць пашырэння імперыі, але, здаецца, рабілі гэта паасобку. У выніку распаду гэтага саюза паўночнавелетскія плямёны, верагодна, вярнуліся да сацыялістычнай сістэмы з вырашальнай роляй кіраўнікоў родаў і святароў. Наймагутнейшым племем саюзу велетаў у X стагоддзі былі стадоры, якія з пачатку таго ж стагоддзя дамінавалі ў рэгіёне ракі [[Гафель рака|Гафель]]. Іх правадыром, хутчэй за ўсё, была хрысціянская дынастыя, звязаная з чэшскімі [[Пржэмыславічы|Пржэмыславічамі]] і кіраўнікамі [[Паўночная марка|Паўночнай маркі]], сям'ёй Хальдэнслебен, якая кіравала племем Брэна<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, The Polabian alternative..., s. 380, 382.}}</ref>. Пашырэнне [[Свяшчэнная Рымская імперыя|імперыі]] — як палітычнае, так і царкоўнае — на землі паміж рэкамі Эльба, Заале і Одэр падчас праўлення першых [[Саксонская дынастыя|Людофінгаў]] — [[Генрых Птушнік|Генрыха I]], і асабліва [[Атон I Вялікі|Атона I]] — выклікала супраціў з боку плямёнаў Велетаў, асабліва рэдараў. Першай ваеннай акцыяй Генрыха была экспедыцыя супраць іх зімой 928/929 года, якая завяршылася захопам галоўнай цытадэлі стадораў, [[Брандэнбург-на-Хафелі|Брандэнбурга]] (Брэна), і прызнаннем племем паразы. У той жа час тэрыторыі, заселеныя рэдарамі, былі падпарадкаваны імперыі ў выніку экспедыцыі легата Бернарда. Гэтыя дзеянні, хутчэй за ўсё, былі прадыктаваны жаданнем Саксонскай дынастыі праверыць новыя метады вядзення вайны (кавалерыйскія сутычкі) перад абліччам набліжэння сутыкнення з венграмі<ref>{{Кніга|загаловак=G. Althoff, Ottonowie. Władza królewska bez państwa, Warszawa 2009, s. 43}}</ref>. Тым не менш, рэдары былі галоўнымі ініцыятарамі паўстання палабскіх плямёнаў у 929 годзе, якія пайшлі ў наступ на заходнім беразе Эльбы, захілі і разбурылі замак Вальслебен і забілі усіх яго жыхароў). Іх дзеянні, хутчэй за ўсё, былі звязаны з прысутнасцю Генрыха на чэшска-палабскай мяжы ў той час. Гэтую акцыю варта лічыць вырашальнай з пункту гледжання кіраўніцтва рэдараў ва ўсіх антынямецкіх акцыях у палабскім рэгіёне<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część IV: Tęgomir..., s. 12.}}</ref>. Хуткае ўмяшанне завяршылася паразай рэдараў у бітве пад Ланчынам (цяпер Ленцэн) 4 верасня 929 года і гібеллю ўсіх захопленых славян<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część IV: Tęgomir..., s. 12.}}</ref>, а ў 936 годзе яны сталі аб'ектам чарговага ўварвання Атона I, якое, верагодна, было няўдалым. Рэдары былі вядучым племем у славянскім паўстанні 936–940 гадоў. Хутчэй за ўсё, нягледзячы на ​​супрацоўніцтва рэдараў з іх заходнімі славянскімі суседзямі, [[Бодрычы|абадрытамі]], у барацьбе супраць Імперыі ў 929 і 936 гадах, апошнія таксама распачалі экспансіянісцкую дзейнасць на тэрыторыі Чэрэзпенян і Хіжан. Аднак гэтая экспансія была стрыманы ўзрастаючай роляй рэдараў, якія лічылі гэтую дзейнасць як мінімум нязручнай, тым больш што абадрыты ў той час мелі тэндэнцыі, якія былі як кансалідацыйнымі, так і, перш за ўсё, прахрысціянскімі<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część V: Nakon, czyli Obodrzyci ponownie na drodze do własnego bytu, „Przegląd Zachodniopomorski”, t. 21 (50), z. 3, s. 9.}}</ref>. Імператары таксама спадзяваліся распаўсюдзіць свой уплыў на велецкія тэрыторыі, карыстаючыся, сярод іншага, навяртаннем мясцовых князёў. У паўднёвым рэгіёне Велеты стадоры атрымалі такую ​​дапамогу ад князя Тэгаміра каля 940 года, што прывяло да падпарадкавання велецкіх плямёнаў, верагодна, у тым ліку і рэдараў. З ростам уплыву ў палабскім рэгіёне імперская падтрымка славянскіх дваран стала другаснай<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, Powstanie i istota Związku Luciców..., s. 53}}</ref>. У той час у рэгіёне Велеты існавала некалькі цэнтраў незалежнай палітычнай дзейнасці — акрамя паўночных плямёнаў Велеты, сканцэнтраваных вакол Рэдараў, існавалі таксама стодаране, спрэвіяне і укры<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 29–30}}</ref>. Магчыма, што прыкладна ў сярэдзіне X стагоддзя паляцкія ўладары таксама пачалі пашырацца ў паўночна-ўсходні рэгіён Велеты, пачынаючы пасля акупацыі [[Любуская зямля|Любускай зямлі]] ўладарамі [[Пясты|Пястаў]]. Гэта, верагодна, яшчэ больш павялічыла рызыку страты суверэнітэту паўночных плямёнаў Велетаў. У 955 годзе, з-за боязі страціць сваю культурную незалежнасць, славяне (на чале з абадрытамі ў той час) выйшлі на бой і прайгралі бітву пры Рэзекніцы (Ракшы), у якой на баку велетаў удзельнічалі чэрапяне і даленжане, і, хутчэй за ўсё, рэдары. Яшчэ адна імператарская экспедыцыя ў 957 годзе і магчымыя ў наступныя гады (да 960 года) не прывялі да змены становішча паўночных плямёнаў велетаў, як і верагодная вайна рэдараў з Імперыяй у 967 годзе. У сваю чаргу, магчыма, ужо ў 963 годзе ваенныя дзеянні паміж рэдарамі і [[Мешка I|Мешкам I]] скончыліся; гэтыя дзеянні плямёнаў велетаў, верагодна, абмяжоўваліся помстамі і рабаўніцкімі экспедыцыямі ў непасрэднай блізкасці ад іх тэрыторый. Гэтыя падзеі, верагодна, дазволілі паступова ўмацоўваючайся Вялецкаму саюзу распачаць дзеянні супраць Імперыі ў 963–967 гадах<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 20-31}}</ref>. Імперыя не змагла дасягнуць ніякіх пацыфікацыі паўночна-ўсходніх палабскіх тэрыторый, ні праз стварэнне царкоўнай арганізацыі (стварэнне біскупстваў у Брэне і Гавельбергу ў 948 годзе або арцыбіскупства ў [[Магдэбург|Магдэбургу]] ў 968 годзе), ні праз стварэнне марак, ні нават праз ціск [[Атон I Вялікі|Атона I]] на імперскіх дваран (ліст ад 18 студзеня 968 года), каб хутка дасягнуць пераможгі ва узброенай канфрантацыі з рэдарамі, што за гады пасля бітвы на Рэзекніцы сталі галоўным цэнтрам супраціву. Рэдары, заставаліся ўнутрана незалежнымі (яны плацілі даніну) і знаходзіліся па-за хрысціянскай царкоўнай арганізацыяй да 968 года. Пасля гэтага года сітуацыя змянілася ў выніку таго, што нядаўна створаная Магдэбурскае біскупства ахапіла паўночна-ўсходнія палабскія землі. Праўленне імператара Атона II у 973 годзе пачалося з адмовы ад спроб падпарадкаваць плямёны велетаў. Мяркуецца, што ў 1070-х гадах у выніку гэтых падзей у рэдараў з'явілася добрая магчымасць рэарганізаваць адносіны сярод велетаў, палітычна кансалідаваць гэтыя тэрыторыі і падрыхтаваць узброенае паўстанне ў 983 годзе. Акрамя таго, яны, верагодна, мелі ў той час стабільную эканамічную базу, пра што сведчыць тое, што мясцовыя плямёны плацілі даніну імперыі срэбрам. З іншага боку, узрастаючая пагроза, якую паўночныя плямёны велетаў уяўлялі для суседніх дзяржаў у канцы 1070-х гадоў, прывяла да іх усё большай ізаляцыі і фарміравання сістэмы шлюбных саюзаў супраць іх саюза сярод яго суседзяў<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 21, 31–32}}</ref>. Люцічы ўзначалілі славянскае паўстанне [[983]] года супраць нямецкай каланізацыі земляў усходняй [[Эльба|Эльбы]], у выніку якога яны увайшлі ў саюз з [[Бодрычы|абадрытамі]] і чэхамі [[:pl:Bolesław_II_Pobożny|Баляслава Пабожнага,]] а масіраваная нямецкая каланізацыя прыпынілася амаль на дзвесце гадоў. У саюзе зчэхамі яны біліся не толькі з немцамі, але і з [[Пясты|Пястамі]] за Сілезію. Барацьба некалькі дзесяцігоддяў была ўдалай. [[Генрых II Святы|Генрых II]] не спрабаваў іх заняволіць, а наадварот перавабіў іх грашыма і падарункамі на свой бок у барацьбе супраць [[Польшча|Польшчы]] [[Баляслаў I Храбры|Баляслава Храбрага]]. Смерць [[Атон III|Атона III]] у 1002 годзе змяніла становішча плямёнаў велетаў. 28 сакавіка 1003 года ў Кведлінбургу, куды прыбыло некалькі пасланцоў люцічаў, быў заключаны саюз паміж іх былымі ворагамі — новым нямецкім каралём Генрыхам II і паганскай Велецкай лігай — супраць [[Баляслаў I Храбры|Баляслава Храбрага]]. Гэта анулявала пагадненні Гнезненскага кангрэса 1000 года і прывяло да перастаноўкі саюзаў у Цэнтральнай Еўропе. Такім чынам, паганскія вілеты сталі саюзнікамі найважнейшага свецкага прадстаўніка хрысціянскага свету, і сама гэтая падзея паклала пачатак пятнаццацігадовым польска-германскім войнам (1003–1018). Прыняцце Імперыяй сітуацыі, якая склалася ў паўночным Пальбе, азначала, што паганства працягвала існаваць у гэтых тэрыторыях яшчэ 150 гадоў. Аднак за гэты час вілеты не змаглі дасягнуць нічога большага, чым libertas more Liuticio (свабода ў стылі вілетаў). Узнікненне люцысцкай ідэнтычнасці, сканцэнтраванай вакол храма ў Радогошчы, які меў падобнае сімвалічнае значэнне да дынастый у іншых славянскіх краінах Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, не спыніла распад люцысцкай арганізацыі. Больш за тое, менавіта моцнае становішча радагошчанскага храма і выніковае дамінаванне племені рэдараў у федэрацыі прывялі да пачатку грамадзянскай вайны ў 1056/1057 гадах, што паклала пачатак заняпаду федэрацыі. Незадоўга да грамадзянскай вайны ў 1056 годзе саюзныя войскі Велетскай канфедэрацыі супраціўляліся магутнай нямецкай арміі пад камандаваннем Вільгельма, маркграфа [[Паўночная марка|Паўночнай Маркі]]. Яны разграмілі саксонскія войскі ля зліцця рэк Гафель і Эльба каля цытадэлі Пшэнцлаў. Радары і даленжане звярнуліся да сваіх хрысціянскіх суседзяў (саксаў, абадрытаў і датчан) па дапамогу ў міратворчасці, што стала момантам, калі барацьба за перавагу ў федэрацыі стала важнейшай за супольнасць<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, Powstanie i istota Związku Luciców..., s. 62}}</ref>. У пэўнай ступені праграмнае стварэнне люцічскай ідэнтычнасці, улічваючы ўсё яшчэ моцную ідэнтычнасць асобных плямёнаў, якія ўваходзілі ў яе склад, у сярэдзіне XI стагоддзя, скончылася няўдачай. У запісах 1170-х гадоў сучаснага летапісца Адама Брэменскага ўсе плямёны, якія калісьці складалі люціцкую супольнасць, цяпер пералічаныя асобна, а сама назва цяпер выконвае толькі тапаграфічную функцыю. Аднак больш за паўстагоддзя люцічы перашкаджалі падпарадкаванню палабскіх тэрыторый, асабліва паўночных, суседнім краінам: Свяшчэннай Рымскай імперыяй, Багеміяй, Польшчай і Даніяй. Ваенныя і палітычныя поспехі ўзмацнілі ў люцічах прыхільнасць [[паганства|паганству]] і паганскім звычаям, што адносілася і да роднасных [[бодрычы|бодрычаў]]. Аднак у [[1050-я|1050-х]] сярод складовых плямёнаў люцічаў вялася міжусобная вайна яка падарвала іх становішча. Саюз хутка губляў моц і ўплыў. Заваяванне земляў люцічаў аж да дгродаў Дымін і [[Вольгаст|Валагаш]]<nowiki/>ч на паўднёвым захадзе войскамі паморскага герцага [[Варціслаў I|Варціслава I]] і падтрымліваўшымі яго сіламі польскага князя [[Баляслаў III Крывавусты|Баляслава III Крывавустага]] датуецца перыядам пасля 1119 года. Цэнтральнае свяцілішча было разбурана [[саксы|саксонскім]] герцагам [[Лотар II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Лотарам]] у [[1125]] годзе, саюз канчаткова распаўся. На тэрыторыях, падпарадкаваных [[Брандэнбургскае біскупства|біскупству Брандэнбурга]], [[Ота Бамбергскі]] ў 1128 годзе правёў хрысціянізацыю. Яна ахапіла, сярод іншага, Вологст і [[:pl:Gützkow|Гуцкоў]], а таксама тэрыторыі племені [[Укране|Укранаў (]]Вкшан). На працягу наступных дзесяцігоддзяў саксонскія герцагі паступова пашырылі свае ўладанні на ўсход, заваявалі землі люцічаў, пачалася іх германізацыя. == Гл. таксама == * [[Крыжовы паход супраць славян]] * [[Язычніцкія паўстанні ў Польшчы]] * [[Заходнія славяне]] * [[Палабскія славяне]] == Przypisy == {{Przypisy}}{{Славянскія плямёны}} [[Катэгорыя:Люцічы|*]] [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі]] [[Катэгорыя:Славянскія плямёны]] [[Катэгорыя:Заходнеславянскія плямёны]] ngsey57wb5c5ndy011ydbblniv9l78e 5227205 5227191 2026-10-26T12:05:12Z Voūk12 159072 5227205 wikitext text/x-wiki [[Файл:Лехитские-племена-в-XI-веке.png|right|300px|thumb|Карта рассялення ляхіцкіх плямёнаў]] '''Лю́цічы''' (''вільцы'', ''велеты'') — саюз [[заходнія славяне|заходнеславянскіх]] плямёнаў. [[Этнонім]] магчыма паходзіць ад старажытнаславянскага «людцы», альбо «людзі», або "лютыя" . Саманазвы "вілцы" хутчэй паходзіць ад [[Стараславянская мова|стараслав.]] ''vlci'' ''- ваўкі'', "велеты" адпаведна беларускаму, украінскаму і стараславянскаму ''Vel(e)tъ'' - волат<ref>{{Кніга|загаловак=Lübke Ch., The Polabian alternative. Paganism between Christian Kingdoms, [у:] Europe around the year 1000, P. Urbańczyk (red.), Warszawa 2001, s. 383}}</ref>. Адзін з племянных саюзаў так званых [[палабы|палабскіх славян]] — [[славяне|славянскага]] насельніцтва сучаснай паўночнай, паўночна-заходняй і ўсходняй [[Германія|Германіі]] ў ІI - ХІІ ст. Мяркуецца, што паселішча плямёнаў велетаў, якое адбылося ў II стагоддзі нашай эры, упершыню было адлюстравана на карце александрыйскім географам Пталамеем<ref>{{Кніга|загаловак=G. Labuda, O zakresie rzekomych uprawnień Królestwa Niemieckiego i Marchii Brandenburskiej nad całym Pomorzem we wczesnym średniowieczu, „Roczniki Historyczne”, LXXIII, s. 20.}}</ref>. Велеты, верагодна, з'яўляюцца на гэтай карце пад назвай Уэлтай (Ουελται) і засялялі [[Памор'е, Польшча|Памор'е]] ў ніжняй плыні ракі [[Вісла|Віслы]]. Магчыма, ужо ў VI стагоддзі, і, безумоўна, ужо ў VII стагоддзі, гэтыя плямёны мігравалі на захад, у рэшце рэшт пасяліліся на захад ад ніжняга плыні ракі [[Одра]] да канца VIII стагоддзя<ref>{{Кніга|загаловак=G. Labuda, O zakresie rzekomych uprawnień..., s. 22}}</ref>. У цэлым, тэрыторыя, заселеная з таго часу плямёнамі (верагодна) велетаў (якія, верагодна, можна часткова ідэнтыфікаваць з люцічамі)<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem do 1002 r., „Slavia Antiqua”, t. 47, s. 23}}</ref>, мяжавала з плямёнамі [[Бодрычы|абадрытаў]] на захадзе і была абмежавана ракой Одэр на ўсходзе. На поўначы гэтыя тэрыторыі датыкаліся ўзбярэжжа Балтыйскага мора, а на поўдні — з раёнамі, заселенымі [[Лужычане|сербскімі]] плямёнамі<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 21–22.}}</ref>. Акрамя люцічаў, у склад палабскіх славян уваходзілі племянныя саюзы [[бодрычы| бодрычаў]] (абадрытаў, рарагаў або рэрэкаў) і [[лужычане]] (лужыцкія сербы, мільчане або проста сербы). Самі люцічы складаліся з [[даленчане|даленчан]], [[ратары|ратараў]], [[укране|укран]], [[хіжане|хіжан]] і [[чэразпеняне|чэразпенян]]. Люцічы пражывалі на тэрыторыях цяперашніх нямецкіх федэральных земляў [[Мекленбург-Пярэдняя Памеранія]] і [[Брандэнбург]] (поўнач Брандэнбурга). Абедзве зямлі знаходзяцца ва ўсходняй [[Германія|Германіі]]. [[Файл:Marchia Wschodnia ok. 1000.svg|міні|Усходняя марка каля 1000 г.]] Цэнтрам саюза люцічаў было свяцілішча Радагост, у якім пачытаўся бог [[Сварожыч]]. Усе рашэнні прымаліся на вялікім племянным зборы, а цэнтральная ўлада адсутнічала. Таксама адной з сталіц люцічаў з'яўляўся горад [[Аркона]], які размяшчаўся на востраве [[Руген]] ([[славяне|славянская]] назва Руян) са свяцілішчам бога [[Святавіт]]а. Гэты горад быў разбураны датчанамі пры каралі [[Вальдэмар I Вялікі| Вальдэмары I]], падчас войнаў, якія праводзілі нямецкія дзяржавы, што ўжо прынялі на той момант [[хрысціянства]], супраць земляў [[палабы|палабскіх славян]], з мэтай далучэння гэтых багатых земляў да нямецкіх дзяржаў і звароту мясцовага насельніцтва ў хрысціянства. Датчане, у прыватнасці, прымалі ўдзел у гэтых войнах пераследуючы сваю мэту, акрамя распаўсюджвання хрысціянства, яшчэ і абарону ад люцічаў, а таксама помста за напады і спусташэнні, якія да гэтага здзяйснялі люцічы ў стаўленні да [[Данія|Даніі]]; нарэшце, мэтай з'яўлялася вызваленне ад даніны, якую выплачвалі люцічам некаторыя дацкія правінцыі. Гл. таксама [[руяне]]. [[Баварскі географ]] дае, што ў землях люцічаў- велетаў было 95 [[Грод|гродаў]]. Сталіцай была [[Брэнна]]. У часы [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] (рубеж VIII і IX стагоддзяў) паганскія велеты стварылі саюз з чатырох славянскіх плямёнаў, варожых [[Франкская дзяржава|Франкскай дзяржаве]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=1826|загаловак=S. Zakrzewski, Opis grodów i terytoriów z północnej strony Dunaju czyli tzw. Geograf bawarski, Lwów 1917}}</ref>. Уварванне Карла Вялікага на землі велетаў у 789 годзе, верагодна, адбывалася ў двух напрамках. Аблога Брэны, якую тады можна вызначыць як галоўны цэнтр Драгавіта, і яе захоп з дапамогай фрызскага флоту, верагодна, былі адной з частак франкска-велецкай барацьбы. Другая частка, верагодна, была маршам сухапутных войскаў углыб тэрыторыі велетаў. Пасля іх паразы Карл Вялікі не зрабіў ніякіх спроб ахрысціць гэтыя славянскія супольнасці, а проста падпарадкаваў іх палітычна Каралінгскай дзяржаве, заручыўшыся дапамогай суседніх абадрытаў, і прыняў рашэнне аб прызначэнні найважнейшых палітычных прадстаўнікоў велетаў, абраных на сходзе. Пасля гэтага велетам удалося зрынуць імперскі сюзерэнітэт. Паміж Каралеўствам Усходніх Франкаў і славянамі, якім узначальвалі ў той час князі: Мілагост, Калодрог і Люб, адбываліся частыя сутыкненні<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 24–25}}</ref>. Аднак у сярэдзіне IX (магчыма, з-за спынення франкскай пагрозы) або ў X стагоддзі саюз, відавочна, распаўся і больш не ўяўляў сабой палітычную адзінку, і людзі, якія насялялі былыя велецкія тэрыторыі, адчувалі больш цесную сувязь з асобнымі плямёнамі, якія ўваходзілі ў яго склад<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, The Polabian alternative..., s. 380}}</ref>. Назва Велеты, якая з'яўляецца спарадычна ў запісах X стагоддзя (пад гадамі 929, 955 і 995), можа сведчыць аб тым, што існаванне гэтай федэрацыі ўсё яшчэ меркавалася ў межах імперыі. З іншага боку, у той час плямёны, якія калісьці ўтварылі гэты саюз, выступалі супраць пашырэння імперыі, але, здаецца, рабілі гэта паасобку. У выніку распаду гэтага саюза паўночнавелетскія плямёны, верагодна, вярнуліся да сацыялістычнай сістэмы з вырашальнай роляй кіраўнікоў родаў і святароў. Наймагутнейшым племем саюзу велетаў у X стагоддзі былі стадоры, якія з пачатку таго ж стагоддзя дамінавалі ў рэгіёне ракі [[Гафель рака|Гафель]]. Іх правадыром, хутчэй за ўсё, была хрысціянская дынастыя, звязаная з чэшскімі [[Пржэмыславічы|Пржэмыславічамі]] і кіраўнікамі [[Паўночная марка|Паўночнай маркі]], сям'ёй Хальдэнслебен, якая кіравала племем Брэна<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, The Polabian alternative..., s. 380, 382.}}</ref>. Пашырэнне [[Свяшчэнная Рымская імперыя|імперыі]] — як палітычнае, так і царкоўнае — на землі паміж рэкамі Эльба, Заале і Одэр падчас праўлення першых [[Саксонская дынастыя|Людофінгаў]] — [[Генрых Птушнік|Генрыха I]], і асабліва [[Атон I Вялікі|Атона I]] — выклікала супраціў з боку плямёнаў Велетаў, асабліва рэдараў. Першай ваеннай акцыяй Генрыха была экспедыцыя супраць іх зімой 928/929 года, якая завяршылася захопам галоўнай цытадэлі стадораў, [[Брандэнбург-на-Хафелі|Брандэнбурга]] (Брэна), і прызнаннем племем паразы. У той жа час тэрыторыі, заселеныя рэдарамі, былі падпарадкаваны імперыі ў выніку экспедыцыі легата Бернарда. Гэтыя дзеянні, хутчэй за ўсё, былі прадыктаваны жаданнем Саксонскай дынастыі праверыць новыя метады вядзення вайны (кавалерыйскія сутычкі) перад абліччам набліжэння сутыкнення з венграмі<ref>{{Кніга|загаловак=G. Althoff, Ottonowie. Władza królewska bez państwa, Warszawa 2009, s. 43}}</ref>. Тым не менш, рэдары былі галоўнымі ініцыятарамі паўстання палабскіх плямёнаў у 929 годзе, якія пайшлі ў наступ на заходнім беразе Эльбы, захілі і разбурылі замак Вальслебен і забілі усіх яго жыхароў). Іх дзеянні, хутчэй за ўсё, былі звязаны з прысутнасцю Генрыха на чэшска-палабскай мяжы ў той час. Гэтую акцыю варта лічыць вырашальнай з пункту гледжання кіраўніцтва рэдараў ва ўсіх антынямецкіх акцыях у палабскім рэгіёне<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część IV: Tęgomir..., s. 12.}}</ref>. Хуткае ўмяшанне завяршылася паразай рэдараў у бітве пад Ланчынам (цяпер Ленцэн) 4 верасня 929 года і гібеллю ўсіх захопленых славян<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część IV: Tęgomir..., s. 12.}}</ref>, а ў 936 годзе яны сталі аб'ектам чарговага ўварвання Атона I, якое, верагодна, было няўдалым. Рэдары былі вядучым племем у славянскім паўстанні 936–940 гадоў. Хутчэй за ўсё, нягледзячы на ​​супрацоўніцтва рэдараў з іх заходнімі славянскімі суседзямі, [[Бодрычы|абадрытамі]], у барацьбе супраць Імперыі ў 929 і 936 гадах, апошнія таксама распачалі экспансіянісцкую дзейнасць на тэрыторыі Чэрэзпенян і Хіжан. Аднак гэтая экспансія была стрыманы ўзрастаючай роляй рэдараў, якія лічылі гэтую дзейнасць як мінімум нязручнай, тым больш што абадрыты ў той час мелі тэндэнцыі, якія былі як кансалідацыйнымі, так і, перш за ўсё, прахрысціянскімі<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część V: Nakon, czyli Obodrzyci ponownie na drodze do własnego bytu, „Przegląd Zachodniopomorski”, t. 21 (50), z. 3, s. 9.}}</ref>. Імператары таксама спадзяваліся распаўсюдзіць свой уплыў на велецкія тэрыторыі, карыстаючыся, сярод іншага, навяртаннем мясцовых князёў. У паўднёвым рэгіёне Велеты стадоры атрымалі такую ​​дапамогу ад князя Тэгаміра каля 940 года, што прывяло да падпарадкавання велецкіх плямёнаў, верагодна, у тым ліку і рэдараў. З ростам уплыву ў палабскім рэгіёне імперская падтрымка славянскіх дваран стала другаснай<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, Powstanie i istota Związku Luciców..., s. 53}}</ref>. У той час у рэгіёне Велеты існавала некалькі цэнтраў незалежнай палітычнай дзейнасці — акрамя паўночных плямёнаў Велеты, сканцэнтраваных вакол Рэдараў, існавалі таксама стодаране, спрэвіяне і укры<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 29–30}}</ref>. Магчыма, што прыкладна ў сярэдзіне X стагоддзя паляцкія ўладары таксама пачалі пашырацца ў паўночна-ўсходні рэгіён Велеты, пачынаючы пасля акупацыі [[Любуская зямля|Любускай зямлі]] ўладарамі [[Пясты|Пястаў]]. Гэта, верагодна, яшчэ больш павялічыла рызыку страты суверэнітэту паўночных плямёнаў Велетаў. У 955 годзе, з-за боязі страціць сваю культурную незалежнасць, славяне (на чале з абадрытамі ў той час) выйшлі на бой і прайгралі бітву пры Рэзекніцы (Ракшы), у якой на баку велетаў удзельнічалі чэрапяне і даленжане, і, хутчэй за ўсё, рэдары. Яшчэ адна імператарская экспедыцыя ў 957 годзе і магчымыя ў наступныя гады (да 960 года) не прывялі да змены становішча паўночных плямёнаў велетаў, як і верагодная вайна рэдараў з Імперыяй у 967 годзе. У сваю чаргу, магчыма, ужо ў 963 годзе ваенныя дзеянні паміж рэдарамі і [[Мешка I|Мешкам I]] скончыліся; гэтыя дзеянні плямёнаў велетаў, верагодна, абмяжоўваліся помстамі і рабаўніцкімі экспедыцыямі ў непасрэднай блізкасці ад іх тэрыторый. Гэтыя падзеі, верагодна, дазволілі паступова ўмацоўваючайся Вялецкаму саюзу распачаць дзеянні супраць Імперыі ў 963–967 гадах<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 20-31}}</ref>. Імперыя не змагла дасягнуць ніякіх пацыфікацыі паўночна-ўсходніх палабскіх тэрыторый, ні праз стварэнне царкоўнай арганізацыі (стварэнне біскупстваў у Брэне і Гавельбергу ў 948 годзе або арцыбіскупства ў [[Магдэбург|Магдэбургу]] ў 968 годзе), ні праз стварэнне марак, ні нават праз ціск [[Атон I Вялікі|Атона I]] на імперскіх дваран (ліст ад 18 студзеня 968 года), каб хутка дасягнуць пераможгі ва узброенай канфрантацыі з рэдарамі, што за гады пасля бітвы на Рэзекніцы сталі галоўным цэнтрам супраціву. Рэдары, заставаліся ўнутрана незалежнымі (яны плацілі даніну) і знаходзіліся па-за хрысціянскай царкоўнай арганізацыяй да 968 года. Пасля гэтага года сітуацыя змянілася ў выніку таго, што нядаўна створаная Магдэбурскае біскупства ахапіла паўночна-ўсходнія палабскія землі. Праўленне імператара Атона II у 973 годзе пачалося з адмовы ад спроб падпарадкаваць плямёны велетаў. Мяркуецца, што ў 1070-х гадах у выніку гэтых падзей у рэдараў з'явілася добрая магчымасць рэарганізаваць адносіны сярод велетаў, палітычна кансалідаваць гэтыя тэрыторыі і падрыхтаваць узброенае паўстанне ў 983 годзе. Акрамя таго, яны, верагодна, мелі ў той час стабільную эканамічную базу, пра што сведчыць тое, што мясцовыя плямёны плацілі даніну імперыі срэбрам. З іншага боку, узрастаючая пагроза, якую паўночныя плямёны велетаў уяўлялі для суседніх дзяржаў у канцы 1070-х гадоў, прывяла да іх усё большай ізаляцыі і фарміравання сістэмы шлюбных саюзаў супраць іх саюза сярод яго суседзяў<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 21, 31–32}}</ref>. Люцічы ўзначалілі славянскае паўстанне [[983]] года супраць нямецкай каланізацыі земляў усходняй [[Эльба|Эльбы]], у выніку якога яны увайшлі ў саюз з [[Бодрычы|абадрытамі]] і чэхамі [[:pl:Bolesław_II_Pobożny|Баляслава Пабожнага,]] а масіраваная нямецкая каланізацыя прыпынілася амаль на дзвесце гадоў. У саюзе зчэхамі яны біліся не толькі з немцамі, але і з [[Пясты|Пястамі]] за Сілезію. Барацьба некалькі дзесяцігоддяў была ўдалай. [[Генрых II Святы|Генрых II]] не спрабаваў іх заняволіць, а наадварот перавабіў іх грашыма і падарункамі на свой бок у барацьбе супраць [[Польшча|Польшчы]] [[Баляслаў I Храбры|Баляслава Храбрага]]. Смерць [[Атон III|Атона III]] у 1002 годзе змяніла становішча плямёнаў велетаў. 28 сакавіка 1003 года ў Кведлінбургу, куды прыбыло некалькі пасланцоў люцічаў, быў заключаны саюз паміж іх былымі ворагамі — новым нямецкім каралём Генрыхам II і паганскай Велецкай лігай — супраць [[Баляслаў I Храбры|Баляслава Храбрага]]. Гэта анулявала пагадненні Гнезненскага кангрэса 1000 года і прывяло да перастаноўкі саюзаў у Цэнтральнай Еўропе. Такім чынам, паганскія вілеты сталі саюзнікамі найважнейшага свецкага прадстаўніка хрысціянскага свету, і сама гэтая падзея паклала пачатак пятнаццацігадовым польска-германскім войнам (1003–1018). Прыняцце Імперыяй сітуацыі, якая склалася ў паўночным Пальбе, азначала, што паганства працягвала існаваць у гэтых тэрыторыях яшчэ 150 гадоў. Аднак за гэты час вілеты не змаглі дасягнуць нічога большага, чым libertas more Liuticio (свабода ў стылі вілетаў). Узнікненне люцысцкай ідэнтычнасці, сканцэнтраванай вакол храма ў Радогошчы, які меў падобнае сімвалічнае значэнне да дынастый у іншых славянскіх краінах Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, не спыніла распад люцысцкай арганізацыі. Больш за тое, менавіта моцнае становішча радагошчанскага храма і выніковае дамінаванне племені рэдараў у федэрацыі прывялі да пачатку грамадзянскай вайны ў 1056/1057 гадах, што паклала пачатак заняпаду федэрацыі. Незадоўга да грамадзянскай вайны ў 1056 годзе саюзныя войскі Велетскай канфедэрацыі супраціўляліся магутнай нямецкай арміі пад камандаваннем Вільгельма, маркграфа [[Паўночная марка|Паўночнай Маркі]]. Яны разграмілі саксонскія войскі ля зліцця рэк Гафель і Эльба каля цытадэлі Пшэнцлаў. Радары і даленжане звярнуліся да сваіх хрысціянскіх суседзяў (саксаў, абадрытаў і датчан) па дапамогу ў міратворчасці, што стала момантам, калі барацьба за перавагу ў федэрацыі стала важнейшай за супольнасць<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, Powstanie i istota Związku Luciców..., s. 62}}</ref>. У пэўнай ступені праграмнае стварэнне люцічскай ідэнтычнасці, улічваючы ўсё яшчэ моцную ідэнтычнасць асобных плямёнаў, якія ўваходзілі ў яе склад, у сярэдзіне XI стагоддзя, скончылася няўдачай. У запісах 1170-х гадоў сучаснага летапісца Адама Брэменскага ўсе плямёны, якія калісьці складалі люціцкую супольнасць, цяпер пералічаныя асобна, а сама назва цяпер выконвае толькі тапаграфічную функцыю. Аднак больш за паўстагоддзя люцічы перашкаджалі падпарадкаванню палабскіх тэрыторый, асабліва паўночных, суседнім краінам: Свяшчэннай Рымскай імперыяй, Багеміяй, Польшчай і Даніяй. Ваенныя і палітычныя поспехі ўзмацнілі ў люцічах прыхільнасць [[паганства|паганству]] і паганскім звычаям, што адносілася і да роднасных [[бодрычы|бодрычаў]]. Аднак у [[1050-я|1050-х]] сярод складовых плямёнаў люцічаў вялася міжусобная вайна яка падарвала іх становішча. Саюз хутка губляў моц і ўплыў. Заваяванне земляў люцічаў аж да дгродаў Дымін і [[Вольгаст|Валагаш]]<nowiki/>ч на паўднёвым захадзе войскамі паморскага герцага [[Варціслаў I|Варціслава I]] і падтрымліваўшымі яго сіламі польскага князя [[Баляслаў III Крывавусты|Баляслава III Крывавустага]] датуецца перыядам пасля 1119 года. Цэнтральнае свяцілішча было разбурана [[саксы|саксонскім]] герцагам [[Лотар II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Лотарам]] у [[1125]] годзе, саюз канчаткова распаўся. На тэрыторыях, падпарадкаваных [[Брандэнбургскае біскупства|біскупству Брандэнбурга]], [[Ота Бамбергскі]] ў 1128 годзе правёў хрысціянізацыю. Яна ахапіла, сярод іншага, Вологст і [[:pl:Gützkow|Гуцкоў]], а таксама тэрыторыі племені [[Укране|Укранаў (]]Вкшан). На працягу наступных дзесяцігоддзяў саксонскія герцагі паступова пашырылі свае ўладанні на ўсход, заваявалі землі люцічаў, пачалася іх [[германізацыя]]. == Гл. таксама == * [[Крыжовы паход супраць славян]] * [[Язычніцкія паўстанні ў Польшчы|Язычніцкія паўстанні]] * [[Заходнія славяне]] * [[Палабскія славяне]] == Спасылкі == [[Катэгорыя:Люцічы|*]] [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі]] [[Катэгорыя:Славянскія плямёны]] [[Катэгорыя:Заходнеславянскія плямёны]] <references />{{Славянскія плямёны}} o1qxbycoi8s4wjq6f5pvc3xghj9algv 5227342 5227205 2026-10-26T14:30:59Z Voūk12 159072 5227342 wikitext text/x-wiki [[Файл:Лехитские-племена-в-XI-веке.png|right|300px|thumb|Карта рассялення ляхіцкіх плямёнаў]] '''Лю́цічы''' (''вільцы'', ''велеты'') — саюз [[заходнія славяне|заходнеславянскіх]] плямёнаў. [[Этнонім]] магчыма паходзіць ад старажытнаславянскага «людцы», альбо «людзі», або "лютыя" . Саманазвы "вілцы" хутчэй паходзіць ад [[Стараславянская мова|стараслав.]] ''vlci'' ''- ваўкі'', "велеты" адпаведна беларускаму, украінскаму і стараславянскаму ''Vel(e)tъ'' - волат<ref>{{Кніга|загаловак=Lübke Ch., The Polabian alternative. Paganism between Christian Kingdoms, [у:] Europe around the year 1000, P. Urbańczyk (red.), Warszawa 2001, s. 383}}</ref>. Адзін з племянных саюзаў так званых [[палабы|палабскіх славян]] — [[славяне|славянскага]] насельніцтва сучаснай паўночнай, паўночна-заходняй і ўсходняй [[Германія|Германіі]] ў ІI - ХІІ ст. Мяркуецца, што паселішча плямёнаў велетаў, якое адбылося ў II стагоддзі нашай эры, упершыню было адлюстравана на карце александрыйскім географам Пталамеем<ref>{{Кніга|загаловак=G. Labuda, O zakresie rzekomych uprawnień Królestwa Niemieckiego i Marchii Brandenburskiej nad całym Pomorzem we wczesnym średniowieczu, „Roczniki Historyczne”, LXXIII, s. 20.}}</ref>. Велеты, верагодна, з'яўляюцца на гэтай карце пад назвай Уэлтай (Ουελται) і засялялі [[Памор'е, Польшча|Памор'е]] ў ніжняй плыні ракі [[Вісла|Віслы]]. Магчыма, ужо ў VI стагоддзі, і, безумоўна, ужо ў VII стагоддзі, гэтыя плямёны мігравалі на захад, у рэшце рэшт пасяліліся на захад ад ніжняга плыні ракі [[Одра]] да канца VIII стагоддзя<ref>{{Кніга|загаловак=G. Labuda, O zakresie rzekomych uprawnień..., s. 22}}</ref>. У цэлым, тэрыторыя, заселеная з таго часу плямёнамі (верагодна) велетаў (якія, верагодна, можна часткова ідэнтыфікаваць з люцічамі)<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem do 1002 r., „Slavia Antiqua”, t. 47, s. 23}}</ref>, мяжавала з плямёнамі [[Бодрычы|абадрытаў]] на захадзе і была абмежавана ракой Одэр на ўсходзе. На поўначы гэтыя тэрыторыі датыкаліся ўзбярэжжа Балтыйскага мора, а на поўдні — з раёнамі, заселенымі [[Лужычане|сербскімі]] плямёнамі<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 21–22.}}</ref>. Акрамя люцічаў, у склад палабскіх славян уваходзілі племянныя саюзы [[бодрычы| бодрычаў]] (абадрытаў, рарагаў або рэрэкаў) і [[лужычане]] (лужыцкія сербы, мільчане або проста сербы). Самі люцічы складаліся з [[даленчане|даленчан]], [[ратары|ратараў]], [[укране|укран]], [[хіжане|хіжан]] і [[чэразпеняне|чэразпенян]]. Люцічы пражывалі на тэрыторыях цяперашніх нямецкіх федэральных земляў [[Мекленбург-Пярэдняя Памеранія]] і [[Брандэнбург]] (поўнач Брандэнбурга). Абедзве зямлі знаходзяцца ва ўсходняй [[Германія|Германіі]]. [[Файл:Marchia Wschodnia ok. 1000.svg|міні|Усходняя марка каля 1000 г.]] Цэнтрам саюза люцічаў было свяцілішча Радагост, у якім пачытаўся бог [[Сварожыч]]. Усе рашэнні прымаліся на вялікім племянным зборы, а цэнтральная ўлада адсутнічала. Таксама адной з сталіц люцічаў з'яўляўся горад [[Аркона]], які размяшчаўся на востраве [[Руген]] ([[славяне|славянская]] назва Руян) са свяцілішчам бога [[Святавіт]]а. Гэты горад быў разбураны датчанамі пры каралі [[Вальдэмар I Вялікі| Вальдэмары I]], падчас войнаў, якія праводзілі нямецкія дзяржавы, што ўжо прынялі на той момант [[хрысціянства]], супраць земляў [[палабы|палабскіх славян]], з мэтай далучэння гэтых багатых земляў да нямецкіх дзяржаў і звароту мясцовага насельніцтва ў хрысціянства. Датчане, у прыватнасці, прымалі ўдзел у гэтых войнах пераследуючы сваю мэту, акрамя распаўсюджвання хрысціянства, яшчэ і абарону ад люцічаў, а таксама помста за напады і спусташэнні, якія да гэтага здзяйснялі люцічы ў стаўленні да [[Данія|Даніі]]; нарэшце, мэтай з'яўлялася вызваленне ад даніны, якую выплачвалі люцічам некаторыя дацкія правінцыі. Гл. таксама [[руяне]]. [[Баварскі географ]] дае, што ў землях люцічаў- велетаў было 95 [[Грод|гродаў]]. Сталіцай была [[Брэнна]]. У часы [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] (рубеж VIII і IX стагоддзяў) паганскія велеты стварылі саюз з чатырох славянскіх плямёнаў, варожых [[Франкская дзяржава|Франкскай дзяржаве]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=1826|загаловак=S. Zakrzewski, Opis grodów i terytoriów z północnej strony Dunaju czyli tzw. Geograf bawarski, Lwów 1917}}</ref>. Уварванне Карла Вялікага на землі велетаў у 789 годзе, верагодна, адбывалася ў двух напрамках. Аблога Брэны, якую тады можна вызначыць як галоўны цэнтр Драгавіта, і яе захоп з дапамогай фрызскага флоту, верагодна, былі адной з частак франкска-велецкай барацьбы. Другая частка, верагодна, была маршам сухапутных войскаў углыб тэрыторыі велетаў. Пасля іх паразы Карл Вялікі не зрабіў ніякіх спроб ахрысціць гэтыя славянскія супольнасці, а проста падпарадкаваў іх палітычна Каралінгскай дзяржаве, заручыўшыся дапамогай суседніх абадрытаў, і прыняў рашэнне аб прызначэнні найважнейшых палітычных прадстаўнікоў велетаў, абраных на сходзе. Пасля гэтага велетам удалося зрынуць імперскі сюзерэнітэт. Паміж Каралеўствам Усходніх Франкаў і славянамі, якім узначальвалі ў той час князі: Мілагост, Калодрог і Люб, адбываліся частыя сутыкненні<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 24–25}}</ref>. Аднак у сярэдзіне IX (магчыма, з-за спынення франкскай пагрозы) або ў X стагоддзі саюз, відавочна, распаўся і больш не ўяўляў сабой палітычную адзінку, і людзі, якія насялялі былыя велецкія тэрыторыі, адчувалі больш цесную сувязь з асобнымі плямёнамі, якія ўваходзілі ў яго склад<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, The Polabian alternative..., s. 380}}</ref>. Назва Велеты, якая з'яўляецца спарадычна ў запісах X стагоддзя (пад гадамі 929, 955 і 995), можа сведчыць аб тым, што існаванне гэтай федэрацыі ўсё яшчэ меркавалася ў межах імперыі. З іншага боку, у той час плямёны, якія калісьці ўтварылі гэты саюз, выступалі супраць пашырэння імперыі, але, здаецца, рабілі гэта паасобку. У выніку распаду гэтага саюза паўночнавелетскія плямёны, верагодна, вярнуліся да сацыялістычнай сістэмы з вырашальнай роляй кіраўнікоў родаў і святароў. Наймагутнейшым племем саюзу велетаў у X стагоддзі былі стадоры, якія з пачатку таго ж стагоддзя дамінавалі ў рэгіёне ракі [[Гафель рака|Гафель]]. Іх правадыром, хутчэй за ўсё, была хрысціянская дынастыя, звязаная з чэшскімі [[Пржэмыславічы|Пржэмыславічамі]] і кіраўнікамі [[Паўночная марка|Паўночнай маркі]], сям'ёй Хальдэнслебен, якая кіравала племем Брэна<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, The Polabian alternative..., s. 380, 382.}}</ref>. Пашырэнне [[Свяшчэнная Рымская імперыя|імперыі]] — як палітычнае, так і царкоўнае — на землі паміж рэкамі Эльба, Заале і Одэр падчас праўлення першых [[Саксонская дынастыя|Людофінгаў]] — [[Генрых Птушнік|Генрыха I]], і асабліва [[Атон I Вялікі|Атона I]] — выклікала супраціў з боку плямёнаў Велетаў, асабліва рэдараў. Першай ваеннай акцыяй Генрыха была экспедыцыя супраць іх зімой 928/929 года, якая завяршылася захопам галоўнай цытадэлі стадораў, [[Брандэнбург-на-Хафелі|Брандэнбурга]] (Брэна), і прызнаннем племем паразы. У той жа час тэрыторыі, заселеныя рэдарамі, былі падпарадкаваны імперыі ў выніку экспедыцыі легата Бернарда. Гэтыя дзеянні, хутчэй за ўсё, былі прадыктаваны жаданнем Саксонскай дынастыі праверыць новыя метады вядзення вайны (кавалерыйскія сутычкі) перад абліччам набліжэння сутыкнення з венграмі<ref>{{Кніга|загаловак=G. Althoff, Ottonowie. Władza królewska bez państwa, Warszawa 2009, s. 43}}</ref>. Тым не менш, рэдары былі галоўнымі ініцыятарамі паўстання палабскіх плямёнаў у 929 годзе, якія пайшлі ў наступ на заходнім беразе Эльбы, захілі і разбурылі замак Вальслебен і забілі усіх яго жыхароў). Іх дзеянні, хутчэй за ўсё, былі звязаны з прысутнасцю Генрыха на чэшска-палабскай мяжы ў той час. Гэтую акцыю варта лічыць вырашальнай з пункту гледжання кіраўніцтва рэдараў ва ўсіх антынямецкіх акцыях у палабскім рэгіёне<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część IV: Tęgomir..., s. 12.}}</ref>. Хуткае ўмяшанне завяршылася паразай рэдараў у бітве пад Ланчынам (цяпер Ленцэн) 4 верасня 929 года і гібеллю ўсіх захопленых славян<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część IV: Tęgomir..., s. 12.}}</ref>, а ў 936 годзе яны сталі аб'ектам чарговага ўварвання Атона I, якое, верагодна, было няўдалым. Рэдары былі вядучым племем у славянскім паўстанні 936–940 гадоў. Хутчэй за ўсё, нягледзячы на ​​супрацоўніцтва рэдараў з іх заходнімі славянскімі суседзямі, [[Бодрычы|абадрытамі]], у барацьбе супраць Імперыі ў 929 і 936 гадах, апошнія таксама распачалі экспансіянісцкую дзейнасць на тэрыторыі Чэрэзпенян і Хіжан. Аднак гэтая экспансія была стрыманы ўзрастаючай роляй рэдараў, якія лічылі гэтую дзейнасць як мінімум нязручнай, тым больш што абадрыты ў той час мелі тэндэнцыі, якія былі як кансалідацыйнымі, так і, перш за ўсё, прахрысціянскімі<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część V: Nakon, czyli Obodrzyci ponownie na drodze do własnego bytu, „Przegląd Zachodniopomorski”, t. 21 (50), z. 3, s. 9.}}</ref>. Імператары таксама спадзяваліся распаўсюдзіць свой уплыў на велецкія тэрыторыі, карыстаючыся, сярод іншага, навяртаннем мясцовых князёў. У паўднёвым рэгіёне Велеты стадоры атрымалі такую ​​дапамогу ад князя Тэгаміра каля 940 года, што прывяло да падпарадкавання велецкіх плямёнаў, верагодна, у тым ліку і рэдараў. З ростам уплыву ў палабскім рэгіёне імперская падтрымка славянскіх дваран стала другаснай<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, Powstanie i istota Związku Luciców..., s. 53}}</ref>. У той час у рэгіёне Велеты існавала некалькі цэнтраў незалежнай палітычнай дзейнасці — акрамя паўночных плямёнаў Велеты, сканцэнтраваных вакол Рэдараў, існавалі таксама стодаране, спрэвіяне і укры<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 29–30}}</ref>. Магчыма, што прыкладна ў сярэдзіне X стагоддзя паляцкія ўладары таксама пачалі пашырацца ў паўночна-ўсходні рэгіён Велеты, пачынаючы пасля акупацыі [[Любуская зямля|Любускай зямлі]] ўладарамі [[Пясты|Пястаў]]. Гэта, верагодна, яшчэ больш павялічыла рызыку страты суверэнітэту паўночных плямёнаў Велетаў. У 955 годзе, з-за боязі страціць сваю культурную незалежнасць, славяне (на чале з абадрытамі ў той час) выйшлі на бой і прайгралі бітву пры Рэзекніцы (Ракшы), у якой на баку велетаў удзельнічалі чэрапяне і даленжане, і, хутчэй за ўсё, рэдары. Яшчэ адна імператарская экспедыцыя ў 957 годзе і магчымыя ў наступныя гады (да 960 года) не прывялі да змены становішча паўночных плямёнаў велетаў, як і верагодная вайна рэдараў з Імперыяй у 967 годзе. У сваю чаргу, магчыма, ужо ў 963 годзе ваенныя дзеянні паміж рэдарамі і [[Мешка I|Мешкам I]] скончыліся; гэтыя дзеянні плямёнаў велетаў, верагодна, абмяжоўваліся помстамі і рабаўніцкімі экспедыцыямі ў непасрэднай блізкасці ад іх тэрыторый. Гэтыя падзеі, верагодна, дазволілі паступова ўмацоўваючайся Вялецкаму саюзу распачаць дзеянні супраць Імперыі ў 963–967 гадах<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 20-31}}</ref>. Імперыя не змагла дасягнуць ніякіх пацыфікацыі паўночна-ўсходніх палабскіх тэрыторый, ні праз стварэнне царкоўнай арганізацыі (стварэнне біскупстваў у Брэне і Гавельбергу ў 948 годзе або арцыбіскупства ў [[Магдэбург|Магдэбургу]] ў 968 годзе), ні праз стварэнне марак, ні нават праз ціск [[Атон I Вялікі|Атона I]] на імперскіх дваран (ліст ад 18 студзеня 968 года), каб хутка дасягнуць пераможгі ва узброенай канфрантацыі з рэдарамі, што за гады пасля бітвы на Рэзекніцы сталі галоўным цэнтрам супраціву. Рэдары, заставаліся ўнутрана незалежнымі (яны плацілі даніну) і знаходзіліся па-за хрысціянскай царкоўнай арганізацыяй да 968 года. Пасля гэтага года сітуацыя змянілася ў выніку таго, што нядаўна створаная Магдэбурскае біскупства ахапіла паўночна-ўсходнія палабскія землі. Праўленне імператара Атона II у 973 годзе пачалося з адмовы ад спроб падпарадкаваць плямёны велетаў. Мяркуецца, што ў 1070-х гадах у выніку гэтых падзей у рэдараў з'явілася добрая магчымасць рэарганізаваць адносіны сярод велетаў, палітычна кансалідаваць гэтыя тэрыторыі і падрыхтаваць узброенае паўстанне ў 983 годзе. Акрамя таго, яны, верагодна, мелі ў той час стабільную эканамічную базу, пра што сведчыць тое, што мясцовыя плямёны плацілі даніну імперыі срэбрам. З іншага боку, узрастаючая пагроза, якую паўночныя плямёны велетаў уяўлялі для суседніх дзяржаў у канцы 1070-х гадоў, прывяла да іх усё большай ізаляцыі і фарміравання сістэмы шлюбных саюзаў супраць іх саюза сярод яго суседзяў<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 21, 31–32}}</ref>. Люцічы ўзначалілі славянскае паўстанне [[983]] года супраць нямецкай каланізацыі земляў усходняй [[Эльба|Эльбы]], у выніку якога яны увайшлі ў саюз з [[Бодрычы|абадрытамі]] і чэхамі [[:pl:Bolesław_II_Pobożny|Баляслава Пабожнага,]] а масіраваная нямецкая каланізацыя прыпынілася амаль на дзвесце гадоў. У саюзе зчэхамі яны біліся не толькі з немцамі, але і з [[Пясты|Пястамі]] за Сілезію. Барацьба некалькі дзесяцігоддяў была ўдалай. [[Генрых II Святы|Генрых II]] не спрабаваў іх заняволіць, а наадварот перавабіў іх грашыма і падарункамі на свой бок у барацьбе супраць [[Польшча|Польшчы]] [[Баляслаў I Храбры|Баляслава Храбрага]]. Смерць [[Атон III|Атона III]] у 1002 годзе змяніла становішча плямёнаў велетаў. 28 сакавіка 1003 года ў Кведлінбургу, куды прыбыло некалькі пасланцоў люцічаў, быў заключаны саюз паміж іх былымі ворагамі — новым нямецкім каралём Генрыхам II і паганскай Велецкай лігай — супраць [[Баляслаў I Храбры|Баляслава Храбрага]]. Гэта анулявала пагадненні Гнезненскага кангрэса 1000 года і прывяло да перастаноўкі саюзаў у Цэнтральнай Еўропе. Такім чынам, паганскія люцічы сталі саюзнікамі найважнейшага свецкага прадстаўніка хрысціянскага свету, і сама гэтая падзея паклала пачатак пятнаццацігадовым польска-германскім войнам (1003–1018). Прыняцце Імперыяй сітуацыі, якая склалася ў паўночным Пальбе, азначала, што паганства працягвала існаваць у гэтых тэрыторыях яшчэ 150 гадоў. Аднак за гэты час вілеты не змаглі дасягнуць нічога большага, чым libertas more Liuticio (свабода ў стылі вілетаў). Узнікненне люцысцкай ідэнтычнасці, сканцэнтраванай вакол храма ў Радогошчы, які меў падобнае сімвалічнае значэнне да дынастый у іншых славянскіх краінах Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, не спыніла распад люціцкай арганізацыі. Больш за тое, менавіта моцнае становішча радагошчанскага храма і выніковае дамінаванне племені рэдараў у федэрацыі прывялі да пачатку грамадзянскай вайны ў 1056/1057 гадах, што паклала пачатак заняпаду федэрацыі. Незадоўга да грамадзянскай вайны ў 1056 годзе саюзныя войскі Велетскай канфедэрацыі супраціўляліся магутнай нямецкай арміі пад камандаваннем Вільгельма, маркграфа [[Паўночная марка|Паўночнай Маркі]]. Яны разграмілі саксонскія войскі ля зліцця рэк Гафель і Эльба каля цытадэлі Пшэнцлаў. Радары і даленжане звярнуліся да сваіх хрысціянскіх суседзяў (саксаў, абадрытаў і датчан) па дапамогу ў міратворчасці, што стала момантам, калі барацьба за перавагу ў федэрацыі стала важнейшай за супольнасць<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, Powstanie i istota Związku Luciców..., s. 62}}</ref>. У пэўнай ступені праграмнае стварэнне люцічскай ідэнтычнасці, улічваючы ўсё яшчэ моцную ідэнтычнасць асобных плямёнаў, якія ўваходзілі ў яе склад, у сярэдзіне XI стагоддзя, скончылася няўдачай. У запісах 1170-х гадоў сучаснага летапісца Адама Брэменскага ўсе плямёны, якія калісьці складалі люціцкую супольнасць, цяпер пералічаныя асобна, а сама назва цяпер выконвае толькі тапаграфічную функцыю. Аднак больш за паўстагоддзя люцічы перашкаджалі падпарадкаванню палабскіх тэрыторый, асабліва паўночных, суседнім краінам: Свяшчэннай Рымскай імперыяй, Багеміяй, Польшчай і Даніяй. Ваенныя і палітычныя поспехі ўзмацнілі ў люцічах прыхільнасць [[паганства|паганству]] і паганскім звычаям, што адносілася і да роднасных [[бодрычы|бодрычаў]]. Аднак у [[1050-я|1050-х]] сярод складовых плямёнаў люцічаў вялася міжусобная вайна яка падарвала іх становішча. Саюз хутка губляў моц і ўплыў. Заваяванне земляў люцічаў аж да дгродаў Дымін і [[Вольгаст|Валагаш]]<nowiki/>ч на паўднёвым захадзе войскамі паморскага герцага [[Варціслаў I|Варціслава I]] і падтрымліваўшымі яго сіламі польскага князя [[Баляслаў III Крывавусты|Баляслава III Крывавустага]] датуецца перыядам пасля 1119 года. Цэнтральнае свяцілішча было разбурана [[саксы|саксонскім]] герцагам [[Лотар II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Лотарам]] у [[1125]] годзе, саюз канчаткова распаўся. На тэрыторыях, падпарадкаваных [[Брандэнбургскае біскупства|біскупству Брандэнбурга]], [[Ота Бамбергскі]] ў 1128 годзе правёў хрысціянізацыю. Яна ахапіла, сярод іншага, Вологст і [[:pl:Gützkow|Гуцкоў]], а таксама тэрыторыі племені [[Укране|Укранаў (]]Вкшан). На працягу наступных дзесяцігоддзяў саксонскія герцагі паступова пашырылі свае ўладанні на ўсход, заваявалі землі люцічаў, пачалася іх [[германізацыя]]. == Гл. таксама == * [[Крыжовы паход супраць славян]] * [[Язычніцкія паўстанні ў Польшчы|Язычніцкія паўстанні]] * [[Заходнія славяне]] * [[Палабскія славяне]] == Спасылкі == [[Катэгорыя:Люцічы|*]] [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі]] [[Катэгорыя:Славянскія плямёны]] [[Катэгорыя:Заходнеславянскія плямёны]] <references />{{Славянскія плямёны}} 4si5n6js4r86q3lwp7n6juodohwoh8r 5227353 5227342 2026-10-26T14:41:55Z Voūk12 159072 5227353 wikitext text/x-wiki [[Файл:Лехитские-племена-в-XI-веке.png|right|300px|thumb|Карта рассялення ляхіцкіх плямёнаў]] '''Лю́цічы''' (''вільцы'', ''велеты'') (ням.) — саюз [[заходнія славяне|заходнеславянскіх]] плямёнаў. [[Этнонім]] магчыма паходзіць ад старажытнаславянскага «людцы», альбо «людзі», альбо "лютыя" . Саманазвы "вілцы" ({{lang-de|Wilzen, Wilsen, Wilciken, Wilkinen}}''Wilzen, Wilsen, Wilciken, Wilkinen'') хутчэй паходзіць ад [[Стараславянская мова|стараслав.]] ''vlci'' ''- ваўкі'', або "велеты" ({{lang-de|Wieleten, Welataben}}''Wieleten, Welataben''; {{lang-pl|Wieleci}}''Wieleci'') адпаведна беларускаму, украінскаму і стараславянскаму ''Vel(e)tъ'' - волат<ref>{{Кніга|загаловак=Lübke Ch., The Polabian alternative. Paganism between Christian Kingdoms, [у:] Europe around the year 1000, P. Urbańczyk (red.), Warszawa 2001, s. 383}}</ref>. Адзін з племянных саюзаў так званых [[палабы|палабскіх славян]] — [[славяне|славянскага]] насельніцтва сучаснай паўночнай, паўночна-заходняй і ўсходняй [[Германія|Германіі]] ў ІI - ХІІ ст. Мяркуецца, што паселішча плямёнаў велетаў, якое адбылося ў II стагоддзі нашай эры, упершыню было адлюстравана на карце александрыйскім географам Пталамеем<ref>{{Кніга|загаловак=G. Labuda, O zakresie rzekomych uprawnień Królestwa Niemieckiego i Marchii Brandenburskiej nad całym Pomorzem we wczesnym średniowieczu, „Roczniki Historyczne”, LXXIII, s. 20.}}</ref>. Велеты, верагодна, з'яўляюцца на гэтай карце пад назвай Уэлтай (Ουελται) і засялялі [[Памор'е, Польшча|Памор'е]] ў ніжняй плыні ракі [[Вісла|Віслы]]. Магчыма, ужо ў VI стагоддзі, і, безумоўна, ужо ў VII стагоддзі, гэтыя плямёны мігравалі на захад, у рэшце рэшт пасяліліся на захад ад ніжняга плыні ракі [[Одра]] да канца VIII стагоддзя<ref>{{Кніга|загаловак=G. Labuda, O zakresie rzekomych uprawnień..., s. 22}}</ref>. Нямецкія і лацінамоўныя крыніцы часта ўжываюць да іх назву [[венеды]]. З Х ст. іх племяны саюз часцей называлі люцічы. Да ХІІ ст. заставаліся паганцамі. У цэлым, тэрыторыя, заселеная з таго часу плямёнамі (верагодна) велетаў (якія, верагодна, можна часткова ідэнтыфікаваць з люцічамі)<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem do 1002 r., „Slavia Antiqua”, t. 47, s. 23}}</ref>, мяжавала з плямёнамі [[Бодрычы|абадрытаў]] на захадзе і была абмежавана ракой Одэр на ўсходзе. На поўначы гэтыя тэрыторыі датыкаліся ўзбярэжжа Балтыйскага мора, а на поўдні — з раёнамі, заселенымі [[Лужычане|сербскімі]] плямёнамі<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 21–22.}}</ref>. Акрамя люцічаў, у склад палабскіх славян уваходзілі племянныя саюзы [[бодрычы| бодрычаў]] (абадрытаў, рарагаў або рэрэкаў) і [[лужычане]] (лужыцкія сербы, мільчане або проста сербы). Самі люцічы складаліся з [[даленчане|даленчан]], [[ратары|ратараў]], [[укране|укран]], [[хіжане|хіжан]] і [[чэразпеняне|чэразпенян]]. Люцічы пражывалі на тэрыторыях цяперашніх нямецкіх федэральных земляў [[Мекленбург-Пярэдняя Памеранія]] і [[Брандэнбург]] (поўнач Брандэнбурга). Абедзве зямлі знаходзяцца ва ўсходняй [[Германія|Германіі]]. [[Файл:Marchia Wschodnia ok. 1000.svg|міні|Усходняя марка каля 1000 г.]] Цэнтрам саюза люцічаў было свяцілішча Радагост, у якім пачытаўся бог [[Сварожыч]]. Усе рашэнні прымаліся на вялікім племянным зборы, а цэнтральная ўлада адсутнічала. Таксама адной з сталіц люцічаў з'яўляўся горад [[Аркона]], які размяшчаўся на востраве [[Руген]] ([[славяне|славянская]] назва Руян) са свяцілішчам бога [[Святавіт]]а. Гэты горад быў разбураны датчанамі пры каралі [[Вальдэмар I Вялікі| Вальдэмары I]], падчас войнаў, якія праводзілі нямецкія дзяржавы, што ўжо прынялі на той момант [[хрысціянства]], супраць земляў [[палабы|палабскіх славян]], з мэтай далучэння гэтых багатых земляў да нямецкіх дзяржаў і звароту мясцовага насельніцтва ў хрысціянства. Датчане, у прыватнасці, прымалі ўдзел у гэтых войнах пераследуючы сваю мэту, акрамя распаўсюджвання хрысціянства, яшчэ і абарону ад люцічаў, а таксама помста за напады і спусташэнні, якія да гэтага здзяйснялі люцічы ў стаўленні да [[Данія|Даніі]]; нарэшце, мэтай з'яўлялася вызваленне ад даніны, якую выплачвалі люцічам некаторыя дацкія правінцыі. Гл. таксама [[руяне]]. [[Баварскі географ]] дае, што ў землях люцічаў- велетаў было 95 [[Грод|гродаў]]. Сталіцай была [[Брэнна]]. У часы [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] (рубеж VIII і IX стагоддзяў) паганскія велеты стварылі саюз з чатырох славянскіх плямёнаў, варожых [[Франкская дзяржава|Франкскай дзяржаве]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=1826|загаловак=S. Zakrzewski, Opis grodów i terytoriów z północnej strony Dunaju czyli tzw. Geograf bawarski, Lwów 1917}}</ref>. Уварванне Карла Вялікага на землі велетаў у 789 годзе, верагодна, адбывалася ў двух напрамках. Аблога Брэны, якую тады можна вызначыць як галоўны цэнтр Драгавіта, і яе захоп з дапамогай фрызскага флоту, верагодна, былі адной з частак франкска-велецкай барацьбы. Другая частка, верагодна, была маршам сухапутных войскаў углыб тэрыторыі велетаў. Пасля іх паразы Карл Вялікі не зрабіў ніякіх спроб ахрысціць гэтыя славянскія супольнасці, а проста падпарадкаваў іх палітычна Каралінгскай дзяржаве, заручыўшыся дапамогай суседніх абадрытаў, і прыняў рашэнне аб прызначэнні найважнейшых палітычных прадстаўнікоў велетаў, абраных на сходзе. Пасля гэтага велетам удалося зрынуць імперскі сюзерэнітэт. Паміж Каралеўствам Усходніх Франкаў і славянамі, якім узначальвалі ў той час князі: Мілагост, Калодрог і Люб, адбываліся частыя сутыкненні<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 24–25}}</ref>. Аднак у сярэдзіне IX (магчыма, з-за спынення франкскай пагрозы) або ў X стагоддзі саюз, відавочна, распаўся і больш не ўяўляў сабой палітычную адзінку, і людзі, якія насялялі былыя велецкія тэрыторыі, адчувалі больш цесную сувязь з асобнымі плямёнамі, якія ўваходзілі ў яго склад<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, The Polabian alternative..., s. 380}}</ref>. Назва Велеты, якая з'яўляецца спарадычна ў запісах X стагоддзя (пад гадамі 929, 955 і 995), можа сведчыць аб тым, што існаванне гэтай федэрацыі ўсё яшчэ меркавалася ў межах імперыі. З іншага боку, у той час плямёны, якія калісьці ўтварылі гэты саюз, выступалі супраць пашырэння імперыі, але, здаецца, рабілі гэта паасобку. У выніку распаду гэтага саюза паўночнавелетскія плямёны, верагодна, вярнуліся да сацыялістычнай сістэмы з вырашальнай роляй кіраўнікоў родаў і святароў. Наймагутнейшым племем саюзу велетаў у X стагоддзі былі стадоры, якія з пачатку таго ж стагоддзя дамінавалі ў рэгіёне ракі [[Гафель рака|Гафель]]. Іх правадыром, хутчэй за ўсё, была хрысціянская дынастыя, звязаная з чэшскімі [[Пржэмыславічы|Пржэмыславічамі]] і кіраўнікамі [[Паўночная марка|Паўночнай маркі]], сям'ёй Хальдэнслебен, якая кіравала племем Брэна<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, The Polabian alternative..., s. 380, 382.}}</ref>. Пашырэнне [[Свяшчэнная Рымская імперыя|імперыі]] — як палітычнае, так і царкоўнае — на землі паміж рэкамі Эльба, Заале і Одэр падчас праўлення першых [[Саксонская дынастыя|Людофінгаў]] — [[Генрых Птушнік|Генрыха I]], і асабліва [[Атон I Вялікі|Атона I]] — выклікала супраціў з боку плямёнаў Велетаў, асабліва рэдараў. Першай ваеннай акцыяй Генрыха была экспедыцыя супраць іх зімой 928/929 года, якая завяршылася захопам галоўнай цытадэлі стадораў, [[Брандэнбург-на-Хафелі|Брандэнбурга]] (Брэна), і прызнаннем племем паразы. У той жа час тэрыторыі, заселеныя рэдарамі, былі падпарадкаваны імперыі ў выніку экспедыцыі легата Бернарда. Гэтыя дзеянні, хутчэй за ўсё, былі прадыктаваны жаданнем Саксонскай дынастыі праверыць новыя метады вядзення вайны (кавалерыйскія сутычкі) перад абліччам набліжэння сутыкнення з венграмі<ref>{{Кніга|загаловак=G. Althoff, Ottonowie. Władza królewska bez państwa, Warszawa 2009, s. 43}}</ref>. Тым не менш, рэдары былі галоўнымі ініцыятарамі паўстання палабскіх плямёнаў у 929 годзе, якія пайшлі ў наступ на заходнім беразе Эльбы, захілі і разбурылі замак Вальслебен і забілі усіх яго жыхароў). Іх дзеянні, хутчэй за ўсё, былі звязаны з прысутнасцю Генрыха на чэшска-палабскай мяжы ў той час. Гэтую акцыю варта лічыць вырашальнай з пункту гледжання кіраўніцтва рэдараў ва ўсіх антынямецкіх акцыях у палабскім рэгіёне<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część IV: Tęgomir..., s. 12.}}</ref>. Хуткае ўмяшанне завяршылася паразай рэдараў у бітве пад Ланчынам (цяпер Ленцэн) 4 верасня 929 года і гібеллю ўсіх захопленых славян<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część IV: Tęgomir..., s. 12.}}</ref>, а ў 936 годзе яны сталі аб'ектам чарговага ўварвання Атона I, якое, верагодна, было няўдалым. Рэдары былі вядучым племем у славянскім паўстанні 936–940 гадоў. Хутчэй за ўсё, нягледзячы на ​​супрацоўніцтва рэдараў з іх заходнімі славянскімі суседзямі, [[Бодрычы|абадрытамі]], у барацьбе супраць Імперыі ў 929 і 936 гадах, апошнія таксама распачалі экспансіянісцкую дзейнасць на тэрыторыі Чэрэзпенян і Хіжан. Аднак гэтая экспансія была стрыманы ўзрастаючай роляй рэдараў, якія лічылі гэтую дзейнасць як мінімум нязручнай, тым больш што абадрыты ў той час мелі тэндэнцыі, якія былі як кансалідацыйнымі, так і, перш за ўсё, прахрысціянскімі<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część V: Nakon, czyli Obodrzyci ponownie na drodze do własnego bytu, „Przegląd Zachodniopomorski”, t. 21 (50), z. 3, s. 9.}}</ref>. Імператары таксама спадзяваліся распаўсюдзіць свой уплыў на велецкія тэрыторыі, карыстаючыся, сярод іншага, навяртаннем мясцовых князёў. У паўднёвым рэгіёне Велеты стадоры атрымалі такую ​​дапамогу ад князя Тэгаміра каля 940 года, што прывяло да падпарадкавання велецкіх плямёнаў, верагодна, у тым ліку і рэдараў. З ростам уплыву ў палабскім рэгіёне імперская падтрымка славянскіх дваран стала другаснай<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, Powstanie i istota Związku Luciców..., s. 53}}</ref>. У той час у рэгіёне Велеты існавала некалькі цэнтраў незалежнай палітычнай дзейнасці — акрамя паўночных плямёнаў Велеты, сканцэнтраваных вакол Рэдараў, існавалі таксама стодаране, спрэвіяне і укры<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 29–30}}</ref>. Магчыма, што прыкладна ў сярэдзіне X стагоддзя паляцкія ўладары таксама пачалі пашырацца ў паўночна-ўсходні рэгіён Велеты, пачынаючы пасля акупацыі [[Любуская зямля|Любускай зямлі]] ўладарамі [[Пясты|Пястаў]]. Гэта, верагодна, яшчэ больш павялічыла рызыку страты суверэнітэту паўночных плямёнаў Велетаў. У 955 годзе, з-за боязі страціць сваю культурную незалежнасць, славяне (на чале з абадрытамі ў той час) выйшлі на бой і прайгралі бітву пры Рэзекніцы (Ракшы), у якой на баку велетаў удзельнічалі чэрапяне і даленжане, і, хутчэй за ўсё, рэдары. Яшчэ адна імператарская экспедыцыя ў 957 годзе і магчымыя ў наступныя гады (да 960 года) не прывялі да змены становішча паўночных плямёнаў велетаў, як і верагодная вайна рэдараў з Імперыяй у 967 годзе. У сваю чаргу, магчыма, ужо ў 963 годзе ваенныя дзеянні паміж рэдарамі і [[Мешка I|Мешкам I]] скончыліся; гэтыя дзеянні плямёнаў велетаў, верагодна, абмяжоўваліся помстамі і рабаўніцкімі экспедыцыямі ў непасрэднай блізкасці ад іх тэрыторый. Гэтыя падзеі, верагодна, дазволілі паступова ўмацоўваючайся Вялецкаму саюзу распачаць дзеянні супраць Імперыі ў 963–967 гадах<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 20-31}}</ref>. Імперыя не змагла дасягнуць ніякіх пацыфікацыі паўночна-ўсходніх палабскіх тэрыторый, ні праз стварэнне царкоўнай арганізацыі (стварэнне біскупстваў у Брэне і Гавельбергу ў 948 годзе або арцыбіскупства ў [[Магдэбург|Магдэбургу]] ў 968 годзе), ні праз стварэнне марак, ні нават праз ціск [[Атон I Вялікі|Атона I]] на імперскіх дваран (ліст ад 18 студзеня 968 года), каб хутка дасягнуць пераможгі ва узброенай канфрантацыі з рэдарамі, што за гады пасля бітвы на Рэзекніцы сталі галоўным цэнтрам супраціву. Рэдары, заставаліся ўнутрана незалежнымі (яны плацілі даніну) і знаходзіліся па-за хрысціянскай царкоўнай арганізацыяй да 968 года. Пасля гэтага года сітуацыя змянілася ў выніку таго, што нядаўна створаная Магдэбурскае біскупства ахапіла паўночна-ўсходнія палабскія землі. Праўленне імператара Атона II у 973 годзе пачалося з адмовы ад спроб падпарадкаваць плямёны велетаў. Мяркуецца, што ў 1070-х гадах у выніку гэтых падзей у рэдараў з'явілася добрая магчымасць рэарганізаваць адносіны сярод велетаў, палітычна кансалідаваць гэтыя тэрыторыі і падрыхтаваць узброенае паўстанне ў 983 годзе. Акрамя таго, яны, верагодна, мелі ў той час стабільную эканамічную базу, пра што сведчыць тое, што мясцовыя плямёны плацілі даніну імперыі срэбрам. З іншага боку, узрастаючая пагроза, якую паўночныя плямёны велетаў уяўлялі для суседніх дзяржаў у канцы 1070-х гадоў, прывяла да іх усё большай ізаляцыі і фарміравання сістэмы шлюбных саюзаў супраць іх саюза сярод яго суседзяў<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 21, 31–32}}</ref>. Люцічы ўзначалілі славянскае паўстанне [[983]] года супраць нямецкай каланізацыі земляў усходняй [[Эльба|Эльбы]], у выніку якога яны увайшлі ў саюз з [[Бодрычы|абадрытамі]] і чэхамі [[:pl:Bolesław_II_Pobożny|Баляслава Пабожнага,]] а масіраваная нямецкая каланізацыя прыпынілася амаль на дзвесце гадоў. У саюзе зчэхамі яны біліся не толькі з немцамі, але і з [[Пясты|Пястамі]] за Сілезію. Барацьба некалькі дзесяцігоддяў была ўдалай. [[Генрых II Святы|Генрых II]] не спрабаваў іх заняволіць, а наадварот перавабіў іх грашыма і падарункамі на свой бок у барацьбе супраць [[Польшча|Польшчы]] [[Баляслаў I Храбры|Баляслава Храбрага]]. Смерць [[Атон III|Атона III]] у 1002 годзе змяніла становішча плямёнаў велетаў. 28 сакавіка 1003 года ў Кведлінбургу, куды прыбыло некалькі пасланцоў люцічаў, быў заключаны саюз паміж іх былымі ворагамі — новым нямецкім каралём Генрыхам II і паганскай Велецкай лігай — супраць [[Баляслаў I Храбры|Баляслава Храбрага]]. Гэта анулявала пагадненні Гнезненскага кангрэса 1000 года і прывяло да перастаноўкі саюзаў у Цэнтральнай Еўропе. Такім чынам, паганскія люцічы сталі саюзнікамі найважнейшага свецкага прадстаўніка хрысціянскага свету, і сама гэтая падзея паклала пачатак пятнаццацігадовым польска-германскім войнам (1003–1018). Прыняцце Імперыяй сітуацыі, якая склалася ў паўночным Пальбе, азначала, што паганства працягвала існаваць у гэтых тэрыторыях яшчэ 150 гадоў. Аднак за гэты час вілеты не змаглі дасягнуць нічога большага, чым libertas more Liuticio (свабода ў стылі вілетаў). Узнікненне люцысцкай ідэнтычнасці, сканцэнтраванай вакол храма ў Радогошчы, які меў падобнае сімвалічнае значэнне да дынастый у іншых славянскіх краінах Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, не спыніла распад люціцкай арганізацыі. Больш за тое, менавіта моцнае становішча радагошчанскага храма і выніковае дамінаванне племені рэдараў у федэрацыі прывялі да пачатку грамадзянскай вайны ў 1056/1057 гадах, што паклала пачатак заняпаду федэрацыі. Незадоўга да грамадзянскай вайны ў 1056 годзе саюзныя войскі Велетскай канфедэрацыі супраціўляліся магутнай нямецкай арміі пад камандаваннем Вільгельма, маркграфа [[Паўночная марка|Паўночнай Маркі]]. Яны разграмілі саксонскія войскі ля зліцця рэк Гафель і Эльба каля цытадэлі Пшэнцлаў. Радары і даленжане звярнуліся да сваіх хрысціянскіх суседзяў (саксаў, абадрытаў і датчан) па дапамогу ў міратворчасці, што стала момантам, калі барацьба за перавагу ў федэрацыі стала важнейшай за супольнасць<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, Powstanie i istota Związku Luciców..., s. 62}}</ref>. У пэўнай ступені праграмнае стварэнне люцічскай ідэнтычнасці, улічваючы ўсё яшчэ моцную ідэнтычнасць асобных плямёнаў, якія ўваходзілі ў яе склад, у сярэдзіне XI стагоддзя, скончылася няўдачай. У запісах 1170-х гадоў сучаснага летапісца Адама Брэменскага ўсе плямёны, якія калісьці складалі люціцкую супольнасць, цяпер пералічаныя асобна, а сама назва цяпер выконвае толькі тапаграфічную функцыю. Аднак больш за паўстагоддзя люцічы перашкаджалі падпарадкаванню палабскіх тэрыторый, асабліва паўночных, суседнім краінам: Свяшчэннай Рымскай імперыяй, Багеміяй, Польшчай і Даніяй. Ваенныя і палітычныя поспехі ўзмацнілі ў люцічах прыхільнасць [[паганства|паганству]] і паганскім звычаям, што адносілася і да роднасных [[бодрычы|бодрычаў]]. Аднак у [[1050-я|1050-х]] сярод складовых плямёнаў люцічаў вялася міжусобная вайна яка падарвала іх становішча. Саюз хутка губляў моц і ўплыў. Заваяванне земляў люцічаў аж да дгродаў Дымін і [[Вольгаст|Валагаш]]<nowiki/>ч на паўднёвым захадзе войскамі паморскага герцага [[Варціслаў I|Варціслава I]] і падтрымліваўшымі яго сіламі польскага князя [[Баляслаў III Крывавусты|Баляслава III Крывавустага]] датуецца перыядам пасля 1119 года. Цэнтральнае свяцілішча было разбурана [[саксы|саксонскім]] герцагам [[Лотар II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Лотарам]] у [[1125]] годзе, саюз канчаткова распаўся. На тэрыторыях, падпарадкаваных [[Брандэнбургскае біскупства|біскупству Брандэнбурга]], [[Ота Бамбергскі]] ў 1128 годзе правёў хрысціянізацыю. Яна ахапіла, сярод іншага, Вологст і [[:pl:Gützkow|Гуцкоў]], а таксама тэрыторыі племені [[Укране|Укранаў (]]Вкшан). На працягу наступных дзесяцігоддзяў саксонскія герцагі паступова пашырылі свае ўладанні на ўсход, заваявалі землі люцічаў, пачалася іх [[германізацыя]]. == Гл. таксама == * [[Крыжовы паход супраць славян]] * [[Язычніцкія паўстанні ў Польшчы|Язычніцкія паўстанні]] * [[Заходнія славяне]] * [[Палабскія славяне]] == Спасылкі == [[Катэгорыя:Люцічы|*]] [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі]] [[Катэгорыя:Славянскія плямёны]] [[Катэгорыя:Заходнеславянскія плямёны]] <references />{{Славянскія плямёны}} hx859tmlkdc8zjqnew789ruzitjxe7y 5227356 5227353 2026-10-26T14:43:47Z Voūk12 159072 5227356 wikitext text/x-wiki [[Файл:Лехитские-племена-в-XI-веке.png|right|300px|thumb|Карта рассялення ляхіцкіх плямёнаў]] '''Лю́цічы''' яны ж ''вільцы'', ''велеты'' (ням. '''Liutizen''', ''Lutitzen'', ''Luitizen'') — саюз [[заходнія славяне|заходнеславянскіх]] плямёнаў. [[Этнонім]] магчыма паходзіць ад старажытнаславянскага «людцы», альбо «людзі», альбо "лютыя" . Саманазвы "вілцы" ({{lang-de|Wilzen, Wilsen, Wilciken, Wilkinen}}''Wilzen, Wilsen, Wilciken, Wilkinen'') хутчэй паходзіць ад [[Стараславянская мова|стараслав.]] ''vlci'' ''- ваўкі. Назва'' "велеты" ({{lang-de|Wieleten, Welataben}}''Wieleten, Welataben''; {{lang-pl|Wieleci}}) адпаведна беларускаму, украінскаму і стараславянскаму ''Vel(e)tъ'' - волат<ref>{{Кніга|загаловак=Lübke Ch., The Polabian alternative. Paganism between Christian Kingdoms, [у:] Europe around the year 1000, P. Urbańczyk (red.), Warszawa 2001, s. 383}}</ref>. Адзін з племянных саюзаў так званых [[палабы|палабскіх славян]] — [[славяне|славянскага]] насельніцтва сучаснай паўночнай, паўночна-заходняй і ўсходняй [[Германія|Германіі]] ў ІI - ХІІ ст. Мяркуецца, што паселішча плямёнаў велетаў, якое адбылося ў II стагоддзі нашай эры, упершыню было адлюстравана на карце александрыйскім географам Пталамеем<ref>{{Кніга|загаловак=G. Labuda, O zakresie rzekomych uprawnień Królestwa Niemieckiego i Marchii Brandenburskiej nad całym Pomorzem we wczesnym średniowieczu, „Roczniki Historyczne”, LXXIII, s. 20.}}</ref>. Велеты, верагодна, з'яўляюцца на гэтай карце пад назвай Уэлтай (Ουελται) і засялялі [[Памор'е, Польшча|Памор'е]] ў ніжняй плыні ракі [[Вісла|Віслы]]. Магчыма, ужо ў VI стагоддзі, і, безумоўна, ужо ў VII стагоддзі, гэтыя плямёны мігравалі на захад, у рэшце рэшт пасяліліся на захад ад ніжняга плыні ракі [[Одра]] да канца VIII стагоддзя<ref>{{Кніга|загаловак=G. Labuda, O zakresie rzekomych uprawnień..., s. 22}}</ref>. Нямецкія і лацінамоўныя крыніцы часта ўжываюць да іх назву [[венеды]]. З Х ст. іх племяны саюз часцей называлі люцічы. Да ХІІ ст. заставаліся паганцамі. У цэлым, тэрыторыя, заселеная з таго часу плямёнамі (верагодна) велетаў (якія, верагодна, можна часткова ідэнтыфікаваць з люцічамі)<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem do 1002 r., „Slavia Antiqua”, t. 47, s. 23}}</ref>, мяжавала з плямёнамі [[Бодрычы|абадрытаў]] на захадзе і была абмежавана ракой Одэр на ўсходзе. На поўначы гэтыя тэрыторыі датыкаліся ўзбярэжжа Балтыйскага мора, а на поўдні — з раёнамі, заселенымі [[Лужычане|сербскімі]] плямёнамі<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 21–22.}}</ref>. Акрамя люцічаў, у склад палабскіх славян уваходзілі племянныя саюзы [[бодрычы| бодрычаў]] (абадрытаў, рарагаў або рэрэкаў) і [[лужычане]] (лужыцкія сербы, мільчане або проста сербы). Самі люцічы складаліся з [[даленчане|даленчан]], [[ратары|ратараў]], [[укране|укран]], [[хіжане|хіжан]] і [[чэразпеняне|чэразпенян]]. Люцічы пражывалі на тэрыторыях цяперашніх нямецкіх федэральных земляў [[Мекленбург-Пярэдняя Памеранія]] і [[Брандэнбург]] (поўнач Брандэнбурга). Абедзве зямлі знаходзяцца ва ўсходняй [[Германія|Германіі]]. [[Файл:Marchia Wschodnia ok. 1000.svg|міні|Усходняя марка каля 1000 г.]] Цэнтрам саюза люцічаў было свяцілішча Радагост, у якім пачытаўся бог [[Сварожыч]]. Усе рашэнні прымаліся на вялікім племянным зборы, а цэнтральная ўлада адсутнічала. Таксама адной з сталіц люцічаў з'яўляўся горад [[Аркона]], які размяшчаўся на востраве [[Руген]] ([[славяне|славянская]] назва Руян) са свяцілішчам бога [[Святавіт]]а. Гэты горад быў разбураны датчанамі пры каралі [[Вальдэмар I Вялікі| Вальдэмары I]], падчас войнаў, якія праводзілі нямецкія дзяржавы, што ўжо прынялі на той момант [[хрысціянства]], супраць земляў [[палабы|палабскіх славян]], з мэтай далучэння гэтых багатых земляў да нямецкіх дзяржаў і звароту мясцовага насельніцтва ў хрысціянства. Датчане, у прыватнасці, прымалі ўдзел у гэтых войнах пераследуючы сваю мэту, акрамя распаўсюджвання хрысціянства, яшчэ і абарону ад люцічаў, а таксама помста за напады і спусташэнні, якія да гэтага здзяйснялі люцічы ў стаўленні да [[Данія|Даніі]]; нарэшце, мэтай з'яўлялася вызваленне ад даніны, якую выплачвалі люцічам некаторыя дацкія правінцыі. Гл. таксама [[руяне]]. [[Баварскі географ]] дае, што ў землях люцічаў- велетаў было 95 [[Грод|гродаў]]. Сталіцай была [[Брэнна]]. У часы [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] (рубеж VIII і IX стагоддзяў) паганскія велеты стварылі саюз з чатырох славянскіх плямёнаў, варожых [[Франкская дзяржава|Франкскай дзяржаве]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=1826|загаловак=S. Zakrzewski, Opis grodów i terytoriów z północnej strony Dunaju czyli tzw. Geograf bawarski, Lwów 1917}}</ref>. Уварванне Карла Вялікага на землі велетаў у 789 годзе, верагодна, адбывалася ў двух напрамках. Аблога Брэны, якую тады можна вызначыць як галоўны цэнтр Драгавіта, і яе захоп з дапамогай фрызскага флоту, верагодна, былі адной з частак франкска-велецкай барацьбы. Другая частка, верагодна, была маршам сухапутных войскаў углыб тэрыторыі велетаў. Пасля іх паразы Карл Вялікі не зрабіў ніякіх спроб ахрысціць гэтыя славянскія супольнасці, а проста падпарадкаваў іх палітычна Каралінгскай дзяржаве, заручыўшыся дапамогай суседніх абадрытаў, і прыняў рашэнне аб прызначэнні найважнейшых палітычных прадстаўнікоў велетаў, абраных на сходзе. Пасля гэтага велетам удалося зрынуць імперскі сюзерэнітэт. Паміж Каралеўствам Усходніх Франкаў і славянамі, якім узначальвалі ў той час князі: Мілагост, Калодрог і Люб, адбываліся частыя сутыкненні<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 24–25}}</ref>. Аднак у сярэдзіне IX (магчыма, з-за спынення франкскай пагрозы) або ў X стагоддзі саюз, відавочна, распаўся і больш не ўяўляў сабой палітычную адзінку, і людзі, якія насялялі былыя велецкія тэрыторыі, адчувалі больш цесную сувязь з асобнымі плямёнамі, якія ўваходзілі ў яго склад<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, The Polabian alternative..., s. 380}}</ref>. Назва Велеты, якая з'яўляецца спарадычна ў запісах X стагоддзя (пад гадамі 929, 955 і 995), можа сведчыць аб тым, што існаванне гэтай федэрацыі ўсё яшчэ меркавалася ў межах імперыі. З іншага боку, у той час плямёны, якія калісьці ўтварылі гэты саюз, выступалі супраць пашырэння імперыі, але, здаецца, рабілі гэта паасобку. У выніку распаду гэтага саюза паўночнавелетскія плямёны, верагодна, вярнуліся да сацыялістычнай сістэмы з вырашальнай роляй кіраўнікоў родаў і святароў. Наймагутнейшым племем саюзу велетаў у X стагоддзі былі стадоры, якія з пачатку таго ж стагоддзя дамінавалі ў рэгіёне ракі [[Гафель рака|Гафель]]. Іх правадыром, хутчэй за ўсё, была хрысціянская дынастыя, звязаная з чэшскімі [[Пржэмыславічы|Пржэмыславічамі]] і кіраўнікамі [[Паўночная марка|Паўночнай маркі]], сям'ёй Хальдэнслебен, якая кіравала племем Брэна<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, The Polabian alternative..., s. 380, 382.}}</ref>. Пашырэнне [[Свяшчэнная Рымская імперыя|імперыі]] — як палітычнае, так і царкоўнае — на землі паміж рэкамі Эльба, Заале і Одэр падчас праўлення першых [[Саксонская дынастыя|Людофінгаў]] — [[Генрых Птушнік|Генрыха I]], і асабліва [[Атон I Вялікі|Атона I]] — выклікала супраціў з боку плямёнаў Велетаў, асабліва рэдараў. Першай ваеннай акцыяй Генрыха была экспедыцыя супраць іх зімой 928/929 года, якая завяршылася захопам галоўнай цытадэлі стадораў, [[Брандэнбург-на-Хафелі|Брандэнбурга]] (Брэна), і прызнаннем племем паразы. У той жа час тэрыторыі, заселеныя рэдарамі, былі падпарадкаваны імперыі ў выніку экспедыцыі легата Бернарда. Гэтыя дзеянні, хутчэй за ўсё, былі прадыктаваны жаданнем Саксонскай дынастыі праверыць новыя метады вядзення вайны (кавалерыйскія сутычкі) перад абліччам набліжэння сутыкнення з венграмі<ref>{{Кніга|загаловак=G. Althoff, Ottonowie. Władza królewska bez państwa, Warszawa 2009, s. 43}}</ref>. Тым не менш, рэдары былі галоўнымі ініцыятарамі паўстання палабскіх плямёнаў у 929 годзе, якія пайшлі ў наступ на заходнім беразе Эльбы, захілі і разбурылі замак Вальслебен і забілі усіх яго жыхароў). Іх дзеянні, хутчэй за ўсё, былі звязаны з прысутнасцю Генрыха на чэшска-палабскай мяжы ў той час. Гэтую акцыю варта лічыць вырашальнай з пункту гледжання кіраўніцтва рэдараў ва ўсіх антынямецкіх акцыях у палабскім рэгіёне<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część IV: Tęgomir..., s. 12.}}</ref>. Хуткае ўмяшанне завяршылася паразай рэдараў у бітве пад Ланчынам (цяпер Ленцэн) 4 верасня 929 года і гібеллю ўсіх захопленых славян<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część IV: Tęgomir..., s. 12.}}</ref>, а ў 936 годзе яны сталі аб'ектам чарговага ўварвання Атона I, якое, верагодна, было няўдалым. Рэдары былі вядучым племем у славянскім паўстанні 936–940 гадоў. Хутчэй за ўсё, нягледзячы на ​​супрацоўніцтва рэдараў з іх заходнімі славянскімі суседзямі, [[Бодрычы|абадрытамі]], у барацьбе супраць Імперыі ў 929 і 936 гадах, апошнія таксама распачалі экспансіянісцкую дзейнасць на тэрыторыі Чэрэзпенян і Хіжан. Аднак гэтая экспансія была стрыманы ўзрастаючай роляй рэдараў, якія лічылі гэтую дзейнасць як мінімум нязручнай, тым больш што абадрыты ў той час мелі тэндэнцыі, якія былі як кансалідацыйнымі, так і, перш за ўсё, прахрысціянскімі<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część V: Nakon, czyli Obodrzyci ponownie na drodze do własnego bytu, „Przegląd Zachodniopomorski”, t. 21 (50), z. 3, s. 9.}}</ref>. Імператары таксама спадзяваліся распаўсюдзіць свой уплыў на велецкія тэрыторыі, карыстаючыся, сярод іншага, навяртаннем мясцовых князёў. У паўднёвым рэгіёне Велеты стадоры атрымалі такую ​​дапамогу ад князя Тэгаміра каля 940 года, што прывяло да падпарадкавання велецкіх плямёнаў, верагодна, у тым ліку і рэдараў. З ростам уплыву ў палабскім рэгіёне імперская падтрымка славянскіх дваран стала другаснай<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, Powstanie i istota Związku Luciców..., s. 53}}</ref>. У той час у рэгіёне Велеты існавала некалькі цэнтраў незалежнай палітычнай дзейнасці — акрамя паўночных плямёнаў Велеты, сканцэнтраваных вакол Рэдараў, існавалі таксама стодаране, спрэвіяне і укры<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 29–30}}</ref>. Магчыма, што прыкладна ў сярэдзіне X стагоддзя паляцкія ўладары таксама пачалі пашырацца ў паўночна-ўсходні рэгіён Велеты, пачынаючы пасля акупацыі [[Любуская зямля|Любускай зямлі]] ўладарамі [[Пясты|Пястаў]]. Гэта, верагодна, яшчэ больш павялічыла рызыку страты суверэнітэту паўночных плямёнаў Велетаў. У 955 годзе, з-за боязі страціць сваю культурную незалежнасць, славяне (на чале з абадрытамі ў той час) выйшлі на бой і прайгралі бітву пры Рэзекніцы (Ракшы), у якой на баку велетаў удзельнічалі чэрапяне і даленжане, і, хутчэй за ўсё, рэдары. Яшчэ адна імператарская экспедыцыя ў 957 годзе і магчымыя ў наступныя гады (да 960 года) не прывялі да змены становішча паўночных плямёнаў велетаў, як і верагодная вайна рэдараў з Імперыяй у 967 годзе. У сваю чаргу, магчыма, ужо ў 963 годзе ваенныя дзеянні паміж рэдарамі і [[Мешка I|Мешкам I]] скончыліся; гэтыя дзеянні плямёнаў велетаў, верагодна, абмяжоўваліся помстамі і рабаўніцкімі экспедыцыямі ў непасрэднай блізкасці ад іх тэрыторый. Гэтыя падзеі, верагодна, дазволілі паступова ўмацоўваючайся Вялецкаму саюзу распачаць дзеянні супраць Імперыі ў 963–967 гадах<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 20-31}}</ref>. Імперыя не змагла дасягнуць ніякіх пацыфікацыі паўночна-ўсходніх палабскіх тэрыторый, ні праз стварэнне царкоўнай арганізацыі (стварэнне біскупстваў у Брэне і Гавельбергу ў 948 годзе або арцыбіскупства ў [[Магдэбург|Магдэбургу]] ў 968 годзе), ні праз стварэнне марак, ні нават праз ціск [[Атон I Вялікі|Атона I]] на імперскіх дваран (ліст ад 18 студзеня 968 года), каб хутка дасягнуць пераможгі ва узброенай канфрантацыі з рэдарамі, што за гады пасля бітвы на Рэзекніцы сталі галоўным цэнтрам супраціву. Рэдары, заставаліся ўнутрана незалежнымі (яны плацілі даніну) і знаходзіліся па-за хрысціянскай царкоўнай арганізацыяй да 968 года. Пасля гэтага года сітуацыя змянілася ў выніку таго, што нядаўна створаная Магдэбурскае біскупства ахапіла паўночна-ўсходнія палабскія землі. Праўленне імператара Атона II у 973 годзе пачалося з адмовы ад спроб падпарадкаваць плямёны велетаў. Мяркуецца, што ў 1070-х гадах у выніку гэтых падзей у рэдараў з'явілася добрая магчымасць рэарганізаваць адносіны сярод велетаў, палітычна кансалідаваць гэтыя тэрыторыі і падрыхтаваць узброенае паўстанне ў 983 годзе. Акрамя таго, яны, верагодна, мелі ў той час стабільную эканамічную базу, пра што сведчыць тое, што мясцовыя плямёны плацілі даніну імперыі срэбрам. З іншага боку, узрастаючая пагроза, якую паўночныя плямёны велетаў уяўлялі для суседніх дзяржаў у канцы 1070-х гадоў, прывяла да іх усё большай ізаляцыі і фарміравання сістэмы шлюбных саюзаў супраць іх саюза сярод яго суседзяў<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 21, 31–32}}</ref>. Люцічы ўзначалілі славянскае паўстанне [[983]] года супраць нямецкай каланізацыі земляў усходняй [[Эльба|Эльбы]], у выніку якога яны увайшлі ў саюз з [[Бодрычы|абадрытамі]] і чэхамі [[:pl:Bolesław_II_Pobożny|Баляслава Пабожнага,]] а масіраваная нямецкая каланізацыя прыпынілася амаль на дзвесце гадоў. У саюзе зчэхамі яны біліся не толькі з немцамі, але і з [[Пясты|Пястамі]] за Сілезію. Барацьба некалькі дзесяцігоддяў была ўдалай. [[Генрых II Святы|Генрых II]] не спрабаваў іх заняволіць, а наадварот перавабіў іх грашыма і падарункамі на свой бок у барацьбе супраць [[Польшча|Польшчы]] [[Баляслаў I Храбры|Баляслава Храбрага]]. Смерць [[Атон III|Атона III]] у 1002 годзе змяніла становішча плямёнаў велетаў. 28 сакавіка 1003 года ў Кведлінбургу, куды прыбыло некалькі пасланцоў люцічаў, быў заключаны саюз паміж іх былымі ворагамі — новым нямецкім каралём Генрыхам II і паганскай Велецкай лігай — супраць [[Баляслаў I Храбры|Баляслава Храбрага]]. Гэта анулявала пагадненні Гнезненскага кангрэса 1000 года і прывяло да перастаноўкі саюзаў у Цэнтральнай Еўропе. Такім чынам, паганскія люцічы сталі саюзнікамі найважнейшага свецкага прадстаўніка хрысціянскага свету, і сама гэтая падзея паклала пачатак пятнаццацігадовым польска-германскім войнам (1003–1018). Прыняцце Імперыяй сітуацыі, якая склалася ў паўночным Пальбе, азначала, што паганства працягвала існаваць у гэтых тэрыторыях яшчэ 150 гадоў. Аднак за гэты час вілеты не змаглі дасягнуць нічога большага, чым libertas more Liuticio (свабода ў стылі вілетаў). Узнікненне люцысцкай ідэнтычнасці, сканцэнтраванай вакол храма ў Радогошчы, які меў падобнае сімвалічнае значэнне да дынастый у іншых славянскіх краінах Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, не спыніла распад люціцкай арганізацыі. Больш за тое, менавіта моцнае становішча радагошчанскага храма і выніковае дамінаванне племені рэдараў у федэрацыі прывялі да пачатку грамадзянскай вайны ў 1056/1057 гадах, што паклала пачатак заняпаду федэрацыі. Незадоўга да грамадзянскай вайны ў 1056 годзе саюзныя войскі Велетскай канфедэрацыі супраціўляліся магутнай нямецкай арміі пад камандаваннем Вільгельма, маркграфа [[Паўночная марка|Паўночнай Маркі]]. Яны разграмілі саксонскія войскі ля зліцця рэк Гафель і Эльба каля цытадэлі Пшэнцлаў. Радары і даленжане звярнуліся да сваіх хрысціянскіх суседзяў (саксаў, абадрытаў і датчан) па дапамогу ў міратворчасці, што стала момантам, калі барацьба за перавагу ў федэрацыі стала важнейшай за супольнасць<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, Powstanie i istota Związku Luciców..., s. 62}}</ref>. У пэўнай ступені праграмнае стварэнне люцічскай ідэнтычнасці, улічваючы ўсё яшчэ моцную ідэнтычнасць асобных плямёнаў, якія ўваходзілі ў яе склад, у сярэдзіне XI стагоддзя, скончылася няўдачай. У запісах 1170-х гадоў сучаснага летапісца Адама Брэменскага ўсе плямёны, якія калісьці складалі люціцкую супольнасць, цяпер пералічаныя асобна, а сама назва цяпер выконвае толькі тапаграфічную функцыю. Аднак больш за паўстагоддзя люцічы перашкаджалі падпарадкаванню палабскіх тэрыторый, асабліва паўночных, суседнім краінам: Свяшчэннай Рымскай імперыяй, Багеміяй, Польшчай і Даніяй. Ваенныя і палітычныя поспехі ўзмацнілі ў люцічах прыхільнасць [[паганства|паганству]] і паганскім звычаям, што адносілася і да роднасных [[бодрычы|бодрычаў]]. Аднак у [[1050-я|1050-х]] сярод складовых плямёнаў люцічаў вялася міжусобная вайна яка падарвала іх становішча. Саюз хутка губляў моц і ўплыў. Заваяванне земляў люцічаў аж да дгродаў Дымін і [[Вольгаст|Валагаш]]<nowiki/>ч на паўднёвым захадзе войскамі паморскага герцага [[Варціслаў I|Варціслава I]] і падтрымліваўшымі яго сіламі польскага князя [[Баляслаў III Крывавусты|Баляслава III Крывавустага]] датуецца перыядам пасля 1119 года. Цэнтральнае свяцілішча было разбурана [[саксы|саксонскім]] герцагам [[Лотар II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Лотарам]] у [[1125]] годзе, саюз канчаткова распаўся. На тэрыторыях, падпарадкаваных [[Брандэнбургскае біскупства|біскупству Брандэнбурга]], [[Ота Бамбергскі]] ў 1128 годзе правёў хрысціянізацыю. Яна ахапіла, сярод іншага, Вологст і [[:pl:Gützkow|Гуцкоў]], а таксама тэрыторыі племені [[Укране|Укранаў (]]Вкшан). На працягу наступных дзесяцігоддзяў саксонскія герцагі паступова пашырылі свае ўладанні на ўсход, заваявалі землі люцічаў, пачалася іх [[германізацыя]]. == Гл. таксама == * [[Крыжовы паход супраць славян]] * [[Язычніцкія паўстанні ў Польшчы|Язычніцкія паўстанні]] * [[Заходнія славяне]] * [[Палабскія славяне]] == Спасылкі == [[Катэгорыя:Люцічы|*]] [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі]] [[Катэгорыя:Славянскія плямёны]] [[Катэгорыя:Заходнеславянскія плямёны]] <references />{{Славянскія плямёны}} 3acv3qrvm9erdlpsb83npjbjnecnez0 5227399 5227356 2026-10-26T16:07:27Z Voūk12 159072 5227399 wikitext text/x-wiki '''Лю́цічы''' яны ж ''вільцы'', ''велеты'' (ням. '''Liutizen''', ''Lutitzen'', ''Luitizen'') — саюз [[заходнія славяне|заходнеславянскіх]] плямёнаў. [[Этнонім]] магчыма паходзіць ад старажытнаславянскага «людцы», альбо «людзі», альбо "лютыя" . Саманазвы "вілцы" ({{lang-de|Wilzen, Wilsen, Wilciken, Wilkinen}}''Wilzen, Wilsen, Wilciken, Wilkinen'') хутчэй паходзіць ад [[Стараславянская мова|стараслав.]] ''vlci'' ''- ваўкі. Назва'' "велеты" ({{lang-de|Wieleten, Welataben}}''Wieleten, Welataben''; {{lang-pl|Wieleci}}) адпаведна беларускаму, украінскаму і стараславянскаму ''Vel(e)tъ'' - волат<ref>{{Кніга|загаловак=Lübke Ch., The Polabian alternative. Paganism between Christian Kingdoms, [у:] Europe around the year 1000, P. Urbańczyk (red.), Warszawa 2001, s. 383}}</ref>. [[Файл:East Europe Archaeological Ancient-Slavs.jpg|міні|рассяленне славян на захад]] Адзін з племянных саюзаў так званых [[палабы|палабскіх славян]] — [[славяне|славянскага]] насельніцтва сучаснай паўночнай, паўночна-заходняй і ўсходняй [[Германія|Германіі]] ў ІI - ХІІ ст. Мяркуецца, што паселішча плямёнаў велетаў, якое адбылося ў II стагоддзі нашай эры, упершыню было адлюстравана на карце александрыйскім географам Пталамеем<ref>{{Кніга|загаловак=G. Labuda, O zakresie rzekomych uprawnień Królestwa Niemieckiego i Marchii Brandenburskiej nad całym Pomorzem we wczesnym średniowieczu, „Roczniki Historyczne”, LXXIII, s. 20.}}</ref>. Велеты, верагодна, з'яўляюцца на гэтай карце пад назвай Уэлтай (Ουελται) і засялялі [[Памор'е, Польшча|Памор'е]] ў ніжняй плыні ракі [[Вісла|Віслы]]. Магчыма, ужо ў VI стагоддзі, і, безумоўна, ужо ў VII стагоддзі, гэтыя плямёны мігравалі на захад, у рэшце рэшт пасяліліся на захад ад ніжняга плыні ракі [[Одра]] да канца VIII стагоддзя<ref>{{Кніга|загаловак=G. Labuda, O zakresie rzekomych uprawnień..., s. 22}}</ref>. Нямецкія і лацінамоўныя крыніцы часта ўжываюць да іх назву [[венеды]]. З Х ст. іх племяны саюз часцей называлі люцічы. Да ХІІ ст. заставаліся паганцамі.[[Файл:Лехитские-племена-в-XI-веке.png|right|300px|thumb|Карта рассялення ляхіцкіх плямёнаў]] У цэлым, тэрыторыя, заселеная з таго часу плямёнамі (верагодна) велетаў (якія, верагодна, можна часткова ідэнтыфікаваць з люцічамі)<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem do 1002 r., „Slavia Antiqua”, t. 47, s. 23}}</ref>, мяжавала з плямёнамі [[Бодрычы|абадрытаў]] на захадзе і была абмежавана ракой Одэр на ўсходзе. На поўначы гэтыя тэрыторыі датыкаліся ўзбярэжжа Балтыйскага мора, а на поўдні — з раёнамі, заселенымі [[Лужычане|сербскімі]] плямёнамі<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 21–22.}}</ref>. Акрамя люцічаў, у склад палабскіх славян уваходзілі племянныя саюзы [[бодрычы| бодрычаў]] (абадрытаў, рарагаў або рэрэкаў) і [[лужычане]] (лужыцкія сербы, мільчане або проста сербы). Самі люцічы складаліся з [[даленчане|даленчан]], [[ратары|ратараў]], [[укране|укран]], [[хіжане|хіжан]] і [[чэразпеняне|чэразпенян]]. Люцічы пражывалі на тэрыторыях цяперашніх нямецкіх федэральных земляў [[Мекленбург-Пярэдняя Памеранія]] і [[Брандэнбург]] (поўнач Брандэнбурга). Абедзве зямлі знаходзяцца ва ўсходняй [[Германія|Германіі]]. [[Файл:Marchia Wschodnia ok. 1000.svg|міні|Усходняя марка каля 1000 г.]] Цэнтрам саюза люцічаў было свяцілішча Радагост, у якім пачытаўся бог [[Сварожыч]]. Усе рашэнні прымаліся на вялікім племянным зборы, а цэнтральная ўлада адсутнічала. Таксама адной з сталіц люцічаў з'яўляўся горад [[Аркона]], які размяшчаўся на востраве [[Руген]] ([[славяне|славянская]] назва Руян) са свяцілішчам бога [[Святавіт]]а. Гэты горад быў разбураны датчанамі пры каралі [[Вальдэмар I Вялікі| Вальдэмары I]], падчас войнаў, якія праводзілі нямецкія дзяржавы, што ўжо прынялі на той момант [[хрысціянства]], супраць земляў [[палабы|палабскіх славян]], з мэтай далучэння гэтых багатых земляў да нямецкіх дзяржаў і звароту мясцовага насельніцтва ў хрысціянства. Датчане, у прыватнасці, прымалі ўдзел у гэтых войнах пераследуючы сваю мэту, акрамя распаўсюджвання хрысціянства, яшчэ і абарону ад люцічаў, а таксама помста за напады і спусташэнні, якія да гэтага здзяйснялі люцічы ў стаўленні да [[Данія|Даніі]]; нарэшце, мэтай з'яўлялася вызваленне ад даніны, якую выплачвалі люцічам некаторыя дацкія правінцыі. Гл. таксама [[руяне]]. [[Баварскі географ]] дае, што ў землях люцічаў- велетаў было 95 [[Грод|гродаў]]. Сталіцай была [[Брэнна]]. [[Файл:Frankish Empire 481 to 814-ru.svg|міні|Рост дзяржавы франкаў 481-814 г.]] У часы [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] (рубеж VIII і IX стагоддзяў) паганскія велеты стварылі саюз з чатырох славянскіх плямёнаў, варожых [[Франкская дзяржава|Франкскай дзяржаве]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=1826|загаловак=S. Zakrzewski, Opis grodów i terytoriów z północnej strony Dunaju czyli tzw. Geograf bawarski, Lwów 1917}}</ref>. Уварванне Карла Вялікага на землі велетаў у 789 годзе, верагодна, адбывалася ў двух напрамках. Аблога Брэны, якую тады можна вызначыць як галоўны цэнтр Драгавіта, і яе захоп з дапамогай фрызскага флоту, верагодна, былі адной з частак франкска-велецкай барацьбы. Другая частка, верагодна, была маршам сухапутных войскаў углыб тэрыторыі велетаў. Пасля іх паразы Карл Вялікі не зрабіў ніякіх спроб ахрысціць гэтыя славянскія супольнасці, а проста падпарадкаваў іх палітычна Каралінгскай дзяржаве, заручыўшыся дапамогай суседніх абадрытаў, і прыняў рашэнне аб прызначэнні найважнейшых палітычных прадстаўнікоў велетаў, абраных на сходзе. Пасля гэтага велетам удалося зрынуць імперскі сюзерэнітэт. Паміж Каралеўствам Усходніх Франкаў і славянамі, якім узначальвалі ў той час князі: Мілагост, Калодрог і Люб, адбываліся частыя сутыкненні<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 24–25}}</ref>. Аднак у сярэдзіне IX (магчыма, з-за спынення франкскай пагрозы) або ў X стагоддзі саюз, відавочна, распаўся і больш не ўяўляў сабой палітычную адзінку, і людзі, якія насялялі былыя велецкія тэрыторыі, адчувалі больш цесную сувязь з асобнымі плямёнамі, якія ўваходзілі ў яго склад<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, The Polabian alternative..., s. 380}}</ref>. Назва Велеты, якая з'яўляецца спарадычна ў запісах X стагоддзя (пад гадамі 929, 955 і 995), можа сведчыць аб тым, што існаванне гэтай федэрацыі ўсё яшчэ меркавалася ў межах імперыі. З іншага боку, у той час плямёны, якія калісьці ўтварылі гэты саюз, выступалі супраць пашырэння імперыі, але, здаецца, рабілі гэта паасобку. У выніку распаду гэтага саюза паўночнавелетскія плямёны, верагодна, вярнуліся да сацыялістычнай сістэмы з вырашальнай роляй кіраўнікоў родаў і святароў. Наймагутнейшым племем саюзу велетаў у X стагоддзі былі стадоры, якія з пачатку таго ж стагоддзя дамінавалі ў рэгіёне ракі [[Гафель рака|Гафель]]. Іх правадыром, хутчэй за ўсё, была хрысціянская дынастыя, звязаная з чэшскімі [[Пржэмыславічы|Пржэмыславічамі]] і кіраўнікамі [[Паўночная марка|Паўночнай маркі]], сям'ёй Хальдэнслебен, якая кіравала племем Брэна<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, The Polabian alternative..., s. 380, 382.}}</ref>. Пашырэнне [[Свяшчэнная Рымская імперыя|імперыі]] — як палітычнае, так і царкоўнае — на землі паміж рэкамі Эльба, Заале і Одэр падчас праўлення першых [[Саксонская дынастыя|Людофінгаў]] — [[Генрых Птушнік|Генрыха I]], і асабліва [[Атон I Вялікі|Атона I]] — выклікала супраціў з боку плямёнаў Велетаў, асабліва рэдараў. Першай ваеннай акцыяй Генрыха была экспедыцыя супраць іх зімой 928/929 года, якая завяршылася захопам галоўнай цытадэлі стадораў, [[Брандэнбург-на-Хафелі|Брандэнбурга]] (Брэна), і прызнаннем племем паразы. У той жа час тэрыторыі, заселеныя рэдарамі, былі падпарадкаваны імперыі ў выніку экспедыцыі легата Бернарда. Гэтыя дзеянні, хутчэй за ўсё, былі прадыктаваны жаданнем Саксонскай дынастыі праверыць новыя метады вядзення вайны (кавалерыйскія сутычкі) перад абліччам набліжэння сутыкнення з венграмі<ref>{{Кніга|загаловак=G. Althoff, Ottonowie. Władza królewska bez państwa, Warszawa 2009, s. 43}}</ref>. Тым не менш, рэдары былі галоўнымі ініцыятарамі паўстання палабскіх плямёнаў у 929 годзе, якія пайшлі ў наступ на заходнім беразе Эльбы, захілі і разбурылі замак Вальслебен і забілі усіх яго жыхароў). Іх дзеянні, хутчэй за ўсё, былі звязаны з прысутнасцю Генрыха на чэшска-палабскай мяжы ў той час. Гэтую акцыю варта лічыць вырашальнай з пункту гледжання кіраўніцтва рэдараў ва ўсіх антынямецкіх акцыях у палабскім рэгіёне<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część IV: Tęgomir..., s. 12.}}</ref>. Хуткае ўмяшанне завяршылася паразай рэдараў у бітве пад Ланчынам (цяпер Ленцэн) 4 верасня 929 года і гібеллю ўсіх захопленых славян<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część IV: Tęgomir..., s. 12.}}</ref>, а ў 936 годзе яны сталі аб'ектам чарговага ўварвання Атона I, якое, верагодна, было няўдалым. Рэдары былі вядучым племем у славянскім паўстанні 936–940 гадоў. Хутчэй за ўсё, нягледзячы на ​​супрацоўніцтва рэдараў з іх заходнімі славянскімі суседзямі, [[Бодрычы|абадрытамі]], у барацьбе супраць Імперыі ў 929 і 936 гадах, апошнія таксама распачалі экспансіянісцкую дзейнасць на тэрыторыі Чэрэзпенян і Хіжан. Аднак гэтая экспансія была стрыманы ўзрастаючай роляй рэдараў, якія лічылі гэтую дзейнасць як мінімум нязручнай, тым больш што абадрыты ў той час мелі тэндэнцыі, якія былі як кансалідацыйнымі, так і, перш за ўсё, прахрысціянскімі<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część V: Nakon, czyli Obodrzyci ponownie na drodze do własnego bytu, „Przegląd Zachodniopomorski”, t. 21 (50), z. 3, s. 9.}}</ref>. Імператары таксама спадзяваліся распаўсюдзіць свой уплыў на велецкія тэрыторыі, карыстаючыся, сярод іншага, навяртаннем мясцовых князёў. У паўднёвым рэгіёне Велеты стадоры атрымалі такую ​​дапамогу ад князя Тэгаміра каля 940 года, што прывяло да падпарадкавання велецкіх плямёнаў, верагодна, у тым ліку і рэдараў. З ростам уплыву ў палабскім рэгіёне імперская падтрымка славянскіх дваран стала другаснай<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, Powstanie i istota Związku Luciców..., s. 53}}</ref>. У той час у рэгіёне Велеты існавала некалькі цэнтраў незалежнай палітычнай дзейнасці — акрамя паўночных плямёнаў Велеты, сканцэнтраваных вакол Рэдараў, існавалі таксама стодаране, спрэвіяне і укры<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 29–30}}</ref>. Магчыма, што прыкладна ў сярэдзіне X стагоддзя паляцкія ўладары таксама пачалі пашырацца ў паўночна-ўсходні рэгіён Велеты, пачынаючы пасля акупацыі [[Любуская зямля|Любускай зямлі]] ўладарамі [[Пясты|Пястаў]]. Гэта, верагодна, яшчэ больш павялічыла рызыку страты суверэнітэту паўночных плямёнаў Велетаў. У 955 годзе, з-за боязі страціць сваю культурную незалежнасць, славяне (на чале з абадрытамі ў той час) выйшлі на бой і прайгралі бітву пры Рэзекніцы (Ракшы), у якой на баку велетаў удзельнічалі чэрапяне і даленжане, і, хутчэй за ўсё, рэдары. Яшчэ адна імператарская экспедыцыя ў 957 годзе і магчымыя ў наступныя гады (да 960 года) не прывялі да змены становішча паўночных плямёнаў велетаў, як і верагодная вайна рэдараў з Імперыяй у 967 годзе. У сваю чаргу, магчыма, ужо ў 963 годзе ваенныя дзеянні паміж рэдарамі і [[Мешка I|Мешкам I]] скончыліся; гэтыя дзеянні плямёнаў велетаў, верагодна, абмяжоўваліся помстамі і рабаўніцкімі экспедыцыямі ў непасрэднай блізкасці ад іх тэрыторый. Гэтыя падзеі, верагодна, дазволілі паступова ўмацоўваючайся Вялецкаму саюзу распачаць дзеянні супраць Імперыі ў 963–967 гадах<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 20-31}}</ref>. Імперыя не змагла дасягнуць ніякіх пацыфікацыі паўночна-ўсходніх палабскіх тэрыторый, ні праз стварэнне царкоўнай арганізацыі (стварэнне біскупстваў у Брэне і Гавельбергу ў 948 годзе або арцыбіскупства ў [[Магдэбург|Магдэбургу]] ў 968 годзе), ні праз стварэнне марак, ні нават праз ціск [[Атон I Вялікі|Атона I]] на імперскіх дваран (ліст ад 18 студзеня 968 года), каб хутка дасягнуць пераможгі ва узброенай канфрантацыі з рэдарамі, што за гады пасля бітвы на Рэзекніцы сталі галоўным цэнтрам супраціву. Рэдары, заставаліся ўнутрана незалежнымі (яны плацілі даніну) і знаходзіліся па-за хрысціянскай царкоўнай арганізацыяй да 968 года. Пасля гэтага года сітуацыя змянілася ў выніку таго, што нядаўна створаная Магдэбурскае біскупства ахапіла паўночна-ўсходнія палабскія землі. Праўленне імператара Атона II у 973 годзе пачалося з адмовы ад спроб падпарадкаваць плямёны велетаў. Мяркуецца, што ў 1070-х гадах у выніку гэтых падзей у рэдараў з'явілася добрая магчымасць рэарганізаваць адносіны сярод велетаў, палітычна кансалідаваць гэтыя тэрыторыі і падрыхтаваць узброенае паўстанне ў 983 годзе. Акрамя таго, яны, верагодна, мелі ў той час стабільную эканамічную базу, пра што сведчыць тое, што мясцовыя плямёны плацілі даніну імперыі срэбрам. З іншага боку, узрастаючая пагроза, якую паўночныя плямёны велетаў уяўлялі для суседніх дзяржаў у канцы 1070-х гадоў, прывяла да іх усё большай ізаляцыі і фарміравання сістэмы шлюбных саюзаў супраць іх саюза сярод яго суседзяў<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 21, 31–32}}</ref>. Люцічы ўзначалілі славянскае паўстанне [[983]] года супраць нямецкай каланізацыі земляў усходняй [[Эльба|Эльбы]], у выніку якога яны увайшлі ў саюз з [[Бодрычы|абадрытамі]] і чэхамі [[:pl:Bolesław_II_Pobożny|Баляслава Пабожнага,]] а масіраваная нямецкая каланізацыя прыпынілася амаль на дзвесце гадоў. У саюзе зчэхамі яны біліся не толькі з немцамі, але і з [[Пясты|Пястамі]] за Сілезію. Барацьба некалькі дзесяцігоддяў была ўдалай. [[Генрых II Святы|Генрых II]] не спрабаваў іх заняволіць, а наадварот перавабіў іх грашыма і падарункамі на свой бок у барацьбе супраць [[Польшча|Польшчы]] [[Баляслаў I Храбры|Баляслава Храбрага]]. Смерць [[Атон III|Атона III]] у 1002 годзе змяніла становішча плямёнаў велетаў. 28 сакавіка 1003 года ў Кведлінбургу, куды прыбыло некалькі пасланцоў люцічаў, быў заключаны саюз паміж іх былымі ворагамі — новым нямецкім каралём Генрыхам II і паганскай Велецкай лігай — супраць [[Баляслаў I Храбры|Баляслава Храбрага]]. Гэта анулявала пагадненні Гнезненскага кангрэса 1000 года і прывяло да перастаноўкі саюзаў у Цэнтральнай Еўропе. Такім чынам, паганскія люцічы сталі саюзнікамі найважнейшага свецкага прадстаўніка хрысціянскага свету, і сама гэтая падзея паклала пачатак пятнаццацігадовым польска-германскім войнам (1003–1018). Прыняцце Імперыяй сітуацыі, якая склалася ў паўночным Пальбе, азначала, што паганства працягвала існаваць у гэтых тэрыторыях яшчэ 150 гадоў. Аднак за гэты час вілеты не змаглі дасягнуць нічога большага, чым libertas more Liuticio (свабода ў стылі вілетаў). Узнікненне люцысцкай ідэнтычнасці, сканцэнтраванай вакол храма ў Радогошчы, які меў падобнае сімвалічнае значэнне да дынастый у іншых славянскіх краінах Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, не спыніла распад люціцкай арганізацыі. Больш за тое, менавіта моцнае становішча радагошчанскага храма і выніковае дамінаванне племені рэдараў у федэрацыі прывялі да пачатку грамадзянскай вайны ў 1056/1057 гадах, што паклала пачатак заняпаду федэрацыі. Незадоўга да грамадзянскай вайны ў 1056 годзе саюзныя войскі Велетскай канфедэрацыі супраціўляліся магутнай нямецкай арміі пад камандаваннем Вільгельма, маркграфа [[Паўночная марка|Паўночнай Маркі]]. Яны разграмілі саксонскія войскі ля зліцця рэк Гафель і Эльба каля цытадэлі Пшэнцлаў. Радары і даленжане звярнуліся да сваіх хрысціянскіх суседзяў (саксаў, абадрытаў і датчан) па дапамогу ў міратворчасці, што стала момантам, калі барацьба за перавагу ў федэрацыі стала важнейшай за супольнасць<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, Powstanie i istota Związku Luciców..., s. 62}}</ref>. У пэўнай ступені праграмнае стварэнне люцічскай ідэнтычнасці, улічваючы ўсё яшчэ моцную ідэнтычнасць асобных плямёнаў, якія ўваходзілі ў яе склад, у сярэдзіне XI стагоддзя, скончылася няўдачай. У запісах 1170-х гадоў сучаснага летапісца Адама Брэменскага ўсе плямёны, якія калісьці складалі люціцкую супольнасць, цяпер пералічаныя асобна, а сама назва цяпер выконвае толькі тапаграфічную функцыю. Аднак больш за паўстагоддзя люцічы перашкаджалі падпарадкаванню палабскіх тэрыторый, асабліва паўночных, суседнім краінам: Свяшчэннай Рымскай імперыяй, Багеміяй, Польшчай і Даніяй. Ваенныя і палітычныя поспехі ўзмацнілі ў люцічах прыхільнасць [[паганства|паганству]] і паганскім звычаям, што адносілася і да роднасных [[бодрычы|бодрычаў]]. Аднак у [[1050-я|1050-х]] сярод складовых плямёнаў люцічаў вялася міжусобная вайна яка падарвала іх становішча. Саюз хутка губляў моц і ўплыў. Заваяванне земляў люцічаў аж да дгродаў Дымін і [[Вольгаст|Валагаш]]<nowiki/>ч на паўднёвым захадзе войскамі паморскага герцага [[Варціслаў I|Варціслава I]] і падтрымліваўшымі яго сіламі польскага князя [[Баляслаў III Крывавусты|Баляслава III Крывавустага]] датуецца перыядам пасля 1119 года. Цэнтральнае свяцілішча было разбурана [[саксы|саксонскім]] герцагам [[Лотар II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Лотарам]] у [[1125]] годзе, саюз канчаткова распаўся. На тэрыторыях, падпарадкаваных [[Брандэнбургскае біскупства|біскупству Брандэнбурга]], [[Ота Бамбергскі]] ў 1128 годзе правёў хрысціянізацыю. Яна ахапіла, сярод іншага, Вологст і [[:pl:Gützkow|Гуцкоў]], а таксама тэрыторыі племені [[Укране|Укранаў (]]Вкшан). На працягу наступных дзесяцігоддзяў саксонскія герцагі паступова пашырылі свае ўладанні на ўсход, заваявалі землі люцічаў, пачалася іх [[германізацыя]]. == Гл. таксама == * [[Крыжовы паход супраць славян]] * [[Язычніцкія паўстанні ў Польшчы|Язычніцкія паўстанні]] * [[Заходнія славяне]] * [[Палабскія славяне]] == Спасылкі == [[Катэгорыя:Люцічы|*]] [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі]] [[Катэгорыя:Славянскія плямёны]] [[Катэгорыя:Заходнеславянскія плямёны]] <references />{{Славянскія плямёны}} 7la6hqrkr1n6p5sn57d8kwxqciwtl6q 5227487 5227399 2026-10-26T18:09:40Z M.L.Bot 261 вфтр, афармленне, +{{арфаграфія}} 5227487 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} '''Лю́цічы''' або ''вільцы'', ''велеты'' ({{lang-de|Liutizen, Lutitzen, Luitizen}}) — саюз [[заходнія славяне|заходнеславянскіх]] плямёнаў. [[Этнонім]] магчыма паходзіць ад старажытнаславянскага «людцы», альбо «людзі», альбо «лютыя» . Саманазвы «вілцы» ({{lang-de|Wilzen, Wilsen, Wilciken, Wilkinen}}''Wilzen, Wilsen, Wilciken, Wilkinen'') хутчэй паходзіць ад [[Стараславянская мова|стараслав.]] ''vlci'' ''- ваўкі. Назва'' «велеты» ({{lang-de|Wieleten, Welataben}}''Wieleten, Welataben''; {{lang-pl|Wieleci}}) адпаведна беларускаму, украінскаму і стараславянскаму ''Vel(e)tъ'' — волат<ref>{{Кніга|загаловак=Lübke Ch., The Polabian alternative. Paganism between Christian Kingdoms, [у:] Europe around the year 1000, P. Urbańczyk (red.), Warszawa 2001, s. 383}}</ref>. [[Файл:East Europe Archaeological Ancient-Slavs.jpg|міні|рассяленне славян на захад]] Адзін з племянных саюзаў так званых [[палабы|палабскіх славян]] — [[славяне|славянскага]] насельніцтва сучаснай паўночнай, паўночна-заходняй і ўсходняй [[Германія|Германіі]] ў ІI — ХІІ ст. Мяркуецца, што паселішча плямёнаў велетаў, якое адбылося ў II стагоддзі нашай эры, упершыню было адлюстравана на карце александрыйскім географам Пталамеем<ref>{{Кніга|загаловак=G. Labuda, O zakresie rzekomych uprawnień Królestwa Niemieckiego i Marchii Brandenburskiej nad całym Pomorzem we wczesnym średniowieczu, „Roczniki Historyczne”, LXXIII, s. 20.}}</ref>. Велеты, верагодна, з’яўляюцца на гэтай карце пад назвай Уэлтай (Ουελται) і засялялі [[Памор'е, Польшча|Памор’е]] ў ніжняй плыні ракі [[Вісла|Віслы]]. Магчыма, ужо ў VI стагоддзі, і, безумоўна, ужо ў VII стагоддзі, гэтыя плямёны мігравалі на захад, у рэшце рэшт пасяліліся на захад ад ніжняга плыні ракі [[Одра]] да канца VIII стагоддзя<ref>{{Кніга|загаловак=G. Labuda, O zakresie rzekomych uprawnień..., s. 22}}</ref>. Нямецкія і лацінамоўныя крыніцы часта ўжываюць да іх назву [[венеды]]. З Х ст. іх племяны саюз часцей называлі люцічы. Да ХІІ ст. заставаліся паганцамі.[[Файл:Лехитские-племена-в-XI-веке.png|right|300px|thumb|Карта рассялення ляхіцкіх плямёнаў]] У цэлым, тэрыторыя, заселеная з таго часу плямёнамі (верагодна) велетаў (якія, верагодна, можна часткова ідэнтыфікаваць з люцічамі)<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem do 1002 r., „Slavia Antiqua”, t. 47, s. 23}}</ref>, мяжавала з плямёнамі [[Бодрычы|абадрытаў]] на захадзе і была абмежавана ракой Одэр на ўсходзе. На поўначы гэтыя тэрыторыі датыкаліся ўзбярэжжа Балтыйскага мора, а на поўдні — з раёнамі, заселенымі [[Лужычане|сербскімі]] плямёнамі<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 21–22.}}</ref>. Акрамя люцічаў, у склад палабскіх славян уваходзілі племянныя саюзы [[бодрычы|бодрычаў]] (абадрытаў, рарагаў або рэрэкаў) і [[лужычане]] (лужыцкія сербы, мільчане або проста сербы). Самі люцічы складаліся з [[даленчане|даленчан]], [[ратары|ратараў]], [[укране|укран]], [[хіжане|хіжан]] і [[чэразпеняне|чэразпенян]]. Люцічы пражывалі на тэрыторыях цяперашніх нямецкіх федэральных земляў [[Мекленбург-Пярэдняя Памеранія]] і [[Брандэнбург]] (поўнач Брандэнбурга). Абедзве зямлі знаходзяцца ва ўсходняй [[Германія|Германіі]]. [[Файл:Marchia Wschodnia ok. 1000.svg|міні|Усходняя марка каля 1000 г.]] Цэнтрам саюза люцічаў было свяцілішча Радагост, у якім пачытаўся бог [[Сварожыч]]. Усе рашэнні прымаліся на вялікім племянным зборы, а цэнтральная ўлада адсутнічала. Таксама адной з сталіц люцічаў з’яўляўся горад [[Аркона]], які размяшчаўся на востраве [[Руген]] ([[славяне|славянская]] назва Руян) са свяцілішчам бога [[Святавіт]]а. Гэты горад быў разбураны датчанамі пры каралі [[Вальдэмар I Вялікі|Вальдэмары I]], падчас войнаў, якія праводзілі нямецкія дзяржавы, што ўжо прынялі на той момант [[хрысціянства]], супраць земляў [[палабы|палабскіх славян]], з мэтай далучэння гэтых багатых земляў да нямецкіх дзяржаў і звароту мясцовага насельніцтва ў хрысціянства. Датчане, у прыватнасці, прымалі ўдзел у гэтых войнах пераследуючы сваю мэту, акрамя распаўсюджвання хрысціянства, яшчэ і абарону ад люцічаў, а таксама помста за напады і спусташэнні, якія да гэтага здзяйснялі люцічы ў стаўленні да [[Данія|Даніі]]; нарэшце, мэтай з’яўлялася вызваленне ад даніны, якую выплачвалі люцічам некаторыя дацкія правінцыі. Гл. таксама [[руяне]]. [[Баварскі географ]] дае, што ў землях люцічаў- велетаў было 95 [[Грод|гродаў]]. Сталіцай была [[Брэнна]]. [[Файл:Frankish Empire 481 to 814-ru.svg|міні|Рост дзяржавы франкаў 481—814 г.]] У часы [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] (рубеж VIII і IX стагоддзяў) паганскія велеты стварылі саюз з чатырох славянскіх плямёнаў, варожых [[Франкская дзяржава|Франкскай дзяржаве]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=1826|загаловак=S. Zakrzewski, Opis grodów i terytoriów z północnej strony Dunaju czyli tzw. Geograf bawarski, Lwów 1917}}</ref>. Уварванне Карла Вялікага на землі велетаў у 789 годзе, верагодна, адбывалася ў двух напрамках. Аблога Брэны, якую тады можна вызначыць як галоўны цэнтр Драгавіта, і яе захоп з дапамогай фрызскага флоту, верагодна, былі адной з частак франкска-велецкай барацьбы. Другая частка, верагодна, была маршам сухапутных войскаў углыб тэрыторыі велетаў. Пасля іх паразы Карл Вялікі не зрабіў ніякіх спроб ахрысціць гэтыя славянскія супольнасці, а проста падпарадкаваў іх палітычна Каралінгскай дзяржаве, заручыўшыся дапамогай суседніх абадрытаў, і прыняў рашэнне аб прызначэнні найважнейшых палітычных прадстаўнікоў велетаў, абраных на сходзе. Пасля гэтага велетам удалося зрынуць імперскі сюзерэнітэт. Паміж Каралеўствам Усходніх Франкаў і славянамі, якім узначальвалі ў той час князі: Мілагост, Калодрог і Люб, адбываліся частыя сутыкненні<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 24–25}}</ref>. Аднак у сярэдзіне IX (магчыма, з-за спынення франкскай пагрозы) або ў X стагоддзі саюз, відавочна, распаўся і больш не ўяўляў сабой палітычную адзінку, і людзі, якія насялялі былыя велецкія тэрыторыі, адчувалі больш цесную сувязь з асобнымі плямёнамі, якія ўваходзілі ў яго склад<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, The Polabian alternative..., s. 380}}</ref>. Назва Велеты, якая з’яўляецца спарадычна ў запісах X стагоддзя (пад гадамі 929, 955 і 995), можа сведчыць аб тым, што існаванне гэтай федэрацыі ўсё яшчэ меркавалася ў межах імперыі. З іншага боку, у той час плямёны, якія калісьці ўтварылі гэты саюз, выступалі супраць пашырэння імперыі, але, здаецца, рабілі гэта паасобку. У выніку распаду гэтага саюза паўночнавелетскія плямёны, верагодна, вярнуліся да сацыялістычнай сістэмы з вырашальнай роляй кіраўнікоў родаў і святароў. Наймагутнейшым племем саюзу велетаў у X стагоддзі былі стадоры, якія з пачатку таго ж стагоддзя дамінавалі ў рэгіёне ракі [[Гафель рака|Гафель]]. Іх правадыром, хутчэй за ўсё, была хрысціянская дынастыя, звязаная з чэшскімі [[Пржэмыславічы|Пржэмыславічамі]] і кіраўнікамі [[Паўночная марка|Паўночнай маркі]], сям’ёй Хальдэнслебен, якая кіравала племем Брэна<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, The Polabian alternative..., s. 380, 382.}}</ref>. Пашырэнне [[Свяшчэнная Рымская імперыя|імперыі]] — як палітычнае, так і царкоўнае — на землі паміж рэкамі Эльба, Заале і Одэр падчас праўлення першых [[Саксонская дынастыя|Людофінгаў]] — [[Генрых Птушнік|Генрыха I]], і асабліва [[Атон I Вялікі|Атона I]] — выклікала супраціў з боку плямёнаў Велетаў, асабліва рэдараў. Першай ваеннай акцыяй Генрыха была экспедыцыя супраць іх зімой 928/929 года, якая завяршылася захопам галоўнай цытадэлі стадораў, [[Брандэнбург-на-Хафелі|Брандэнбурга]] (Брэна), і прызнаннем племем паразы. У той жа час тэрыторыі, заселеныя рэдарамі, былі падпарадкаваны імперыі ў выніку экспедыцыі легата Бернарда. Гэтыя дзеянні, хутчэй за ўсё, былі прадыктаваны жаданнем Саксонскай дынастыі праверыць новыя метады вядзення вайны (кавалерыйскія сутычкі) перад абліччам набліжэння сутыкнення з венграмі<ref>{{Кніга|загаловак=G. Althoff, Ottonowie. Władza królewska bez państwa, Warszawa 2009, s. 43}}</ref>. Тым не менш, рэдары былі галоўнымі ініцыятарамі паўстання палабскіх плямёнаў у 929 годзе, якія пайшлі ў наступ на заходнім беразе Эльбы, захілі і разбурылі замак Вальслебен і забілі усіх яго жыхароў). Іх дзеянні, хутчэй за ўсё, былі звязаны з прысутнасцю Генрыха на чэшска-палабскай мяжы ў той час. Гэтую акцыю варта лічыць вырашальнай з пункту гледжання кіраўніцтва рэдараў ва ўсіх антынямецкіх акцыях у палабскім рэгіёне<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część IV: Tęgomir..., s. 12.}}</ref>. Хуткае ўмяшанне завяршылася паразай рэдараў у бітве пад Ланчынам (цяпер Ленцэн) 4 верасня 929 года і гібеллю ўсіх захопленых славян<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część IV: Tęgomir..., s. 12.}}</ref>, а ў 936 годзе яны сталі аб’ектам чарговага ўварвання Атона I, якое, верагодна, было няўдалым. Рэдары былі вядучым племем у славянскім паўстанні 936—940 гадоў. Хутчэй за ўсё, нягледзячы на ​​супрацоўніцтва рэдараў з іх заходнімі славянскімі суседзямі, [[Бодрычы|абадрытамі]], у барацьбе супраць Імперыі ў 929 і 936 гадах, апошнія таксама распачалі экспансіянісцкую дзейнасць на тэрыторыі Чэрэзпенян і Хіжан. Аднак гэтая экспансія была стрыманы ўзрастаючай роляй рэдараў, якія лічылі гэтую дзейнасць як мінімум нязручнай, тым больш што абадрыты ў той час мелі тэндэнцыі, якія былі як кансалідацыйнымі, так і, перш за ўсё, прахрысціянскімі<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część V: Nakon, czyli Obodrzyci ponownie na drodze do własnego bytu, „Przegląd Zachodniopomorski”, t. 21 (50), z. 3, s. 9.}}</ref>. Імператары таксама спадзяваліся распаўсюдзіць свой уплыў на велецкія тэрыторыі, карыстаючыся, сярод іншага, навяртаннем мясцовых князёў. У паўднёвым рэгіёне Велеты стадоры атрымалі такую ​​дапамогу ад князя Тэгаміра каля 940 года, што прывяло да падпарадкавання велецкіх плямёнаў, верагодна, у тым ліку і рэдараў. З ростам уплыву ў палабскім рэгіёне імперская падтрымка славянскіх дваран стала другаснай<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, Powstanie i istota Związku Luciców..., s. 53}}</ref>. У той час у рэгіёне Велеты існавала некалькі цэнтраў незалежнай палітычнай дзейнасці — акрамя паўночных плямёнаў Велеты, сканцэнтраваных вакол Рэдараў, існавалі таксама стодаране, спрэвіяне і укры<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 29–30}}</ref>. Магчыма, што прыкладна ў сярэдзіне X стагоддзя паляцкія ўладары таксама пачалі пашырацца ў паўночна-ўсходні рэгіён Велеты, пачынаючы пасля акупацыі [[Любуская зямля|Любускай зямлі]] ўладарамі [[Пясты|Пястаў]]. Гэта, верагодна, яшчэ больш павялічыла рызыку страты суверэнітэту паўночных плямёнаў Велетаў. У 955 годзе, з-за боязі страціць сваю культурную незалежнасць, славяне (на чале з абадрытамі ў той час) выйшлі на бой і прайгралі бітву пры Рэзекніцы (Ракшы), у якой на баку велетаў удзельнічалі чэрапяне і даленжане, і, хутчэй за ўсё, рэдары. Яшчэ адна імператарская экспедыцыя ў 957 годзе і магчымыя ў наступныя гады (да 960 года) не прывялі да змены становішча паўночных плямёнаў велетаў, як і верагодная вайна рэдараў з Імперыяй у 967 годзе. У сваю чаргу, магчыма, ужо ў 963 годзе ваенныя дзеянні паміж рэдарамі і [[Мешка I|Мешкам I]] скончыліся; гэтыя дзеянні плямёнаў велетаў, верагодна, абмяжоўваліся помстамі і рабаўніцкімі экспедыцыямі ў непасрэднай блізкасці ад іх тэрыторый. Гэтыя падзеі, верагодна, дазволілі паступова ўмацоўваючайся Вялецкаму саюзу распачаць дзеянні супраць Імперыі ў 963—967 гадах<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 20-31}}</ref>. Імперыя не змагла дасягнуць ніякіх пацыфікацыі паўночна-ўсходніх палабскіх тэрыторый, ні праз стварэнне царкоўнай арганізацыі (стварэнне біскупстваў у Брэне і Гавельбергу ў 948 годзе або арцыбіскупства ў [[Магдэбург]]у ў 968 годзе), ні праз стварэнне марак, ні нават праз ціск [[Атон I Вялікі|Атона I]] на імперскіх дваран (ліст ад 18 студзеня 968 года), каб хутка дасягнуць пераможгі ва узброенай канфрантацыі з рэдарамі, што за гады пасля бітвы на Рэзекніцы сталі галоўным цэнтрам супраціву. Рэдары, заставаліся ўнутрана незалежнымі (яны плацілі даніну) і знаходзіліся па-за хрысціянскай царкоўнай арганізацыяй да 968 года. Пасля гэтага года сітуацыя змянілася ў выніку таго, што нядаўна створаная Магдэбурскае біскупства ахапіла паўночна-ўсходнія палабскія землі. Праўленне імператара Атона II у 973 годзе пачалося з адмовы ад спроб падпарадкаваць плямёны велетаў. Мяркуецца, што ў 1070-х гадах у выніку гэтых падзей у рэдараў з’явілася добрая магчымасць рэарганізаваць адносіны сярод велетаў, палітычна кансалідаваць гэтыя тэрыторыі і падрыхтаваць узброенае паўстанне ў 983 годзе. Акрамя таго, яны, верагодна, мелі ў той час стабільную эканамічную базу, пра што сведчыць тое, што мясцовыя плямёны плацілі даніну імперыі срэбрам. З іншага боку, узрастаючая пагроза, якую паўночныя плямёны велетаў уяўлялі для суседніх дзяржаў у канцы 1070-х гадоў, прывяла да іх усё большай ізаляцыі і фарміравання сістэмы шлюбных саюзаў супраць іх саюза сярод яго суседзяў<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 21, 31–32}}</ref>. Люцічы ўзначалілі славянскае паўстанне [[983]] года супраць нямецкай каланізацыі земляў усходняй [[Эльба|Эльбы]], у выніку якога яны увайшлі ў саюз з [[Бодрычы|абадрытамі]] і чэхамі [[:pl:Bolesław II Pobożny|Баляслава Пабожнага,]] а масіраваная нямецкая каланізацыя прыпынілася амаль на дзвесце гадоў. У саюзе зчэхамі яны біліся не толькі з немцамі, але і з [[Пясты|Пястамі]] за Сілезію. Барацьба некалькі дзесяцігоддяў была ўдалай. [[Генрых II Святы|Генрых II]] не спрабаваў іх заняволіць, а наадварот перавабіў іх грашыма і падарункамі на свой бок у барацьбе супраць [[Польшча|Польшчы]] [[Баляслаў I Храбры|Баляслава Храбрага]]. Смерць [[Атон III|Атона III]] у 1002 годзе змяніла становішча плямёнаў велетаў. 28 сакавіка 1003 года ў Кведлінбургу, куды прыбыло некалькі пасланцоў люцічаў, быў заключаны саюз паміж іх былымі ворагамі — новым нямецкім каралём Генрыхам II і паганскай Велецкай лігай — супраць [[Баляслаў I Храбры|Баляслава Храбрага]]. Гэта анулявала пагадненні Гнезненскага кангрэса 1000 года і прывяло да перастаноўкі саюзаў у Цэнтральнай Еўропе. Такім чынам, паганскія люцічы сталі саюзнікамі найважнейшага свецкага прадстаўніка хрысціянскага свету, і сама гэтая падзея паклала пачатак пятнаццацігадовым польска-германскім войнам (1003—1018). Прыняцце Імперыяй сітуацыі, якая склалася ў паўночным Пальбе, азначала, што паганства працягвала існаваць у гэтых тэрыторыях яшчэ 150 гадоў. Аднак за гэты час вілеты не змаглі дасягнуць нічога большага, чым libertas more Liuticio (свабода ў стылі вілетаў). Узнікненне люцысцкай ідэнтычнасці, сканцэнтраванай вакол храма ў Радогошчы, які меў падобнае сімвалічнае значэнне да дынастый у іншых славянскіх краінах Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, не спыніла распад люціцкай арганізацыі. Больш за тое, менавіта моцнае становішча радагошчанскага храма і выніковае дамінаванне племені рэдараў у федэрацыі прывялі да пачатку грамадзянскай вайны ў 1056/1057 гадах, што паклала пачатак заняпаду федэрацыі. Незадоўга да грамадзянскай вайны ў 1056 годзе саюзныя войскі Велетскай канфедэрацыі супраціўляліся магутнай нямецкай арміі пад камандаваннем Вільгельма, маркграфа [[Паўночная марка|Паўночнай Маркі]]. Яны разграмілі саксонскія войскі ля зліцця рэк Гафель і Эльба каля цытадэлі Пшэнцлаў. Радары і даленжане звярнуліся да сваіх хрысціянскіх суседзяў (саксаў, абадрытаў і датчан) па дапамогу ў міратворчасці, што стала момантам, калі барацьба за перавагу ў федэрацыі стала важнейшай за супольнасць<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, Powstanie i istota Związku Luciców..., s. 62}}</ref>. У пэўнай ступені праграмнае стварэнне люцічскай ідэнтычнасці, улічваючы ўсё яшчэ моцную ідэнтычнасць асобных плямёнаў, якія ўваходзілі ў яе склад, у сярэдзіне XI стагоддзя, скончылася няўдачай. У запісах 1170-х гадоў сучаснага летапісца Адама Брэменскага ўсе плямёны, якія калісьці складалі люціцкую супольнасць, цяпер пералічаныя асобна, а сама назва цяпер выконвае толькі тапаграфічную функцыю. Аднак больш за паўстагоддзя люцічы перашкаджалі падпарадкаванню палабскіх тэрыторый, асабліва паўночных, суседнім краінам: Свяшчэннай Рымскай імперыяй, Багеміяй, Польшчай і Даніяй. Ваенныя і палітычныя поспехі ўзмацнілі ў люцічах прыхільнасць [[паганства|паганству]] і паганскім звычаям, што адносілася і да роднасных [[бодрычы|бодрычаў]]. Аднак у [[1050-я|1050-х]] сярод складовых плямёнаў люцічаў вялася міжусобная вайна яка падарвала іх становішча. Саюз хутка губляў моц і ўплыў. Заваяванне земляў люцічаў аж да дгродаў Дымін і [[Вольгаст|Валагаш]]<nowiki/>ч на паўднёвым захадзе войскамі паморскага герцага [[Варціслаў I|Варціслава I]] і падтрымліваўшымі яго сіламі польскага князя [[Баляслаў III Крывавусты|Баляслава III Крывавустага]] датуецца перыядам пасля 1119 года. Цэнтральнае свяцілішча было разбурана [[саксы|саксонскім]] герцагам [[Лотар II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Лотарам]] у [[1125]] годзе, саюз канчаткова распаўся. На тэрыторыях, падпарадкаваных [[Брандэнбургскае біскупства|біскупству Брандэнбурга]], [[Ота Бамбергскі]] ў 1128 годзе правёў хрысціянізацыю. Яна ахапіла, сярод іншага, Вологст і [[:pl:Gützkow|Гуцкоў]], а таксама тэрыторыі племені [[Укране|Укранаў (]]Вкшан). На працягу наступных дзесяцігоддзяў саксонскія герцагі паступова пашырылі свае ўладанні на ўсход, заваявалі землі люцічаў, пачалася іх [[германізацыя]]. == Гл. таксама == * [[Крыжовы паход супраць славян]] * [[Язычніцкія паўстанні ў Польшчы|Язычніцкія паўстанні]] * [[Заходнія славяне]] * [[Палабскія славяне]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Славянскія плямёны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Люцічы|*]] [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі]] [[Катэгорыя:Славянскія плямёны]] [[Катэгорыя:Заходнеславянскія плямёны]] 2x2q6ftdqbkl192chadkos4516qf1cw 5227491 5227487 2026-10-26T18:12:50Z M.L.Bot 261 выдалена [[Катэгорыя:Славянскія плямёны]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227491 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} '''Лю́цічы''' або ''вільцы'', ''велеты'' ({{lang-de|Liutizen, Lutitzen, Luitizen}}) — саюз [[заходнія славяне|заходнеславянскіх]] плямёнаў. [[Этнонім]] магчыма паходзіць ад старажытнаславянскага «людцы», альбо «людзі», альбо «лютыя» . Саманазвы «вілцы» ({{lang-de|Wilzen, Wilsen, Wilciken, Wilkinen}}''Wilzen, Wilsen, Wilciken, Wilkinen'') хутчэй паходзіць ад [[Стараславянская мова|стараслав.]] ''vlci'' ''- ваўкі. Назва'' «велеты» ({{lang-de|Wieleten, Welataben}}''Wieleten, Welataben''; {{lang-pl|Wieleci}}) адпаведна беларускаму, украінскаму і стараславянскаму ''Vel(e)tъ'' — волат<ref>{{Кніга|загаловак=Lübke Ch., The Polabian alternative. Paganism between Christian Kingdoms, [у:] Europe around the year 1000, P. Urbańczyk (red.), Warszawa 2001, s. 383}}</ref>. [[Файл:East Europe Archaeological Ancient-Slavs.jpg|міні|рассяленне славян на захад]] Адзін з племянных саюзаў так званых [[палабы|палабскіх славян]] — [[славяне|славянскага]] насельніцтва сучаснай паўночнай, паўночна-заходняй і ўсходняй [[Германія|Германіі]] ў ІI — ХІІ ст. Мяркуецца, што паселішча плямёнаў велетаў, якое адбылося ў II стагоддзі нашай эры, упершыню было адлюстравана на карце александрыйскім географам Пталамеем<ref>{{Кніга|загаловак=G. Labuda, O zakresie rzekomych uprawnień Królestwa Niemieckiego i Marchii Brandenburskiej nad całym Pomorzem we wczesnym średniowieczu, „Roczniki Historyczne”, LXXIII, s. 20.}}</ref>. Велеты, верагодна, з’яўляюцца на гэтай карце пад назвай Уэлтай (Ουελται) і засялялі [[Памор'е, Польшча|Памор’е]] ў ніжняй плыні ракі [[Вісла|Віслы]]. Магчыма, ужо ў VI стагоддзі, і, безумоўна, ужо ў VII стагоддзі, гэтыя плямёны мігравалі на захад, у рэшце рэшт пасяліліся на захад ад ніжняга плыні ракі [[Одра]] да канца VIII стагоддзя<ref>{{Кніга|загаловак=G. Labuda, O zakresie rzekomych uprawnień..., s. 22}}</ref>. Нямецкія і лацінамоўныя крыніцы часта ўжываюць да іх назву [[венеды]]. З Х ст. іх племяны саюз часцей называлі люцічы. Да ХІІ ст. заставаліся паганцамі.[[Файл:Лехитские-племена-в-XI-веке.png|right|300px|thumb|Карта рассялення ляхіцкіх плямёнаў]] У цэлым, тэрыторыя, заселеная з таго часу плямёнамі (верагодна) велетаў (якія, верагодна, можна часткова ідэнтыфікаваць з люцічамі)<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem do 1002 r., „Slavia Antiqua”, t. 47, s. 23}}</ref>, мяжавала з плямёнамі [[Бодрычы|абадрытаў]] на захадзе і была абмежавана ракой Одэр на ўсходзе. На поўначы гэтыя тэрыторыі датыкаліся ўзбярэжжа Балтыйскага мора, а на поўдні — з раёнамі, заселенымі [[Лужычане|сербскімі]] плямёнамі<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 21–22.}}</ref>. Акрамя люцічаў, у склад палабскіх славян уваходзілі племянныя саюзы [[бодрычы|бодрычаў]] (абадрытаў, рарагаў або рэрэкаў) і [[лужычане]] (лужыцкія сербы, мільчане або проста сербы). Самі люцічы складаліся з [[даленчане|даленчан]], [[ратары|ратараў]], [[укране|укран]], [[хіжане|хіжан]] і [[чэразпеняне|чэразпенян]]. Люцічы пражывалі на тэрыторыях цяперашніх нямецкіх федэральных земляў [[Мекленбург-Пярэдняя Памеранія]] і [[Брандэнбург]] (поўнач Брандэнбурга). Абедзве зямлі знаходзяцца ва ўсходняй [[Германія|Германіі]]. [[Файл:Marchia Wschodnia ok. 1000.svg|міні|Усходняя марка каля 1000 г.]] Цэнтрам саюза люцічаў было свяцілішча Радагост, у якім пачытаўся бог [[Сварожыч]]. Усе рашэнні прымаліся на вялікім племянным зборы, а цэнтральная ўлада адсутнічала. Таксама адной з сталіц люцічаў з’яўляўся горад [[Аркона]], які размяшчаўся на востраве [[Руген]] ([[славяне|славянская]] назва Руян) са свяцілішчам бога [[Святавіт]]а. Гэты горад быў разбураны датчанамі пры каралі [[Вальдэмар I Вялікі|Вальдэмары I]], падчас войнаў, якія праводзілі нямецкія дзяржавы, што ўжо прынялі на той момант [[хрысціянства]], супраць земляў [[палабы|палабскіх славян]], з мэтай далучэння гэтых багатых земляў да нямецкіх дзяржаў і звароту мясцовага насельніцтва ў хрысціянства. Датчане, у прыватнасці, прымалі ўдзел у гэтых войнах пераследуючы сваю мэту, акрамя распаўсюджвання хрысціянства, яшчэ і абарону ад люцічаў, а таксама помста за напады і спусташэнні, якія да гэтага здзяйснялі люцічы ў стаўленні да [[Данія|Даніі]]; нарэшце, мэтай з’яўлялася вызваленне ад даніны, якую выплачвалі люцічам некаторыя дацкія правінцыі. Гл. таксама [[руяне]]. [[Баварскі географ]] дае, што ў землях люцічаў- велетаў было 95 [[Грод|гродаў]]. Сталіцай была [[Брэнна]]. [[Файл:Frankish Empire 481 to 814-ru.svg|міні|Рост дзяржавы франкаў 481—814 г.]] У часы [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] (рубеж VIII і IX стагоддзяў) паганскія велеты стварылі саюз з чатырох славянскіх плямёнаў, варожых [[Франкская дзяржава|Франкскай дзяржаве]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=1826|загаловак=S. Zakrzewski, Opis grodów i terytoriów z północnej strony Dunaju czyli tzw. Geograf bawarski, Lwów 1917}}</ref>. Уварванне Карла Вялікага на землі велетаў у 789 годзе, верагодна, адбывалася ў двух напрамках. Аблога Брэны, якую тады можна вызначыць як галоўны цэнтр Драгавіта, і яе захоп з дапамогай фрызскага флоту, верагодна, былі адной з частак франкска-велецкай барацьбы. Другая частка, верагодна, была маршам сухапутных войскаў углыб тэрыторыі велетаў. Пасля іх паразы Карл Вялікі не зрабіў ніякіх спроб ахрысціць гэтыя славянскія супольнасці, а проста падпарадкаваў іх палітычна Каралінгскай дзяржаве, заручыўшыся дапамогай суседніх абадрытаў, і прыняў рашэнне аб прызначэнні найважнейшых палітычных прадстаўнікоў велетаў, абраных на сходзе. Пасля гэтага велетам удалося зрынуць імперскі сюзерэнітэт. Паміж Каралеўствам Усходніх Франкаў і славянамі, якім узначальвалі ў той час князі: Мілагост, Калодрог і Люб, адбываліся частыя сутыкненні<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 24–25}}</ref>. Аднак у сярэдзіне IX (магчыма, з-за спынення франкскай пагрозы) або ў X стагоддзі саюз, відавочна, распаўся і больш не ўяўляў сабой палітычную адзінку, і людзі, якія насялялі былыя велецкія тэрыторыі, адчувалі больш цесную сувязь з асобнымі плямёнамі, якія ўваходзілі ў яго склад<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, The Polabian alternative..., s. 380}}</ref>. Назва Велеты, якая з’яўляецца спарадычна ў запісах X стагоддзя (пад гадамі 929, 955 і 995), можа сведчыць аб тым, што існаванне гэтай федэрацыі ўсё яшчэ меркавалася ў межах імперыі. З іншага боку, у той час плямёны, якія калісьці ўтварылі гэты саюз, выступалі супраць пашырэння імперыі, але, здаецца, рабілі гэта паасобку. У выніку распаду гэтага саюза паўночнавелетскія плямёны, верагодна, вярнуліся да сацыялістычнай сістэмы з вырашальнай роляй кіраўнікоў родаў і святароў. Наймагутнейшым племем саюзу велетаў у X стагоддзі былі стадоры, якія з пачатку таго ж стагоддзя дамінавалі ў рэгіёне ракі [[Гафель рака|Гафель]]. Іх правадыром, хутчэй за ўсё, была хрысціянская дынастыя, звязаная з чэшскімі [[Пржэмыславічы|Пржэмыславічамі]] і кіраўнікамі [[Паўночная марка|Паўночнай маркі]], сям’ёй Хальдэнслебен, якая кіравала племем Брэна<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, The Polabian alternative..., s. 380, 382.}}</ref>. Пашырэнне [[Свяшчэнная Рымская імперыя|імперыі]] — як палітычнае, так і царкоўнае — на землі паміж рэкамі Эльба, Заале і Одэр падчас праўлення першых [[Саксонская дынастыя|Людофінгаў]] — [[Генрых Птушнік|Генрыха I]], і асабліва [[Атон I Вялікі|Атона I]] — выклікала супраціў з боку плямёнаў Велетаў, асабліва рэдараў. Першай ваеннай акцыяй Генрыха была экспедыцыя супраць іх зімой 928/929 года, якая завяршылася захопам галоўнай цытадэлі стадораў, [[Брандэнбург-на-Хафелі|Брандэнбурга]] (Брэна), і прызнаннем племем паразы. У той жа час тэрыторыі, заселеныя рэдарамі, былі падпарадкаваны імперыі ў выніку экспедыцыі легата Бернарда. Гэтыя дзеянні, хутчэй за ўсё, былі прадыктаваны жаданнем Саксонскай дынастыі праверыць новыя метады вядзення вайны (кавалерыйскія сутычкі) перад абліччам набліжэння сутыкнення з венграмі<ref>{{Кніга|загаловак=G. Althoff, Ottonowie. Władza królewska bez państwa, Warszawa 2009, s. 43}}</ref>. Тым не менш, рэдары былі галоўнымі ініцыятарамі паўстання палабскіх плямёнаў у 929 годзе, якія пайшлі ў наступ на заходнім беразе Эльбы, захілі і разбурылі замак Вальслебен і забілі усіх яго жыхароў). Іх дзеянні, хутчэй за ўсё, былі звязаны з прысутнасцю Генрыха на чэшска-палабскай мяжы ў той час. Гэтую акцыю варта лічыць вырашальнай з пункту гледжання кіраўніцтва рэдараў ва ўсіх антынямецкіх акцыях у палабскім рэгіёне<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część IV: Tęgomir..., s. 12.}}</ref>. Хуткае ўмяшанне завяршылася паразай рэдараў у бітве пад Ланчынам (цяпер Ленцэн) 4 верасня 929 года і гібеллю ўсіх захопленых славян<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część IV: Tęgomir..., s. 12.}}</ref>, а ў 936 годзе яны сталі аб’ектам чарговага ўварвання Атона I, якое, верагодна, было няўдалым. Рэдары былі вядучым племем у славянскім паўстанні 936—940 гадоў. Хутчэй за ўсё, нягледзячы на ​​супрацоўніцтва рэдараў з іх заходнімі славянскімі суседзямі, [[Бодрычы|абадрытамі]], у барацьбе супраць Імперыі ў 929 і 936 гадах, апошнія таксама распачалі экспансіянісцкую дзейнасць на тэрыторыі Чэрэзпенян і Хіжан. Аднак гэтая экспансія была стрыманы ўзрастаючай роляй рэдараў, якія лічылі гэтую дзейнасць як мінімум нязручнай, тым больш што абадрыты ў той час мелі тэндэнцыі, якія былі як кансалідацыйнымі, так і, перш за ўсё, прахрысціянскімі<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część V: Nakon, czyli Obodrzyci ponownie na drodze do własnego bytu, „Przegląd Zachodniopomorski”, t. 21 (50), z. 3, s. 9.}}</ref>. Імператары таксама спадзяваліся распаўсюдзіць свой уплыў на велецкія тэрыторыі, карыстаючыся, сярод іншага, навяртаннем мясцовых князёў. У паўднёвым рэгіёне Велеты стадоры атрымалі такую ​​дапамогу ад князя Тэгаміра каля 940 года, што прывяло да падпарадкавання велецкіх плямёнаў, верагодна, у тым ліку і рэдараў. З ростам уплыву ў палабскім рэгіёне імперская падтрымка славянскіх дваран стала другаснай<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, Powstanie i istota Związku Luciców..., s. 53}}</ref>. У той час у рэгіёне Велеты існавала некалькі цэнтраў незалежнай палітычнай дзейнасці — акрамя паўночных плямёнаў Велеты, сканцэнтраваных вакол Рэдараў, існавалі таксама стодаране, спрэвіяне і укры<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 29–30}}</ref>. Магчыма, што прыкладна ў сярэдзіне X стагоддзя паляцкія ўладары таксама пачалі пашырацца ў паўночна-ўсходні рэгіён Велеты, пачынаючы пасля акупацыі [[Любуская зямля|Любускай зямлі]] ўладарамі [[Пясты|Пястаў]]. Гэта, верагодна, яшчэ больш павялічыла рызыку страты суверэнітэту паўночных плямёнаў Велетаў. У 955 годзе, з-за боязі страціць сваю культурную незалежнасць, славяне (на чале з абадрытамі ў той час) выйшлі на бой і прайгралі бітву пры Рэзекніцы (Ракшы), у якой на баку велетаў удзельнічалі чэрапяне і даленжане, і, хутчэй за ўсё, рэдары. Яшчэ адна імператарская экспедыцыя ў 957 годзе і магчымыя ў наступныя гады (да 960 года) не прывялі да змены становішча паўночных плямёнаў велетаў, як і верагодная вайна рэдараў з Імперыяй у 967 годзе. У сваю чаргу, магчыма, ужо ў 963 годзе ваенныя дзеянні паміж рэдарамі і [[Мешка I|Мешкам I]] скончыліся; гэтыя дзеянні плямёнаў велетаў, верагодна, абмяжоўваліся помстамі і рабаўніцкімі экспедыцыямі ў непасрэднай блізкасці ад іх тэрыторый. Гэтыя падзеі, верагодна, дазволілі паступова ўмацоўваючайся Вялецкаму саюзу распачаць дзеянні супраць Імперыі ў 963—967 гадах<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 20-31}}</ref>. Імперыя не змагла дасягнуць ніякіх пацыфікацыі паўночна-ўсходніх палабскіх тэрыторый, ні праз стварэнне царкоўнай арганізацыі (стварэнне біскупстваў у Брэне і Гавельбергу ў 948 годзе або арцыбіскупства ў [[Магдэбург]]у ў 968 годзе), ні праз стварэнне марак, ні нават праз ціск [[Атон I Вялікі|Атона I]] на імперскіх дваран (ліст ад 18 студзеня 968 года), каб хутка дасягнуць пераможгі ва узброенай канфрантацыі з рэдарамі, што за гады пасля бітвы на Рэзекніцы сталі галоўным цэнтрам супраціву. Рэдары, заставаліся ўнутрана незалежнымі (яны плацілі даніну) і знаходзіліся па-за хрысціянскай царкоўнай арганізацыяй да 968 года. Пасля гэтага года сітуацыя змянілася ў выніку таго, што нядаўна створаная Магдэбурскае біскупства ахапіла паўночна-ўсходнія палабскія землі. Праўленне імператара Атона II у 973 годзе пачалося з адмовы ад спроб падпарадкаваць плямёны велетаў. Мяркуецца, што ў 1070-х гадах у выніку гэтых падзей у рэдараў з’явілася добрая магчымасць рэарганізаваць адносіны сярод велетаў, палітычна кансалідаваць гэтыя тэрыторыі і падрыхтаваць узброенае паўстанне ў 983 годзе. Акрамя таго, яны, верагодна, мелі ў той час стабільную эканамічную базу, пра што сведчыць тое, што мясцовыя плямёны плацілі даніну імперыі срэбрам. З іншага боку, узрастаючая пагроза, якую паўночныя плямёны велетаў уяўлялі для суседніх дзяржаў у канцы 1070-х гадоў, прывяла да іх усё большай ізаляцыі і фарміравання сістэмы шлюбных саюзаў супраць іх саюза сярод яго суседзяў<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 21, 31–32}}</ref>. Люцічы ўзначалілі славянскае паўстанне [[983]] года супраць нямецкай каланізацыі земляў усходняй [[Эльба|Эльбы]], у выніку якога яны увайшлі ў саюз з [[Бодрычы|абадрытамі]] і чэхамі [[:pl:Bolesław II Pobożny|Баляслава Пабожнага,]] а масіраваная нямецкая каланізацыя прыпынілася амаль на дзвесце гадоў. У саюзе зчэхамі яны біліся не толькі з немцамі, але і з [[Пясты|Пястамі]] за Сілезію. Барацьба некалькі дзесяцігоддяў была ўдалай. [[Генрых II Святы|Генрых II]] не спрабаваў іх заняволіць, а наадварот перавабіў іх грашыма і падарункамі на свой бок у барацьбе супраць [[Польшча|Польшчы]] [[Баляслаў I Храбры|Баляслава Храбрага]]. Смерць [[Атон III|Атона III]] у 1002 годзе змяніла становішча плямёнаў велетаў. 28 сакавіка 1003 года ў Кведлінбургу, куды прыбыло некалькі пасланцоў люцічаў, быў заключаны саюз паміж іх былымі ворагамі — новым нямецкім каралём Генрыхам II і паганскай Велецкай лігай — супраць [[Баляслаў I Храбры|Баляслава Храбрага]]. Гэта анулявала пагадненні Гнезненскага кангрэса 1000 года і прывяло да перастаноўкі саюзаў у Цэнтральнай Еўропе. Такім чынам, паганскія люцічы сталі саюзнікамі найважнейшага свецкага прадстаўніка хрысціянскага свету, і сама гэтая падзея паклала пачатак пятнаццацігадовым польска-германскім войнам (1003—1018). Прыняцце Імперыяй сітуацыі, якая склалася ў паўночным Пальбе, азначала, што паганства працягвала існаваць у гэтых тэрыторыях яшчэ 150 гадоў. Аднак за гэты час вілеты не змаглі дасягнуць нічога большага, чым libertas more Liuticio (свабода ў стылі вілетаў). Узнікненне люцысцкай ідэнтычнасці, сканцэнтраванай вакол храма ў Радогошчы, які меў падобнае сімвалічнае значэнне да дынастый у іншых славянскіх краінах Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, не спыніла распад люціцкай арганізацыі. Больш за тое, менавіта моцнае становішча радагошчанскага храма і выніковае дамінаванне племені рэдараў у федэрацыі прывялі да пачатку грамадзянскай вайны ў 1056/1057 гадах, што паклала пачатак заняпаду федэрацыі. Незадоўга да грамадзянскай вайны ў 1056 годзе саюзныя войскі Велетскай канфедэрацыі супраціўляліся магутнай нямецкай арміі пад камандаваннем Вільгельма, маркграфа [[Паўночная марка|Паўночнай Маркі]]. Яны разграмілі саксонскія войскі ля зліцця рэк Гафель і Эльба каля цытадэлі Пшэнцлаў. Радары і даленжане звярнуліся да сваіх хрысціянскіх суседзяў (саксаў, абадрытаў і датчан) па дапамогу ў міратворчасці, што стала момантам, калі барацьба за перавагу ў федэрацыі стала важнейшай за супольнасць<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, Powstanie i istota Związku Luciców..., s. 62}}</ref>. У пэўнай ступені праграмнае стварэнне люцічскай ідэнтычнасці, улічваючы ўсё яшчэ моцную ідэнтычнасць асобных плямёнаў, якія ўваходзілі ў яе склад, у сярэдзіне XI стагоддзя, скончылася няўдачай. У запісах 1170-х гадоў сучаснага летапісца Адама Брэменскага ўсе плямёны, якія калісьці складалі люціцкую супольнасць, цяпер пералічаныя асобна, а сама назва цяпер выконвае толькі тапаграфічную функцыю. Аднак больш за паўстагоддзя люцічы перашкаджалі падпарадкаванню палабскіх тэрыторый, асабліва паўночных, суседнім краінам: Свяшчэннай Рымскай імперыяй, Багеміяй, Польшчай і Даніяй. Ваенныя і палітычныя поспехі ўзмацнілі ў люцічах прыхільнасць [[паганства|паганству]] і паганскім звычаям, што адносілася і да роднасных [[бодрычы|бодрычаў]]. Аднак у [[1050-я|1050-х]] сярод складовых плямёнаў люцічаў вялася міжусобная вайна яка падарвала іх становішча. Саюз хутка губляў моц і ўплыў. Заваяванне земляў люцічаў аж да дгродаў Дымін і [[Вольгаст|Валагаш]]<nowiki/>ч на паўднёвым захадзе войскамі паморскага герцага [[Варціслаў I|Варціслава I]] і падтрымліваўшымі яго сіламі польскага князя [[Баляслаў III Крывавусты|Баляслава III Крывавустага]] датуецца перыядам пасля 1119 года. Цэнтральнае свяцілішча было разбурана [[саксы|саксонскім]] герцагам [[Лотар II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Лотарам]] у [[1125]] годзе, саюз канчаткова распаўся. На тэрыторыях, падпарадкаваных [[Брандэнбургскае біскупства|біскупству Брандэнбурга]], [[Ота Бамбергскі]] ў 1128 годзе правёў хрысціянізацыю. Яна ахапіла, сярод іншага, Вологст і [[:pl:Gützkow|Гуцкоў]], а таксама тэрыторыі племені [[Укране|Укранаў (]]Вкшан). На працягу наступных дзесяцігоддзяў саксонскія герцагі паступова пашырылі свае ўладанні на ўсход, заваявалі землі люцічаў, пачалася іх [[германізацыя]]. == Гл. таксама == * [[Крыжовы паход супраць славян]] * [[Язычніцкія паўстанні ў Польшчы|Язычніцкія паўстанні]] * [[Заходнія славяне]] * [[Палабскія славяне]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Славянскія плямёны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Люцічы|*]] [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі]] [[Катэгорыя:Заходнеславянскія плямёны]] dzoboswvrgtnusups4j26qrxjtftm9j 5227493 5227491 2026-10-26T18:13:24Z M.L.Bot 261 выдалена [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227493 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} '''Лю́цічы''' або ''вільцы'', ''велеты'' ({{lang-de|Liutizen, Lutitzen, Luitizen}}) — саюз [[заходнія славяне|заходнеславянскіх]] плямёнаў. [[Этнонім]] магчыма паходзіць ад старажытнаславянскага «людцы», альбо «людзі», альбо «лютыя» . Саманазвы «вілцы» ({{lang-de|Wilzen, Wilsen, Wilciken, Wilkinen}}''Wilzen, Wilsen, Wilciken, Wilkinen'') хутчэй паходзіць ад [[Стараславянская мова|стараслав.]] ''vlci'' ''- ваўкі. Назва'' «велеты» ({{lang-de|Wieleten, Welataben}}''Wieleten, Welataben''; {{lang-pl|Wieleci}}) адпаведна беларускаму, украінскаму і стараславянскаму ''Vel(e)tъ'' — волат<ref>{{Кніга|загаловак=Lübke Ch., The Polabian alternative. Paganism between Christian Kingdoms, [у:] Europe around the year 1000, P. Urbańczyk (red.), Warszawa 2001, s. 383}}</ref>. [[Файл:East Europe Archaeological Ancient-Slavs.jpg|міні|рассяленне славян на захад]] Адзін з племянных саюзаў так званых [[палабы|палабскіх славян]] — [[славяне|славянскага]] насельніцтва сучаснай паўночнай, паўночна-заходняй і ўсходняй [[Германія|Германіі]] ў ІI — ХІІ ст. Мяркуецца, што паселішча плямёнаў велетаў, якое адбылося ў II стагоддзі нашай эры, упершыню было адлюстравана на карце александрыйскім географам Пталамеем<ref>{{Кніга|загаловак=G. Labuda, O zakresie rzekomych uprawnień Królestwa Niemieckiego i Marchii Brandenburskiej nad całym Pomorzem we wczesnym średniowieczu, „Roczniki Historyczne”, LXXIII, s. 20.}}</ref>. Велеты, верагодна, з’яўляюцца на гэтай карце пад назвай Уэлтай (Ουελται) і засялялі [[Памор'е, Польшча|Памор’е]] ў ніжняй плыні ракі [[Вісла|Віслы]]. Магчыма, ужо ў VI стагоддзі, і, безумоўна, ужо ў VII стагоддзі, гэтыя плямёны мігравалі на захад, у рэшце рэшт пасяліліся на захад ад ніжняга плыні ракі [[Одра]] да канца VIII стагоддзя<ref>{{Кніга|загаловак=G. Labuda, O zakresie rzekomych uprawnień..., s. 22}}</ref>. Нямецкія і лацінамоўныя крыніцы часта ўжываюць да іх назву [[венеды]]. З Х ст. іх племяны саюз часцей называлі люцічы. Да ХІІ ст. заставаліся паганцамі.[[Файл:Лехитские-племена-в-XI-веке.png|right|300px|thumb|Карта рассялення ляхіцкіх плямёнаў]] У цэлым, тэрыторыя, заселеная з таго часу плямёнамі (верагодна) велетаў (якія, верагодна, можна часткова ідэнтыфікаваць з люцічамі)<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem do 1002 r., „Slavia Antiqua”, t. 47, s. 23}}</ref>, мяжавала з плямёнамі [[Бодрычы|абадрытаў]] на захадзе і была абмежавана ракой Одэр на ўсходзе. На поўначы гэтыя тэрыторыі датыкаліся ўзбярэжжа Балтыйскага мора, а на поўдні — з раёнамі, заселенымі [[Лужычане|сербскімі]] плямёнамі<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 21–22.}}</ref>. Акрамя люцічаў, у склад палабскіх славян уваходзілі племянныя саюзы [[бодрычы|бодрычаў]] (абадрытаў, рарагаў або рэрэкаў) і [[лужычане]] (лужыцкія сербы, мільчане або проста сербы). Самі люцічы складаліся з [[даленчане|даленчан]], [[ратары|ратараў]], [[укране|укран]], [[хіжане|хіжан]] і [[чэразпеняне|чэразпенян]]. Люцічы пражывалі на тэрыторыях цяперашніх нямецкіх федэральных земляў [[Мекленбург-Пярэдняя Памеранія]] і [[Брандэнбург]] (поўнач Брандэнбурга). Абедзве зямлі знаходзяцца ва ўсходняй [[Германія|Германіі]]. [[Файл:Marchia Wschodnia ok. 1000.svg|міні|Усходняя марка каля 1000 г.]] Цэнтрам саюза люцічаў было свяцілішча Радагост, у якім пачытаўся бог [[Сварожыч]]. Усе рашэнні прымаліся на вялікім племянным зборы, а цэнтральная ўлада адсутнічала. Таксама адной з сталіц люцічаў з’яўляўся горад [[Аркона]], які размяшчаўся на востраве [[Руген]] ([[славяне|славянская]] назва Руян) са свяцілішчам бога [[Святавіт]]а. Гэты горад быў разбураны датчанамі пры каралі [[Вальдэмар I Вялікі|Вальдэмары I]], падчас войнаў, якія праводзілі нямецкія дзяржавы, што ўжо прынялі на той момант [[хрысціянства]], супраць земляў [[палабы|палабскіх славян]], з мэтай далучэння гэтых багатых земляў да нямецкіх дзяржаў і звароту мясцовага насельніцтва ў хрысціянства. Датчане, у прыватнасці, прымалі ўдзел у гэтых войнах пераследуючы сваю мэту, акрамя распаўсюджвання хрысціянства, яшчэ і абарону ад люцічаў, а таксама помста за напады і спусташэнні, якія да гэтага здзяйснялі люцічы ў стаўленні да [[Данія|Даніі]]; нарэшце, мэтай з’яўлялася вызваленне ад даніны, якую выплачвалі люцічам некаторыя дацкія правінцыі. Гл. таксама [[руяне]]. [[Баварскі географ]] дае, што ў землях люцічаў- велетаў было 95 [[Грод|гродаў]]. Сталіцай была [[Брэнна]]. [[Файл:Frankish Empire 481 to 814-ru.svg|міні|Рост дзяржавы франкаў 481—814 г.]] У часы [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] (рубеж VIII і IX стагоддзяў) паганскія велеты стварылі саюз з чатырох славянскіх плямёнаў, варожых [[Франкская дзяржава|Франкскай дзяржаве]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=1826|загаловак=S. Zakrzewski, Opis grodów i terytoriów z północnej strony Dunaju czyli tzw. Geograf bawarski, Lwów 1917}}</ref>. Уварванне Карла Вялікага на землі велетаў у 789 годзе, верагодна, адбывалася ў двух напрамках. Аблога Брэны, якую тады можна вызначыць як галоўны цэнтр Драгавіта, і яе захоп з дапамогай фрызскага флоту, верагодна, былі адной з частак франкска-велецкай барацьбы. Другая частка, верагодна, была маршам сухапутных войскаў углыб тэрыторыі велетаў. Пасля іх паразы Карл Вялікі не зрабіў ніякіх спроб ахрысціць гэтыя славянскія супольнасці, а проста падпарадкаваў іх палітычна Каралінгскай дзяржаве, заручыўшыся дапамогай суседніх абадрытаў, і прыняў рашэнне аб прызначэнні найважнейшых палітычных прадстаўнікоў велетаў, абраных на сходзе. Пасля гэтага велетам удалося зрынуць імперскі сюзерэнітэт. Паміж Каралеўствам Усходніх Франкаў і славянамі, якім узначальвалі ў той час князі: Мілагост, Калодрог і Люб, адбываліся частыя сутыкненні<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 24–25}}</ref>. Аднак у сярэдзіне IX (магчыма, з-за спынення франкскай пагрозы) або ў X стагоддзі саюз, відавочна, распаўся і больш не ўяўляў сабой палітычную адзінку, і людзі, якія насялялі былыя велецкія тэрыторыі, адчувалі больш цесную сувязь з асобнымі плямёнамі, якія ўваходзілі ў яго склад<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, The Polabian alternative..., s. 380}}</ref>. Назва Велеты, якая з’яўляецца спарадычна ў запісах X стагоддзя (пад гадамі 929, 955 і 995), можа сведчыць аб тым, што існаванне гэтай федэрацыі ўсё яшчэ меркавалася ў межах імперыі. З іншага боку, у той час плямёны, якія калісьці ўтварылі гэты саюз, выступалі супраць пашырэння імперыі, але, здаецца, рабілі гэта паасобку. У выніку распаду гэтага саюза паўночнавелетскія плямёны, верагодна, вярнуліся да сацыялістычнай сістэмы з вырашальнай роляй кіраўнікоў родаў і святароў. Наймагутнейшым племем саюзу велетаў у X стагоддзі былі стадоры, якія з пачатку таго ж стагоддзя дамінавалі ў рэгіёне ракі [[Гафель рака|Гафель]]. Іх правадыром, хутчэй за ўсё, была хрысціянская дынастыя, звязаная з чэшскімі [[Пржэмыславічы|Пржэмыславічамі]] і кіраўнікамі [[Паўночная марка|Паўночнай маркі]], сям’ёй Хальдэнслебен, якая кіравала племем Брэна<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, The Polabian alternative..., s. 380, 382.}}</ref>. Пашырэнне [[Свяшчэнная Рымская імперыя|імперыі]] — як палітычнае, так і царкоўнае — на землі паміж рэкамі Эльба, Заале і Одэр падчас праўлення першых [[Саксонская дынастыя|Людофінгаў]] — [[Генрых Птушнік|Генрыха I]], і асабліва [[Атон I Вялікі|Атона I]] — выклікала супраціў з боку плямёнаў Велетаў, асабліва рэдараў. Першай ваеннай акцыяй Генрыха была экспедыцыя супраць іх зімой 928/929 года, якая завяршылася захопам галоўнай цытадэлі стадораў, [[Брандэнбург-на-Хафелі|Брандэнбурга]] (Брэна), і прызнаннем племем паразы. У той жа час тэрыторыі, заселеныя рэдарамі, былі падпарадкаваны імперыі ў выніку экспедыцыі легата Бернарда. Гэтыя дзеянні, хутчэй за ўсё, былі прадыктаваны жаданнем Саксонскай дынастыі праверыць новыя метады вядзення вайны (кавалерыйскія сутычкі) перад абліччам набліжэння сутыкнення з венграмі<ref>{{Кніга|загаловак=G. Althoff, Ottonowie. Władza królewska bez państwa, Warszawa 2009, s. 43}}</ref>. Тым не менш, рэдары былі галоўнымі ініцыятарамі паўстання палабскіх плямёнаў у 929 годзе, якія пайшлі ў наступ на заходнім беразе Эльбы, захілі і разбурылі замак Вальслебен і забілі усіх яго жыхароў). Іх дзеянні, хутчэй за ўсё, былі звязаны з прысутнасцю Генрыха на чэшска-палабскай мяжы ў той час. Гэтую акцыю варта лічыць вырашальнай з пункту гледжання кіраўніцтва рэдараў ва ўсіх антынямецкіх акцыях у палабскім рэгіёне<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część IV: Tęgomir..., s. 12.}}</ref>. Хуткае ўмяшанне завяршылася паразай рэдараў у бітве пад Ланчынам (цяпер Ленцэн) 4 верасня 929 года і гібеллю ўсіх захопленых славян<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część IV: Tęgomir..., s. 12.}}</ref>, а ў 936 годзе яны сталі аб’ектам чарговага ўварвання Атона I, якое, верагодна, было няўдалым. Рэдары былі вядучым племем у славянскім паўстанні 936—940 гадоў. Хутчэй за ўсё, нягледзячы на ​​супрацоўніцтва рэдараў з іх заходнімі славянскімі суседзямі, [[Бодрычы|абадрытамі]], у барацьбе супраць Імперыі ў 929 і 936 гадах, апошнія таксама распачалі экспансіянісцкую дзейнасць на тэрыторыі Чэрэзпенян і Хіжан. Аднак гэтая экспансія была стрыманы ўзрастаючай роляй рэдараў, якія лічылі гэтую дзейнасць як мінімум нязручнай, тым больш што абадрыты ў той час мелі тэндэнцыі, якія былі як кансалідацыйнымі, так і, перш за ўсё, прахрысціянскімі<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część V: Nakon, czyli Obodrzyci ponownie na drodze do własnego bytu, „Przegląd Zachodniopomorski”, t. 21 (50), z. 3, s. 9.}}</ref>. Імператары таксама спадзяваліся распаўсюдзіць свой уплыў на велецкія тэрыторыі, карыстаючыся, сярод іншага, навяртаннем мясцовых князёў. У паўднёвым рэгіёне Велеты стадоры атрымалі такую ​​дапамогу ад князя Тэгаміра каля 940 года, што прывяло да падпарадкавання велецкіх плямёнаў, верагодна, у тым ліку і рэдараў. З ростам уплыву ў палабскім рэгіёне імперская падтрымка славянскіх дваран стала другаснай<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, Powstanie i istota Związku Luciców..., s. 53}}</ref>. У той час у рэгіёне Велеты існавала некалькі цэнтраў незалежнай палітычнай дзейнасці — акрамя паўночных плямёнаў Велеты, сканцэнтраваных вакол Рэдараў, існавалі таксама стодаране, спрэвіяне і укры<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 29–30}}</ref>. Магчыма, што прыкладна ў сярэдзіне X стагоддзя паляцкія ўладары таксама пачалі пашырацца ў паўночна-ўсходні рэгіён Велеты, пачынаючы пасля акупацыі [[Любуская зямля|Любускай зямлі]] ўладарамі [[Пясты|Пястаў]]. Гэта, верагодна, яшчэ больш павялічыла рызыку страты суверэнітэту паўночных плямёнаў Велетаў. У 955 годзе, з-за боязі страціць сваю культурную незалежнасць, славяне (на чале з абадрытамі ў той час) выйшлі на бой і прайгралі бітву пры Рэзекніцы (Ракшы), у якой на баку велетаў удзельнічалі чэрапяне і даленжане, і, хутчэй за ўсё, рэдары. Яшчэ адна імператарская экспедыцыя ў 957 годзе і магчымыя ў наступныя гады (да 960 года) не прывялі да змены становішча паўночных плямёнаў велетаў, як і верагодная вайна рэдараў з Імперыяй у 967 годзе. У сваю чаргу, магчыма, ужо ў 963 годзе ваенныя дзеянні паміж рэдарамі і [[Мешка I|Мешкам I]] скончыліся; гэтыя дзеянні плямёнаў велетаў, верагодна, абмяжоўваліся помстамі і рабаўніцкімі экспедыцыямі ў непасрэднай блізкасці ад іх тэрыторый. Гэтыя падзеі, верагодна, дазволілі паступова ўмацоўваючайся Вялецкаму саюзу распачаць дзеянні супраць Імперыі ў 963—967 гадах<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 20-31}}</ref>. Імперыя не змагла дасягнуць ніякіх пацыфікацыі паўночна-ўсходніх палабскіх тэрыторый, ні праз стварэнне царкоўнай арганізацыі (стварэнне біскупстваў у Брэне і Гавельбергу ў 948 годзе або арцыбіскупства ў [[Магдэбург]]у ў 968 годзе), ні праз стварэнне марак, ні нават праз ціск [[Атон I Вялікі|Атона I]] на імперскіх дваран (ліст ад 18 студзеня 968 года), каб хутка дасягнуць пераможгі ва узброенай канфрантацыі з рэдарамі, што за гады пасля бітвы на Рэзекніцы сталі галоўным цэнтрам супраціву. Рэдары, заставаліся ўнутрана незалежнымі (яны плацілі даніну) і знаходзіліся па-за хрысціянскай царкоўнай арганізацыяй да 968 года. Пасля гэтага года сітуацыя змянілася ў выніку таго, што нядаўна створаная Магдэбурскае біскупства ахапіла паўночна-ўсходнія палабскія землі. Праўленне імператара Атона II у 973 годзе пачалося з адмовы ад спроб падпарадкаваць плямёны велетаў. Мяркуецца, што ў 1070-х гадах у выніку гэтых падзей у рэдараў з’явілася добрая магчымасць рэарганізаваць адносіны сярод велетаў, палітычна кансалідаваць гэтыя тэрыторыі і падрыхтаваць узброенае паўстанне ў 983 годзе. Акрамя таго, яны, верагодна, мелі ў той час стабільную эканамічную базу, пра што сведчыць тое, што мясцовыя плямёны плацілі даніну імперыі срэбрам. З іншага боку, узрастаючая пагроза, якую паўночныя плямёны велетаў уяўлялі для суседніх дзяржаў у канцы 1070-х гадоў, прывяла да іх усё большай ізаляцыі і фарміравання сістэмы шлюбных саюзаў супраць іх саюза сярод яго суседзяў<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 21, 31–32}}</ref>. Люцічы ўзначалілі славянскае паўстанне [[983]] года супраць нямецкай каланізацыі земляў усходняй [[Эльба|Эльбы]], у выніку якога яны увайшлі ў саюз з [[Бодрычы|абадрытамі]] і чэхамі [[:pl:Bolesław II Pobożny|Баляслава Пабожнага,]] а масіраваная нямецкая каланізацыя прыпынілася амаль на дзвесце гадоў. У саюзе зчэхамі яны біліся не толькі з немцамі, але і з [[Пясты|Пястамі]] за Сілезію. Барацьба некалькі дзесяцігоддяў была ўдалай. [[Генрых II Святы|Генрых II]] не спрабаваў іх заняволіць, а наадварот перавабіў іх грашыма і падарункамі на свой бок у барацьбе супраць [[Польшча|Польшчы]] [[Баляслаў I Храбры|Баляслава Храбрага]]. Смерць [[Атон III|Атона III]] у 1002 годзе змяніла становішча плямёнаў велетаў. 28 сакавіка 1003 года ў Кведлінбургу, куды прыбыло некалькі пасланцоў люцічаў, быў заключаны саюз паміж іх былымі ворагамі — новым нямецкім каралём Генрыхам II і паганскай Велецкай лігай — супраць [[Баляслаў I Храбры|Баляслава Храбрага]]. Гэта анулявала пагадненні Гнезненскага кангрэса 1000 года і прывяло да перастаноўкі саюзаў у Цэнтральнай Еўропе. Такім чынам, паганскія люцічы сталі саюзнікамі найважнейшага свецкага прадстаўніка хрысціянскага свету, і сама гэтая падзея паклала пачатак пятнаццацігадовым польска-германскім войнам (1003—1018). Прыняцце Імперыяй сітуацыі, якая склалася ў паўночным Пальбе, азначала, што паганства працягвала існаваць у гэтых тэрыторыях яшчэ 150 гадоў. Аднак за гэты час вілеты не змаглі дасягнуць нічога большага, чым libertas more Liuticio (свабода ў стылі вілетаў). Узнікненне люцысцкай ідэнтычнасці, сканцэнтраванай вакол храма ў Радогошчы, які меў падобнае сімвалічнае значэнне да дынастый у іншых славянскіх краінах Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, не спыніла распад люціцкай арганізацыі. Больш за тое, менавіта моцнае становішча радагошчанскага храма і выніковае дамінаванне племені рэдараў у федэрацыі прывялі да пачатку грамадзянскай вайны ў 1056/1057 гадах, што паклала пачатак заняпаду федэрацыі. Незадоўга да грамадзянскай вайны ў 1056 годзе саюзныя войскі Велетскай канфедэрацыі супраціўляліся магутнай нямецкай арміі пад камандаваннем Вільгельма, маркграфа [[Паўночная марка|Паўночнай Маркі]]. Яны разграмілі саксонскія войскі ля зліцця рэк Гафель і Эльба каля цытадэлі Пшэнцлаў. Радары і даленжане звярнуліся да сваіх хрысціянскіх суседзяў (саксаў, абадрытаў і датчан) па дапамогу ў міратворчасці, што стала момантам, калі барацьба за перавагу ў федэрацыі стала важнейшай за супольнасць<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, Powstanie i istota Związku Luciców..., s. 62}}</ref>. У пэўнай ступені праграмнае стварэнне люцічскай ідэнтычнасці, улічваючы ўсё яшчэ моцную ідэнтычнасць асобных плямёнаў, якія ўваходзілі ў яе склад, у сярэдзіне XI стагоддзя, скончылася няўдачай. У запісах 1170-х гадоў сучаснага летапісца Адама Брэменскага ўсе плямёны, якія калісьці складалі люціцкую супольнасць, цяпер пералічаныя асобна, а сама назва цяпер выконвае толькі тапаграфічную функцыю. Аднак больш за паўстагоддзя люцічы перашкаджалі падпарадкаванню палабскіх тэрыторый, асабліва паўночных, суседнім краінам: Свяшчэннай Рымскай імперыяй, Багеміяй, Польшчай і Даніяй. Ваенныя і палітычныя поспехі ўзмацнілі ў люцічах прыхільнасць [[паганства|паганству]] і паганскім звычаям, што адносілася і да роднасных [[бодрычы|бодрычаў]]. Аднак у [[1050-я|1050-х]] сярод складовых плямёнаў люцічаў вялася міжусобная вайна яка падарвала іх становішча. Саюз хутка губляў моц і ўплыў. Заваяванне земляў люцічаў аж да дгродаў Дымін і [[Вольгаст|Валагаш]]<nowiki/>ч на паўднёвым захадзе войскамі паморскага герцага [[Варціслаў I|Варціслава I]] і падтрымліваўшымі яго сіламі польскага князя [[Баляслаў III Крывавусты|Баляслава III Крывавустага]] датуецца перыядам пасля 1119 года. Цэнтральнае свяцілішча было разбурана [[саксы|саксонскім]] герцагам [[Лотар II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Лотарам]] у [[1125]] годзе, саюз канчаткова распаўся. На тэрыторыях, падпарадкаваных [[Брандэнбургскае біскупства|біскупству Брандэнбурга]], [[Ота Бамбергскі]] ў 1128 годзе правёў хрысціянізацыю. Яна ахапіла, сярод іншага, Вологст і [[:pl:Gützkow|Гуцкоў]], а таксама тэрыторыі племені [[Укране|Укранаў (]]Вкшан). На працягу наступных дзесяцігоддзяў саксонскія герцагі паступова пашырылі свае ўладанні на ўсход, заваявалі землі люцічаў, пачалася іх [[германізацыя]]. == Гл. таксама == * [[Крыжовы паход супраць славян]] * [[Язычніцкія паўстанні ў Польшчы|Язычніцкія паўстанні]] * [[Заходнія славяне]] * [[Палабскія славяне]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Славянскія плямёны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Люцічы|*]] [[Катэгорыя:Заходнеславянскія плямёны]] qquque82bih25dw6cl7v7mcjm97x7vc 5227495 5227493 2026-10-26T18:13:58Z M.L.Bot 261 выдалена [[Катэгорыя:Заходнеславянскія плямёны]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227495 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} '''Лю́цічы''' або ''вільцы'', ''велеты'' ({{lang-de|Liutizen, Lutitzen, Luitizen}}) — саюз [[заходнія славяне|заходнеславянскіх]] плямёнаў. [[Этнонім]] магчыма паходзіць ад старажытнаславянскага «людцы», альбо «людзі», альбо «лютыя» . Саманазвы «вілцы» ({{lang-de|Wilzen, Wilsen, Wilciken, Wilkinen}}''Wilzen, Wilsen, Wilciken, Wilkinen'') хутчэй паходзіць ад [[Стараславянская мова|стараслав.]] ''vlci'' ''- ваўкі. Назва'' «велеты» ({{lang-de|Wieleten, Welataben}}''Wieleten, Welataben''; {{lang-pl|Wieleci}}) адпаведна беларускаму, украінскаму і стараславянскаму ''Vel(e)tъ'' — волат<ref>{{Кніга|загаловак=Lübke Ch., The Polabian alternative. Paganism between Christian Kingdoms, [у:] Europe around the year 1000, P. Urbańczyk (red.), Warszawa 2001, s. 383}}</ref>. [[Файл:East Europe Archaeological Ancient-Slavs.jpg|міні|рассяленне славян на захад]] Адзін з племянных саюзаў так званых [[палабы|палабскіх славян]] — [[славяне|славянскага]] насельніцтва сучаснай паўночнай, паўночна-заходняй і ўсходняй [[Германія|Германіі]] ў ІI — ХІІ ст. Мяркуецца, што паселішча плямёнаў велетаў, якое адбылося ў II стагоддзі нашай эры, упершыню было адлюстравана на карце александрыйскім географам Пталамеем<ref>{{Кніга|загаловак=G. Labuda, O zakresie rzekomych uprawnień Królestwa Niemieckiego i Marchii Brandenburskiej nad całym Pomorzem we wczesnym średniowieczu, „Roczniki Historyczne”, LXXIII, s. 20.}}</ref>. Велеты, верагодна, з’яўляюцца на гэтай карце пад назвай Уэлтай (Ουελται) і засялялі [[Памор'е, Польшча|Памор’е]] ў ніжняй плыні ракі [[Вісла|Віслы]]. Магчыма, ужо ў VI стагоддзі, і, безумоўна, ужо ў VII стагоддзі, гэтыя плямёны мігравалі на захад, у рэшце рэшт пасяліліся на захад ад ніжняга плыні ракі [[Одра]] да канца VIII стагоддзя<ref>{{Кніга|загаловак=G. Labuda, O zakresie rzekomych uprawnień..., s. 22}}</ref>. Нямецкія і лацінамоўныя крыніцы часта ўжываюць да іх назву [[венеды]]. З Х ст. іх племяны саюз часцей называлі люцічы. Да ХІІ ст. заставаліся паганцамі.[[Файл:Лехитские-племена-в-XI-веке.png|right|300px|thumb|Карта рассялення ляхіцкіх плямёнаў]] У цэлым, тэрыторыя, заселеная з таго часу плямёнамі (верагодна) велетаў (якія, верагодна, можна часткова ідэнтыфікаваць з люцічамі)<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem do 1002 r., „Slavia Antiqua”, t. 47, s. 23}}</ref>, мяжавала з плямёнамі [[Бодрычы|абадрытаў]] на захадзе і была абмежавана ракой Одэр на ўсходзе. На поўначы гэтыя тэрыторыі датыкаліся ўзбярэжжа Балтыйскага мора, а на поўдні — з раёнамі, заселенымі [[Лужычане|сербскімі]] плямёнамі<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 21–22.}}</ref>. Акрамя люцічаў, у склад палабскіх славян уваходзілі племянныя саюзы [[бодрычы|бодрычаў]] (абадрытаў, рарагаў або рэрэкаў) і [[лужычане]] (лужыцкія сербы, мільчане або проста сербы). Самі люцічы складаліся з [[даленчане|даленчан]], [[ратары|ратараў]], [[укране|укран]], [[хіжане|хіжан]] і [[чэразпеняне|чэразпенян]]. Люцічы пражывалі на тэрыторыях цяперашніх нямецкіх федэральных земляў [[Мекленбург-Пярэдняя Памеранія]] і [[Брандэнбург]] (поўнач Брандэнбурга). Абедзве зямлі знаходзяцца ва ўсходняй [[Германія|Германіі]]. [[Файл:Marchia Wschodnia ok. 1000.svg|міні|Усходняя марка каля 1000 г.]] Цэнтрам саюза люцічаў было свяцілішча Радагост, у якім пачытаўся бог [[Сварожыч]]. Усе рашэнні прымаліся на вялікім племянным зборы, а цэнтральная ўлада адсутнічала. Таксама адной з сталіц люцічаў з’яўляўся горад [[Аркона]], які размяшчаўся на востраве [[Руген]] ([[славяне|славянская]] назва Руян) са свяцілішчам бога [[Святавіт]]а. Гэты горад быў разбураны датчанамі пры каралі [[Вальдэмар I Вялікі|Вальдэмары I]], падчас войнаў, якія праводзілі нямецкія дзяржавы, што ўжо прынялі на той момант [[хрысціянства]], супраць земляў [[палабы|палабскіх славян]], з мэтай далучэння гэтых багатых земляў да нямецкіх дзяржаў і звароту мясцовага насельніцтва ў хрысціянства. Датчане, у прыватнасці, прымалі ўдзел у гэтых войнах пераследуючы сваю мэту, акрамя распаўсюджвання хрысціянства, яшчэ і абарону ад люцічаў, а таксама помста за напады і спусташэнні, якія да гэтага здзяйснялі люцічы ў стаўленні да [[Данія|Даніі]]; нарэшце, мэтай з’яўлялася вызваленне ад даніны, якую выплачвалі люцічам некаторыя дацкія правінцыі. Гл. таксама [[руяне]]. [[Баварскі географ]] дае, што ў землях люцічаў- велетаў было 95 [[Грод|гродаў]]. Сталіцай была [[Брэнна]]. [[Файл:Frankish Empire 481 to 814-ru.svg|міні|Рост дзяржавы франкаў 481—814 г.]] У часы [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] (рубеж VIII і IX стагоддзяў) паганскія велеты стварылі саюз з чатырох славянскіх плямёнаў, варожых [[Франкская дзяржава|Франкскай дзяржаве]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=1826|загаловак=S. Zakrzewski, Opis grodów i terytoriów z północnej strony Dunaju czyli tzw. Geograf bawarski, Lwów 1917}}</ref>. Уварванне Карла Вялікага на землі велетаў у 789 годзе, верагодна, адбывалася ў двух напрамках. Аблога Брэны, якую тады можна вызначыць як галоўны цэнтр Драгавіта, і яе захоп з дапамогай фрызскага флоту, верагодна, былі адной з частак франкска-велецкай барацьбы. Другая частка, верагодна, была маршам сухапутных войскаў углыб тэрыторыі велетаў. Пасля іх паразы Карл Вялікі не зрабіў ніякіх спроб ахрысціць гэтыя славянскія супольнасці, а проста падпарадкаваў іх палітычна Каралінгскай дзяржаве, заручыўшыся дапамогай суседніх абадрытаў, і прыняў рашэнне аб прызначэнні найважнейшых палітычных прадстаўнікоў велетаў, абраных на сходзе. Пасля гэтага велетам удалося зрынуць імперскі сюзерэнітэт. Паміж Каралеўствам Усходніх Франкаў і славянамі, якім узначальвалі ў той час князі: Мілагост, Калодрог і Люб, адбываліся частыя сутыкненні<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 24–25}}</ref>. Аднак у сярэдзіне IX (магчыма, з-за спынення франкскай пагрозы) або ў X стагоддзі саюз, відавочна, распаўся і больш не ўяўляў сабой палітычную адзінку, і людзі, якія насялялі былыя велецкія тэрыторыі, адчувалі больш цесную сувязь з асобнымі плямёнамі, якія ўваходзілі ў яго склад<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, The Polabian alternative..., s. 380}}</ref>. Назва Велеты, якая з’яўляецца спарадычна ў запісах X стагоддзя (пад гадамі 929, 955 і 995), можа сведчыць аб тым, што існаванне гэтай федэрацыі ўсё яшчэ меркавалася ў межах імперыі. З іншага боку, у той час плямёны, якія калісьці ўтварылі гэты саюз, выступалі супраць пашырэння імперыі, але, здаецца, рабілі гэта паасобку. У выніку распаду гэтага саюза паўночнавелетскія плямёны, верагодна, вярнуліся да сацыялістычнай сістэмы з вырашальнай роляй кіраўнікоў родаў і святароў. Наймагутнейшым племем саюзу велетаў у X стагоддзі былі стадоры, якія з пачатку таго ж стагоддзя дамінавалі ў рэгіёне ракі [[Гафель рака|Гафель]]. Іх правадыром, хутчэй за ўсё, была хрысціянская дынастыя, звязаная з чэшскімі [[Пржэмыславічы|Пржэмыславічамі]] і кіраўнікамі [[Паўночная марка|Паўночнай маркі]], сям’ёй Хальдэнслебен, якая кіравала племем Брэна<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, The Polabian alternative..., s. 380, 382.}}</ref>. Пашырэнне [[Свяшчэнная Рымская імперыя|імперыі]] — як палітычнае, так і царкоўнае — на землі паміж рэкамі Эльба, Заале і Одэр падчас праўлення першых [[Саксонская дынастыя|Людофінгаў]] — [[Генрых Птушнік|Генрыха I]], і асабліва [[Атон I Вялікі|Атона I]] — выклікала супраціў з боку плямёнаў Велетаў, асабліва рэдараў. Першай ваеннай акцыяй Генрыха была экспедыцыя супраць іх зімой 928/929 года, якая завяршылася захопам галоўнай цытадэлі стадораў, [[Брандэнбург-на-Хафелі|Брандэнбурга]] (Брэна), і прызнаннем племем паразы. У той жа час тэрыторыі, заселеныя рэдарамі, былі падпарадкаваны імперыі ў выніку экспедыцыі легата Бернарда. Гэтыя дзеянні, хутчэй за ўсё, былі прадыктаваны жаданнем Саксонскай дынастыі праверыць новыя метады вядзення вайны (кавалерыйскія сутычкі) перад абліччам набліжэння сутыкнення з венграмі<ref>{{Кніга|загаловак=G. Althoff, Ottonowie. Władza królewska bez państwa, Warszawa 2009, s. 43}}</ref>. Тым не менш, рэдары былі галоўнымі ініцыятарамі паўстання палабскіх плямёнаў у 929 годзе, якія пайшлі ў наступ на заходнім беразе Эльбы, захілі і разбурылі замак Вальслебен і забілі усіх яго жыхароў). Іх дзеянні, хутчэй за ўсё, былі звязаны з прысутнасцю Генрыха на чэшска-палабскай мяжы ў той час. Гэтую акцыю варта лічыць вырашальнай з пункту гледжання кіраўніцтва рэдараў ва ўсіх антынямецкіх акцыях у палабскім рэгіёне<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część IV: Tęgomir..., s. 12.}}</ref>. Хуткае ўмяшанне завяршылася паразай рэдараў у бітве пад Ланчынам (цяпер Ленцэн) 4 верасня 929 года і гібеллю ўсіх захопленых славян<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część IV: Tęgomir..., s. 12.}}</ref>, а ў 936 годзе яны сталі аб’ектам чарговага ўварвання Атона I, якое, верагодна, было няўдалым. Рэдары былі вядучым племем у славянскім паўстанні 936—940 гадоў. Хутчэй за ўсё, нягледзячы на ​​супрацоўніцтва рэдараў з іх заходнімі славянскімі суседзямі, [[Бодрычы|абадрытамі]], у барацьбе супраць Імперыі ў 929 і 936 гадах, апошнія таксама распачалі экспансіянісцкую дзейнасць на тэрыторыі Чэрэзпенян і Хіжан. Аднак гэтая экспансія была стрыманы ўзрастаючай роляй рэдараў, якія лічылі гэтую дзейнасць як мінімум нязручнай, тым больш што абадрыты ў той час мелі тэндэнцыі, якія былі як кансалідацыйнымі, так і, перш за ўсё, прахрысціянскімі<ref>{{Кніга|загаловак=J. Strzelczyk, Połabszczyzna zapomniana. Część V: Nakon, czyli Obodrzyci ponownie na drodze do własnego bytu, „Przegląd Zachodniopomorski”, t. 21 (50), z. 3, s. 9.}}</ref>. Імператары таксама спадзяваліся распаўсюдзіць свой уплыў на велецкія тэрыторыі, карыстаючыся, сярод іншага, навяртаннем мясцовых князёў. У паўднёвым рэгіёне Велеты стадоры атрымалі такую ​​дапамогу ад князя Тэгаміра каля 940 года, што прывяло да падпарадкавання велецкіх плямёнаў, верагодна, у тым ліку і рэдараў. З ростам уплыву ў палабскім рэгіёне імперская падтрымка славянскіх дваран стала другаснай<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, Powstanie i istota Związku Luciców..., s. 53}}</ref>. У той час у рэгіёне Велеты існавала некалькі цэнтраў незалежнай палітычнай дзейнасці — акрамя паўночных плямёнаў Велеты, сканцэнтраваных вакол Рэдараў, існавалі таксама стодаране, спрэвіяне і укры<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 29–30}}</ref>. Магчыма, што прыкладна ў сярэдзіне X стагоддзя паляцкія ўладары таксама пачалі пашырацца ў паўночна-ўсходні рэгіён Велеты, пачынаючы пасля акупацыі [[Любуская зямля|Любускай зямлі]] ўладарамі [[Пясты|Пястаў]]. Гэта, верагодна, яшчэ больш павялічыла рызыку страты суверэнітэту паўночных плямёнаў Велетаў. У 955 годзе, з-за боязі страціць сваю культурную незалежнасць, славяне (на чале з абадрытамі ў той час) выйшлі на бой і прайгралі бітву пры Рэзекніцы (Ракшы), у якой на баку велетаў удзельнічалі чэрапяне і даленжане, і, хутчэй за ўсё, рэдары. Яшчэ адна імператарская экспедыцыя ў 957 годзе і магчымыя ў наступныя гады (да 960 года) не прывялі да змены становішча паўночных плямёнаў велетаў, як і верагодная вайна рэдараў з Імперыяй у 967 годзе. У сваю чаргу, магчыма, ужо ў 963 годзе ваенныя дзеянні паміж рэдарамі і [[Мешка I|Мешкам I]] скончыліся; гэтыя дзеянні плямёнаў велетаў, верагодна, абмяжоўваліся помстамі і рабаўніцкімі экспедыцыямі ў непасрэднай блізкасці ад іх тэрыторый. Гэтыя падзеі, верагодна, дазволілі паступова ўмацоўваючайся Вялецкаму саюзу распачаць дзеянні супраць Імперыі ў 963—967 гадах<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 20-31}}</ref>. Імперыя не змагла дасягнуць ніякіх пацыфікацыі паўночна-ўсходніх палабскіх тэрыторый, ні праз стварэнне царкоўнай арганізацыі (стварэнне біскупстваў у Брэне і Гавельбергу ў 948 годзе або арцыбіскупства ў [[Магдэбург]]у ў 968 годзе), ні праз стварэнне марак, ні нават праз ціск [[Атон I Вялікі|Атона I]] на імперскіх дваран (ліст ад 18 студзеня 968 года), каб хутка дасягнуць пераможгі ва узброенай канфрантацыі з рэдарамі, што за гады пасля бітвы на Рэзекніцы сталі галоўным цэнтрам супраціву. Рэдары, заставаліся ўнутрана незалежнымі (яны плацілі даніну) і знаходзіліся па-за хрысціянскай царкоўнай арганізацыяй да 968 года. Пасля гэтага года сітуацыя змянілася ў выніку таго, што нядаўна створаная Магдэбурскае біскупства ахапіла паўночна-ўсходнія палабскія землі. Праўленне імператара Атона II у 973 годзе пачалося з адмовы ад спроб падпарадкаваць плямёны велетаў. Мяркуецца, што ў 1070-х гадах у выніку гэтых падзей у рэдараў з’явілася добрая магчымасць рэарганізаваць адносіны сярод велетаў, палітычна кансалідаваць гэтыя тэрыторыі і падрыхтаваць узброенае паўстанне ў 983 годзе. Акрамя таго, яны, верагодна, мелі ў той час стабільную эканамічную базу, пра што сведчыць тое, што мясцовыя плямёны плацілі даніну імперыі срэбрам. З іншага боку, узрастаючая пагроза, якую паўночныя плямёны велетаў уяўлялі для суседніх дзяржаў у канцы 1070-х гадоў, прывяла да іх усё большай ізаляцыі і фарміравання сістэмы шлюбных саюзаў супраць іх саюза сярод яго суседзяў<ref>{{Кніга|загаловак=J. Sochacki, Związek Lucicki – między Polską a cesarstwem..., s. 21, 31–32}}</ref>. Люцічы ўзначалілі славянскае паўстанне [[983]] года супраць нямецкай каланізацыі земляў усходняй [[Эльба|Эльбы]], у выніку якога яны увайшлі ў саюз з [[Бодрычы|абадрытамі]] і чэхамі [[:pl:Bolesław II Pobożny|Баляслава Пабожнага,]] а масіраваная нямецкая каланізацыя прыпынілася амаль на дзвесце гадоў. У саюзе зчэхамі яны біліся не толькі з немцамі, але і з [[Пясты|Пястамі]] за Сілезію. Барацьба некалькі дзесяцігоддяў была ўдалай. [[Генрых II Святы|Генрых II]] не спрабаваў іх заняволіць, а наадварот перавабіў іх грашыма і падарункамі на свой бок у барацьбе супраць [[Польшча|Польшчы]] [[Баляслаў I Храбры|Баляслава Храбрага]]. Смерць [[Атон III|Атона III]] у 1002 годзе змяніла становішча плямёнаў велетаў. 28 сакавіка 1003 года ў Кведлінбургу, куды прыбыло некалькі пасланцоў люцічаў, быў заключаны саюз паміж іх былымі ворагамі — новым нямецкім каралём Генрыхам II і паганскай Велецкай лігай — супраць [[Баляслаў I Храбры|Баляслава Храбрага]]. Гэта анулявала пагадненні Гнезненскага кангрэса 1000 года і прывяло да перастаноўкі саюзаў у Цэнтральнай Еўропе. Такім чынам, паганскія люцічы сталі саюзнікамі найважнейшага свецкага прадстаўніка хрысціянскага свету, і сама гэтая падзея паклала пачатак пятнаццацігадовым польска-германскім войнам (1003—1018). Прыняцце Імперыяй сітуацыі, якая склалася ў паўночным Пальбе, азначала, што паганства працягвала існаваць у гэтых тэрыторыях яшчэ 150 гадоў. Аднак за гэты час вілеты не змаглі дасягнуць нічога большага, чым libertas more Liuticio (свабода ў стылі вілетаў). Узнікненне люцысцкай ідэнтычнасці, сканцэнтраванай вакол храма ў Радогошчы, які меў падобнае сімвалічнае значэнне да дынастый у іншых славянскіх краінах Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, не спыніла распад люціцкай арганізацыі. Больш за тое, менавіта моцнае становішча радагошчанскага храма і выніковае дамінаванне племені рэдараў у федэрацыі прывялі да пачатку грамадзянскай вайны ў 1056/1057 гадах, што паклала пачатак заняпаду федэрацыі. Незадоўга да грамадзянскай вайны ў 1056 годзе саюзныя войскі Велетскай канфедэрацыі супраціўляліся магутнай нямецкай арміі пад камандаваннем Вільгельма, маркграфа [[Паўночная марка|Паўночнай Маркі]]. Яны разграмілі саксонскія войскі ля зліцця рэк Гафель і Эльба каля цытадэлі Пшэнцлаў. Радары і даленжане звярнуліся да сваіх хрысціянскіх суседзяў (саксаў, абадрытаў і датчан) па дапамогу ў міратворчасці, што стала момантам, калі барацьба за перавагу ў федэрацыі стала важнейшай за супольнасць<ref>{{Кніга|загаловак=Ch. Lübke, Powstanie i istota Związku Luciców..., s. 62}}</ref>. У пэўнай ступені праграмнае стварэнне люцічскай ідэнтычнасці, улічваючы ўсё яшчэ моцную ідэнтычнасць асобных плямёнаў, якія ўваходзілі ў яе склад, у сярэдзіне XI стагоддзя, скончылася няўдачай. У запісах 1170-х гадоў сучаснага летапісца Адама Брэменскага ўсе плямёны, якія калісьці складалі люціцкую супольнасць, цяпер пералічаныя асобна, а сама назва цяпер выконвае толькі тапаграфічную функцыю. Аднак больш за паўстагоддзя люцічы перашкаджалі падпарадкаванню палабскіх тэрыторый, асабліва паўночных, суседнім краінам: Свяшчэннай Рымскай імперыяй, Багеміяй, Польшчай і Даніяй. Ваенныя і палітычныя поспехі ўзмацнілі ў люцічах прыхільнасць [[паганства|паганству]] і паганскім звычаям, што адносілася і да роднасных [[бодрычы|бодрычаў]]. Аднак у [[1050-я|1050-х]] сярод складовых плямёнаў люцічаў вялася міжусобная вайна яка падарвала іх становішча. Саюз хутка губляў моц і ўплыў. Заваяванне земляў люцічаў аж да дгродаў Дымін і [[Вольгаст|Валагаш]]<nowiki/>ч на паўднёвым захадзе войскамі паморскага герцага [[Варціслаў I|Варціслава I]] і падтрымліваўшымі яго сіламі польскага князя [[Баляслаў III Крывавусты|Баляслава III Крывавустага]] датуецца перыядам пасля 1119 года. Цэнтральнае свяцілішча было разбурана [[саксы|саксонскім]] герцагам [[Лотар II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Лотарам]] у [[1125]] годзе, саюз канчаткова распаўся. На тэрыторыях, падпарадкаваных [[Брандэнбургскае біскупства|біскупству Брандэнбурга]], [[Ота Бамбергскі]] ў 1128 годзе правёў хрысціянізацыю. Яна ахапіла, сярод іншага, Вологст і [[:pl:Gützkow|Гуцкоў]], а таксама тэрыторыі племені [[Укране|Укранаў (]]Вкшан). На працягу наступных дзесяцігоддзяў саксонскія герцагі паступова пашырылі свае ўладанні на ўсход, заваявалі землі люцічаў, пачалася іх [[германізацыя]]. == Гл. таксама == * [[Крыжовы паход супраць славян]] * [[Язычніцкія паўстанні ў Польшчы|Язычніцкія паўстанні]] * [[Заходнія славяне]] * [[Палабскія славяне]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Славянскія плямёны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Люцічы|*]] p1ki76oyj6ugjcs964f98etf6n0io5w 0 171363 5227577 4720023 2026-10-26T19:46:09Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Даданне гравіраванага тытульнага аркуша «Гісторыі Літвы» (1650) і спасылкі на лацінскі тэкст у Вікікрыніцах 5227577 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік |выява = Albert Wijuk Kojałowicz - Historiae Lituanae (1650) frontispiece.jpg |подпіс = Тытульны аркуш «[[Гісторыя Літвы|Гісторыі Літвы]]» (Гданьск, 1650) }} {{цёзкі2|Віюк-Каяловіч}} '''Альберт (Войцех) Каяловіч (Віюк-Каяловіч)''' ({{ДН|||1609}}, [[Ковенскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ковенскі павет]] — {{ДС|6|10|1677}}) — [[Вялікае Княства Літоўскае|вялікалітоўскі]] [[пісьменнік]], палеміст, [[гісторык]]. Доктар тэалогіі (1645). == Біяграфія == У 1627 уступіў у [[езуіты|ордэн езуітаў]]. У 1628—1632 вучыўся ў [[Віленскі калегіум|Віленскім]] і [[Нясвіжскі калегіум|Нясвіжскім калегіумах]], а ў 1634—1638 — на тэалагічным факультэце ў [[Віленская акадэмія|Віленскай акадэміі]], дзе ў 1645 атрымаў ступень доктара тэалогіі і да 1658 выкладаў тут схаластычную тэалогію. У 1654—1655 рэктар акадэміі, у 1662—1666 прэпазыт (настаяцель) дома манахаў у [[Вільня|Вільні]]. [[Файл:Historiae Lithuanae.jpg|міні|злева|Тытульны аркуш «Historiae Lithuanae pars prior, de rebus Lithuanorum ante susceptam Christianam religionem conjunctionemque… cum regno Poloniae» (1650).]] Палемічныя творы А. Каяловіча накіраваныя супраць [[кальвінізм|кальвіністаў]]. Ён аўтар багаслоўскіх трактатаў, біяграфіяў езуітаў, твораў па гісторыі. Галоўныя з іх: «Гісторыя Літвы», першая частка якой выдадзена ў [[Гданьск]]у ў 1650, другая — у [[Антверпен]]е ў 1669 на [[латынь|лацінскай мове]]; «[[Летапіс Радзівілаў]]», выйшаў у Вільні ў 1653 на лацінскай мове. У працах А. Каяловіча шмат звестак пра [[Мінск]]. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Мінск|1}} * Brown, J. Biblioteka pisarzów assystencyi polskiej Towarzystwa Jezusowego / J. Brown; przeł. W. Kiejnowskiego. — Poznań : w komisie i czcionkami L. Merzbacha, 1862. — 501 s. {{Вікікрыніцы|la:Historiae Lituanae|«Historiae Lituanae» (арыгінальны лацінскі тэкст)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Каяловіч Альберт}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Рэктары Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Езуіты]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікага Княства Літоўскага]] 5ns5r4xcc2v6v8ru1j4wpww10shelvz 0 177839 5227322 5025650 2026-10-26T14:08:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227322 wikitext text/x-wiki '''Булга́рскія мовы''' (таксама '''агу́рскія''', '''r-цю́ркскія''') — група роднасных моў у складзе [[цюркскія мовы|цюркскай моўнай сям’і]], меркавана можа з’яўляцца групай найстаражытнейшай фармацыі. Усе булгарскія мовы, акрамя [[чувашская мова|чувашскай]], на сёння з’яўляюцца [[мёртвая мова|мёртвымі]]. Гістарычна былі распаўсюджаныя ў такіх дзяржавах, як Імперыя гунаў, Вялікая Балгарыя, пазней — таксама ў Першым Балгарскім Царстве і Волжскай Булгарыі. Сённяшняя жывая мова-прадстаўнік гэтай моўнай групы — чувашская — распаўсюджана галоўным чынам у рэспубліцы [[Чувашыя]], [[Расія]]. == Гісторыя і класіфікацыя == Па шэрагу прыкмет булгарскія мовы супрацьпастаўляюцца астатнім цюркскім мовам. Напрыклад, савецкі лінгвіст і этнограф {{нп5|Мікалай Попэ||ru|Поппе, Николай Николаевич}} лічыў, што булгарскія мовы па сваёй класіфікацыі з’яўляюцца пераходнымі ад цюркскіх да [[мангольскія мовы|мангольскіх]] моў. Сучасныя звесткі пра генезіс булгарскіх моў грунтуюцца на фона-морфастатыстычнай (расійскі лінгвіст Алег Мудрак<ref>[http://сувары.рф/node/1202 ''Мудрак О. А.'' Развитие пратюркской системы фонем]</ref>) і лексікастатыстычнай (расійскі лінгвіст Ганна Дыбо<ref>{{Кніга|аўтар = Дыбо, A. B.|частка = |загаловак = Хронология тюркских языков и лингвистические контакты ранних тюрков.|арыгінал = |спасылка = http://altaica.narod.ru/LIBRARY/xronol_tu.pdf|адказны = |выданне = |месца = М.|выдавецтва = Академия|год = 2004|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20050311224856/http://altaica.narod.ru/LIBRARY/xronol_tu.pdf|archivedate = 11 сакавіка 2005}}</ref>) моўных класіфікацыях. Аналіз абодвух набораў [[спіс Сводэша|спісаў Сводэша]] і ўсталяванне адноснае храналогіі генеалагічных дрэў цюркскіх моў на аснове лексіка-статыстычных звестак, праведзенае Дыбо, паказвае, што пачатак распаду [[цюркская прамова|цюркскай прамовы]] звязваецца з аддзяленнем чувашскай мовы ад іншых (што звычайна вызначаецца як аддзяленне булгарскай групы). На абодвух дрэвах адпаведны першы вузел датуецца каля −30 — 0 гг. да н.э. На думку Дыбо, гэтая з’ява непасрэдна вынікае з міграцыі часткі [[хуну]] (старажытны качавы народ, што насяляў стэп на поўнач ад [[Кітай|Кітая]]) з захаду [[Манголія|Манголіі]] на захад, праз поўнач [[Сіньцзян-Уйгурскі аўтаномны раён|Сіньцзяна]] на поўдзень [[Казахстан]]а, да ракі [[Сырдар’я]] ў [[56 да н.э.|56 г. да н.э.]] Як мяркуюць іншыя даследчыкі, булгарская галіна аддзялілася ад агульнацюркскай протамовы ўжо ў [[500 да н.э.|500 г. да н.э.]]<ref>Peter Golden, 'The Khazar Sacral Kingship' // Kathryn Von Reyerson, Theofanis George Stavrou, James Donald Tracy (eds.) ''Pre-modern Russia and its world: Essays in Honour of Thomas S. Noonan'', Otto Harrassowitz Verlag, 2006, p. 86.</ref> == Склад == Да булгарскіх моў хутчэй за ўсё адносіліся мовы, на якіх размаўлялі ''анагуры'' — цюркская племянная канфедэрацыя, якая жыла ў V—X стст. у раёне [[Азоўскае мора|Азоўскага мора]] і Паўночнага Каўказа. Застаецца нявырашаным пытанне аб тым, ці паходзіць чувашская мова ад адной са старажытных моў булгарскай групы, або паходзіць непасрэдна з булгарскай галіны<ref>Johanson, 1998</ref>. У склад булгарскай моўнай групы ўключаюцца наступныя мовы: * [[хазарская мова|хазарская]] * [[булгарская мова|уласна булгарская]] * [[гунская мова|гунская]] * [[аварская мова, цюркская|аварская]] * [[чувашская мова|чувашская]] Чувашская мова з’яўляецца сучаснай формай волжска-камскай булгарскай мовы. == Асноўныя рысы == * '''[[Фанетыка]]''': ** Захаванне адрозненняў па даўжыні галосных гукаў (кароткія і падоўжаныя); ** Арыгінальны вакалізм; ** Памякчэнне гукаў s, t у шэрагу пазіцый (у сучаснай чувашскай як шыпячыя рэфлексы); ** Ратацызм: пераход працюркскага r у булгарскае ŕ (для параўнання: булгарскаму -r- у астатніх цюркскіх мовах звычайна адпавядае -z-); ** Лямбдаізм: пераход працюркскага ł у булгарскае l (у закрытым складзе) або š (у адкрытым). У сучаснай чувашскай мове захоўваецца значная колькасць [[этымалогія|этымалагічных]] дублетаў; ** Захаванне супрацьпастаўлення ŕs і ŕ, а таксама łč і ł (у астатніх цюркскіх адбылося супадзенне ŕs з ŕ, а łč — ł); ** Рэалізацыя (у залежнасці ад пазіцыі) працюркскага -d- як -j- (захавалася ў сучаснай чувашскай, зліваецца з галоснымі або пераходзіць у -v-) або -z- (таксама, мажліва, і -d-, верагодна ў хазарскай), пераход -z- у -r- (больш позняе); ** Наяўнасць цвёрдага галоснага (унікальны нелябіялізаваны галосны гук задняга рада; пазначаецца, напрыклад, як ''ӑ'' (у чувашскай) або ''ъ'' (балгарская мова дунайскіх балгар)); *** '''У прыватнасці ў чувашскай''': **** Супадзенне i, ɨ, ü; **** Абвусненне a ў першым складзе; **** Аглушэнне пачатковых звонкіх гукаў; **** Азванчэнне слабых глухіх гукаў; **** Пераход q > x (ужо ў часы волжска-камскай мовы); * '''[[Граматыка]]''': ** Адсутнасць канчатка ''-lar'' множнага ліку (напрыклад, у сучаснай чувашскай ужываецца ''-sem'', дыялектнае — ''-sam''); ** Супадзенне давальнага і вінавальнага склонаў; ** Найбольш паслядоўнае адрозніванне асноў на галосны (у тым ліку рэдукаваны ''ə'') і зычны гукі, пры абмежаванасці выкарыстання паказчыка пасэсіўнасці ''sɨ''; ** Паказчыкі пасэсіўнасці, што папярэднічаюць паказчыкам ліку. == Літаратура == * Н. Н. Поппе. О родственных отношениях чувашского и тюрко-татарских языков. Чебоксары, 1925. * Brook, Kevin Alan. 2004. [http://www.sefarad.org/publication/lm/054/page27.html Tales about Jewish Khazars in the Byzantine Empire Resolve an Old Debate.] ''Los Muestros'' No. 54, pp. 27—29. {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090330125615/http://www.sefarad.org/publication/lm/054/page27.html |date=30 сакавіка 2009 }} * Brook, Kevin Alan. 2006. ''[http://tunkelfamilysite.com/khazaria.html The Jews of Khazaria.]'' Lanham, MD: Rowman & Littlefield Publishers, 2nd ed. (1999. Northvale, N.J.: Jason Aronson, 1st ed. {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303173822/http://tunkelfamilysite.com/khazaria.html |date=3 сакавіка 2016 }} * Clark, Larry. 1998. «Chuvash.» In: Johanson & Csató, pp. 434—452. * Clauson, Gerard. 1972. ''An etymological dictionary of pre-thirteenth-century Turkish''. Oxford: Oxford University Press. * Décsy, Gyula. 1998. ''The Turkic protolanguage: A computational reconstruction''. Bloomington, IN: Eurolingua. * Dunlop, Douglas M. 1954. ''The History of the Jewish Khazars.'' Princeton, N.J.: Princeton University Press. * Gmyrya, L. 1995. ''Hun country at the Caspian Gate: Caspian Dagestan during the epoch of the Great Movement of Peoples''. Makhachkala: Dagestan Publishing. * Golb, Norman & Omeljan Pritsak. 1982. ''Khazarian Hebrew Documents of the Tenth Century.'' Ithaca: Cornell Univ. Press. * Golden, Peter B. 1980. ''Khazar Studies: An Historio-Philological Inquiry into the Origins of the Khazars.'' Budapest: Akademia Kiado. * Golden, Peter B. 1998. «The Turkic peoples: A historical sketch.» In: Johanson & Csató, pp. 16—29. * Johanson, Lars & Éva Agnes Csató (ed.). 1998. ''The Turkic languages''. London: Routledge. * Johanson, Lars. 1998. [http://www.turkiclanguages.com/www/classification.html The history of Turkic.] In: Johanson & Csató, pp. 81—125. {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110408063746/http://www.turkiclanguages.com/www/classification.html |date=8 красавіка 2011 }} * Johanson, Lars. 1998. [http://www.britannica.com/eb/article-80003/Turkic-languages Turkic languages.] In: ''Encyclopædia Britannica''. CD 98. Encyclopædia Britannica Online, 5 sept. 2007. * Johanson, Lars. 2000. [https://web.archive.org/web/20090825115112/http://www3.germanistik.uni-halle.de/antos/dgfs98/abstracts/johanson.htm Linguistic convergence in the Volga area.] In: Gilbers, Dicky & Nerbonne, John & Jos Schaeken (ed.). ''Languages in contact''. Amsterdam & Atlanta: Rodopi. (Studies in Slavic and General linguistics 28.), pp. 165—178. * Johanson, Lars. 2007. Chuvash. ''Encyclopedia of Language and Linguistics''. Oxford: Elsevier. * Krueger, John. 1961. ''Chuvash Manual''. Bloomington: Indiana University Publications. * Liptak, Pal. 1983. ''Avars and Ancient Hungarians''. Budapest: Akademiai Kiado. * Maenchen-Helfen, Otto J. 1973. ''[http://www.kroraina.com/huns/mh/ The world of the Huns: Studies in their history and culture]''. Berkeley: University of California Press. * Menges, K. H. 1968. ''The Turkic languages and peoples: An introduction to Turkic studies''. Wiesbaden: Harrassowitz. * Paasonen, Heikki. 1949. ''Gebräuche und Volksdichtung der Tschuwassen. Gesammelt von Heikki Paasonen. Herausgegeben von Eino Karahka und Martti Räsänen''. Helsinki: Suomalais-ugrilainen Seura (Suomalais-ugrilaisen Seuran toimituksia, vol. 94). * Pohl, Walter. 1988. ''Die Awaren: Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567—822 n. Chr.'' Munich: Verlag C. H. Beck. * Pritsak, Omeljan. 1982. «The Hunnic Language of the Attila Clan.» ''Havard Ukrainian Studies'', vol. 6, pp. 428—476. * Rashev, Rasho. 1992. [http://www.kroraina.com/bulgar/rashev.html On the origin of the Proto-Bulgarians.] In: ''Studia protobulgarica et mediaevalia europensia. In honour of Prof. V. Beshevliev''. Veliko Tarnovo, pp. 23—33. * Róna-Tas, András. 1996. «The migration and landtaking of the Magyars.» ''The Hungarian Quarterly'', Vol. 37, No. 144, p. 37—41. * Róna-Tas, András. 1998. «The reconstruction of Proto-Turkic and the genetic question.» In: Johanson & Csató, pp. 67—80. * Samoilovich, A. N. 1922. ''[http://s155239215.onlinehome.us/turkic/40_Language/LangClassificationEn.htm Some additions to the classification of the Turkic languages]''. Petrograd. * Schönig, Claus. 1997—1998. «A new attempt to classify the Turkic languages I—III.» ''Turkic Languages'' 1:1.117—133, 1:2.262—277, 2:1.130—151. * Vajda, Edward J. 2000. Review of Décsy (1998). ''Language'' 76.473—474. {{Зноскі}} {{Цюркскія мовы}} [[Катэгорыя:Цюркскія мовы]] [[Катэгорыя:Мовы Расіі]] [[Катэгорыя:Сярэдневяковыя мовы]] hoflgfqrrxdcvy98fzb4gh9r5nlxke9 0 184140 5227546 3726374 2026-10-26T19:17:02Z CzechoBot 17685 Стандартызацыя спасылак на энцыклапедыі праз адмысловыя шаблоны (Крыніцы) 5227546 wikitext text/x-wiki '''Дзяржаўны польскі тэатр БССР''' створаны ў лістападзе 1939 года ў [[Беласток]]у, у 1940—1941 гадах працаваў у [[Гродна|Гродне]]. Адкрыўся [[13 сакавіка]] [[1940]] года спектаклем «Каварства і каханне» [[Ф. Шылер]]а. Заснавальнік і мастацкі кіраўнік [[Аляксандр Вянгерка]]. Сярод пастановак: «Мараль пані Дульскай» [[Г. Запольская|Г. Запольскай]], «Пажыццёвая рэнта» і «Помста» А. Фрэдры, «Пігмаліён» [[Б. Шоу]], «Аптымістычная трагедыя» [[У. Вішнеўскі|У. Вішнеўскага]], «Жаніцьба Фігаро» [[П. Бамаршэ]]. У складзе трупы акцёры: І. Бароўская, С. Брылінскі, С. Бутрым, Ян Вашчаровіч, М. Гадлеўскі, С. Зніч, Г. Касабуцкая, Т. Манкевіч, Б. Міхальская, Г. Слівінскі, В. Сташэўскі, А. Шаляўскі і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|6|Дзяржаўны польскі тэатр БССР}} * {{Крыніцы/Тэатральная Беларусь|1|Дзяржаўны польскі тэатр БССР}} {{Тэатры Беларусі}} [[Катэгорыя:Палякі на Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Тэатры Гродна]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1941 годзе]] [[Катэгорыя:Культура Беластока]] l2fml6uea2d9130akprmoeqvs7lc8us 0 188488 5227366 4766020 2026-10-26T15:00:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227366 wikitext text/x-wiki {{Гулец у снукер | Імя = Бэн Вуластан | Арыгінал імя = {{lang-en|Ben Woollaston}} | Фота = Ben Woollaston at Snooker German Masters (DerHexer) 2013-01-30 03.jpg | Шырыня = 300 px | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = {{сцягафікацыя|Англія}} | Прафесійная кар'ера = 2003–2005, 2006–2008, 2009–... | Найвышэйшы рэйтынг = 25 <small>([[Сусветны снукерны рэйтынг у сезоне 2015/2016|28.03.2016]]–[[Сусветны снукерны рэйтынг у сезоне 2015/2016|02.05.2016]])</small> | Цяперашні рэйтынг = 27 <small>(3 мая 2016)</small> | Прызавыя грошы = > £300,000 | Найвышэйшая серыя = {{nowrap|147 <small>([[Еўрапейскі тур PTC 2014/2015 – Этап 5 (снукер)|ЕТ PTC 2014/2015 – Этап 5]])</small>}} | Колькасць соценных серый = 83 | Лепшы рэйтынгавы вынік = фінал <br /><small>([[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2015|Адкрыты чэмпіянат Уэльса 2015]])</small> | Рэйтынгавыя турніры = | Нізкарэйтынгавыя турніры = 1 | Нярэйтынгавыя турніры = | Чэмпіянат свету = 1/16 фіналу <small>([[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|2013]])</small> | Чэмпіён свету = | Сайт = | Рука = правая }} '''Бэн Вуластан''' ({{lang-en|Ben Woollaston}}; нар. {{ДН|14|5|1987}}, {{МН|Лестэр||}}, [[Англія]]) — [[Англія|англійскі]] прафесійны гулец у [[снукер]]. Пераможца [[Players Tour Championship 2011/2012 – Этап 3 (снукер)|аднаго з этапаў серыі PTC]] і фіналіст [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2015|адкрытага чэмпіянату Уэльса 2015 года]]. У 2014 годзе выканаў сваю адзіную [[Максімальны брэйк (снукер)|максімальную серыю]]. Пачаў сваю кар’еру ў чэлендж-туры ў 2003 годзе і ўпершыню патрапіў у [[Сусветны снукерны тур|мэйн-тур]] у [[Снукерны сезон 2004/2005|сезоне 2004/2005]] ва ўзросце 17 гадоў, пасля чаго два разы пакідаў яго, канчаткова зацвердзіўшы свой прафесійны статус толькі ў сезоне 2009/2010. У 2006 годзе атрымаў перамогу на [[Чэмпіянат Еўропы па снукеры сярод гульцоў ва ўзросце да 19 гадоў|чэмпіянаце Еўропы па снукеры сярод гульцоў ва ўзросце да 19 гадоў]] і патрапіў у асноўную стадыю Гран-пры, здзейсніўшы дэбют на рэйтынгавым турніры. У [[Снукерны сезон 2011/2012|сезоне 2011/2012]] атрымаў свой першы прафесійны тытул, выйграўшы трэці этап нізкарэйтынгавай серыі PTC у Шэфілдзе. У 2013 годзе ўпершыню дайшоў да рэйтынгавага чвэрцьфіналу на фінальным турніры PTC, а таксама дэбютаваў на [[Чэмпіянат свету па снукеры|чэмпіянаце свету]], аднак саступіў у першым матчы [[Алістэр Картэр|Алістэру Картэру]]. У [[Снукерны сезон 2013/2014|сезоне 2013/2014]] упершыню ўвайшоў у топ-32 [[Сусветны снукерны рэйтынг у сезоне 2013/2014|сусветнага рэйтынгу]], а ў першай палове 2015 года выйшаў у свой першы рэйтынгавы фінал на [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2015|адкрытым чэмпіянаце Уэльса]]. У [[Снукерны сезон 2015/2016|сезоне 2015/2016]] два разы даходзіў да чвэрцьфінальнай стадыі рэйтынгавых турніраў і падняўся на 25-ю пазіцыю ў [[Сусветны снукерны рэйтынг у сезоне 2015/2016|рэйтынгу]], якая з’яўляецца найвышэйшай для яго. У агульнай колькасці займаў 25-ы радок у [[Сусветны снукерны рэйтынг|сусветным рэйтынгу]] каля аднаго месяца. За сваю прафесійную кар’еру зрабіў больш за 80 [[Соценны брэйк (снукер)|соценных брэйкаў]] і ўваходзіць у топ-70 снукерыстаў з найбольшай колькасцю соценных серый у гісторыі снукера, а таксама зарабіў больш за 300 тысяч фунтаў стэрлінгаў прызавых грошай, уваходзячы ў топ-100 снукерыстаў у гісторыі па іх колькасці. == Асабістае жыццё == Жанаты з [[Беларусь|беларускай]] снукернай рэферы [[Таццяна Вуластан|Таццянай Вуластан]]. == Фіналы турніраў == === Рэйтынгавыя турніры: 1 (1 параза) === {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |- style="background:#eee; text-align:center;" |'''Легенда''' |- style="background:#e5d1cb;" | Чэмпіянат свету (0:0) |- style="background:#dfe2e9;" | Чэмпіянат Вялікабрытаніі (0:0) |- bgcolor= | Іншыя (0:1) |} {| class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" |- !width="10"|'''№''' !width="50"|'''Вынік''' !width="25"|'''Год''' !width="300"|'''Турнір''' !width="130"|'''Апанент у фінале''' !class="unsortable" width="40"|'''Лік''' |- | align="center"|1 | style="background:#ffa07a;"|Параза | align="center"|[[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2015|2015]] | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры|Адкрыты чэмпіянат Уэльса]] | {{sortname|{{Сцяг Шатландыі}}|[[Джон Хігінс]]||Хігінс, Джон|nolink=1}} | align="center"|3:9 |} === Нізкарэйтынгавыя турніры: 1 (1 перамога) === {| class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" |- !width="10"|'''№''' !width="50"|'''Вынік''' !width="25"|'''Год''' !width="300"|'''Турнір''' !width="130"|'''Апанент у фінале''' !class="unsortable" width="40"|'''Лік''' |- | align="center"|1 | style="background:#98FB98"|Перамога | align="center"|2011 | [[Players Tour Championship 2011/2012 – Этап 3 (снукер)|Players Tour Championship 2011/2012 — Этап 3]] | {{sortname|{{Сцяг Шатландыі}}|[[Грэм Дот]]||Дот, Грэм|nolink=1}} | align="center"|4:2 |} === Прафесійныя снукерныя турніры: 2 (1 перамога, 1 параза) === {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |- style="background:#eee; text-align:center;" |'''Легенда''' |- | Рэйтынгавыя турніры (0:1) |- style="background:#C2B280;" | Нізкарэйтынгавыя турніры (1:0) |- style="background:#ffdf9f;" | Нярэйтынгавыя турніры (0:0) |- style="background:#E6E8FA;" | Турніры з альтэрнатыўным фарматам (0:0) |} {| class="sortable wikitable" style="font-size:70%;" |- !width="40"|'''Вынік''' !width="10"|'''{{Abbr|ПДВ|Парадак дасягнення выніку|0}}''' !width="90"|'''Дата''' !width="360"|'''Турнір''' !width="130"|'''Апанент у фінале''' !class="unsortable" width="45"|'''Лік''' |- style="background:#C2B280;" | style="background:#98FB98"|Перамога | align="center"|1 | align="center"|{{date|21|8|2011|1}} | [[Players Tour Championship 2011/2012 – Этап 3 (снукер)|Players Tour Championship 2011/2012 — Этап 3]], [[Шэфілд]], [[Англія]] | {{sortname|{{Сцяг Шатландыі}}|[[Грэм Дот]]||Дот, Грэм|nolink=1}} | align="center"|4:2 |- | style="background:#ffa07a;"|Параза | align="center"|1 | align="center"|{{date|22|2|2015|1}} |[[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2015|Адкрыты чэмпіянат Уэльса]], [[Кардыф]], [[Уэльс]] | {{sortname|{{Сцяг Шатландыі}}|[[Джон Хігінс]]||Хігінс, Джон|nolink=1}} | align="center"|3:9 |} === Кваліфікацыйныя туры: 1 (1 параза) === {| class="sortable wikitable" style="font-size:70%;" |- !width="40"|'''Вынік''' !width="10"|'''{{Abbr|ПДВ|Парадак дасягнення выніку|0}}''' !width="90"|'''Дата''' !width="360"|'''Турнір''' !width="130"|'''Апанент у фінале''' !class="unsortable" width="45"|'''Лік''' |- | style="background:#ffa07a;"|Параза | align="center"|1 | align="center"|{{date|9|5|2009|1}} | [[Міжнародная адкрытая серыя 2008/2009 – Этап 8, снукер|Міжнародная адкрытая серыя 2008/2009 — Этап 8]], [[Горад Прэстацін|Прэстацін]], [[Уэльс]] | {{sortname|{{Сцяг Англіі}}|[[Джо Джогія]]||Джогія, Джо|nolink=1}} | align="center"|5:6 |} {{зноскі}} == Спасылкі == {{commons category|Ben Woollaston}} * [http://www.worldsnooker.com/players/ben-woollaston/ Профіль на World Snooker] {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20160409125116/http://cuetracker.net/Players/Ben-Woollaston Статыстыка Бэна Вуластана на CueTracker.net] {{ref-en}} {{Снукерысты, якія зрабілі больш за 100 соценных серый}} {{Аўтары максімальных серый, снукер}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вуластан Бэн}} [[Катэгорыя:Снукерысты Англіі]] 3hm6yw05uobj71nt37f9dj41n1qhl46 0 188675 5227323 4480778 2026-10-26T14:13:04Z Feeleman 163471 Liam для англамоўных перадаецца як Ліям. Гл. гісторыю пераносаў спасылак у артыкуле "Ліям Нісан" 5227323 wikitext text/x-wiki {{Ігрок у снукер | Імя = Ліям Хайфілд | Арыгінал імя = {{lang-en|Liam Highfield}} | Фота = Liam Highfield at Snooker German Masters (DerHexer) 2015-02-04 05.jpg | Шырыня = 300 px | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = {{сцягафікацыя|Англія}} | Прафесійная кар'ера = 2010—... | Найвышэйшы рэйтынг = 63 <small>([[Сусветны снукерны рэйтынг у сезоне 2011/2012|25.07.2011]]–[[Сусветны снукерны рэйтынг у сезоне 2011/2012|28.08.2011]])</small> | Цяперашні рэйтынг = 70 <small>(4 красавіка 2016)</small> | Прызавыя грошы = > £90,000 | Найвышэйшая серыя = 139 <small>([[Чэмпіянат свету па снукеры 2016|Чэмпіянат свету 2016 (квал.)]])</small> | Колькасць соценных серый = 48 | Лепшы рэйтынгавы вынік = {{nowrap|1/8 фіналу<br /><small>([[Пол Хантэр Класік 2016 (снукер)|Пол Хантэр Класік 2016]])</small>}} | Рэйтынгавыя турніры = | Нізкарэйтынгавыя турніры = | Нярэйтынгавыя турніры = | Чэмпіянат свету = 1/24 фіналу (кв.) <small>([[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|2013]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2016|2016]])</small> | Чэмпіён свету = | Сайт = | Рука = левая }} '''Ліям Хайфілд''' ({{lang-en|Liam Highfield}}; нар. {{ДН|1|12|1990}}, {{МН|Суіндан||}}, [[Англія]]) — [[Англія|англійскі]] прафесійны гулец у [[снукер]]. Удзельнік 1/8 фіналу [[Пол Хантэр Класік 2016 (снукер)|Пол Хантэр Класік 2016 года]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.worldsnooker.com/players/liam-highfield/ Профіль на World Snooker] {{ref-en}} * [http://cuetracker.net/Players/Liam-Highfield Статыстыка Ліяма Хайфілда на CueTracker.net] {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Хайфілд Ліам}} [[Катэгорыя:Снукерысты Англіі]] 5gbt8sx2v5qpv50v1um9x4ugko122w9 5227324 5227323 2026-10-26T14:14:06Z Feeleman 163471 Feeleman перанёс старонку [[Ліам Хайфілд]] у [[Ліям Хайфілд]]: Назва з памылкай правапісу 5227323 wikitext text/x-wiki {{Ігрок у снукер | Імя = Ліям Хайфілд | Арыгінал імя = {{lang-en|Liam Highfield}} | Фота = Liam Highfield at Snooker German Masters (DerHexer) 2015-02-04 05.jpg | Шырыня = 300 px | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = {{сцягафікацыя|Англія}} | Прафесійная кар'ера = 2010—... | Найвышэйшы рэйтынг = 63 <small>([[Сусветны снукерны рэйтынг у сезоне 2011/2012|25.07.2011]]–[[Сусветны снукерны рэйтынг у сезоне 2011/2012|28.08.2011]])</small> | Цяперашні рэйтынг = 70 <small>(4 красавіка 2016)</small> | Прызавыя грошы = > £90,000 | Найвышэйшая серыя = 139 <small>([[Чэмпіянат свету па снукеры 2016|Чэмпіянат свету 2016 (квал.)]])</small> | Колькасць соценных серый = 48 | Лепшы рэйтынгавы вынік = {{nowrap|1/8 фіналу<br /><small>([[Пол Хантэр Класік 2016 (снукер)|Пол Хантэр Класік 2016]])</small>}} | Рэйтынгавыя турніры = | Нізкарэйтынгавыя турніры = | Нярэйтынгавыя турніры = | Чэмпіянат свету = 1/24 фіналу (кв.) <small>([[Чэмпіянат свету па снукеры 2013|2013]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2016|2016]])</small> | Чэмпіён свету = | Сайт = | Рука = левая }} '''Ліям Хайфілд''' ({{lang-en|Liam Highfield}}; нар. {{ДН|1|12|1990}}, {{МН|Суіндан||}}, [[Англія]]) — [[Англія|англійскі]] прафесійны гулец у [[снукер]]. Удзельнік 1/8 фіналу [[Пол Хантэр Класік 2016 (снукер)|Пол Хантэр Класік 2016 года]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.worldsnooker.com/players/liam-highfield/ Профіль на World Snooker] {{ref-en}} * [http://cuetracker.net/Players/Liam-Highfield Статыстыка Ліяма Хайфілда на CueTracker.net] {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Хайфілд Ліам}} [[Катэгорыя:Снукерысты Англіі]] 5gbt8sx2v5qpv50v1um9x4ugko122w9 0 191872 5227578 5226919 2026-10-26T19:47:26Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Даданне тытульнага аркуша «De Diis Samagitarum» і спасылкі на лацінскі тэкст у Вікікрыніцах 5227578 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Ласіцкі}} {{навуковец}} '''Ян Ласі́цкі''' ({{lang-pl|Jan Łasicki}}; каля [[1534]] — не раней за [[1599]]) — польскі гісторык, бібліёграф, рэлігійны пісьменнік-[[палеміст]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы Ласіцы [[Сахачоўскі павет|Сахачоўскага павета]] [[Раўскае ваяводства|Раўскага ваяводства]] ([[Мазовія]]). Паходзіў з дробнай мазавецкай [[шляхта|шляхты]]. [[Кальвіністы|Кальвініст]]. У 1556—1561 гадах вучыўся ў гімназіях і ўніверсітэтах [[Страсбург]]у, [[Жэнева|Жэневы]], [[Лазана|Лазаны]], [[Цюрых]]у, [[Падуя|Падуі]], пазней вандраваў па [[Швейцарыя|Швейцарыі]], [[Францыя|Францыі]], [[Нідэрланды|Нідэрландах]], [[Англія|Англіі]]; у [[Парыж]]ы ледзь пазбегнуў гібелі ў [[Варфаламееўская ноч|Варфаламееўскую ноч]] ([[24 жніўня]] [[1572]]). Актыўна ўдзельнічаў у міжканфесійнай палеміцы, перапісваўся з вядучымі дзеячамі [[Еўропа|еўрапейскай]] [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]]. Меў разнастайныя навуковыя інтарэсы: напісаў шэраг прац па гісторыі рэлігіі, гісторыі панавання [[Стэфан Баторы|Стэфана Баторыя]], нарыс гісторыі Францыі (першы польскі твор такога кшталту), і іншыя (усе на [[лацінская мова|лацінскай мове]]); цікавіўся [[дакладныя навукі|дакладнымі навукамі]]. Лічыцца заснавальнікам польскай [[бібліяграфія|бібліяграфіі]]. У [[1581]] годзе вярнуўся з апошняй вандроўкі за межы Рэчы Паспалітай, у [[1582]] годзе пазнаёміўся з літоўскім падскарбіям, кашталянам менскім [[Ян Янавіч Глябовіч|Янам Глябовічам]] (кальвіністам), які запрасіў яго ў [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]; выхоўваў дзяцей Глябовіча Яна і Мікалая, жывучы то ў [[Вільня|Вільні]], то ў рэзідэнцыі Глябовічаў у [[Заслаўе|Заслаўі]]. Увайшоў у рознаверны асяродак віленскіх інтэлектуалаў ([[Цыпрыян Базылік]], [[Андрэй Волан]], [[Паўль Одэрборн]] і іншыя). У 1582 годзе выдаў у [[Шпаер]]ы ([[Германія]]) зборнік прац розных аўтараў «Пра рэлігію, ахвярапрынашэнне, вясельныя і пахавальныя абрады русінаў, маскавітаў і татараў» (назва пазычаная з трактата Одэрборна), у які ўвайшоў і арыгінальны твор Ласіцкага. Апісаў народныя адзенне, стравы, абрады [[беларусы|беларусаў]], архітэктуру Вільні, [[Полацк]]а, беларускіх вёсак; крытычна ставіўся да перажыткаў [[паганства]], забабонаў, неадукаванасці насельніцтва ВКЛ. У рэлігійнай палеміцы выступаў як супраць [[каталіцтва|каталіцкай]] рэакцыі (у [[1584]] годзе бараніў Андрэя Волана ад [[Пётр Скарга|Пятра Скаргі]]), так і супраць радыкальных [[пратэстанцтва|пратэстанцкіх]] плыняў (асуджаў [[антытрынітарыі|антытрынітарыяў]], [[Фаўст Соцын|Фаўста Соцына]]). Апошнія звесткі пра Ласіцкага паходзяць з [[Заслаўе|Заслаўя]] ([[ліпень]] 1599). Пасмяротна выйшаў яго твор «Пра багоў самагітаў, іншых сарматаў і несапраўдных хрысціян» ([[Базель]], [[1615]]) — першы сістэматычны выклад балцкіх язычніцкіх вераванняў. == Творы == [[Файл:Jan Łasicki - De Diis Samagitarum (1868 edition) title page.jpg|thumb|200px|Тытульны аркуш працы «Пра багоў самагітаў»]] * De Russorum, Moscovitarum et Tartarorum religione… Spirae, 1582. * De diis Samogitarum caeterorumque Sarmatarum… Basileae, 1615. {{зноскі}} == Літаратура == * [[Алесь Белы]] // {{Крыніцы/ЭГБ}} * Barycz H. Jan Lasicki: Studium z dziejow polskiej kultury naukowej XVI w. Wroclaw etc., 1973. * Издано в 1582 году // Белорусский экватор. Мн., 1988 == Спасылкі == * [http://www.kamunikat.net.iig.pl/autary/biely/www/encyklapedyja/l.htm#2 Арыгінальны артыкул]{{Недаступная спасылка}} {{Вікікрыніцы|la:De diis Samagitarum|Трактат «De diis Samagitarum» (лацінскі тэкст)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ласіцкі Ян}} [[Катэгорыя:Постаці польскай бібліяграфіі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Польшчы]] 28j2hetstbqb5dstxulk4wlhzrqsab0 0 192230 5227698 4623330 2026-10-26T21:49:46Z JerzyKundrat 174 5227698 wikitext text/x-wiki [[Файл:Taddeo Zuccari 003 Entrée de François Ier & Charles V à Paris (cropped).jpg|thumb]] '''Балдахін''' ({{lang-it|baldacchino}} — «шаўковая тканіна з [[Багдад]]а») — урачысты навес над тронам, парадным ложкам, царкоўным алтаром; першапачаткова з тканіны, пазней таксама з каменя, [[драўніна|драўніны]], металу. З’явіліся балдахіны на старажытным Усходзе, на [[асірыя|асірыйска]]-[[вавілон]]скіх і [[Старажытны Егіпет|старажытнаегіпецкіх]] [[барэльеф]]ах захаваліся выявы, на якіх над царом насілі вялікі парасон, які абараняў яго ад дажджу і спёкі. У традыцыйным мастацтве Кітая сімвалізуе «шчаслівы лёс», заступніцтва. У многіх культурах балдахін — знак улады. Спачатку балдахін рабілі з тканіны, пазней з дрэва, металу, каменю. Меў строечныя апоры ці кансольную падвеску. Ствараўся ў форме купала, вежачкі, драпіроўкі, у завяршэнні меў скульптуру, султан (плюмаж), вастрыё, па баках афармляўся ламбрэкенам і інш. У [[XII]] стагоддзі ў заходне-еўрапейскім раманскім, а затым і ў гатычным мастацтве пад уплывам арабскага Усходу з’яўляюцца [[Ківорый|каменныя балдахіны]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{refless}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктурныя элементы]] [[Катэгорыя:Інтэр’ер]] [[Катэгорыя:Тэкстыль]] 3nynwbghjwsopf393op2vgulpxqt2s7 0 193953 5227629 5220491 2026-10-26T20:30:49Z JerzyKundrat 174 /* Крыніцы */ 5227629 wikitext text/x-wiki {{Мастак | імя = Антанела да Месіна | арыгінальнае імя = {{lang-it|Antonello da Messina}} | імя пры нараджэнні = | партрэт = Antonello da Messina Portrait.jpg | шырыня = | загаловак = | дата нараджэння = {{ДН|||1429}}/{{ДН|||1431}} | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | паходжанне = | падданства = | грамадзянства = | жанр = | вучоба = | стыль = | працы = | заступнікі = | уплыў = | уплыў на = | узнагароды = | сайт = | вікісховішча = Category:Antonello da Messina }} [[Файл:Antonello da Messina - St. Sebastian - Google Art Project.jpg|thumb|{{нп3|Святы Себасцьян, Антанела да Месіна|Св. Себасцьян|fr|Saint Sébastien (Antonello de Messine)}}. 1476. [[Галерэя старых майстроў]]. [[Дрэздэн]]]] '''Антане́ла да Месі́на''' ({{lang-it|Antonello da Messina}}, каля {{ДН|||1429}}/1431 — {{ДС|||1479}}) — [[Італія|італьянскі]] мастак, выбітны прадстаўнік паўднёвай італьянскай школы жывапісу эпохі ранняга Адраджэння. Настаўнік {{нп3|Джыралама Алібрандзі||ru|Алибранди, Джироламо}}, празванага «Месінскім [[Рафаэль Санці|Рафаэлем]]». == Біяграфія == Антанела нарадзіўся ў горадзе [[Месіна]] у [[Сіцылія|Сіцыліі]] паміж [[1429]] і [[1431]] г. Пачатковае навучанне праходзіў у правінцыйнай школе, далёкай ад мастацкіх цэнтраў Італіі, дзе галоўнымі арыенцірамі з’яўляліся майстры Паўднёвай Францыі, Каталоніі і Нідэрландаў. Каля [[1450]] г. пераехаў у [[Неапаль]]. У пачатку 1450-х вучыўся ў {{нп3|Калантоніа||ru|Колантонио}} — жывапісца, звязанага з нідэрландскай традыцыяй. У 1475—1476 гг. да Месіна наведаў Венецыю, дзе атрымліваў і выконваў заказы, пасябраваў з мастакамі, асабліва з [[Джавані Беліні]], які ў пэўнай ступені пераняў жывапісную тэхніку да Месіна. Сталая творчасць Антанела да Месіна ўяўляе сабой сплаў італьянскіх і нідэрландскіх элементаў. Ён адным з першых у Італіі стаў працаваць у тэхніцы чыстага алейнага жывапісу, шмат у чым запазычыўшы яе ў [[Ян ван Эйк|Ван Эйка]]. Стыль мастака характарызуецца высокім узроўнем тэхнічнай віртуознасці, дбайнай прапрацоўкай дэталяў і цікавасцю да манументалізму формаў і глыбіні фону, уласцівых італьянскай школе. На карціне «Мёртвы Хрыстос, якога падтрымліваюць анёлы» фігуры выразна вымалёўваюцца на азораным светлым фоне, дзе цьмяна адрозніваецца [[Месіна]], родны горад мастака. Іканаграфія і эмацыйная трактоўка тэмы звязаныя з творчасцю [[Джавані Беліні]]. Напісаныя ім у Венецыі карціны належаць да ліку лепшых. «Укрыжаванне» (1475, [[Антверпен]]) кажа пра нідэрландскую вывучку мастака. У 1470-я значнае месца ў творчасці сталі займаць партрэты («Юнак», каля 1470; «Аўтапартрэт», каля 1473; «[[Мужчынскі партрэт (Антанела да Месіна, Лондан)|Мужчынскі партрэт]]», 1475 і іншыя), адзначаныя рысамі нідэрландскага мастацтва: цёмны нейтральны фон, дакладная перадача мімікі мадэлі. Яго партрэтнае мастацтва пакінула глыбокі след у [[Венецыянская школа жывапісу|венецыянскім жывапісе]] канца XV ст. — пачатку XVI ст. Памёр у [[Месіна|Месіне]] ў [[1479]] годзе. <gallery> Файл:Antonello_da_Messina_028.jpg|{{нп3|Укрыжаванне, Антанела да Месіна|Укрыжаванне|it|Crocifissione (Antonello da Messina Anversa)}}. 1475. [[Лонданская Нацыянальная галерэя|Нацыянальная Галерэя]]. [[Лондан]] Файл:Antonello da Messina - Virgin Annunciate - Galleria Regionale della Sicilia, Palermo.jpg|{{нп3|Марыя Анунцыята (Антанела да Месіна, Палерма)|Марыя Анунцыята|en|Virgin Annunciate (Antonello da Messina, Palermo)}}. Каля 1476 г. Нацыянальны музей. [[Палерма]] Файл:Antonello da Messina 027.jpg|{{нп3|Укрыжаванне з Марыяй і Янам, Антанела да Месіна|Укрыжаванне з Марыяй і Янам|pl|Ukrzyżowanie (obraz Antonella da Messina, 1475)}}. 1475. {{нп3|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў, Антверпен|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў|ru|Королевский музей изящных искусств (Антверпен)}}. [[Антверпен]] Image:Antonello_da_Messina_036.jpg|{{нп3|Марыя Анунцыята (Антанела да Месіна, Мюнхен)|Марыя Анунцыята|en|Virgin Annunciate (Antonello da Messina, Munich)}}. 1473. [[Старая пінакатэка]]. [[Мюнхен]] </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|1|Антанела да Месіна|[[Я. Ф. Шунейка]]}} == Спасылкі == {{commonscat|Antonello da Messina}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Антонелло да Мессина}} * [http://www.artcyclopedia.com/artists/antonello_da_messina.html Мессина в Артциклопедии] * [http://www.all-art.org/gothic_era/messina1.html Antonello da Messina in the «History of Art»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131013222836/http://www.all-art.org/gothic_era/messina1.html |date=13 кастрычніка 2013 }} * [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/a/antonell/ Antonello da Messina — Biography and Works at WGA.HU] * [http://art-drawing.ru/index.php?option=com_phocagallery&view=category&id=36:antonello-da-messina&Itemid=147 Галерея Художников Мира — Антонелло да Мессина] [http://art-drawing.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=71:antonello-da-messina&catid=2:biography&Itemid=167 Биографии] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мастакі Італіі]] [[Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Рэнесансу]] [[Катэгорыя:Мастакі Адраджэння]] dz4hmaptfoci6fqszjo1330f5sbnzcz 5227640 5227629 2026-10-26T20:32:54Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5227640 wikitext text/x-wiki {{Мастак | імя = Антанела да Месіна | арыгінальнае імя = {{lang-it|Antonello da Messina}} | імя пры нараджэнні = | партрэт = Antonello da Messina Portrait.jpg | шырыня = | загаловак = | дата нараджэння = {{ДН|||1429}}/{{ДН|||1431}} | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | паходжанне = | падданства = | грамадзянства = | жанр = | вучоба = | стыль = | працы = | заступнікі = | уплыў = | уплыў на = | узнагароды = | сайт = | вікісховішча = Category:Antonello da Messina }} [[Файл:Antonello da Messina - St. Sebastian - Google Art Project.jpg|thumb|{{нп3|Святы Себасцьян, Антанела да Месіна|Св. Себасцьян|fr|Saint Sébastien (Antonello de Messine)}}. 1476. [[Галерэя старых майстроў]]. [[Дрэздэн]]]] '''Антане́ла да Месі́на''' ({{lang-it|Antonello da Messina}}, каля {{ДН|||1429}}/1431 — {{ДС|||1479}}) — [[Італія|італьянскі]] мастак, выбітны прадстаўнік паўднёвай італьянскай школы жывапісу эпохі ранняга Адраджэння. Настаўнік {{нп3|Джыралама Алібрандзі||ru|Алибранди, Джироламо}}, празванага «Месінскім [[Рафаэль Санці|Рафаэлем]]». == Біяграфія == Антанела нарадзіўся ў горадзе [[Месіна]] у [[Сіцылія|Сіцыліі]] паміж [[1429]] і [[1431]] г. Пачатковае навучанне праходзіў у правінцыйнай школе, далёкай ад мастацкіх цэнтраў Італіі, дзе галоўнымі арыенцірамі з’яўляліся майстры Паўднёвай Францыі, Каталоніі і Нідэрландаў. Каля [[1450]] г. пераехаў у [[Неапаль]]. У пачатку 1450-х вучыўся ў {{нп3|Калантоніа||ru|Колантонио}} — жывапісца, звязанага з нідэрландскай традыцыяй. У 1475—1476 гг. да Месіна наведаў Венецыю, дзе атрымліваў і выконваў заказы, пасябраваў з мастакамі, асабліва з [[Джавані Беліні]], які ў пэўнай ступені пераняў жывапісную тэхніку да Месіна. Сталая творчасць Антанела да Месіна ўяўляе сабой сплаў італьянскіх і нідэрландскіх элементаў. Ён адным з першых у Італіі стаў працаваць у тэхніцы чыстага алейнага жывапісу, шмат у чым запазычыўшы яе ў [[Ян ван Эйк|Ван Эйка]]. Стыль мастака характарызуецца высокім узроўнем тэхнічнай віртуознасці, дбайнай прапрацоўкай дэталяў і цікавасцю да манументалізму формаў і глыбіні фону, уласцівых італьянскай школе. Запазычыўшы ў нідэрландскіх мастакоў тэхніку алейнага жывапісу, дасягнуў надзвычайнай глыбіні колеру, выкарыстаў асвятленне як мастацка-выразны сродак. Створаныя ім вобразы адметныя велічным спакоем, класічнай раўнавагай. На карціне «Мёртвы Хрыстос, якога падтрымліваюць анёлы» фігуры выразна вымалёўваюцца на азораным светлым фоне, дзе цьмяна адрозніваецца [[Месіна]], родны горад мастака. Іканаграфія і эмацыйная трактоўка тэмы звязаныя з творчасцю [[Джавані Беліні]]. Напісаныя ім у Венецыі карціны належаць да ліку найлепшых. «Укрыжаванне» (1475, [[Антверпен]]) кажа пра нідэрландскую вывучку мастака. У 1470-я значнае месца ў творчасці сталі займаць партрэты («Юнак», каля 1470; «Аўтапартрэт», каля 1473; «[[Мужчынскі партрэт (Антанела да Месіна, Лондан)|Мужчынскі партрэт]]», 1475 і іншыя), адзначаныя рысамі нідэрландскага мастацтва: цёмны нейтральны фон, дакладная перадача мімікі мадэлі. Яго партрэтнае мастацтва пакінула глыбокі след у [[Венецыянская школа жывапісу|венецыянскім жывапісе]] канца XV ст. — пачатку XVI ст. Памёр у [[Месіна|Месіне]] ў [[1479]] годзе. <gallery> Файл:Antonello_da_Messina_028.jpg|{{нп3|Укрыжаванне, Антанела да Месіна|Укрыжаванне|it|Crocifissione (Antonello da Messina Anversa)}}. 1475. [[Лонданская Нацыянальная галерэя|Нацыянальная Галерэя]]. [[Лондан]] Файл:Antonello da Messina - Virgin Annunciate - Galleria Regionale della Sicilia, Palermo.jpg|{{нп3|Марыя Анунцыята (Антанела да Месіна, Палерма)|Марыя Анунцыята|en|Virgin Annunciate (Antonello da Messina, Palermo)}}. Каля 1476 г. Нацыянальны музей. [[Палерма]] Файл:Antonello da Messina 027.jpg|{{нп3|Укрыжаванне з Марыяй і Янам, Антанела да Месіна|Укрыжаванне з Марыяй і Янам|pl|Ukrzyżowanie (obraz Antonella da Messina, 1475)}}. 1475. {{нп3|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў, Антверпен|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў|ru|Королевский музей изящных искусств (Антверпен)}}. [[Антверпен]] Image:Antonello_da_Messina_036.jpg|{{нп3|Марыя Анунцыята (Антанела да Месіна, Мюнхен)|Марыя Анунцыята|en|Virgin Annunciate (Antonello da Messina, Munich)}}. 1473. [[Старая пінакатэка]]. [[Мюнхен]] </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|1|Антанела да Месіна|[[Я. Ф. Шунейка]]}} == Спасылкі == {{commonscat|Antonello da Messina}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Антонелло да Мессина}} * [http://www.artcyclopedia.com/artists/antonello_da_messina.html Мессина в Артциклопедии] * [http://www.all-art.org/gothic_era/messina1.html Antonello da Messina in the «History of Art»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131013222836/http://www.all-art.org/gothic_era/messina1.html |date=13 кастрычніка 2013 }} * [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/a/antonell/ Antonello da Messina — Biography and Works at WGA.HU] * [http://art-drawing.ru/index.php?option=com_phocagallery&view=category&id=36:antonello-da-messina&Itemid=147 Галерея Художников Мира — Антонелло да Мессина] [http://art-drawing.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=71:antonello-da-messina&catid=2:biography&Itemid=167 Биографии] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мастакі Італіі]] [[Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Рэнесансу]] [[Катэгорыя:Мастакі Адраджэння]] 9avijkahyvfsm73t64n7lgza48meese 5227643 5227640 2026-10-26T20:35:06Z JerzyKundrat 174 5227643 wikitext text/x-wiki {{Мастак | імя = Антанела да Месіна | арыгінальнае імя = {{lang-it|Antonello da Messina}} | імя пры нараджэнні = }} '''Антане́ла да Месі́на''' ({{lang-it|Antonello da Messina}}; {{ВД-Прэамбула}}) — італьянскі мастак, выбітны прадстаўнік паўднёвай італьянскай школы жывапісу эпохі ранняга Адраджэння. Настаўнік {{нп3|Джыралама Алібрандзі||ru|Алибранди, Джироламо}}, празванага «Месінскім [[Рафаэль Санці|Рафаэлем]]». == Біяграфія == Антанела нарадзіўся ў горадзе [[Месіна]] у [[Сіцылія|Сіцыліі]] паміж [[1429]] і [[1431]] г. Пачатковае навучанне праходзіў у правінцыйнай школе, далёкай ад мастацкіх цэнтраў Італіі, дзе галоўнымі арыенцірамі з’яўляліся майстры Паўднёвай Францыі, Каталоніі і Нідэрландаў. Каля [[1450]] г. пераехаў у [[Неапаль]]. У пачатку 1450-х вучыўся ў {{нп3|Калантоніа||ru|Колантонио}} — жывапісца, звязанага з нідэрландскай традыцыяй. У 1475—1476 гг. да Месіна наведаў Венецыю, дзе атрымліваў і выконваў заказы, пасябраваў з мастакамі, асабліва з [[Джавані Беліні]], які ў пэўнай ступені пераняў жывапісную тэхніку да Месіна. Сталая творчасць Антанела да Месіна ўяўляе сабой сплаў італьянскіх і нідэрландскіх элементаў. Ён адным з першых у Італіі стаў працаваць у тэхніцы чыстага алейнага жывапісу, шмат у чым запазычыўшы яе ў [[Ян ван Эйк|Ван Эйка]]. Стыль мастака характарызуецца высокім узроўнем тэхнічнай віртуознасці, дбайнай прапрацоўкай дэталяў і цікавасцю да манументалізму формаў і глыбіні фону, уласцівых італьянскай школе. Запазычыўшы ў нідэрландскіх мастакоў тэхніку алейнага жывапісу, дасягнуў надзвычайнай глыбіні колеру, выкарыстаў асвятленне як мастацка-выразны сродак. Створаныя ім вобразы адметныя велічным спакоем, класічнай раўнавагай. На карціне «Мёртвы Хрыстос, якога падтрымліваюць анёлы» фігуры выразна вымалёўваюцца на азораным светлым фоне, дзе цьмяна адрозніваецца [[Месіна]], родны горад мастака. Іканаграфія і эмацыйная трактоўка тэмы звязаныя з творчасцю [[Джавані Беліні]]. Напісаныя ім у Венецыі карціны належаць да ліку найлепшых. «Укрыжаванне» (1475, [[Антверпен]]) кажа пра нідэрландскую вывучку мастака. [[Файл:Antonello da Messina - St. Sebastian - Google Art Project.jpg|thumb|{{нп3|Святы Себасцьян, Антанела да Месіна|Св. Себасцьян|fr|Saint Sébastien (Antonello de Messine)}}. 1476. [[Галерэя старых майстроў]]. [[Дрэздэн]]]] У 1470-я значнае месца ў творчасці сталі займаць партрэты («Юнак», каля 1470; «Аўтапартрэт», каля 1473; «[[Мужчынскі партрэт (Антанела да Месіна, Лондан)|Мужчынскі партрэт]]», 1475 і іншыя), адзначаныя рысамі нідэрландскага мастацтва: цёмны нейтральны фон, дакладная перадача мімікі мадэлі. Яго партрэтнае мастацтва пакінула глыбокі след у [[Венецыянская школа жывапісу|венецыянскім жывапісе]] канца XV ст. — пачатку XVI ст. Памёр у [[Месіна|Месіне]] ў [[1479]] годзе. <gallery> Файл:Antonello_da_Messina_028.jpg|{{нп3|Укрыжаванне, Антанела да Месіна|Укрыжаванне|it|Crocifissione (Antonello da Messina Anversa)}}. 1475. [[Лонданская Нацыянальная галерэя|Нацыянальная Галерэя]]. [[Лондан]] Файл:Antonello da Messina - Virgin Annunciate - Galleria Regionale della Sicilia, Palermo.jpg|{{нп3|Марыя Анунцыята (Антанела да Месіна, Палерма)|Марыя Анунцыята|en|Virgin Annunciate (Antonello da Messina, Palermo)}}. Каля 1476 г. Нацыянальны музей. [[Палерма]] Файл:Antonello da Messina 027.jpg|{{нп3|Укрыжаванне з Марыяй і Янам, Антанела да Месіна|Укрыжаванне з Марыяй і Янам|pl|Ukrzyżowanie (obraz Antonella da Messina, 1475)}}. 1475. {{нп3|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў, Антверпен|Каралеўскі музей прыгожых мастацтваў|ru|Королевский музей изящных искусств (Антверпен)}}. [[Антверпен]] Image:Antonello_da_Messina_036.jpg|{{нп3|Марыя Анунцыята (Антанела да Месіна, Мюнхен)|Марыя Анунцыята|en|Virgin Annunciate (Antonello da Messina, Munich)}}. 1473. [[Старая пінакатэка]]. [[Мюнхен]] </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|1|Антанела да Месіна|[[Я. Ф. Шунейка]]}} == Спасылкі == {{commonscat|Antonello da Messina}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Антонелло да Мессина}} * [http://www.artcyclopedia.com/artists/antonello_da_messina.html Мессина в Артциклопедии] * [http://www.all-art.org/gothic_era/messina1.html Antonello da Messina in the «History of Art»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131013222836/http://www.all-art.org/gothic_era/messina1.html |date=13 кастрычніка 2013 }} * [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/a/antonell/ Antonello da Messina — Biography and Works at WGA.HU] * [http://art-drawing.ru/index.php?option=com_phocagallery&view=category&id=36:antonello-da-messina&Itemid=147 Галерея Художников Мира — Антонелло да Мессина] [http://art-drawing.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=71:antonello-da-messina&catid=2:biography&Itemid=167 Биографии] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мастакі Італіі]] [[Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Рэнесансу]] [[Катэгорыя:Мастакі Адраджэння]] q739d6xghdkl5d6uhdmgx1roe29txut 0 194876 5227249 5214220 2026-10-26T12:23:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227249 wikitext text/x-wiki {{Стадыён | назва = Абласны спартыўны комплекс «Брэсцкі» | выява = [[Выява:Football stadium in Brest - panoramio.jpg|300px|АСК «Брэсцкі»]] | былыя назвы = «Спартак» (1939—1972)<br/>«Дынама» (1972—1999) | месцазнаходжанне = [[Беларусь]], [[Брэст]], [[вуліца Гогаля (Брэст)|вул. Гогаля]], 9 | пабудаваны = 1937 | рэканструяваны = 1996—2006 | уладальнік = [[Брэсцкі абласны выканаўчы камітэт|Брэсцкі аблвыканкам]] | каманда = [[ФК Дынама Брэст|«Дынама» Брэст]], [[ФК Рух Брэст|«Рух»]] | умяшчальнасць = 10 169 | пакрыццё = натуральны газон (без падагрэву) | габарыты = 105 × 68 м | катэгорыя = [[Рэйтынг стадыёнаў UEFA|'''Стадыён УЕФА катэгорыі 2''']]<br>[[Файл:Mozilla.svg|12px]][[Файл:Mozilla.svg|12px]] | сайт = http://dynamo-brest.by/ | вікісховішча = Brescki Regional Sport Complex }} '''Абласны спартыўны комплекс «Брэсцкі»''' або '''СК «Брэсцкі»''' — шматфункцыянальны спартыўны комплекс у [[Брэст|Брэсце]], [[Беларусь]]. Максімальная ўмяшчальнасць трыбун — 10&nbsp;169 месцаў. Цяпер{{Калі}} выкарыстоўваецца ў асноўным для правядзення [[футбол]]ьных матчаў і спаборніцтваў па [[Лёгкая атлетыка|лёгкай атлетыцы]]. Дамашні стадыён футбольнага клуба «[[ФК Дынама Брэст|Дынама-Брэст]]», з 2020 года таксама быў дамашняй арэнай каманды «[[ФК Рух Брэст|Рух]]» (станам на 2026 год клуб расфарміраваны). Апроч гэтага, 3 матчы ў статусе дамашняга праводзіла мінскае «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» ў кваліфікацыі [[Ліга Еўропы УЕФА|Лігі Еўропы]]. Стадыён прымаў матчы еўракубкаў, паядынкі [[Зборная Беларусі па футболе|нацыянальнай]] і [[Зборная Беларусі па футболе U-21|моладзевай]] зборных Беларусі, а таксама фінал [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] ў 2016 годзе. == Гісторыя == === Першы стадыён (1937—1995) === Першы стадыён на месцы цяперашняга спарткомплексу быў пабудаваны ў 1937 годзе, калі Брэст знаходзіўся ў складзе Польскай Рэспублікі. Спачатку спартыўная арэна была ўмяшчальнасцю 8&nbsp;000 месцаў і прызначалася для польскага гарнізона [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]. У 1939 годзе пасля далучэння Заходняй Беларусі, у тым ліку Брэста да СССР стадыён перадалі спартыўнаму таварыству «Спартак» і далі адпаведную назву. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] спартыўны аб’ект выкарыстоўваўся як стаянка бронетэхнікі. Па вайне стадыён вярнуўся да сваіх асноўных функцый. У 1972 годзе арэна перададзена фізкультурна-спартыўнаму таварыству «Дынама». Тым часам стадыён, акрамя футбольнага поля, меў валейбольную і баскетбольную пляцоўкі, сезонную хакейную каробку, тэнісны корт і земляны веладром. З 1992 года стадыён стаў прымаць матчы [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі па футболе]]. === Капітальная рэканструкцыя (1996—2006) === У 1996 годзе пачалася маштабная капітальная рэканструкцыя спартыўнай арэны, падчас якой старыя трыбуны паступова зносілі. Падчас будаўнічых работ мясцовы футбольны клуб «[[ФК Дынама-Брэст|Дынама]]» працягваў праводзіць дамашнія матчы на стадыёне, паралельна праходзілі і лёгкаатлетычныя спаборніцтвы, а гледачы размяшчаліся на часовых трыбунах. У 1999 годзе скончылася першая чарга будаўніцтва: былі ўзведзены тры трыбуны на 2&nbsp;311 гледачоў і лёгкаатлетычнае ядро. Зноў пабудаваныя аб’екты перададзены ў камунальную ўласнасць Брэсцкага абласнога выканаўчага камітэта, і на іх базе створаны Абласны спартыўны комплекс «Брэсцкі». Другая чарга будаўніцтва скончылася ў 2005—2006 гадах (архітэктары [[Я. Крапіўны]], [[Ю. Мартынаў]], праект 2000 года). Пабудавана асноўная Заходняя трыбуна, над якой узвялі дах. Умяшчальнасць стадыёна ўзрасла з 2&nbsp;311 да 10&nbsp;169 месцаў. У ходзе мадэрнізацыі ўсталяваны электроннае табло і штучнае асвятленне, што дазволіла праводзіць матчы ў вячэрні час. === Міжнародны статус === У 2007 годзе «Брэсцкі» атрымаў сертыфікат [[Сусветная лёгкая атлетыка|IAAF]] (Міжнародная федэрацыя лёгкай атлетыкі) на адпаведнасць стадыёна міжнародным стандартам, што дазваляе яму прэтэндаваць на правядзенне лёгкаатлетычных спаборніцтваў сусветнага ўзроўню. Стадыёну спарткомплексу нададзена [[Рэйтынг стадыёнаў UEFA|другая катэгорыя УЕФА]] (у ранейшых дакументах пазначалася трэцяя катэгорыя УЕФА). == Інфраструктура і тэхнічныя характарыстыкі == '''Адрас''': 224030, Брэст, вул. Гогаля, 9. Станам на 2026 год, абласны спартыўны комплекс «Брэсцкі» уключае: * Футбольнае поле з натуральным газонам без падагрэву (габарыты — 105×68 метраў); * Электроннае табло і сістэму штучнага асвятлення; * Лёгкаатлетычнае ядро: 8 бегавых дарожак, сектары для скачкоў у даўжыню, у вышыню і з шастом, сектары для штурхання ядра, кідання кап’я і дыска; * Лёгкаатлетычны манеж, спартыўныя і трэнажорныя залы, гасцініцу, кафэ. На базе спарткомплексу праводзяцца вучэбна-трэніровачныя заняткі і спаборніцтвы па футболе, лёгкай атлетыцы і іншых відах спорту. == Матчы нацыянальнай зборнай Беларусі == {| class="wikitable" !Дата !Турнір !Гаспадары !Лік !Госці !Галы !Наведвальнасць |- |10 кастрычніка 2009 | align="center" |АЧМ |{{Сцяг Беларусі}} [[Зборная Беларусі па футболе|Беларусь]] | align="center" |4:0 |{{Сцяг Казахстана}} [[Зборная Казахстана па футболе|Казахстан]] | * [[Максім Аляксандравіч Бардачоў|Бардачоў]] 23', * [[Цімафей Сяргеевіч Калачоў|Калачоў]] 69', * [[Леанід Леанідавіч Ковель|Ковель]] 86', * [[Цімафей Сяргеевіч Калачоў|Калачоў]] 90+4' | align="center" |10 000 |- |6 чэрвеня 2018 | align="center" |[[Таварыскі матч|ТАВ]] |{{Сцяг Беларусі}} [[Зборная Беларусі па футболе|Беларусь]] | align="center" |1:1 |{{Сцяг Венгрыі}} [[Зборная Венгрыі па футболе|Венгрыя]] |[[Антон Генадзевіч Сарока|Сарока]] 26' — Варга 29' | align="center" |8 400 |} == Матчы моладзевай (U-21) зборнай Беларусі == {| class="wikitable" !Дата !Турнір !Гаспадары !Лік !Госці !Галы !Наведвальнасць |- |2 верасня 2021 | align="center" |АЧЕ |{{Сцяг Беларусі}} [[Зборная Беларусі па футболе U-21|Беларусь]] | align="center" |1:2 |{{Сцяг Ісландыі}} [[Зборная Ісландыі па футболе U-21|Ісландыя]] |[[Аляксандр Уладзіміравіч Шасцюк|Шасцюк]] 70' — [[Хакан-Арнар Харальдсан|Харальдсан]] 20', 53' | align="center" |3 260 |- |10 кастрычніка 2025 | align="center" |ТАВ |{{Сцяг Беларусі}} [[Зборная Беларусі па футболе U-21|Беларусь]] | align="center" |2:0 |{{Сцяг Расіі}} [[Зборная Расіі па футболе U-21|Расія]] | * [[Ілья Сяргеевіч Дубінец|Дубінец]] 20', * Сакалоўскі 86' | align="center" |1 000 |} == Фіналы Кубка Беларусі == {| class="wikitable" !Дата !Матч !Каманда 1 !Лік !Каманда 2 !Галы |- |21 мая 2016 | align="center" |Фінал Кубка Беларусі 2016 |[[ФК БАТЭ|БАТЭ (Барысаў)]] | align="center" |0:0 (пен. 2:3) |[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ (Жодзіна)]] | |} == Матчы турніраў УЕФА == {| class="wikitable" !Сезон !Спаборніцтва !Раўнд !Клуб !Дома !Агульны лік !Наведвальнасць |- |2007/08 |[[Ліга Еўропы УЕФА|Кубак УЕФА]] |1 кв. раўнд |{{Сцяг Латвіі}} [[Металург Ліепая|Металург (Ліепая)]] |<center>1:2</center> |<center>2:3</center> |<center>10 000</center> |- |2017/18 |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |2 кв. раўнд |{{Сцяг Аўстрыі}} [[Альтах]] |<center>0:3</center> |<center>1:4</center> |<center>10 000</center> |- | rowspan="2" |2018/19 | rowspan="2" |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |2 кв. раўнд |{{Сцяг Грэцыі}} [[Атрамітас Афіны|Атрамітас]] |<center>4:3</center> |<center>5:4</center> |<center>9 530</center> |- |3 кв. раўнд |{{Сцяг Кіпра}} [[Апалон Лімасол|Апалон]] |<center>1:0</center> |<center>1:4</center> |<center>8 800</center> |- | rowspan="2" |2020/21 | rowspan="2" |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 кв. раўнд |{{Сцяг Казахстана}} [[ФК Астана|Астана]] |<center>6:3</center> |<center>6:3</center> |<center>0</center> |- |2 кв. раўнд |{{Сцяг Босніі і Герцагавіны}} [[ФК Сараева|Сараева]] |<center>2:1</center> |<center>2:1</center> |<center>0</center> |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://osk.brest.by Сайт спарткомплекса] * [http://oskbrest.by Афіцыйны сайт АСК «Брэсцкі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190717144228/http://oskbrest.by/ |date=17 ліпеня 2019 }} * [http://stadiony.net/stadium.php?s=621 Старонка стадыёна на сайте stadiony.net] * [http://stadiums.at.ua/news/2015-05-03-21762 «Па дамах». Стадыёны Беларусі. АСК «Брэсцкі»] * [https://by.tribuna.com/tags/103463130/news/ Навіны спарткомплексу на by.tribuna.com] {{Стадыёны чэмпіянату Беларусі па футболе}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Беларусі]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Брэста|Спорт]] [[Катэгорыя:Спорт у Брэсце]] octnpsek0xi6pi3rkax619ghfh7schp 0 195627 5227901 5221527 2026-10-27T10:26:43Z Autumndancer 168015 /* Расія */ 5227901 wikitext text/x-wiki '''Кіраўскі раён''': == Беларусь == * [[Кіраўскі раён]] — раён у Магілёўскай вобласці == Расія == * [[Кіраўскі раён (Калужская вобласць)|Кіраўскі раён]] — раён у Калужскай вобласці * [[Кіраўскі раён (Ленінградская вобласць)|Кіраўскі раён]] — раён у Ленінградскай вобласці * [[Кіраўскі раён (Паўночная Асеція)|Кіраўскі раён]] — раён у Паўночнай Асеціі * [[Кіраўскі раён (Прыморскі край)|Кіраўскі раён]] — раён у Прыморскім краі * [[Кіраўскі раён (Санкт-Пецярбург)|Кіраўскі раён]] — раён у Санкт-Петербургу * [[Кіраўскі раён (Стаўрапольскі край)|Кіраўскі раён]] — раён у Стаўрапольскім краі == Украіна == * [[Кіраўскі раён (Крым)|Кіраўскі раён]] — раён у Аўтаномнай Рэспубліцы Крым {{Неадназначнасць|атп}} 3yzrwzrs0ij5mqkk1xj4gq2gvciqr6a 0 196123 5227727 5222408 2026-10-27T01:41:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227727 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Васіль Антонавіч Лявонаў |Арыгінал імя = |Фота = |Навуковая сфера = [[Педыятрыя]] |Месца працы = |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = [[Марына Іванаўна Лягенчанка]]<ref name="БСМУ">[https://www.bsmu.by/page/55/3082/ Легенченко Марина Ивановна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190816172817/https://www.bsmu.by/page/55/3082/ |date=16 жніўня 2019 }}{{ref-ru}} // [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]]</ref>, [[Маіна Пятроўна Паўлава]]<ref name="БДМУ">[https://www.bsmu.by/page/55/3085/ Павлова Майя (Майна) Петровна (29.04.1929- )] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190721024641/https://www.bsmu.by/page/55/3085/ |date=21 ліпеня 2019 }}{{ref-ru}} // Сайт Беларускага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта</ref> |Вядомы як = |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{ордэн Леніна|1951}} {{!!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|1944}} {{!!}}{{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|1949}}{{!!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|1961}} {{!}}} |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікітэка = }} {{Цёзкі2|Лявонаў}} '''Васіль Антонавіч Лявонаў''' ({{ДН|23|04|1889}}, [[Варонеж]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|4|9|1972}}) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[педыятрыя|педыятрыі]]. Адзін з заснавальнікаў педыятрыі ў [[Беларусь|Беларусі]]. [[Доктар медыцынскіх навук]] (1924). [[Прафесар]] (1924). Акадэмік [[АН БССР|Акадэміі навук БССР]] (1941). [[Заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1939). == Біяграфія == Скончыў [[Ваенна-медыцынская акадэмія імя С.М. Кірава|Ваенна-медыцынскую акадэмію]] (1914). У 1914—1918 гг. — ваенны ўрач, у 1918—1921 — клінічны ардынатар, затым асістэнт дзіцячай клінікі [[Варонежскі дзяржаўны ўніверсітэт|Варонежскага ўніверсітэта]]. У 1921—1924 гг. — прафесар кафедры дзіцячых хвароб медыцынскага факультэта [[Смаленскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Смаленскага ўніверсітэта]]. З 1924 г. прафесар, [[загадчык кафедры]] дзіцячых хвароб медыцынскага факультэта [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], затым [[Мінскі медыцынскі інстытут|Мінскага медыцынскага інстытута]], у 1931—1940 гг. дэкан і намеснік дырэктара Мінскага медыцынскага інстытута. У 1940—1947 гг . віцэ-прэзідэнт АН БССР. Адначасова ў 1941—1944 гг. загадчык кафедры [[Прыволжскі даследчы медыцынскі ўніверсітет|Горкаўскага]] і [[Новасібірскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Новасібірскага]] медыцынскіх інстытутаў. З 1944 г. зноў загадчык кафедры дзіцячых хвароб Мінскага медыцынскага інстытута, адначасова ў 1957—1971 гг. загадчык [[Сектар геранталогіі АН БССР|Сектара геранталогіі АН БССР]]. У 1947—1956 гг. член Прэзідыума АН БССР. У 1946—1954 гг. дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]]. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] Мінска ў ганаровым 26-м сектары<ref>{{cite web|title=Василий Антонович Леонов - burial record|url=https://billiongraves.com/headstone/wd/279958143|website=billiongraves.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020160238/https://billiongraves.com/headstone/%25D0%2592%25D0%25B0%25D1%2581%25D0%25B8%25D0%25BB%25D0%25B8%25D0%25B9-%25D0%2590%25D0%25BD%25D1%2582%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B8%25D1%2587-%25D0%259B%25D0%25B5%25D0%25BE%25D0%25BD%25D0%25BE%25D0%25B2/279958143|archive-date=2026-10-20}}</ref><ref>{{cite web|title=Василий Антонович Леонов - burial record|url=https://www.findagrave.com/memorial/321553108|website=findagrave.com|access-date=2026-10-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020160313/https://www.findagrave.com/memorial/321553108/%D0%B2%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9-%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2|archive-date=2026-10-20}}</ref>. == Навуковая і арганізацыйная дзейнасць == Адзін з заснавальнікаў педыятрыі ў Беларусі. Даследаванні прысвечаны [[умоўныя рэфлексы|умоўным следавым рэфлексам]] ў дзяцей, пранікальнасці сценак сасудаў галаўнога [[мозг]]у, ўзбагачэнню мікраэлементамі прадуктаў харчавання расліннага і жывёльнага паходжання, [[эпідэмія|эпідэмічнага]] і [[сухоты|сухотнага]] [[менінгіт]]у дзяцей. Заснавальнік і першы кіраўнік Таварыства дзіцячых урачоў БССР (1932—1972). Заснавальнік і першы кіраўнік кафедры дзіцячых хвароб медыцынскага факультэта БДУ, затым Мінскага медыцынскага інстытута (1924—1968). Заснавальнік і першы дэкан факультэта аховы мацярынства і дзяцінства Мінскага медыцынскага інстытута (1931—1940). Заснавальнік і першы загадчык [[Сектар геранталогіі АН БССР|Сектара геранталогіі АН БССР]] (1958—1972). == Бібліяграфія == Аўтар больш 110 навуковых прац, 4 манаграфій. Асноўныя працы: * Материалы к изучению условных следовых рефлексов у детей. 1926. * Условные рефлексы у детей-рахитиков. 1928. * О содержании кобальта в крови и некоторых органах у детей. 1953. * Некоторые вопросы патологии детского возраста : [сборник статей] / Белорус. о-во дет. врачей. 1967. * Цинк в организме человека и животных. 1971 (совм. с Т. Л. Дубиной). {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://csl.bas-net.by/personalii/75308/leonov-vasiliy-antonovich/ Васіль Антонавіч Лявонаў] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лявонаў Васіль Антонавіч}} [[Катэгорыя:Педыятры СССР]] [[Катэгорыя:Педыятры Беларусі]] [[Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук]] [[Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты НАНБ]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання]] [[Катэгорыя:Загадчыкі кафедраў БДМУ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-медыцынскай акадэміі]] {{DEFAULTSORT:Лявонаў Васіль Антонавіч}} 6pn7bdc6li5e18n2bz4aj8v4u1teznv 0 196372 5227540 4076243 2026-10-26T19:10:07Z CzechoBot 17685 стандартызацыя бібліяграфічных спасылак на энцыклапедыі праз адмысловыя шаблоны крыніц 5227540 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Джардана Бруна (значэнні)}} {{Опера | Беларуская назва = Джардана Бруна | Год = 1977 }} '''Джардана Бруна''' — опера ў 2 дзеях і 6 карцінах з пралогам кампазітара [[Сяргей Альбертавіч Картэс|С. А. Картэса]], упершыню пастаўленая рэжысёрам [[Сямён Аляксандравіч Штэйн|С. Штэйнам]] дырыжорам [[Яраслаў Антонавіч Вашчак|Я. Вашчаком]] у 1977 годзе ў [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Мінскім тэатры оперы і балета]]<ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar1840102&strq=l_siz=20 Кортес, Сергей Альбертович. Джордано Бруно (опера)] {{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя стварэння == У 1973 годзе кампазітар прапанаваў [[Уладзімір Трафімавіч Халіп|Уладзіміру Халіпу]] папрацаваць над лібрэта оперы, прысвечанай апошнім гадам [[Джардана Бруна]], якая мела першапачатковую назву «Ерэтык»<ref name="ІЗК">[http://www.operanews.ru/kortes.html Интервью с композитором Сергеем Кортесом] {{ref-ru}}</ref>. Прэм’ера оперы пад назвай «Джардана Бруна» адбылася ў [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Мінскім тэатры оперы і балета]] ў 1977-м годзе. Годам пазней спектакль атрымаў прэмію за лібрэта і музыку і быў паказаны ў Маскве на сцэне [[Вялікі тэатр|Вялікага тэатра]] падчас гастроляў. == Сюжэт == Опера пачынаецца з пралогу, першыя дзве карціны першай дзеі адбываюцца ў трыбунале інквізіцыі Венецыі, трэцяя карціна — у астрозе ля моста ўздыхаў. У другой дзеі падзеі адбываюцца спачатку ў Фаскары, а ў апошніх дзвюх карцінах у астрозе святой службы ў Рыме. == Акцёры == * Ад аўтара — [[Валерый Аляксандравіч Кучынскі|В. А. Кучынскі]] * Джардана Бруна (тэнар) — [[Уладзімір Віктаравіч Іваноўскі|У. Іваноўскі]] * Магістр (бас) — [[Арнольд Локшын|А. Локшын]] * Нунцый (тэнар) — [[Віктар Фёдаравіч Гур'еў|В. Ф. Гур’еў]], [[Міхаіл Фёдаравіч Галкоўскі|М. Ф. Галкоўскі]] * Сенатар Фаскары (барытон) — [[Аркадзь Маркавіч Саўчанка|А. М. Саўчанка]] * Паола, яго дачка (сапрана) — [[Тамара Сяргееўна Кучынская|Т. С. Кучынская]] * Удава гандляра кнігамі (меца-сапрана) — [[Вольга Мікалаеўна Цішына|В. М. Цішына]] * Ладавіка (барытон) — [[Міхаіл Аляксандравіч Жылюк|М. А. Жылюк]] * Пісьмавадзіцель (тэнар) — [[Віктар Максімавіч Чарнабаеў|В. М. Чарнабаеў]] * Манах (бас) — [[Віктар Аляксандравіч Стральчэня|В. Стральчэня]] * Мачаніга (тэнар) — [[Генадзь Чэпікаў|Г. Чэпікаў]] == Ацэнкі == Спектакль атрымаў прэмію за лібрэта і музыку. {{зноскі}} == Літаратура == * Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 4. — Минск, 2007 * Музыка: большой энциклопедический словарь. — Москва, 1998. * {{Крыніцы/Тэатральная Беларусь|1}} == Спасылкі == * [http://www.operanews.ru/kortes.html Интервью с композитором Сергеем Кортесом] {{ref-ru}} * [http://classic-online.ru/ru/production/39418 Аўдыёзапіс оперы] [[Катэгорыя:Тэатр Беларусі]] [[Катэгорыя:Музыка Беларусі]] {{Оперныя і балетныя пастаноўкі, упершыню пастаўленыя на сцэне Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета}} b8lw672oj3iwnaz13hc0avkfoll6gdd 0 201923 5227927 5071627 2026-10-27T10:49:29Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя носьбіты */ +1 5227927 wikitext text/x-wiki '''Маске́віч''' — беларускае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Багуслаў Казімір Маскевіч]] (1625—1683) — беларускі грамадскі дзеяч, пісьменнік-мемуарыст. * [[Кірыл Андрэевіч Маскевіч]] — беларускі барэц грэка-рымскага стылю. * [[Самуіл Іванавіч Маскевіч]] (1580—1642) — аўтар аднаго з першых на тэрыторыі Беларусі польскамоўных помнікаў мемуарнай літаратуры — «Дыярыуша» * [[Сяргей Аляксандравіч Маскевіч]] (нар. 1953) — беларускі дзяржаўны дзеяч {{спіс цёзак2|Беларускія}} nvuc5g6rw4nsdcfl6aqtdex4ubhturj 5228027 5227927 2026-10-27T11:33:20Z DobryBrat 5701 дапаўненне, пунктуацыя 5228027 wikitext text/x-wiki '''Маске́віч''' — беларускае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Багуслаў Казімір Маскевіч]] (1625—1683) — беларускі грамадскі дзеяч, пісьменнік-мемуарыст. * [[Кірыл Андрэевіч Маскевіч]] (нар. 1998) — беларускі барэц грэка-рымскага стылю. * [[Самуіл Іванавіч Маскевіч]] (1580—1642) — аўтар аднаго з першых на тэрыторыі Беларусі польскамоўных помнікаў мемуарнай літаратуры — «Дыярыуша». * [[Сяргей Аляксандравіч Маскевіч]] (нар. 1953) — беларускі дзяржаўны дзеяч. {{спіс цёзак2|Беларускія}} 2sweb771zjlvuw2727mm3a8kzcmryfb 0 202794 5227856 4795069 2026-10-27T09:52:11Z DzBar 156353 −[[Катэгорыя:Зніклі ў 1932 годзе]]; ±[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1923 годзе]]→[[Катэгорыя:Літаратурныя часопісы Беларусі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227856 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = |арыгінал назвы = |лагатып = |выява = |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = |перыядычнасць = |скарачэнне = |мова = |адрас рэдакцыі = |галоўны рэдактар = |заснавальнікі = |выдавец = |краіна = |гісторыя = |заснаванне = |апошні выпуск = |аб'ём = |камплектацыя = |тыраж = {{num|}} |ISSN = |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} [[File:Маладняк, 1928.jpg|thumb|Вокладка часопіса. 1928, № 1.]] {{значэнні|Маладняк}} '''«Маладняк»''' — літаратурна-мастацкі і грамадска-палітычны [[часопіс]], які выдаваўся ў [[1923]]—[[1932]] гадах. Першы нумар часопіса выйшаў [[15 жніўня]] [[1923]] года пад рэдакцыяй [[М. Чарот|М. Чарота]] і [[А. Вольны|А. Вольнага]]. Спачатку выдаваўся як орган [[КСМБ]]. Друкаваў творы беларускіх пісьменнікаў, пераклады твораў пісьменнікаў іншых краін, класікаў сучаснай літаратуры, артыкулы па пытаннях беларускай літаратуры і мастацтва. У часопісе друкаваліся творы [[Янка Купала|Я. Купалы]], [[Андрэй Александровіч|Андрэя Александровіча]], [[Змітрок Астапенка|3мітра Астапенкі]], [[Сымон Баранавых|Cымона Баранавых]], [[Пятрусь Броўка|Петруся Броўкі]], [[Платон Галавач|Платона Галавача]], [[Пятро Глебка|Пятра Глебкі]], [[Аляксей Гурло|Аляксея Гурло]], [[Уладзімір Дубоўка|Уладзіміра Дубоўкі]], [[Алесь Дудар|Алеся Дудара]], [[Міхась Зарэцкі|Міхася Зарэцкага]], [[Алесь Звонак|Алеся Звонака]], [[Васіль Каваль|Васіля Каваля]], [[Кандрат Крапіва|Кандрата Крапівы]], [[Аркадзь Куляшоў|Аркадзя Куляшова]], [[Максім Лужанін|Максіма Лужаніна]], [[Міхась Лынькоў|Міхася Лынькова]], [[Рыгор Мурашка|Рыгора Мурашкі]], [[Мікола Нікановіч|Міколы Нікановіча]], [[Язэп Пушча|Язэпа Пушчы]], [[Ян Скрыган|Янкі Скрыгана]], [[Паўлюк Трус|Паўлюка Труса]], [[Уладзімір Хадыка|Уладзіміра Хадыкі]], [[Мікола Хведаровіч|Міколы Хведаровіча]], [[Міхась Чарот|Міхася Чарота]], [[Кузьма Чорны|Кузьмы Чорнага]] і інш. У розны час у рэдагаванні часопіса прымалі ўдзел [[А. Александровіч]], [[Анатоль Вольны|А. Вольны]], [[П. Галавач]], [[Алесь Дудар|А. Дудар]], [[В. Каваль]], [[А. Маркоўка]], [[Р. Мурашка]], [[М. Чарот]] і інш. Выходзіў тыражом 2500 асобнікаў. Планавалася выпускаць часопіс штомесячна, аднак у 1923 годзе выйшаў толькі адзін нумар, у 1924 — чатыры. Толькі ў 1928 годзе выйшлі 12 кніжак. У 1923—1925 гадах друкаваны орган ЦК [[ЛКСМБ]], у 1926 — ЦК [[КП(б)Б]] і ЦК ЛКСМБ, у 1926—1928 — Цэнтральнага бюро [[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|літаратурнага аб’яднання «Маладняк»]], у 1928—1932 — [[БелАПП]], у 1932 — аргкамітэта [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза савецкіх пісьменнікаў БССР]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|«Маладняк»|459}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Літаратурныя часопісы Беларусі]] [[Катэгорыя:Часопісы Беларусі на беларускай мове]] j20nyf9fghgqju5jvtnbojderipdtcj 0 203769 5227450 5226040 2026-10-26T17:15:44Z M.L.Bot 261 афармленне, ачыстка карткі 5227450 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Ацэола''' ({{lang-en|Osceola}}, [[семінолы|семінол.]]: ''Asi-Yaholo''; {{ВДП}}), па нараджэнні '''Вільям Паўэл''' ({{lang-en|William Powell}}) — легендарны правадыр [[семінолы|семінолаў]], арганізатар паўстання супраць улад [[ЗША]], якое ўвайшло ў [[Гісторыя ЗША|амерыканскую гісторыю]] пад назвай «другой семінольскай вайны»). == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1804 годзе ў аддаленай [[індзейцы|індзейскай]] вёсцы ў [[Алабама|Алабаме]]. Маці была прадстаўніцай карэннага народа [[Крык (народ)|крык]], а бацька — [[ЗША|амерыканскім]] гандляром. Паколькі ў племені маці адлік сваяцтва вёўся па жаночай лініі, ён з нараджэння лічыўся індзейцам. У 1814 г., калі крык пацярпелі паражэнне ад арміі ЗША, Ацэола разам з блізкімі сваякамі пераехаў у [[Фларыда (штат)|Фларыду]] і далучыўся да [[семінолы|семінолаў]]. Сваё імя ''Asi-Yaholo'' (літаральна: «стралок чорнага напоя») атрымаў пасля [[ініцыяцыя|ініцыяцыі]]. Да пачатку паўстання Ацэола быў жанаты, меў дзвюх жонак. 28 мая 1830 г. быў прыняты закон аб перасяленні індзейцаў з тэрыторый на ўсход ад [[Місісіпі]], у тым ліку з Фларыды. Правадыры семінолаў адмовіліся перасяляцца. Вілі Томпсан, прадстаўнік урада ЗША абвясціў, што не прызнае іх рашэння. Ацэола разглядаўся як адзін з прыхільнікаў Томпсана, магчымы кандыдат у правадыры, прызначаны ўрадам ЗША, і нават атрымаў ад яго сімвалічны падарунак — [[стрэльба|стрэльбу]]. Аднак 28 снежня 1835 г. Ацэола разам з прыхільнікамі падманам захапіў Томпсана ў палон і забіў яго, у той час як іншыя семінолы атакавалі калону амерыканскіх салдат. У ЗША Ацэола разглядаўся як лідар паўстання семінолаў. У кастрычніку 1837 г. ён быў закліканы амерыканцамі да перамоў і падчас прыбыцця ў амерыканскі лагер арыштаваны. Ацэола трапіў у ваенную [[турма|турму]] ў [[Паўночная Караліна|Паўночнай Караліне]], дзе памёр 30 студзеня 1838 г. ад [[Малярыя|малярыі]]. Пасля яго смерці паўстанне семінолаў працягвалася да 1842 г. == Памяць == Ацэола — герой многіх [[гісторыя|гістарычных]] паданняў [[семінолы|семінолаў]]. Яго імем названы шэраг населеных пунктаў у [[ЗША]], запаведны [[лес]] у [[Фларыда (штат)|Фларыдзе]]. Падчас знаходжання Ацэолы ў [[турма|турме]] амерыканскія [[мастак]]і малявалі яго [[партрэт]]ы. Пасля смерці вядомага правадыра была зроблена яго пасмяротная [[маска]]. Ацэола — папулярны персанаж амерыканскай [[культура|культуры]]. Яму прысвечаны шэраг [[кіно|кінастужак]], [[музыка|музычных]] і [[літаратура|літаратурных]] твораў, у тым ліку верш [[Уолт Уітмен|Уолта Уітмена]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.semtribe.com/History/OsceolaandAbiaka.aspx Osceola and Abiaka] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120905054913/http://www.semtribe.com/History/OsceolaandAbiaka.aspx |date=5 верасня 2012 }} * [http://www.flheritage.com/facts/history/seminole/leaders.cfm Seminole Leaders] * [http://www.smithsonianmag.com/history/a-seminole-warrior-cloaked-in-defiance-60004300/ A Seminole Warrior Cloaked in Defiance] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Постаці Фларыды]] [[Катэгорыя:Правадыры паўстанняў]] [[Катэгорыя:Ваенная гісторыя ЗША]] qebmsglnlr8qq7w9j57mxu62m15dl7d 0 203957 5227449 1813855 2026-10-26T17:13:53Z M.L.Bot 261 Мэта перасылкі зменена з [[Маскогі]] на [[Маскогі (народ)]] 5227449 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Маскогі (народ)]] ikwlsggr2oqm8j6lwx9d7oxvhzwc4m7 0 204137 5227596 5194552 2026-10-26T20:00:12Z 5227596 wikitext text/x-wiki {{Фарматаванне}} {{Нейтральнасць}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Вайна на усходзе Украіны |частка = [[Расійска-ўкраінская вайна]] |выява = Map_of_the_war_in_Donbass.svg |памер = |загаловак = {{легенда|red|Гарады пад кантролем сепаратыстаў}}{{легенда|#FE78DF|Тэрыторыя пад кантролем сепаратыстаў}}{{легенда|lightblue|Гарады пад кантролем урадавых войскаў}}{{легенда|yellow|Тэрыторыя пад кантролем урадавых войскаў}} |дата = з [[6 красавіка]] [[2014]] |месца = [[Данецкая вобласць|Данецкая]] і [[Луганская вобласць|Луганская вобласці]] Украіны |прычына = |casus belli = |вынік = |змены = |праціўнік1 = {{Сцяг Украіны}} [[Украіна]] <hr> добраахвотнікі з Беларусі, Грузіі, Харватыі, Швецыі і інш. <hr> '''Ваенныя дарадцы''': <br/> {{CAN}} <br/> {{Сцяг Вялікабрытаніі}} [[Вялікабрытанія]]<ref>[http://www.bbc.com/news/uk-31956657 BBC - Ukraine crisis: British trainers assist Ukrainian military] {{ref-en}}</ref><br/> {{Сцяг ЗША}} [[ЗША]]<ref>[http://www.dw.de/us-paratroopers-begin-training-ukraine-national-guard-soldiers/a-18394930 Deutsche Welle - US paratroopers begin training Ukraine National Guard soldiers] {{ref-en}}</ref><br/> {{Сцяг Польшчы}} [[Польшча]]<ref>[http://news.tut.by/world/459874.html0 TUT.BY - Британия обучит украинских солдат навыкам выживания в бою]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref><br/>{{LAT}}<br/>{{LIT}} |праціўнік2 = {{Сцяг ДНР}} [[Данецкая Народная Рэспубліка]] <br/> {{Сцяг ЛНР}} [[Луганская Народная Рэспубліка]] <br/> {{Сцяг Расіі}} [[Расія]] (адмаўляе свой удзел) <hr> добраахвотнікі з Беларусі, Германіі, Іспаніі, Расіі, Сербіі і інш. |камандзір1 = {{Сцяг Украіны}} [[Аляксандр Турчынаў]] <br/> {{Сцяг Украіны}} [[Пётр Парашэнка]] <br/> {{Сцяг Украіны}} [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]] |камандзір2 = {{Сцяг ДНР}} [[Аляксандр Барадай]] <br/> {{Сцяг ДНР}} [[Аляксандр Захарчанка]] <br/> {{Сцяг ЛНР}} [[Валерый Болатаў]] <br/> {{Сцяг ЛНР}} [[Ігар Платніцкі]] <br/> {{Сцяг Расіі}} [[Уладзімір Пуцін]] (адмаўляе свой удзел) |сілы1 = 50 тыс. |сілы2 = 20 тыс. (лета 2014)<ref>[http://tass.ru/en/world/739790The army of the Lugansk and Donetsk People’s Republics has 20,000 fighters - Gubarev]{{Недаступная спасылка}} {{ref-en}}</ref> |страты1 = 2.112+ забітых (14 мая 2015)<ref>[https://www.kyivpost.com/content/ukraine/at-least-2112-soldiers-killed-in-russias-war-against-ukraine-388600.html At least 2,112 soldiers killed in Russia’s war against Ukraine] {{ref-en}}</ref> |страты2 = дакладная колькасць невядома |агульныя страты = 6.362+ забітых, 15.775+ параненых (15 мая 2015)<ref>[http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/10thOHCHRreportUkraine.pdf Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights – Report on the human rights situation in Ukraine. 16 February to 15 May 2015] {{ref-en}}</ref> |заўвага = |Commons = War in Donbass }}{{Расійска-ўкраінская вайна}} '''Вайна́ на ўсходзе Украі́ны''', таксама '''Вайна́ ў Данба́се''' ({{lang-uk|Війна на сході України}}) — пашырэнне [[Расійска-ўкраінская вайна|расійскага ўварвання]] з [[Анексія Крыма Расіяй|Крыму]], дзе адбывалася з [[20 лютага]] па [[18 сакавіка]] [[2014]] года<ref>{{cite web|author=|title=Загадкавы расійскі медаль і дата «вяртання Крыму»|url=http://www.svaboda.by/articleprintview/25362527.html|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё «Свабода»]]|date=25 красавіка 2014|accessdate=23 мая 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref>, на ўсходнія вобласці Украіны [[Дыверсія|дыверсійнымі]] падраздзяленнямі расійскага войска<ref>{{cite web|author=|title=Перахоп радыёперамоў байцоў расійскага ГРУ ў Славянску|url=http://m.euroradio.by/perahop-radyyoperamovau-baycou-rasiyskaga-gru-u-slavyansku-audyyo|publisher=Еўрарадыё|date=14 красавіка 2014|accessdate=23 мая 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Пачалося з захопу адміністрацыйных будынкаў у Данецкай, Луганскай і Харкаўскай абласцях. Суправаджалася перакідам некалькіх дзясяткаў тысяч расійскіх ваенных на мяжу з Украінай пад выглядам вучэнняў. Пасля іх сканчэння расійскія войскі засталіся на мяжы замест вяртання ў месцы сталага знаходжання<ref>{{cite web|author=|title=Расійскія войскі пасунуліся да Харкаўскай вобласці|url=http://m.charter97.eu/be/news/2014/3/2/88768|publisher=[[Хартыя'97]]|date=2 сакавіка 2014|accessdate=23 мая 2014|url-status=dead}}</ref>. Уварваннем з захопленых на ўсходзе земляў кіраваў [[палкоўнік]] Галоўнай разведвальнай управы (ГРУ) Расіі [[Ігар Гіркін]] з [[мянушка]]й Стралкоў (або Стралок), які [[26 лютага]] прыляцеў ва Украіну з Масквы<ref>{{cite web|author=|title=СБУ назвала сапраўднае last галоўнага расійскага дыверсанта ва Украіне|url=http://m.euroradio.by/sbu-nazvala-sapraudnae-prozvishcha-galounaga-rasiyskaga-dyversanta-va-ukraine|publisher=[[Еўрарадыё]]|date=28 красавіка 2014|accessdate=23 мая 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Прычына і нагода == ''Прычынай'' паслужыў паспяховы [[Анексія Крыма Расіяй|захоп Крыму]], які дазволіў перакінуць адтуль дыверсійныя падраздзяленні расійскага войска на чале з палкоўнікам ГРУ Расіі Ігарам Гіркіным. ''Нагодай'' для пашырэння ўварвання паслужыла просьба 1 сакавіка ''былога''<ref>{{cite web|title=Канец клептакрата: Вярхоўная Рада адхіліла Януковіча ад пасады|url=http://pda.nn.by/artykul/123257.html|publisher=[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=22 лютага 2014|accessdate=3 мая 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150511074549/http://pda.nn.by/artykul/123257.html|archivedate=11 мая 2015|url-status=dead}}</ref> [[Прэзідэнт Украіны|прэзідэнта Украіны]] [[Віктар Януковіч|Віктара Януковіча]] да прэзідэнта Расіі Пуціна «выкарыстаць узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі для.. абароны насельніцтва Украіны», бо быццам «бяспека людзей, асабліва ''на паўднёвым усходзе''.. пад пагрозай»<ref>{{cite web|author=|title=Януковіч папрасіў Пуціна ўвесці войскі ва Украіну|url=http://www.racyja.com/druk.php?nid=22529|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя|Радыё «Рацыя»]]|date=4 сакавіка 2014|accessdate=13 чэрвеня 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Аднак [[15 красавіка]] назіральнікі [[ААН]], якія працавалі ва Украіне да [[2 красавіка]] ўключна, адзначылі ў сваёй справаздачы адсутнасць пагрозы для [[Рускія|рускіх]] ва Украіне і паслядоўнае распальванне [[Нянавісць|нянавісці]] з боку расійскай [[Прапаганда|прапаганды]]<ref>{{cite web|author=[[Марцін Ярскі]]|title=Еўрасаюз пачаў пастаўкі газу ва Украіну|url=http://m.belsat.eu/be/wiadomosci/a,19215|publisher=[[Белсат]]|date=15 красавіка 2014|accessdate=16 красавіка 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Храналогія падзей == === Харкаўская вобласць === 26 лютага прыхільнікамі саюзу з Расіяй, на флягштоку каля будынку харкаўскай гарадскай рады, быў вывешаны расійскі сцяг. Гэта адбылося пад час мітынгу, арганізаванага рухам «Працоўная Харкаўшчына». Мітынгоўцы выкрыквалі лозунгі накшталт «Расія-Севастопаль-Харкаў», «не аддамо Харкаў, адстаім свой горад» (мелася на ўвазе «адстаім ад новай улады»)<ref>[http://charter97.org/be/news/2014/2/26/88285/ Над Харкаўскім гарсаветам паднялі сцяг Расіі]</ref>. 1 сакавіка ў Харкаве адбыўся яшчэ адзін прарасійскі мітынг, пад час якога быў захоплены будынак абласной дзяржаўнай адміністрацыі. Некаторыя штурмуючыя былі ўзброены прынамсі траўматычнай зброяй. Пад час штурму былі траўмаваны 97 чалавек<ref>[http://charter97.org/be/news/2014/3/1/88685/ 97 чалавек пацярпелі падчас штурму абладміністрацыі ў Харкаве]</ref><ref>[http://charter97.org/be/news/2014/3/2/88831/ Пры штурме АДА ў Харкаве баевікі выкарыстоўвалі зброю]</ref>. Міліцыя не перашкаджала штурмуючым{{Няма крыніцы інфармацыі}}. Непадалёк ад адміністрацыі, на вуліцы Пушкінскай у момант штурму быў заўважаны шэраг (прыкладна 9-10) аўтобусаў з расійскімі нумарамі, што дала падставу меркаваць пра так званых «расійскіх турыстаў»<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=o1CqUZyBnCk youtube Неизвестные автобусы перед штурмом Обладминистрации Харькова]</ref>. 4 сакавіка некалькі сотняў чалавек паспрабавалі ўзяць штурмам Харкаўскую абласную дзяржаўную адміністрацыю, дзе а 12.00 павінна было пачацца прадстаўленне новага старшыні АДА Ігара Балута. Да будынку адміністрацыі прыйшлі некалькі сотняў чалавек з георгіеўскімі стужкамі і з дзвюма сцягамі (адзін РФ і адзін сцяг СССР). Яны паспрабавалі ўварвацца ўнутар будынку, але ўваход быў акружаны міліцыяй, якой хутка стала больш за пратэстуючых. Пасля няўдачы штурму дэманстранты пачалі скандаваць лозунгі: «Харкаў — наш горад!», «Рэферэндум!», і «Расія!»<ref>http://www.bbc.co.uk/ukrainian/news_in_brief/2014/03/140304_hk_kharkiv_administration.shtml У Харкові демонстранти хочуть взяти штурмом ОДА</ref>. === Данецкая вобласць === Паводле выдання «ОстроВ» [[12 мая]] атрад на чале з расійскім грамадзянінам Сяргеем Здрылюком (мянушка Абвер), падначаленым расійскаму палкоўніку ГРУ Гіркіну, [[гвалт]]ам прымусіў Рамана Лягіна абвясціць сфальсіфікаваны вынік незаконнага рэферэндуму аб выхадзе вобласці са складу Украіны<ref>{{cite web|author=«ОстроВ»|title=Баевікі «Стралка» зрабілі пераварот сярод данецкіх сепаратыстаў|url=http://m.euroradio.by/baeviki-stralka-zrabili-peravarot-syarod-daneckih-separatystau|publisher=Еўрарадыё|date=12 мая 2014|accessdate=23 мая 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. На [[19 мая]] цягам папярэдніх 2 тыдняў украінскія [[снайпер]]ы забілі ў [[Славянск]]у звыш за 100 падначаленых палкоўніку ГРУ Расіі Гіркіну дыверсантаў, сярод якіх пераважалі этнічныя [[чачэнцы]] і [[асеціны]]<ref>{{cite web|author=Цэнзар.нет|title=Украінскія снайперы забілі дзясяткі тэрарыстаў у Славянску|url=http://m.euroradio.by/ukrainskiya-snaypery-zabili-dzyasyatki-terarystau-u-slavyansku|publisher=Еўрарадыё|date=19 мая 2014|accessdate=26 мая 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[22 мая]] пад [[Валнаваха]]й атрад [[падпалкоўнік]]а ГРУ Расіі Ігара Безлера (мянушка Бес) забіў 16 украінскіх ваенных<ref>{{cite web|title=Бойня пад Валнавахаю — справа рук баевікоў «Данецкай Народнай Рэспублікі»|url=http://m.belsat.eu/be/wiadomosci/a,19935|publisher=[[Белсат]]|date=23 мая 2014|accessdate=23 мая 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140824115435/http://m.belsat.eu/be/wiadomosci/a,19935|archivedate=24 жніўня 2014|url-status=dead}}</ref>. [[5 чэрвеня]] пры адбіцці налёту з Расіі на прапускны пункт «Марынаўка» ўкраінскія памежнікі забілі 15 дыверсантаў і знішчылі тры грузавікі і адзін [[бронетраспарцёр]] (БТР) нападнікаў<ref>{{cite web|author=[[ТСН]]|title=Украінскія памежнікі адбілі атаку на прапускны пункт Марынаўка|url=http://m.euroradio.by/ukrainskiya-pamezhniki-adbili-ataku-na-prapuskny-punkt-marynauka|publisher=Еўрарадыё|date=6 чэрвеня 2014|accessdate=12 чэрвеня 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Станам на [[6 ліпеня]] сілы ўкраінскай арміі, а таксама добраахвотніцкіх батальёнаў вызвалілі ад сепаратысцкіх сіл гарады [[Славянск]] і [[Краматорск]] (паўночны захад Данецкай вобласці). Сутычкі працягваюцца на межах іншых тэрыторый, якія знаходзяцца пад кантролем сепаратыстаў<ref>{{артыкул|аўтар=|загаловак=Украінскія ваенныя цалкам кантралююць Славянск і Краматорск, відэа|арыгінал=|спасылка=http://euroradio.by/ukrainskiya-vayskoucy-calkam-kantralyuyuc-slavyansk-i-kramatorsk|аўтар выдання=|выданне=Еўрарадыё|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2014|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=}}</ref>. ==== Данецк ==== [[1 сакавіка]] на плошчы Леніна быў арганізаваны прарасійскі мітынг (паводле саслоўя на 13.30 ля будынку Данецкай адміністрацыі знаходзілася каля 4 тысяч чалавек). Прарасійскія актывісты заклікалі сваіх прыхільнікаў усталяваць намётавае мястэчка ля будынку Данецкай абласной дзяржаўнай адміністрацыі і абралі новага «народнага губернатара» Паўла Губарава, які адразу запатрабаваў ад сілавікоў даць прысягу на вернасць «народнай уладзе», што супярэчыць працэдуры і рэгламенту прызначэння кіраўнікоў адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак. Мітынгоўцы прынеслі вялікі сцяг Расіі і пачалі выкрыкваць лозунгі накшталт «Расія», «Слава Беркуту». Праз некаторы час адбылася спроба штурму будынку абласной адміністрацыі. Пад час штурму былі траўмаваны 97 чалавек (ва ўсіх траўмы ад удараў розных частак цела, два чалавекі атрымалі раненні з траўматычнай зброі)<ref>[http://korrespondent.net/ukraine/politics/3313475-v-kharkove-vo-vremia-shturma-zdanyia-oha-postradalo-97-chelovek В Харькове во время штурма здания ОГА пострадало 97 человек]</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=7HXJs7R6CC0 youtube:Донецк 1 марта 2014 года]</ref>. [[3 сакавіка]] дэпутаты заблакаванай абласной дзяржаўнай адміністрацыі прынялі рашэнне аб правядзенні рэферэндуму адносна статусу Данецкай вобласці<ref>[http://charter97.org/be/news/2014/3/3/88981/ Абложаны Данецкі аблсавет прагаласаваў за «рэферэндум»]</ref>, што не адпавядае заканадаўству дзяржавы адносна правядзення рэферэндуму. Бачачы складаную сітуацыю і маючы на ўвазе наяўнасць каардынат мітынгоўцаў расійскага грамадзянства, 4 сакавіка губернатар Данецкай вобласці [[Сяргей Тарута]] прапанаваў неадкладна зрабіць больш жорсткі кантроль за расійскімі грамадзянамі на ўездзе ва Украіну (а калі патрабуецца, то забараніць уезд у краіну ўсім «сумнеўным людзям»)<ref>[http://novosti.dn.ua/details/219323 Интервью Сергея Таруты: Нужно закрыть границу с РФ]</ref>. [[5 сакавіка]] адбылося адразу 2 мітынгі. Адзін у падтрымку адзінства Украіны (каля 10 000 чалавек сабраліся на плошчы Леніна), другі — прарасійскі (1 500 чалавек сабраліся ля будынку абласной адміністрацыі). Паводле непацверджаных звестак большасць удзельнікаў прарасійскага мітынгу былі жыхарамі Расіі. Праз некаторы час прарасійскія мітынгоўцы пайшлі на штурм адміністрацыі (адміністрацыя была загадзя заблакаваная праваахоўнікамі, аднак гэта не стала для мітынгоўцаў перашкодай)<ref>[http://charter97.org/be/news/2014/3/5/89358/ 10 тысяч жыхароў Данецка выйшлі на мітынг за адзіную Украіну]</ref>. Пасля завяршэння мітынгу прыхільнікаў адзінства Украіны на мітынгоўцаў напалі людзі з ліку прыхільнікаў прарасійскіх сепаратысцкіх сіл. Яны распылілі ў натоўпе газ, кінулі некалькі дымавых шашак, пасля чаго завязалася бойка паміж удзельнікамі двух процілеглых мітынгаў. У ходзе бойкі пацярпелі 7 чалавек. У гэты ж дзень невядомымі ўзброеннымі людзьмі быў захоплены Данецкі тэлецэнтр<ref>[http://charter97.org/be/news/2014/3/5/89379/ Донецкое ТВ остановило вещание из-за попытки захвата]</ref>. [[6 сакавіка]], праваахоўнымі органамі былі вызвалены ўсе{{Няма крыніцы інфармацыі}} захопленныя будынкі. Затрымана 70 чалавек, сярод якіх — Павел Губараў (самаабраны губернатар Данбаса).<ref>http://charter97.org/be/news/2014/3/6/89425/ Затрыманы самаабвешчаны «губернатар» Данбаса</ref> [[26 мая]] пры вызваленні аэрапорту Данецку ўкраінскія войскі забілі 38 захопнікаў<ref>{{cite web|title=Морг у Данецку запоўнены целамі сепаратыстаў|url=http://m.belsat.eu/be/wiadomosci/a,20000|publisher=Белсат|date=27 мая 2014|accessdate=3 чэрвеня 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140824132131/http://m.belsat.eu/be/wiadomosci/a,20000|archivedate=24 жніўня 2014|url-status=dead}}</ref>, 31 з якіх апынуўся расійскім грамадзянінам. 28 мая з морга на грузавіку назад у Расію выправілі ў трунах 31 цела расійскіх дыверсантаў<ref>{{cite web|title=Загінулых у Данецку рускіх не ўзгадала ні Масква, ні ДНР|url=http://m.belsat.eu/be/wiadomosci/a,20111|publisher=Белсат|date=2 чэрвеня 2014|accessdate=3 чэрвеня 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140824112832/http://m.belsat.eu/be/wiadomosci/a,20111|archivedate=24 жніўня 2014|url-status=dead}}</ref>, сярод якіх быў інструктар Цэнтру спецыяльнага прызначэння [[Федэральная служба бяспекі Расійскай Федэрацыі|ФСБ Расіі]] Сяргей Ждановіч (ураджэнец і жыхар г. [[Электрагорск]]у, [[Маскоўская вобласць]])<ref>{{cite web|author=|title=У Данецку ліквідаваны інструктар ФСБ Расіі|url=http://www.bielarus.net/archives/2014/06/03/3757|publisher=[[Беларуская Салідарнасць]]|date=29 мая 2014|accessdate=7 чэрвеня 2014}}</ref>. <!-- не дае магчымасці даведацца, што адбывалася ў горадзе, патрэбна перапісаць ==== Марыупаль ==== А 11 гадзіне, ля помніку Высоцкаму камуністычная партыя ладзіла сустрэчу з дэпутатамі ад уласнай партыі, на якую сабралося амаль 500 чалавек з чырвонымі, бела-жоўта-чорнымі сцягамі, сцягамі Расіі. А 12 гадзіне мітынгоўцы паступова сталі перамяшчацца да гарадскай рады, дзе таксама ўжо пачаўся збор людзей. Мітынгоўцы сталі патрабаваць, каб гарадскі галава выйшаў да іх і патлумачыў, чаму зараз падтрымлівае існую ўладу. Па з'яўленні гарадскога галавы перад прысутнымі было вырашана сесці за стол перамоў з мітынгоўцамі, стол перамоў арганізавалі ў малой залы гарадскай рады. Аднак група актывістаў разбіла шкло ў дзвярох будынку рады і прарвалася ў яго сярэдзіну, фактычна яго захапіўшы. Пазней лідар марыюпальскіх камуністаў Віталь Дэйнес заявіў, што людзі, якія рушылі да гарадской рады, — не з'яўляюцца сябрамі КПУ, хто яны і што робяць у Марыупалі, яму невядома<ref>[http://www.0629.com.ua/news/486174 Коммунисты закрыли митинг возле Глеба Жеглова. В Мариуполе люди двинулись к мерии и подняли над ней флаг России]</ref>. <blockquote>Я завяршыў мітынг каля помніку і заклікаў сваіх аднадумцаў нікуды не ісці.</blockquote>--> === Луганская вобласць === 2 сакавіка зноў адбыўся мітынг перад будынкам Луганскай адміністрацыі, на якім мітынгоўцы прынялі рэзалюцыю аб правядзенні ў рэгіёне рэферэндуму аб адлучэнні Данбаса ад Украіны. Арыентыровачная дата рэферэндуму — 10 сакавіка. Прызначэнне рэферэндуму не адпавядае заканадаўству дзяржавы. У гэты ж час, у самім будынку адміністрацыі праходзіла пасяджэнне абласной рады з парадкам дня «Аб грамадска-палітычнай сітуацыі ў краіне». А 14-й гадзіне, кіраўнік «Луганскай гвардыі» Аляксандр Харытонаў перадаў дэпутатам рэзалюцыю рашэння аб звароце да Уладзіміра Пуціна з просьбай уводу войскаў на тэрыторыю Луганскай вобласці. Аднак дэпутаты прынялі рашэнне не падтрымліваць рэзалюцыю мітынгоўцаў ні па аддзяленні, ні па ўвядзенні расійскіх войскаў. Мітынгоўцаў гэта рашэнне не задаволіла, і а 15 гадзіне людзі ў масках, з расійскімі сцягамі і са шчытамі зламалі вароты і дзверы ў будынку і прарваліся ў раду. Дэпутатам давялося спешна пакідаць будынак праз чорны ход. На даху АДА ўзнялі расійскі сцяг<ref>[http://www.0642.ua/news/486635 В Луганске хотят провести референдум об отсоединении Донбасса]</ref>. Уначы 22 мая тры грузавікі «[[КамАЗ]]» справабавалі прарвацца ва Украіну побач з памежнай заставай, аднак праз абстрэл украінскім памежным нарадам «Краснадон» грузавікі развярнуліся і з'ехалі назад на расійскую тэрыторыю. Тым часам украінскія памежнікі аддзелу памежнай службы «Станічная Луганская» ў ходзе перастрэлкі адбілі налёт 30 нападнікаў, якія выкарыстоўвалі таксама [[гранатамёт]]ы і гранаты<ref>{{cite web|author=|title=Уначы на ўкраінска-расійскай мяжы ішлі баі|url=http://m.euroradio.by/unachy-na-ukrainska-rasiyskay-myazhy-ishli-bai|publisher=[[Еўрарадыё]]|date=22 мая 2014|accessdate=23 мая 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Прыблізна а 4:00 [[27 мая]] калона грузавікоў і легкавікоў, што перавозіла зброю і расійскіх дыверсантаў і наймітаў<ref>{{cite web|author=|title=У Расіі рыхтуюць наёмнікаў для тэрактаў ва Украіне|url=http://www.bielarus.net/archives/2014/06/10/3763|publisher=Беларуская Салідарнасць|date=6 чэрвеня 2014|accessdate=12 чэрвеня 2014}}</ref>, з боем прарвалася праз украінскую мяжу ля пасёлка Астахава<ref name="БелаПАН">{{cite web|author=[[Таццяна Каравянкова]]|title=Украінскае МЗС заклікае міжнародную супольнасць зрабіць рашучыя захады і спыніць агрэсію Расіі|url=http://by.belapan.by/archive/2014/05/28/704677_704680|publisher=[[БелаПАН]]|date=28 мая 2014|accessdate=29 мая 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304172234/http://by.belapan.by/archive/2014/05/28/704677_704680|archivedate=4 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref>. [[7 чэрвеня]] з боку расійскага сяла Новая Надзежда ва Украіну праз мяжу прарваліся 6 БТРаў, 6 грузавікоў КамАЗ і палівазапраўнік з [[гармата]]й<ref>{{cite web|title=Ва Украіну прарываецца тэхніка з Расіі|url=http://m.belsat.eu/be/wiadomosci/a,20205|publisher=Белсат|date=7 чэрвеня 2014|accessdate=12 чэрвеня 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140824124239/http://m.belsat.eu/be/wiadomosci/a,20205|archivedate=24 жніўня 2014|url-status=dead}}</ref>. == Юрыдычныя наступствы == Міністэрства юстыцыі Украіны прызнала антыканстытуцыйнымі і з адсутнасцю юрыдычнай моцы (нелегітымнымі, часткова — пазазаконнымі) наступныя рашэнні мясцовых органаў улады<ref>[http://charter97.org/be/news/2014/3/2/88733/ Минюст назвал незаконными решения о референдумах в АРК и Донбассе]</ref>: * рашэнне Данецкай гарадскай рады аб правядзенні рэферэндуму адносна далейшага лёсу Данбаса (Канстытуцыя Украіны не прадугледжвае правядзенне апытання мясцовага насельніцтва аб статусе рэгіёнаў). == Цікавыя факты == * Некаторыя актыўныя грамадзяне з ліку пацярпелых «ад антырасійскіх дзеянняў», выдавалі сябе за мясцовых жыхароў адразу ў некалькіх абласцях [[Украіна|Украіны]]. Напрыклад, на відэароліках, знятых у [[Харкаў|Харкаве]] і [[Сімферопаль|Сімферопалі]], магчыма пачуць каментары адных і тых жа людзей, якія з адным выпадку выдаюць сябе за жыхароў Харкава, у другім — [[Адэса|Адэсы]]<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Onui6ivzf4o Відэа з Харкава пад час штурму адміністрацыі]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=9jnq3MRLsEU Навіны на НТС Севастополь]</ref><ref>[http://charter97.org/ru/news/2014/3/4/89092/ Российские гастролеры-провокаторы в Украине]</ref><ref>[http://charter97.org/be/news/2014/3/5/89353/ Фотафакт: як «салдацкая маці» ператварылася ў «бежанку з Данецка»]</ref>. * [[7 ліпеня]] стала вядома аб ініцыятыве некалькіх грамадзян [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] і намесніка старшыні Валынскай абласной рады, згодна з якой з пяці чалавек будзе створаны атрад [[Пагоня (атрад)|Пагоня]], які будзе ўкамплектаваны грамадзянамі Рэспублікі Беларусь<ref>{{артыкул|аўтар=|загаловак=Ваяваць за Украіну ў атрадзе «Пагоня» запісалася 5 беларусаў|арыгінал=|спасылка=http://www.svaboda.org/content/vituska/25448640.html|аўтар выдання=|выданне=Радыё Свабода|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2014|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=}}</ref>. * станам на [[16 ліпеня]] гэтага ж года прэзідэнт Украіны [[Пётр Парашэнка]] падпісаў указ, паводле якога ўдзельнікі антытэрарыстычнай аперацыі былі прызнаны ўдзельнікамі баявых дзеянняў<ref>{{артыкул|аўтар=|загаловак=Порошенко підписав закон про визнання ўчасниками бойових дій усіх, задіяних в АТО|арыгінал=|спасылка=http://www.hromadske.tv/society/poroshenko-pidpisav-zakon-pro-viznannya-uchasnikam/|аўтар выдання=|выданне=Hromadske.tv|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2014|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=|isbn=}}</ref>. == Гл. таксама == {{commonscat|War in Donbass}} * [[Супрацьстаянне ў Адэсе (2014)|Процістаянне ў Адэсе, 2014]] * [[Еўрапейскі вал]] * [[Мінскае пагадненне]] * [[Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны]] * [[Іхтамнет]] * [[Інцыдэнт у Керчанскім праліве]] * [[Расійска-ўкраінскі крызіс (з 2021)]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Расійска-ўкраінская вайна гарызантальны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Расійска-ўкраінская вайна]] [[Катэгорыя:Контртэрарыстычныя аперацыі]] [[Катэгорыя:Вайна на ўсходзе Украіны| ]] mi6pmlho5tgtg5vj0zdckkm41cp2wrg 0 204900 5227713 4597830 2026-10-27T00:19:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227713 wikitext text/x-wiki {{Ігрок у снукер | Імя = Ван Юйчэнь | Арыгінал імя = {{lang-zh|王雨晨}} | Фота = Wang_Yuchen_PHC_2017-2.jpg | Шырыня = 250px | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = {{сцягафікацыя|Кітай}} | Прафесійная кар'ера = 2016–2018 | Найвышэйшы рэйтынг = | Цяперашні рэйтынг = | Прызавыя грошы = | Найвышэйшая серыя = | Лепшы рэйтынгавы вынік = 1/16 фіналу <small>([[Шанхай Мастэрс 2013 (снукер)|Шанхай Мастэрс 2013]])</small> | Рэйтынгавыя турніры = | Міні-рэйтынгавыя турніры = | Нярэйтынгавыя турніры = | Чэмпіянат свету = | Чэмпіён свету = | Сайт = }} '''Ван Юйчэнь''' ({{lang-zh|王雨晨}}, нар. {{ДН|5|8|1997}}) — [[кітай]]скі прафесійны гулец у [[снукер]]. Пераможца маладзёжнага чэмпіянату Азіі 2016. Прафесійная кар'ера працягвалася да 2018 года. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20150824194921/http://cuetracker.net/Players/Wang-Yuchen Статыстыка Вана Юйчэня на CueTracker.net] {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Снукерысты Кітая]] gm7j4w3qj275fouqt9b2dmoxbctd7ol 0 205355 5227911 4881601 2026-10-27T10:35:52Z Zadorenko V 175157 5227911 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Самар''' ({{Lang-uk|Самар}}) — горад ва [[Украіна|Украіне]], цэнтр раёна ў [[Днепрапятроўская вобласць|Днепрапятроўскай вобласці]]. Прыстань на рацэ [[Самара (прыток Дняпра)|Самара]] (прыток ракі [[Дняпро]]). Заснаваны ў 1650 годзе. Насельніцтва — 69,8 тыс. чал. (2022). [[Чыгунка|Чыгуначны]] вузел. == Гісторыя == Першыя паселішчы на тэрыторыі сучаснага Новамаскоўска адносяцца да III тысячагоддзя да н. э. Пры раскопках [[курган]]оў ямнай культуры бронзавага стагоддзя археолагі выявілі пахаванне, у якіх знайшлі зброю, [[Крэмень|крамянёвыя]] прылады працы, гліняныя ляпныя [[Гаршчок|гаршчкі]]. У 1932 годзе падчас будаўніцтва жэсцекатальнага завода раскапана і даследавана некалькі курганоў катакомбнай і зрубнай культур (II—I тысячагоддзя да н. э). === Перыяд Запарожскай Сечы === У 17 стагоддзі ў наваколлях і паблізу сучаснага Новамаскоўска запарожскія казакі заснавалі некалькі хутароў-зімоўнікаў. Ужо ў 1672 годзе у Арлоўскім Куте існаваў Самарскі Пустынна-Мікалаеўскі манастыр<ref name="iso">Материалы для историко-статистического описания Екатеринославской епархии, вып. 1{{ref-ru}}</ref>. У 1688 на беразе Самары, згодна з дадаткам да Пераяслаўскіх артыкулаў, для абароны межаў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ад татарскіх набегаў пабудавана крэпасць Нова-Багародск. Пры крэпасці было заснавана паселішча пад назвай Старая Самара. Крэпасць праіснавала да 1711 года, калі па ўмовах Пруцкага міру межы былі адсунутыя на поўнач. У 1736 годзе адноўлена пад назвай Самарскага ретраншамента. Пасля на зямлі паміж Старой Самарай і кляштарам пачалі вяртацца запарожцы. Яны заснавалі тут слабаду Самарчык або Новаселіцу. Значную частку насельніцтва складалі таксама перасяленцы з Старой Самары. У 1744 г. сенацкі указам адноўлена ўлада Коша [[Запарожская Сеч|Запарожскай Сечы]] і Новаселіца стала цэнтрам Самарскай Паланкі<ref>Памятная книжка Екатеринославской губернии на 1864 год. {{ref-ru}}</ref>. У першай палове 18 стагоддзя тут было пабудаванае вартаўнічае ўмацаванне для абароны слабады ад татарскіх нападаў. У пачатку другой паловы 18 стагоддзя ў Новаселіцы пражывала 9227 жыхароў<ref name="iso"/>. Развітае было земляробства, а з часам атрымаў шырокае распаўсюджванне і гандаль. У жніўні 1774 года ў Старой Самары пад кіраўніцтвам Васіля Журбы былі спробы да паўстання ў падтрымку сялянскага паўстання [[Емяльян Пугачоў|Емяльяна Пугачова]]. === Развіццё горада ў 19 стагоддзі === Пасля ліквідацыі Запарожскай Сечы Новаселіца ўвайшла спачатку ў склад Азоўскай губерні. У 1784 годзе ўтворана Кацярынаслаўскае намесніцтва. Горад Кацярынаслаў І заснавалі ў нізіне, якую часта затапляла падчас паводкі, таму яго перанеслі на высокі правы бераг Дняпра ў масніц, а на яго месцы стварылі павятовы горад Новамаскоўск, цэнтр Новамаскоўскага павета Кацярынаслаўскага намесніцтва. Але па той жа прычыне частых паводак, яго перанеслі ўніз па Самары да Багародзіцкага ретраншамента. У канцы 18 стагоддзя ў Новамаскоўску фармуецца мясцовае дваранства — былыя казацкія старшыны, талерантныя да ўрада. У 1793 г. палкавы старшына Васіль Сцяпанаў (Чарняўскі) узначаліў дваранства г. Новаселіца. З 26 верасня 1794 г. па царскага ўказу горад Новаселіца перайменаваны ў Новамаскоўск. Зручнае размяшчэнне горада на рацэ і бліжэйшыя ўрадлівыя землі спрыялі яго росту. У пачатку 19 стагоддзя Новамаскоўск быў невялікім павятовым горадам, у якім пражывала 7919 жыхароў. Горад меў 1095 драўляных дамоў. Тройчы ў год тут адбываліся кірмашы. Напярэдадні рэформы 1861 года ў Новамаскоўску пражывала 9786 жыхароў. Асноўную частку эканомікі склаў сельскагаспадарчую вытворчасць. Было некалькі дробных прадпрыемстваў лёгкай прамысловасці. У 1824 г. адкрыта першая школа. У 1861 г. дзейнічалі раённае, прыходскае, казённае і яўрэйскае вучылішча. У 1885 г. адкрыта чатырохгадовае земскае рамеснае вучылішча. У ім выкладалі кавальскую, слясарную, цяслярскую справу. У вучылішчы прымалі хлопчыкаў 14 гадоў, якія скончылі народную школу. Паводле перапісу 1897 года колькасць насельніцтва Новамаскоўска складала 12 900 чалавек. === 20 стагоддзе === У кастрычніку 1905 года ў горадзе адбываліся масавыя беспарадкі і страйкі, у сутыкненнях паліцыі і працоўных загінулі 2 чалавекі. Для іх падаўлення было абвешчана ваеннае становішча і ўведзены сотню казакоў і роту салдатаў. Напярэдадні [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] эканамічнае жыццё горада некалькі ажывілася. Гэтаму спрыяла будаўніцтва двух чыгуначных шляхоў [[Харкаў]]—[[Херсон]] і галіны [[Паўлаград]]. У ходзе рэвалюцыйных і ваенных падзей 1918—1920 гадоў у Новамаскоўску неаднаразова мянялася ўлада. У снежні 1919 года ў Новамаскоўску канчаткова была ўсталяваная савецкая ўлада. Пасля горад увайшоў у склад [[УССР]]. У 1923 г. у склад горада ўвайшлі прыгарад Падол, Перавал, Кушчаўка, Чырвоны Кут. У 1927 годзе адкрылася рэгулярнае аўтобуснае паведамленне з Днепрапятроўскам. У 1932 годзе пачата будаўніцтва найбуйнейшага ў той час у Савецкім Саюзе жэсцекатальнага завода. 28 сакавіка 1935 г. быў уведзены ў эксплуатацыю лістапракатны стан. Завод вырабляў тонкаліставы метал, дэкаратыўны і ацынкаваны дах, белую жэсць і забяспечваў гэтай прадукцыяй абарончыя заводы. На ім працавала да 6000 рабочых. У 1937 годзе у склад горада ўключаны прыгарады Воранаў Кут і Жыватылеў Кут. У тым жа годзе адкрыта шпалапрапітачны завод. У пачатку 1941 года ў горадзе пражывала 38 800 жыхароў. У ходзе Вялікай Айчыннай вайны сілы Савецкай Арміі занялі горад 22 верасня 1943 года. У 1961 годзе сяло Кулябоўка ўвайшло ў склад горада. У тым жа годзе жэсцекатальны завод перайменаваны на Металургічны. У 1963 годзе камуністы паўторна зачынілі [[Новамаскоўскі Троіцкі сабор|Свята-Троіцкі сабор]] і адкрылі там Гісторыка-краязнаўчы музей. У 1972 годзе адкрыты завод жалезабетонных і электратэхнічных вырабаў. У 1973 адкрыта новая швейная фабрыка. У 1977 адкрыта новая мэблевая фабрыка. У 1981 годзе пабудаваны новы аўтавакзал. У 1988 годзе аднавіў дзейнасць Свята-Троіцкі сабор. 19 верасня 2024 года [[Вярхоўная Рада Украіны]] пераіменавала горад з Навамаскоўска ў Самар у межах [[Дэрусіфікацыя|дэрусіфікацыі]]. == Прамысловасць == Заводы: трубны, жалезабетонных вырабаў, хлебакамбінат, мэблевая і швейная фабрыка. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Памятныя мясціны == * [[Файл:Novomoskovsk Cathedral.JPG|thumb|Новамаскоўская (Самарска) сінагога]]Мастацкі музей народнага прыкладнога мастацтва * Рэшткі манастыра (17 ст). * [[Новамаскоўскі Троіцкі сабор|Троіцкі сабор]] * Сінагога == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Новамаско́ўск||360}} * {{крыніцы/БСГН|Новомоско́вск|459}} * {{крыніцы/ГЭС (1989)|Новомоско́вск|342}} * Новомоско́вськ // Географічна енциклопедія України: В 3-х т. / Ред-кол.: … О. М. Маринич (відповід. ред.) та інш. — Київ: Українська радянська енціклопедія ім. М. П. Бажана, 1990. — Том 2: З—О. — С. 429. — 480 с.: іл.— (В опр.) — ISBN 5-88500-015-8, ISBN 5-88500-012-8 (т. 2).{{ref-uk}} {{Днепрапятроўская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Днепрапятроўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Новамаскоўск (Украіна)| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1672 годзе]] gpgbs24auquas0rtd41op5io46z5y0b 5227920 5227911 2026-10-27T10:43:24Z Autumndancer 168015 5227920 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Самар}} {{НП-Украіна}} '''Самар''' ({{Lang-uk|Самар}}) — горад ва [[Украіна|Украіне]], цэнтр раёна ў [[Днепрапятроўская вобласць|Днепрапятроўскай вобласці]]. Прыстань на рацэ [[Самара (прыток Дняпра)|Самара]] (прыток ракі [[Дняпро]]). Заснаваны ў 1650 годзе. Насельніцтва — 69,8 тыс. чал. (2022). [[Чыгунка|Чыгуначны]] вузел. == Гісторыя == Першыя паселішчы на тэрыторыі сучаснага Новамаскоўска адносяцца да III тысячагоддзя да н. э. Пры раскопках [[курган]]оў ямнай культуры бронзавага стагоддзя археолагі выявілі пахаванне, у якіх знайшлі зброю, [[Крэмень|крамянёвыя]] прылады працы, гліняныя ляпныя [[Гаршчок|гаршчкі]]. У 1932 годзе падчас будаўніцтва жэсцекатальнага завода раскапана і даследавана некалькі курганоў катакомбнай і зрубнай культур (II—I тысячагоддзя да н. э). === Перыяд Запарожскай Сечы === У 17 стагоддзі ў наваколлях і паблізу сучаснага Новамаскоўска запарожскія казакі заснавалі некалькі хутароў-зімоўнікаў. Ужо ў 1672 годзе у Арлоўскім Куте існаваў Самарскі Пустынна-Мікалаеўскі манастыр<ref name="iso">Материалы для историко-статистического описания Екатеринославской епархии, вып. 1{{ref-ru}}</ref>. У 1688 на беразе Самары, згодна з дадаткам да Пераяслаўскіх артыкулаў, для абароны межаў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ад татарскіх набегаў пабудавана крэпасць Нова-Багародск. Пры крэпасці было заснавана паселішча пад назвай Старая Самара. Крэпасць праіснавала да 1711 года, калі па ўмовах Пруцкага міру межы былі адсунутыя на поўнач. У 1736 годзе адноўлена пад назвай Самарскага ретраншамента. Пасля на зямлі паміж Старой Самарай і кляштарам пачалі вяртацца запарожцы. Яны заснавалі тут слабаду Самарчык або Новаселіцу. Значную частку насельніцтва складалі таксама перасяленцы з Старой Самары. У 1744 г. сенацкі указам адноўлена ўлада Коша [[Запарожская Сеч|Запарожскай Сечы]] і Новаселіца стала цэнтрам Самарскай Паланкі<ref>Памятная книжка Екатеринославской губернии на 1864 год. {{ref-ru}}</ref>. У першай палове 18 стагоддзя тут было пабудаванае вартаўнічае ўмацаванне для абароны слабады ад татарскіх нападаў. У пачатку другой паловы 18 стагоддзя ў Новаселіцы пражывала 9227 жыхароў<ref name="iso"/>. Развітае было земляробства, а з часам атрымаў шырокае распаўсюджванне і гандаль. У жніўні 1774 года ў Старой Самары пад кіраўніцтвам Васіля Журбы былі спробы да паўстання ў падтрымку сялянскага паўстання [[Емяльян Пугачоў|Емяльяна Пугачова]]. === Развіццё горада ў 19 стагоддзі === Пасля ліквідацыі Запарожскай Сечы Новаселіца ўвайшла спачатку ў склад Азоўскай губерні. У 1784 годзе ўтворана Кацярынаслаўскае намесніцтва. Горад Кацярынаслаў І заснавалі ў нізіне, якую часта затапляла падчас паводкі, таму яго перанеслі на высокі правы бераг Дняпра ў масніц, а на яго месцы стварылі павятовы горад Новамаскоўск, цэнтр Новамаскоўскага павета Кацярынаслаўскага намесніцтва. Але па той жа прычыне частых паводак, яго перанеслі ўніз па Самары да Багародзіцкага ретраншамента. У канцы 18 стагоддзя ў Новамаскоўску фармуецца мясцовае дваранства — былыя казацкія старшыны, талерантныя да ўрада. У 1793 г. палкавы старшына Васіль Сцяпанаў (Чарняўскі) узначаліў дваранства г. Новаселіца. З 26 верасня 1794 г. па царскага ўказу горад Новаселіца перайменаваны ў Новамаскоўск. Зручнае размяшчэнне горада на рацэ і бліжэйшыя ўрадлівыя землі спрыялі яго росту. У пачатку 19 стагоддзя Новамаскоўск быў невялікім павятовым горадам, у якім пражывала 7919 жыхароў. Горад меў 1095 драўляных дамоў. Тройчы ў год тут адбываліся кірмашы. Напярэдадні рэформы 1861 года ў Новамаскоўску пражывала 9786 жыхароў. Асноўную частку эканомікі склаў сельскагаспадарчую вытворчасць. Было некалькі дробных прадпрыемстваў лёгкай прамысловасці. У 1824 г. адкрыта першая школа. У 1861 г. дзейнічалі раённае, прыходскае, казённае і яўрэйскае вучылішча. У 1885 г. адкрыта чатырохгадовае земскае рамеснае вучылішча. У ім выкладалі кавальскую, слясарную, цяслярскую справу. У вучылішчы прымалі хлопчыкаў 14 гадоў, якія скончылі народную школу. Паводле перапісу 1897 года колькасць насельніцтва Новамаскоўска складала 12 900 чалавек. === 20 стагоддзе === У кастрычніку 1905 года ў горадзе адбываліся масавыя беспарадкі і страйкі, у сутыкненнях паліцыі і працоўных загінулі 2 чалавекі. Для іх падаўлення было абвешчана ваеннае становішча і ўведзены сотню казакоў і роту салдатаў. Напярэдадні [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] эканамічнае жыццё горада некалькі ажывілася. Гэтаму спрыяла будаўніцтва двух чыгуначных шляхоў [[Харкаў]]—[[Херсон]] і галіны [[Паўлаград]]. У ходзе рэвалюцыйных і ваенных падзей 1918—1920 гадоў у Новамаскоўску неаднаразова мянялася ўлада. У снежні 1919 года ў Новамаскоўску канчаткова была ўсталяваная савецкая ўлада. Пасля горад увайшоў у склад [[УССР]]. У 1923 г. у склад горада ўвайшлі прыгарад Падол, Перавал, Кушчаўка, Чырвоны Кут. У 1927 годзе адкрылася рэгулярнае аўтобуснае паведамленне з Днепрапятроўскам. У 1932 годзе пачата будаўніцтва найбуйнейшага ў той час у Савецкім Саюзе жэсцекатальнага завода. 28 сакавіка 1935 г. быў уведзены ў эксплуатацыю лістапракатны стан. Завод вырабляў тонкаліставы метал, дэкаратыўны і ацынкаваны дах, белую жэсць і забяспечваў гэтай прадукцыяй абарончыя заводы. На ім працавала да 6000 рабочых. У 1937 годзе у склад горада ўключаны прыгарады Воранаў Кут і Жыватылеў Кут. У тым жа годзе адкрыта шпалапрапітачны завод. У пачатку 1941 года ў горадзе пражывала 38 800 жыхароў. У ходзе Вялікай Айчыннай вайны сілы Савецкай Арміі занялі горад 22 верасня 1943 года. У 1961 годзе сяло Кулябоўка ўвайшло ў склад горада. У тым жа годзе жэсцекатальны завод перайменаваны на Металургічны. У 1963 годзе камуністы паўторна зачынілі [[Новамаскоўскі Троіцкі сабор|Свята-Троіцкі сабор]] і адкрылі там Гісторыка-краязнаўчы музей. У 1972 годзе адкрыты завод жалезабетонных і электратэхнічных вырабаў. У 1973 адкрыта новая швейная фабрыка. У 1977 адкрыта новая мэблевая фабрыка. У 1981 годзе пабудаваны новы аўтавакзал. У 1988 годзе аднавіў дзейнасць Свята-Троіцкі сабор. 19 верасня 2024 года [[Вярхоўная Рада Украіны]] пераіменавала горад з Навамаскоўска ў Самар у межах [[Дэрусіфікацыя|дэрусіфікацыі]]. == Прамысловасць == Заводы: трубны, жалезабетонных вырабаў, хлебакамбінат, мэблевая і швейная фабрыка. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Памятныя мясціны == * [[Файл:Novomoskovsk Cathedral.JPG|thumb|Новамаскоўская (Самарска) сінагога]]Мастацкі музей народнага прыкладнога мастацтва * Рэшткі манастыра (17 ст). * [[Новамаскоўскі Троіцкі сабор|Троіцкі сабор]] * Сінагога == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Новамаско́ўск||360}} * {{крыніцы/БСГН|Новомоско́вск|459}} * {{крыніцы/ГЭС (1989)|Новомоско́вск|342}} * Новомоско́вськ // Географічна енциклопедія України: В 3-х т. / Ред-кол.: … О. М. Маринич (відповід. ред.) та інш. — Київ: Українська радянська енціклопедія ім. М. П. Бажана, 1990. — Том 2: З—О. — С. 429. — 480 с.: іл.— (В опр.) — ISBN 5-88500-015-8, ISBN 5-88500-012-8 (т. 2).{{ref-uk}} {{Днепрапятроўская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Днепрапятроўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Новамаскоўск (Украіна)| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1672 годзе]] pqimsch3igzadi49xn55p3wlxj1ny2v 5227921 5227920 2026-10-27T10:45:39Z Autumndancer 168015 /* 20 стагоддзе */ арфаграфія 5227921 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Самар}} {{НП-Украіна}} '''Самар''' ({{Lang-uk|Самар}}) — горад ва [[Украіна|Украіне]], цэнтр раёна ў [[Днепрапятроўская вобласць|Днепрапятроўскай вобласці]]. Прыстань на рацэ [[Самара (прыток Дняпра)|Самара]] (прыток ракі [[Дняпро]]). Заснаваны ў 1650 годзе. Насельніцтва — 69,8 тыс. чал. (2022). [[Чыгунка|Чыгуначны]] вузел. == Гісторыя == Першыя паселішчы на тэрыторыі сучаснага Новамаскоўска адносяцца да III тысячагоддзя да н. э. Пры раскопках [[курган]]оў ямнай культуры бронзавага стагоддзя археолагі выявілі пахаванне, у якіх знайшлі зброю, [[Крэмень|крамянёвыя]] прылады працы, гліняныя ляпныя [[Гаршчок|гаршчкі]]. У 1932 годзе падчас будаўніцтва жэсцекатальнага завода раскапана і даследавана некалькі курганоў катакомбнай і зрубнай культур (II—I тысячагоддзя да н. э). === Перыяд Запарожскай Сечы === У 17 стагоддзі ў наваколлях і паблізу сучаснага Новамаскоўска запарожскія казакі заснавалі некалькі хутароў-зімоўнікаў. Ужо ў 1672 годзе у Арлоўскім Куте існаваў Самарскі Пустынна-Мікалаеўскі манастыр<ref name="iso">Материалы для историко-статистического описания Екатеринославской епархии, вып. 1{{ref-ru}}</ref>. У 1688 на беразе Самары, згодна з дадаткам да Пераяслаўскіх артыкулаў, для абароны межаў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ад татарскіх набегаў пабудавана крэпасць Нова-Багародск. Пры крэпасці было заснавана паселішча пад назвай Старая Самара. Крэпасць праіснавала да 1711 года, калі па ўмовах Пруцкага міру межы былі адсунутыя на поўнач. У 1736 годзе адноўлена пад назвай Самарскага ретраншамента. Пасля на зямлі паміж Старой Самарай і кляштарам пачалі вяртацца запарожцы. Яны заснавалі тут слабаду Самарчык або Новаселіцу. Значную частку насельніцтва складалі таксама перасяленцы з Старой Самары. У 1744 г. сенацкі указам адноўлена ўлада Коша [[Запарожская Сеч|Запарожскай Сечы]] і Новаселіца стала цэнтрам Самарскай Паланкі<ref>Памятная книжка Екатеринославской губернии на 1864 год. {{ref-ru}}</ref>. У першай палове 18 стагоддзя тут было пабудаванае вартаўнічае ўмацаванне для абароны слабады ад татарскіх нападаў. У пачатку другой паловы 18 стагоддзя ў Новаселіцы пражывала 9227 жыхароў<ref name="iso"/>. Развітае было земляробства, а з часам атрымаў шырокае распаўсюджванне і гандаль. У жніўні 1774 года ў Старой Самары пад кіраўніцтвам Васіля Журбы былі спробы да паўстання ў падтрымку сялянскага паўстання [[Емяльян Пугачоў|Емяльяна Пугачова]]. === Развіццё горада ў 19 стагоддзі === Пасля ліквідацыі Запарожскай Сечы Новаселіца ўвайшла спачатку ў склад Азоўскай губерні. У 1784 годзе ўтворана Кацярынаслаўскае намесніцтва. Горад Кацярынаслаў І заснавалі ў нізіне, якую часта затапляла падчас паводкі, таму яго перанеслі на высокі правы бераг Дняпра ў масніц, а на яго месцы стварылі павятовы горад Новамаскоўск, цэнтр Новамаскоўскага павета Кацярынаслаўскага намесніцтва. Але па той жа прычыне частых паводак, яго перанеслі ўніз па Самары да Багародзіцкага ретраншамента. У канцы 18 стагоддзя ў Новамаскоўску фармуецца мясцовае дваранства — былыя казацкія старшыны, талерантныя да ўрада. У 1793 г. палкавы старшына Васіль Сцяпанаў (Чарняўскі) узначаліў дваранства г. Новаселіца. З 26 верасня 1794 г. па царскага ўказу горад Новаселіца перайменаваны ў Новамаскоўск. Зручнае размяшчэнне горада на рацэ і бліжэйшыя ўрадлівыя землі спрыялі яго росту. У пачатку 19 стагоддзя Новамаскоўск быў невялікім павятовым горадам, у якім пражывала 7919 жыхароў. Горад меў 1095 драўляных дамоў. Тройчы ў год тут адбываліся кірмашы. Напярэдадні рэформы 1861 года ў Новамаскоўску пражывала 9786 жыхароў. Асноўную частку эканомікі склаў сельскагаспадарчую вытворчасць. Было некалькі дробных прадпрыемстваў лёгкай прамысловасці. У 1824 г. адкрыта першая школа. У 1861 г. дзейнічалі раённае, прыходскае, казённае і яўрэйскае вучылішча. У 1885 г. адкрыта чатырохгадовае земскае рамеснае вучылішча. У ім выкладалі кавальскую, слясарную, цяслярскую справу. У вучылішчы прымалі хлопчыкаў 14 гадоў, якія скончылі народную школу. Паводле перапісу 1897 года колькасць насельніцтва Новамаскоўска складала 12 900 чалавек. === 20 стагоддзе === У кастрычніку 1905 года ў горадзе адбываліся масавыя беспарадкі і страйкі, у сутыкненнях паліцыі і працоўных загінулі 2 чалавекі. Было абвешчана ваеннае становішча, ўведзена сотня казакоў і рота салдатаў. Напярэдадні [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] эканамічнае жыццё горада некалькі ажывілася. Гэтаму спрыяла будаўніцтва двух чыгуначных ліній [[Харкаў]]—[[Херсон]] і на [[Паўлаград]]. У ходзе рэвалюцыйных і ваенных падзей 1918—1920 гадоў у Новамаскоўску неаднаразова мянялася ўлада. У снежні 1919 года ў Новамаскоўску канчаткова была ўсталяваная савецкая ўлада. Пасля горад увайшоў у склад [[УССР]]. У 1923 г. у склад горада ўвайшлі прыгарад Падол, Перавал, Кушчаўка, Чырвоны Кут. У 1927 годзе адкрылася рэгулярнае аўтобуснае паведамленне з Днепрапятроўскам. У 1932 годзе пачата будаўніцтва найбуйнейшага ў той час у Савецкім Саюзе жэсцекатальнага завода. 28 сакавіка 1935 г. быў уведзены ў эксплуатацыю лістапракатны стан. Завод вырабляў тонкаліставы метал, дэкаратыўны і ацынкаваны дах, белую жэсць і забяспечваў гэтай прадукцыяй абарончыя заводы. На ім працавала да 6000 рабочых. У 1937 годзе у склад горада ўключаны прыгарады Воранаў Кут і Жыватылеў Кут. У тым жа годзе адкрыта шпалапрапітачны завод. У пачатку 1941 года ў горадзе пражывала 38 800 жыхароў. У ходзе Вялікай Айчыннай вайны сілы Савецкай Арміі занялі горад 22 верасня 1943 года. У 1961 годзе сяло Кулябоўка ўвайшло ў склад горада. У тым жа годзе жэсцекатальны завод перайменаваны на Металургічны. У 1963 годзе камуністы паўторна зачынілі [[Новамаскоўскі Троіцкі сабор|Свята-Троіцкі сабор]] і адкрылі там Гісторыка-краязнаўчы музей. У 1972 годзе адкрыты завод жалезабетонных і электратэхнічных вырабаў. У 1973 адкрыта новая швейная фабрыка. У 1977 адкрыта новая мэблевая фабрыка. У 1981 годзе пабудаваны новы аўтавакзал. У 1988 годзе аднавіў дзейнасць Свята-Троіцкі сабор. 19 верасня 2024 года [[Вярхоўная Рада Украіны]] пераіменавала горад з Навамаскоўска ў Самар у межах [[Дэрусіфікацыя|дэрусіфікацыі]]. == Прамысловасць == Заводы: трубны, жалезабетонных вырабаў, хлебакамбінат, мэблевая і швейная фабрыка. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Памятныя мясціны == * [[Файл:Novomoskovsk Cathedral.JPG|thumb|Новамаскоўская (Самарска) сінагога]]Мастацкі музей народнага прыкладнога мастацтва * Рэшткі манастыра (17 ст). * [[Новамаскоўскі Троіцкі сабор|Троіцкі сабор]] * Сінагога == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Новамаско́ўск||360}} * {{крыніцы/БСГН|Новомоско́вск|459}} * {{крыніцы/ГЭС (1989)|Новомоско́вск|342}} * Новомоско́вськ // Географічна енциклопедія України: В 3-х т. / Ред-кол.: … О. М. Маринич (відповід. ред.) та інш. — Київ: Українська радянська енціклопедія ім. М. П. Бажана, 1990. — Том 2: З—О. — С. 429. — 480 с.: іл.— (В опр.) — ISBN 5-88500-015-8, ISBN 5-88500-012-8 (т. 2).{{ref-uk}} {{Днепрапятроўская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Днепрапятроўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Новамаскоўск (Украіна)| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1672 годзе]] rjukow9ozjufpiyw2it6cc1sx5ea3uu 5227924 5227921 2026-10-27T10:47:47Z Autumndancer 168015 /* 20 стагоддзе */ 5227924 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Самар}} {{НП-Украіна}} '''Самар''' ({{Lang-uk|Самар}}) — горад ва [[Украіна|Украіне]], цэнтр раёна ў [[Днепрапятроўская вобласць|Днепрапятроўскай вобласці]]. Прыстань на рацэ [[Самара (прыток Дняпра)|Самара]] (прыток ракі [[Дняпро]]). Заснаваны ў 1650 годзе. Насельніцтва — 69,8 тыс. чал. (2022). [[Чыгунка|Чыгуначны]] вузел. == Гісторыя == Першыя паселішчы на тэрыторыі сучаснага Новамаскоўска адносяцца да III тысячагоддзя да н. э. Пры раскопках [[курган]]оў ямнай культуры бронзавага стагоддзя археолагі выявілі пахаванне, у якіх знайшлі зброю, [[Крэмень|крамянёвыя]] прылады працы, гліняныя ляпныя [[Гаршчок|гаршчкі]]. У 1932 годзе падчас будаўніцтва жэсцекатальнага завода раскапана і даследавана некалькі курганоў катакомбнай і зрубнай культур (II—I тысячагоддзя да н. э). === Перыяд Запарожскай Сечы === У 17 стагоддзі ў наваколлях і паблізу сучаснага Новамаскоўска запарожскія казакі заснавалі некалькі хутароў-зімоўнікаў. Ужо ў 1672 годзе у Арлоўскім Куте існаваў Самарскі Пустынна-Мікалаеўскі манастыр<ref name="iso">Материалы для историко-статистического описания Екатеринославской епархии, вып. 1{{ref-ru}}</ref>. У 1688 на беразе Самары, згодна з дадаткам да Пераяслаўскіх артыкулаў, для абароны межаў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ад татарскіх набегаў пабудавана крэпасць Нова-Багародск. Пры крэпасці было заснавана паселішча пад назвай Старая Самара. Крэпасць праіснавала да 1711 года, калі па ўмовах Пруцкага міру межы былі адсунутыя на поўнач. У 1736 годзе адноўлена пад назвай Самарскага ретраншамента. Пасля на зямлі паміж Старой Самарай і кляштарам пачалі вяртацца запарожцы. Яны заснавалі тут слабаду Самарчык або Новаселіцу. Значную частку насельніцтва складалі таксама перасяленцы з Старой Самары. У 1744 г. сенацкі указам адноўлена ўлада Коша [[Запарожская Сеч|Запарожскай Сечы]] і Новаселіца стала цэнтрам Самарскай Паланкі<ref>Памятная книжка Екатеринославской губернии на 1864 год. {{ref-ru}}</ref>. У першай палове 18 стагоддзя тут было пабудаванае вартаўнічае ўмацаванне для абароны слабады ад татарскіх нападаў. У пачатку другой паловы 18 стагоддзя ў Новаселіцы пражывала 9227 жыхароў<ref name="iso"/>. Развітае было земляробства, а з часам атрымаў шырокае распаўсюджванне і гандаль. У жніўні 1774 года ў Старой Самары пад кіраўніцтвам Васіля Журбы былі спробы да паўстання ў падтрымку сялянскага паўстання [[Емяльян Пугачоў|Емяльяна Пугачова]]. === Развіццё горада ў 19 стагоддзі === Пасля ліквідацыі Запарожскай Сечы Новаселіца ўвайшла спачатку ў склад Азоўскай губерні. У 1784 годзе ўтворана Кацярынаслаўскае намесніцтва. Горад Кацярынаслаў І заснавалі ў нізіне, якую часта затапляла падчас паводкі, таму яго перанеслі на высокі правы бераг Дняпра ў масніц, а на яго месцы стварылі павятовы горад Новамаскоўск, цэнтр Новамаскоўскага павета Кацярынаслаўскага намесніцтва. Але па той жа прычыне частых паводак, яго перанеслі ўніз па Самары да Багародзіцкага ретраншамента. У канцы 18 стагоддзя ў Новамаскоўску фармуецца мясцовае дваранства — былыя казацкія старшыны, талерантныя да ўрада. У 1793 г. палкавы старшына Васіль Сцяпанаў (Чарняўскі) узначаліў дваранства г. Новаселіца. З 26 верасня 1794 г. па царскага ўказу горад Новаселіца перайменаваны ў Новамаскоўск. Зручнае размяшчэнне горада на рацэ і бліжэйшыя ўрадлівыя землі спрыялі яго росту. У пачатку 19 стагоддзя Новамаскоўск быў невялікім павятовым горадам, у якім пражывала 7919 жыхароў. Горад меў 1095 драўляных дамоў. Тройчы ў год тут адбываліся кірмашы. Напярэдадні рэформы 1861 года ў Новамаскоўску пражывала 9786 жыхароў. Асноўную частку эканомікі склаў сельскагаспадарчую вытворчасць. Было некалькі дробных прадпрыемстваў лёгкай прамысловасці. У 1824 г. адкрыта першая школа. У 1861 г. дзейнічалі раённае, прыходскае, казённае і яўрэйскае вучылішча. У 1885 г. адкрыта чатырохгадовае земскае рамеснае вучылішча. У ім выкладалі кавальскую, слясарную, цяслярскую справу. У вучылішчы прымалі хлопчыкаў 14 гадоў, якія скончылі народную школу. Паводле перапісу 1897 года колькасць насельніцтва Новамаскоўска складала 12 900 чалавек. === 20 стагоддзе === У кастрычніку 1905 года ў горадзе адбываліся масавыя беспарадкі і страйкі, у сутыкненнях паліцыі і працоўных загінулі 2 чалавекі. Было абвешчана ваеннае становішча, ўведзена сотня казакоў і рота салдатаў. Напярэдадні [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] эканамічнае жыццё горада некалькі ажывілася. Гэтаму спрыяла будаўніцтва двух чыгуначных ліній [[Харкаў]]—[[Херсон]] і на [[Паўлаград]]. У ходзе рэвалюцыйных і ваенных падзей 1918—1920 гадоў у Новамаскоўску неаднаразова мянялася ўлада. У снежні 1919 года ў Новамаскоўску канчаткова была ўсталяваная савецкая ўлада. Горад увайшоў у склад [[УССР]]. У 1923 годзе ў склад горада ўвайшлі прыгарад Падол, Перавал, Кушчаўка, Чырвоны Кут. У 1927 годзе адкрылася рэгулярнае аўтобуснае паведамленне з Днепрапятроўскам. У 1932 годзе пачалося будаўніцтва найбуйнейшага ў СССР металакатальнага завода. 28 сакавіка 1935 г. быў уведзены ў эксплуатацыю лістапракатны стан. Завод вырабляў тонкаліставы метал, дэкаратыўны і ацынкаваны дах, белую бляху і забяспечваў гэтай прадукцыяй абарончыя заводы. Працавала да 6000 рабочых. У 1937 годзе у склад горада ўключаны прыгарады Воранаў Кут і Жыватылеў Кут. У тым жа годзе адкрыта шпалапрапітачны завод. У пачатку 1941 года ў горадзе пражывала 38 800 жыхароў. Падчас Вялікай Айчыннай вайны сілы Савецкай Арміі занялі горад 22 верасня 1943 года. У 1961 годзе сяло Кулябоўка ўвайшло ў склад горада. У тым жа годзе жэсцекатальны завод перайменаваны на Металургічны. У 1963 годзе камуністы паўторна зачынілі [[Новамаскоўскі Троіцкі сабор|Свята-Троіцкі сабор]] і адкрылі там Гісторыка-краязнаўчы музей. У 1972 годзе адкрыты завод жалезабетонных і электратэхнічных вырабаў. У 1973 адкрыта новая швейная фабрыка. У 1977 адкрыта новая мэблевая фабрыка. У 1981 годзе пабудаваны новы аўтавакзал. У 1988 годзе аднавіў дзейнасць Свята-Троіцкі сабор. 19 верасня 2024 года [[Вярхоўная Рада Украіны]] пераіменавала горад з Навамаскоўска ў Самар у межах [[Дэрусіфікацыя|дэрусіфікацыі]]. == Прамысловасць == Заводы: трубны, жалезабетонных вырабаў, хлебакамбінат, мэблевая і швейная фабрыка. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Памятныя мясціны == * [[Файл:Novomoskovsk Cathedral.JPG|thumb|Новамаскоўская (Самарска) сінагога]]Мастацкі музей народнага прыкладнога мастацтва * Рэшткі манастыра (17 ст). * [[Новамаскоўскі Троіцкі сабор|Троіцкі сабор]] * Сінагога == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Новамаско́ўск||360}} * {{крыніцы/БСГН|Новомоско́вск|459}} * {{крыніцы/ГЭС (1989)|Новомоско́вск|342}} * Новомоско́вськ // Географічна енциклопедія України: В 3-х т. / Ред-кол.: … О. М. Маринич (відповід. ред.) та інш. — Київ: Українська радянська енціклопедія ім. М. П. Бажана, 1990. — Том 2: З—О. — С. 429. — 480 с.: іл.— (В опр.) — ISBN 5-88500-015-8, ISBN 5-88500-012-8 (т. 2).{{ref-uk}} {{Днепрапятроўская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Днепрапятроўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Новамаскоўск (Украіна)| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1672 годзе]] 85vuduzlltog9bnxx9mv55g0jb84saa 10 207266 5227807 5025673 2026-10-27T07:55:00Z Ueschar 151377 Замена старонкі на ' {{#invoke:Банер Lua|main}}<noinclude> {{doc}} </noinclude>' 5227807 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Банер Lua|main}}<noinclude> {{doc}} </noinclude> 2v8aqk4tzaqs6fyl4tl27261o5pvpji 0 208681 5228064 4787820 2026-10-27T11:47:43Z Autumndancer 168015 5228064 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Берлінгтан}} {{НП}} '''Берлінгтан''' ({{lang-en|Burlington}}) — найбуйнейшы горад амерыканскага [[Вермонт|штата Вермонт]], цэнтр акругі [[Чытэндэн]]. Заснаваны ў 1785 годзе. Размешчаны на схіле пагорка паміж берагам [[Шамплейн|возера Шамплейн]] і гарамі Адырандак, за 72 км на поўдзень ад амерыкана-канадскай мяжы (Вермонт-Квебек) і за 151 км на поўдзень ад [[Манрэаль|Манрэаля]]. На ўсход ад Берлінгтана раскінуліся [[Зялёныя горы]]. Насельніцтва — 42282 жыхара (2013). Берлінгтан атрымаў назву ад сямейства Берлінгаў, якое першымі асвоіла навакольныя землі. Годам заснавання паселішча лічыцца 1763, аднак яго актыўнае засяленне пачалося толькід праз дзесяць гадоў, калі тут пачалі працаваць [[суднаверф]] і лесапільня. На выпадак нападу брытанцаў у горадзе існаваў [[гарнізон]]. Берлінгтан — найбуйнейшы культурны цэнтр штата Вермонт. У 1791 г. тут заснаваны Вермонцкі ўніверсітэт, ў 1878 — каледж Шамплейн. Стары будынак універсітэта («Old Mill») заклаў генерал Лафает. За 11 км на поўдзень ад горада на тэрыторыі 18 га знаходзіцца Шэлбёрнскі музей. === Клімат === Берлінгтан мае вільготны кантынентальны клімат (''Dfb'' паводле [[Класіфікацыя кліматаў Кёпена|класіфікацыі клімату Кёпена]]) з халоднай зімой і цёплым, вільготным летам. Сярэднямесячная тэмпература вар’іруецца ад −7,4 C° у студзені да 21.4 C° у ліпені. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае 937 мм, а найбольш вільготнымі з’яўляюцца летнія месяцы. Пад уплывам возера Шамплейн у горадзе магчымыя снежныя шквалы, калі ў некаторых выпадках за 12 гадзін можа выпасці да 33 см снегу<ref>[http://apollo.lsc.vsc.edu/ams/AMS%20VP/Storm%20Conference/NESC%20Presentations/32ndNESC_Presentation/Abstracts/Payer.pdf ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080624205855/http://apollo.lsc.vsc.edu/ams/AMS%20VP/Storm%20Conference/NESC%20Presentations/32ndNESC_Presentation/Abstracts/Payer.pdf |date=24 чэрвеня 2008 }}</ref>. Агулам снегавых ападкаў у Берлінгтане выпадае ў сярэднім 206 см, але гэта значэнне можа прыкметна змяняцца ад года да года. * Сярэднегадавая [[тэмпература]] — +7,7 C° * Сярэднегадавая [[Шкала Бофарта|хуткасць ветру]] — 3,6 м/с * Сярэднегадавая [[вільготнасць паветра]] — 70 % {{Клімат горада |Горад_род=Берлінгтана |Крыніца=[http://www.pogoda.ru.net/usclimate/KBTV.htm Надвор'е і клімат] | Сту_сяр= -7.4 | Сту_сяр_апад= 52 | Лют_сяр= -5.8 | Лют_сяр_апад= 45 | Сак_сяр= -0.6 | Сак_сяр_апад= 56 | Кра_сяр= 7.1 | Кра_сяр_апад= 72 | Май_сяр= 13.5 | Май_сяр_апад= 88 | Чэр_сяр= 18.8 | Чэр_сяр_апад= 94 | Ліп_сяр= 21.4 | Ліп_сяр_апад= 106 | Жні_сяр= 20.4 | Жні_сяр_апад= 99 | Вер_сяр= 15.8 | Вер_сяр_апад= 93 | Кас_сяр= 8.9 | Кас_сяр_апад= 91 | Ліс_сяр= 3.4 | Ліс_сяр_апад= 80 | Сне_сяр= -3.4 | Сне_сяр_апад= 61 | Год_сяр= 7.7 | Год_сяр_апад= 937 | Сту_сяр_мін= -12.1 | Сту_сяр_макс= -2.7 | Лют_сяр_мін= -10.8 | Лют_сяр_макс= -0.8 | Сак_сяр_мін= -5.6 | Сак_сяр_макс= 4.4 | Кра_сяр_мін= 1.6 | Кра_сяр_макс= 12.6 | Май_сяр_мін= 7.4 | Май_сяр_макс= 19.6 | Чэр_сяр_мін= 12.9 | Чэр_сяр_макс= 24.6 | Ліп_сяр_мін= 15.7 | Ліп_сяр_макс= 27.2 | Жні_сяр_мін= 14.7 | Жні_сяр_макс= 26.1 | Вер_сяр_мін= 10.4 | Вер_сяр_макс= 21.3 | Кас_сяр_мін= 3.9 | Кас_сяр_макс= 14.0 | Ліс_сяр_мін= -0.6 | Ліс_сяр_макс= 7.5 | Сне_сяр_мін= -7.5 | Сне_сяр_макс= 0.7 | Год_сяр_мін= 2.5 | Год_сяр_макс= 12.9 | Сту_а_макс= 18.9 | Сту_а_мін= -34.4 | Лют_а_макс= 16.7 | Лют_а_мін= -34.4 | Сак_а_макс= 28.9 | Сак_а_мін= -31.1 | Кра_а_макс= 32.8 | Кра_а_мін= -16.7 | Май_а_макс= 33.9 | Май_а_мін= -4.4 | Чэр_а_макс= 37.8 | Чэр_а_мін= 0.0 | Ліп_а_макс= 37.8 | Ліп_а_мін= 3.9 | Жні_а_макс= 38.3 | Жні_а_мін= 1.7 | Вер_а_макс= 36.7 | Вер_а_мін= -3.9 | Кас_а_макс= 29.4 | Кас_а_мін= -9.4 | Ліс_а_макс= 23.9 | Ліс_а_мін= -19.4 | Сне_а_макс= 19.4 | Сне_а_мін= -33.9 | Год_а_макс= 38.3 | Год_а_мін= -34.4 |}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Джэйк Саліван]], амерыканскі дзяржаўны дзеяч == Гарады-пабрацімы == * {{flagicon|Israel}} [[Арад, Ізраіль|Арад]], [[Ізраіль]] * {{Сцяг|Дзяржава Палесціна}} [[Віфлеем]], [[Дзяржава Палесціна]] * {{flagicon|Nicaragua}} [[Пуэрта-Кабесас]], [[Нікарагуа]] * {{flagicon|Poland}} [[Элк]], [[Польшча]] * {{flagicon|Russia}} [[Яраслаўль]], [[Расія]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Берлінгтан}} [[Катэгорыя:Гарады Вермонта]] [[Катэгорыя:Берлінгтан (Вермонт)| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1783 годзе]] 7fonfe6fmso0u6sk1ljdnkx2qn76gam 5228071 5228064 2026-10-27T11:49:09Z Autumndancer 168015 5228071 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Берлінгтан}} {{НП}} '''Берлінгтан''' ({{lang-en|Burlington}}) — найбуйнейшы горад амерыканскага [[Вермонт|штата Вермонт]], цэнтр акругі [[Чытэндэн]]. Заснаваны ў 1785 годзе. Размешчаны на схіле пагорка паміж берагам [[Шамплейн|возера Шамплейн]] і гарамі Адырандак, за 72 км на поўдзень ад амерыкана-канадскай мяжы (Вермонт-Квебек) і за 151 км на поўдзень ад [[Манрэаль|Манрэаля]]. На ўсход ад Берлінгтана раскінуліся [[Зялёныя горы]]. . == Гісторыя == Берлінгтан атрымаў назву ад сямейства Берлінгаў, якое першымі асвоіла навакольныя землі. Годам заснавання паселішча лічыцца 1763, аднак яго актыўнае засяленне пачалося толькід праз дзесяць гадоў, калі тут пачалі працаваць [[суднаверф]] і лесапільня. На выпадак нападу брытанцаў у горадзе існаваў [[гарнізон]]. Берлінгтан — найбуйнейшы культурны цэнтр штата Вермонт. У 1791 г. тут заснаваны Вермонцкі ўніверсітэт, ў 1878 — каледж Шамплейн. Стары будынак універсітэта («Old Mill») заклаў генерал Лафает. За 11 км на поўдзень ад горада на тэрыторыі 18 га знаходзіцца Шэлбёрнскі музей. === Клімат === Берлінгтан мае вільготны кантынентальны клімат (''Dfb'' паводле [[Класіфікацыя кліматаў Кёпена|класіфікацыі клімату Кёпена]]) з халоднай зімой і цёплым, вільготным летам. Сярэднямесячная тэмпература вар’іруецца ад −7,4 C° у студзені да 21.4 C° у ліпені. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае 937 мм, а найбольш вільготнымі з’яўляюцца летнія месяцы. Пад уплывам возера Шамплейн у горадзе магчымыя снежныя шквалы, калі ў некаторых выпадках за 12 гадзін можа выпасці да 33 см снегу<ref>[http://apollo.lsc.vsc.edu/ams/AMS%20VP/Storm%20Conference/NESC%20Presentations/32ndNESC_Presentation/Abstracts/Payer.pdf ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080624205855/http://apollo.lsc.vsc.edu/ams/AMS%20VP/Storm%20Conference/NESC%20Presentations/32ndNESC_Presentation/Abstracts/Payer.pdf |date=24 чэрвеня 2008 }}</ref>. Агулам снегавых ападкаў у Берлінгтане выпадае ў сярэднім 206 см, але гэта значэнне можа прыкметна змяняцца ад года да года. * Сярэднегадавая [[тэмпература]] — +7,7 C° * Сярэднегадавая [[Шкала Бофарта|хуткасць ветру]] — 3,6 м/с * Сярэднегадавая [[вільготнасць паветра]] — 70 % {{Клімат горада |Горад_род=Берлінгтана |Крыніца=[http://www.pogoda.ru.net/usclimate/KBTV.htm Надвор'е і клімат] | Сту_сяр= -7.4 | Сту_сяр_апад= 52 | Лют_сяр= -5.8 | Лют_сяр_апад= 45 | Сак_сяр= -0.6 | Сак_сяр_апад= 56 | Кра_сяр= 7.1 | Кра_сяр_апад= 72 | Май_сяр= 13.5 | Май_сяр_апад= 88 | Чэр_сяр= 18.8 | Чэр_сяр_апад= 94 | Ліп_сяр= 21.4 | Ліп_сяр_апад= 106 | Жні_сяр= 20.4 | Жні_сяр_апад= 99 | Вер_сяр= 15.8 | Вер_сяр_апад= 93 | Кас_сяр= 8.9 | Кас_сяр_апад= 91 | Ліс_сяр= 3.4 | Ліс_сяр_апад= 80 | Сне_сяр= -3.4 | Сне_сяр_апад= 61 | Год_сяр= 7.7 | Год_сяр_апад= 937 | Сту_сяр_мін= -12.1 | Сту_сяр_макс= -2.7 | Лют_сяр_мін= -10.8 | Лют_сяр_макс= -0.8 | Сак_сяр_мін= -5.6 | Сак_сяр_макс= 4.4 | Кра_сяр_мін= 1.6 | Кра_сяр_макс= 12.6 | Май_сяр_мін= 7.4 | Май_сяр_макс= 19.6 | Чэр_сяр_мін= 12.9 | Чэр_сяр_макс= 24.6 | Ліп_сяр_мін= 15.7 | Ліп_сяр_макс= 27.2 | Жні_сяр_мін= 14.7 | Жні_сяр_макс= 26.1 | Вер_сяр_мін= 10.4 | Вер_сяр_макс= 21.3 | Кас_сяр_мін= 3.9 | Кас_сяр_макс= 14.0 | Ліс_сяр_мін= -0.6 | Ліс_сяр_макс= 7.5 | Сне_сяр_мін= -7.5 | Сне_сяр_макс= 0.7 | Год_сяр_мін= 2.5 | Год_сяр_макс= 12.9 | Сту_а_макс= 18.9 | Сту_а_мін= -34.4 | Лют_а_макс= 16.7 | Лют_а_мін= -34.4 | Сак_а_макс= 28.9 | Сак_а_мін= -31.1 | Кра_а_макс= 32.8 | Кра_а_мін= -16.7 | Май_а_макс= 33.9 | Май_а_мін= -4.4 | Чэр_а_макс= 37.8 | Чэр_а_мін= 0.0 | Ліп_а_макс= 37.8 | Ліп_а_мін= 3.9 | Жні_а_макс= 38.3 | Жні_а_мін= 1.7 | Вер_а_макс= 36.7 | Вер_а_мін= -3.9 | Кас_а_макс= 29.4 | Кас_а_мін= -9.4 | Ліс_а_макс= 23.9 | Ліс_а_мін= -19.4 | Сне_а_макс= 19.4 | Сне_а_мін= -33.9 | Год_а_макс= 38.3 | Год_а_мін= -34.4 |}} == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Джэйк Саліван]], амерыканскі дзяржаўны дзеяч == Гарады-пабрацімы == * {{flagicon|Israel}} [[Арад, Ізраіль|Арад]], [[Ізраіль]] * {{Сцяг|Дзяржава Палесціна}} [[Віфлеем]], [[Дзяржава Палесціна]] * {{flagicon|Nicaragua}} [[Пуэрта-Кабесас]], [[Нікарагуа]] * {{flagicon|Poland}} [[Элк]], [[Польшча]] * {{flagicon|Russia}} [[Яраслаўль]], [[Расія]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Берлінгтан}} [[Катэгорыя:Гарады Вермонта]] [[Катэгорыя:Берлінгтан (Вермонт)| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1783 годзе]] on13yw6ez216t3pndmpfw07qfwkdb7k 14 209416 5227305 1841235 2026-10-26T13:44:47Z JerzyKundrat 174 5227305 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Plateaus of Canada}} [[Катэгорыя:Плато паводле краін|Канада]] [[Катэгорыя:Рэльеф Канады]] 80l863mr8uizfx7c3zgafbalswcpbjw 0 216889 5227328 5033557 2026-10-26T14:17:55Z Feeleman 163471 арфаграфія 5227328 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Ключ = Oasis | Гады = [[1991]]—[[2009]] | Краіна = Вялікабрытанія | Горад = [[Манчэстэр]] | Мова = [[Англійская мова|англійская]] | Іншыя праекты ўдзельнікаў = [[The Rain]],<br />The Smokin' Mojo Filters, <br />[[Ride, гурт|Ride]], [[The Icicle Works]], <br />[[Heavy Stereo]], <br />[[Hurricane No. 1|Hurricane #1]], [[The La's]], <br />[[Beady Eye]], [[Noel Gallagher's High Flying Birds]] }} '''Oasis''' ({{tr-en|Аазіс}}) — музычны гурт з [[Манчэстэр]]а, [[Вялікабрытанія]], адзін з найбольш уплывовых гуртоў [[брыт-поп]]у. Творчы касцяк гэтага гурта з Манчэстэра<ref>[http://sefan.ru/info/idols/o/index.shtml?style=2&file=Oasis.txt&kat=text&view=2 Oasis] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304105717/http://sefan.ru/info/idols/o/index.shtml?style=2&file=Oasis.txt&kat=text&view=2 |date=4 сакавіка 2016 }} — SEfan.RU{{ref-ru}}</ref> складаюць браты Галахеры: вакаліст [[Ліям Галахер]] (нар. 21 верасня 1972) і гітарыст [[Ноэл Галахер]] (нар. 29 мая 1967). == Гісторыя == Браты выраслі на поўдні Манчэстэра ў сям'і ірландскіх каталікоў. Пакуль малодшы брат Ліам Галахер хадзіў у школу, Ноэл, які атрымаў у падарунак на 11-ы дзень нараджэння гітару ад свайго бацькі, захапіўся панк-рокам, і, як і многія яго аднагодкі, атрымліваў задавальненне ад прагулаў, рабавання і хуліганства. Ва ўзросце 13 гадоў Ноэл быў асуджаны ўмоўна на паўгады за абрабаванне раённай крамы, і пасля гэтага здарэння ўсур'ёз вырашыў заняцца музыкай, беручы прыклад з гітарыста [[Smiths]] Джоні Мара. Ліам Галахер не захапляўся музыкай да 1989 года, пакуль старэйшы брат не прывёў яго на канцэрт Inspiral Carpets. Ноэл пасябраваў з удзельнікам гэтага гурта Клінтам Бунам, потым стаў тэхнікам гурта і паехаў з музыкамі ў вялікае турнэ. У 1991 ён патэлефанаваў дадому, і маці сказала яму, што Ліам Галахер таксама стаў музыкам і сабраў свой уласны гурт. Гітарыст Пол Артур з мянушкай Bonehead (англ.Тупіца) (нар. 23 ліпеня 1965), барабаншчык Тоні Мак-Кэрал і Пол Мак-Гіган (нар. 9 мая 1971) ігралі разам пад іменем Rain, а пасля таго, як Ліям Галахер стаў вакалістам гурта, яны змянілі назву на Oasis. У 1992 годзе пасля канцэрту ў Манчэстэры да іх далучыўся Ноэл. Ён стаў гітарыстам і аўтарам амаль што ўсіх песень гурту. У маі 1993 года яны выступілі ў [[Глазга]], дзе зрабілі моцнае ўражанне на ўладальніка лэйблу Creation Records Алана Мак-Гі, які прысутнічаў на канцэрце выпадкова. Пад канец 1993 года выйшаў дэбютны сінгл «Columbia». Кампазіцыя адразу ж трапіла ў плэй-ліст [[BBC Radio]], што было вельмі рэдкім выпадкам, улічваючы палітыку радыёстанцыі. У пачатку наступнага года прэса літаральна абрушылася на гурт, крытыкуючы галоўным чынам амаральныя паводзіны музыкантаў. З-за пастаяннага ўжывання наркотыкаў і алкаголю было сарвана некалькі канцэртаў, і гэта прывяло да напружанай атмасферы ўнутры калектыву. Нягледзячы на гэта ў маі 1994 года сінгл «Supersonic» трапіў у брытанскі Top 40, а наступны сінгл «Shakermaker», выпушчаны праз два месяцы, дабраўся да 11-га радка брытанскага хіт-параду сінглаў. Неўзабаве выйшаў сінгл «Live Forever», у якім вельмі адчуваўся ўплыў [[The Beatles]], а на вокладцы дыску быў намаляваны дом, у якім вырас [[Джон Ленан]]. Сінгл трапіў у першую дзясятку альбомаў Вялікабрытаніі. Гэта сведчыла пра тое, што дэбютны альбом гурта чакае вялікі поспех, і ў верасні 1994 года першы альбом [[Definitely Maybe]] заняў першы радок у хіт-парадзе Вялікабрытаніі. У 1995 годзе гурт пачаў заваёўваць Злучаныя Штаты. Пасля некалькіх канцэртаў хіты Oasis падабраліся да самага Top 50 часопісу [[Billboard]]. У сярэдзіне года барабаншчык Мак-Кэрал пакінуў гурт, а яго месца заняў Алан Уайт (нар. 26 мая 1972). Разам з ім гурт пачаў працаваць над сваім другім альбомам «[[(What's the Story) Morning Glory?]]», які выйшаў у кастрычніку 1995 года і стаў адным з найлепшых поп-альбомаў 90-х гадоў. Сінглы «Roll With It» і «Some might say» занялі першыя радкі чартаў у Вялікабрытаніі. Акрамя гэтага валікі поспех мелі хіты «[[Wonderwall]]» і «Don't look back in anger». У 1997 годзе Oasis выпусцілі свой трэці па ліку альбом «Be here now», якому папярэднічаў сінгл «D'you Know What I Mean?». Песня заняла першае месца ў брытанскім хіт-парадзе. Фанаты з нецярпеннем чакалі выхаду дыску, а ў дзень рэлізу каля крамаў грамафоннага запісу выстраіліся вялікія чэргі. Цягам 24 гадзін было прададзена 800 тыс. экзэмпляраў. Хаця ў альбоме ўсё яшчэ адчуваецца моцны ўплыў [[The Beatles]], там аказалася шмат аўтэнтычных песень. «Stand by me», якая стала адной з найлепшых песень Ноэла Галахера і грандыёзная «All around the world», зробленая ў духу «[[Hey Jude]]», вельмі хутка атрымалі папулярнасць у слухачоў па ўсім свеце. У 1998 годзе выйшаў зборнік хітоў гурта, які ўключыў у сябе канцэртныя версіі хітоў «Acquiesce» і «Stay Young». У жніўні наступнага года гурт пакінулі Артур і Мак-Гіган, на змену якім прыйшлі гітарыст Джэм Арчэр (экс-Heavy Stereo) і бас-гітарыст Эндзі Бэл (экс-Ride, Hurricane № 1). У 2000 годзе гурт выпусціў чацвёрты па ліку студыйны альбом «Standing on the shoulder of giants». Нягледзячы на поспех першага сінглу «Go Let it Out», які дэбютаваў у лютым на першым месцы, альбом не змог дасягнуць поспеху сваіх папярэднікаў. У красавіку 2002 года гурт зноў трапіў на вяршыні хіт-парадаў з сінглам «The Hindu Times», а затым яны выпусцілі новы альбом «Heathen Chemistry». Ліам Галахер прыняў удзел у запісу новых альбомаў Death in Vegas і Prodigy. == Састаў == {{col-begin}} {{col-2}} ;Апошні склад * [[Ліям Галахер]] — [[вакал]], [[тамбурын]] <small>(1991—2009)</small> * [[Ноэл Галахер]] — [[сола-гітара]], [[вакал]], [[бас-гітара]], [[клавішныя]] <small>(1991—2009)</small> * [[Гем Арчэр]] — [[рытм-гітара]], [[губная гармоніка]] <small>(1999—2009)</small> * [[Эндзі Бэл]] — [[бас-гітара]] <small>(1999—2009)</small> * [[Крыс Шэрак]] — [[ударныя]] <small>(2008—2009)</small> {{col-2}} ;Былыя ўдзельнікі * [[Пол «Бонхэд» Артур]] — рытм-гітара, акустычная гітара, клавішныя <small>(1991—1999)</small> * [[Пол «Гігсі» Мак-Гіган]] — бас-гітара <small>(1991—1999)</small> * [[Тоні Мак-Кэрал]] — ударныя <small>(1991—1995)</small> * [[Алан Уайт, Барабаншчык Oasis|Алан Уайт]] — ударныя <small>(1995—2004)</small> * [[Зак Старкі]] — ударныя <small>(2004—2008)</small> {{col-end}} === Часавая лінія === <div align="center"> <timeline> ImageSize = width:800 height:auto barincrement:25 PlotArea = left:100 bottom:60 top:0 right:50 Alignbars = justify DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/06/1991 till:01/10/2009 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Colors = id:vocals value:red legend:Вакал id:guitar value:blue legend:Гітара id:bass value:green legend:Бас id:drums value:purple legend:Ударныя id:Lines value:black legend:Альбом Legend = orientation:horizontal position:bottom ScaleMajor = increment:1 start:1992 BarData = bar:Liam text:"Ліям Галахер" bar:Noel text:"Ноэл Галахер" bar:Bonehead text:"Пол Артур" bar:Gem text:"Гем Арчэр" bar:Guigsy text:"Пол Мак-Гіган" bar:Bell text:"Эндзі Бэл" bar:Tony text:"Тоні Мак-Кэрал" bar:White text:"Алан Уайт" bar:Zak text:"Зак Старкі" bar:Chris text:"Крыс Шэрак" PlotData= width:10 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4) bar:Liam from:start till:end color:vocals bar:Noel from:01/09/1991 till:28/08/2009 color:guitar bar:Noel from:01/09/1991 till:28/08/2009 color:vocals width:3 bar:Bonehead from:start till:01/04/1999 color:guitar bar:Gem from:01/08/1999 till:end color:guitar bar:Guigsy from:start till:01/08/1995 color:bass bar:Guigsy from:01/10/1995 till:01/05/1999 color:bass bar:Bell from:01/11/1999 till:28/08/2009 color:bass bar:Bell from:28/08/2009 till:end color:guitar bar:Tony from:start till:01/05/1995 color:drums bar:White from:01/05/1995 till:01/02/2004 color:drums bar:Zak from:01/03/2004 till:01/11/2008 color:drums bar:Chris from:01/11/2008 till:end color:drums LineData = at:30/08/1994 color:black layer:back at:02/10/1995 color:black layer:back at:21/08/1997 color:black layer:back at:28/02/2000 color:black layer:back at:01/07/2002 color:black layer:back at:30/05/2005 color:black layer:back at:06/10/2008 color:black layer:back </timeline> </div> == Дыскаграфія == {{асноўны артыкул|Дыскаграфія Oasis}} * ''[[1994 год у музыцы|1994]] — [[Definitely Maybe]]'' * ''[[1995 год у музыцы|1995]] — [[(What's the Story) Morning Glory?]]'' * ''[[1997 год у музыцы|1997]] — [[Be Here Now]]'' * ''[[2000 год у музыцы|2000]] — [[Standing on the Shoulder of Giants]]'' * ''[[2002 год у музыцы|2002]] — [[Heathen Chemistry]]'' * ''[[2005 год у музыцы|2005]] — [[Don't Believe the Truth]]'' * ''[[2008 год у музыцы|2008]] — [[Dig Out Your Soul]]'' == Узнагароды == {{col-begin}} {{col-2}} === [[NME Awards]] === {| class="wikitable" !align="center"|Год !align="center"|Намінант !align="center"|Прэмія !align="center"|Вынік |- |align="center"|''[[1995 год у музыцы|1995]]'' |align="center"|''«[[Live Forever]]»'' |align="center"|''«Single of the Year»'' <br /> <small>(Сінгл года)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[1995 год у музыцы|1995]]'' |align="center"|''«[[Definitely Maybe]]»'' |align="center"|''«Album of the Year»'' <br /> <small>(Альбом года)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[1995 год у музыцы|1995]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best New Band»'' <br /> <small>(Найлепшая новая група)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[1996 год у музыцы|1996]]'' |align="center"|''«[[Wonderwall]]»'' |align="center"|''«Best Single»'' <br /> <small>(Найлепшы сінгл года)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[1996 год у музыцы|1996]]'' |align="center"|''«[[(What's the Story) Morning Glory?]]»'' |align="center"|''«Best Album»'' <br /> <small>(Найлепшы альбом)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[1996 год у музыцы|1996]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best Live Band»'' <br /> <small>(Найлепшая канцэртная каманда)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[1996 год у музыцы|1996]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best Band»'' <br /> <small>(Найлепшая група)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[1997 год у музыцы|1997]]'' |align="center"|''«[[Knebworth]]»'' |align="center"|''«Best Musical Event»'' <br /> <small>(Найлепшае выступленне)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[1997 год у музыцы|1997]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Band of the Year»'' <br /> <small>(Група года)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[2003 год у музыцы|2003]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best Live Band»'' <br /> <small>(Найлепшая канцэртная каманда)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2003 год у музыцы|2003]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best UK Band»'' <br /> <small>(Найлепшая Брытанская група)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[2003 год у музыцы|2003]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Artist of the Year»'' <br /> <small>(Артыст года)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[2005 год у музыцы|2005]]'' |align="center"|''«[[Definitely Maybe]]»'' |align="center"|''«Best Music DVD»'' <br /> <small>(Найлепшы DVD)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[2006 год у музыцы|2006]]'' |align="center"|''«[[The Importance of Being Idle]]»'' |align="center"|''«Best British Track»'' <br /> <small>(Найлепшая Брытанская песня)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2006 год у музыцы|2006]]'' |align="center"|''«[[The Importance of Being Idle]]»'' |align="center"|''«Best Video»'' <br /> <small>(Найлепшае відэа)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2006 год у музыцы|2006]]'' |align="center"|''«[[Don't Believe the Truth]]»'' |align="center"|''«Best Album»'' <br /> <small>(Найлепшы альбом)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2006 год у музыцы|2006]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best Live Act»'' <br /> <small>(Найлепшы канцэрт)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2006 год у музыцы|2006]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best British Band»'' <br /> <small>(Найлепшая Брытанская група)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2007 год у музыцы|2007]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best British Band»'' <br /> <small>(Найлепшая Брытанская група)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2009 год у музыцы|2009]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best British Band»'' <br /> <small>(Найлепшая Брытанская група)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[2009 год у музыцы|2009]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best Live Band»'' <br /> <small>(Найлепшая канцэртная каманда)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2009 год у музыцы|2009]]'' |align="center"|''«[[Dig Out Your Soul]]»'' |align="center"|''«Best Album»'' <br /> <small>(Найлепшы альбом)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2009 год у музыцы|2009]]'' |align="center"|''«[[The Shock of the Lightning]]»'' |align="center"|''«Best Video»'' <br /> <small>(Найлепшае відэа)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |} {{col-2}} === [[Q Awards]] === {| class="wikitable" !align="center"|Год !align="center"|Намінант !align="center"|Прэмія !align="center"|Вынік |- |align="center"|''[[1994 год у музыцы|1994]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best New Act»'' <br /> <small>(Найлепшы дэбют)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[1995 год у музыцы|1995]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best Live Act»'' <br /> <small>(Найлепшы канцэрт)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[1996 год у музыцы|1996]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best Act in the World Today»'' <br /> <small>(Найлепшы выканаўца ў свеце)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[1997 год у музыцы|1997]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best Act in the World Today»'' <br /> <small>(Найлепшы выканаўца ў свеце)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[2000 год у музыцы|2000]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best Live Act»'' <br /> <small>(Найлепшы канцэрт)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[2002 год у музыцы|2002]]'' |align="center"|''«[[The Hindu Times]]»'' |align="center"|''«Best Single»'' <br /> <small>(Найлепшы сінгл)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2002 год у музыцы|2002]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best Live Act»'' <br /> <small>(Найлепшы канцэрт)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2002 год у музыцы|2002]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best Act in the World Today»'' <br /> <small>(Найлепшы выканаўца ў свеце)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2005 год у музыцы|2005]]'' |align="center"|''«[[The Importance of Being Idle]]»'' |align="center"|''«Best Video»'' <br /> <small>(Найлепшае відэа)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2005 год у музыцы|2005]]'' |align="center"|''«[[The Importance of Being Idle]]»'' |align="center"|''«Best Track»'' <br /> <small>(Найлепшая песня)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2005 год у музыцы|2005]]'' |align="center"|''«[[Don't Believe the Truth]]»'' |align="center"|''«Best Album»'' <br /> <small>(Найлепшы альбом)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[2005 год у музыцы|2005]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best Live Act»'' <br /> <small>(Найлепшы канцэрт)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2005 год у музыцы|2005]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best Act in the World Today»'' <br /> <small>(Найлепшы выканаўца ў свеце)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2005 год у музыцы|2005]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«People's Choice Award»'' <br /> <small>(Выбар народа)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[2006 год у музыцы|2006]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best Act in the World Today»'' <br /> <small>(Найлепшы выканаўца ў свеце)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[2008 год у музыцы|2008]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best Act in the World Today»'' <br /> <small>(Найлепшы выканаўца ў свеце)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2009 год у музыцы|2009]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best Live Act»'' <br /> <small>(Найлепшы канцэрт)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2009 год у музыцы|2009]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best Act in the World Today»'' <br /> <small>(Найлепшы выканаўца ў свеце)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |} {{end}} {{col-begin}} {{col-2}} === [[MTV Europe Music Awards]] === {| class="wikitable" !align="center"|Год !align="center"|Намінант !align="center"|Прэмія !align="center"|Вынік |- |align="center"|''[[1994 год у музыцы|1994]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best UK Act»'' <br /> <small>(Найлепшы Брытанскі выканаўца)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[1996 год у музыцы|1996]]'' |align="center"|''«[[Wonderwall]]»'' |align="center"|''«Best Song»'' <br /> <small>(Найлепшая песня)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[1996 год у музыцы|1996]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best Group»'' <br /> <small>(Найлепшая група)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[1996 год у музыцы|1996]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best Rock»'' <br /> <small>(Найлепшы рок-выканаўца)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |} {{col-2}} === [[MTV Video Music Awards Japan]] === {| class="wikitable" !align="center"|Год !align="center"|Намінант !align="center"|Прэмія !align="center"|Вынік |- |align="center"|''[[2002 год у музыцы|2002]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best Live Act»'' <br /> <small>(Найлепшы канцэрт)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[2006 год у музыцы|2006]]'' |align="center"|''«[[Lyla]]»'' |align="center"|''«Best Group Video»'' <br /> <small>(Найлепшае відэа)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2006 год у музыцы|2006]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best Video of the Year»'' <br /> <small>(Найлепшае відэа года)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2006 год у музыцы|2006]]'' |align="center"|''«[[Don't Believe the Truth]]»'' |align="center"|''«Best Album of the Year»'' <br /> <small>(Найлепшы альбом года)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |} {{end}} {{col-begin}} {{col-2}} === [[Brit Awards]] === {| class="wikitable" !align="center"|Год !align="center"|Намінант !align="center"|Прэмія !align="center"|Вынік |- |align="center"|''[[1995 год у музыцы|1995]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best British Newcomer»'' <br /> <small>(Найлепшы Брытанскі дэбют)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[1996 год у музыцы|1996]]'' |align="center"|''«[[Wonderwall]]»'' |align="center"|''«Best British Video»'' <br /> <small>(Найлепшае Брытанскае відэа)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[1996 год у музыцы|1996]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best British Group»'' <br /> <small>(Найлепшая Брытанская група)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[1996 год у музыцы|1996]]'' |align="center"|''«[[(What's the Story) Morning Glory?]]»'' |align="center"|''«Best British Album»'' <br /> <small>(Найлепшы Брытанскі альбом)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[1998 год у музыцы|1998]]'' |align="center"|''«[[D’You Know What I Mean?]]»'' |align="center"|''«Best British Video»'' <br /> <small>(Найлепшае Брытанскае відэа)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[1998 год у музыцы|1998]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best British Group»'' <br /> <small>(Найлепшая Брытанская група)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[1998 год у музыцы|1998]]'' |align="center"|''«[[Be Here Now]]»'' |align="center"|''«Best British Album»'' <br /> <small>(Найлепшы Брытанскі альбом)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2003 год у музыцы|2003]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best British Group»'' <br /> <small>(Найлепшая Брытанская група)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2006 год у музыцы|2006]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best British Rock Act»'' <br /> <small>(Найлепшы Брытанскі рок-выканаўца)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2006 год у музыцы|2006]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Best British Live Act»'' <br /> <small>(Найлепшы Брытанскі канцэрт)</small> |align="center"|'''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2007 год у музыцы|2007]]'' |align="center"|''Oasis'' |align="center"|''«Outstanding Contribution to Music»'' <br /> <small>(Унёсак у развіццё сучаснай музыкі)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |- |align="center"|''[[2010 год у музыцы|2010]]'' |align="center"|''«[[(What's the Story) Morning Glory?]]»'' |align="center"|''«BRITs Album of 30 Years Nominees»'' <br /> <small>(Найлепшы Брытанскі альбом за апошнія 30 гадоў)</small> |align="center"|'''''Перамога''''' |} {{col-2}} === [[UK Music Video Awards]] === {| class="wikitable" !align="center"|Год !align="center"|Намінант !align="center"|Прэмія !align="center"|Вынік |- |align="center"|''[[2009 год у музыцы|2009]]'' |align="center"|''«[[Falling Down (Сінгл Oasis)|Falling Down]]»'' |align="center"|''«Best Cinematography in a Video»'' <br /> ''«Best Editing in a Video»'' <br /> ''«Best Rock Video»'' |align="center"|'''''Пройгрыш''''' <br /> '''''Перамога''''' <br /> '''''Пройгрыш''''' |- |align="center"|''[[2009 год у музыцы|2009]]'' |align="center"|''«[[Dig Out Your Soul]]»'' |align="center"|''«The Innovation Award»'' |align="center"|'''''Перамога''''' |} {{end}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://www.OasisInet.com Афіцыйны сайт Oasis] * [http://www.brit-pop.spb.ru/oasis Oasis на BRIT-POP.spb.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240908191554/http://www.brit-pop.spb.ru/oasis |date=8 верасня 2024 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага рока]] [[Катэгорыя:Інды-рок-гурты]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Epic Records]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1991 годзе]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Ivor Novello Awards]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards]] [[Катэгорыя:Квінтэты]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 2009 годзе]] kc4v6vx5q8q4lsvpn3uei3088za6kol 0 220138 5227522 4659017 2026-10-26T18:39:44Z M.L.Bot 261 5227522 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Святога Юрыя і кляштар дамініканцаў |Арыгінальная назва = |Выява =Vałyncy. Валынцы (N. Orda, XIX).jpg |Подпіс выявы =Касцёл і кляштар у Валынцах, акварэль Напалеона Орды |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Аграгарадок |Месцазнаходжанне = [[Валынцы (Верхнядзвінскі раён)|Валынцы]] |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 42|lat_sec =11.03 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 10|lon_sec = 42.38 |region = |CoordScale = |На карце = Беларусь Віцебская вобласць |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[барока]] |Аўтар праекта = [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Ян Глаўбіц]] |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1749 |Заканчэнне будаўніцтва = 1756 |Рэліквіі = |Сучасны стан = зруйнаваны ў канцы 1940-х гадоў |Сайт = |Commons = }} '''Касцёл Святога Юрыя і кляштар дамініканцаў''' — архітэктурны комплекс, які знаходзіўся ў фальварку Забелы (сучасны аграгарадок [[Валынцы (Верхнядзвінскі раён)|Валынцы]] [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскага раёна]]). == Гісторыя == [[Файл:Vałyncy, Zabieły, Daminikanski. Валынцы, Забелы, Дамініканскі (1913).jpg|злева|250px|міні|Касцёл у 1913]] Створаны па заказу [[абат]]а Рэгінальда Ленартовіча. Будаўніцтва распачатае майстрам [[Лаўбэ]] ў 1749 г. пад кіраўніцтвам аўтара праекту архітэктара [[Іаган Крыштоф Глаўбіц|Яна Глаўбіца]]. У 1756 годзе касцёл асвечаны, у 1764—1766 гадах надбудаваныя вежы; у 1756—1759 гг. узведзены двухпавярховы корпус кляштара пад [[вальмавы дах|вальмавым дахам]], аб'яднаны з касцёлам [[галерэя]]й. Будаўніцтва кляштара пачата пад кіраўніцтвам архітэктара Я. Вішнеўскага, закончанае архітэктарам Ядлкоўскім. Касцёл значна пашкоджаны ў гады Другой сусветнай вайны, зруйнаваны ў канцы 1940-х гадоў. == Архітэктура == [[Файл:Vałyncy, Zabieły, Daminikanski. Валынцы, Забелы, Дамініканскі (1912) (2).jpg|250px|міні|злева|Касцёл у 1918]] Тэрыторыя комплексу абнесеная мураванай [[агароджа]]й з [[брама]]й перад касцёлам. Комплекс вядомы па акварэлі мастака [[Напалеон Орда|Н. Орды]] 1875—76 гг. Дзвюхвежавы галоўны фасад касцёла і скруглены нізкі прытвор мелі багатую пластыку: вытанчаныя слаістыя [[пілястра|пілястры]], выгнутыя тонкапрафіляваныя [[карніз]]ы, [[арка|арачныя]] нішы. У дэкоры шырока выкарыстаныя [[ракайль]]ныя вазы, прафіляваныя [[ліштвы]] [[арка|арачных]] акон, [[філёнга|філёнгі]]. Паміж вежамі галоўнага фасада фігурны [[Шчыт (архітэктура)|шчыт]], такія ж [[Шчыт (архітэктура)|шчыты]] завяршалі [[алтар]]ны аб'ём касцёла і цэнтральны [[рызаліт]] кляштара. == Інтэр'ер == [[Файл:Vałyncy, Zabieły, Daminikanski. Валынцы, Забелы, Дамініканскі (1913) (3).jpg|250px|міні|Інтэр'ер у 1913]] У 1759 г. і 1764—1766 гг. віленскімі майстрамі зробленая дэкаратыўная апрацоўка [[інтэр'ер]]у, пабудаваныя [[алтар]]ы. Дынаміка ўнутранай прасторы дасягалася галоўным [[алтар]]ом і дзесяццю бакавымі [[алтар]]амі. == Школа і тэатр == У 1786—1811 пры кляштары працавала [[Забельскі дамініканскі калегіум|школа для шляхецкіх і мяшчанскіх дзяцей]], у якой утварыўся першы ва Усходняй Еўропе школьны тэатр<ref>Дзядзінкіна С. [http://www.ng.by/ru/issues?art_id=27853 Чый летапіс цікавейшы?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120625161108/http://www.ng.by/ru/issues?art_id=27853 |date=25 чэрвеня 2012 }} // «Народная газета» № 28 (5694), [[9 снежня]] [[2008]].</ref>. Выкладчыкі [[Міхал Цяцерскі|М. Цяцерскі]] (аўтар п'ес «Доктар па прымусу», «Сапар», «Фемістокл», «Камедыя», «Шлюб, пастаўлены дагары нагамі штучкамі арлекіна» і лібрэта аперэты «Апалон-заканадаўца, або Рэфармаваны Парнас»), [[Ігнат Юрэвіч|І. Юрэвіч]] (аўтар п'ес «Крэз» і «Пышнагольскі») і іншыя былі аўтарамі сцэнічных дыялогаў і твораў розных літаратурных жанраў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|}} * Габрусь Т. В. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 229. == Спасылкі == {{Commonscat|}} * {{radzima|7409}} [[Катэгорыя:Колішнія касцёлы Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Колішнія кляштары Беларусі]] [[Катэгорыя:Валынцы (Верхнядзвінскі раён)]] [[Катэгорыя:1756 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Верхнядзвінскага раёна]] [[Катэгорыя:Дамініканскія кляштары Беларусі]] ektut8lp1y2c27o6o0ni449c7752yov 0 223027 5227542 4845374 2026-10-26T19:10:34Z CzechoBot 17685 стандартызацыя бібліяграфічных спасылак на энцыклапедыі праз адмысловыя шаблоны крыніц 5227542 wikitext text/x-wiki {{Опера | Беларуская назва = Майстар і Маргарыта }} {{Значэнні2|Майстар і Маргарыта (значэнні)}} '''Майстар і Маргарыта''' — опера кампазітара [[Яўген Аляксандравіч Глебаў|Я. Глебава]], напісаная ў 1989 годзе, якая была пастаўлена [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Беларускім дзяржаўным тэатры оперы і балета]] 20 сакавіка [[1992]] года рэжысёрам {{нп3|Вячаслаў Алегавіч Цюпа|Вячаславам Цюпам|ru|Цюпа, Вячеслав Олегович}} і дырыжорам [[Аляксандр Міхайлавіч Анісімаў|Аляксандрам Анісімавым]]<ref name="ОММ">[http://evgenyglebov.com/?page_id=190 8. Опера «Мастер и Маргарита» — 1992 год.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150213191825/http://evgenyglebov.com/?page_id=190 |date=13 лютага 2015 }} {{ref-ru}}</ref>. Спектакль быў аформлены мастаком [[Уладзімір Арэф'еў|Уладзімірам Арэф'евым]]. == Гісторыя стварэння == Опера створана па [[Майстар і Маргарыта|аднайменным рамане]] [[Міхаіл Афанасьевіч Булгакаў|Міхаіла Булгакава]]. Лібрэта Ларысы і Яўгена Глебавых. Кампазітар хацеў напісаць оперу яшчэ ў [[1975]] годзе, калі гэты раман з'явіўся ў часопісе «{{нп3|Масква (1957)|Масква|ru|Москва (журнал)}}», але дазвол на напісанне не змог атрымаць. == Выканаўцы == * Маргарыта — [[Тамара Глаголева]] * Понцій Пілат — [[Аркадзь Маркавіч Саўчанка|Аркадзь Саўчанка]] * Воланд — [[Аляксандр Аляксандравіч Кеда|Аляксандр Кеда]] * Каіфа — [[Віктар Аляксандравіч Стральчэня|Віктар Стральчэня]] {{зноскі}} == Літаратура == * Спектакль «Майстар і Маргарыта» ў святле актуальных пытанняў музычна-тэатральнай драматургіі і сцэнаграфіі / А. Лісава // Музычныя скарбы беларускай зямлі : да 15-годдзя музычна-гістарычнага праекта Нацыянальнага канцэртнага аркестра Беларусі : [зборнік артыкулаў]. ― Нясвіж, 2010. ― С. 145―153. (1Н//231767(039)) (Год пастаноўкі: 1992.) * {{Крыніцы/Тэатральная Беларусь|1|Глебаў Яўген Аляксандравіч|[[Т. А. Дубкова|Дубкова Т. А.]]|264—265}} (Год пастаноўкі: 1991.) * Кампазітары Беларусі / Т. Г. Мдзівані, Р. І. Сергіенка. — Мінск, 1997. (Год пастаноўкі: 1992.) * {{Крыніцы/БЭ|5|Глебаў Яўген Аляксандравіч|[[Т. А. Дубкова|Дубкова Т. А.]]|292—293}} (Год пастаноўкі: 1991.) * [http://irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=PDF/Mik_2011_14_7_52.pdf Немцова-Амбарян С. Н. «Мастер и Маргарита» М. А. Булгакова и особенности либретто одноименной оперы Е. А. Глебова] {{Оперныя і балетныя пастаноўкі, упершыню пастаўленыя на сцэне Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета}} [[Катэгорыя:Музыка Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатр Беларусі]] [[Катэгорыя:Оперы на беларускай мове]] 30g00jbd2we55lm1wffftis6ayqtr77 0 231023 5227391 4349768 2026-10-26T15:27:01Z IP781584110 134977 арфаграфія, афармленне 5227391 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Пэйдж}} {{прадпрымальнік}} '''Лорэнс Эдвард «Лары» Пэйдж''' ({{мова-en|Lawrence Edward "Larry" Page}}; {{ДН|26|9|1973}}, [[ЗША]]) — [[ЗША|амерыканскі]] камп’ютарны распрацоўшчык і прадпрымальнік, вядомы як сузаснавальнік [[Google Inc]]. == Бізнес == {{Асноўны артыкул|Google|Гісторыя Google}} У [[1998]] годзе Лэры Пэйдж і [[Сяргей Брын]], аспіранты [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскага ўніверсітэту]], заснавалі [[Google Inc]].<ref name="gfounded">[http://www.google.com/corporate/execs.html#larry Larry Page Profile]. [[Google]] {{ref-en}}</ref> У [[2007]] годзе Пэйдж, разам з Брынам і [[Эрык Шмідт|Эрыкам Шмідтам]] былі змешчаны на першае месца ў спісе 50 найгалоўнейшых у [[Сеціва|Сеціве]] людзей.<ref name="50imp">Крыстафэр Нул (5 сакавіка 2007). «[http://www.pcworld.com/article/id,129301-page,1/article.html# The 50 Most Important People on the Web] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070307073927/http://www.pcworld.com/article/id,129301-page,1/article.html |date=7 сакавіка 2007 }}». [[PC World]]. {{ref-en}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Larry Page|выгляд=міні}} {{Google}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пэйдж, Лэры}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Google]] [[Катэгорыя:Праграмісты ЗША]] [[Катэгорыя:Мільярдэры ЗША]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Стэнфарда]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Мічыганскага ўніверсітэта]] t48ogmmq5oifph1ptbb41sf4hlt8usc 0 233129 5227952 4996447 2026-10-27T11:10:37Z Zadorenko V 175157 5227952 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Луцкі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Луцький район}} |Герб = Герб Луцького району.png |Сцяг = Flag of Lutskyj rajon.gif |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Луцкага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Луцкага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Валынская вобласць]] |Уключае =2 пасялковыя саветы<br />29 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Луцк]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1939]] (раней існаваў у 1940—1962) |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 62954 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 62,4 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 973 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Lutskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 722800000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3322 |Паштовыя індэксы = 45601—45665 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Луцкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Луцький район}}) — адміністрацыйная адзінка на поўдні [[Валынская вобласць|Валынскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Луцк|горад Луцк]] <ref name="ТКП"/>, які ў склад раёна не ўваходзіць. Раён утвораны ў [[1966]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 62954 чалавекі, плошча — 973&nbsp;км². == Геаграфія == Раён размешчаны ў паўднёвай палескай і заходняй лесастэпавай фізіка-геаграфічных зонах. Сярэднегадавыя тэмпературы: гадовая + 18&nbsp;°C, зімовая — 8&nbsp;°C Колькасць ападкаў: 540—560 мм. Плошча — 973 км² (12-е месца сярод раёнаў). На тэрыторыі раёна ёсць 2 возера, працякае 4 ракі, найбольшая з якіх — [[Стыр]], іншыя — Сарны, Сапалаеўка, Чарногузка, Палонка. == Насельніцтва == Колькасць насельніцтва раёна на 1 снежня 2013 года складала 62055 чалавек (3-е месца сярод раёнаў), у тым ліку ў гарадскіх жыхароў — 6089 чалавек (9,81 %), у сельскіх — 55966 (90,19 %). Раён падзяляецца на 2 пасялковых і 29 сельскіх саветаў, якія аб'ядноўваюць 85 населеных пунктаў. Адміністрацыйны цэнтр — [[Луцк|горад Луцк]]. {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Асноўная дзейнасць раёна — сельская гаспадарка. Раён спецыялізуецца на вырошчванні збожжавых, цукровых буракоў, буйной рагатай жывёлы мяса-малочнага напрамку. Плошча сельскагаспадарчых угоддзяў раёна складае 73,7 тыс. га. У раёне функцыянуюць 68 сельскагаспадарчых прадпрыемстваў усіх формаў уласнасці. Колькасць фермерскіх гаспадарак — 122, уласных гаспадарак — 15 тыс. У раёне працуе Валынскі інстытут аграпрамысловай вытворчасці Украінскай Акадэміі аграрных навук. Працуюць 18 прамысловых прадпрыемстваў, сярод якіх акцыянерныя таварыствы «Валыньхолдынг» (вядомае пад гандлёвай маркай «Торчын-прадукт»), «Ружа-Валынь», гандлёвыя маркі «Ружа», «Гнідаўскі цукровы завод». == Транспарт == Па тэрыторыі раёна праходзіць аўтадарога E85. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 пасялковых і 29 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 83 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://volynrada.gov.ua/map/lutskii-raion Старонка на сайце ОДА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170302162146/http://volynrada.gov.ua/map/lutskii-raion |date=2 сакавіка 2017 }} {{Населеныя пункты Луцкага раёна}} {{Валынская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Валынскай вобласці]] [[Катэгорыя:Луцкі раён| ]] jiqs670sqp8j53iz00wi4z497hblazi 0 239934 5227944 4996625 2026-10-27T11:07:22Z Zadorenko V 175157 5227944 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Тульчынскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Тульчинський район}} |Герб = Tylchynskyi rayon gerb.png |Сцяг = Tulchin rayon prapor.gif |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Тульчынскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Тульчынскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Вінніцкая вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />2 пасялковыя саветы<br />23 сельскія саветы |Сталіца = [[Тульчын]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1923 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 56352 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 51,7 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1120 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Tulchinskiy rayon 2020.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 524300000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4335 |Паштовыя індэксы = 23600—23665 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Тульчынскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Тульчинський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Тульчын]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 56352 чалавекі, плошча — 1120&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога, 2 пасялковых і 23 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 9 пасёлкаў сельскага тыпу і 39 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Тульчынскі раён}} {{Вінніцкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Вінніцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Тульчынскі раён| ]] i55vzpxi5kyehrx8pks6k7gfuyf0or1 0 239935 5227946 5226204 2026-10-27T11:08:49Z Zadorenko V 175157 5227946 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Хмяльніцкі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Хмільницький район}} |Герб = Coat of arms of Khmilnyk Raion new.png |Сцяг = Flag of Khmilnyk Raion new.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Хмяльніцкага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Хмяльніцкага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Вінніцкая вобласць]] |Уключае =30 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Хмяльнік]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1918 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 37217 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 30,9 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1250 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Chmelnikskiy rayon 2020.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 524800000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4338 |Паштовыя індэксы = 22000—22084 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Хмяльніцкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Хмільницький район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Хмяльнік (Украіна)|Хмяльнік]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў 1918 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 37217 чалавек, плошча — 1250&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 30 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 2 пасёлкі сельскага тыпу і 78 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Хмяльніцкі раён}} {{Вінніцкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Вінніцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Хмяльніцкі раён| ]] 6absh6pvpbovcs3sztuna04c8ufud1w 0 239945 5227949 4996399 2026-10-27T11:09:35Z Zadorenko V 175157 5227949 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Камінь-Кашырскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Камінь-Каширський район}} |Герб = Kam kashyrskiy rayon gerb.png |Сцяг = Kam kashyrskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Камінь-Кашырскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Камінь-Кашырскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Валынская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />31 сельскі савет |Сталіца = [[Камінь-Кашырскы]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1940 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 64036 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 35,9 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1747 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта =Kamin-Kashyrskyi Raion 2020.svg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 721400000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3257 |Паштовыя індэксы = 44500—44581 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Камінь-Кашырскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Камінь-Каширський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Валынская вобласць|Валынскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Камінь-Кашырскы]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў 1940 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 64036 чалавек, плошча — 1747&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога і 31 сельскага саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння і 64 вёскі. == Вядомыя асобы == * [[Уладзіслаў Мікалаевіч Кадзіра|Уладзіслаў Кадзіра]] — беларускі гісторык. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты Камінь-Кашырскага раёна}} {{Валынская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Валынскай вобласці]] [[Катэгорыя:Камінь-Кашырскі раён| ]] qhuu3hj395yk4duii4hasp2sjo49tvr 0 239947 5227950 5224250 2026-10-27T11:09:59Z Zadorenko V 175157 5227950 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ковельскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Ковельський район}} |Герб = Kovel Raion coat of arms (lesser).svg |Сцяг = Flag of Kovel raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Ковельскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Ковельскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Валынская вобласць]] |Уключае =2 пасялковыя саветы<br />28 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Ковель]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1939]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 40681 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 23,6 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1723 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Kovel Raion 2020.svg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 722100000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3352 |Паштовыя індэксы = 45000—45093 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Ковельскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Ковельський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Валынская вобласць|Валынскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Ковель]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1939]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 40681 чалавек, плошча — 1723&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 пасялковых і 28 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 91 сяло. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты Ковельскага раёна}} {{Валынская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Валынскай вобласці]] [[Катэгорыя:Ковельскі раён| ]] 27iie7b0dm96bvci8lgzzljgs1je0h5 0 239977 5227955 4996500 2026-10-27T11:11:48Z Zadorenko V 175157 5227955 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Нікапальскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Нікопольський район}} |Герб = Nikopolskiy rayon gerb.png |Сцяг = Nikopolskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Нікапальскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Нікапальскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Днепрапятроўская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />15 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Нікапаль]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 41338 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 21,9 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1943 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Nikopolskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1222900000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5662 |Паштовыя індэксы = 53240—53285 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Нікапальскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Нікопольський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Днепрапятроўская вобласць|Днепрапятроўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Нікапаль]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 41338 чалавек, плошча — 1943&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 15 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 1 пасёлак сельскага тыпу і 66 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Нікапальскі раён}} {{Днепрапятроўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Нікапальскі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны Днепрапятроўскай вобласці]] ebwyu39ddsf8joqaidtu4kk3ifmugek 0 239979 5227956 4996532 2026-10-27T11:12:04Z Zadorenko V 175157 5227956 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Паўлаградскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Павлоградський район}} |Герб = Coat of Ams of Pavlohrad raion.svg |Сцяг = Flag of Pavlohrad raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Паўлаградскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Паўлаградскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Днепрапятроўская вобласць]] |Уключае =13 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Паўлаград]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 28278 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 19,9 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1450 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Pavlogradskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1223500000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5632 |Паштовыя індэксы = 51450—51491 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Паўлаградскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Павлоградський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Днепрапятроўская вобласць|Днепрапятроўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Паўлаград]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 28278 чалавек, плошча — 1450&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 13 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 2 пасёлкі сельскага тыпу і 37 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Паўлаградскі раён}} {{Днепрапятроўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Паўлаградскі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны Днепрапятроўскай вобласці]] 59y35np6azd6d8k8ikhn1cvc3cdcsf0 0 239985 5227957 4996607 2026-10-27T11:12:24Z Zadorenko V 175157 5227957 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сынэльныкаўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Синельниківський район}} |Герб = Coat of arms of Synelnykivskiy Rayon.png |Сцяг = Flag of Synelnykove raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Сынэльныкаўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Сынэльныкаўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Днепрапятроўская вобласць]] |Уключае =3 пасялковыя саветы<br />20 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Сынэльныкавэ]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 38730 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 23,8 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1648 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Synelnikivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1224800000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5663 |Паштовыя індэксы = 52510—52592 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Сынэльныкаўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Синельниківський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Днепрапятроўская вобласць|Днепрапятроўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Сынэльныкавэ]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 38730 чалавек, плошча — 1648&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 3 пасялковых і 20 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 4 пасёлкі гарадскога тыпу, 5 пасёлкаў сельскага тыпу і 112 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Сынэльныкаўскі раён}} {{Днепрапятроўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Сынэльныкаўскі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны Днепрапятроўскай вобласці]] ibtzkxl3gp74wrlasiidxf1jif933f3 0 239992 5227611 5226025 2026-10-26T20:25:00Z Zadorenko V 175157 5227611 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Амвросіеўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Амвросіївський район}} |Герб = Amvrosiivskiy rayon gerb.png |Сцяг = Флаг Амвросиевского района Донецкой области.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Амвросіеўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Амвросіеўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Данецкая вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />3 пасялковыя саветы<br />14 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Амвросіеўка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 7 сакавіка 1923 |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 44489 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 31 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1500 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Amvrosiivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1420600000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6259 |Паштовыя індэксы = 87300-87371 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Амвросіеўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Амвросіївський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Амвросіеўка]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|04|2015|1}} года складала 44489 чалавек, плошча — 1500&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-20#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126162427/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-20#Text|archive-date=26 студзеня 2021|access-date=23 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 3 пасялковых і 14 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 3 пасёлкі гарадскога тыпу, 30 пасёлкаў сельскага тыпу і 43 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Амвросіеўскі раён}} {{Данецкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Данецкай вобласці]] 9k9sh0w4tk7anwedacoa7vekct4njk5 0 239993 5227630 4996501 2026-10-26T20:30:58Z Zadorenko V 175157 5227630 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Нікольскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Нікольський район}} |Герб = Coat of Arms of Nikolske raion.png |Сцяг = Flag of Nikolske raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Нікольскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Нікольскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Данецкая вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />10 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Нікольскэ]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = сакавік 1925 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 103742 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 24,1 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1221 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Volodarskyi raion locator map.svg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1421700000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6246 |Паштовыя індэксы = 87000-87062 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} {{значэнні2|Валадарскі раён}} '''Нікольскі раён'''<ref name="ТКП"/> ({{lang-uk|Нікольський район}}, да [[2016]] года — '''Валадарскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref>) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Нікольскэ]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў сакавіку [[1925]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|04|2015|1}} года складае 103742 чалавекі, плошча — 1221&nbsp;км². [[12 мая]] [[2016]] года [[Вярхоўная Рада Украіны]] ў рамках [[Дэкамунізацыя ва Украіне|дэкамунізацыі]] прыняла пастанову аб перайменаванні Валадарскага раёна ў Нікольскі раён<ref>{{ПВРУ-1353-VIII}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 10 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 2 пасёлкі сельскага тыпу і 39 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Нікольскі раён}} {{Данецкая вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласці]] [[Катэгорыя:Нікольскі раён| ]] kn5hk7uyl3mhdk3ah53b8w8oq285hhm 0 239995 5227177 4996330 2026-10-26T12:00:19Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), ) — адміністрацыйная адзінка → ) — былая адміністра з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227177 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Дабрапільскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Добропільський район}} |Герб = Dobropilskiy_rayon_gerb.png |Сцяг = Flag of Dobropillia raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Дабрапільскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Дабрапільскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Данецкая вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />10 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Дабрапілля]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[23 снежня]] [[1966]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 16096 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 17,9 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 950 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Dobropolskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1422000000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6277 |Паштовыя індэксы = 85000-85065 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Дабрапільскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Добропільський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Дабрапілля]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Добропілля}}). Утвораны [[23 снежня]] [[1966]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|04|2015|1}} года складала 16096 чалавек, плошча — 950&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 10 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 6 пасёлкаў сельскага тыпу і 55 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дабрапільскі раён}} {{Данецкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Дабрапільскі раён| ]] [[Катэгорыя:Былыя раёны Данецкай вобласці]] 8rgch5fje9ek9xnezey4q10zmjc93bz 5227621 5227177 2026-10-26T20:28:19Z Zadorenko V 175157 5227621 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Дабрапільскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Добропільський район}} |Герб = Dobropilskiy_rayon_gerb.png |Сцяг = Flag of Dobropillia raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Дабрапільскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Дабрапільскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Данецкая вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />10 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Дабрапілля]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[23 снежня]] [[1966]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 16096 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 17,9 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 950 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Dobropolskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1422000000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6277 |Паштовыя індэксы = 85000-85065 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Дабрапільскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Добропільський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Дабрапілля]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[23 снежня]] [[1966]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|04|2015|1}} года складала 16096 чалавек, плошча — 950&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 10 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 6 пасёлкаў сельскага тыпу і 55 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дабрапільскі раён}} {{Данецкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Дабрапільскі раён| ]] [[Катэгорыя:Былыя раёны Данецкай вобласці]] r83zti7a4lo2ibeb23wokelk43lyihd 0 239996 5227622 4996407 2026-10-26T20:28:41Z Zadorenko V 175157 5227622 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Касцянтыніўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Костянтинівський район}} |Герб = Konstantynivsky gerb.png |Сцяг = Konstantynivsky prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Касцянтыніўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Касцянтыніўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Данецкая вобласць]] |Уключае =20 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Касцянтыніўка (Данецкая вобласць)|Касцянтыніўка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 7 сакавіка 1923 року |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 18592 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 16,4 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1172 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Kostiantynivskyi raion locator map.svg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1422400000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6272 |Паштовыя індэксы = 85100-85185 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Касцянтыніўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Костянтинівський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Касцянтыніўка (Данецкая вобласць)|Касцянтыніўка]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў 7 сакавіка 1923 года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|04|2015|1}} года складае 18592 чалавекі, плошча — 1172&nbsp;км². == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 20 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 11 пасёлкаў сельскага тыпу і 49 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Касцянтыніўскі раён}} {{Данецкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласці]] cbretp1ly6hfzb3i1cx908k576y8vqy 0 239997 5227636 5221673 2026-10-26T20:31:59Z Zadorenko V 175157 5227636 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Пакроўскі раён}}{{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Пакроўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Покровський район}} |Герб = Coat of arms of Pokrovsk Raion, Ukraine.png |Сцяг = Flag of Pokrovsk Raion, Ukraine.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Пакроўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Пакроўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Данецкая вобласць]] |Уключае =3 пасялковыя саветы<br />17 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Горад Пакроўск, Украіна|Пакроўск]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1 963 р. |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 31054 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 24,8 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1315 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Map of Pokrovskyi Raion in Donetsk Oblast.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1422700000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6239 |Паштовыя індэксы = 85300-85382 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Пакроўскі раён'''<ref name="ТКП"/> ({{lang-uk|Покровський район}}, да 2016 года — Краснаармійскі раён<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref>) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Пакроўск (Украіна)|Пакроўск]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў 1963 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|04|2015|1}} года складае 31054 чалавекі, плошча — 1315&nbsp;км². [[12 мая]] [[2016]] года [[Вярхоўная Рада Украіны]] ў рамках [[Дэкамунізацыя ва Украіне|дэкамунізацыі]] прыняла пастанову аб перайменаванні Краснаармійскага раёна ў Пакроўскі раён<ref>{{ПВРУ-1353-VIII}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 3 пасялковых і 17 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 3 пасёлкі гарадскога тыпу, 10 пасёлкаў сельскага тыпу і 85 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пакроўскі раён (Данецкая вобласць)}} {{Данецкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Пакроўскі раён (Данецкая вобласць)|*]] [[Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласці]] p1xvw9sx5qbl0s5lid6u2t8ybz7hpo1 0 239998 5227623 5221670 2026-10-26T20:28:58Z Zadorenko V 175157 5227623 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Арыгінальная назва = {{lang-uk|Лиманський район}} | Герб = | Сцяг = | Шырыня герба = | Шырыня сцяга = | Апісанне герба = Герб Ліманскага раёна | Апісанне сцяга = Сцяг Ліманскага раёна | Краіна = [[Украіна]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | type = | узровень = | CoordScale = | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Данецкая вобласць]] | Уключае = 5 пасялковы савет<br />7 сельскіх саветаў | Сталіца = [[Ліман]] | Буйны горад = | Буйныя гарады = | Утварэнне = | Скасаванне = | Глава = | Назва главы = | Глава2 = | Назва главы2 = | Глава3 = | Назва главы3 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = [[украінская]] | Мовы = | Насельніцтва = {{падзенне}} 21371 | Год перапісу = 2015 | Працэнт ад насельніцтва = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = 21,8 | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 1018 | Працэнт ад плошчы = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Карта = Лиманська громада.svg | Памер карты = | Карта адміністрацыйнай адзінкі = | Памер карты аа = | Часавы пояс = {{EET}} | Абрэвіятура = | ISO = | Лічбавы ідэнтыфікатар = 1423000000 | Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар2 = | Від ідэнтыфікатара2 = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-6261 | Паштовыя індэксы = 84400-84464 | Інтэрнэт-дамен = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Заўвагі = }}{{Іншыя значэнні|Спасылка=Ліманскі раён}}'''Ліманскі раён'''<ref name="ТКП" /> ({{lang-uk|Лиманський район}}, да 2016 года — Красналіманскі раён<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref>) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Ліман (Данецкая вобласць)|Ліман]]<ref name="ТКП" />. Насельніцтва раёна на {{дата|01|04|2015|1}} года складае 21371 чалавек, плошча — 1018&nbsp;км². [[19 мая]] [[2016]] года [[Вярхоўная Рада Украіны]] ў рамках [[Дэкамунізацыя ва Украіне|дэкамунізацыі]] прыняла пастанову аб перайменаванні Красналіманскага раёна ў Ліманскі раён<ref>{{ПВРУ-1377-VIII}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 5 пасялковых і 7 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 5 пасёлак гарадскога тыпу, 3 пасёлкі сельскага тыпу і 27 сёл. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ліманскі раён (Данецкая вобласць)}} {{Данецкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Ліманскі раён|*]] [[Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласці]] 39qw9klif820qwxsz0yzedpk8tgj3y3 0 240007 5227374 5224994 2026-10-26T15:01:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227374 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Бэрэгаўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Берегівський район}} |Герб = |Сцяг = Flag of Berehove Raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Бэрэгаўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Бэрэгаўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />30 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Бэрэгавэ (горад)|Бэрэгавэ]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1953]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 51895 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 81,4 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 635 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 2120400000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3141 |Паштовыя індэксы = 90210—90264 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Бэрэгаўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Берегівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Закарпацкая вобласць|Закарпацкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Бэрэгавэ (горад)|Бэрэгавэ]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Берегове}}). Утвораны ў [[1953]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 51895 чалавек, плошча — 635&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=23 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 30 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 42 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бэрэгаўскі раён}} {{Закарпацкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Закарпацкай вобласці]] 175rz2ocvizd1874fxlp3j09c44g2fu 5227963 5227374 2026-10-27T11:14:37Z Zadorenko V 175157 5227963 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Бэрэгаўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Берегівський район}} |Герб = |Сцяг = Flag of Berehove Raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Бэрэгаўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Бэрэгаўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />30 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Бэрэгавэ (горад)|Бэрэгавэ]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1953]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 51895 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 81,4 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 635 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 2120400000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3141 |Паштовыя індэксы = 90210—90264 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Бэрэгаўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Берегівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Закарпацкая вобласць|Закарпацкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Бэрэгавэ (горад)|Бэрэгавэ]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1953]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 51895 чалавек, плошча — 635&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=23 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 30 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 42 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бэрэгаўскі раён}} {{Закарпацкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Закарпацкай вобласці]] 6w6brhs5zwg9tsar7tlqcq5djbjbodu 0 240012 5227964 4996479 2026-10-27T11:15:03Z Zadorenko V 175157 5227964 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мукачэўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Мукачівський район}} |Герб = Mukachivskiy rayon gerb.png |Сцяг = Flag of Mukacheve raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Мукачэўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Мукачэўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласць]] |Уключае =2 пасялковыя саветы<br />37 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Мукачэвэ]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[9 лістапада]] [[1953]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 101222 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 100,9 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 998 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Blank map of Zakarpattia region10 by Helgi.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 2122700000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3131 |Паштовыя індэксы = 89620—89677 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Мукачэўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Мукачівський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Закарпацкая вобласць|Закарпацкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Мукачэвэ]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[9 лістапада]] [[1953]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 101222 чалавекі, плошча — 998&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 пасялковых і 37 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 86 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мукачэўскі раён}} {{Закарпацкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Закарпацкай вобласці]] 2vwkf4sqvz3gxr0zgtfcq2vvl3bitey 0 240014 5227965 5218476 2026-10-27T11:15:20Z Zadorenko V 175157 5227965 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Уключае = 1 гарадскі савет<br />3 пасялковыя саветы<br />17 сельскіх саветаў |Карта = Blank map of Zakarpattia region11 by Helgi.png |Часавы пояс = {{EET}} |Лічбавы ідэнтыфікатар = 2123600000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Тэлефонны код = +380-3132 |Паштовыя індэксы = 90600—90647 }} '''Рахаўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Рахівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Закарпацкая вобласць|Закарпацкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Рахаў]]<ref name="ТКП"/>. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 92544 чалавекі, плошча — 1892&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 3 пасялковых і 17 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размяшчаліся 1 горад раённага значэння, 3 пасёлкі гарадскога тыпу і 28 сёл. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Рахаўскі раён}} {{Закарпацкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Закарпацкай вобласці]] 0lldydrhj2vitrkxeajsi59vqtxkkym 0 240016 5227966 4996648 2026-10-27T11:15:42Z Zadorenko V 175157 5227966 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Цячыўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Тячівський район}} |Герб = Tjachvskiy rayon gerb.png |Сцяг = Tjachvskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Цячыўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Цячыўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />5 пасялковы савет<br />31 сельскі савет |Сталіца = [[Цячыў]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1946]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 174802 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 95,3 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1818 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Blank map of Zakarpattia region13 by Helgi.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 2124400000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3134 |Паштовыя індэксы = 90500—90578 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Цячыўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Тячівський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Закарпацкая вобласць|Закарпацкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Цячыў]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1946]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 174802 чалавекі, плошча — 1818&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога, 5 пасялковых і 31 сельскага саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 5 пасёлак гарадскога тыпу і 56 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Цячыўскі раён}} {{Закарпацкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Закарпацкай вобласці]] rr8nztjzzf3y7lp3uskaever6l5bhnp 0 240017 5227967 4996634 2026-10-27T11:15:56Z Zadorenko V 175157 5227967 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ужгарадскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Ужгородський район}} |Герб = Uzgorodskiy rayon gerb.png |Сцяг = Uzhorodskyj rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Ужгарадскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Ужгарадскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />32 сельскія саветы |Сталіца = [[Ужгарад]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[25 студзеня]] [[1946]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 70449 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 78,8 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 870 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Blank map of Zakarpattia region14 by Helgi.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 2124800000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-312, 3122 |Паштовыя індэксы = 89410—89471 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Ужгарадскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Ужгородський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Закарпацкая вобласць|Закарпацкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Ужгарад]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[25 студзеня]] [[1946]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 70449 чалавек, плошча — 870&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 32 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 64 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ужгарадскі раён}} {{Закарпацкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Закарпацкай вобласці]] [[Катэгорыя:Ужгарадскі раён| ]] scmuwffqg64x75gatt45cgreepq2mpu 0 240018 5227968 4996645 2026-10-27T11:16:49Z Zadorenko V 175157 5227968 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Хусцкі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Хустський район}} |Герб = Khustskiy rayon herb.png |Сцяг = Flag of Khust raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Хусцкага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Хусцкага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />25 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Хуст]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 96240 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 97,8 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 975 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Blank map of Zakarpattia region18 by Helgi.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 2125300000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3142 |Паштовыя індэксы = 90409—90458 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Хусцкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Хустський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Закарпацкая вобласць|Закарпацкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Хуст]]<ref name="ТКП"/>. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 96240 чалавек, плошча — 975&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 25 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 56 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Хусцкі раён}} {{Закарпацкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Закарпацкай вобласці]] r5l42y3r2pifvcvisartfs72evov7gg 0 240019 5227627 5226856 2026-10-26T20:30:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227627 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Валавэцкі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Воловецький район}} |Герб = Voloveckiy rayin gerb.png |Сцяг = Прапор Воловецького району.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Валавэцкага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Валавэцкага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Закарпацкая вобласць]] |Уключае =2 пасялковыя саветы<br />13 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Валавэць]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1946]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 24454 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 44,8 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 544 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Blank map of Zakarpattia region5 by Helgi.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 2121500000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3136 |Паштовыя індэксы = 89100—89141 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Валавэцкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Воловецький район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Закарпацкая вобласць|Закарпацкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Валавэць]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Воловець}}). Утвораны ў [[1946]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 24454 чалавекі, плошча — 544&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=26 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 2 пасялковых і 13 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 24 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Валавэцкі раён}} {{Закарпацкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Закарпацкай вобласці]] 5j9qaqrji9eih2kjeegldzpa1m7cxrg 0 240020 5227395 5226818 2026-10-26T15:40:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227395 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Бердянський район}} | Герб = Герб Бердянського району.png | Сцяг = Berdyanskiy_rayon_prapor.png | Шырыня герба = | Шырыня сцяга = | Апісанне герба = Герб Бярдзянскага раёна | Апісанне сцяга = Сцяг Бярдзянскага раёна | Краіна = [[Украіна]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | type = | узровень = | CoordScale = | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Запарожская вобласць]] | Уключае = 1 пасялковы савет<br />11 сельскіх саветаў | Сталіца = [[Бярдзянск]] | Буйны горад = | Буйныя гарады = | Утварэнне = [[1923]] | Скасаванне = | Глава = | Назва главы = | Глава2 = | Назва главы2 = | Глава3 = | Назва главы3 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = [[украінская]] | Мовы = | Насельніцтва = {{падзенне}} 25743 | Год перапісу = 2015 | Працэнт ад насельніцтва = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = 14,9 | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 1776 | Працэнт ад плошчы = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Карта = Berdyanskyi-Raion.png | Памер карты = | Карта адміністрацыйнай адзінкі = | Памер карты аа = | Часавы пояс = {{EET}} | Абрэвіятура = | ISO = | Лічбавы ідэнтыфікатар = 2320600000 | Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар2 = | Від ідэнтыфікатара2 = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-6153 | Паштовыя індэксы = 71128—71170 | Інтэрнэт-дамен = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Заўвагі = }} '''Бярдзянскі раён''' ({{Іншамоўны тэкст|uk|Бердянський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Запарожская вобласць|Запарожскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Бярдзянск]]<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Бердянськ}}). Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 25743 чалавекі, плошча — 1776&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=26 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 11 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 1 пасёлак сельскага тыпу і 35 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бярдзянскі раён}} {{Запарожская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Запарожскай вобласці]] 3banad6xtb3dpu5c15tzzaopv916qej 5227969 5227395 2026-10-27T11:17:03Z Zadorenko V 175157 5227969 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Бердянський район}} | Герб = Герб Бердянського району.png | Сцяг = Berdyanskiy_rayon_prapor.png | Шырыня герба = | Шырыня сцяга = | Апісанне герба = Герб Бярдзянскага раёна | Апісанне сцяга = Сцяг Бярдзянскага раёна | Краіна = [[Украіна]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | type = | узровень = | CoordScale = | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Запарожская вобласць]] | Уключае = 1 пасялковы савет<br />11 сельскіх саветаў | Сталіца = [[Бярдзянск]] | Буйны горад = | Буйныя гарады = | Утварэнне = [[1923]] | Скасаванне = | Глава = | Назва главы = | Глава2 = | Назва главы2 = | Глава3 = | Назва главы3 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = [[украінская]] | Мовы = | Насельніцтва = {{падзенне}} 25743 | Год перапісу = 2015 | Працэнт ад насельніцтва = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = 14,9 | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 1776 | Працэнт ад плошчы = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Карта = Berdyanskyi-Raion.png | Памер карты = | Карта адміністрацыйнай адзінкі = | Памер карты аа = | Часавы пояс = {{EET}} | Абрэвіятура = | ISO = | Лічбавы ідэнтыфікатар = 2320600000 | Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар2 = | Від ідэнтыфікатара2 = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-6153 | Паштовыя індэксы = 71128—71170 | Інтэрнэт-дамен = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Заўвагі = }} '''Бярдзянскі раён''' ({{Іншамоўны тэкст|uk|Бердянський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Запарожская вобласць|Запарожскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Бярдзянск]]<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref>. Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 25743 чалавекі, плошча — 1776&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=26 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 11 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 1 пасёлак сельскага тыпу і 35 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бярдзянскі раён}} {{Запарожская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Запарожскай вобласці]] cxluf8dlidzfavdlqqmjp3om193hn1c 0 240021 5227725 5226863 2026-10-27T01:05:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227725 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Васыліўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Василівський район}} |Герб = Vasylivskiy rayon gerb.png |Сцяг = Vasylivskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Васыліўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Васыліўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Запарожская вобласць]] |Уключае = 2 гарадскія саветы<br />1 пасялковы савет<br />11 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Васыліўка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 64544 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 40,7 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1620 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Vasylivskyi-Zap-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 2320900000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6175 |Паштовыя індэксы = 71600—71674 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Васыліўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Василівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Запарожская вобласць|Запарожскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Васыліўка]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Василівка}}). Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 64544 чалавекі, плошча — 1620&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=26 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 2 гарадскіх, 1 пасялковага і 11 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 2 гарады раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу і 35 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Васыліўскі раён}} {{Запарожская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Запарожскай вобласці]] d0r4shrvm6s5947t7obw2woymama1i6 5227970 5227725 2026-10-27T11:17:33Z Zadorenko V 175157 5227970 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Васыліўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Василівський район}} |Герб = Vasylivskiy rayon gerb.png |Сцяг = Vasylivskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Васыліўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Васыліўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Запарожская вобласць]] |Уключае = 2 гарадскія саветы<br />1 пасялковы савет<br />11 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Васыліўка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 64544 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 40,7 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1620 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Vasylivskyi-Zap-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 2320900000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6175 |Паштовыя індэксы = 71600—71674 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Васыліўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Василівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Запарожская вобласць|Запарожскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Васыліўка]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 64544 чалавекі, плошча — 1620&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=26 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 2 гарадскіх, 1 пасялковага і 11 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 2 гарады раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу і 35 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Васыліўскі раён}} {{Запарожская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Запарожскай вобласці]] rcuzch15f3t5e39bkyjxyhksq9vfdr9 0 240025 5227171 4996326 2026-10-26T11:59:05Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), |Скасаванне = → |Скасаванне = [[17 ліпеня]] з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227171 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Гуляйпольскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Гуляйпільський район}} |Герб = Gulaipilskiy_rayon_gerb.png |Сцяг = Huliajpilskyj rayon prapor.gif |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Гуляйпольскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Гуляйпольскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Запарожская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />1 пасялковы савет<br />18 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Гуляйполэ]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1923 |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 27303 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 21,8 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1300 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Gulyaypolskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 2321800000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6145 |Паштовыя індэксы = 70200—70245 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Гуляйпольскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Гуляйпільський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Запарожская вобласць|Запарожскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Гуляйполэ]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Гуляйполе}}). Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 27303 чалавекі, плошча — 1300&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.<ref>[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX]</ref> == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 18 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размяшчаліся 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу, 2 пасёлкі сельскага тыпу і 56 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гуляйпольскі раён}} {{Запарожская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Запарожскай вобласці]] qsv78uqlp7p95j9n7lz2ktid74dj7l7 0 240026 5227230 5022889 2026-10-26T12:11:26Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), ) — адміністрацыйная адзінка → ) — былая адміністра з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227230 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Запарожскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Запорізький район}} |Герб = Coat of arms of Zaporizhzhia Raion, Ukraine.gif |Сцяг = Flag of Zaporizhzhia Raion, Ukraine.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Запарожскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Запарожскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Запарожская вобласць]] |Уключае =3 пасялковыя саветы<br />16 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Запарожжа]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1965]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 57959 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 39,4 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1460 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Zaporizkyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 2322100000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-61 |Паштовыя індэксы = 70401—70454 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Запарожскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Запорізький район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Запарожская вобласць|Запарожскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Запарожжа]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Запоріжжя}}). Утвораны ў [[1965]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 57959 чалавек, плошча — 1460&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 3 пасялковых і 16 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 3 пасёлкі гарадскога тыпу, 7 пасёлкаў сельскага тыпу і 61 сяло. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Запарожскі раён}} {{Запарожская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Запарожскай вобласці]] qbbfd1v6scovmadbwc0l2drmf0yzdzw 5227971 5227230 2026-10-27T11:17:47Z Zadorenko V 175157 5227971 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Запарожскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Запорізький район}} |Герб = Coat of arms of Zaporizhzhia Raion, Ukraine.gif |Сцяг = Flag of Zaporizhzhia Raion, Ukraine.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Запарожскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Запарожскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Запарожская вобласць]] |Уключае =3 пасялковыя саветы<br />16 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Запарожжа]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1965]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 57959 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 39,4 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1460 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Zaporizkyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 2322100000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-61 |Паштовыя індэксы = 70401—70454 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Запарожскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Запорізький район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Запарожская вобласць|Запарожскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Запарожжа]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1965]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 57959 чалавек, плошча — 1460&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 3 пасялковых і 16 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 3 пасёлкі гарадскога тыпу, 7 пасёлкаў сельскага тыпу і 61 сяло. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Запарожскі раён}} {{Запарожская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Запарожскай вобласці]] 5f29flyk9jmu419xsa1yuxx2c32kw3e 0 240028 5227434 5226853 2026-10-26T16:54:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227434 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Більмацкі раён | Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Більмацький район}} | Герб = Coat of Arms of Bilmak raion.png | Сцяг = Kujbyshev rayon(zp) prapor.gif | Шырыня герба = | Шырыня сцяга = | Апісанне герба = Герб Більмацкага раёна | Апісанне сцяга = Сцяг Більмацкага раёна | Краіна = [[Украіна]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | type = | узровень = | CoordScale = | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Запарожская вобласць]] | Уключае = 2 пасялковыя саветы<br />13 сельскіх саветаў | Сталіца = [[Більмак]] | Буйны горад = | Буйныя гарады = | Утварэнне = 1935 | Скасаванне = 2020 | Глава = | Назва главы = | Глава2 = | Назва главы2 = | Глава3 = | Назва главы3 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = [[украінская]] | Мовы = | Насельніцтва = {{падзенне}} 22712 | Год перапісу = 2015 | Працэнт ад насельніцтва = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = 18,1 | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 1300 | Працэнт ад плошчы = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Карта = Kuybyshevskyi-Zap-Raion.png | Памер карты = | Карта адміністрацыйнай адзінкі = | Памер карты аа = | Часавы пояс = {{EET}} | Абрэвіятура = | ISO = | Лічбавы ідэнтыфікатар = 2322700000 | Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар2 = | Від ідэнтыфікатара2 = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-6147 | Паштовыя індэксы = 71000—71053 | Інтэрнэт-дамен = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Заўвагі = }} '''Більмацкі раён'''<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Більмацький район}}), да [[2016]] года — '''Куйбышэўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Куйбишевський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Запарожская вобласць|Запарожскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Більмак]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Більмак}}). Утвораны ў 1935 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 22712 чалавек, плошча — 1300&nbsp;км². [[12 мая]] [[2016]] года [[Вярхоўная Рада Украіны]] ў рамках [[Дэкамунізацыя ва Украіне|дэкамунізацыі]] прыняла пастанову аб перайменаванні Куйбышэўскага раёна ў Більмацкі раён<ref>{{ПВРУ-1353-VIII}}</ref>. Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=28 лютага 2023 |url-status=dead}}</ref> == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 2 пасялковых і 13 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 38 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Більмацкі раён}} {{Запарожская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Запарожскай вобласці]] eboe1lsac53eisfxbgrv3a52aabadp0 0 240029 5227972 5207678 2026-10-27T11:18:03Z Zadorenko V 175157 5227972 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мелітопальскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Мелітопольський район}} |Герб = Coat of Arms of Melitopolsky raion in Zaporizhia oblast.png |Сцяг = Melitopolskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Мелітопальскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Мелітопальскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Запарожская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />15 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Мелітопаль]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1930]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 49937 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 28,4 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1780 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Melitopolskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 2323000000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-619 |Паштовыя індэксы = 72330—72384 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Мелітопальскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Мелітопольський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Запарожская вобласць|Запарожскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Мелітопаль]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1930]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 49937 чалавек, плошча — 1780&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 15 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 10 пасёлкаў сельскага тыпу і 56 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мелітопальскі раён}} {{Запарожская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Запарожскай вобласці]] gii4oxwefgetwr2imurovxeldspa42b 0 240033 5227973 4996527 2026-10-27T11:18:25Z Zadorenko V 175157 5227973 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Палогыўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Пологівський район}} |Герб = Polohivskiy rayon gerb.png |Сцяг = Polohivskyj rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Палогыўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Палогыўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Запарожская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />12 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Палогы]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 7 сакавіка 1923 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 40885 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 31,4 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1340 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 2324200000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6165 |Паштовыя індэксы = 70600—70661 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Палогыўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Пологівський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Запарожская вобласць|Запарожскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Палогы]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 40885 чалавек, плошча — 1340&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога і 12 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак сельскага тыпу і 36 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Палогыўскі раён}} {{Запарожская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Запарожскай вобласці]] os05v4q1gxu4lz0q6u4q10syajurupn 0 240046 5227975 5226896 2026-10-27T11:19:35Z Zadorenko V 175157 5227975 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Вэрхавынскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Верховинський район}} |Герб = Verhovynskiy rayon gerb.png |Сцяг = |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Вэрхавынскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Вэрхавынскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Івана-Франкоўская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />21 сельскі савет |Сталіца = [[Вэрхавына]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1966 |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 30523 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 23,6 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1260 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Verhovynskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 2620800000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3432 |Паштовыя індэксы = 78700—78737 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Вэрхавынскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Верховинський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Івана-Франкоўская вобласць|Івана-Франкоўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Вэрхавына]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў 1966 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 30523 чалавекі, плошча — 1260&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 21 сельскага саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 1 пасёлак сельскага тыпу і 41 сяло. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вэрхавынскі раён}} {{Івана-Франкоўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Івана-Франкоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Вэрхавынскі раён| ]] cuipd1j1gv2l04tzor7b4ok7qla47zw 0 240049 5227179 5221677 2026-10-26T12:00:32Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (2), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227179 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Далынскі раён}}{{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Далынскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Долинський район}} |Герб = |Сцяг = |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Далынскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Далынскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Івана-Франкоўская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />1 пасялковы савет<br />29 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Далына]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1940]] год |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 69906 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 55,7 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1248 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Dolynskyi-Ifr-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 2622000000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3477 |Паштовыя індэксы = 77500—77564 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Далынскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Долинський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Івана-Франкоўская вобласць|Івана-Франкоўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Далына]]<ref name="ТКП"/>. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 69906 чалавек, плошча — 1248&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 29 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу, 1 пасёлак сельскага тыпу і 41 сяло. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Далынскі раён (Івана-Франкоўская вобласць)}} {{Івана-Франкоўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Далынскі раён (Івана-Франкоўская вобласць)| ]] [[Катэгорыя:Былыя раёны Івана-Франкоўскай вобласці]] mlivoa9rx0dig69ogw51zvzgra02cl1 0 240050 5227977 4996393 2026-10-27T11:19:53Z Zadorenko V 175157 5227977 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Калушскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Калуський район}} |Герб = Coat of Arms of Kalush raion.svg |Сцяг = Flag of Kalush raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Калушскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Калушскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Івана-Франкоўская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />27 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Калуш]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1939 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 60021 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 93,5 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 647 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Kaluskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 2622800000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3472 |Паштовыя індэксы = 77300—77363 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Калушскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Калуський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Івана-Франкоўская вобласць|Івана-Франкоўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Калуш]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў 1939 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 60021 чалавек, плошча — 647&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 27 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 53 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Калушскі раён}} {{Івана-Франкоўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Івана-Франкоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Калушскі раён| ]] 4h5hn0yg68ntymjs0ryj9a58vl3d6vv 0 240051 5227978 4996390 2026-10-27T11:20:09Z Zadorenko V 175157 5227978 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Каламыйскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Коломийський район}} |Герб = Kolomyiskyi rs.gif |Сцяг = Flag of Kolomyisky raion in Ivano-Frankivsk oblast.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Каламыйскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Каламыйскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Івана-Франкоўская вобласць]] |Уключае =3 пасялковыя саветы<br />47 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Каламыя]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1939 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 100142 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 100,8 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1000 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Kolomyyskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 2623200000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3433 |Паштовыя індэксы = 78200—78294 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Каламыйскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Коломийський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Івана-Франкоўская вобласць|Івана-Франкоўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Каламыя]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў 1939 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 100142 чалавекі, плошча — 1000&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 3 пасялковых і 47 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 3 пасёлкі гарадскога тыпу, 2 пасёлкі сельскага тыпу і 78 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Каламыйскі раён}} {{Івана-Франкоўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Івана-Франкоўскай вобласці]] nw1m0kg257o8sgyfs6fz4s5dvh61ynf 0 240052 5227979 4996420 2026-10-27T11:20:27Z Zadorenko V 175157 5227979 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Косіўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Косівський район}} |Герб = Kosivskiy rayon gerb.png |Сцяг = Kosov prapor.gif |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Косіўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Косіўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Івана-Франкоўская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />2 пасялковыя саветы<br />37 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Косіў]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1939]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 88281 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 89,6 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 986 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Kosivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 2623600000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3478 |Паштовыя індэксы = 78600—78666 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Косіўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Косівський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Івана-Франкоўская вобласць|Івана-Франкоўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Косіў]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1939]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 88281 чалавек, плошча — 986&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога, 2 пасялковых і 37 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 42 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Косіўскі раён}} {{Івана-Франкоўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Івана-Франкоўскай вобласці]] ebvn8q6f1iox5sixaewhullqp9o7913 0 240057 5227980 4996496 2026-10-27T11:20:42Z Zadorenko V 175157 5227980 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Надвірнянскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Надвірнянський район}} |Герб = Nadvirnyanskiy rayon gerb.png |Сцяг = Flag of Nadvirna raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Надвірнянскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Надвірнянскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Івана-Франкоўская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />3 пасялковыя саветы<br />27 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Надвірна]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1940 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 115551 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 88,2 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1293,6 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Nadvirnyanskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 2624000000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3475 |Паштовыя індэксы = 78400—78462 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Надвірнянскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Надвірнянський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Івана-Франкоўская вобласць|Івана-Франкоўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Надвірна]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў 1940 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 115551 чалавек, плошча — 1293,6&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога, 3 пасялковых і 27 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 3 пасёлкі гарадскога тыпу, 2 пасёлкі сельскага тыпу і 41 сяло. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Надвірнянскі раён}} {{Івана-Франкоўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Івана-Франкоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Надвірнянскі раён| ]] 6f8tna7u0cqad4uvo8i7mcvjgqyn9xa 0 240064 5227223 5226851 2026-10-26T12:09:22Z Ueschar 151377 удакладненне 5227223 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Білацэркаўскі раён | Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Білоцерківський район}} | Герб = Coat_of_arms_of_Bilotserkivskyi_Raion.png | Сцяг = Flag of Bilotserkivskyi Raion.gif | Шырыня герба = | Шырыня сцяга = | Апісанне герба = Герб Білацэркаўскага раёна | Апісанне сцяга = Сцяг Білацэркаўскага раёна | Краіна = [[Украіна]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | type = | узровень = | CoordScale = | Гімн = | Статус = Былы раён | Уваходзіць у = [[Кіеўская вобласць]] | Сталіца = [[Біла Цэрква]] | Буйны горад = | Буйныя гарады = | Утварэнне = [[1930]] | Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] | Глава = | Назва главы = | Глава2 = | Назва главы2 = | Глава3 = | Назва главы3 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = [[украінская]] | Мовы = | Насельніцтва = 443 400 | Год перапісу = 2020 | Працэнт ад насельніцтва = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = 38,7 | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 1276,8 | Працэнт ад плошчы = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Памер карты = | Карта адміністрацыйнай адзінкі = | Памер карты аа = | Часавы пояс = {{EET}} | Абрэвіятура = | ISO = | Лічбавы ідэнтыфікатар = | Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар2 = | Від ідэнтыфікатара2 = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-4563 | Паштовыя індэксы = 09130—09185 | Інтэрнэт-дамен = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Заўвагі = }} '''Білацэркаўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Білоцерківський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Біла Цэрква]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Біла Церква}}). ==Гісторыя == Утвораны ў [[1930]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 48750 чалавек, плошча — 1276,8&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Білацэркаўскі раён}} {{Кіеўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Кіеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Білацэркаўскі раён| ]] 47eoczh4999ero5sftsdcwhy3lt07vb 5227421 5227223 2026-10-26T16:48:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227421 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Білацэркаўскі раён | Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Білоцерківський район}} | Герб = Coat_of_arms_of_Bilotserkivskyi_Raion.png | Сцяг = Flag of Bilotserkivskyi Raion.gif | Шырыня герба = | Шырыня сцяга = | Апісанне герба = Герб Білацэркаўскага раёна | Апісанне сцяга = Сцяг Білацэркаўскага раёна | Краіна = [[Украіна]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | type = | узровень = | CoordScale = | Гімн = | Статус = Былы раён | Уваходзіць у = [[Кіеўская вобласць]] | Сталіца = [[Біла Цэрква]] | Буйны горад = | Буйныя гарады = | Утварэнне = [[1930]] | Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] | Глава = | Назва главы = | Глава2 = | Назва главы2 = | Глава3 = | Назва главы3 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = [[украінская]] | Мовы = | Насельніцтва = 443 400 | Год перапісу = 2020 | Працэнт ад насельніцтва = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = 38,7 | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 1276,8 | Працэнт ад плошчы = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Памер карты = | Карта адміністрацыйнай адзінкі = | Памер карты аа = | Часавы пояс = {{EET}} | Абрэвіятура = | ISO = | Лічбавы ідэнтыфікатар = | Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар2 = | Від ідэнтыфікатара2 = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-4563 | Паштовыя індэксы = 09130—09185 | Інтэрнэт-дамен = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Заўвагі = }} '''Білацэркаўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Білоцерківський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Біла Цэрква]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Біла Церква}}). ==Гісторыя == Утвораны ў [[1930]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 48750 чалавек, плошча — 1276,8&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=26 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Білацэркаўскі раён}} {{Кіеўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Кіеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Білацэркаўскі раён| ]] exikj39ud2bluam93k15myfqj7l3zrp 5227981 5227421 2026-10-27T11:20:58Z Zadorenko V 175157 5227981 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Білацэркаўскі раён | Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Білоцерківський район}} | Герб = Coat_of_arms_of_Bilotserkivskyi_Raion.png | Сцяг = Flag of Bilotserkivskyi Raion.gif | Шырыня герба = | Шырыня сцяга = | Апісанне герба = Герб Білацэркаўскага раёна | Апісанне сцяга = Сцяг Білацэркаўскага раёна | Краіна = [[Украіна]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | type = | узровень = | CoordScale = | Гімн = | Статус = Былы раён | Уваходзіць у = [[Кіеўская вобласць]] | Сталіца = [[Біла Цэрква]] | Буйны горад = | Буйныя гарады = | Утварэнне = [[1930]] | Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] | Глава = | Назва главы = | Глава2 = | Назва главы2 = | Глава3 = | Назва главы3 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = [[украінская]] | Мовы = | Насельніцтва = 443 400 | Год перапісу = 2020 | Працэнт ад насельніцтва = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = 38,7 | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 1276,8 | Працэнт ад плошчы = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Памер карты = | Карта адміністрацыйнай адзінкі = | Памер карты аа = | Часавы пояс = {{EET}} | Абрэвіятура = | ISO = | Лічбавы ідэнтыфікатар = | Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар2 = | Від ідэнтыфікатара2 = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-4563 | Паштовыя індэксы = 09130—09185 | Інтэрнэт-дамен = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Заўвагі = }} '''Білацэркаўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Білоцерківський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Біла Цэрква]]<ref name="ТКП"/>. ==Гісторыя == Утвораны ў [[1930]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 48750 чалавек, плошча — 1276,8&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=26 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Білацэркаўскі раён}} {{Кіеўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Кіеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Білацэркаўскі раён| ]] 5ik7z0cq0ud0czuejglnt91qh447t4t 0 240066 5227982 5226611 2026-10-27T11:21:12Z Zadorenko V 175157 5227982 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Барыспальскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Бориспільський район}} |Герб = Borispilskiy rayon gerb.png |Сцяг = Borispilskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Барыспальскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Барыспальскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Кіеўская вобласць]] |Уключае =3 гарадскіх грамады<br/>8 вясковых грамад |Сталіца = [[Барыспаль]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 203 700 |Год перапісу = 2020 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 35,3 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1485 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Borispolskiy rayon 2020.jpg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 3220800000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4495 |Паштовыя індэксы = 08319—08371 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Барыспальскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Бориспільський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Барыспаль]]<ref name="ТКП"/>. == Гісторыя == Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 53191 чалавек, плошча — 1485&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=23 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. 17 ліпеня [[2020]] года ў выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы раён быў узбуйнены. Да ўзбуйнення тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 20 сельскіх саветаў, у якіх было 43 вёскі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Барыспальскі раён}} {{Кіеўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Кіеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Барыспальскі раён| ]] rblixxp11kriq54brmvadx12pydu2cx 0 240067 5227983 5226995 2026-10-27T11:21:27Z Zadorenko V 175157 5227983 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Браварскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Броварський район}} |Герб = Brovarskiy rayon gerb.png |Сцяг = Brovarskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Браварскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Браварскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Кіеўская вобласць]] |Уключае =2 гарадскіх грамады<br />5 пасялковых грамад<br />1 вясковая грамада |Сталіца = [[Бравары]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = 240 700 |Год перапісу = 2020 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 57,2 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1198 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Brovarskiy rayon 2020.jpg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 3221200000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4594 |Паштовыя індэксы = 07410—07455 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Браварскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Броварський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Бравары]]<ref name="ТКП"/>. == Гісторыя == Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 68339 чалавек, плошча — 1198&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=23 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. 17 ліпеня 2020 года ў выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы раён быў узбуйнены. Да ўзбуйнення тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 3 пасялковых і 23 сельскіх саветаў, у якіх было 3 пасёлкі гарадскога тыпу і 42 вёскі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Браварскі раён (ад 2020)}} {{Кіеўская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Кіеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Браварскі раён| ]] in14x4pak6nhz1ddvuim52bfou3r2qg 0 240069 5227985 5226875 2026-10-27T11:22:22Z Zadorenko V 175157 5227985 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Вышгарадскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Вишгородський район}} |Герб = Вишгородський район-герб.png |Сцяг = Flag of Vyshhorod Raion, Kyiv Oblast.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Вышгарадскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Вышгарадскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Кіеўская вобласць]] |Уключае = 2 гарадскіх грамады<br />3 пасялковах грамады<br />2 вясковая грамады |Сталіца = [[Вышгарад]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[12 красавіка]] [[1973]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = 130 100 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 35,3 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Vyshgorodskiy rayon 2020.jpg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 3221800000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4496 |Паштовыя індэксы = 07300—07372 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Вышгарадскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Вишгородський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Вышгарад]]<ref name="ТКП"/>. == Гісторыя == Утвораны [[12 красавіка]] [[1973]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 73172 чалавекі, плошча — 2031&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. [[17 ліпеня]] [[2020]] года ў выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы раён быў узбуйнены. Да ўзбуйнення тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 28 сельскіх саветаў, у якіх было 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу і 55 вёсак == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вышгарадскі раён}} {{Кіеўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Кіеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Вышгарадскі раён| ]] pmz41yn870dm59vjg2lnghrp08mezzl 0 240072 5227252 4996366 2026-10-26T12:29:05Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227252 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Згурыўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Згурівський район}} |Герб = Zghurivskiy rayon gerb.png |Сцяг = Zhur-rajon2.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Згурыўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Згурыўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Кіеўская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />20 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Згурыўка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[25 верасня]] [[1986]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 17171 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 23,3 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 763,08 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Zgurivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 3221900000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4570 |Паштовыя індэксы = 07600—07653 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Згурыўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Згурівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Згурыўка]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Згурівка}}). == Гісторыя == Утвораны [[25 верасня]] [[1986]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 17171 чалавек, плошча — 763,08&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. === Адміністрацыйны падзел === Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 20 сельскіх саветаў. === Населеныя пункты === На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 40 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты Згурыўскага раёна}} {{Кіеўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Кіеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Згурыўскі раён| ]] 5j7csjf71ol7w0wb0nij8nwune6snde 0 240074 5227844 4996384 2026-10-27T09:13:46Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), йна складаецца з → йна складалася з, раёна размешча з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227844 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Кагарлыцкі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Кагарлицький район}} |Герб = COA of Kaharlyk Raion.png |Сцяг = Flag of Kaharlyk raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Кагарлыцкага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Кагарлыцкага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Кіеўская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />30 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Кагарлык]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[25 верасня]] [[1986]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = |Год перапісу = |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 37,3 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 926 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Kagarlytskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 3222200000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4573 |Паштовыя індэксы = 09200—09264 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Кагарлыцкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Кагарлицький район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Кагарлык]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Кагарлик}}), плошча — 926 км². == Гісторыя == Створаны [[25 верасня]] [[1986]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|01|2019|1}} года складала 32814 чалавек. Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. === Адміністрацыйны падзел === Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога і 30 сельскіх саветаў. === Населеныя пункты === На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння і 49 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты Кагарлыцкага раёна}} {{Кіеўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Кіеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Кагарлыцкі раён| ]] 396hbzky9t382uth64327hv7aizhiyf 0 240078 5227649 5224895 2026-10-26T20:37:21Z Zadorenko V 175157 5227649 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Абухіўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Обухівський район}} |Герб = Coat of Arms of Obukhiv Raion.svg |Сцяг = Flag of Obukhiv Raion.svg |Апісанне герба = Герб Абухіўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Абухіўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Кіеўская вобласць]] |Уключае = 7 гарадскіх грамад<br />1 пасялковая грамада<br />1 вясковая грамада |Сталіца = [[Абухіў]] |Утварэнне = [[15 снежня]] [[1966]] |Мова = [[украінская]] |Насельніцтва = {{рост}} 229 800 |Год перапісу = 2020 |Шчыльнасць = 46 |Плошча = 773 |Карта = Obukhovskiy rayon 2020.jpg |Часавы пояс = {{EET}} |Лічбавы ідэнтыфікатар = 3223100000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Тэлефонны код = +380-4572 |Паштовыя індэксы = 08700—08753 }} '''Абухаўскі раён''', або '''Абухіўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Обухівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Абухіў]]<ref name="ТКП"/> ({{lang-uk|Обухів}}). == Гісторыя == Утвораны [[15 снежня]] [[1966]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 35868 чалавек, плошча — 773&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-20#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. 17 ліпеня 2020 года ў выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы раён быў узбуйнены. Да ўзбуйнення тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 2 гарадскіх, 1 пасялковага і 22 сельскіх саветаў, у якіх было 1 пасёлак і 43 вёсак. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Абухіўскі раён}} {{Кіеўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Кіеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Абухіўскі раён| ]] hmpj8lymmje4gqnw4wgf1ub6ex0w4l5 5227650 5227649 2026-10-26T20:37:31Z Zadorenko V 175157 5227650 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Абухіўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Обухівський район}} |Герб = Coat of Arms of Obukhiv Raion.svg |Сцяг = Flag of Obukhiv Raion.svg |Апісанне герба = Герб Абухіўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Абухіўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Кіеўская вобласць]] |Уключае = 7 гарадскіх грамад<br />1 пасялковая грамада<br />1 вясковая грамада |Сталіца = [[Абухіў]] |Утварэнне = [[15 снежня]] [[1966]] |Мова = [[украінская]] |Насельніцтва = {{рост}} 229 800 |Год перапісу = 2020 |Шчыльнасць = 46 |Плошча = 773 |Карта = Obukhovskiy rayon 2020.jpg |Часавы пояс = {{EET}} |Лічбавы ідэнтыфікатар = 3223100000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Тэлефонны код = +380-4572 |Паштовыя індэксы = 08700—08753 }} '''Абухаўскі раён''', або '''Абухіўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Обухівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Абухіў]]<ref name="ТКП"/>. == Гісторыя == Утвораны [[15 снежня]] [[1966]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 35868 чалавек, плошча — 773&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-20#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. 17 ліпеня 2020 года ў выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы раён быў узбуйнены. Да ўзбуйнення тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 2 гарадскіх, 1 пасялковага і 22 сельскіх саветаў, у якіх было 1 пасёлак і 43 вёсак. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Абухіўскі раён}} {{Кіеўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Кіеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Абухіўскі раён| ]] 0eknkurjuyjb4xm71zim46jn5jac8hd 0 240094 5227990 5226963 2026-10-27T11:23:04Z Zadorenko V 175157 5227990 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Галаваніўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Голованівський район}} |Герб = Golovanivskiy rayon gerb.png |Сцяг = Golovanivskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Галаваніўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Галаваніўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Кіраваградская вобласць]] |Уключае =2 пасялковыя саветы<br />22 сельскія саветы |Сталіца = [[Галаваніўск]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 31110 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 32,7 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 992 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Holovanivskyj-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 3521400000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5252 |Паштовыя індэксы = 26500—26555 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Галаваніўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Голованівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Кіраваградская вобласць|Кіраваградскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Галаваніўск]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 31110 чалавек, плошча — 992&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 2 пасялковых і 22 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 45 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Галаваніўскі раён}} {{Кіраваградская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Кіраваградскай вобласці]] [[Катэгорыя:Галаваніўскі раён| ]] tbkvy97edm0qkr2y6zkfjokmc7uv1kb 0 240095 5227176 4996336 2026-10-26T12:00:15Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), ) — адміністрацыйная адзінка → ) — былая адміністра з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227176 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Добравэлычкіўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Добровеличківський район}} |Герб = Coat of Arms of Dobrovelychkivskiy Raion in Kirovohrad Oblast.png |Сцяг = Flag of Dobrovelychkivskiy raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Добравэлычкіўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Добравэлычкіўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Кіраваградская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />1 пасялковы савет<br />17 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Добравэлычкіўка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 34011 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 27,3 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1297 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Dobrovelychkivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 3521700000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5253 |Паштовыя індэксы = 27000 — 27043 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Добравэлычкіўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Добровеличківський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Кіраваградская вобласць|Кіраваградскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Добравэлычкіўка]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Добровеличківка}}). Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 34011 чалавек, плошча — 1297&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 17 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу і 61 сяло. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Добравэлычкіўскі раён}} {{Кіраваградская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Кіраваградскай вобласці]] s8anbv0edst3hsit3b1uhcd63yu1au0 0 240096 5227180 5221678 2026-10-26T12:00:36Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (2), ) — адміністрацыйная адзінка → ) — былая адміністра з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227180 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Далынскі раён}}{{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Далынскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Долинський район}} |Герб = Dolynskiy kr rayon gerb.png |Сцяг = Dolynskiy kr rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Далынскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Далынскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Кіраваградская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />1 пасялковы савет<br />17 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Далынска]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1923 |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 34370 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 29,6 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1200 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Dolynskyi-Krv-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 3521900000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5234 |Паштовыя індэксы = 28500—28545 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Далынскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Долинський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Кіраваградская вобласць|Кіраваградскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Далынска]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 34370 чалавек, плошча — 1200&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 17 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу, 1 пасёлак сельскага тыпу і 46 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Далынскі раён (Кіраваградская вобласць)}} {{Кіраваградская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Далынскі раён (Кіраваградская вобласць)|*]] [[Катэгорыя:Былыя раёны Кіраваградскай вобласці]] 174nv8zlxaddh0qtdrugvxkcgj0m2n5 0 240098 5227255 4996370 2026-10-26T12:30:16Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), ) — адміністрацыйная адзінка → ) — былая адміністра з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227255 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Знам'янскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Знам'янський район}} |Герб = Coat of Arms of Znamyanskiy Raion in Kirovohrad Oblast.png |Сцяг = Flag of Znamyanskiy Raion in Kirovohrad Oblast.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Знам'янскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Знам'янскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Кіраваградская вобласць]] |Уключае =13 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Знам’янка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1923 |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 23424 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 18,1 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1334 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Znamyanskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 3522200000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5233 |Паштовыя індэксы = 27400 — 27454 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Знам'янскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Знам'янський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Кіраваградская вобласць|Кіраваградскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Знам’янка]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Знам'янка}}). Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 23424 чалавекі, плошча — 1334&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 13 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны пасёлкаў сельскага тыпу і 45 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Знам’янскі раён}} {{Кіраваградская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Знам’янскі раён|*]] [[Катэгорыя:Былыя раёны Кіраваградскай вобласці]] q3e5hoezxsk696a3n20r7g80mna3yc5 0 240099 5227991 5205837 2026-10-27T11:23:35Z Zadorenko V 175157 5227991 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крапіўніцкі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Кропивницький район}} |Герб = Kropyvnytskyi Raion gerb.png |Сцяг = Flag of Kirovohrad raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Крапіўніцкага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Крапіўніцкага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Кіраваградская вобласць]] |Уключае = 30 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Крапіўніцкі]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1923 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 37081 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 23,4 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1600 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Kirovogradskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 3522500000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-522 |Паштовыя індэксы = 27601—27657 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Крапіўніцкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Кропивницький район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Кіраваградская вобласць|Кіраваградскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Крапіўніцкі]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 37081 чалавек, плошча — 1600&nbsp;км². == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 30 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак сельскага тыпу і 74 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Крапіўніцкі раён}} {{Кіраваградская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Кіраваградскай вобласці]] 6lb26ofkzldjit9rbppwas0xusfv2mj 0 240111 5227988 5205412 2026-10-27T11:22:47Z Zadorenko V 175157 5227988 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Фастаўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Фастівський район}} |Герб = Fastivskiy rayon gerb.png |Сцяг = Fastivskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Фастаўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Фастаўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Кіеўская вобласць]] |Уключае =2 гарадскія грамады<br />4 пасялковыя грамады<br />3 вясковыя грамады |Сталіца = [[Фастаў]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[7 сакавіка]] [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = 180 900 |Год перапісу = 2020 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 35,1 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 896,25 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Fastovskiy rayon 2020.jpg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 3224900000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4465 |Паштовыя індэксы = 08510—08556 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Фастаўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Фастівський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Фастаў]]<ref name="ТКП"/>. == Гісторыя == Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 30889 чалавек, плошча — 896,25&nbsp;км². [[17 ліпеня]] [[2020]] года ў выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы раён быў узбуйнены. Да ўзбуйнення тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 2 пасялковых і 23 сельскіх саветаў, у якіх было 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 1 пасёлак сельскага тыпу і 45 вёсак. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Фастаўскі раён}} {{Кіеўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Кіеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Фастаўскі раён| ]] 3x55blo6hr4bujaqkzs5sw30n8mcjyy 0 240113 5227413 5226819 2026-10-26T16:48:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227413 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Білаводскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Біловодський район}} |Герб = Bilovodskiy rayon gerb.png |Сцяг = Bilovodskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Білаводскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Білаводскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Луганская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />13 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Білаводск]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 24 160 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 15,3 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1597 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Bilovodskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 4420600000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6466 |Паштовыя індэксы = 92800—92835 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Білаводскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Біловодський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Білаводск]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Біловодськ}}). Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|01|2015|1}} года складала 24 160 чалавек, плошча — 1597&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=4 сакавіка 2023|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 13 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 32 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Білаводскі раён}} {{Луганская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Луганскай вобласці]] q0d89bmdvob0pbf9ur505i3fds9ygvx 0 240114 5227419 5226838 2026-10-26T16:48:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227419 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Білакуракынскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Білокуракинський район}} |Герб =Bilokurakynskii rayon coa.png |Сцяг = Flag of Bilokurakyne Raion in Luhansk Oblast.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Білакуракынскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Білакуракынскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Луганская вобласць]] |Уключае =2 пасялковыя саветы<br />13 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Білакуракынэ]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 19 386 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 13,9 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1436 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Bilokurakinskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 4420900000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6462 |Паштовыя індэксы = 92200—92253 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Білакуракынскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Білокуракинський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Білакуракынэ]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Білокуракине}}). Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|01|2015|1}} года складала 19 386 чалавек, плошча — 1436&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=6 сакавіка 2023|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 2 пасялковых і 13 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 1 пасёлак сельскага тыпу і 49 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Білакуракынскі раён}} {{Луганская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Луганскай вобласці]] 5gib86vyrm0i1k4cx7m8g0nz44ynfv2 0 240123 5227996 4996583 2026-10-27T11:24:29Z Zadorenko V 175157 5227996 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сватаўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Сватівський район}} |Герб = Coat of Arms of Svativskiy raion.png |Сцяг = Flag of Svativskiy raion.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Сватаўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Сватаўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Луганская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />1 пасялковы савет<br />17 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Сватавэ]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 36 311 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 21,7 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1740 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Svatovskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 4424000000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6471 |Паштовыя індэксы = 92600—92655 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Сватаўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Сватівський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Сватавэ]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|01|2015|1}} года складае 36 311 чалавек, плошча — 1740&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 17 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу, 4 пасёлкі сельскага тыпу і 54 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Сватаўскі раён}} {{Луганская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Луганскай вобласці]] dgwb3d3wfg5osjeq3kq5ir21ocw1d3g 0 240124 5227182 4841459 2026-10-26T12:00:57Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), ) — адміністрацыйная адзінка → ) — былая адміністра з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227182 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Даўжанскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Довжанський район}} |Герб = |Сцяг = |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Даўжанскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Даўжанскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Луганская вобласць]] |Уключае = |Сталіца = [[Даўжанск]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[2020]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 207 700 |Год перапісу = 2020 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 2139 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Dovzhansk Rayon 2020.svg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 4424200000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6434 |Паштовыя індэксы = 94820—94871 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Даўжанскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Довжанський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Даўжанск]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Довжанськ}}). Утвораны ў [[2020]] годзе. Насельніцтва раёна на 1 студзеня 2021 года складала 207 700 чалавек, плошча — 2139&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Луганская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Луганскай вобласці]] qfj0ilbqy7sfg6j6m86c2xe8ni9fix1 5227994 5227182 2026-10-27T11:24:09Z Zadorenko V 175157 5227994 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Даўжанскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Довжанський район}} |Герб = |Сцяг = |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Даўжанскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Даўжанскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Луганская вобласць]] |Уключае = |Сталіца = [[Даўжанск]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[2020]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 207 700 |Год перапісу = 2020 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 2139 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Dovzhansk Rayon 2020.svg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 4424200000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6434 |Паштовыя індэксы = 94820—94871 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Даўжанскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Довжанський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Даўжанск]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[2020]] годзе. Насельніцтва раёна на 1 студзеня 2021 года складала 207 700 чалавек, плошча — 2139&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Луганская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Луганскай вобласці]] ein6cd8gzthm1s7bg29xfe6ohie3725 0 240127 5227997 4841458 2026-10-27T11:24:47Z Zadorenko V 175157 5227997 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Старабільскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Старобільський район}} |Герб = Coat of Arms of Starobilskiy Raion in Luhansk Oblast.jpg |Сцяг = Starobilskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Старабільскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Старабільскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Луганская вобласць]] |Уключае = |Сталіца = [[Старабільск]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[2020]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 126 010 |Год перапісу = 2020 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 6930,6 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Starobelsk Rayon 2020.svg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 4425100000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6461 |Паштовыя індэксы = 92700—92764 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Старабільскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Старобільський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Старабільск]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[2020]] годзе шляхам аб’яднання [[Білаводскі раён|Білаводскага]], [[Маркіўскі раён|Маркіўскага]], [[Мілаўскі раён|Мілаўскага]], [[Навапскоўскі раён|Навапскоўскага]] і [[Старабільскі раён (1923—2020)|Старабільскага]] раёнаў. Насельніцтва раёна на 1 студзеня 2021 года года складае 126&nbsp;010 чалавек, плошча — 6930,6&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Луганская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Луганскай вобласці]] nape5b12byzdxydo26eo48jmfd9dudn 0 240145 5227377 5225004 2026-10-26T15:01:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227377 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Бэрэзанскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Березанський район}} |Герб = Coat of Arms of Berezhanskiy Raion in Mykolaiv Oblast.gif |Сцяг = Flag of Berezanka raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Бэрэзанскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Бэрэзанскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Мікалаеўская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />16 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Бэрэзанка (Мікалаеўская вобласць)|Бэрэзанка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1966]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 23728 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 17,3 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1378 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Berezanskyi-raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 4820900000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5153 |Паштовыя індэксы = 57400—57464 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Бэрэзанскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Березанський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Мікалаеўская вобласць|Мікалаеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Бэрэзанка (Мікалаеўская вобласць)|Бэрэзанка]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Березанка}}). Утвораны ў [[1966]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|05|2015|1}} года складала 23728 чалавек, плошча — 1378&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=23 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 16 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 4 пасёлкі сельскага тыпу і 45 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бэрэзанскі раён}} {{Мікалаеўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Мікалаеўскай вобласці]] mcclkbj8b0j4t128dvnb6xxvcnba2oq 0 240146 5227378 5226815 2026-10-26T15:01:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227378 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Бэрэзнэгувацкі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Березнегуватський район}} |Герб = Coat of Arms of Bereznehuvatskiy Raion in Mykolaiv Oblast.png |Сцяг = Прапор Березнегуватського району.gif |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Бэрэзнэгувацкага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Бэрэзнэгувацкага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Мікалаеўская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />14 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Бэрэзнэгуватэ]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1923 |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 20689 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 16,7 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1263 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Berezneguvatskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 4821100000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5168 |Паштовыя індэксы = 56200—56254 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Бэрэзнэгувацкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Березнегуватський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Мікалаеўская вобласць|Мікалаеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Бэрэзнэгуватэ]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Березнегувате}}). Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|05|2015|1}} года складала 20689 чалавек, плошча — 1263&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=26 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 14 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 2 пасёлкі сельскага тыпу і 41 сяло. == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Аляксандравіч Смалянскі]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бэрэзнэгувацкі раён}} {{Мікалаеўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Бэрэзнэгувацкі раён| ]] gxekuhihxv42un5ybz8yb8hacbvrlhj 0 240149 5227575 5226855 2026-10-26T19:45:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227575 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Вазнэсэнскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Вознесенський район}} |Герб = Voznesenskiy rayon gerb.png |Сцяг = Flag of Voznesenskiy Raion in Mykolaiv Oblast.gif |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Вазнэсэнскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Вазнэсэнскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Мікалаеўская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />16 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Вазнэсэнск]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1923 |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 31116 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 22,6 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1391 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Voznesenskyi-Myk-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 4822000000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5134 |Паштовыя індэксы = 56519—56576 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Вазнэсэнскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Вознесенський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Мікалаеўская вобласць|Мікалаеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Вазнэсэнск]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Вознесенськ}}). Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|05|2015|1}} года складала 31116 чалавек, плошча — 1391&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=26 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 16 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 4 пасёлкі сельскага тыпу і 42 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вазнэсэнскі раён}} {{Мікалаеўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Мікалаеўскай вобласці]] f61ggygrp9k59imn2thdoacbcqbmtvb 0 240150 5227181 4996333 2026-10-26T12:00:40Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), ) — адміністрацыйная адзінка → ) — былая адміністра з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227181 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Даманіўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Доманівський район}} |Герб = Coat of Arms of Domanivskiy Raion in Mykolaiv Oblast.gif |Сцяг = Domanivskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Даманіўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Даманіўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Мікалаеўская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />13 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Даманіўка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1924]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 25686 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 17,9 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1458 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Domanivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 4822700000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5152 |Паштовыя індэксы = 56400—56470 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Даманіўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Доманівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Мікалаеўская вобласць|Мікалаеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Даманіўка]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Доманівка}}). Утвораны ў [[1924]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|05|2015|1}} года складала 25686 чалавек, плошча — 1458&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 13 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 61 сяло. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Даманіўскі раён}} {{Мікалаеўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Мікалаеўскай вобласці]] 9t6wvx6ofqisg5d00enrr1u7ki7ncq7 0 240151 5227208 4996348 2026-10-26T12:06:20Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), ) — адміністрацыйная адзінка → ) — былая адміністра з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227208 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Еланэцкі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Єланецький район}} |Герб = Elanec_rayon_gerb.png |Сцяг = Flag of Yelaneczkiy Raion in Mykolaiv Oblast.gif |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Еланэцкага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Еланэцкага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Мікалаеўская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />11 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Еланэць]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1926]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 15681 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 15,7 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1017 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Novobuzkyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 4823000000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5159 |Паштовыя індэксы = 55500—55560 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Еланэцкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Єланецький район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Мікалаеўская вобласць|Мікалаеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Еланэць]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Єланець}}). Утвораны ў [[1926]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|05|2015|1}} года складала 15681 чалавек, плошча — 1017&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 11 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 36 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Еланэцкі раён}} {{Мікалаеўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Мікалаеўскай вобласці]] obepn7jw5dryb2b73hjtvvk51zqbqej 0 240156 5228003 4996476 2026-10-27T11:26:18Z Zadorenko V 175157 5228003 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мікалаеўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Миколаївський район}} |Герб = Nikolaew rayon gerb.gif |Сцяг = Nikolaew rayon prapor.gif |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Мікалаеўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Мікалаеўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Мікалаеўская вобласць]] |Уключае = 1 пасялковы савет<br />17 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеў]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[7 сакавіка]] [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 30399 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 21,8 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1429 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Mykolayivskyi-Myl-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 4824200000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-512 |Паштовыя індэксы = 57101—57171 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Мікалаеўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Миколаївський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Мікалаеўская вобласць|Мікалаеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеў]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|05|2015|1}} года складае 30399 чалавек, плошча — 1429&nbsp;км². == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 17 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 10 пасёлкаў сельскага тыпу і 41 сяло. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мікалаеўскі раён}} {{Мікалаеўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Мікалаеўскі раён|*]] [[Катэгорыя:Раёны Мікалаеўскай вобласці]] qel4hgpw3ozsoij44t8e73ec9yt4jy2 0 240162 5227910 5226866 2026-10-27T10:35:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227910 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Врадзііўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Врадіївський район}} |Герб = Coat of Arms of Vradiivskiy Raion in Mykolaiv Oblast.gif |Сцяг = Flag of Vradiyivka raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Врадзііўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Врадзііўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Мікалаеўская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />11 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Врадзііўка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1967]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 18025 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 22,5 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 811 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Vradiyivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 4822300000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5135 |Паштовыя індэксы = 56300—56341 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Врадзііўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Врадіївський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Мікалаеўская вобласць|Мікалаеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Врадзііўка]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Врадіївка}}). Утвораны ў [[1967]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|05|2015|1}} года складала 18025 чалавек, плошча — 811&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=26 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 11 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 36 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Врадзііўскі раён}} {{Мікалаеўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Мікалаеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Врадзііўскі раён| ]] h67yre20evc5c13vyywa9dtsw0e2s7x 0 240166 5227383 5226817 2026-10-26T15:01:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227383 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Бэрэзіўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Березівський район}} |Герб = Bereziwskiy rayon coat.png |Сцяг = Berezivka Raion Flag.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Бэрэзіўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Бэрэзіўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Адэская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />1 пасялковы савет<br />18 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Бэрэзіўка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 33852 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 20,7 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1637 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Berezivskyi-Ode-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5121200000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4856 |Паштовыя індэксы = 67300—67362 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Бэрэзіўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Березівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Адэская вобласць|Адэскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Бэрэзіўка]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Березівка}}). Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 33852 чалавекі, плошча — 1637&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=26 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 18 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу і 63 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бэрэзіўскі раён}} {{Адэская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Бэрэзіўскі раён| ]] oo919iw51iih1bjjj5cqk6n7e825s30 0 240167 5227423 5226852 2026-10-26T16:49:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227423 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Білгарад-Дністроўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Білгород-Дністровський район}} |Герб = Coat of Arms of Bilhorod-Dnistrovskiy Raion in Odesa Oblast.png |Сцяг = Bilhorod-Dnistrovskiy Raion prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Білгарад-Дністроўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Білгарад-Дністроўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Адэская вобласць]] |Уключае =27 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Білгарад-Дністроўскы]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1957]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 60865 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 32,6 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1852 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = BilgorodDnistrovskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5120800000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4849 |Паштовыя індэксы = 67720—67798 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Білгарад-Дністроўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Білгород-Дністровський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Адэская вобласць|Адэскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Білгарад-Дністроўскы]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Білгород-Дністровський}}). Утвораны ў [[1957]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 60865 чалавек, плошча — 1852&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=26 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 27 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 2 пасёлкі сельскага тыпу і 55 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Білгарад-Дністроўскі раён}} {{Адэская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Білгарад-Дністроўскі раён| ]] 6c72omqf2qc1qefpqbwouj6ju24uyx0 0 240168 5227439 5226854 2026-10-26T16:55:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227439 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Біляіўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Біляївський район}} |Герб = Bilaivskiy raion herb.png |Сцяг = Biliayivka Raion Flag.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Біляіўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Біляіўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Адэская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />1 пасялковы савет<br />20 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Біляіўка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 94487 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 62,3 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1496 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Bilyayivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5121000000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4852 |Паштовыя індэксы = 67600—67672 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Біляіўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Біляївський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Адэская вобласць|Адэскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Біляіўка]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Біляївка}}). Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 94487 чалавек, плошча — 1496&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=26 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 20 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу, 6 пасёлкаў сельскага тыпу і 42 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Біляіўскі раён}} {{Адэская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Біляіўскі раён| ]] mi13vj0ps61qzcxo4ji30hv1qinjvog 0 240190 5227234 4996360 2026-10-26T12:12:12Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (4), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227234 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Захарыўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Захарівський район}} |Герб = Zakharivka Raion COA.png |Сцяг = Zakharivka Raion Flag.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Захарыўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Захарыўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Адэская вобласць]] |Уключае =2 пасялковыя саветы<br />11 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Захарыўка (Адэская вобласць)|Захарыўка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 20341 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 21,1 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 956 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Zakharivka Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5125200000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4860 |Паштовыя індэксы = 66700—66744 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Захарыўскі раён'''<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Захарівський район}}), да [[2016]] года — '''Фрунзіўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Фрунзівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Адэская вобласць|Адэскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Захарыўка (Адэская вобласць)|Захарыўка]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Захарівка}}). Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 20341 чалавек, плошча — 956&nbsp;км². [[19 мая]] [[2016]] года [[Вярхоўная Рада Украіны]] ў рамках [[Дэкамунізацыя ва Украіне|дэкамунізацыі]] прыняла пастанову аб перайменаванні Фрунзіўскага раёна ў Захарыўскі раён<ref>{{ПВРУ-1377-VIII}}</ref>. Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 2 пасялковых і 11 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 51 сяло. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Захарыўскі раён}} {{Адэская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Захарыўскі раён| ]] 3lf5fujts89z671pmw0kkcdb3wyrihp 0 240198 5227199 4996344 2026-10-26T12:03:18Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227199 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Дыканьскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Диканський район}} |Герб = Герб Диканського району.svg |Сцяг = Flag of Dykanka raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Дыканьскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Дыканьскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Палтаўская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />12 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Дыканька]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 7 сакавіка 1923 |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 19170 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 27,8 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 700 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Dykanskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5321000000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5351 |Паштовыя індэксы = 38500—38543 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Дыканьскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Диканський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Палтаўская вобласць|Палтаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Дыканька]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Диканька}}). Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 19170 чалавек, плошча — 700&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 12 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 58 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дыканьскі раён}} {{Палтаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Палтаўскай вобласці]] ggcm65lnbov49q1itvumj290zcxay32 0 240199 5227842 4996368 2026-10-27T09:12:58Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227842 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Зінькіўскі раён | Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Зіньківський район}} | Герб = Zinkivetskiy rayon gerb.png | Сцяг = Zinkivetskiy rayon prapor.png | Шырыня герба = | Шырыня сцяга = | Апісанне герба = Герб Зінькіўскага раёна | Апісанне сцяга = Сцяг Зінькіўскага раёна | Краіна = [[Украіна]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | type = | узровень = | CoordScale = | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Палтаўская вобласць]] | Уключае = 1 гарадскі савет<br />1 пасялковы савет<br />22 сельскія саветы | Сталіца = [[Зінькіў]] | Буйны горад = | Буйныя гарады = | Утварэнне = 1923 | Скасаванне = 17 ліпеня 2020 года | Глава = | Назва главы = | Глава2 = | Назва главы2 = | Глава3 = | Назва главы3 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = [[украінская]] | Мовы = | Насельніцтва = {{падзенне}} 34988 | Год перапісу = 2015 | Працэнт ад насельніцтва = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = 26,7 | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 1360 | Працэнт ад плошчы = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Карта = Zinkivskyi-Raion.png | Памер карты = | Карта адміністрацыйнай адзінкі = | Памер карты аа = | Часавы пояс = {{EET}} | Абрэвіятура = | ISO = | Лічбавы ідэнтыфікатар = 5321300000 | Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар2 = | Від ідэнтыфікатара2 = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-5353 | Паштовыя індэксы = 38100—38165 | Інтэрнэт-дамен = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Заўвагі = }} '''Зінькіўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Зіньківський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Палтаўская вобласць|Палтаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Зінькіў]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Зіньків}}). Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 34988 чалавек, плошча — 1360&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 22 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу і 113 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Зінькіўскі раён}} {{Палтаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Палтаўскай вобласці]] 1zga1ehmkml2dpahzmtwdu3jyeesr3k 0 240201 5227843 4996383 2026-10-27T09:13:05Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227843 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Кабэляцкі раён | Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Кобеляцький район}} | Герб = Coat of Arms of Kobeliatskiy Raion in Poltava Oblast.png | Сцяг = Flag_of_Kobelak.png | Шырыня герба = | Шырыня сцяга = | Апісанне герба = Герб Кабэляцкага раёна | Апісанне сцяга = Сцяг Кабэляцкага раёна | Краіна = [[Украіна]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | type = | узровень = | CoordScale = | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Палтаўская вобласць]] | Уключае = 1 гарадскі савет<br />1 пасялковы савет<br />26 сельскіх саветаў | Сталіца = [[Кабэлякы]] | Буйны горад = | Буйныя гарады = | Утварэнне = [[1923]] | Скасаванне = 17 ліпеня 2020 | Глава = | Назва главы = | Глава2 = | Назва главы2 = | Глава3 = | Назва главы3 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = [[украінская]] | Мовы = | Насельніцтва = {{падзенне}} 42842 | Год перапісу = 2015 | Працэнт ад насельніцтва = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = 24,4 | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 1823 | Працэнт ад плошчы = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Карта = Kobelyatskyi-Raion.png | Памер карты = | Карта адміністрацыйнай адзінкі = | Памер карты аа = | Часавы пояс = {{EET}} | Абрэвіятура = | ISO = | Лічбавы ідэнтыфікатар = 5321800000 | Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар2 = | Від ідэнтыфікатара2 = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-5343 | Паштовыя індэксы = 39200—39281 | Інтэрнэт-дамен = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Заўвагі = }} '''Кабэляцкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Кобеляцький район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Палтаўская вобласць|Палтаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Кабэлякы]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Кобеляки}}). Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 42842 чалавекі, плошча — 1823&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 26 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу і 99 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кабэляцкі раён}} {{Палтаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Палтаўскай вобласці]] fy185mg94py1yn18st650vpd4jhtzu7 0 240204 5228008 5205659 2026-10-27T11:28:51Z Zadorenko V 175157 5228008 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крамянчугскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Кременчуцький район}} |Герб = Герб Кременчуцкого района.svg |Сцяг = Flag of Kremenchuk raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Крамянчугскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Крамянчугскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Палтаўская вобласць]] |Уключае =19 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Крамянчуг]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1939]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы =кіраўнік раённай адміністрацыі |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 40380 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 39,8 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1020 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Kremenchutskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5322400000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5366 |Паштовыя індэксы = 39701—39765 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў =BI |Сайт =http://kremenchuk.adm-pl.gov.ua/ |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Крамянчугскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Кременчуцький район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Палтаўская вобласць|Палтаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Крамянчуг]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1939]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 40380 чалавек, плошча — 1020&nbsp;км². == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 19 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны пасёлкаў сельскага тыпу і 73 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Крамянчугскі раён}} {{Палтаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Палтаўскай вобласці]] kceyuruzkisz8mfpze7q8md0foqmzvo 0 240206 5228010 4996444 2026-10-27T11:29:12Z Zadorenko V 175157 5228010 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Лубэнскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Лубенський район}} |Герб = Lubenskiy rayon gerb.png |Сцяг = Flag of Lubny raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Лубэнскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Лубэнскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Палтаўская вобласць]] |Уключае =26 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Лубны]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1923 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 32415 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 24,3 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1378 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Lubenskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5322800000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5361 |Паштовыя індэксы = 37510—37574 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Лубэнскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Лубенський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Палтаўская вобласць|Палтаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Лубны]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 32415 чалавек, плошча — 1378&nbsp;км². == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 26 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны пасёлкаў сельскага тыпу і 81 сяло. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лубэнскі раён}} {{Палтаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Палтаўскай вобласці]] 72lm69gwq3mqpkwinq2yudjgo4re147 0 240208 5228011 5207629 2026-10-27T11:29:38Z Zadorenko V 175157 5228011 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Міргарадскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Миргородський район}} |Герб = Coat of Arms of Myrhorodskiy Raion in Poltava Oblast.png |Сцяг = Flag of Myrhorod raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Міргарадскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Міргарадскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Палтаўская вобласць]] |Уключае =2 пасялковыя саветы<br />23 сельскія саветы |Сталіца = [[Міргарад]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1923 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 32515 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 22,2 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1530 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Myrgorodskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5323200000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5355 |Паштовыя індэксы = 37610—37675 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Міргарадскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Миргородський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Палтаўская вобласць|Палтаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Міргарад]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 32515 чалавек, плошча — 1530&nbsp;км². == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 пасялковых і 23 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 2 пасёлкі сельскага тыпу і 94 вёскі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Міргарадскі раён}} {{Палтаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Палтаўскай вобласці]] qvl4nu3dez4876aeu2lg1pp4uol1r32 0 240212 5228013 4996529 2026-10-27T11:29:53Z Zadorenko V 175157 5228013 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Палтаўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Полтавський район}} |Герб = Coat of Arms of Poltavskiy Raion in Poltava Oblast.png |Сцяг = Flag of Poltava Raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Палтаўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Палтаўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Палтаўская вобласць]] |Уключае =26 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Палтава]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1925 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 67370 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 52,8 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1259 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Poltavskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5324000000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5322 |Паштовыя індэксы = 38701—38786 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Палтаўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Полтавський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Палтаўская вобласць|Палтаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Палтава]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў 1925 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 67370 чалавек, плошча — 1259&nbsp;км². == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 26 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 3 пасёлкі сельскага тыпу і 145 сёлаў. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Аляксандр Фёдаравіч Сцякольнікаў]] (нар. 1952) — — [[вучоны]] ў галіне [[Фізіка плазмы|фізікі плазмы]] і тэхналогіі [[Мікраэлектроніка|мікраэлектронікі]], [[доктар фізіка-матэматычных навук]] (1993), [[прафесар]]. Нарадзіўся ў сяле [[Заворскла]]<ref name="БЭ15">{{крыніцы/БелЭн|15|||316}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Палтаўскі раён}} {{Палтаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Палтаўскай вобласці]] bbomoqtpai0dbz6puq5f3f5zzl7lyp0 0 240219 5227379 5226816 2026-10-26T15:01:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227379 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Бэрэзніўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Березнівський район}} |Герб = Coat of Arms of Berezne Raion in Rivne Oblast.svg |Сцяг = Flag of Bereznivskiy Raion in Rivne Oblast.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Бэрэзніўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Бэрэзніўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Ровенская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />1 пасялковы савет<br />23 сельскія саветы |Сталіца = [[Бэрэзнэ]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1957]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 64121 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 36,8 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1710 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Bereznyatskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5620400000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3653 |Паштовыя індэксы = 34600—34668 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Бэрэзніўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Березнівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Ровенская вобласць|Ровенскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Бэрэзнэ]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Березне}}). Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 64121 чалавек, плошча — 1710&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=27 лютага 2023|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 23 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу і 53 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты Бэрэзніўскага раёна}} {{Ровенская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Ровенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Бэрэзніўскі раён| ]] hxw9osyajfjx1e0g4gbir7gpg4y3bqb 0 240220 5227635 5226857 2026-10-26T20:31:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227635 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Валадымырэцкі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Володимирецький район}} |Герб = Volodymyreckyi rayon gerb.png |Сцяг = Flag of Volodymyrets raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Валадымырэцкага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Валадымырэцкага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Ровенская вобласць]] |Уключае =2 пасялковыя саветы<br />30 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Валадымырэць (Ровенская вобласць)|Валадымырэць]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1939]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 64275 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 32 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1940 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Volodymyretskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5620800000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3634 |Паштовыя індэксы = 34300—34387 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Валадымырэцкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Володимирецький район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Ровенская вобласць|Ровенскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Валадымырэць (Ровенская вобласць)|Валадымырэць]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Володимирець}}). Утвораны ў [[1939]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 64275 чалавек, плошча — 1940&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=26 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 2 пасялковых і 30 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 65 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты Валадымырэцкага раёна}} {{Ровенская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Ровенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Валадымырэцкі раён| ]] tkc5i281468zlsbkf62hi4p1j86lc9a 0 240221 5227200 4996345 2026-10-26T12:03:29Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227200 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Дэмыдзіўскі раён | Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Демидівський район}} | Герб = Demydivskyi rayon gerb.png | Сцяг = Flag of Demydivka Raion.svg | Шырыня герба = | Шырыня сцяга = | Апісанне герба = Герб Дэмыдзіўскага раёна | Апісанне сцяга = Сцяг Дэмыдзіўскага раёна | Краіна = [[Украіна]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | type = | узровень = | CoordScale = | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Ровенская вобласць]] | Уключае = 1 пасялковы савет<br />11 сельскіх саветаў | Сталіца = [[Дэмыдзіўка (Ровенская вобласць)|Дэмыдзіўка]] | Буйны горад = | Буйныя гарады = | Утварэнне = [[1995]] | Скасаванне = 2020 | Глава = | Назва главы = | Глава2 = | Назва главы2 = | Глава3 = | Назва главы3 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = [[украінская]] | Мовы = | Насельніцтва = {{падзенне}} 14521 | Год перапісу = 2015 | Працэнт ад насельніцтва = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = 39,3 | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 377 | Працэнт ад плошчы = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Карта = Demydivskyi-Raion.png | Памер карты = | Карта адміністрацыйнай адзінкі = | Памер карты аа = | Часавы пояс = {{EET}} | Абрэвіятура = | ISO = | Лічбавы ідэнтыфікатар = 5621400000 | Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар2 = | Від ідэнтыфікатара2 = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-3637 | Паштовыя індэксы = 35200—35225 | Інтэрнэт-дамен = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Заўвагі = }} '''Дэмыдзіўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Демидівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Ровенская вобласць|Ровенскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Дэмыдзіўка (Ровенская вобласць)|Дэмыдзіўка]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Демидівка}}). Утвораны ў [[1995]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 14521 чалавек, плошча — 377&nbsp;км². Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.<ref>[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX]</ref> == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 11 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 30 вёсак. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты Дэмыдзіўскага раёна}} {{Ровенская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Ровенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Дэмыдзіўскі раён| ]] 5migb40mxt78mhn0ujac0r1zjgd8qef 0 240222 5227193 4996340 2026-10-26T12:02:40Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), ) — адміністрацыйная адзінка → ) — былая адміністра з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227193 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Дубенскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Дубенський район}} |Герб = Coat of Arms of Dubenskiy Raion in Rivne Oblast.svg |Сцяг = Flag of Dubenskiy Raion in Rivne Oblast.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Дубенскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Дубенскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Ровенская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />23 сельскія саветы |Сталіца = [[Дубна (Украіна)|Дубна]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1939]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 45795 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 38,1 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1200 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Dubenskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5621600000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3656 |Паштовыя індэксы = 35609—35683 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Дубенскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Дубенський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Ровенская вобласць|Ровенскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Дубна (Украіна)|Дубна]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Дубно}}). Утвораны ў [[1939]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 45795 чалавек, плошча — 1200&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 23 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 103 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты Дубенскага раёна}} {{Ровенская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Ровенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Дубенскі раён| ]] 43m7g436ohs0dqltccybbxulw5w5u4h 5228015 5227193 2026-10-27T11:30:25Z Zadorenko V 175157 5228015 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Дубенскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Дубенський район}} |Герб = Coat of Arms of Dubenskiy Raion in Rivne Oblast.svg |Сцяг = Flag of Dubenskiy Raion in Rivne Oblast.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Дубенскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Дубенскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Ровенская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />23 сельскія саветы |Сталіца = [[Дубна (Украіна)|Дубна]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1939]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 45795 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 38,1 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1200 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Dubenskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5621600000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3656 |Паштовыя індэксы = 35609—35683 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Дубенскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Дубенський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Ровенская вобласць|Ровенскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Дубна (Украіна)|Дубна]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1939]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 45795 чалавек, плошча — 1200&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 23 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 103 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты Дубенскага раёна}} {{Ровенская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Ровенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Дубенскі раён| ]] 9esmmcg4q4utolbc24hqn5pyt6nu6g5 0 240223 5227197 4996342 2026-10-26T12:02:50Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227197 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Дубровыцкі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Дубровицький район}} |Герб = Dubrovitskiy rayon gerb new.png |Сцяг = Flag of Dubrovytsia raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Дубровыцкага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Дубровыцкага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Ровенская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />23 сельскія саветы |Сталіца = [[Дубровыця]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1939]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 48694 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 26,5 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1820 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Dubrovytskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5621800000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3658 |Паштовыя індэксы = 34100—34189 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Дубровыцкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Дубровицький район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Ровенская вобласць|Ровенскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Дубровыця]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Дубровиця}}). Утвораны ў [[1939]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 48694 чалавекі, плошча — 1820&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога і 23 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння і 58 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты Дубровыцкага раёна}} {{Ровенская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Дубровыцкі раён| ]] [[Катэгорыя:Былыя раёны Ровенскай вобласці]] kz1islrkd82rlsgvljkdirb3zoforry 0 240224 5227231 4996358 2026-10-26T12:11:34Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227231 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Зарычнэнскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Зарічненський район}} |Герб = Coat of Arms of Zarichne raion.png |Сцяг = Flag of Zarichne raion.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Зарычнэнскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Зарычнэнскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Ровенская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />16 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Зарычнэ (Ровенская вобласць)|Зарычнэ]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1939]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 35554 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 24,2 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1442 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Zarichnenskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5622200000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3632 |Паштовыя індэксы = 34000—34072 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Зарычнэнскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Зарічненський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Ровенская вобласць|Ровенскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Зарычнэ (Ровенская вобласць)|Зарычнэ]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Зарічне}}). Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 35554 чалавекі, плошча — 1442&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 16 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 50 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты Зарычнэнскага раёна}} {{Ровенская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Зарычнэнскі раён| ]] [[Катэгорыя:Былыя раёны Ровенскай вобласці]] 3dqxe0ukm5h7erevak2hzv2r7gtjg02 0 240225 5227253 5218191 2026-10-26T12:29:27Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227253 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Здалбунаўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Здолбунівський район}} |Герб = Zdolbunivskyi rayon gerb.png |Сцяг = Zdolbuniv-Raion-flag.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Здалбунаўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Здалбунаўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Ровенская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />1 пасялковы савет<br />20 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Здалбунаў]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[20 студзеня]] [[1940]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 57383 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 86,2 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 659 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Zdolbunivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5622600000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3652 |Паштовыя індэксы = 35700—35766 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Здалбунаўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Здолбунівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Ровенская вобласць|Ровенскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Здалбунаў]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Здолбунів}}). Утвораны [[20 студзеня]] [[1940]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 57383 чалавекі, плошча — 659&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 20 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу і 53 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты Здалбунаўскага раёна}} {{Ровенская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Ровенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Здалбунаўскі раён| ]] j9b788yho0en0fvlfhztanp091p0dhl 0 240231 5228016 4996567 2026-10-27T11:30:39Z Zadorenko V 175157 5228016 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ровенскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Рівненський район}} |Герб = Rovenskiy rayon gerb.png |Сцяг = Rovenskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Ровенскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Ровенскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Ровенская вобласць]] |Уключае =3 пасялковыя саветы<br />22 сельскія саветы |Сталіца = [[Роўна]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1940 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 89776 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 75,7 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1176 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Rivnenskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5624600000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-362 |Паштовыя індэксы = 35301—35378 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Ровенскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Рівненський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Ровенская вобласць|Ровенскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Роўна]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў 1940 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 89776 чалавек, плошча — 1176&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 3 пасялковых і 22 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 3 пасёлкі гарадскога тыпу і 94 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты Ровенскага раёна}} {{Ровенская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Ровенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Ровенскі раён| ]] 1x0xic4a9elz66941dnum1rgy7htwu8 0 240232 5228019 4996577 2026-10-27T11:30:54Z Zadorenko V 175157 5228019 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сарнэнскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Сарненський район}} |Герб = Sarnenskyy rayon gerb.png |Сцяг = Flag of Sarny raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Сарнэнскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Сарнэнскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Ровенская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />2 пасялковыя саветы<br />19 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Сарны]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[20 студзеня]] [[1940]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 104068 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 51,1 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1970 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Sarnenskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5625400000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3655 |Паштовыя індэксы = 34500—34580 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Сарнэнскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Сарненський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Ровенская вобласць|Ровенскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Сарны]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[20 студзеня]] [[1940]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 104068 чалавек, плошча — 1970&nbsp;км². == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога, 2 пасялковых і 19 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 3 пасёлкі сельскага тыпу і 61 сяло. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты Сарнэнскага раёна}} {{Ровенская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Ровенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Сарнэнскі раён| ]] firsyzv3v4lc3xmryjod597lz0o9deg 0 240235 5227420 5226839 2026-10-26T16:48:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227420 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Білапільскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Білопільський район}} |Герб = Coat of Arms of Bilopillia Raion.png |Сцяг = Bilopolskij rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Білапільскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Білапільскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Сумская вобласць]] |Уключае = 2 гарадскія саветы<br />2 пасялковыя саветы<br />24 сельскія саветы |Сталіца = [[Білапілля]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 50906 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 35,5 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1500 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Bilopilskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5920600000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5443 |Паштовыя індэксы = 41800—41875 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Білапільскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Білопільський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Білапілля]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Білопілля}}). Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 50906 чалавек, плошча — 1500&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=27 лютага 2023|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 2 гарадскіх, 2 пасялковых і 24 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 2 гарады раённага значэння, 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 7 пасёлкаў сельскага тыпу і 115 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты Білапільскага раёна}} {{Сумская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Сумскай вобласці]] [[Катэгорыя:Білапільскі раён| ]] fau9zpm57yx82cglt2sf3nedubs70sa 0 240237 5228020 4996401 2026-10-27T11:31:11Z Zadorenko V 175157 5228020 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Канатопскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Конотопський район}} |Герб = Герб Конотопського району.svg |Сцяг = Прапор Конотопського району.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Канатопскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Канатопскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Сумская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />29 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Канатоп]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 29822 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 18,5 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1665 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Konotopskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5922000000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5447 |Паштовыя індэксы = 41600—41681 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Канатопскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Конотопський район}}, {{IPA|[konoˈtɔpsʲkɪj rɑˈjɔn̪]}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Канатоп]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 29822 чалавекі, плошча — 1665&nbsp;км². == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 29 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 7 пасёлкаў сельскага тыпу і 75 вёсак. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Канатопскі раён}} {{Сумская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Сумскай вобласці]] [[Катэгорыя:Канатопскі раён| ]] 5x5se6xgixc5418dwm9hrimunszzgto 0 240243 5228021 5226412 2026-10-27T11:31:25Z Zadorenko V 175157 5228021 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ахтырскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Охтирський район}} |Герб = Coat of Arms of Okhtyrka Raion.svg |Сцяг = Flag of Okhtyrka Raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Ахтырскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Ахтырскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Сумская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />22 сельскія саветы |Сталіца = [[Ахтырка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 26487 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 21,4 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1284 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Okhtyrskyi-Sum-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5920300000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5446 |Паштовыя індэксы = 42700—42768 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Ахтырскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Охтирський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Ахтырка]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 26487 чалавек, плошча — 1284&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=23 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 22 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 91 сяло. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ахтырскі раён}} {{Сумская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Сумскай вобласці]] [[Катэгорыя:Ахтырскі раён| ]] sk4abrshh31wmsq7whb6wnqdot7xt8y 0 240247 5228022 4996606 2026-10-27T11:31:38Z Zadorenko V 175157 5228022 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Сумскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Сумський район}} |Герб = Coat of Arms of Sumy Raion.png |Сцяг = Flag_of_Sumyskyj_district.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Сумскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Сумскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Сумская вобласць]] |Уключае =3 пасялковыя саветы<br />29 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Сумы]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[7 сакавіка]] [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 62530 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 34,9 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1800 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Sumskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5924700000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-542 |Паштовыя індэксы = 42301—42356 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Сумскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Сумський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Сумы]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 62530 чалавек, плошча — 1800&nbsp;км². == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 3 пасялковых і 29 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 3 пасёлкі гарадскога тыпу, 8 пасёлкаў сельскага тыпу і 115 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Сумскі раён}} {{Сумская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Сумскай вобласці]] [[Катэгорыя:Сумскі раён| ]] qa6pr8wgm6h3hm19boin2gtqoxy3tb8 0 240249 5228023 4996668 2026-10-27T11:32:02Z Zadorenko V 175157 5228023 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Шосткінскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Шосткинський район}} |Герб = Coat of Arms of Shostka raion.svg |Сцяг = Flag of Shostka raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Шосткінскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Шосткінскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Сумская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />16 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Шостка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 21073 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 17,8 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1211 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Shostskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 5925300000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5449 |Паштовыя індэксы = 41100—41146 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Шосткінскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Шосткинський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Шостка]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 21073 чалавекі, плошча — 1211&nbsp;км². == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 16 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 36 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Шосткінскі раён}} {{Сумская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Сумскай вобласці]] [[Катэгорыя:Шосткінскі раён| ]] 65skr131durq51r6036frd1got6wvfr 0 240251 5227376 5225003 2026-10-26T15:01:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227376 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Бэрэжанскі раён | Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Бережанський район}} | Герб = Coat of Arms of Berezhany raion.svg | Сцяг = Flag of Berezhany raion.svg | Шырыня герба = | Шырыня сцяга = | Апісанне герба = Герб Бэрэжанскага раёна | Апісанне сцяга = Сцяг Бэрэжанскага раёна | Краіна = [[Украіна]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | type = | узровень = | CoordScale = | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Цярнопальская вобласць]] | Уключае = 1 гарадскі савет<br />25 сельскіх саветаў | Сталіца = [[Бэрэжаны]] | Буйны горад = | Буйныя гарады = | Утварэнне = 1939 | Скасаванне = 2020 | Глава = | Назва главы = | Глава2 = | Назва главы2 = | Глава3 = | Назва главы3 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = [[украінская]] | Мовы = | Насельніцтва = {{падзенне}} 41114 | Год перапісу = 2015 | Працэнт ад насельніцтва = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = 63,6 | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 661 | Працэнт ад плошчы = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Карта = Berezhanskyi-Raion.png | Памер карты = | Карта адміністрацыйнай адзінкі = | Памер карты аа = | Часавы пояс = {{EET}} | Абрэвіятура = | ISO = | Лічбавы ідэнтыфікатар = 6120400000 | Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар2 = | Від ідэнтыфікатара2 = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-3548 | Паштовыя індэксы = 47500—47547 | Інтэрнэт-дамен = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Заўвагі = }} '''Бэрэжанскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Бережанський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Ліквідаваны 19 ліпеня 2020 года. Адміністрацыйны цэнтр — [[Бэрэжаны]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Бережани}}). Утвораны ў 1939 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 41114 чалавек, плошча — 661&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=28 лютага 2023|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога і 25 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння і 56 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бэрэжанскі раён}} {{Цярнопальская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Цярнопальскай вобласці]] [[Катэгорыя:Бэрэжанскі раён| ]] off98duv8af25lsoj1k69wwcj76y4tw 0 240253 5227350 5224972 2026-10-26T14:41:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227350 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Бучацкі раён | Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Бучацький район}} | Герб = Gerb buchach rayon.png | Сцяг = | Шырыня герба = | Шырыня сцяга = | Апісанне герба = Герб Бучацкага раёна | Апісанне сцяга = Сцяг Бучацкага раёна | Краіна = [[Украіна]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | type = | узровень = | CoordScale = | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Цярнопальская вобласць]] | Уключае = 1 гарадскі савет<br />37 сельскіх саветаў | Сталіца = [[Бучач]] | Буйны горад = | Буйныя гарады = | Утварэнне = 1940 | Скасаванне = [[19 ліпеня]] [[2020]] | Глава = | Назва главы = | Глава2 = | Назва главы2 = | Глава3 = | Назва главы3 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = [[украінская]] | Мовы = | Насельніцтва = {{падзенне}} 64071 | Год перапісу = 2015 | Працэнт ад насельніцтва = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = 79,8 | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 802 | Працэнт ад плошчы = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Карта = Buchachskyi-Raion.png | Памер карты = | Карта адміністрацыйнай адзінкі = | Памер карты аа = | Часавы пояс = {{EET}} | Абрэвіятура = | ISO = | Лічбавы ідэнтыфікатар = 6121200000 | Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар2 = | Від ідэнтыфікатара2 = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-3544 | Паштовыя індэксы = 48400—48480 | Інтэрнэт-дамен = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Заўвагі = }} '''Бучацкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Бучацький район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Ліквідаваны 19 ліпеня 2020 года. Адміністрацыйны цэнтр — [[Бучач]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Бучач}}). Утвораны ў 1940 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 64071 чалавек, плошча — 802&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=28 лютага 2023|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога і 37 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размяшчаліся 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу, 1 пасёлак сельскага тыпу і 57 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бучацкі раён}} {{Цярнопальская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Бучацкі раён| ]] [[Катэгорыя:Былыя раёны Цярнопальскай вобласці]] 7jzoskmggi5oycoegjs3c4p6mojjbqh 0 240254 5227173 4996327 2026-10-26T11:59:44Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), км². → км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады У з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227173 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Гусятынскі раён | Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Гусятинський район}} | Герб = UKR Гуся́тинський райо́н COA.gif | Сцяг = Prapor-Husiatynskoho-rayonu.png | Шырыня герба = | Шырыня сцяга = | Апісанне герба = Герб Гусятынскага раёна | Апісанне сцяга = Сцяг Гусятынскага раёна | Краіна = Украіна | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | type = | узровень = | CoordScale = | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Цярнопальская вобласць]] | Уключае = 2 гарадскія саветы<br />2 пасялковыя саветы<br />39 сельскіх саветаў | Сталіца = [[Гусятын]] | Буйны горад = | Буйныя гарады = | Утварэнне = [[1940]] | Скасаванне = [[19 ліпеня]] [[2020]] | Глава = | Назва главы = | Глава2 = | Назва главы2 = | Глава3 = | Назва главы3 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = [[украінская]] | Мовы = | Насельніцтва = {{падзенне}} 60863 | Год перапісу = 2015 | Працэнт ад насельніцтва = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = 61,5 | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 1016 | Працэнт ад плошчы = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Карта = Husyatynskyj Raion.png | Памер карты = | Карта адміністрацыйнай адзінкі = | Памер карты аа = | Часавы пояс = {{EET}} | Абрэвіятура = | ISO = | Лічбавы ідэнтыфікатар = 6121600000 | Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар2 = | Від ідэнтыфікатара2 = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-3557 | Паштовыя індэксы = 48200—48281 | Інтэрнэт-дамен = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Заўвагі = }} '''Гусятынскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Гусятинський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Гусятын]]<ref name="ТКП" /> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Гусятин}}). Утвораны ў 1940 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 60863 чалавекі, плошча — 1016&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 2 гарадскіх, 2 пасялковых і 39 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размяшчаліся 2 гарады раённага значэння, 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 61 сяло. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гусятынскі раён}} {{Цярнопальская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Цярнопальскай вобласці]] [[Катэгорыя:Гусятынскі раён| ]] 7871t2duudch3eau8tqwt04i28mwect 0 240255 5227229 4996356 2026-10-26T12:11:20Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227229 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Залішчыцкі раён | Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Заліщицький район}} | Герб = | Сцяг = | Шырыня герба = | Шырыня сцяга = | Апісанне герба = Герб Залішчыцкага раёна | Апісанне сцяга = Сцяг Залішчыцкага раёна | Краіна = [[Украіна]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | type = | узровень = | CoordScale = | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Цярнопальская вобласць]] | Уключае = 1 гарадскі савет<br />1 пасялковы савет<br />35 сельскіх саветаў | Сталіца = [[Залішчыкы]] | Буйны горад = | Буйныя гарады = | Утварэнне = 1940 | Скасаванне = 19 ліпеня 2020 | Глава = | Назва главы = | Глава2 = | Назва главы2 = | Глава3 = | Назва главы3 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = [[украінская]] | Мовы = | Насельніцтва = {{падзенне}} 46951 | Год перапісу = 2015 | Працэнт ад насельніцтва = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = 70,8 | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 684 | Працэнт ад плошчы = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Карта = Zalischynskyi-Raion.png | Памер карты = | Карта адміністрацыйнай адзінкі = | Памер карты аа = | Часавы пояс = {{EET}} | Абрэвіятура = | ISO = | Лічбавы ідэнтыфікатар = 6122000000 | Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар2 = | Від ідэнтыфікатара2 = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-3554 | Паштовыя індэксы = 48600—48686 | Інтэрнэт-дамен = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Заўвагі = }} '''Залішчыцкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Заліщицький район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Залішчыкы]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Заліщики}}). Утвораны ў 1940 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 46951 чалавек, плошча — 684&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 35 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу і 53 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Залішчыцкі раён}} {{Цярнопальская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Цярнопальскай вобласці]] 87mvhmb270qcz30gxlgy56q3by0ixr6 0 240256 5227239 4996362 2026-10-26T12:13:49Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227239 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Збаражскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Збаразький район}} |Герб = |Сцяг = |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Збаражскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Збаражскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Цярнопальская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />1 пасялковы савет<br />36 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Збараж]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[4 снежня]] [[1939]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 58198 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 68 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 863 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Zbarazkyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6122400000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3550 |Паштовыя індэксы = 47300—47387 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Збаражскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Збаразький район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Ліквідаваны 19 ліпеня 2020 года.<ref>[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX]</ref> Адміністрацыйны цэнтр — [[Збараж]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Збараж}}). Утвораны [[4 снежня]] [[1939]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 58198 чалавек, плошча — 863&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 36 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу і 74 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Збаражскі раён}} {{Цярнопальская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Збаражскі раён| ]] [[Катэгорыя:Былыя раёны Цярнопальскай вобласці]] p86cel8uw7ta5wn9l4469pc86o75ydr 0 240257 5227250 4996363 2026-10-26T12:28:06Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), км². → км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады У з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227250 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Зборыўскі раён | Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Зборівський район}} | Герб = Zborivsky rayon gerb.png | Сцяг = | Шырыня герба = | Шырыня сцяга = | Апісанне герба = Герб Зборыўскага раёна | Апісанне сцяга = Сцяг Зборыўскага раёна | Краіна = Украіна | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | type = | узровень = | CoordScale = | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Цярнопальская вобласць]] | Уключае = 1 гарадскі савет<br />1 пасялковы савет<br />42 сельскія саветы | Сталіца = [[Зборыў]] | Буйны горад = | Буйныя гарады = | Утварэнне = [[1939]] | Скасаванне = [[19 ліпеня]] [[2020]] | Глава = | Назва главы = | Глава2 = | Назва главы2 = | Глава3 = | Назва главы3 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = [[украінская]] | Мовы = | Насельніцтва = {{падзенне}} 42217 | Год перапісу = 2015 | Працэнт ад насельніцтва = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = 44,4 | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 978 | Працэнт ад плошчы = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Карта = Zborivskyi-Raion.png | Памер карты = | Карта адміністрацыйнай адзінкі = | Памер карты аа = | Часавы пояс = {{EET}} | Абрэвіятура = | ISO = | Лічбавы ідэнтыфікатар = 6122600000 | Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар2 = | Від ідэнтыфікатара2 = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-3540 | Паштовыя індэксы = 47200—47285 | Інтэрнэт-дамен = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Заўвагі = }} '''Зборыўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Зборівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Зборыў]]<ref name="ТКП" /> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Зборів}}). Утвораны ў [[1939]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 42217 чалавек, плошча — 978&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 42 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размяшчаліся 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу і 90 сёл. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Зборыўскі раён}} {{Цярнопальская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Цярнопальскай вобласці]] [[Катэгорыя:Зборыўскі раён| ]] 6qp50gilfkc191h09zdf2s50uftnrnd 0 240259 5228024 4996433 2026-10-27T11:32:20Z Zadorenko V 175157 5228024 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Крэмэнэцкі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Кременецький район}} |Герб = Coat of Arms of Kremenetskiy Raion in Ternopil Oblast.png |Сцяг = Flag of Kremenets Raion in Ternopil Oblast.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Крэмэнэцкага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Крэмэнэцкага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Цярнопальская вобласць]] |Уключае = 2 гарадскія саветы<br />28 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Крэмэнэць]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1939]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 68695 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 75,5 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 918 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Kremenetskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6123400000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3546 |Паштовыя індэксы = 47000—47079 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} [[Файл:Дороговказ на межі Тернопільського та Кременецького району.jpg|міні|Указальнік на мяжы раёна]] '''Крэмэнэцкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Кременецький район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Крэмэнэць]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1939]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 68695 чалавек, плошча — 918&nbsp;км². == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 гарадскіх і 28 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 2 гарады раённага значэння і 68 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Крэмэнэцкі раён}} {{Цярнопальская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Цярнопальскай вобласці]] in59ni4gjthazqhswh3is0hzmjfhxl3 0 240265 5228028 5220671 2026-10-27T11:34:27Z Zadorenko V 175157 5228028 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} [[Файл:Дороговказ на межі Тернопільського та Кременецького районів.jpg|міні|Указальнік на мяжы раёна]] '''Цярнопальскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Тернопільський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Цярнопаль]]<ref name="ТКП"/>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 25 [[Грамады Украіны|тэрытарыяльных грамад]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України Про утворення та ліквідацію районів (Відомості Верховної Ради України (ВВР), 2020, № 33, ст.235) |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=21 лютага 2023 |url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Цярнопальскі раён}} {{Цярнопальская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Цярнопальскай вобласці]] [[Катэгорыя:Цярнопальскі раён| ]] evnje0q3pwninug4ur0zh31d2b8b3dy 0 240266 5228029 5214976 2026-10-27T11:34:45Z Zadorenko V 175157 5228029 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Чарткоўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Чортківський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Чарткоў]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў 2020 годзе. Насельніцтва раёна на 17 ліпеня 2020 года складае 328 362 чалавек, плошча — 5027,3&nbsp;км².<ref>Чортківський район https://decentralization.gov.ua/newrayons/1395</ref> == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 22 [[Грамады Украіны|тэрытарыяльных грамад]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чарткоўскі раён}} {{Цярнопальская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Цярнопальскай вобласці]] ew49pndrxoni5jud43u43bntl3cpfgk 0 240271 5228030 5226493 2026-10-27T11:35:03Z Zadorenko V 175157 5228030 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Багадухіўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Богодухівський район}} |Герб = Bohodukhiv rayon herb.png |Сцяг = Bogoduhiv rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Багадухіўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Багадухіўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Харкаўская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />2 пасялковыя саветы<br />20 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Багадухіў]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] рік |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 39515 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 34,6 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1160 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Bogoduhivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6320800000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5758 |Паштовыя індэксы = 62100—62163 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Багадухіўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Богодухівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Багадухіў]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1923]] рік годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 39515 чалавек, плошча — 1160&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=28 лютага 2023|url-status=dead}}</ref>. Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=28 лютага 2023 |url-status=dead}}</ref> == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 2 пасялковых і 20 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 11 пасёлкаў сельскага тыпу і 64 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Багадухіўскі раён}} {{Харкаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Харкаўскай вобласці]] ceil916nosk1hhx0mpws2hih22dwbfe 0 240273 5227706 5226859 2026-10-26T22:20:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227706 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Валкыўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Валківський район}} |Герб = Valki_coat_of_arms.png |Сцяг = Flag of Valkivskiy Raion in Kharkiv Oblast.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Валкыўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Валкыўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Харкаўская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />2 пасялковыя саветы<br />17 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Валкы]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1923 |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 32291 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 32 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1010,5 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Valkivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6321200000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5753 |Паштовыя індэксы = 63000—63055 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Валкыўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Валківський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Валкы]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Валки}}). Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 32291 чалавек, плошча — 1010,5&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=6 сакавіка 2023|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 2 пасялковых і 17 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 2 пасёлкі сельскага тыпу і 97 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Валкыўскі раён}} {{Харкаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Харкаўскай вобласці]] mtm5ty1h1dlee2jpjfmw664udtxqn1t 0 240275 5227733 5226865 2026-10-27T04:45:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227733 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Ваўчанскі раён | Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Вовчанський район}} | Герб = | Сцяг = Volcans.png | Шырыня герба = | Шырыня сцяга = | Апісанне герба = Герб Ваўчанскага раёна | Апісанне сцяга = Сцяг Ваўчанскага раёна | Краіна = [[Украіна]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | type = | узровень = | CoordScale = | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Харкаўская вобласць]] | Уключае = 1 гарадскі савет<br />3 пасялковыя саветы<br />23 сельскія саветы | Сталіца = [[Ваўчанск (Харкаўская вобласць)|Ваўчанск]] | Буйны горад = | Буйныя гарады = | Утварэнне = 1923 | Скасаванне = 2020 | Глава = | Назва главы = | Глава2 = | Назва главы2 = | Глава3 = | Назва главы3 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = [[украінская]] | Мовы = | Насельніцтва = {{падзенне}} 47068 | Год перапісу = 2015 | Працэнт ад насельніцтва = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = 25,6 | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 1888,1 | Працэнт ад плошчы = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Карта = Vovchanskyi-Raion.png | Памер карты = | Карта адміністрацыйнай адзінкі = | Памер карты аа = | Часавы пояс = {{EET}} | Абрэвіятура = | ISO = | Лічбавы ідэнтыфікатар = 6321600000 | Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар2 = | Від ідэнтыфікатара2 = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-5741 | Паштовыя індэксы = 62500—62573 | Інтэрнэт-дамен = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Заўвагі = }} '''Ваўчанскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Вовчанський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Ваўчанск (Харкаўская вобласць)|Ваўчанск]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Вовчанськ}}). Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 47068 чалавек, плошча — 1888,1&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=28 лютага 2023|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 3 пасялковых і 23 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 3 пасёлкі гарадскога тыпу, 11 пасёлкаў сельскага тыпу і 80 вёсак. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ваўчанскі раён}} {{Харкаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Харкаўскай вобласці]] 4u7u6n5sl7isbgjzwcahbhrrxxit5b6 0 240276 5227184 4996334 2026-10-26T12:01:08Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227184 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Дварычанскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Дворічанський район}} |Герб = Coat of Arms of Dvorichanskiy Raion in Kharkiv Oblast.gif |Сцяг = Dvoricha Raion prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Дварычанскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Дварычанскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Харкаўская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />13 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Дварычна]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1923 |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 18048 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 16,7 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1112,35 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Dvorichanskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6321800000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5750 |Паштовыя індэксы = 62700—62743 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Дварычанскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Дворічанський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Дварычна]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Дворічна}}). Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 18048 чалавек, плошча — 1112,35&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 13 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 3 пасёлкі сельскага тыпу і 51 вёска. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дварычанскі раён}} {{Харкаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Харкаўскай вобласці]] e2g2nnsen3m8umu6a59ew80eq7x0v9n 0 240277 5227202 4996347 2026-10-26T12:03:47Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227202 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Дэргачыўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Дергачівський район}} |Герб = Герб_Дергачей.png |Сцяг = Derhachyvskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Дэргачыўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Дэргачыўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Харкаўская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />7 пасялковы савет<br />7 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Дэргачы]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 95075 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 105,4 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 900 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Derhachivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6322000000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5763 |Паштовыя індэксы = 62300—62371 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Дэргачыўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Дергачівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Дэргачы]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Дергачі}}). Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 95075 чалавек, плошча — 900&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 7 пасялковых і 7 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 7 пасёлак гарадскога тыпу, 8 пасёлкаў сельскага тыпу і 47 вёсак. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дэргачыўскі раён}} {{Харкаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Харкаўскай вобласці]] 5fqhhf94dmcyqf5b4n9ufvt89bnkuhk 0 240278 5227237 4996361 2026-10-26T12:13:12Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227237 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Зачэпыліўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Зачепилівський район}} |Герб = Coat of Arms of Zachepylivskiy Raion in Kharkiv Oblast.png |Сцяг = Flag of Zachepylivskiy Raion in Kharkiv Oblast.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Зачэпыліўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Зачэпыліўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Харкаўская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />9 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Зачэпыліўка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1966]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 15661 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 20 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 793,6 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Zachepylivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6322200000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5761 |Паштовыя індэксы = 64400—64454 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Зачэпыліўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Зачепилівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Зачэпыліўка]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Зачепилівка}}). Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 15661 чалавек, плошча — 793,6&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 9 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 37 вёсак. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Зачэпыліўскі раён}} {{Харкаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Харкаўскай вобласці]] 7dk6stjge74lcu5t1suznajdgrcpa66 0 240279 5227254 4996369 2026-10-26T12:30:12Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227254 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Змііўскі раён | Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Зміївський район}} | Герб = Coats_of_arms_of_Zmijiv.png | Сцяг = Flag of Zmiivskiy Raion in Kharkiv Oblast.png | Шырыня герба = | Шырыня сцяга = | Апісанне герба = Герб Змііўскага раёна | Апісанне сцяга = Сцяг Змііўскага раёна | Краіна = [[Украіна]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | type = | узровень = | CoordScale = | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Харкаўская вобласць]] | Уключае = 1 гарадскі савет<br />2 пасялковыя саветы<br />13 сельскіх саветаў | Сталіца = [[Змііў]] | Буйны горад = | Буйныя гарады = | Утварэнне = 1922 | Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] | Глава = | Назва главы = | Глава2 = | Назва главы2 = | Глава3 = | Назва главы3 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = [[украінская]] | Мовы = | Насельніцтва = {{падзенне}} 72124 | Год перапісу = 2015 | Працэнт ад насельніцтва = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = 53,4 | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 1364,65 | Працэнт ад плошчы = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Карта = Zmiyivskyi-Raion.png | Памер карты = | Карта адміністрацыйнай адзінкі = | Памер карты аа = | Часавы пояс = {{EET}} | Абрэвіятура = | ISO = | Лічбавы ідэнтыфікатар = 6321700000 | Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар2 = | Від ідэнтыфікатара2 = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-5747 | Паштовыя індэксы = 63400—465 | Інтэрнэт-дамен = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Заўвагі = }} '''Змііўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Зміївський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Змііў]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Зміїв}}). Утвораны ў 1922 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 72124 чалавекі, плошча — 1364,65&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 2 пасялковых і 13 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 22 пасёлкаў сельскага тыпу і 52 вёскі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Змііўскі раён}} {{Харкаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Харкаўскай вобласці]] 9htxgxyijdm0mg93kq3krt74vk4d3s4 0 240280 5227257 5221966 2026-10-26T12:33:33Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (2), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227257 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Спасылка=Золачыўскі раён}}{{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Золачыўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Золочівський район}} |Герб = Coat of Arms of Zolochivskiy Raion in Kharkiv Oblast.png |Сцяг = UKR Золочівський райо́н flag.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Золачыўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Золачыўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Харкаўская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />13 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Золачыў (Харкаўская вобласць)|Золачыў]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 26696 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 28,1 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 968,6 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Zolochivskyi Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6322600000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5764 |Паштовыя індэксы = 62200—62252 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Золачыўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Золочівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Золачыў (Харкаўская вобласць)|Золачыў]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 26696 чалавек, плошча — 968,6&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 13 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 10 пасёлкаў сельскага тыпу і 62 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Золачыўскі раён (Харкаўская вобласць)}} {{Харкаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Золачыўскі раён|*]] [[Катэгорыя:Былыя раёны Харкаўскай вобласці]] gkshv4ca84bll6ykjy1ia7oyduiqzya 0 240281 5228032 5224889 2026-10-27T11:35:55Z Zadorenko V 175157 5228032 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ізюмскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Ізюмський район}} |Герб = Coat of Arms of Izium.svg |Сцяг = Flag of Izium.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Ізюмскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Ізюмскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Харкаўская вобласць]] |Уключае =17 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Ізюм]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1923 |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 17830 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 11,8 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1553,44 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Iziumskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6322800000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5743 |Паштовыя індэксы = 64319—64371 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Ізюмскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Ізюмський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Ізюм]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 17830 чалавек, плошча — 1553,44&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-20#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 17 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны пасёлкаў сельскага тыпу і 60 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ізюмскі раён}} {{Харкаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Харкаўскай вобласці]] 1gvx04ll5u0lqw1v9w1rpmu2vk3atul 0 240286 5228033 5051616 2026-10-27T11:36:09Z Zadorenko V 175157 5228033 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Куп’янскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Куп’янський район}} |Герб = Coat of arms of Kupiansk Raion, Ukraine.png |Сцяг = Flag of Kupiansk Raion.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Куп’янскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Куп’янскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Харкаўская вобласць]] |Уключае =19 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Куп’янск]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1923 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 25234 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 20,1 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1280,3 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Kupyanskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6323700000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5742 |Паштовыя індэксы = 63709—63758 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Куп’янскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Куп’янський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Куп’янск]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 25234 чалавекі, плошча — 1280 .3&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 19 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак сельскага тыпу і 69 вёсак. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Куп’янскі раён}} {{Харкаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Харкаўскай вобласці]] q24m172roe9bqtm7oh4whl2gjbpbxjv 0 240287 5228034 5225669 2026-10-27T11:36:41Z Zadorenko V 175157 5228034 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Лазаўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Лозівський район}} |Герб = Losovaya_rajon_coa.png |Сцяг = Flag of Lozivskiy Raion in Kharkiv Oblast.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Лазаўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Лазаўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Харкаўская вобласць]] |Уключае =2 пасялковыя саветы<br />19 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Лазавая]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1923 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 29728 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 21,7 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1403,5 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Lozivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6323900000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5745 |Паштовыя індэксы = 64610—64683 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Лазаўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Лозівський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Лазавая]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 29728 чалавек, плошча — 1403,5&nbsp;км². == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 пасялковых і 19 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 6 пасёлкаў сельскага тыпу і 76 вёсак. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Лазаўскі раён}} {{Харкаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Харкаўскай вобласці]] bz93au3aqx0lw1ky6l5lcjwmxvq4xns 0 240292 5228036 4996638 2026-10-27T11:37:17Z Zadorenko V 175157 5228036 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Харкаўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Харківський район}} |Герб = Coat of Arms of Kharkivskiy Raion in Kharkiv Oblast.png |Сцяг = Harkivskiy rayon prapor.gif |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Харкаўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Харкаўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Харкаўская вобласць]] |Уключае = 2 гарадскія саветы<br />14 пасялковы савет<br />14 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Харкаў]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1932 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 182032 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 130,5 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1403,4 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Kharkivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6325100000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-57 |Паштовыя індэксы = 62402—62493 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Харкаўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Харківський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Харкаў]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў 1932 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 182032 чалавекі, плошча — 1403,4&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 гарадскіх, 14 пасялковых і 14 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 2 гарады раённага значэння, 14 пасёлак гарадскога тыпу, 22 пасёлкаў сельскага тыпу і 68 вёсак. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Харкаўскі раён}} {{Харкаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Харкаўскай вобласці]] m6kwtmxbcfouqe5rilzz9bsd4lprjsh 0 240293 5228038 4996655 2026-10-27T11:37:48Z Zadorenko V 175157 5228038 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Чугуіўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Чугуївський район}} |Герб = Coat of Arms of Chuhuivskyj Raion in Kharkiv Oblast.png |Сцяг = Chuhuyivskyj rayon prapor.gif |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Чугуіўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Чугуіўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Харкаўская вобласць]] |Уключае =6 пасялковы савет<br />13 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Чугуіў]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1923 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 46814 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 40,8 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1148,61 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Chuhuyivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6325400000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5746 |Паштовыя індэксы = 63510—63552 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Чугуіўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Чугуївський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Чугуіў]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 46814 чалавек, плошча — 1148,61&nbsp;км². == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 6 пасялковых і 13 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 6 пасёлак гарадскога тыпу, 3 пасёлкі сельскага тыпу і 31 вёска. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чугуіўскі раён}} {{Харкаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Харкаўскай вобласці]] 36hq53nalh4pznhc3majsakqdjx0ok1 0 240294 5227373 5224993 2026-10-26T15:01:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227373 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Бэрыслаўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Бериславський район}} |Герб = Beryslavskiy rayon gerb.png |Сцяг = Beryslavskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Бэрыслаўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Бэрыслаўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Херсонская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />1 пасялковы савет<br />21 сельскі савет |Сталіца = [[Бэрыслаў]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[7 сакавіка]] [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 48354 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 28,5 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1721 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Beryslavskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6520600000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5546 |Паштовыя індэксы = 74300—74372 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Бэрыслаўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Бериславський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Бэрыслаў]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Берислав}}). Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 48354 чалавекі, плошча — 1721&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=23 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 21 сельскага саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу, 7 пасёлкаў сельскага тыпу і 34 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бэрыслаўскі раён}} {{Херсонская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Херсонскай вобласці]] 294chmlwiu23nzrg9n0elnrdzlhk5yh 0 240295 5227418 5226837 2026-10-26T16:48:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227418 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Білазэрскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Білозерський район}} |Герб = Bilozerskyi rayon gerb.png |Сцяг = Bilozerskyi rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Білазэрскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Білазэрскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Херсонская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />21 сельскі савет |Сталіца = [[Білазэрка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1939]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 66731 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 39,5 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1700 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Bilozerskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6520300000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5547 |Паштовыя індэксы = 75000—75053 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Білазэрскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Білозерський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Білазэрка]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Білозерка}}). Утвораны ў [[1939]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 66731 чалавек, плошча — 1700&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=28 лютага 2023|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 21 сельскага саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 16 пасёлкаў сельскага тыпу і 38 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Білазэрскі раён}} {{Херсонская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Херсонскай вобласці]] qzexqjjplyitghmndvwd286pnppyhc1 0 240301 5227174 4996328 2026-10-26T12:00:02Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227174 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Гэнічэскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Генічеський район}} |Герб = Henichesk raion gerb.gif |Сцяг = Flag of Henichesk raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Гэнічэскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Гэнічэскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Херсонская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />2 пасялковыя саветы<br />17 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Гэнічэск]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1784]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 60196 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 20,4 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 3000 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Henicheskyj-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6522100000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5534 |Паштовыя індэксы = 75500—75583 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Гэнічэскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Генічеський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Гэнічэск]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Генічеськ}}). Утвораны ў [[1784]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 60196 чалавек, плошча — 3000&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 2 пасялковых і 17 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 7 пасёлкаў сельскага тыпу і 58 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гэнічэскі раён}} {{Херсонская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Гэнічэскі раён| ]] [[Катэгорыя:Былыя раёны Херсонскай вобласці]] osb0mhyyshoi693f69sbdycyxiq3yfb 5228037 5227174 2026-10-27T11:37:31Z Zadorenko V 175157 5228037 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Гэнічэскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Генічеський район}} |Герб = Henichesk raion gerb.gif |Сцяг = Flag of Henichesk raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Гэнічэскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Гэнічэскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Херсонская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />2 пасялковыя саветы<br />17 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Гэнічэск]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1784]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 60196 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 20,4 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 3000 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Henicheskyj-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6522100000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5534 |Паштовыя індэксы = 75500—75583 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Гэнічэскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Генічеський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Гэнічэск]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1784]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 60196 чалавек, плошча — 3000&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 2 пасялковых і 17 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 7 пасёлкаў сельскага тыпу і 58 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гэнічэскі раён}} {{Херсонская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Гэнічэскі раён| ]] [[Катэгорыя:Былыя раёны Херсонскай вобласці]] 2mjjed0unal460yo49ltsvxqjj4f8ro 0 240306 5227930 4996410 2026-10-27T10:54:10Z Zadorenko V 175157 5227930 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Кахоўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Каховський район}} |Герб = Kahovskyi rayon gerb.png |Сцяг = Kahovskyi rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Кахоўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Кахоўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Херсонская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />18 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Кахоўка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{рост}} 36527 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 25 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1450 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Kahovskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6523500000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5536 |Паштовыя індэксы = 74820—74863 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Кахоўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Каховський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Кахоўка]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 36527 чалавек, плошча — 1450&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 18 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 8 пасёлкаў сельскага тыпу і 35 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кахоўскі раён}} {{Херсонская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Херсонскай вобласці]] k6k5qedti19y1ubrp9c30y9yugwjtqy 0 240310 5228041 4996585 2026-10-27T11:38:15Z Zadorenko V 175157 5228041 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Скадоўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Скадовський район}} |Герб = Skadovsk raion coa.png |Сцяг = Skadovsk_raion_fl.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Скадоўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Скадоўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Херсонская вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />1 пасялковы савет<br />13 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Скадоўск]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 47957 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 33,4 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1456 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Skadovskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6524700000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5537 |Паштовыя індэксы = 75700—75752 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Скадоўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Скадовський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Скадоўск]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 47957 чалавек, плошча — 1456&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 13 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу, 9 пасёлкаў сельскага тыпу і 28 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Скадоўскі раён}} {{Херсонская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Херсонскай вобласці]] teg78cbdhb0fc2aswwln01dl6kn54t3 0 240314 5227417 5222434 2026-10-26T16:48:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227417 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Спасылка=Білагірскі раён}}{{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Білагірскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Білогірський район}} |Герб = Belogor.gif |Сцяг = Bilohiria Raion prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Білагірскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Білагірскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Хмяльніцкая вобласць]] |Уключае =2 пасялковыя саветы<br />23 сельскія саветы |Сталіца = [[Білагір’я]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[7 сакавіка]] [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 27232 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 35,8 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 776,3 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Bilogirskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6820300000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3841 |Паштовыя індэксы = 30200—30245 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Білагірскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Білогірський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Хмяльніцкая вобласць|Хмяльніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Білагір’я]]<ref name="ТКП"/> ({{lang-uk|Білогір'я}}). Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 27232 чалавекі, плошча — 776,3&nbsp;км². Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=28 лютага 2023 |url-status=dead}}</ref> == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 пасялковых і 23 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 72 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Білагірскі раён}} {{Хмяльніцкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-20}} [[Катэгорыя:Раёны Хмяльніцкай вобласці]] o6h8erfqae8474vzb950da832d7j7rc 0 240316 5227647 5226858 2026-10-26T20:37:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227647 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Валачыскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Волочиський район}} |Герб = Volochyskiy rayon gerb.png |Сцяг = Flag of Volochyskiy Raion in Khmelnytsky Oblast.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Валачыскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Валачыскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Хмяльніцкая вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />2 пасялковыя саветы<br />40 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Валачыск]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 51838 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 48,3 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1103 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Volochyskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6820900000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3845 |Паштовыя індэксы = 31200—31274 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Валачыскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Волочиський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Хмяльніцкая вобласць|Хмяльніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Валачыск]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Волочиськ}}). Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 51838 чалавек, плошча — 1103&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=26 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 2 пасялковых і 40 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 85 сёлаў. == Вядомыя асобы == * [[Арсеній Антонавіч Мален]] (1921—1950) - ваенны дзеяч, [[Герой Савецкага Саюза]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Валачыскі раён}} {{Хмяльніцкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Хмяльніцкай вобласці]] 1vleexwewdrcgloda84c8fotnlcry6b 0 240318 5227201 4996346 2026-10-26T12:03:37Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227201 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Дэражнянскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Деражнянський район}} |Герб = Coat of Arms of Derazhnianskiy Raion in Khmelnytsky Oblast.png |Сцяг = Flag of Derazhnia raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Дэражнянскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Дэражнянскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Хмяльніцкая вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />2 пасялковыя саветы<br />27 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Дэражня]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 32474 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 36,1 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 915 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Derazhnyanskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6821500000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3856 |Паштовыя індэксы = 32200—32264 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Дэражнянскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Деражнянський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Хмяльніцкая вобласць|Хмяльніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Дэражня]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Деражня}}). Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 32474 чалавекі, плошча — 915&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 2 пасялковых і 27 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 59 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дэражнянскі раён}} {{Хмяльніцкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Хмяльніцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Дэражнянскі раён| ]] rv9xfwlna4bzpl6j3qbhd1sd1ihj2fh 0 240319 5227198 4996343 2026-10-26T12:03:05Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227198 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Дунаявецкі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Дунаєвецький район}} |Герб = Coat of Arms Dunaivtsi Raion.png |Сцяг = UKR Дунаєве́цький райо́н flag.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Дунаявецкага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Дунаявецкага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Хмяльніцкая вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />2 пасялковыя саветы<br />43 сельскія саветы |Сталіца = [[Дунаіўці]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 63205 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 54,7 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1180 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Dunayivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6821800000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3858 |Паштовыя індэксы = 32400—32473 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Дунаявецкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Дунаєвецький район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Хмяльніцкая вобласць|Хмяльніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Дунаіўці]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Дунаївці}}). Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 63205 чалавек, плошча — 1180&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 2 пасялковых і 43 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 2 пасёлкі гарадскога тыпу і 83 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дунаявецкі раён}} {{Хмяльніцкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Хмяльніцкай вобласці]] 5pddomx5lkxdprow35wne6gp9jsqa0x 0 240321 5228042 5225697 2026-10-27T11:38:36Z Zadorenko V 175157 5228042 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Камянец-Падольскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Кам’янець-Подільський район}} |Герб = Coat_of_arms_of_Kamianets-Podilskyi_Raion,_Ukraine.png |Сцяг = Flag of Kamianets-Podilskyi Raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Камянец-Падольскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Камянец-Падольскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Хмяльніцкая вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />42 сельскія саветы |Сталіца = [[Камянец-Падольскі]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[7 сакавіка]] [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 66609 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 44,1 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1540 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = KamyanetsPodilskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6822400000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3849 |Паштовыя індэксы = 32319—32398 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Камянец-Падольскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Кам’янець-Подільський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Хмяльніцкая вобласць|Хмяльніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Камянец-Падольскі]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 66609 чалавек, плошча — 1540&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 42 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 1 пасёлак сельскага тыпу і 120 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Камянец-Падольскі раён}} {{Хмяльніцкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Камянец-Падольскі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны Хмяльніцкай вобласці]] 44015z8ksdihd572ngsv7md35azv4n1 0 240328 5228043 4996642 2026-10-27T11:38:54Z Zadorenko V 175157 5228043 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Хмяльніцкі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Хмельницький район}} |Герб = Coat of Arms of Khmelnytskiy Raion in Khmelnytsky Oblast.png |Сцяг = Hmelny_rh.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Хмяльніцкага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Хмяльніцкага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Хмяльніцкая вобласць]] |Уключае = 1 пасялковы савет<br />38 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Хмяльніцкі (горад)|Хмяльніцкі]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1965]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 52332 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 43,3 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1220,1 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Khmelnytskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6825000000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-382 |Паштовыя індэксы = 31301—31364 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Хмяльніцкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Хмельницький район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Хмяльніцкая вобласць|Хмяльніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Хмяльніцкі (горад)|Хмяльніцкі]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны ў [[1965]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 52332 чалавекі, плошча — 1220,1&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 38 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 1 пасёлак сельскага тыпу і 76 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Хмяльніцкі раён}} {{Хмяльніцкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Хмяльніцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Хмяльніцкі раён| ]] dcxtq4yh5rltx9be1emok1sj5cutpb1 0 240330 5228044 5214244 2026-10-27T11:39:10Z Zadorenko V 175157 5228044 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Шапятоўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Шепетівський район}} |Герб = Coat of Arms of Shepetivka raion.svg |Сцяг = Flag of Shepetivka raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Шапятоўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Шапятоўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Хмяльніцкая вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />22 сельскія саветы |Сталіца = [[Шапятоўка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 33941 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 30 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1160 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Shepetivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 6825500000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3840 |Паштовыя індэксы = 30410—30457 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Шапятоўскі раён''' ({{lang-uk|Шепетівський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Хмяльніцкая вобласць|Хмяльніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Шапятоўка]]. Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 33941 чалавек, плошча — 1160&nbsp;км². == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 22 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 68 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Шапятоўскі раён}} {{Хмяльніцкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Хмяльніцкай вобласці]] fvymft0dgfty6n82gu08sz18bh6cwnl 0 240332 5227217 4996355 2026-10-26T12:07:43Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), ) — адміністрацыйная адзінка → ) — былая адміністра з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227217 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Залатаношскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Золотоніський район}} |Герб = Zolotoniskiy rayon gerb.png |Сцяг = Zolotoniskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Залатаношскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Залатаношскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Чаркаская вобласць]] |Уключае =34 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Залатаноша]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[7 сакавіка]] [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 42080 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 28,7 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1493,1 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 7121500000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4737 |Паштовыя індэксы = 19710—19782 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Залатаношскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Золотоніський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Чаркаская вобласць|Чаркаскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Залатаноша]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Золотоноша}}). Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 42080 чалавек, плошча — 1493,1&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 34 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 11 пасёлкаў сельскага тыпу і 50 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Залатаношскі раён}} {{Чаркаская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Чаркаскай вобласці]] qxpppgsw2efk94f78jnoxsp9zlk95g5 5228045 5227217 2026-10-27T11:39:27Z Zadorenko V 175157 5228045 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Залатаношскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Золотоніський район}} |Герб = Zolotoniskiy rayon gerb.png |Сцяг = Zolotoniskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Залатаношскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Залатаношскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Чаркаская вобласць]] |Уключае =34 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Залатаноша]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[7 сакавіка]] [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 42080 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 28,7 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1493,1 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 7121500000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4737 |Паштовыя індэксы = 19710—19782 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Залатаношскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Золотоніський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Чаркаская вобласць|Чаркаскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Залатаноша]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 42080 чалавек, плошча — 1493,1&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 34 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 11 пасёлкаў сельскага тыпу і 50 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Залатаношскі раён}} {{Чаркаская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Чаркаскай вобласці]] m1zjf9r9a4zordsowy852o7qoy3z81n 0 240336 5228049 4996650 2026-10-27T11:40:00Z Zadorenko V 175157 5228049 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Чаркаскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Черкаський район}} |Герб = Cherkaskiy rayon gerb.png |Сцяг = Cherkaskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Чаркаскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Чаркаскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Чаркаская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />22 сельскія саветы |Сталіца = [[Чаркасы]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[7 сакавіка]] [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 75145 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 47,4 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1617 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Cherkaskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 7124900000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-472 |Паштовыя індэксы = 19601—19646 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Чаркаскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Черкаський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Чаркаская вобласць|Чаркаскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Чаркасы]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 75145 чалавек, плошча — 1617&nbsp;км². == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 22 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 3 пасёлкі сельскага тыпу і 35 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чаркаскі раён}} {{Чаркаская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Чаркаскай вобласці]] 762dvt5z7wwu8r42em0zvkjgj88wset 0 240339 5228051 5226867 2026-10-27T11:41:04Z Zadorenko V 175157 5228051 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Выжныцкі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Вижницький район}} |Герб = Vygnytskiy rayon gerb.png |Сцяг = Vygnytskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Выжныцкага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Выжныцкага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Чарнавіцкая вобласць]] |Уключае = 2 гарадскія саветы<br />1 пасялковы савет<br />14 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Выжныця]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[5 ліпеня]] [[1940]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{спад}} 55 381 |Год перапісу = 2019 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 61.5 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 903,4 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Vyzhnytskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 7320500000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-3730 |Паштовыя індэксы = 59200—59288 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Выжныцкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Вижницький район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Чарнавіцкая вобласць|Чарнавіцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Выжныця]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[5 ліпеня]] [[1940]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 55747 чалавек, плошча — 903,4&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 2 гарадскіх, 1 пасялковы і 14 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 2 гарады раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу і 31 вёска. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Выжныцкі раён}} {{Чарнавіцкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Чарнавіцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Выжныцкі раён| ]] e0otdfzlkz5tfxyjurc9xe96gu1iisc 0 240340 5227175 5035995 2026-10-26T12:00:09Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), ) — адміністрацыйная адзінка → ) — былая адміністра з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227175 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Гэрцаеўскі раён | Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Герцаївський район}} | Герб = Coat of arms of Hertsa rayon.png | Сцяг = Flag of Hertsa rayon.png | Шырыня герба = | Шырыня сцяга = 120 | Апісанне герба = Герб Гэрцаеўскага раёна | Апісанне сцяга = Сцяг Гэрцаеўскага раёна | Краіна = [[Украіна]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | type = | узровень = | CoordScale = | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Чарнавіцкая вобласць]] | Уключае = 1 гарадскі савет<br />13 сельскіх саветаў | Сталіца = [[Гэрца]] | Буйны горад = | Буйныя гарады = | Утварэнне = 6 снежня [[1991]] | Скасаванне = | Глава = | Назва главы = | Глава2 = | Назва главы2 = | Глава3 = | Назва главы3 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = [[украінская]] | Мовы = | Насельніцтва = {{рост}} 33025 | Год перапісу = 2015 | Працэнт ад насельніцтва = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = 102,6 | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 316 | Працэнт ад плошчы = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Карта = Hertsaivskyi-Raion.png | Памер карты = | Карта адміністрацыйнай адзінкі = | Памер карты аа = | Часавы пояс = {{EET}} | Абрэвіятура = | ISO = | Лічбавы ідэнтыфікатар = 7320700000 | Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар2 = | Від ідэнтыфікатара2 = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-3740 | Паштовыя індэксы = 60500—60546 | Інтэрнэт-дамен = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Заўвагі = }} '''Гэрцаеўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Герцаївський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Чарнавіцкая вобласць|Чарнавіцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Гэрца]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Герца}}). Утвораны ў 6 снежня [[1991]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 33025 чалавек, плошча — 316&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога і 13 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння і 23 вёскі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гэрцаеўскі раён}} {{Чарнавіцкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Чарнавіцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Гэрцаеўскі раён| ]] cz3mawxb057n59vn8z3d5oi9hl6vusr 0 240349 5227233 5209144 2026-10-26T12:11:52Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227233 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Застаўніўскі раён | Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Заставнівський район}}<br>[[Пакуцка-Букавінскі дыялект|букав]].: ''Заста[в/у]нецкий район'' | Герб = Zastavnivskiy rayon gerb.png | Сцяг = Zastavnivskiy rayon prapor.png | Шырыня герба = | Шырыня сцяга = | Апісанне герба = Герб Застаўніўскага раёна | Апісанне сцяга = Сцяг Застаўніўскага раёна | Краіна = [[Украіна]] | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | type = | узровень = | CoordScale = | Гімн = | Статус = Раён | Уваходзіць у = [[Чарнавіцкая вобласць]] | Уключае = 1 гарадскі савет<br />1 пасялковы савет<br />32 сельскія саветы | Сталіца = [[Застаўна]] | Буйны горад = | Буйныя гарады = | Утварэнне = [[1940]] | Скасаванне = | Глава = | Назва главы = | Глава2 = | Назва главы2 = | Глава3 = | Назва главы3 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = [[украінская]] | Мовы = | Насельніцтва = {{падзенне}} 50194 | Год перапісу = 2015 | Працэнт ад насельніцтва = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = 82,73 | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = 619 | Працэнт ад плошчы = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Карта = Zastavnenskyi-Raion.png | Памер карты = | Карта адміністрацыйнай адзінкі = | Памер карты аа = | Часавы пояс = {{EET}} | Абрэвіятура = | ISO = | Лічбавы ідэнтыфікатар = 7321500000 | Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] | Лічбавы ідэнтыфікатар2 = | Від ідэнтыфікатара2 = | FIPS = | Тэлефонны код = +380-3737 | Паштовыя індэксы = 59400—59454 | Інтэрнэт-дамен = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Катэгорыя ў Commons = | Заўвагі = }} '''Застаўніўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Заставнівський район}}, [[Пакуцка-Букавінскі дыялект|букав.]]: ''Заста́внецкий райо́н'') — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Чарнавіцкая вобласць|Чарнавіцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Застаўна]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Заставна}}). Утвораны ў [[1940]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 50194 чалавекі, плошча — 619&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 32 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу і 37 вёсак. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Застаўніўскі раён}} {{Чарнавіцкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Чарнавіцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Застаўніўскі раён| ]] if3l03vdo501xwbse7qgv767y9t1d8z 0 240353 5227719 5226861 2026-10-27T00:45:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227719 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Варвінскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Варвинський район}} |Герб = Varvynskiy rayon gerb.png |Сцяг = Varvin rayon prapor.gif |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Варвінскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Варвінскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Чарнігаўская вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />14 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Варва]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1923 |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = |Год перапісу = |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 29 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 590 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Varvenskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 7421100000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4636 |Паштовыя індэксы = 17600—17642 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Варвінскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Варвинський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Варва]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Варва}}), плошча — 590 км². Утвораны ў 1923 годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|01|2019|1}} года складала 15463 чалавек. Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=6 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 14 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 2 пасёлкі сельскага тыпу і 27 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты Варвінскага раёна}} {{Чарнігаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Варвінскі раён| ]] 3xqrztniwey7v2lsmif7w4anq4m0lzx 0 240358 5228052 5214902 2026-10-27T11:41:19Z Zadorenko V 175157 5228052 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Карукаўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Корюківський район}} |Герб = Korukivskiy rayon gerb.png |Сцяг = Korukivskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Карукаўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Карукаўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Чарнігаўская вобласць]] |Уключае = 3 гарадскія грамады<br />2 пасялковыя грамады |Сталіца = [[Карукаўка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 80&nbsp;606 |Год перапісу = 2018 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 20 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1424 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Koryukovskiy rayon 2020.svg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 7422400000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4657 |Паштовыя індэксы = 15300—15362 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Карукаўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Корюківський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Карукаўка]]<ref name="ТКП"/>. == Гісторыя == Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 27362 чалавекі, плошча — 1424&nbsp;км². Да [[17 ліпеня]] [[2020]] года тэрыторыя раёна складалася з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 20 сельскіх саветаў. На тэрыторыі раёна размяшчаліся 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу, 3 пасёлкі сельскага тыпу і 74 вёскі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна складаецца з 3 гарадскіх і 2 пасялковых грамад. === Населеныя пункты === На тэрыторыі раёна размешчаны 3 гарады, 3 пасёлкі гарадскога тыпу, 4 пасёлкі сельскага тыпу і 148 вёсак. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Карукаўскі раён}} {{Чарнігаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Карукаўскі раён| ]] 7fai5e9fc3mlvdu9p8y9jnrbmygiiou 0 240361 5228053 5224341 2026-10-27T11:41:36Z Zadorenko V 175157 5228053 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Нежынскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Ніжинський район}} |Герб = Nizhynskiy rayon gerb.png |Сцяг = Nizhynskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Нежынскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Нежынскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Чарнігаўская вобласць]] |Уключае = 6 гарадскіх грамад<br />2 пасялковых грамад<br />9 вясковых грамад |Сталіца = [[Нежын]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 28267 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 19,5 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1514 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Nezhinskiy rayon 2020.svg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4631 |Паштовыя індэксы = 16621—16675 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Нежынскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Ніжинський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Нежын]]<ref name="ТКП"/>. == Гісторыя == Да [[17 ліпеня]] [[2020]] года тэрыторыя раёна складалася з 1 пасялковага і 29 сельскіх саветаў. На тэрыторыі раёна размяшчілася 1 пасёлак гарадскога тыпу, 1 пасёлак сельскага тыпу і 71 вёска. Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 28267 чалавек, плошча — 1514&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна складаецца з 6 гарадскіх, 2 пасялковых і 9 вясковых грамад. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Нежынскі раён}} {{Чарнігаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Нежынскі раён| ]] jntimplszb83nax5u92nymfvflag34j 0 240363 5228055 4996513 2026-10-27T11:41:55Z Zadorenko V 175157 5228055 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ноўгарад-Сівэрскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Новгород-Сіверський район}} |Герб = NovgSiverskiy rayon gerb.png |Сцяг = Novhorod-Siverskyj rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Ноўгарад-Сівэрскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Ноўгарад-Сівэрскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Чарнігаўская вобласць]] |Уключае = 2 гарадскія грамады<br />2 пасялковыя грамады |Сталіца = [[Ноўгарад-Сівэрскы]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 13757 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 16 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1804 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Novgorod-Severskiy rayon 2020.svg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 7423600000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4658 |Паштовыя індэксы = 16000—16094 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Ноўгарад-Сівэрскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Новгород-Сіверський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Ноўгарад-Сівэрскы]]<ref name="ТКП"/>. == Гісторыя == Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 13757 чалавек, плошча — 1804&nbsp;км². Да [[17 ліпеня]] [[2020]] года тэрыторыя раёна складалася з 1 гарадскога і 25 сельскіх саветаў. На тэрыторыі раёна размяшчаліся 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу і 84 вёскі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 гарадскіх і 2 пасялковых грамад. === Населеныя пункты === На тэрыторыі раёна размешчаны 2 гарады, 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 8 пасёлкаў сельскага тыпу і 106 вёсак. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ноўгарад-Сівэрскі раён}} {{Чарнігаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Ноўгарад-Сівэрскі раён| ]] 3ngru8rs0xl7v46lbpa4iy8ig69lrlj 0 240364 5228056 4996537 2026-10-27T11:42:14Z Zadorenko V 175157 5228056 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Прылуцкі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Прилуцький район}} |Герб = Prylukskiy rayon gerb.png |Сцяг = Prylukskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Прылуцкага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Прылуцкага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Чарнігаўская вобласць]] |Уключае =2 гарадскіх грамады<br />7 пасялковых грамад<br />2 вясковых грамады |Сталіца = [[Прылукы]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 36084 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 20,9 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1800 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Prilukskiy rayon 2020.svg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 7424100000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4637 |Паштовыя індэксы = 17520—17594 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Прылуцкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Прилуцький район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Прылукы]]<ref name="ТКП"/>. == Гісторыя == Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 36084 чалавекі, плошча — 1800&nbsp;км². Да 17 ліпеня 2020 года тэрыторыя раёна складалася з 3 пасялковых і 38 сельскіх саветаў. На тэрыторыі раёна размяшчаліся 1 горад раённага значэння, 1 пасёлак гарадскога тыпу, 3 пасёлкі сельскага тыпу і 74 вёскі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна складаецца з 2 гарадскіх, 7 пасялковых і 2 вясковых грамад. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 3 пасёлкі гарадскога тыпу, 1 пасёлак сельскага тыпу і 96 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Прылуцкі раён}} {{Чарнігаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Прылуцкі раён| ]] m8beat215anazvlxuk93zor9ydqch34 0 240370 5228057 5171000 2026-10-27T11:42:30Z Zadorenko V 175157 5228057 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Чарнігаўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Чернігівський район}} |Герб = CoA of Chernihiv raion.svg |Сцяг = Flag of Chernihiv raion.svg |Апісанне герба = Герб Чарнігаўскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Чарнігаўскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Чарнігаўская вобласць]] |Уключае =3 гарадскіх грамады<br />11 пасялковых грамад<br />6 вясковых грамад |Сталіца = [[Чарнігаў]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = 460 900 |Год перапісу = 2020 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 20,8 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 2547 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Chernigovskiy rayon 2020.svg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 7425500000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-462 |Паштовыя індэксы = 15501—15584 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Чарнігаўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Чернігівський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Чарнігаў]]<ref name="ТКП"/>. == Гісторыя == Утвораны ў [[1923]] годзе. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складае 52213 чалавек, плошча — 2547&nbsp;км². Да [[17 ліпеня]] [[2020]] года тэрыторыя раёна складалася з 4 пасялковых і 42 сельскіх саветаў. На тэрыторыі раёна размяшчаліся 4 пасёлкі гарадскога тыпу, 3 пасёлкі сельскага тыпу і 117 вёскак == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна складаецца з 3 гарадскіх, 11 пасялковых і 6 вясковых грамад. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Чарнігаўскі раён}} {{Чарнігаўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Чарнігаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Чарнігаўскі раён| ]] o5vmqac3n6s64ebv1eh9oyc03nd7fa8 0 240374 5227210 4996350 2026-10-26T12:06:28Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), ) — адміністрацыйная адзінка → ) — былая адміністра з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227210 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Жмэрынскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Жмеринський район}} |Герб = Герб Жмеринського району.png |Сцяг = Flag of Zhmerynka raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Жмэрынскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Жмэрынскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Вінніцкая вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />27 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Жмэрынка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[7 сакавіка]] [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 34886 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 32 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1130 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Zhmerinskiy rayon 2020.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 521000000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4332 |Паштовыя індэксы = 23100—23163 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Жмэрынскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Жмеринський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Жмэрынка]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Жмеринка}}). Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 34886 чалавек, плошча — 1130&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 27 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 10 пасёлкаў сельскага тыпу і 59 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жмэрынскі раён}} {{Вінніцкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Вінніцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Жмэрынскі раён| ]] 1hxl0xjzeyvxxwsbe1al9uygo55t0a5 5227942 5227210 2026-10-27T11:06:55Z Zadorenko V 175157 5227942 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Жмэрынскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Жмеринський район}} |Герб = Герб Жмеринського району.png |Сцяг = Flag of Zhmerynka raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Жмэрынскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Жмэрынскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Вінніцкая вобласць]] |Уключае =1 пасялковы савет<br />27 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Жмэрынка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[7 сакавіка]] [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 34886 |Год перапісу = 2015 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 32 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1130 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Zhmerinskiy rayon 2020.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 521000000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4332 |Паштовыя індэксы = 23100—23163 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Жмэрынскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Жмеринський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Жмэрынка]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2015|1}} года складала 34886 чалавек, плошча — 1130&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 27 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 10 пасёлкаў сельскага тыпу і 59 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жмэрынскі раён}} {{Вінніцкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Вінніцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Жмэрынскі раён| ]] cm83eujgu0jhcw952toas833m9s197i 0 241649 5227693 4903378 2026-10-26T21:29:54Z JerzyKundrat 174 5227693 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Зелянковічы |вобласць = Магілёўская |раён = Глускі |сельсавет2 = Казловіцкі }} '''Зелянко́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zieliankovičy}}, {{lang-ru|Зеленковичи}}) — [[вёска]] ў [[Глускі раён|Глускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)|Казловіцкага сельсавета]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Бярозаўскі сельсавет (Глускі раён)|Бярозаўскага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2013/11/20/by86604.htm Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20.11.2013 N 23-1 «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150713063623/http://naviny.org/2013/11/20/by86604.htm |date=13 ліпеня 2015 }}</ref>. Да 2018 года знаходзілася ў складзе [[Каткаўскі сельсавет|Каткаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918m0089011&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 13 апреля 2018 г. № 2-10 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200615203903/https://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918m0089011&p1=1 |date=15 чэрвеня 2020 }}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёна]] 5uger2uaah4nvlc7xpfmdbopk7tqv4y 0 241650 5227692 4903379 2026-10-26T21:29:15Z JerzyKundrat 174 5227692 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Зубарэвічы |вобласць = Магілёўская |раён = Глускі |сельсавет2 = Казловіцкі }} '''Зубарэ́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zubarevičy}}, {{lang-ru|Зубаревичи}}) — [[вёска]] ў [[Глускі раён|Глускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)|Казловіцкага сельсавета]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Бярозаўскі сельсавет (Глускі раён)|Бярозаўскага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2013/11/20/by86604.htm Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20.11.2013 N 23-1 «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150713063623/http://naviny.org/2013/11/20/by86604.htm |date=13 ліпеня 2015 }}</ref>. Да 2018 года знаходзілася ў складзе [[Каткаўскі сельсавет|Каткаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918m0089011&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 13 апреля 2018 г. № 2-10 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200615203903/https://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918m0089011&p1=1 |date=15 чэрвеня 2020 }}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Пракоп Дзянісавіч Малаковіч]] (1895—1937) — дзяржаўны дзеяч БССР. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёна]] lkn2ax4o1dgbq8x6j5ifuicduh1uzly 0 241672 5227691 4903398 2026-10-26T21:28:46Z JerzyKundrat 174 5227691 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Казловічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Казловічы |вобласць = Магілёўская |раён = Глускі |сельсавет2 = Казловіцкі }} '''Казло́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Стары́я Казло́вічы'''</ref> ({{lang-be-trans|Kazlovičy}}, {{lang-ru|Козловичи}}) — [[вёска]] ў [[Глускі раён|Глускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)|Казловіцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёна]] sn57p745bjja7als4kwv83yxtn5jzkw 0 241673 5227689 4903399 2026-10-26T21:27:53Z JerzyKundrat 174 5227689 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Кастрычнік, значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кастрычнік |вобласць = Магілёўская |раён = Глускі |сельсавет2 = Казловіцкі }} '''Кастры́чнік'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kastryčnik}}, {{lang-ru|Костричник}}) — [[вёска]] ў [[Глускі раён|Глускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)|Казловіцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёна]] iocrce8iryxy3d7yogqc53nnvaumq03 0 241674 5227687 4903400 2026-10-26T21:27:00Z JerzyKundrat 174 5227687 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Крукаўшчына}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Крукаўшчына |вобласць = Магілёўская |раён = Глускі |сельсавет2 = Казловіцкі }} '''Кру́каўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Krukaŭščyna}}, {{lang-ru|Крюковщина}}) — [[вёска]] ў [[Глускі раён|Глускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)|Казловіцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёна]] nd8pptcuje8bm0d8z3ksago2oqec67f 0 241675 5227686 4903401 2026-10-26T21:26:32Z JerzyKundrat 174 5227686 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Нязнанне |вобласць = Магілёўская |раён = Глускі |сельсавет2 = Казловіцкі }} '''Нязна́нне'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Нязна́нае'''</ref> ({{lang-be-trans|Niaznannie}}, {{lang-ru|Незнанье}}) — [[вёска]] ў [[Глускі раён|Глускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)|Казловіцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёна]] q6nu21xybkphtfdzj8s9kyv85ita1hs 0 241677 5227685 4903403 2026-10-26T21:26:06Z JerzyKundrat 174 5227685 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Поўстка |вобласць = Магілёўская |раён = Глускі |сельсавет2 = Казловіцкі }} '''По́ўстка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Poŭstka}}, {{lang-ru|Повстка}}) — [[вёска]] ў [[Глускі раён|Глускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)|Казловіцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёна]] dq4vweavaiaaa6od5kmn77xougaggyf 0 241678 5227683 4903404 2026-10-26T21:25:10Z JerzyKundrat 174 5227683 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Прыплавы |вобласць = Магілёўская |раён = Глускі |сельсавет2 = Казловіцкі }} '''Прыпла́вы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pryplavy}}, {{lang-ru|Приплавы}}) — [[вёска]] ў [[Глускі раён|Глускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)|Казловіцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёна]] ov5wcj5738xnhe5wqf5hmqst4rgriyp 0 241679 5227682 4903405 2026-10-26T21:24:38Z JerzyKundrat 174 5227682 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Сцяпанаўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сцяпанаўка |вобласць = Магілёўская |раён = Глускі |сельсавет2 = Казловіцкі }} '''Сцяпа́наўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sciapanaŭka}}, {{lang-ru|Степановка}}) — [[вёска]] ў [[Глускі раён|Глускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)|Казловіцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёна]] 6vusetmho8ar6kgh2ym114r9mfoox0c 0 241680 5227681 4903406 2026-10-26T21:24:00Z JerzyKundrat 174 5227681 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Усцярхі |вобласць = Магілёўская |раён = Глускі |сельсавет2 = Казловіцкі }} '''Усцярхі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Usciarchi}}, {{lang-ru|Устерхи}}) — [[вёска]] ў [[Глускі раён|Глускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)|Казловіцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Сямён Лазаравіч Вілюга]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёна]] gagd28715n7ouca9wa6jnmzc81cjxrs 0 241681 5227680 4903407 2026-10-26T21:23:27Z JerzyKundrat 174 5227680 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Уюнішча |вобласць = Магілёўская |раён = Глускі |сельсавет2 = Казловіцкі }} '''Ую́нішча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ujunišča}}, {{lang-ru|Вьюнище}}) — [[вёска]] ў [[Глускі раён|Глускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)|Казловіцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёна]] 4pkatxnymeq00wk5cyttbiwbjqb4o2u 0 241703 5227670 4925172 2026-10-26T21:13:44Z JerzyKundrat 174 5227670 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Балашэвічы |вобласць = Магілёўская |раён = Глускі |сельсавет2 = Казловіцкі }} '''Балашэ́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Balaševičy}}, {{lang-ru|Балашевичи}}) — [[вёска]] ў [[Глускі раён|Глускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)|Казловіцкага сельсавета]]. Знаходзіцца за 7 км на ўсход ад [[Глуск]]а. == Гісторыя == Вядомы з 1560 як сяло ў Глускай воласці [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкага павета]] Мінскага ваяводства [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], шляхецкая ўласнасць. У 1571 годзе — 10 жыхароў мужчынскага полу. У 1581 годзе ў складзе маёнтка Глуск. Згадваецца ў 1631 г. як вёска Бялашавічы ў складзе маёнтка Глуск<ref>LVIA, f. 8, ap. 1, b. 155, l. 316</ref>. У 1708 годзе цэнтр войтаўства ў Глускім графстве. У 1727 шляхецкая ўласнасць, 37 двароў, 41 жыхар мужчынскага полу, у 1756 годзе — 55 двароў, 63 жыхароў мужчынскага полу. Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у Расійскай імперыі. У 1844 годзе ў складзе маёнтка Зарэчча, 52 двары, 226 жыхароў. У 1897 годзе ў Глускай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] Мінскай губерні, 128 двароў, 712 жыхароў, магазін. У 1907 годзе — 135 двароў, 766 жыхароў, у 1917 годзе — 148 двароў, 860 жыхароў. З 1919 года ў БССР, затым у РСФСР. У 1921 годзе адкрыта школа (у 1925 г. — 81 вучань). 3 15 студзеня 1924 года да 26 ліпеня 1930 года ў Глускім раёне [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] БССР. 3 20 жніўня 1938 года ў Палескай вобласці. З канца чэрвеня 1941 да канца чэрвеня 1944 года акупіраваны нацыстамі. 3 20 верасня 1944 г. у Бабруйскай, з 8 студзеня 1954 г. у Мінскай, з 23 студзеня 1960 г. — у Магілёўскай абласцях. У 1962—66 гады ў складзе Бабруйскага раёна. У 1926 годзе — 170 двароў, 881 жыхароў. У 1970 годзе — 762 жыхары. Да 15 студзеня 1971 года вёска ўваходзіла ў склад [[Хваставіцкі сельсавет|Хваставіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 7 (1309).</ref>. У 1986 годзе — 232 двары, 493 жыхары. З 1991 года ў незалежнай Беларусі. Да 23 снежня 2009 года — у складзе [[Кіраўскі сельсавет (Глускі раён)|Кіраўскага сельсавета]] (у 2005—2009 гадах яго цэнтр)<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области». Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16]</ref>. У 2009 годзе дзейнічалі Дом кулыуры, бібліятэка, ФАП, аддзяленне сувязі, комплексны прыёмны пункт, магазін. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Памятныя мясціны == Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казловіцкі сельсавет, Глускі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёна]] hbxpqug798xl33mf0prtha1oejcrcbt 5227675 5227670 2026-10-26T21:19:48Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5227675 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Балашэвічы |вобласць = Магілёўская |раён = Глускі |сельсавет2 = Казловіцкі }} '''Балашэ́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Balaševičy}}, {{lang-ru|Балашевичи}}) — [[вёска]] ў [[Глускі раён|Глускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)|Казловіцкага сельсавета]]. Знаходзіцца за 7 км на ўсход ад [[Глуск]]а. == Гісторыя == Вядомы з 1560 як сяло ў Глускай воласці [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкага павета]] Мінскага ваяводства [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], шляхецкая ўласнасць. У 1571 годзе — 10 жыхароў мужчынскага полу. У 1581 годзе ў складзе маёнтка Глуск. Згадваецца ў 1631 г. як вёска Бялашавічы ў складзе маёнтка Глуск<ref>LVIA, f. 8, ap. 1, b. 155, l. 316</ref>. У 1708 годзе цэнтр войтаўства ў Глускім графстве. У 1727 шляхецкая ўласнасць, 37 двароў, 41 жыхар мужчынскага полу, у 1756 годзе — 55 двароў, 63 жыхароў мужчынскага полу. Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у Расійскай імперыі. У 1844 годзе ў складзе маёнтка Зарэчча, 52 двары, 226 жыхароў. У 1897 годзе ў Глускай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] Мінскай губерні, 128 двароў, 712 жыхароў, магазін. У 1907 годзе — 135 двароў, 766 жыхароў, у 1917 годзе — 148 двароў, 860 жыхароў. З 1919 года ў БССР. У 1921 годзе адкрыта школа (у 1925 г. — 81 вучань). 3 15 студзеня 1924 года да 26 ліпеня 1930 года ў Глускім раёне [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. 3 20 жніўня 1938 года ў Палескай вобласці. З канца чэрвеня 1941 да канца чэрвеня 1944 года акупіраваны нацыстамі. 3 20 верасня 1944 г. у Бабруйскай, з 8 студзеня 1954 г. у Мінскай, з 23 студзеня 1960 г. — у Магілёўскай абласцях. У 1962—66 гады ў складзе Бабруйскага раёна. У 1926 годзе — 170 двароў, 881 жыхароў. У 1970 годзе — 762 жыхары. Да 15 студзеня 1971 года вёска ўваходзіла ў склад [[Хваставіцкі сельсавет|Хваставіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 7 (1309).</ref>. У 1986 годзе — 232 двары, 493 жыхары. З 1991 года ў незалежнай Беларусі. Да 23 снежня 2009 года — у складзе [[Кіраўскі сельсавет (Глускі раён)|Кіраўскага сельсавета]] (у 2005—2009 гадах яго цэнтр)<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области». Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16]</ref>. У 2009 годзе дзейнічалі Дом кулыуры, бібліятэка, ФАП, аддзяленне сувязі, комплексны прыёмны пункт, магазін. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Памятныя мясціны == Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казловіцкі сельсавет, Глускі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёна]] f0nyt44tj0wn9k6e7ioxbab3hqpexlr 5227676 5227675 2026-10-26T21:20:40Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5227676 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Балашэвічы |вобласць = Магілёўская |раён = Глускі |сельсавет2 = Казловіцкі }} '''Балашэ́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Balaševičy}}, {{lang-ru|Балашевичи}}) — [[вёска]] ў [[Глускі раён|Глускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)|Казловіцкага сельсавета]]. Знаходзіцца за 7 км на ўсход ад [[Глуск]]а. == Гісторыя == Вядомы з 1560 года як сяло ў Глускай воласці [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкага павета]] Мінскага ваяводства [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], шляхецкая ўласнасць. У 1571 годзе — 10 жыхароў мужчынскага полу. У 1581 годзе ў складзе маёнтка Глуск. Згадваецца ў 1631 г. як вёска Бялашавічы ў складзе маёнтка Глуск<ref>LVIA, f. 8, ap. 1, b. 155, l. 316</ref>. У 1708 годзе цэнтр войтаўства ў Глускім графстве. У 1727 шляхецкая ўласнасць, 37 двароў, 41 жыхар мужчынскага полу, у 1756 годзе — 55 двароў, 63 жыхароў мужчынскага полу. Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у Расійскай імперыі. У 1844 годзе ў складзе маёнтка Зарэчча, 52 двары, 226 жыхароў. У 1897 годзе ў Глускай воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]] Мінскай губерні, 128 двароў, 712 жыхароў, магазін. У 1907 годзе — 135 двароў, 766 жыхароў, у 1917 годзе — 148 двароў, 860 жыхароў. З 1919 года ў БССР. У 1921 годзе адкрыта школа (у 1925 г. — 81 вучань). 3 15 студзеня 1924 года да 26 ліпеня 1930 года ў Глускім раёне [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. 3 20 жніўня 1938 года ў Палескай вобласці. З канца чэрвеня 1941 да канца чэрвеня 1944 года акупіраваны нацыстамі. 3 20 верасня 1944 г. у Бабруйскай, з 8 студзеня 1954 г. у Мінскай, з 23 студзеня 1960 г. — у Магілёўскай абласцях. У 1962—66 гады ў складзе Бабруйскага раёна. У 1926 годзе — 170 двароў, 881 жыхароў. У 1970 годзе — 762 жыхары. Да 15 студзеня 1971 года вёска ўваходзіла ў склад [[Хваставіцкі сельсавет|Хваставіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 7 (1309).</ref>. У 1986 годзе — 232 двары, 493 жыхары. З 1991 года ў незалежнай Беларусі. Да 23 снежня 2009 года — у складзе [[Кіраўскі сельсавет (Глускі раён)|Кіраўскага сельсавета]] (у 2005—2009 гадах яго цэнтр)<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области». Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16]</ref>. У 2009 годзе дзейнічалі Дом кулыуры, бібліятэка, ФАП, аддзяленне сувязі, комплексны прыёмны пункт, магазін. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Памятныя мясціны == Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казловіцкі сельсавет, Глускі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёна]] 35l2y6121m35bivph7q0iwdkgcee4h7 0 241704 5227678 4903429 2026-10-26T21:21:53Z JerzyKundrat 174 5227678 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Бервы |вобласць = Магілёўская |раён = Глускі |сельсавет2 = Казловіцкі }} '''Бе́рвы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Biervy}}) — [[вёска]] ў [[Глускі раён|Глускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)|Казловіцкага сельсавета]]. Да 15 студзеня 1971 года вёска ўваходзіла ў склад [[Барысаўшчынскі сельсавет (Глускі раён)|Барысаўшчынскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 7 (1309).</ref>, да 23 снежня 2009 года — у складзе [[Кіраўскі сельсавет (Глускі раён)|Кіраўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области». Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казловіцкі сельсавет, Глускі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёна]] e9ts3t57eoosmbt0q7h3zw08q1wyjuo 0 241706 5227679 4903431 2026-10-26T21:22:34Z JerzyKundrat 174 5227679 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Доўгі Лес |вобласць = Магілёўская |раён = Глускі |сельсавет2 = Казловіцкі }} '''До́ўгі Лес'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Doŭhi Lies}}, {{lang-ru|Долгий Лес}}) — [[вёска]] ў [[Глускі раён|Глускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)|Казловіцкага сельсавета]]. Да 1971 года вёска ўваходзіла ў склад Казловіцкага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 7 (1309).</ref>, з 15 студзеня 1971 года да 23 снежня 2009 года — у складзе [[Кіраўскі сельсавет (Глускі раён)|Кіраўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области». Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёна]] r4i5ke60zi8njpj9xwat4nqg7wj4yv4 0 241707 5227694 4903432 2026-10-26T21:30:23Z JerzyKundrat 174 5227694 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Зарэчча}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Зарэчча |вобласць = Магілёўская |раён = Глускі |сельсавет2 = Казловіцкі }} '''Зарэ́чча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zarečča}}, {{lang-ru|Заречье}}) — [[вёска]] ў [[Глускі раён|Глускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)|Казловіцкага сельсавета]]. Да 15 студзеня 1971 года вёска ўваходзіла ў склад [[Хваставіцкі сельсавет|Хваставіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 7 (1309).</ref>, да 23 снежня 2009 года — у складзе [[Кіраўскі сельсавет (Глускі раён)|Кіраўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области». Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёна]] s85r6q4c62yehk6pq0slqmudfa5eljd 0 241708 5227690 4903433 2026-10-26T21:28:21Z JerzyKundrat 174 5227690 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Карпавічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Карпавічы |вобласць = Магілёўская |раён = Глускі |сельсавет2 = Казловіцкі }} '''Ка́рпавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Karpavičy}}, {{lang-ru|Карповичи}}) — [[вёска]] ў [[Глускі раён|Глускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)|Казловіцкага сельсавета]]. Да 15 студзеня 1971 года вёска ўваходзіла ў склад [[Барысаўшчынскі сельсавет (Глускі раён)|Барысаўшчынскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 7 (1309).</ref>, да 23 снежня 2009 года — у складзе [[Кіраўскі сельсавет (Глускі раён)|Кіраўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области». Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151124111409/http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39%28003-014%29.pdf |date=24 лістапада 2015 }}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёна]] 3qy7oc07gqdb0rxm4p0b86w7cpoj08m 0 241710 5227688 4903434 2026-10-26T21:27:28Z JerzyKundrat 174 5227688 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кляшчоўка |вобласць = Магілёўская |раён = Глускі |сельсавет2 = Казловіцкі }} '''Кляшчо́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kliaščoŭka}}, {{lang-ru|Клещёвка}}) — [[вёска]] ў [[Глускі раён|Глускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)|Казловіцкага сельсавета]]. Да 1971 года вёска ўваходзіла ў склад Казловіцкага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 7 (1309).</ref>, з 15 студзеня 1971 года да 23 снежня 2009 года — у складзе [[Кіраўскі сельсавет (Глускі раён)|Кіраўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области». Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151124111409/http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39%28003-014%29.pdf |date=24 лістапада 2015 }}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёна]] gq1yupy27jik02hlnhf9t9bo0u1827p 0 241711 5227684 4903435 2026-10-26T21:25:38Z JerzyKundrat 174 5227684 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Прыварацце |вобласць = Магілёўская |раён = Глускі |сельсавет2 = Казловіцкі }} '''Пры́варацце'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pryvaraccie}}, {{lang-ru|Приворотье}}) — [[вёска]] ў [[Глускі раён|Глускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)|Казловіцкага сельсавета]]. Да 1971 года вёска ўваходзіла ў склад Казловіцкага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 7 (1309).</ref>, з 15 студзеня 1971 года да 23 снежня 2009 года — у складзе [[Кіраўскі сельсавет (Глускі раён)|Кіраўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области». Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151124111409/http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39%28003-014%29.pdf |date=24 лістапада 2015 }}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Глускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёна]] g05e4r238dfdfhsikmz0d00p30iamga 0 260754 5227443 5225983 2026-10-26T17:01:09Z M.L.Bot 261 5227443 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = горад |беларуская назва = Світладарск |арыгінальная назва = Світлодарськ |падпарадкаванне = горад раённага значэння |герб = |сцяг = |выява = Светлодарск.jpg |подпіс = Пляж на беразе вадасховішча [[Вуглэгірская ЦЭС|Вуглэгірскай ЦЭС]] |lat_deg = 48|lat_min = 26|lat_sec = 9 |lon_deg = 38|lon_min = 12|lon_sec = 59 |CoordAddon = |CoordScale = |вобласць = Данецкая вобласць |вобласць у табліцы = |від раёна = |раён = Артэміўскі раён, Данецкая вобласць{{!}}Артэміўскі раён |раён у табліцы = |від абшчыны = |абшчына = |абшчына ў табліцы = |дата заснавання = 1970 |першае згадванне = |ранейшыя імёны = пгт Світладарскэ |статус з = 1992 |плошча = 9,3 |вышыня цэнтра НП = |клімат = |насельніцтва = 12 127<ref name="колькасць">[http://database.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/ Населення України]</ref> тыс. |год перапісу = 2014 |шчыльнасць = 1 418 |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |тэлефонны код = 6249 |паштовы індэкс = 84792 |КААТУУ = |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Світладарск''' ({{lang-uk|Світлодарськ}})&nbsp;— [[горад]] раённага значэння ў [[Артэміўскі раён (Данецкая вобласць)|Артэміўскім раёне]] [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Насельніцтва&nbsp;— 13 203 чалавекі (2013). == Геаграфія == Размешчаны ва ўсходняй частцы вобласці, на беразе [[Світладарскае вадасховішча|Світладарскага вадасховішча]]. Горад займае тэрыторыю 24 км², з іх 6 % пад забудовай. На аднаго жыхара прыпадае 23 м² зялёных насаджэнняў. Сярэдняя тэмпература студзеня −7,3°, ліпеня +21,5°. За год выпадае больш за 500&nbsp;мм ападкаў. == Гісторыя == Заснаванае ў 1970 годзе як паселішча ў сувязі з будаўніцтвам Вуглэгірскай ДРЭС. Статус горад атрымаў у 1992 годзе. 29 сакавіка 2013 года на Вуглэгірскай электрастанцыі адбыўся пажар. Загінуў 1 чалавек, 11 былі шпіталізаваны<ref>[http://golosukraine.com/publication/prigodi/parent/10236-u-svitlodarsku-nazvali-prichinu-avariyi-na-vuglegi/ У Світлодарську назвали причину аварії на Вуглегірській ТЕС&nbsp;— Голос України: Інформаційний портал]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Пашкоджаныя 4 энергаблокі першай чаргі. Станцыя была адключана ад энергасістэмы. == Насельніцтва == [[Файл:ИС-3.jpg|thumb|250px|Мемарыял загінулым салдатам&nbsp;— танк [[ІС-3]]]] Паводле вынікаў перапісу 2001 года насельніцтва горад складаў 13203 асобы, з якіх 24,62 % пазначылі роднай мовай [[Украінская мова|ўкраінскую]] 75,03 %&nbsp;— [[Руская мова|рускую]], 0,10 %&nbsp;— [[Беларуская мова|беларускую]], па 0,08 %&nbsp;— [[Армянская мова|армянскую]] і [[Грэчаская мова|грэчаскую]], па 0,02 %&nbsp;— [[Малдаўская мова|малдоўскую]], 0,01 %&nbsp;— [[Гагаузская мова|гагаузскую]] і [[Нямецкая мова|нямецкую]] мовы<ref>[http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp Розподіл населення за рідною мовою на ukrcensus.gov.ua] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |date=31 ліпеня 2014 }}</ref>. {{Wikidata/Population}} == Гаспадарка == Больш за палову занятых у народнай гаспадарцы працуюць на [[Вуглэгірская ЦЭС|Вуглэгірскай электрастанцыі]] і звязаных з ёй прадпрыемствах. == Культура == У месце функцыянуюць 2 агульнаадукацыйныя школы, музычная школа, палац спорту і палац культуры. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.debaltsevo-rada.dn.ua/ Дебальцівська міськрада] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150427181821/http://www.debaltsevo-rada.dn.ua/ |date=27 красавіка 2015 }} * [http://www.day.kiev.ua/uk/news/010913-vuglegirska-tes-zapracyuie-z-grudnya-stavickiy Вуглегірська ТЕС запрацює з грудня] {{Бахмуцкі раён}} {{Данецкая вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Данецкай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бахмуцкага раёна]] gktvll1dw55w73kftvcmy5x0u7ez9nr 0 267473 5227472 2823700 2026-10-26T17:46:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227472 wikitext text/x-wiki {{Ігрок у снукер | Імя = Б'ёрн Ханевір | Арыгінал імя = Bjorn Haneveer | Фота = | Шырыня = 300 px | Дата нараджэння = 04.09.1976 | Месца нараджэння = [[Цюрнхаўт]], [[Бельгія]] | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = {{сцягафікацыя|Бельгія}} | Прафесійная кар'ера = 1993–1997, 1998–2006, 2009–2011 | Найвышэйшы рэйтынг = 53 <small>([[Сусветны снукерны рэйтынг у сезоне 2004/2005|2004/2005]])</small> | Цяперашні рэйтынг = | Прызавыя грошы = > £140,000 | Найвышэйшая серыя = 138 <small>([[PIOS 2009 – Этап 6, снукер|PIOS 2009 – Этап 6]],<br /> [[Чэмпіянат свету па снукеры 2010|Чэмпіянат свету 2010 (квал.)]])</small> | Колькасць соценных серый = 42 | Лепшы рэйтынгавы вынік = 1/8 фіналу<br /> {{nowrap|<small>([[Адкрыты чэмпіянат Шатландыі па снукеры 2002|Адкрыты чэмпіянат Шатландыі 2002]],}} <br />[[Адкрыты чэмпіянат Еўропы па снукеры 2003|Адкрыты чэмпіянат Еўропы 2003]])</small> | Рэйтынгавыя турніры = | Міні-рэйтынгавыя турніры = | Нярэйтынгавыя турніры = | Чэмпіянат свету = 1/24 фіналу (квал.) <small>([[Чэмпіянат свету па снукеры 2001|2001]])</small> | Чэмпіён свету = | Сайт = }} '''Б'ёрн Ханевір''' ({{lang-nl|Bjorn Haneveer}}; нар. {{ДН|4|9|1976}}, {{МН|Цюрнхаўт|}}, [[Бельгія]]) — [[Бельгія|бельгійскі]] былы прафесійны гулец у [[снукер]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20150707233058/http://www.cuetracker.net/Players/Bjorn-Haneveer Статыстыка Б'ёрна Ханевіра на CueTracker.net] {{ref-en}} {{DEFAULTSORT:Ханевір Б'ёрн}} [[Катэгорыя:Снукерысты Бельгіі]] bi43v4p9ywszxkety6wff1t21tmniwy 0 269894 5227828 4869224 2026-10-27T08:48:03Z Zadorenko V 175157 5227828 wikitext text/x-wiki {{НП |статус =Горад |беларуская назва = Підгайці |арыгінальная назва= Підгайці |падначаленне = |краіна =Украіна |герб = COA of Pidhaitsi.png |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = 1.Ратуша в м.Підгайці.jpg |памер = |подпіс = |lat= |long= |lat_dir = |lat_deg =49 |lat_min =16 |lat_sec =30 |lon_dir = |lon_deg =25 |lon_min =08 |lon_sec =03 |CoordAddon= |CoordScale= |Яндэкскарта= |карта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна= |памер карты раёна = |рэгіён =Цярнопальская вобласць |рэгіён у табліцы = |від рэгіёна =вобласць |раён =[[Цярнопальскі раён]] |раён у табліцы = |від раёна =раён |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |заснаваны = |першае згадванне = 1397 |згадванне ref = |ранейшыя імёны = |статус з = |статус дата = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва =2 500 |год перапісу =2024 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код =+3803542 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы =48000 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар= |катэгорыя ў Commons =Pidhaitsi (Ternopil Oblast) |сайт = |мова сайта=uk |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n= |add1= |add2n= |add2= }} '''Підга́йці''' ({{Lang-uk|Підгайці}}) — горад ва Украіне, былы цэнтр [[Підгаецкі раён|Підгаецкага раёна]] [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальскай вобласці]]. Цэнтр [[Грамады Украіны|тэрытарыяльнай грамады]]. Размешчаны за 70 км на паўднёвы захад ад абласнога цэнтра — горада [[Цярнопаль|Цярнопаля]], на абодвух берагах ракі [[Рака Каропец|Каропец]]. Насельніцтва — 2 500 чалавек (2024 г.). Размешчаны на скрыжаванні шашэйных дарог: Т 0903 ([[Галіч (Івана-Франкоўская вобласць)|Галіч]] — [[Тэрэбоўля]] — [[Сатаніў]]) і Т 2004 ([[Бэрэжаны]] — [[Манастырыска]]). Чыгуначная станцыя Підгайцы — канцавая станцыя чыгункі [[Львоў]] — Підгайці, разбуранай падчас вайны. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * Успенская царква * Падгаецкая ратуша * Касцёл св. Троіцы, 1630-я == Вядомыя асобы == * [[Андрэй (Шаптыцкі)]] * [[Якаў Фёдаравіч Галавацкі|Якаў Галавацкі]] * [[Ян Бучацкі]] * [[Мікалай Вольскі, каронны маршалак|Мікалай Вольскі]] * [[Ян Гольскі]] * [[Станіслаў Рэвэра Патоцкі]] {{зноскі}} {{Підгаецкі раён}} {{Цярнопальская вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Цярнопальскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1397 годзе]] 9wwsvi17azlclx1b45hpakbgym1ayw0 0 278637 5227451 5223092 2026-10-26T17:17:49Z JerzyKundrat 174 5227451 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Трапалава}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Трапалава |вобласць = Мінская |раён = Вілейскі |сельсавет2 = Асіпавіцкі }} '''Трапа́лава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Trapalava}}, {{lang-ru|Трепалово}}) — [[вёска]] ў [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Асіпавіцкі сельсавет (Вілейскі раён)|Асіпавіцкага сельсавета]]. Знаходзіцца за 15 км на паўднёвы захаж ад горада [[Вілейка]], 120 км ад Мінска, на аўтадарозе [[Красніца (Вілейскі раён)|Красніца]]—[[Шылавічы (Вілейскі раён)]], на правым беразе р. [[Вілія]]. == Гісторыя == У 1857 г. засценак у [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскім павеце]] Віленскай губерні Расійскай імперыі. У 1897 г. вёска, 4 двары, 24 жыхары. У пач. XX ст. 58 жыхароў, 31 дзесяцін зямлі. У 1908 г. Перавоз Трапалава, 2 двары, 8 жыхароў, 19,5 дзесяцін надзелаў. З 1921 года ў складзе Польшчы, у [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскім павеце]] Навагрудскага, з 1925 г. Віленскага ваяводства. У 1923 годзе вёска ў Вілейскай гміне, 8 двароў, 53 жыхары; у 1938 годзе ў Каловіцкай гміне, 9 двароў, 62 жыхары. З 1939 года ў БССР. З 4 снежня 1939 года ў Вілейскай вобласці. З 15 студзеня 1940 года ў [[Куранецкі раён|Куранецкім раёне]], з 12 кастрычніка 1940 года ў Асіпавіцкім сельсавеце; 10 двароў, 50 жыхароў. З чэрвеня 1941 да 2 ліпеня 1944 года акупіравана нацыстамі. У раёне вёскі дзейнічаў партызанскі атрад «За Радзіму» брыгады імя М. Ф. Фрунзе. У маі 1943 г. карнікі спалілі вёску, загубілі 15 жыхароў. За 1 км на поўдзень ад вёскі, ва ўрочышчы Аляксееў Перавоз, на трох магілах партызан (5 чал.), якія загінулі ў баях супраць акупантаў, пастаўлены дзве стэлы і абеліск. З 20 студзеня 1944 года ў Куранецкім, з 5 ліпеня 1946 года ў Вілейскім раёнах Маладзечанскай, з 20 студзеня 1960 г. Мінскай абласцей. У 1960 г. 49 жыхароў. У 1988 г. 13 двароў, 25 жыхароў, землі ў складзе калгаса імя Суворава. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Асіпавіцкі сельсавет (Вілейскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Асіпавіцкі сельсавет (Вілейскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Вілейскага раёна]] illnr0lzaod1630oxu7xg7z0v24b2u6 5227452 5227451 2026-10-26T17:18:09Z JerzyKundrat 174 5227452 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Трапалава}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Трапалава |вобласць = Мінская |раён = Вілейскі |сельсавет2 = Асіпавіцкі }} '''Трапа́лава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Trapalava}}, {{lang-ru|Трепалово}}) — [[вёска]] ў [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Асіпавіцкі сельсавет (Вілейскі раён)|Асіпавіцкага сельсавета]]. Знаходзіцца за 15 км на паўднёвы захаж ад горада [[Вілейка]], 120 км ад Мінска, на аўтадарозе [[Красніца (Вілейскі раён)|Красніца]]—[[Шылавічы (Вілейскі раён)]], на правым беразе р. [[Вілія]]. == Гісторыя == У 1857 г. засценак у [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскім павеце]] Віленскай губерні Расійскай імперыі. У 1897 г. вёска, 4 двары, 24 жыхары. У пач. XX ст. 58 жыхароў, 31 дзесяціна зямлі. У 1908 г. Перавоз Трапалава, 2 двары, 8 жыхароў, 19,5 дзесяцін надзелаў. З 1921 года ў складзе Польшчы, у [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскім павеце]] Навагрудскага, з 1925 г. Віленскага ваяводства. У 1923 годзе вёска ў Вілейскай гміне, 8 двароў, 53 жыхары; у 1938 годзе ў Каловіцкай гміне, 9 двароў, 62 жыхары. З 1939 года ў БССР. З 4 снежня 1939 года ў Вілейскай вобласці. З 15 студзеня 1940 года ў [[Куранецкі раён|Куранецкім раёне]], з 12 кастрычніка 1940 года ў Асіпавіцкім сельсавеце; 10 двароў, 50 жыхароў. З чэрвеня 1941 да 2 ліпеня 1944 года акупіравана нацыстамі. У раёне вёскі дзейнічаў партызанскі атрад «За Радзіму» брыгады імя М. Ф. Фрунзе. У маі 1943 г. карнікі спалілі вёску, загубілі 15 жыхароў. За 1 км на поўдзень ад вёскі, ва ўрочышчы Аляксееў Перавоз, на трох магілах партызан (5 чал.), якія загінулі ў баях супраць акупантаў, пастаўлены дзве стэлы і абеліск. З 20 студзеня 1944 года ў Куранецкім, з 5 ліпеня 1946 года ў Вілейскім раёнах Маладзечанскай, з 20 студзеня 1960 г. Мінскай абласцей. У 1960 г. 49 жыхароў. У 1988 г. 13 двароў, 25 жыхароў, землі ў складзе калгаса імя Суворава. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Асіпавіцкі сельсавет (Вілейскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Асіпавіцкі сельсавет (Вілейскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Вілейскага раёна]] coqrmzw6tvmtvp7bv21up7yubvzqj0m 5227457 5227452 2026-10-26T17:29:01Z JerzyKundrat 174 5227457 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Трапалава}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Трапалава |вобласць = Мінская |раён = Вілейскі |сельсавет2 = Асіпавіцкі }} '''Трапа́лава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Trapalava}}, {{lang-ru|Трепалово}}) — [[вёска]] ў [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Асіпавіцкі сельсавет (Вілейскі раён)|Асіпавіцкага сельсавета]]. Знаходзіцца за 15 км на паўднёвы захаж ад горада [[Вілейка]], 120 км ад Мінска, на аўтадарозе [[Красніца (Вілейскі раён)|Красніца]]—[[Шылавічы (Вілейскі раён)]], на правым беразе р. [[Вілія]]. == Гісторыя == У 1857 г. засценак у [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскім павеце]] Віленскай губерні Расійскай імперыі. У 1897 г. вёска, 4 двары, 24 жыхары. У пач. XX ст. 58 жыхароў, 31 дзесяціна зямлі. У 1908 г. Перавоз Трапалава, 2 двары, 8 жыхароў, 19,5 дзесяцін надзелаў. З 1921 года ў складзе Польшчы, у [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскім павеце]] Навагрудскага, з 1925 г. Віленскага ваяводства. У 1923 годзе вёска ў Вілейскай гміне, 8 двароў, 53 жыхары; у 1938 годзе ў Каловіцкай гміне, 9 двароў, 62 жыхары. З 1939 года ў БССР. З 4 снежня 1939 года ў Вілейскай вобласці. З 15 студзеня 1940 года ў [[Куранецкі раён|Куранецкім раёне]], з 12 кастрычніка 1940 года ў Асіпавіцкім сельсавеце; 10 двароў, 50 жыхароў. З чэрвеня 1941 да 2 ліпеня 1944 года акупіравана нацыстамі. У раёне вёскі дзейнічаў партызанскі атрад «За Радзіму» брыгады імя М. Ф. Фрунзе. У маі 1943 г. карнікі спалілі вёску, загубілі 15 жыхароў. За 1 км на поўдзень ад вёскі, ва ўрочышчы Аляксееў Перавоз, на трох магілах партызан (5 чал.), якія загінулі ў баях супраць акупантаў, пастаўлены дзве стэлы і абеліск. З 20 верасня 1944 года ў Куранецкім, з 5 ліпеня 1946 года ў Вілейскім раёнах Маладзечанскай, з 20 студзеня 1960 г. Мінскай абласцей. У 1960 г. 49 жыхароў. У 1988 г. 13 двароў, 25 жыхароў, землі ў складзе калгаса імя Суворава. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Асіпавіцкі сельсавет (Вілейскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Асіпавіцкі сельсавет (Вілейскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Вілейскага раёна]] b3rrxdny0xlatv1wjnb9kb8noubgpgv 0 278816 5227847 5226036 2026-10-27T09:20:39Z M.L.Bot 261 5227847 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Людвінова}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Людвінова |вобласць = Мінская |раён = Вілейскі |сельсавет = Людвіноўскі }} '''Людвіно́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Людзвіно́ва, Лідвіно́ва, Зверасаўга́с'''</ref> ({{lang-be-trans|Liudvinova}}, {{lang-ru|Людвиново}}) — [[аграгарадок]] у [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Людвіноўскі сельсавет|Людвіноўскага сельсавета]], яго цэнтр з 2013 года<ref name=":1">{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0059603|title=Решение Вилейского районного Совета депутатов от 27 июня 2013 года № 176 «О переносе административного центра Людвиновского сельсовета в агрогородок Людвиново»|website=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь}}</ref>. == Геаграфія == Знаходзіцца за 30 км на паўночны ўсход ад [[Вілейка|Вілейкі]], 18 км ад чыгуначнай станцыі [[Княгінін]] на лініі Маладзечна—Полацк, 133 км ад Мінска. Стаіць на правым беразе [[Сэрвач (прыток Віліі)|Сэрвачы (прытоку Віліі)]]. == Назва == На думку [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назва вёскі Людвінова вытворная ад прозвішча Людвіноў<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 216.</ref>. На думку [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалева]], тапонім Людвінова пры ўзнікненні меў значэнне «пасяленне Людвіна». Антрапонім Людвін, па ўсёй верагоднасці, з’яўляецца мясцовым варыянтам асабістага імені Людвіг<ref>А. Ф. Рогалеў. Тапанімічны слоўнік Лагойскага раёна Мінскай вобласці (назвы населеных пунктаў) // Бласлаўлёнай зямлі неўміручыя скарбы: Народная духоўная культура Лагойшчыны. Кн. 1. Гомель, 2013. С. 188.</ref>. Ёсць літоўскае прозвішча ''Liudvinaitis''<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 98.</ref>. Liud-vinas — старажытнае балцка-літоўскае двухасноўнае імя, яго першая аснова Liud- таксама ў двухасноўных імёнах Liud-gardas, Ža-liudas.<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 108.</ref> == Гісторыя == У 1794 годзе вёска ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскім павеце]], у складзе маёнтка Ілья [[Міхал Клеафас Агінскі|Міхала Агінскага]]. З 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскім павеце]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У 1897 годзе старожка ў Даўгінаўскай воласці; у пачатку XX ст. мела З дзесяціны зямлі. У лютым—снежні 1918 годзе акупіравана германскімі, у жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў — польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у 1923 годзе згадваецца фальварак у Касцяневіцкай гміне [[Вілейскі павет (1921—1940)|Вілейскага павета]], у 1938 годзе маёнтак таго ж павета [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 58.</ref>. [[Файл:Ludvinova, Kozieł Pakleŭski. Людвінова, Козел Паклеўскі (1936).jpg|міні|злева|Дом ветэрынара на ферме «Сэрвач» Козел-Паклеўскага.]] У 1928 годзе гаспадар маёнтка [[Вінцэнт Козел-Паклеўскі (афіцэр)|Вінцэнт Козел-Паклеўскі]] заснаваў тут [[Зверагаспадарка ў Людвінове|зверагадоўчую ферму «Сэрвач»]] для вытворчасці футра. З 1939 года ў БССР, з 4 снежня 1939 года ў Вілейскай вобласці, з 15 студзеня 1940 года ў [[Куранецкі раён|Куранецкім раёне]], з 12 кастрычніка 1940 года ў [[Касцяневіцкі сельсавет|Касцяневіцкім сельсавеце]]. У 1940 годзе на базе былога маёнтка створаны зверасаўгас «Сэрвач», дзе вырошчвалі чорных лісіц. З канца чэрвеня 1941 да 3 ліпеня 1944 года акупіравана нацыстамі. З 20 верасня 1944 года ў Куранецкім, з 5 ліпеня 1946 года ў Вілейскім раёнах Маладзечанскай вобласці. У 1945 годзе саўгас «Сэрвач» перайменаваны ў «Беларускі». З 20 студзеня 1960 года ў Мінскай вобласці. У 1972 годзе працавалі лесапільня, млын, меліся сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, ФАП, дзіцячы сад, швейнае атэлье. У 1988 годзе дзейнічалі клуб, сярэдняя школа, музей, лесапільня, млын, бібліятэка, дзіцячы сад, швейнае атэлье, сталовая, 4 магазіны, аддзяленне сувязі. У наступны час за сродкі зверагаспадаркі ўзведзена каля 150 кватэр, таксама прынялі перасяленцаў з Чарнобыльскай зоны і краін Балтыі. З 1991 года ў Беларусі. 28 чэрвеня 2013 года Касцяневіцкі сельсавет перайменаваны ў [[Людвіноўскі сельсавет|Людвіноўскі]] з адміністрацыйным цэнтрам аграгарадок Людвінова<ref name="Национальный_правовой-1">{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|title=Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 года № 234 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области»|website=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь}}</ref>. 25 жніўня 2013 года адміністрацыйны цэнтр [[Людвіноўскі сельсавет|Людвіноўскага сельсавета]] перанесены з вёскі [[Касцяневічы]] ў аграгарадок Людвінова<ref name=":1" />. == Насельніцтва == * 1866 год — 9 жыхароў, 1 двор<ref name="skorowidz2">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 84.</ref>. * 1931 год — 14 жыхароў, 2 двары<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 60</ref>. * 1960 год — 308 жыхароў. * 1972 год — 587 жыхароў, 173 двары. * 1988 год — 694 жыхары, 262 двары. * 1999 год — 966 чал. * 2008 год — 845 жыхароў, 336 гаспадарак. * 2009 год — 832 чал. * 2019 год — 735 чал. == Інфраструктура == У 2009 годзе дзейнічалі сярэдняя школа, дзіцячы сад, філіял Даўгінаўскай музычнай школы, бібліятэка, ФАП, аддзяленне сувязі, Дом культуры, З магазіны, 2 комплексныя прыёмныя пункты, аддзяленне «[[Беларусбанк]]а». == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} * {{SgKP|V|477|Ludwinowo, folwark, powiat wilejski}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Людвіноўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Людвіноўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Вілейскага раёна]] ry1d1dj26thw61h4te9r5oe2h92codx 5227848 5227847 2026-10-27T09:21:44Z M.L.Bot 261 /* Геаграфія */ 5227848 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Людвінова}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Людвінова |вобласць = Мінская |раён = Вілейскі |сельсавет = Людвіноўскі }} '''Людвіно́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Людзвіно́ва, Лідвіно́ва, Зверасаўга́с'''</ref> ({{lang-be-trans|Liudvinova}}, {{lang-ru|Людвиново}}) — [[аграгарадок]] у [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Людвіноўскі сельсавет|Людвіноўскага сельсавета]], яго цэнтр з 2013 года<ref name=":1">{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0059603|title=Решение Вилейского районного Совета депутатов от 27 июня 2013 года № 176 «О переносе административного центра Людвиновского сельсовета в агрогородок Людвиново»|website=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь}}</ref>. == Геаграфія == За 30 км на паўночны ўсход ад [[Вілейка|Вілейкі]], 18 км ад чыгуначнай станцыі [[Княгінін]] на лініі [[Маладзечна (станцыя)|Маладзечна]] — [[Полацк (станцыя)|Полацк]], 133 км ад Мінска. Стаіць на правым беразе [[Сэрвач (прыток Віліі)|Сэрвачы (прытоку Віліі)]]. == Назва == На думку [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назва вёскі Людвінова вытворная ад прозвішча Людвіноў<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 216.</ref>. На думку [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалева]], тапонім Людвінова пры ўзнікненні меў значэнне «пасяленне Людвіна». Антрапонім Людвін, па ўсёй верагоднасці, з’яўляецца мясцовым варыянтам асабістага імені Людвіг<ref>А. Ф. Рогалеў. Тапанімічны слоўнік Лагойскага раёна Мінскай вобласці (назвы населеных пунктаў) // Бласлаўлёнай зямлі неўміручыя скарбы: Народная духоўная культура Лагойшчыны. Кн. 1. Гомель, 2013. С. 188.</ref>. Ёсць літоўскае прозвішча ''Liudvinaitis''<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 98.</ref>. Liud-vinas — старажытнае балцка-літоўскае двухасноўнае імя, яго першая аснова Liud- таксама ў двухасноўных імёнах Liud-gardas, Ža-liudas.<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 108.</ref> == Гісторыя == У 1794 годзе вёска ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскім павеце]], у складзе маёнтка Ілья [[Міхал Клеафас Агінскі|Міхала Агінскага]]. З 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскім павеце]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У 1897 годзе старожка ў Даўгінаўскай воласці; у пачатку XX ст. мела З дзесяціны зямлі. У лютым—снежні 1918 годзе акупіравана германскімі, у жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў — польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у 1923 годзе згадваецца фальварак у Касцяневіцкай гміне [[Вілейскі павет (1921—1940)|Вілейскага павета]], у 1938 годзе маёнтак таго ж павета [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 58.</ref>. [[Файл:Ludvinova, Kozieł Pakleŭski. Людвінова, Козел Паклеўскі (1936).jpg|міні|злева|Дом ветэрынара на ферме «Сэрвач» Козел-Паклеўскага.]] У 1928 годзе гаспадар маёнтка [[Вінцэнт Козел-Паклеўскі (афіцэр)|Вінцэнт Козел-Паклеўскі]] заснаваў тут [[Зверагаспадарка ў Людвінове|зверагадоўчую ферму «Сэрвач»]] для вытворчасці футра. З 1939 года ў БССР, з 4 снежня 1939 года ў Вілейскай вобласці, з 15 студзеня 1940 года ў [[Куранецкі раён|Куранецкім раёне]], з 12 кастрычніка 1940 года ў [[Касцяневіцкі сельсавет|Касцяневіцкім сельсавеце]]. У 1940 годзе на базе былога маёнтка створаны зверасаўгас «Сэрвач», дзе вырошчвалі чорных лісіц. З канца чэрвеня 1941 да 3 ліпеня 1944 года акупіравана нацыстамі. З 20 верасня 1944 года ў Куранецкім, з 5 ліпеня 1946 года ў Вілейскім раёнах Маладзечанскай вобласці. У 1945 годзе саўгас «Сэрвач» перайменаваны ў «Беларускі». З 20 студзеня 1960 года ў Мінскай вобласці. У 1972 годзе працавалі лесапільня, млын, меліся сярэдняя школа, клуб, бібліятэка, ФАП, дзіцячы сад, швейнае атэлье. У 1988 годзе дзейнічалі клуб, сярэдняя школа, музей, лесапільня, млын, бібліятэка, дзіцячы сад, швейнае атэлье, сталовая, 4 магазіны, аддзяленне сувязі. У наступны час за сродкі зверагаспадаркі ўзведзена каля 150 кватэр, таксама прынялі перасяленцаў з Чарнобыльскай зоны і краін Балтыі. З 1991 года ў Беларусі. 28 чэрвеня 2013 года Касцяневіцкі сельсавет перайменаваны ў [[Людвіноўскі сельсавет|Людвіноўскі]] з адміністрацыйным цэнтрам аграгарадок Людвінова<ref name="Национальный_правовой-1">{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|title=Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 года № 234 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области»|website=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь}}</ref>. 25 жніўня 2013 года адміністрацыйны цэнтр [[Людвіноўскі сельсавет|Людвіноўскага сельсавета]] перанесены з вёскі [[Касцяневічы]] ў аграгарадок Людвінова<ref name=":1" />. == Насельніцтва == * 1866 год — 9 жыхароў, 1 двор<ref name="skorowidz2">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 84.</ref>. * 1931 год — 14 жыхароў, 2 двары<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 60</ref>. * 1960 год — 308 жыхароў. * 1972 год — 587 жыхароў, 173 двары. * 1988 год — 694 жыхары, 262 двары. * 1999 год — 966 чал. * 2008 год — 845 жыхароў, 336 гаспадарак. * 2009 год — 832 чал. * 2019 год — 735 чал. == Інфраструктура == У 2009 годзе дзейнічалі сярэдняя школа, дзіцячы сад, філіял Даўгінаўскай музычнай школы, бібліятэка, ФАП, аддзяленне сувязі, Дом культуры, З магазіны, 2 комплексныя прыёмныя пункты, аддзяленне «[[Беларусбанк]]а». == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} * {{SgKP|V|477|Ludwinowo, folwark, powiat wilejski}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Людвіноўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Людвіноўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Вілейскага раёна]] ebu6f4xb8awiq4xcf8n2zuslb0glm9i 0 278854 5227456 4875271 2026-10-26T17:28:30Z JerzyKundrat 174 5227456 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Трапалава}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Трапалава |вобласць = Мінская |раён = Вілейскі |сельсавет = Куранецкі }} '''Трапа́лава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Trapalava}}, {{lang-ru|Трепалово}}) — [[вёска]] ў [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Куранецкі сельсавет|Куранецкага сельсавета]]. == Гісторыя == У 1620 годзе фальварак Трапалаўшчына ў Ашмянскім павеце ВКЛ, шляхецкая ўласнасць. Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у Расійскай імперыі. У 1800 годзе ў Вілейскім павеце Мінскай губерні, 32 жыхары. У 1866 годзе фальварак у складзе [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]] Расійскай імперыі. У 1897 годзе ў Куранецкай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні: маёнтак Вайцаховіча (9 жыхароў) і З фальваркі (17 жыхароў). З 1921 года вёска ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], належала да [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]], [[Вілейскі павет (1921—1940)|Вілейскага павета]], гміны Куранец<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 60.</ref>. У 1921 годзе — 41 жыхар, 5 двароў<ref name="skorowidz2">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 89.</ref>. У 1931 годзе ў вёсцы 43 жыхары, 7 двароў<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 60</ref>, побач хутары (З двары, 22 жыхары), чыгуначная будка (2 двары, 8 жыхароў). З 1939 года ў БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Куранецкім раёне Вілейскай вобласці, з 12 кастрычніка 1940 года ў Куранецкім сельсавеце. З 25 чэрвеня 1941 да 4 ліпеня 1944 года акупіравана нацыстамі. З 20 верасня 1944 года ў Куранецкім, з 5 ліпеня 1946 года ў Вілейскім раёнах Маладзечанскай, з 20 студзеня 1960 г. Мінскай абласцей. У 1960 г. 22 жыхары; з 1968 года землі ў саўгасе «Вілейскі». У 1988 г. 4 двары, 11 жыхароў. == Вядомыя асобы == * [[Тэлесфар Позняк]] (нар. 1932) — польскі літаратуразнавец, крытык. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Куранецкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Куранецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Вілейскага раёна]] 3nenmbjuys2jf3p533ztx72ncpn7i20 5227458 5227456 2026-10-26T17:31:08Z JerzyKundrat 174 5227458 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Трапалава}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Трапалава |вобласць = Мінская |раён = Вілейскі |сельсавет = Куранецкі }} '''Трапа́лава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Trapalava}}, {{lang-ru|Трепалово}}) — [[вёска]] ў [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Куранецкі сельсавет|Куранецкага сельсавета]]. == Гісторыя == У 1620 годзе фальварак Трапалаўшчына ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскім павеце]] ВКЛ, шляхецкая ўласнасць. Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у Расійскай імперыі. У 1800 годзе ў [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскім павеце]] Мінскай губерні, 32 жыхары. У 1866 годзе фальварак у складзе [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]] Расійскай імперыі. У 1897 годзе ў Куранецкай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні: маёнтак Вайцаховіча (9 жыхароў) і З фальваркі (17 жыхароў). З 1921 года вёска ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], належала да [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]], [[Вілейскі павет (1921—1940)|Вілейскага павета]], гміны Куранец<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 60.</ref>. У 1921 годзе — 41 жыхар, 5 двароў<ref name="skorowidz2">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 89.</ref>. У 1931 годзе ў вёсцы 43 жыхары, 7 двароў<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 60</ref>, побач хутары (З двары, 22 жыхары), чыгуначная будка (2 двары, 8 жыхароў). З 1939 года ў БССР. З 15 студзеня 1940 года ў [[Куранецкі раён|Куранецкім раёне]] Вілейскай вобласці, з 12 кастрычніка 1940 года ў Куранецкім сельсавеце. З 25 чэрвеня 1941 да 4 ліпеня 1944 года акупіравана нацыстамі. З 20 верасня 1944 года ў Куранецкім, з 5 ліпеня 1946 года ў Вілейскім раёнах Маладзечанскай, з 20 студзеня 1960 г. Мінскай абласцей. У 1960 г. 22 жыхары; з 1968 года землі ў саўгасе «Вілейскі». У 1988 г. 4 двары, 11 жыхароў. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Тэлесфар Позняк]] (нар. 1932) — польскі літаратуразнавец, крытык. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Куранецкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Куранецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Вілейскага раёна]] cj7lfsc72jk4xrpxylvlur219riu0y2 5227459 5227458 2026-10-26T17:33:50Z JerzyKundrat 174 5227459 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Трапалава}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Трапалава |вобласць = Мінская |раён = Вілейскі |сельсавет = Куранецкі }} '''Трапа́лава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Trapalava}}, {{lang-ru|Трепалово}}) — [[вёска]] ў [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Куранецкі сельсавет|Куранецкага сельсавета]]. Знаходзіцца за 11 км на поўнач ад г. [[Вілейка]], 0,5 км ад чыг. ст. [[Куранец (пуцявы пост)|Куранец]] на лініі Маладзечна—Полацк, 113 км ад Мінска. == Гісторыя == У 1620 годзе фальварак Трапалаўшчына ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскім павеце]] ВКЛ, шляхецкая ўласнасць. Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у Расійскай імперыі. У 1800 годзе ў [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскім павеце]] Мінскай губерні, 32 жыхары. У 1866 годзе фальварак у складзе [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]] Расійскай імперыі. У 1897 годзе ў Куранецкай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні: маёнтак Вайцаховіча (9 жыхароў) і З фальваркі (17 жыхароў). З 1921 года вёска ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], належала да [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]], [[Вілейскі павет (1921—1940)|Вілейскага павета]], гміны Куранец<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 60.</ref>. У 1921 годзе — 41 жыхар, 5 двароў<ref name="skorowidz2">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 89.</ref>. У 1931 годзе ў вёсцы 43 жыхары, 7 двароў<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 60</ref>, побач хутары (З двары, 22 жыхары), чыгуначная будка (2 двары, 8 жыхароў). З 1939 года ў БССР. З 15 студзеня 1940 года ў [[Куранецкі раён|Куранецкім раёне]] Вілейскай вобласці, з 12 кастрычніка 1940 года ў Куранецкім сельсавеце. З 25 чэрвеня 1941 да 4 ліпеня 1944 года акупіравана нацыстамі. З 20 верасня 1944 года ў Куранецкім, з 5 ліпеня 1946 года ў Вілейскім раёнах Маладзечанскай, з 20 студзеня 1960 г. Мінскай абласцей. У 1960 г. 22 жыхары; з 1968 года землі ў саўгасе «Вілейскі». У 1988 г. 4 двары, 11 жыхароў. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Тэлесфар Позняк]] (нар. 1932) — польскі літаратуразнавец, крытык. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Куранецкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Куранецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Вілейскага раёна]] i6akv41dtio1axfnez6bmyw2nxg6h2z 5227461 5227459 2026-10-26T17:37:23Z JerzyKundrat 174 5227461 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Трапалава}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Трапалава |вобласць = Мінская |раён = Вілейскі |сельсавет = Куранецкі }} '''Трапа́лава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Trapalava}}, {{lang-ru|Трепалово}}) — [[вёска]] ў [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Куранецкі сельсавет|Куранецкага сельсавета]]. Знаходзіцца за 11 км на поўнач ад г. [[Вілейка]], паблізу чыгункі Маладзечна—Полацк, 113 км ад Мінска. == Гісторыя == У 1620 годзе фальварак Трапалаўшчына ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскім павеце]] ВКЛ, шляхецкая ўласнасць. Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у Расійскай імперыі. У 1800 годзе ў [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскім павеце]] Мінскай губерні, 32 жыхары. У 1866 годзе фальварак у складзе [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]] Расійскай імперыі. У 1897 годзе ў Куранецкай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні: маёнтак Вайцаховіча (9 жыхароў) і З фальваркі (17 жыхароў). З 1921 года вёска ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], належала да [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]], [[Вілейскі павет (1921—1940)|Вілейскага павета]], гміны Куранец<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 60.</ref>. У 1921 годзе — 41 жыхар, 5 двароў<ref name="skorowidz2">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 89.</ref>. У 1931 годзе ў вёсцы 43 жыхары, 7 двароў<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 60</ref>, побач хутары (З двары, 22 жыхары), чыгуначная будка (2 двары, 8 жыхароў). З 1939 года ў БССР. З 15 студзеня 1940 года ў [[Куранецкі раён|Куранецкім раёне]] Вілейскай вобласці, з 12 кастрычніка 1940 года ў Куранецкім сельсавеце. З 25 чэрвеня 1941 да 4 ліпеня 1944 года акупіравана нацыстамі. З 20 верасня 1944 года ў Куранецкім, з 5 ліпеня 1946 года ў Вілейскім раёнах Маладзечанскай, з 20 студзеня 1960 г. Мінскай абласцей. У 1960 г. 22 жыхары; з 1968 года землі ў саўгасе «Вілейскі». У 1988 г. 4 двары, 11 жыхароў. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Тэлесфар Позняк]] (нар. 1932) — польскі літаратуразнавец, крытык. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Куранецкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Куранецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Вілейскага раёна]] hi1qu55orx29tcof5a9exrzn97gz8im 0 278856 5227485 4875553 2026-10-26T18:07:47Z JerzyKundrat 174 5227485 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Хамянцы |вобласць = Мінская |раён = Вілейскі |сельсавет = Куранецкі }} '''Хамянцы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Хамінцы́'''</ref> ({{lang-be-trans|Chamiancy}}, {{lang-ru|Хоменцы}}) — [[вёска]] ў [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Куранецкі сельсавет|Куранецкага сельсавета]]. Знаходзіцца за 15 км на паўночны ўсход ад г. [[Вілейка]], 5 км ад чыг. ст. Куранец на лініі Маладзечна—Полацк, 120 км ад Мінска, каля аўтадарогі Вілейка—[[Докшыцы]]. == Гісторыя == У пісьмовых крыніцах згадваецца ў 1558 г. дварэц Хамінскі ў складзе маёнтка Куранец у [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскім павеце]] ВКЛ, уласнасць ваяводы віленскага князя М. Радзівіла. У 1768 г. вёска Хамякі, 2 двары; у 1793 г. 8 двароў, 55 жыхароў, уласнасць Ф. Невядовіча. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у Расійскай імперыі. З 1795 г. ў Вілейскім павеце Мінскай губерні, з 1842 г. Віленскай губерні. У 1866 годзе вёска ў складзе [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]] Мінскай губерні. У 1897 г. вёска ў Куранецкай воласці, 18 двароў, 158 жыхароў. З 1921 года вёска ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], належала да [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]], [[Вілейскі павет (1921—1940)|Вілейскага павета]], гміны Куранец<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 60.</ref>. У 1921 годзе — 165 жыхароў, 28 двароў<ref name="skorowidz2">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 88.</ref>. У 1931 годзе — 176 жыхароў, 32 двары<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 60</ref>. З 1939 года ў БССР. З 15 студзеня 1940 года ў [[Куранецкі раён|Куранецкім раёне]] Вілейскай вобласці, з 12 кастрычніка 1940 года ў Куранецкім сельсавеце. З 25 чэрвеня 1941 да 4 ліпеня 1944 года акупіраваны нацыстамі, у барацьбе загінулі больш за 20 вяскоўцаў, з іх 8 не вярнуліся з фронту Вялікай Айчыннай вайны. З 20 верасня 1944 года ў Куранецкім, з 5 ліпеня 1946 года ў Вілейскім раёнах Маладзечанскай вобласці. У ліпені 1949 г. створаны калгас імя Варашылава. З 20 студзеня 1960 года ў Мінскай вобласці. У 1960 г. 213 жыхароў. У 1988 г. 52 двары, 92 жыхары. З 1968 г. землі ў складзе саўгаса «Вілейскі». == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Куранецкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Куранецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Вілейскага раёна]] j4qpf6vyw4g4kmkz21jzf9b8uw7j512 5227486 5227485 2026-10-26T18:08:12Z JerzyKundrat 174 5227486 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Хамянцы |вобласць = Мінская |раён = Вілейскі |сельсавет = Куранецкі }} '''Хамянцы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Хамінцы́'''</ref> ({{lang-be-trans|Chamiancy}}, {{lang-ru|Хоменцы}}) — [[вёска]] ў [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Куранецкі сельсавет|Куранецкага сельсавета]]. Знаходзіцца за 15 км на паўночны ўсход ад г. [[Вілейка]], 5 км ад чыг. ст. Куранец на лініі Маладзечна—Полацк, 120 км ад Мінска, каля аўтадарогі Вілейка—[[Докшыцы]]. == Гісторыя == У пісьмовых крыніцах згадваецца ў 1558 г. дварэц Хамінскі ў складзе маёнтка Куранец у [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскім павеце]] ВКЛ, уласнасць ваяводы віленскага князя М. Радзівіла. У 1768 г. вёска Хамякі, 2 двары; у 1793 г. 8 двароў, 55 жыхароў, уласнасць Ф. Невядовіча. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у Расійскай імперыі. З 1795 г. ў Вілейскім павеце Мінскай губерні, з 1842 г. Віленскай губерні. У 1866 годзе вёска ў складзе [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]] Мінскай губерні. У 1897 г. вёска ў Куранецкай воласці, 18 двароў, 158 жыхароў. З 1921 года вёска ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], належала да [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]], [[Вілейскі павет (1921—1940)|Вілейскага павета]], гміны Куранец<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 60.</ref>. У 1921 годзе — 165 жыхароў, 28 двароў<ref name="skorowidz2">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 88.</ref>. У 1931 годзе — 176 жыхароў, 32 двары<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 60</ref>. З 1939 года ў БССР. З 15 студзеня 1940 года ў [[Куранецкі раён|Куранецкім раёне]] Вілейскай вобласці, з 12 кастрычніка 1940 года ў Куранецкім сельсавеце. З 25 чэрвеня 1941 да 4 ліпеня 1944 года акупіраваны нацыстамі, у барацьбе загінулі больш за 20 вяскоўцаў, з іх 8 не вярнуліся з фронту Вялікай Айчыннай вайны. З 20 верасня 1944 года ў Куранецкім, з 5 ліпеня 1946 года ў Вілейскім раёнах Маладзечанскай вобласці. У ліпені 1949 г. створаны калгас імя Варашылава. З 20 студзеня 1960 года ў Мінскай вобласці. У 1960 г. 213 жыхароў. У 1988 г. 52 двары, 92 жыхары. З 1968 г. землі ў складзе саўгаса «Вілейскі». == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Куранецкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Куранецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Вілейскага раёна]] n405iy4idxet8ph4fyk7tc6kjm2qpg0 5227489 5227486 2026-10-26T18:11:19Z JerzyKundrat 174 5227489 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Хамянцы |вобласць = Мінская |раён = Вілейскі |сельсавет = Куранецкі }} '''Хамянцы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Хамінцы́'''</ref> ({{lang-be-trans|Chamiancy}}, {{lang-ru|Хоменцы}}) — [[вёска]] ў [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Куранецкі сельсавет|Куранецкага сельсавета]]. Знаходзіцца за 15 км на паўночны ўсход ад г. [[Вілейка]], 5 км ад чыг. ст. [[Куранец (пуцявы пост)|Куранец]] на лініі Маладзечна—Полацк, 120 км ад Мінска, каля аўтадарогі Вілейка—[[Докшыцы]]. == Гісторыя == У пісьмовых крыніцах згадваецца ў 1558 г. дварэц Хамінскі ў складзе маёнтка Куранец у [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскім павеце]] ВКЛ, уласнасць ваяводы віленскага князя М. Радзівіла. У 1768 г. вёска Хамякі, 2 двары; у 1793 г. 8 двароў, 55 жыхароў, уласнасць Ф. Невядовіча. Пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у Расійскай імперыі. З 1795 г. ў Вілейскім павеце Мінскай губерні, з 1842 г. Віленскай губерні. У 1866 годзе вёска ў складзе [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]] Мінскай губерні. У 1897 г. вёска ў Куранецкай воласці, 18 двароў, 158 жыхароў. З 1921 года вёска ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], належала да [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]], [[Вілейскі павет (1921—1940)|Вілейскага павета]], гміны Куранец<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 60.</ref>. У 1921 годзе — 165 жыхароў, 28 двароў<ref name="skorowidz2">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 88.</ref>. У 1931 годзе — 176 жыхароў, 32 двары<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 60</ref>. З 1939 года ў БССР. З 15 студзеня 1940 года ў [[Куранецкі раён|Куранецкім раёне]] Вілейскай вобласці, з 12 кастрычніка 1940 года ў Куранецкім сельсавеце. З 25 чэрвеня 1941 да 4 ліпеня 1944 года акупіраваны нацыстамі, у барацьбе загінулі больш за 20 вяскоўцаў, з іх 8 не вярнуліся з фронту Вялікай Айчыннай вайны. З 20 верасня 1944 года ў Куранецкім, з 5 ліпеня 1946 года ў Вілейскім раёнах Маладзечанскай вобласці. У ліпені 1949 г. створаны калгас імя Варашылава. З 20 студзеня 1960 года ў Мінскай вобласці. У 1960 г. 213 жыхароў. У 1988 г. 52 двары, 92 жыхары. З 1968 г. землі ў складзе саўгаса «Вілейскі». == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Куранецкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Куранецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Вілейскага раёна]] dljotvn6qy2rfh3ryod1a0utyouvccv 10 279214 5227628 5129212 2026-10-26T20:30:43Z CzechoBot 17685 даданне падтрымкі параметра спасылка / спасылка частка для знешніх спасылак на артыкул 5227628 wikitext text/x-wiki {{кніга |аўтар = {{{аўтар|{{{4|}}}}}} |частка = {{{артыкул|{{{2|}}}}}} |спасылка частка = {{{спасылка частка|{{{спасылка|}}}}}} |загаловак = [[Рэспубліка Беларусь (энцыклапедыя)|Республика Беларусь]]: Энциклопедия в 7 т. |адказны = редкол. [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашков]] и др. |месца = Мн. |выдавецтва = [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелЭн]] |том = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1|1к= 1 |2|2к= 2: А — Герань |3|3к= 3: Герасименко — Картель |4|4к= 4: Картография — Миноговые |5|5к= 5: Минск — Педиатрия |6|6к= 6: Пейзаж — Снегирёв |7|7к= 7: Снегирь — Ящерицын }} |год = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1|1к=2005 |2|2к|3|3к=2006 |4|4к|5|5к=2007 |6|6к|7|7к=2008 }} |старонкі = {{{старонкі|{{{с|{{{3|}}}}}}}}} |старонак = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1=1038 |2=912 |3=896 |4=768 |5=752 |6=748 |7=744 }} |isbn = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1=985-11-0342-X |2=985-11-0371-3 |3=985-11-0382-9 |4=978-985-11-0385-6 |5=978-985-11-0398-6 |6=985-11-0341-1 |7=978-985-11-0421-1 }} |тыраж = }}<noinclude> {{doc-inline}} == Выкарыстанне == <pre> {{Крыніцы/Рэспубліка Беларусь: Энцыклапедыя ў 7 тамах|2|«Борисовдрев»|52|Аўтар артыкула}} </pre> {{Крыніцы/Рэспубліка Беларусь: Энцыклапедыя ў 7 тамах|2|«Борисовдрев»|52|Аўтар артыкула}} === Параметры === * ''Крыніцы/Рэспубліка Беларусь: Энцыклапедыя ў 7 тамах'' — нязменная частка шаблону; * ''1'', ''2''…, ''7'' — нумар тому. * назва артыкула * старонкі * аўтар '''Заўвага''': даданне да нумару тому літары ''к'' («кампактны») дае больш сціслы выгляд наймення тому (бяз колькасці старонак і ISBN), што зручна пры выкарыстанні ў зносках. <pre> Тэзіс<ref>Аўтар артыкула. Назва артыкула // {{Крыніцы/Рэспубліка Беларусь: Энцыклапедыя ў 7 тамах|2к}} С. №</ref> {{зноскі}} </pre> {{doc-end}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы|Рэспубліка Беларусь: Энцыклапедыя ў 6 тамах]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Кнігі:Даведнікі і энцыклапедыі]]</noinclude> mjedncb0z7gi7ny3sfz1rebwj0dv8q3 0 280362 5227701 4245830 2026-10-26T21:53:05Z Modallwmbw 165843 5227701 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Карпушоўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 22|lat_sec = 08 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 07|lon_sec = 38 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Крупскі |сельсавет = Крупскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243027536 }} '''Карпушо́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Karpušoŭka}}, {{lang-ru|Карпушовка}}) — былая<ref name=":1">{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926n0148226|title=Решение Крупского районного Совета депутатов от 16 октября 2026 года № 124 «Об упразднении сельских населенных пунктов Крупского района Минской области»|website=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь}}</ref> [[вёска]] ў [[Крупскі раён|Крупскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Крупскі сельсавет|Крупскага сельсавета]]. 28 кастрычніка 2026 года вёска скасавана<ref name=":1" />. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Крупскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крупскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёна]] 39eu1nqas1l2zcvokjxntm3cm1tax8r 0 293605 5227876 5098814 2026-10-27T10:04:37Z JerzyKundrat 174 5227876 wikitext text/x-wiki '''Першы вальны сойм беларускіх суполак''' — сход прадстаўнікоў беларускіх моладзевых «нефармальных» арганізацый, які адбыўся [[26 кастрычніка|26]]—[[27 кастрычніка]] [[1987]] года<ref>{{Cite web |url=http://mediakritika.by/article/2876/gistoryya-belaruskaga-samvydatu-supolnasc-i-vestki-adradzhennya |title=Архіўная копія |access-date=21 верасня 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170821071339/http://mediakritika.by/article/2876/gistoryya-belaruskaga-samvydatu-supolnasc-i-vestki-adradzhennya |archivedate=21 жніўня 2017 |url-status=dead }}</ref> ў аздараўленчым лагеры «Палачанка»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/1823753.html|title=Вёска Палачанка Валожынскага раёну|first=Вячаслаў|last=Ракіцкі|website=Радыё Свабода|date=2009-09-16|access-date=2026-02-13}}</ref> паблізу [[Ракаў|Ракава]] ініцыятывай мінскіх клубаў «[[Талака (таварыства)|Талака]]», «[[Таварыства Тутэйшыя|Тутэйшыя]]», «Світанак». Праходзіў пры падтрымцы ЦК [[Ленінскі камуністычны саюз моладзі Беларусі|ЛКСМБ]]. Прысутнічала больш за 560 чалавек. Дэлегаты прадстаўлялі 30 суполак з Беларусі і замежжа. Удзельнічалі таксама прадстаўнікі [[НАН Беларусі|Акадэміі навук Беларускай ССР]], [[Беларускі фонд культуры|Беларускага фонду культуры]], Міністэрства культуры БССР і іншых. Сход засведчыў існаванне ў Беларусі шырокага моладзевага руху і вызначыў яго мэты, сфармуляваў галоўныя сацыяльныя праблемы беларускага грамадства ў ходзе перабудовы, прапанаваў магчымыя спосабы іх вырашэння. На сойме працавалі дыскусійныя секцыі «Мова і школа», «Фальклор і літаратура», «Ахова помнікаў», «Праблемы экалогіі», «Гісторыя», «Дэмакратызацыя». == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|5|Першы вальны сойм беларускіх суполак|Вітушка, С.|478|Сяржук Вітушка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Савецкія дысідэнты]] [[Катэгорыя:Кастрычнік 1987 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 26 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Падзеі 27 кастрычніка]] [[Катэгорыя:1987 год у Беларусі]] 2dz50kvd3uyec90iwqk0pkyt5qhmy91 0 304428 5227453 5139837 2026-10-26T17:19:59Z JerzyKundrat 174 5227453 wikitext text/x-wiki Назву '''Трапа́лава''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Трапалава (Асіпавіцкі сельсавет)|Трапалава]] — вёска ў [[Асіпавіцкі сельсавет (Вілейскі раён)|Асіпавіцкім сельсавеце]] [[Вілейскі раён|Вілейскага раёна]] * [[Трапалава (Куранецкі сельсавет)|Трапалава]] — вёска ў [[Куранецкі сельсавет|Куранецкім сельсавеце]] [[Вілейскі раён|Вілейскага раёна]] * [[Трапалава (Маладзечанскі раён)|Трапалава]] — вёска ў [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскім раёне]] === Літва === Ёсць літоўскі тапонім ''Trapalava''. == Прозвішча == Фіксавалася мёрскае прозвішча Трапалоўскі<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QSQ-G9XW-W93T-Q?i=960&cat=2325332</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Неадназначнасць}} mjx7ny0vihzccq0iw6m8ldt7v7gc4ip 0 304741 5227470 5226962 2026-10-26T17:44:05Z M.L.Bot 261 5227470 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава}} '''Ве́ндская дзяржа́ва''' — сярэдневяковая дзяржава [[палабскія славяне|палабскіх славян]] ([[бодрычы|бодрычаў]], [[люцічы|люцічаў]], [[памаране|памаран]]) у 1040-я г. — 1-й трэці 12 ст. Уключала землі на ўзбярэжжы [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]], паміж вусцямі рэк [[Эльба|Лаба]] (Эльба) і [[Одра]] (Одэр). Цяпер тэрыторыя [[ФРГ]]. Заснавальнік — бодрыцкі князь [[Готшалк]] (1044—66). Ён і яго пераемнік князь [[Круты (князь бодрычаў)|Круты]] (1066—93), каб процістаяць германска-каталіцкай экспансіі, намагаліся стварыць незалежную славянскую царкву. Пры [[Круты (князь бодрычаў)|Крутым]] дзяржава пашырылася да [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]]. Сын [[Готшалк]]а князь (у дакументах «кароль») [[Генрык Готшалкавіч|Генрых]] (правіў з 1093) пайшоў на збліжэнне з немцамі супраць датчан, вярнуў у краіну нямецкіх епіскапаў, што выклікала хваляванні. Ен ўладу утрымаў Канчаткова Вендская дзяржава распалася каля 1129. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4|Вендская дзяржава||79}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы]] [[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Сярэдневякоўя]] [[Катэгорыя:Абадрыты]] rvbkgtrpemg3ma93axepksm0lf7ni4z 5227471 5227470 2026-10-26T17:45:59Z M.L.Bot 261 5227471 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава}} '''Ве́ндская дзяржа́ва''' — сярэдневяковая дзяржава [[палабскія славяне|палабскіх славян]] ([[бодрычы|бодрычаў]], [[люцічы|люцічаў]], [[памаране|памаран]]) 1040-х гадоў — 1-й траціны 12 ст. Уключала землі на ўзбярэжжы [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]], паміж вусцямі [[Эльба|Лабы]] (Эльба) і [[Одра|Одры]] (Одэр). Цяпер тэрыторыя [[ФРГ]]. Заснавальнік — бодрыцкі князь [[Готшалк]] (1044—1066). Ён і яго пераемнік князь [[Круты (князь бодрычаў)|Круты]] (1066—1093), каб процістаяць германска-каталіцкай экспансіі, намагаліся стварыць незалежную славянскую царкву. Пры [[Круты (князь бодрычаў)|Крутым]] дзяржава пашырылася да [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]]. Сын [[Готшалк]]а князь (у дакументах «кароль») [[Генрык Готшалкавіч|Генрых]] (правіў з 1093) пайшоў на збліжэнне з немцамі супраць датчан, вярнуў у краіну нямецкіх епіскапаў, што выклікала хваляванні. Уладу ён утрымаў. Канчаткова Вендская дзяржава распалася каля 1129 года. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4|Вендская дзяржава||79}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы]] [[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Сярэдневякоўя]] [[Катэгорыя:Абадрыты]] 8vsvuav93bdihr4zyh22zt81nrfdc39 0 304742 5227462 5226956 2026-10-26T17:37:24Z M.L.Bot 261 5227462 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Круты́''' або '''Крут''' (Krut;? — {{ДС|||1093}}) — князь [[Вендская дзяржава|Вендскай дзяржавы]] (1066—1093). Паходзіў, імаверна, з княжацкай дынастыі, якая ў 10—12 ст. правіла на востраве Руяна (цяпер востраў [[Руген]], [[Германія]]). Узначальваў супраціўленне прыбалтыйскіх і [[палабскія славяне|палабскіх]] славян іх прымусовай хрысціянізацыі з боку нямецкіх герцагаў. У час аслаблення «[[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]]» пры [[Генрых IV (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Генрыху IV]] пашырыў межы [[Вендская дзяржава|Вендскай дзяржавы]] да [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]], падпарадкаваў [[Нордальбінгія|Нордальбінгію]]. Загінуў у барацьбе з [[Генрык Готшалковіч|Генрыхам]], сынам [[Готшалк]]а, які дзейнічаў у саюзе з [[Саксы|саксамі]]. == Літаратура == * Круты // {{Крыніцы/БелЭн|8к}} — С. 489. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Князі бодрычаў]] [[Катэгорыя:Руянскія князі]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя]] sp3fmufn4b0frxszkxmzlvmxnuqbpbd 5227476 5227462 2026-10-26T17:49:19Z M.L.Bot 261 5227476 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Круты́''' або '''Крут''' (Krut; ? — {{ДС|||1093}}) — князь [[Вендская дзяржава|Вендскай дзяржавы]] (1066—1093). Паходзіў, імаверна, з княжацкай дынастыі, якая ў 10—12 ст. правіла на востраве Руяна (цяпер востраў [[Руген]], [[Германія]]). Узначальваў супраціўленне прыбалтыйскіх і [[палабскія славяне|палабскіх]] славян іх прымусовай хрысціянізацыі з боку нямецкіх герцагаў. У час аслаблення «[[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]]» пры [[Генрых IV (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Генрыху IV]] пашырыў межы [[Вендская дзяржава|Вендскай дзяржавы]] да [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]], падпарадкаваў [[Нордальбінгія|Нордальбінгію]]. Загінуў у барацьбе з [[Генрых Готшалкавіч|Генрыхам]], сынам [[Готшалк]]а, які дзейнічаў у саюзе з [[Саксы|саксамі]]. == Літаратура == * Круты // {{Крыніцы/БелЭн|8к}} — С. 489. == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Князі бодрычаў]] [[Катэгорыя:Руянскія князі]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя]] a7vmvyv7842406qffj2i15cl6gbcgps 0 304870 5228080 4430376 2026-10-27T11:55:16Z Autumndancer 168015 /* Канада */ 5228080 wikitext text/x-wiki '''Кембрыдж''' ({{lang-en|Cambridge}} {{IPA|[ˈkeɪmˌbɹɪdʒ]}}) == Населеныя пункты == === [[Вялікабрытанія]] === * [[Кембрыдж]] — старадаўні горада ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], знакаміты сваімі ўніверсітэтамі. === [[ЗША]] === * [[Кембрыдж (Масачусетс)|Кембрыдж]] — горад у штаце [[Масачусетс]], універсітэцкі цэнтр. * [[горад Кембрыдж, Мэрыленд|Кембрыдж]] — горад у штаце [[Мэрыленд]]. * [[горад Кембрыдж, Агая|Кембрыдж]] — горад у штаце [[Агая]]. * [[горад Кембрыдж, Мінесота|Кембрыдж]] — горад у штаце [[Мінесота]]. === [[Канада]] === * [[Кембрыдж (Антарыа)|Кембрыдж]] — горад у правінцыі [[Антарыа]]. === [[Новая Зеландыя]] === * [[горад Кембрыдж, Новая Зеландыя|Кембрыдж]] — горад у [[рэгіён Вайката|рэгіёне Вайката]] (Новая Зеландыя) == Іншае == * [[Кембрыджшыр]] — графства, адміністрацыйным цэнтрам якога з'яўляецца горада [[Кембрыдж]]. * [[Кембрыджскі ўніверсітэт]] — адзін з найстарэйшых універсітэтаў свету і Вялікабрытаніі, заснаваны ў [[1209]] годзе. * [[F.V.401 «Кембрыдж»]] — англійскі [[бронетранспарцёр]] [[1953]] года. * [[праліў Кембрыдж|Кембрыдж]] — праліў паміж вастравамі [[Зямля Аляксандры]] і [[Зямля Георга]]. {{Неадназначнасць}} swlh1giu3gvcbmz8qgqct125c956tp8 5228082 5228080 2026-10-27T11:55:37Z Autumndancer 168015 /* Канада */ 5228082 wikitext text/x-wiki '''Кембрыдж''' ({{lang-en|Cambridge}} {{IPA|[ˈkeɪmˌbɹɪdʒ]}}) == Населеныя пункты == === [[Вялікабрытанія]] === * [[Кембрыдж]] — старадаўні горада ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], знакаміты сваімі ўніверсітэтамі. === [[ЗША]] === * [[Кембрыдж (Масачусетс)|Кембрыдж]] — горад у штаце [[Масачусетс]], універсітэцкі цэнтр. * [[горад Кембрыдж, Мэрыленд|Кембрыдж]] — горад у штаце [[Мэрыленд]]. * [[горад Кембрыдж, Агая|Кембрыдж]] — горад у штаце [[Агая]]. * [[горад Кембрыдж, Мінесота|Кембрыдж]] — горад у штаце [[Мінесота]]. === [[Канада]] === * [[Кембрыдж (Антарыа)|Кембрыдж]] — горад у правінцыі [[Антарыа (правінцыя)|Антарыа]]. === [[Новая Зеландыя]] === * [[горад Кембрыдж, Новая Зеландыя|Кембрыдж]] — горад у [[рэгіён Вайката|рэгіёне Вайката]] (Новая Зеландыя) == Іншае == * [[Кембрыджшыр]] — графства, адміністрацыйным цэнтрам якога з'яўляецца горада [[Кембрыдж]]. * [[Кембрыджскі ўніверсітэт]] — адзін з найстарэйшых універсітэтаў свету і Вялікабрытаніі, заснаваны ў [[1209]] годзе. * [[F.V.401 «Кембрыдж»]] — англійскі [[бронетранспарцёр]] [[1953]] года. * [[праліў Кембрыдж|Кембрыдж]] — праліў паміж вастравамі [[Зямля Аляксандры]] і [[Зямля Георга]]. {{Неадназначнасць}} 1ummw460fddjlahyfu4nd842ajddqgk 0 323736 5227607 5185225 2026-10-26T20:15:08Z JerzyKundrat 174 5227607 wikitext text/x-wiki [[Файл:2009. Stamp of Belarus 11-2009-04-21-m2.jpg|250px|міні|[[Аляксандр Аляксандравіч Міцянін|Аляксандр Міцянін]]. Паштовая марка Беларусі]] '''Анімалістыка''' ('''Анімалістычны жанр'''), часам таксама '''Анімалізм''' (ад {{Lang-la|animal}} — жывёла) — жанр [[Выяўленчае мастацтва|выяўленчага мастацтва]]<ref>Словарь Ефремовой</ref>, асноўным аб'ектам якога з'яўляюцца [[жывёлы]], галоўным чынам у [[Жывапіс|жывапісе]], [[Фатаграфія|фатаграфіі]], [[Скульптура|скульптуры]], [[Графіка (мастацтва)|графіцы]] і радзей у дэкаратыўным мастацтве. Анімалістыка спалучае ў сабе прыродазнаўчыя і мастацкія пачаткі. Галоўнай задачай анімаліста могуць быць як дакладнасць малюнка жывёлы, так і мастацка-вобразныя характарыстыкі, уключаючы дэкаратыўную выразнасць або надзяленне жывёл уласцівымі людзям рысамі, учынкамі і перажываннямі (напрыклад, малюнак [[Антрапамарфізм|антрапаморфных]] персанажаў [[Казка|казак]] і [[Байка|баек]]). Са скульптуры мае распаўсюджванне анімалістычная кераміка. Стылізаваныя фігуры жывёл маюцца сярод помнікаў звярынага стылю, у мастацтве [[Старажытны Усход|Старажытнага Усходу]], [[Афрыка|Афрыкі]], [[Акіянія|Акіяніі]], старажытнай [[Амерыка|Амерыкі]], у народнай творчасці многіх краін<ref>http://bse.sci-lib.com/article059521.html Значение слова «Анималистический жанр» в Большой советской энциклопедии</ref><ref name="Pitomcy">Домашние питомцы / Под ред. Е. Г. Ананьевой, Д. М. Володихина.&nbsp;— М.: Аванта+, 2004.&nbsp;— 448</ref>. Мастакі, якія працуюць у анімалістычным жанры, называюцца анімалістамі<ref name="Pitomcy"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://biblioteca.ucm.es/foa/exposiciones/18Animalistica/animalistica.htm ''Animalística''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304195901/http://biblioteca.ucm.es/foa/exposiciones/18Animalistica/animalistica.htm |date=4 сакавіка 2016 }} — Экспазіцыя «Анімалістыка» ў [[Мадрыдскі ўніверсітэт|Мадрыдскім універсітэце Камплутэнсэ]] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Анімалістыка| ]] [[Катэгорыя:Жанры ў мастацтве]] [[Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва]] h79jssweswmmblcqfnsf62yuplobnpy 0 325061 5227220 4414759 2026-10-26T12:08:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227220 wikitext text/x-wiki {{Гулец у снукер | Імя = Брэндан Сэрджант | Арыгінал імя = Brandon Sargeant | Фота = | Шырыня = 300 px | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = {{сцягафікацыя|Англія}} | Прафесійная кар'ера = | Найвышэйшы рэйтынг = | Цяперашні рэйтынг = | Прызавыя грошы = > £500 | Найвышэйшая серыя = {{nowrap|111 <small>([[International Championship 2014 (снукер)|International Championship 2014]])</small>}} | Колькасць соценных серый = 1 | Лепшы рэйтынгавы вынік = 1/64 фіналу <br /><small>([[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па снукеры 2014|Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі 2014]],<br />[[International Championship 2014 (снукер)|International Championship 2014]],<br />[[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па снукеры 2014|Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі 2014]])</small> | Рэйтынгавыя турніры = | Нізкарэйтынгавыя турніры = | Нярэйтынгавыя турніры = | Чэмпіянат свету = 1/72 фіналу (кв.) <small>([[Чэмпіянат свету па снукеры 2015|2015]], [[Чэмпіянат свету па снукеры 2016|2016]])</small> | Чэмпіён свету = | Сайт = }} '''Брэндан Сэрджант''' ({{lang-en|Brandon Sargeant}}; нар. {{ДН|28|6|1997}}) — [[Англія|англійскі]] непрафесійны гулец у [[снукер]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20160416191207/http://cuetracker.net/Players/Brandon-Sargeant Статыстыка Брэндана Сэрджанта на CueTracker.net] {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сэрджант Брэндан}} [[Катэгорыя:Снукерысты Англіі]] gyjlionzc8r4nt94o3js73la8lj83wk 0 325073 5227214 4867379 2026-10-26T12:07:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227214 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|О’Донах’ю}} {{Гулец у снукер | Імя = Брэндан О'Донах'ю | Арыгінал імя = Brendan O'Donoghue | Фота = | Шырыня = 300 px | Дата нараджэння = 15.12.1982 | Месца нараджэння = [[Ірландыя]] | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = {{сцягафікацыя|Ірландыя}} | Прафесійная кар'ера = 2009/2010 | Найвышэйшы рэйтынг = | Цяперашні рэйтынг = | Прызавыя грошы = > £2,000 | Найвышэйшая серыя = {{nowrap|134 <small>([[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2009|Чэмпіянат Вялікабрытаніі 2009 (квал.)]])</small>}} | Колькасць соценных серый = 4 | Лепшы рэйтынгавы вынік = 1/40 фіналу <br /><small>([[Шанхай Мастэрс 2009 (снукер)|Шанхай Мастэрс 2009]],<br />[[Чэмпіянат свету па снукеры 2010|Чэмпіянат свету 2010]])</small> | Рэйтынгавыя турніры = | Нізкарэйтынгавыя турніры = | Нярэйтынгавыя турніры = | Чэмпіянат свету = 1/40 фіналу (кв.) <small>([[Чэмпіянат свету па снукеры 2010|2010]])</small> | Чэмпіён свету = | Сайт = }} '''Брэндан О'Донах'ю''' ({{lang-en|Brendan O'Donoghue}}; нар. {{ДН|15|12|1982}}) — [[Ірландыя|ірландскі]] былы прафесійны гулец у [[снукер]], які цяпер выступае ў якасці аматара. ==Выступы на прафесійных снукерных турнірах== {| class="wikitable" style="font-size:80%;" |- style="background:#efefef;" ! '''Турнір''' ! [[Снукерны сезон 2004/2005|2004/<br/>2005]] ! [[Снукерны сезон 2005/2006|2005/<br/>2006]] ! [[Снукерны сезон 2006/2007|2006/<br/>2007]] ! [[Снукерны сезон 2009/2010|2009/<br/>2010]] ! [[Снукерны сезон 2015/2016|2015/<br/>2016]] ! |- | style="background:#EFEFEF;" | [[Сусветны снукерны рэйтынг|Рэйтынг]] | style="text-align:center;"|—<ref group="вт" name="бр">Не з'яўляўся ўдзельнікам мэйн-тура</ref> | style="text-align:center;"|—<ref group="вт" name="бр"/> | style="text-align:center;"|—<ref group="вт" name="бр"/> | style="text-align:center;"|[[Сусветны снукерны рэйтынг у сезоне 2009/2010|—]]<ref group="вт">Пачаткоўцы мэйн-туру не маюць рэйтынгу</ref> | style="text-align:center;"|—<ref group="вт" name="бр"/> | |- | colspan="6" | <u>'''Рэйтынгавыя турніры'''</u> |align="center"| '''{{Abbr|П–П|Перамогі – Паразы|0}}'''<ref name="ПП" group="вт">Лічацца толькі матчы, згуляныя ў асноўных стадыях турніраў (кваліфікацыйныя матчы не ўваходзяць у статыстыку)</ref> |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Шанхай Мастэрс (снукер)|Шанхай Мастэрс]] |colspan="3" align="center" style="color:#cccccc;"|НП |align="center" style="color:#cccccc;"|1/40 | align="center" style="color:#cccccc;"|— |align="center"|'''0:0''' |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры|Чэмпіянат Вялікабрытаніі]] | align="center" style="color:#cccccc;"|— | align="center" style="color:#cccccc;"|— | align="center" style="color:#cccccc;"|— |align="center" style="color:#cccccc;"|1/48 | align="center" style="color:#cccccc;"|— |align="center"|'''0:0''' |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры|Адкрыты чэмпіянат Уэльса]] | align="center" style="color:#cccccc;"|— | align="center" style="color:#cccccc;"|— | align="center" style="color:#cccccc;"|— |align="center" style="color:#cccccc;"|1/48 | align="center" style="color:#cccccc;"|— |align="center"|'''0:0''' |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Адкрыты чэмпіянат Кітая па снукеры|Адкрыты чэмпіянат Кітая]] | align="center" style="color:#cccccc;"|— | align="center" style="color:#cccccc;"|— | align="center" style="color:#cccccc;"|— |align="center" style="color:#cccccc;"|1/48 | align="center" style="color:#cccccc;"|— |align="center"|'''0:0''' |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Чэмпіянат свету па снукеры|Чэмпіянат свету]] |align="center" style="color:#cccccc;"|1/111 | align="center" style="color:#cccccc;"|— | align="center" style="color:#cccccc;"|— |align="center" style="color:#cccccc;"|1/40 |align="center" style="color:#cccccc;"|1/72 |align="center"|'''0:0''' |- | colspan="6" | '''Статыстыка выступленняў на рэйтынгавых турнірах'''<ref group="вт">Статыстыка ўключае ў сябе ня толькі дзеючыя рэйтынгавыя турніры, але і былыя, якія праходзілі ва ўказаным сезоне.</ref> |align="center"|'''Вынік''' |- |style="background:#EFEFEF;"| Колькасць згуляных турніраў<ref name="ЗТ" group="вт">Лічыцца колькасць турніраў, дзе гулец выступаў у асноўнай стадыі (турніры, дзе гулец прайграў у кваліфікацыі не ўваходзяць у статыстыку)</ref> |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0''' |- |style="background:#EFEFEF;"| Колькасць тытулаў |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0''' |- |style="background:#EFEFEF;"| Колькасць выхадаў у фінал |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0''' |- |style="background:#EFEFEF;"| Перамогі – Паразы<ref name="ПП" group="вт"/> |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0:0''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0:0''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0:0''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0:0''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0:0''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0:0''' |- | colspan="6" style="background:#C2B280;"| <u>'''[[Players Tour Championship (снукер)|Players Tour Championship]]'''</u> (НР) |style="background:#C2B280;" align="center"| '''{{Abbr|П–П|Перамогі – Паразы|0}}'''<ref name="ПП" group="вт"/> |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Адкрыты чэмпіянат Рыгі па снукеры|Адкрыты чэмпіянат Рыгі]] |colspan="4" align="center" style="color:#cccccc;"|Турнір не праводзіўся | align="center" style="color:#cccccc;"|ПК (ЕТ1) |align="center"|'''0:0''' |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Адкрыты чэмпіянат Рура па снукеры|Адкрыты чэмпіянат Рура]] |colspan="4" align="center" style="color:#cccccc;"|Турнір не праводзіўся |align="center" style="color:#cccccc; background:#F5F5DC;"|[[Адкрыты чэмпіянат Рура па снукеры 2015|1/64 (ЕТ3)]] |align="center"|'''0:1''' |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Адкрыты чэмпіянат Балгарыі па снукеры|Адкрыты чэмпіянат Балгарыі]] |colspan="4" align="center" style="color:#cccccc;"|Турнір не праводзіўся |align="center" style="color:#cccccc; background:#F5F5DC;"|[[Адкрыты чэмпіянат Балгарыі па снукеры 2015|1/64 (ЕТ4)]] |align="center"|'''0:1''' |- | colspan="6" style="background:#C2B280;"| '''Статыстыка выступленняў на турнірах серыі [[Players Tour Championship (снукер)|PTC]]''' | style="background:#C2B280;" align="center"|'''Вынік''' |- |style="background:#EFEFEF;"| Колькасць згуляных турніраў<ref name="ЗТ" group="вт"/> |colspan="4" align="center" style="color:#cccccc;" style="background:#EFEFEF;"|Серыя PTC не існавала |align="center" style="background:#EFEFEF;"|2 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''2''' |- |style="background:#EFEFEF;"| Колькасць тытулаў |colspan="4" align="center" style="color:#cccccc;" style="background:#EFEFEF;"|Серыя PTC не існавала |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0''' |- |style="background:#EFEFEF;"| Колькасць выхадаў у фінал |colspan="4" align="center" style="color:#cccccc;" style="background:#EFEFEF;"|Серыя PTC не існавала |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0''' |- |style="background:#EFEFEF;"| Перамогі – Паразы<ref name="ПП" group="вт"/> |colspan="4" align="center" style="color:#cccccc;" style="background:#EFEFEF;"|Серыя PTC не існавала |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0:2''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0:2''' |- |style="background:#EFEFEF;"| Месца ў выніковым рэйтынгу PTC |colspan="4" align="center" style="color:#cccccc;" style="background:#EFEFEF;"|Серыя PTC не існавала |align="center" style="background:#EFEFEF;"| |align="center" style="background:#EFEFEF;"| |- | colspan="6" style="background:#ffdf9f;"| '''Статыстыка выступленняў на нярэйтынгавых турнірах і турнірах з альтэрнатыўным фарматам'''<ref group="вт">Статыстыка ўключае ў сябе ня толькі дзеючыя нярэйтынгавыя турніры, але і былыя, якія праходзілі ва ўказаным сезоне</ref> | align="center" style="background:#ffdf9f;"|'''Вынік''' |- |style="background:#EFEFEF;"| Колькасць згуляных турніраў |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|1 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|1 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|1 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0''' |- |style="background:#EFEFEF;"| Колькасць тытулаў |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0''' |- |style="background:#EFEFEF;"| Колькасць выхадаў у фінал |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0''' |- |style="background:#EFEFEF;"| Перамогі – Паразы |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0:0''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0:1''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0:1''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0:1''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0:0''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0:3''' |- | colspan="6" | <u>'''Былыя рэйтынгавыя турніры'''</u> | align="center"| '''{{Abbr|П–П|Перамогі – Паразы|0}}'''<ref name="ПП" group="вт"/> |- |style="background:#EFEFEF;"| [[World Open (снукер)|Гран-пры]] | align="center" style="color:#cccccc;"|— | align="center" style="color:#cccccc;"|— | align="center" style="color:#cccccc;"|— |align="center" style="color:#cccccc;"|1/48 | align="center" style="color:#cccccc;"|НП |align="center"|'''0:0''' |- | colspan="6" style="background:#ffdf9f;"| <u>'''Былыя нярэйтынгавыя турніры'''</u> | align="center" style="background:#ffdf9f;"|'''{{Abbr|П–П (Н)|Перамогі – Паразы (Нічыі)|0}}''' |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Кваліфікацыя да Мастэрс, снукер|Кваліфікацыя да Мастэрс]] |align="center" style="color:#cccccc;"|— |align="center" style="color:#cccccc;"|— |align="center" style="color:#cccccc;"|— |align="center" style="color:#cccccc; background:#F5F5DC;"|[[Кваліфікацыя да Мастэрс 2010, снукер|1/24]] |align="center" style="color:#cccccc;"|НП |align="center"|'''0:1''' |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Чэмпіянат Ірландыі па снукеры сярод прафесіяналаў|Чэмпіянат Ірландыі сярод прафесіяналаў]] |align="center" style="color:#cccccc;"|НП |align="center" style="color:#cccccc; background:#F5F5DC;"|[[Чэмпіянат Ірландыі па снукеры сярод прафесіяналаў 2005|1/12]] |align="center" style="color:#cccccc; background:#F5F5DC;"|[[Чэмпіянат Ірландыі па снукеры сярод прафесіяналаў 2006|1/8]] | colspan="2" align="center" style="color:#cccccc;"|НП |align="center"|'''0:2''' |- | colspan="7" style="background:#228B22;"| <u>'''Агульная статыстыка'''</u> |- style="background:#efefef;" | align="center"| '''Крытэрый''' | align="center"| '''[[Снукерны сезон 2004/2005|2004/<br/>2005]]''' | align="center"| '''[[Снукерны сезон 2005/2006|2005/<br/>2006]]''' | align="center"| '''[[Снукерны сезон 2006/2007|2006/<br/>2007]]''' | align="center"| '''[[Снукерны сезон 2009/2010|2009/<br/>2010]]''' | align="center"| '''[[Снукерны сезон 2015/2016|2015/<br/>2016]]''' | align="center"|'''Вынік''' |- |style="background:#EFEFEF;"| Колькасць згуляных турніраў<ref name="ЗТ" group="вт"/> |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|1 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|1 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|1 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|2 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''5''' |- |style="background:#EFEFEF;"| Колькасць тытулаў |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0''' |- |style="background:#EFEFEF;"| Колькасць выхадаў у фінал |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0''' |- |style="background:#EFEFEF;"| Перамогі – Паразы (Нічыі)<ref name="ПП" group="вт"/> |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0:0''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0:1''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0:1''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0:1''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0:2''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0:5''' |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Соценны брэйк (снукер)|Соценныя серыі]]<ref group="вт">Улічваюцца толькі соценныя серыі, аформленыя на прафесійных турнірах, пры гэтым турніры з незвычайнымі альтэрнатыўнымі фарматамі, як Shoot-Out і Power Snooker, не ўлічваюцца.</ref> |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|1 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|3 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''4''' |- |style="background:#EFEFEF;"| Найвышэйшая [[Брэйк (снукер)|серыя]] |align="center" style="background:#EFEFEF;"| |align="center" style="background:#EFEFEF;"|100 |align="center" style="background:#EFEFEF;"| |align="center" style="background:#EFEFEF;"|134 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|75 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''134''' |- |style="background:#EFEFEF;"| Прызавыя грошы (£) |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|1,485 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|385 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''2,020''' |} {{Легенда вынікаў снукерыста на турнірах}} {{reflist|group=вт}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20160426092727/http://cuetracker.net/Players/Brendan-ODonoghue Статыстыка Брэндана О'Донах'ю на CueTracker.net] {{ref-en}} {{DEFAULTSORT:ОДонахю Брэндан}} [[Катэгорыя:Снукерысты Ірландыі]] q9pm19ihjohlxcxhr4mj6tikzleyxu8 0 327096 5227560 4450251 2026-10-26T19:34:45Z -wuppertaler 150477 changed one image (better quality) 5227560 wikitext text/x-wiki {{Храм | Тып храма = Каталіцкая царква | Беларуская назва = Сабор Святога Міхаіла | Арыгінальная назва = Catedrala Sfântul Iosif | Выява = ROM Alba Iulia, Cetatea Alba Carolina, Catedrala Sfântul Mihail 0001.jpg | Подпіс выявы = Сабор Святога Міхаіла | Шырыня выявы = 250px | Сучасны статус = [[Кафедральны сабор]] [[Архіепархія Алба-Юліі|архіепархіі Алба-Юліі]] | Краіна = Румынія | Назва месцазнаходжання = горад | Месцазнаходжанне = [[Алба-Юлія]] | lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 04|lat_sec = 03 | lon_dir = E|lon_deg = 23|lon_min = 34|lon_sec = 12 | region = RO | CoordScale = 2000 | Канфесія = [[Каталіцызм]] | Епархія = [[Архіепархія Алба-Юліі]] | Благачынне = | Ордэнская прыналежнасць = | Тып будынка = | Архітэктурны стыль = [[раманскі стыль]] | Аўтар праекта = | Архітэктар = | Будаўнік = | Заснавальнік = | Першая згадка = | Заснаванне = | Храмавае свята = | Асноўныя даты = | Скасаваны = | Пачатак будаўніцтва = 1247 | Заканчэнне будаўніцтва = 1291 | Прыдзелы = | Рэліквіі = | Стан = Дзеючы храм | Сайт = }} <!--[[Выява:Alba Iulia Cathedral St. Michael.jpg|thumb|Сабор Святога Міхаіла]]--> [[Выява:Alba Iulia Cathedral St. Michael Interior.jpg|thumb|Унутры сабора]] '''Кафедральны сабор Святога Міхаіла''' ({{lang-ro|Catedrala Sfântul Mihail}}) у [[Румынія|румынскім]] горадзе [[Алба-Юлія]] — [[Сабор (храм)|сабор]] [[Рымска-Каталіцкая Царква|рымска-каталіцкай]] [[Архіепархія Алба-Юліі|архіепархіі Алба-Юліі]]. [[Раманскі стыль|Раманска]]-[[готыка|гатычная]] [[базіліка]] адносіцца да найбольш значных сярэдневяковых збудаванняў [[Трансільванія|Трансільваніі]]. Сярод [[венгры|венграў]] храм таксама лічыцца нацыянальным помнікам і вядомы пад назваю «Сабор Святога Іштвана» ({{lang-hu|Székesegyház a Szent István király}}) у гонар яго заснавальніка [[Іштван I Святы|Іштвана I]]. == Гісторыя == Архітэктурны комплекс сабора і рэзідэнцыі епіскапа ўзнік пасля заснавання епіскапства ў 1009 годзе. Сабор быў настолькі моцна пашкоджаны пры {{нп4|Бітва на рацэ Шаё|набегу татар у 1241 годзе|ru|Битва на реке Шайо}}, што яго прыйшлося будаваць занава. Новы сабор будаваўся ў два заходы 1246—1291 і 1320—1356. У 15 ст. [[Янаш Хуньядзі]] прызначыў сабор радавой пахавальняй і загадаў яго адрэстаўрыраваць. У 16 ст. былі дабаўлены [[фрэска|фрэскі]] ўнутры сабора і [[Адраджэнне|рэнесансная]] капліца з паўночнага боку. З прыходам у [[Каралеўства Венгрыя|Венгрыю]] ў 16 ст. [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] сабор Святога Міхаіла стаў [[кальвінізм|кальвінісцкім]] і заставаўся такім пры [[Асманская імперыя|асманах]]. Пры [[Габсбургская манархія|Габсбургах]] сабор і епіскапства ў 1700 годзе зноў сталі каталіцкімі. Пасля ўключэння Трансільваніі ў склад [[Каралеўства Румынія|Румынскага каралеўства]] ў 1921—1923 гадах побач быў пабудаваны [[Румынская праваслаўная царква|румынскі праваслаўны]] кафедральны {{нп4|Свята-Троіцкі сабор, Алба Юлія|Троіцкі сабор|en|Coronation Cathedral, Alba Iulia}}. == Архітэктура і аздабленне == Свята-Міхайлаўскі сабор уяўляе сабой трох[[неф]]ную [[базіліка|базіліку]] з [[трансепт]]ам. У архітэктуры масіўнага заходняга боку пераважаюць [[раманскі стыль|раманскія]] формы. З відавочна двух запланаваных веж зроблена толькі паўднёвая. Сённяшні выгляд сабора — вынік некалькіх стагоддзяў работ. На франтоне партала стаяць чатыры статуі святых 18 ст. Аркі і скляпенні падоўжнага нефа раннегатычныя, [[Хор (архітэктура)|хор]] у стылі высокай готыкі. З убранства найперш вартыя ўвагі два раманскія рэльефы [[Архангел Міхаіл|Архангела Міхаіла]], гатычная [[П’ета]], а таксама [[барока|барочныя]] [[кафедра, узвышэнне для аратара|кафедра]] і сядзенні для хора. [[Арган]] з 2209 трубамі быў зроблены ў 1877 годзе Іштванам Коланічам. == Пахаванні == У сабары знаходзяцца шматлікія высокамастацкія надмагільныя помнікі, сярод якіх пахаванні: * [[Янаш Хуньядзі]], венгерскі дзяржаўны дзеяч і военачальнік († 1456) * [[Ладзіслаў Хуньядзі]] († 1457) * [[Дзьёрдзь Марцінуццы]], клірык і дзяржаўны дзеяч († 1551) * [[Ферэнц Кендзі]], венгерскі [[магнат]] († 1558) * [[Ізабела Ягелонка]], каралева Венгрыі († 1559) * [[Янаш II Запальяі]], кароль Венгрыі († 1571) == Спасылкі == {{Commonscat|Alba Iulia Roman Catholic Cathedral|{{PAGENAME}}}} * [http://www.hoinari.ro/catedrala-romano-catolica-sfantul-mihail-alba-iulia-transilvania-22063120030813.php Гісторыя і апісанне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151006161843/http://www.hoinari.ro/catedrala-romano-catolica-sfantul-mihail-alba-iulia-transilvania-22063120030813.php |date=6 кастрычніка 2015 }} {{ref-ro}} * [http://instant-trips.blogspot.de/2011/12/catedrala-sfantul-mihail-alba-iulia.html Гісторыя, апісанне і выявы] {{ref-ro}} [[Катэгорыя:Саборы Румыніі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Румыніі]] [[Катэгорыя:Храмы Святога Міхаіла|Алба-Юлія]] [[Катэгорыя:Збудаванні ў гатычным стылі]] [[Катэгорыя:Збудаванні ў раманскім стылі]] [[Катэгорыя:Базілікі]] [[Катэгорыя:Алба (жудзец)]] 9nodh96c0dna1yxddwru0h9hw9tbilc 5227852 5227560 2026-10-27T09:33:55Z M.L.Bot 261 афармленне, вфтр 5227852 wikitext text/x-wiki {{Храм | Тып храма = Каталіцкая царква | Беларуская назва = Сабор Святога Міхаіла | Арыгінальная назва = Catedrala Sfântul Iosif | Выява = | Подпіс выявы = | Шырыня выявы = | Сучасны статус = [[Кафедральны сабор]] [[Архіепархія Алба-Юліі|архіепархіі Алба-Юліі]] | Краіна = Румынія | Назва месцазнаходжання = горад | Месцазнаходжанне = [[Алба-Юлія]] | lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 04|lat_sec = 03 | lon_dir = E|lon_deg = 23|lon_min = 34|lon_sec = 12 | region = RO | CoordScale = 2000 | Канфесія = [[Каталіцызм]] | Епархія = [[Архіепархія Алба-Юліі]] | Благачынне = | Ордэнская прыналежнасць = | Тып будынка = | Архітэктурны стыль = [[раманскі стыль]] | Аўтар праекта = | Архітэктар = | Будаўнік = | Заснавальнік = | Першая згадка = | Заснаванне = | Храмавае свята = | Асноўныя даты = | Скасаваны = | Пачатак будаўніцтва = 1247 | Заканчэнне будаўніцтва = 1291 | Прыдзелы = | Рэліквіі = | Стан = Дзеючы храм | Сайт = }} [[Файл:Alba Iulia Cathedral St. Michael.jpg|thumb|Сабор Святога Міхаіла]] [[Файл:Alba Iulia Cathedral St. Michael Interior.jpg|thumb|Унутры сабора]] '''Кафедральны сабор Святога Міхаіла''' ({{lang-ro|Catedrala Sfântul Mihail}}) у [[Румынія|румынскім]] горадзе [[Алба-Юлія]] — [[Сабор (храм)|сабор]] [[Рымска-Каталіцкая Царква|рымска-каталіцкай]] [[Архіепархія Алба-Юліі|архіепархіі Алба-Юліі]]. [[Раманскі стыль|Раманска]]-[[готыка|гатычная]] [[базіліка]] адносіцца да найбольш значных сярэдневяковых збудаванняў [[Трансільванія|Трансільваніі]]. Сярод [[венгры|венграў]] храм таксама лічыцца нацыянальным помнікам і вядомы пад назваю «Сабор Святога Іштвана» ({{lang-hu|Székesegyház a Szent István király}}) у гонар яго заснавальніка [[Іштван I Святы|Іштвана I]]. == Гісторыя == Архітэктурны комплекс сабора і рэзідэнцыі епіскапа ўзнік пасля заснавання епіскапства ў 1009 годзе. Сабор быў настолькі моцна пашкоджаны пры {{нп4|Бітва на рацэ Шаё|набегу татар у 1241 годзе|ru|Битва на реке Шайо}}, што яго прыйшлося будаваць занава. Новы сабор будаваўся ў два заходы 1246—1291 і 1320—1356. У 15 ст. [[Янаш Хуньядзі]] прызначыў сабор радавой пахавальняй і загадаў яго адрэстаўрыраваць. У 16 ст. былі дабаўлены [[фрэска|фрэскі]] ўнутры сабора і [[Адраджэнне|рэнесансная]] капліца з паўночнага боку. З прыходам у [[Каралеўства Венгрыя|Венгрыю]] ў 16 ст. [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] сабор Святога Міхаіла стаў [[кальвінізм|кальвінісцкім]] і заставаўся такім пры [[Асманская імперыя|асманах]]. Пры [[Габсбургская манархія|Габсбургах]] сабор і епіскапства ў 1700 годзе зноў сталі каталіцкімі. Пасля ўключэння Трансільваніі ў склад [[Каралеўства Румынія|Румынскага каралеўства]] ў 1921—1923 гадах побач быў пабудаваны [[Румынская праваслаўная царква|румынскі праваслаўны]] кафедральны {{нп4|Свята-Троіцкі сабор, Алба Юлія|Троіцкі сабор|en|Coronation Cathedral, Alba Iulia}}. == Архітэктура і аздабленне == Свята-Міхайлаўскі сабор уяўляе сабой трох[[неф]]ную [[базіліка|базіліку]] з [[трансепт]]ам. У архітэктуры масіўнага заходняга боку пераважаюць [[раманскі стыль|раманскія]] формы. З відавочна двух запланаваных веж зроблена толькі паўднёвая. Сённяшні выгляд сабора — вынік некалькіх стагоддзяў работ. На франтоне партала стаяць чатыры статуі святых 18 ст. Аркі і скляпенні падоўжнага нефа раннегатычныя, [[Хор (архітэктура)|хор]] у стылі высокай готыкі. З убранства найперш вартыя ўвагі два раманскія рэльефы [[Архангел Міхаіл|Архангела Міхаіла]], гатычная [[П’ета]], а таксама [[барока|барочныя]] [[кафедра, узвышэнне для аратара|кафедра]] і сядзенні для хора. [[Арган]] з 2209 трубамі быў зроблены ў 1877 годзе Іштванам Коланічам. == Пахаванні == У сабары знаходзяцца шматлікія высокамастацкія надмагільныя помнікі, сярод якіх пахаванні: * [[Янаш Хуньядзі]], венгерскі дзяржаўны дзеяч і военачальнік († 1456) * [[Ладзіслаў Хуньядзі]] († 1457) * [[Дзьёрдзь Марцінуццы]], клірык і дзяржаўны дзеяч († 1551) * [[Ферэнц Кендзі]], венгерскі [[магнат]] († 1558) * [[Ізабела Ягелонка]], каралева Венгрыі († 1559) * [[Янаш II Запальяі]], кароль Венгрыі († 1571) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commonscat|Alba Iulia Roman Catholic Cathedral|{{PAGENAME}}}} * [http://www.hoinari.ro/catedrala-romano-catolica-sfantul-mihail-alba-iulia-transilvania-22063120030813.php Гісторыя і апісанне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151006161843/http://www.hoinari.ro/catedrala-romano-catolica-sfantul-mihail-alba-iulia-transilvania-22063120030813.php |date=6 кастрычніка 2015 }} {{ref-ro}} * [http://instant-trips.blogspot.de/2011/12/catedrala-sfantul-mihail-alba-iulia.html Гісторыя, апісанне і выявы] {{ref-ro}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Саборы Румыніі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Румыніі]] [[Катэгорыя:Храмы Святога Міхаіла|Алба-Юлія]] [[Катэгорыя:Збудаванні ў гатычным стылі]] [[Катэгорыя:Збудаванні ў раманскім стылі]] [[Катэгорыя:Базілікі]] [[Катэгорыя:Алба (жудзец)]] ietpmpsic2kxdaf90bpcszd6poc4o7e 5227853 5227852 2026-10-27T09:35:14Z M.L.Bot 261 афармленне 5227853 wikitext text/x-wiki {{Храм | Тып храма = Каталіцкая царква | Беларуская назва = Сабор Святога Міхаіла | Арыгінальная назва = Catedrala Sfântul Iosif | Выява = | Подпіс выявы = | Шырыня выявы = | Сучасны статус = [[Кафедральны сабор]] [[Архіепархія Алба-Юліі|архіепархіі Алба-Юліі]] | Краіна = Румынія | Назва месцазнаходжання = горад | Месцазнаходжанне = [[Алба-Юлія]] | lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 04|lat_sec = 03 | lon_dir = E|lon_deg = 23|lon_min = 34|lon_sec = 12 | region = RO | CoordScale = 2000 | Канфесія = [[Каталіцызм]] | Епархія = [[Архіепархія Алба-Юліі]] | Благачынне = | Ордэнская прыналежнасць = | Тып будынка = | Архітэктурны стыль = [[раманскі стыль]] | Аўтар праекта = | Архітэктар = | Будаўнік = | Заснавальнік = | Першая згадка = | Заснаванне = | Храмавае свята = | Асноўныя даты = | Скасаваны = | Пачатак будаўніцтва = 1247 | Заканчэнне будаўніцтва = 1291 | Прыдзелы = | Рэліквіі = | Стан = Дзеючы храм | Сайт = }} '''Кафедральны сабор Святога Міхаіла''' ({{lang-ro|Catedrala Sfântul Mihail}}) у [[Румынія|румынскім]] горадзе [[Алба-Юлія]] — [[Сабор (храм)|сабор]] [[Рымска-Каталіцкая Царква|рымска-каталіцкай]] [[Архіепархія Алба-Юліі|архіепархіі Алба-Юліі]]. [[Раманскі стыль|Раманска]]-[[готыка|гатычная]] [[базіліка]] адносіцца да найбольш значных сярэдневяковых збудаванняў [[Трансільванія|Трансільваніі]]. Сярод [[венгры|венграў]] храм таксама лічыцца нацыянальным помнікам і вядомы пад назваю «Сабор Святога Іштвана» ({{lang-hu|Székesegyház a Szent István király}}) у гонар яго заснавальніка [[Іштван I Святы|Іштвана I]]. == Гісторыя == Архітэктурны комплекс сабора і рэзідэнцыі епіскапа ўзнік пасля заснавання епіскапства ў 1009 годзе. Сабор быў настолькі моцна пашкоджаны пры {{нп4|Бітва на рацэ Шаё|набегу татар у 1241 годзе|ru|Битва на реке Шайо}}, што яго прыйшлося будаваць занава. Новы сабор будаваўся ў два заходы 1246—1291 і 1320—1356. У 15 ст. [[Янаш Хуньядзі]] прызначыў сабор радавой пахавальняй і загадаў яго адрэстаўрыраваць. У 16 ст. былі дабаўлены [[фрэска|фрэскі]] ўнутры сабора і [[Адраджэнне|рэнесансная]] капліца з паўночнага боку. З прыходам у [[Каралеўства Венгрыя|Венгрыю]] ў 16 ст. [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] сабор Святога Міхаіла стаў [[кальвінізм|кальвінісцкім]] і заставаўся такім пры [[Асманская імперыя|асманах]]. Пры [[Габсбургская манархія|Габсбургах]] сабор і епіскапства ў 1700 годзе зноў сталі каталіцкімі. Пасля ўключэння Трансільваніі ў склад [[Каралеўства Румынія|Румынскага каралеўства]] ў 1921—1923 гадах побач быў пабудаваны [[Румынская праваслаўная царква|румынскі праваслаўны]] кафедральны {{нп4|Свята-Троіцкі сабор, Алба Юлія|Троіцкі сабор|en|Coronation Cathedral, Alba Iulia}}. == Архітэктура і аздабленне == Свята-Міхайлаўскі сабор уяўляе сабой трох[[неф]]ную [[базіліка|базіліку]] з [[трансепт]]ам. У архітэктуры масіўнага заходняга боку пераважаюць [[раманскі стыль|раманскія]] формы. З відавочна двух запланаваных веж зроблена толькі паўднёвая. Сённяшні выгляд сабора — вынік некалькіх стагоддзяў работ. На франтоне партала стаяць чатыры статуі святых 18 ст. Аркі і скляпенні падоўжнага нефа раннегатычныя, [[Хор (архітэктура)|хор]] у стылі высокай готыкі. З убранства найперш вартыя ўвагі два раманскія рэльефы [[Архангел Міхаіл|Архангела Міхаіла]], гатычная [[П’ета]], а таксама [[барока|барочныя]] [[кафедра, узвышэнне для аратара|кафедра]] і сядзенні для хора. [[Арган]] з 2209 трубамі быў зроблены ў 1877 годзе Іштванам Коланічам. == Галерэя == <gallery> Файл:Alba Iulia Cathedral St. Michael.jpg|Сабор Святога Міхаіла Файл:Alba Iulia Cathedral St. Michael Interior.jpg|Унутры сабора </gallery> == Пахаванні == У сабары знаходзяцца шматлікія высокамастацкія надмагільныя помнікі, сярод якіх пахаванні: * [[Янаш Хуньядзі]], венгерскі дзяржаўны дзеяч і военачальнік († 1456) * [[Ладзіслаў Хуньядзі]] († 1457) * [[Дзьёрдзь Марцінуццы]], клірык і дзяржаўны дзеяч († 1551) * [[Ферэнц Кендзі]], венгерскі [[магнат]] († 1558) * [[Ізабела Ягелонка]], каралева Венгрыі († 1559) * [[Янаш II Запальяі]], кароль Венгрыі († 1571) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commonscat|Alba Iulia Roman Catholic Cathedral|{{PAGENAME}}}} * [http://www.hoinari.ro/catedrala-romano-catolica-sfantul-mihail-alba-iulia-transilvania-22063120030813.php Гісторыя і апісанне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151006161843/http://www.hoinari.ro/catedrala-romano-catolica-sfantul-mihail-alba-iulia-transilvania-22063120030813.php |date=6 кастрычніка 2015 }} {{ref-ro}} * [http://instant-trips.blogspot.de/2011/12/catedrala-sfantul-mihail-alba-iulia.html Гісторыя, апісанне і выявы] {{ref-ro}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Саборы Румыніі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Румыніі]] [[Катэгорыя:Храмы Святога Міхаіла|Алба-Юлія]] [[Катэгорыя:Збудаванні ў гатычным стылі]] [[Катэгорыя:Збудаванні ў раманскім стылі]] [[Катэгорыя:Базілікі]] [[Катэгорыя:Алба (жудзец)]] 7h5mqeruly0q79d6hppt5lltmk95fr4 5227854 5227853 2026-10-27T09:38:39Z M.L.Bot 261 5227854 wikitext text/x-wiki {{Храм | Тып храма = Каталіцкая царква | Беларуская назва = Сабор Святога Міхаіла | Арыгінальная назва = Catedrala Sfântul Iosif | Выява = | Подпіс выявы = | Шырыня выявы = | Сучасны статус = [[кафедральны сабор]] | Краіна = Румынія | Назва месцазнаходжання = | Месцазнаходжанне = | lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 04|lat_sec = 03 | lon_dir = E|lon_deg = 23|lon_min = 34|lon_sec = 12 | region = RO | CoordScale = 2000 | Канфесія = | Епархія = | Благачынне = | Ордэнская прыналежнасць = | Тып будынка = | Архітэктурны стыль = | Аўтар праекта = | Архітэктар = | Будаўнік = | Заснавальнік = | Першая згадка = | Заснаванне = | Храмавае свята = | Асноўныя даты = | Скасаваны = | Пачатак будаўніцтва = 1247 | Заканчэнне будаўніцтва = 1291 | Прыдзелы = | Рэліквіі = | Стан = дзейны | Сайт = }} '''Кафедральны сабор Святога Міхаіла''' ({{lang-ro|Catedrala Sfântul Mihail}}) у [[Румынія|румынскім]] горадзе [[Алба-Юлія]] — [[Сабор (храм)|сабор]] [[Рымска-Каталіцкая Царква|рымска-каталіцкай]] [[Архіепархія Алба-Юліі|архіепархіі Алба-Юліі]]. [[Раманскі стыль|Раманска]]-[[готыка|гатычная]] [[базіліка]] адносіцца да найбольш значных сярэдневяковых збудаванняў [[Трансільванія|Трансільваніі]]. Сярод [[венгры|венграў]] храм таксама лічыцца нацыянальным помнікам і вядомы пад назваю «Сабор Святога Іштвана» ({{lang-hu|Székesegyház a Szent István király}}) у гонар яго заснавальніка [[Іштван I Святы|Іштвана I]]. == Гісторыя == Архітэктурны комплекс сабора і рэзідэнцыі епіскапа ўзнік пасля заснавання епіскапства ў 1009 годзе. Сабор быў настолькі моцна пашкоджаны пры {{нп4|Бітва на рацэ Шаё|набегу татар у 1241 годзе|ru|Битва на реке Шайо}}, што яго прыйшлося будаваць занава. Новы сабор будаваўся ў два заходы 1246—1291 і 1320—1356. У 15 ст. [[Янаш Хуньядзі]] прызначыў сабор радавой пахавальняй і загадаў яго адрэстаўрыраваць. У 16 ст. былі дабаўлены [[фрэска|фрэскі]] ўнутры сабора і [[Адраджэнне|рэнесансная]] капліца з паўночнага боку. З прыходам у [[Каралеўства Венгрыя|Венгрыю]] ў 16 ст. [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] сабор Святога Міхаіла стаў [[кальвінізм|кальвінісцкім]] і заставаўся такім пры [[Асманская імперыя|асманах]]. Пры [[Габсбургская манархія|Габсбургах]] сабор і епіскапства ў 1700 годзе зноў сталі каталіцкімі. Пасля ўключэння Трансільваніі ў склад [[Каралеўства Румынія|Румынскага каралеўства]] ў 1921—1923 гадах побач быў пабудаваны [[Румынская праваслаўная царква|румынскі праваслаўны]] кафедральны {{нп4|Свята-Троіцкі сабор, Алба Юлія|Троіцкі сабор|en|Coronation Cathedral, Alba Iulia}}. == Архітэктура і аздабленне == Свята-Міхайлаўскі сабор уяўляе сабой трох[[неф]]ную [[базіліка|базіліку]] з [[трансепт]]ам. У архітэктуры масіўнага заходняга боку пераважаюць [[раманскі стыль|раманскія]] формы. З відавочна двух запланаваных веж зроблена толькі паўднёвая. Сённяшні выгляд сабора — вынік некалькіх стагоддзяў работ. На франтоне партала стаяць чатыры статуі святых 18 ст. Аркі і скляпенні падоўжнага нефа раннегатычныя, [[Хор (архітэктура)|хор]] у стылі высокай готыкі. З убранства найперш вартыя ўвагі два раманскія рэльефы [[Архангел Міхаіл|Архангела Міхаіла]], гатычная [[П’ета]], а таксама [[барока|барочныя]] [[кафедра, узвышэнне для аратара|кафедра]] і сядзенні для хора. [[Арган]] з 2209 трубамі быў зроблены ў 1877 годзе Іштванам Коланічам. == Галерэя == <gallery> Файл:Alba Iulia Cathedral St. Michael.jpg|Сабор Святога Міхаіла Файл:Alba Iulia Cathedral St. Michael Interior.jpg|Унутры сабора </gallery> == Пахаванні == У сабары знаходзяцца шматлікія высокамастацкія надмагільныя помнікі, сярод якіх пахаванні: * [[Янаш Хуньядзі]], венгерскі дзяржаўны дзеяч і военачальнік († 1456) * [[Ладзіслаў Хуньядзі]] († 1457) * [[Дзьёрдзь Марцінуццы]], клірык і дзяржаўны дзеяч († 1551) * [[Ферэнц Кендзі]], венгерскі [[магнат]] († 1558) * [[Ізабела Ягелонка]], каралева Венгрыі († 1559) * [[Янаш II Запальяі]], кароль Венгрыі († 1571) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commonscat|Alba Iulia Roman Catholic Cathedral|{{PAGENAME}}}} * [http://www.hoinari.ro/catedrala-romano-catolica-sfantul-mihail-alba-iulia-transilvania-22063120030813.php Гісторыя і апісанне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151006161843/http://www.hoinari.ro/catedrala-romano-catolica-sfantul-mihail-alba-iulia-transilvania-22063120030813.php |date=6 кастрычніка 2015 }} {{ref-ro}} * [http://instant-trips.blogspot.de/2011/12/catedrala-sfantul-mihail-alba-iulia.html Гісторыя, апісанне і выявы] {{ref-ro}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Саборы Румыніі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Румыніі]] [[Катэгорыя:Храмы Святога Міхаіла|Алба-Юлія]] [[Катэгорыя:Збудаванні ў гатычным стылі]] [[Катэгорыя:Збудаванні ў раманскім стылі]] [[Катэгорыя:Базілікі]] [[Катэгорыя:Алба (жудзец)]] 9521qx66ovb5q4l0akpf1p3hsamneac 0 334020 5227819 4653397 2026-10-27T08:35:58Z Zadorenko V 175157 5227819 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава}} '''Бесарабская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка''' ('''Бесара́бская ССР''') — савецкая рэспубліка, створаная [[11 мая]] [[1919]] года як аўтаномная частка [[РСФСР]]. Сталіцай стаў горад [[Адэса]]. [[1 траўня]] [[1919]] года ўрады [[РСФСР]] і [[УССР]] накіравалі ўраду [[Румынія|Румыніі]] ноту, ультыматыўна запатрабаваўшы вываду з Бесарабіі румынскіх войскаў. Румыны не адказалі, і тады [[5 траўня]] [[1919]] года на тэрыторыі Украіны быў створаны Часовы рабоча-сялянскі ўрад Бесарабіі (старшыня — Іван Крыварукаў), а перадавыя часткі [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] рушылі на заходні бераг [[Днестр|Днястра]] і занялі шэраг населеных пунктаў. Але румынскія войскі, насуперак папярэднім ацэнкам савецкіх военачальнікаў, апынуліся добра падрыхтаванымі. Яны паспяхова адбілі націск чырвонаармейцаў, а затым адкінулі іх назад, за Днестр. З пачаткам ваеннай інтэрвенцыі [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] і [[Францыя|Францыі]] [[2 жніўня]] [[1919]] года сталіца была перанесена ў [[Ціраспаль]]. Рэспубліка спыніла сваё існаванне ў верасні 1919 года. Польская акупацыя рэгіёна працягвалася да [[29 снежня]] [[1920]] года. == Гл. таксама == * [[Польска-савецкая вайна|Польска-савецкая вайна 1919—1921 гадоў]] [[Катэгорыя:Бесарабія]] [[Катэгорыя:Гісторыя Малдовы]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе]] [[Катэгорыя:1919 год у Адэсе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1919 годзе]] {{Дзяржаўныя ўтварэнні перыяду Грамадзянскай вайны і станаўлення СССР, 1917—1924}} {{Малдова ў тэмах}} 7rao40sqi4o3rq3cdrrlmr27fdkckqd 5227820 5227819 2026-10-27T08:36:37Z Zadorenko V 175157 5227820 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава}} '''Бесарабская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка''' ('''Бесара́бская ССР''') — савецкая рэспубліка, створаная [[11 мая]] [[1919]] года як аўтаномная частка [[РСФСР]]. Сталіцай стаў горад [[Адэса]]. [[1 траўня]] [[1919]] года ўрады [[РСФСР]] і [[УССР]] накіравалі ўраду [[Румынія|Румыніі]] ноту, ультыматыўна запатрабаваўшы вываду з Бесарабіі румынскіх войскаў. Румыны не адказалі, і тады [[5 траўня]] [[1919]] года на тэрыторыі Украіны быў створаны Часовы рабоча-сялянскі ўрад Бесарабіі (старшыня — Іван Крыварукаў), а перадавыя часткі [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] рушылі на заходні бераг [[Днестр|Днястра]] і занялі шэраг населеных пунктаў. Але румынскія войскі, насуперак папярэднім ацэнкам савецкіх военачальнікаў, апынуліся добра падрыхтаванымі. Яны паспяхова адбілі націск чырвонаармейцаў, а затым адкінулі іх назад, за Днестр. З пачаткам ваеннай інтэрвенцыі [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] і [[Францыя|Францыі]] [[2 жніўня]] [[1919]] года сталіца была перанесена ў [[Ціраспаль]]. Рэспубліка спыніла сваё існаванне ў верасні 1919 года. Польская акупацыя рэгіёна працягвалася да [[29 снежня]] [[1920]] года. == Гл. таксама == * [[Польска-савецкая вайна|Польска-савецкая вайна 1919—1921 гадоў]] [[Катэгорыя:Бесарабія]] [[Катэгорыя:Гісторыя Малдовы]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе]] [[Катэгорыя:1919 год у Адэсе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1919 годзе]] {{Дзяржаўныя ўтварэнні перыяду Грамадзянскай вайны і станаўлення СССР, 1917—1924}}{{Скасаваныя савецкія рэспублікі}}{{Малдова ў тэмах}} 8phacyoxinr7xezmt7au933ppf04m6b 10 335101 5227837 5183443 2026-10-27T09:05:29Z Ueschar 151377 5227837 wikitext text/x-wiki {{docpage}} {{OnLua}} Шаблон {{Ш|Праліў}} прызначаны для афармлення карткі ў артыкулах пра [[праліў|пралівы]]. Частка звестак аўтаматычна падцягваецца з [[Вікіданыя|Вікіданых]]. Значэнні, зададзеныя непасрэдна ў шаблоне, маюць прыярытэт. == Выкарыстанне == Шаблон можна выкарыстоўваць без параметраў: <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Праліў}} </syntaxhighlight> Пры неабходнасці асобныя звесткі можна задаць або пераазначыць уручную: <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Праліў |Назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня = |Даўжыня = |Найбольшая глыбіня = |Каардынаты = |Звязвае = |Падзяляе = |Краіна = }} </syntaxhighlight> Поўны пералік параметраў прыведзены ў [[#TemplateData|TemplateData]]. == Вікіданыя == Пры адсутнасці адпаведных значэнняў у шаблоне могуць выкарыстоўвацца наступныя ўласцівасці Вікіданых: {| class="wikitable" ! Звесткі ! Уласцівасць |- | Выява | [[d:Property:P18|P18]] |- | Назва на мове арыгінала | [[d:Property:P1705|P1705]] |- | Каардынаты | [[d:Property:P625|P625]] |- | Краіна | [[d:Property:P17|P17]] |- | Даўжыня | [[d:Property:P2043|P2043]] |- | Шырыня | [[d:Property:P2049|P2049]] |- | Глыбіня | [[d:Property:P4511|P4511]] |- | Звязаныя акваторыі | [[d:Property:P2789|P2789]] |- | Катэгорыя на Вікісховішчы | [[d:Property:P373|P373]] |} Для P4511 сярэдняя і найбольшая глыбіня вызначаюцца паводле кваліфікатара [[d:Property:P1013|P1013]]. Калі характар значэння не ўдакладнены, яно выводзіцца проста як «Глыбіня». == Карта == Калі <code>Пазіцыйная карта</code> не зададзена і ў Вікіданых ёсць каардынаты P625, аўтаматычна выводзіцца інтэрактыўная карта. Пры наяўнасці адпаведнага аб’екта ў OpenStreetMap на ёй таксама можа паказвацца абрыс праліва. Уручную зададзеная <code>Пазіцыйная карта</code> мае прыярытэт над інтэрактыўнай. Значэнне <code>0</code> адключае карту. == TemplateData == <templatedata> { "description": "Картка праліва. Геаграфічныя характарыстыкі, выявы і карты могуць аўтаматычна атрымлівацца з Вікіданых. Ручныя значэнні маюць прыярытэт.", "format": "block", "params": { "Назва": { "label": "Назва", "description": "Назва праліва. Прадвызначана назва старонкі.", "type": "string" }, "Нацыянальная назва": { "label": "Назва на мове арыгінала", "description": "Назва на мясцовай мове. Можа выкарыстоўвацца P1705.", "type": "content" }, "Іншыя назвы": { "label": "Іншыя назвы", "description": "Альтэрнатыўныя або гістарычныя назвы праліва.", "type": "content" }, "Названы ў гонар": { "label": "Названы ў гонар", "description": "Асоба або аб'ект, у гонар якіх названы праліў. Можа выкарыстоўвацца P138.", "type": "content" }, "Выява": { "label": "Асноўная выява", "description": "Назва файла без прэфікса «Файл:». Можа выкарыстоўвацца P18.", "type": "wiki-file-name", "aliases": ["Карта"], "suggested": true }, "Подпіс выявы": { "label": "Подпіс выявы", "description": "Подпіс пад асноўнай выявай.", "type": "content", "aliases": ["Подпіс карты"] }, "Другая выява": { "label": "Другая выява", "description": "Дадатковая фатаграфія, спадарожнікавы здымак або іншая ілюстрацыя.", "type": "wiki-file-name" }, "Подпіс другой выявы": { "label": "Подпіс другой выявы", "type": "content" }, "Карта праліва": { "label": "Карта праліва", "description": "Асобная геаграфічная або батыметрычная карта. Можа выкарыстоўвацца P1621 або P242.", "type": "wiki-file-name", "suggested": true }, "Подпіс карты праліва": { "label": "Подпіс карты праліва", "type": "content" }, "Шырыня выявы": { "label": "Агульная шырыня выяў і карт", "description": "Шырыня ўсіх выяў і карт у пікселях.", "type": "number", "default": "300" }, "Даўжыня": { "label": "Даўжыня", "description": "Даўжыня праліва ў кіламетрах без адзінкі вымярэння. Можа выкарыстоўвацца P2043.", "type": "string", "suggested": true }, "Шырыня": { "label": "Шырыня", "description": "Шырыня праліва ў кіламетрах, у тым ліку дыяпазон значэнняў. Можа выкарыстоўвацца P2049.", "type": "string", "suggested": true }, "Найменшая шырыня": { "label": "Найменшая шырыня", "description": "Найменшая шырыня праліва ў кіламетрах без адзінкі вымярэння.", "type": "number" }, "Найбольшая шырыня": { "label": "Найбольшая шырыня", "description": "Найбольшая шырыня праліва ў кіламетрах без адзінкі вымярэння.", "type": "number" }, "Плошча": { "label": "Плошча", "description": "Плошча акваторыі праліва ў км². Можа выкарыстоўвацца P2046.", "type": "string" }, "Глыбіня": { "label": "Глыбіня", "description": "Глыбіня ў вольнай форме з адзінкай вымярэння. Мае прыярытэт над неўдакладненым значэннем P4511.", "type": "content", "example": "ад 200 да 400 м", "suggested": true }, "Сярэдняя глыбіня": { "label": "Сярэдняя глыбіня", "description": "Сярэдняя глыбіня ў метрах без адзінкі вымярэння. Можа выкарыстоўвацца P4511 з кваліфікатарам.", "type": "number" }, "Найбольшая глыбіня": { "label": "Найбольшая глыбіня", "description": "Найбольшая глыбіня ў метрах без адзінкі вымярэння. Можа выкарыстоўвацца P4511 з кваліфікатарам.", "type": "number", "suggested": true }, "Сярэдняя велічыня прыліву": { "label": "Сярэдняя велічыня прыліву", "description": "У метрах без адзінкі вымярэння.", "type": "number" }, "Салёнасць": { "label": "Салёнасць вады", "description": "Салёнасць з адзінкай вымярэння або дыяпазонам значэнняў.", "type": "content" }, "Тэмпература вады": { "label": "Тэмпература вады", "description": "Сярэдняя або сезонная тэмпература вады з адзінкай вымярэння.", "type": "content" }, "Цячэнні": { "label": "Цячэнні", "description": "Асноўныя цячэнні, іх кірунак або хуткасць.", "type": "content" }, "Звязвае": { "label": "Звязвае", "description": "Моры, залівы або іншыя акваторыі, якія злучае праліў. Можа выкарыстоўвацца P2789.", "type": "content", "aliases": ["Вышэйстаячая акваторыя"], "suggested": true }, "Акваторыя": { "label": "Акваторыя", "description": "Больш буйны водны аб'ект, часткай якога з'яўляецца праліў, калі яго трэба пазначыць асобна.", "type": "content" }, "Падзяляе": { "label": "Раздзяляе", "description": "Мацерыкі, астравы, паўастравы або іншыя ўчасткі сушы, якія раздзяляе праліў.", "type": "content", "aliases": ["Што падзяляе"], "suggested": true }, "Крайнія мысы": { "label": "Крайнія мысы", "description": "Мысы, паміж якімі праходзіць праліў.", "type": "content" }, "Астравы": { "label": "Астравы", "description": "Асноўныя астравы ў межах акваторыі праліва.", "type": "content", "suggested": true }, "Паўастравы": { "label": "Паўастравы", "description": "Паўастравы, звязаныя з геаграфічным размяшчэннем праліва.", "type": "content" }, "Прыбярэжныя населеныя пункты": { "label": "Прыбярэжныя населеныя пункты", "description": "Асноўныя гарады і іншыя населеныя пункты на берагах праліва.", "type": "content", "suggested": true }, "Рэкі, якія ўпадаюць": { "label": "Рэкі, якія ўпадаюць", "description": "Асноўныя рэкі, што непасрэдна ўпадаюць у праліў.", "type": "content" }, "Масты": { "label": "Масты", "description": "Масты праз праліў.", "type": "content", "suggested": true }, "Тунэлі": { "label": "Тунэлі", "description": "Транспартныя тунэлі пад пралівам.", "type": "content" }, "Дамбы": { "label": "Дамбы", "description": "Дамбы і іншыя збудаванні, якія перасякаюць праліў.", "type": "content" }, "Краіна": { "label": "Краіна", "description": "Краіна або краіны, да якіх належыць праліў. Можа выкарыстоўвацца P17.", "type": "content", "suggested": true }, "Рэгіён": { "label": "Рэгіён", "description": "Адміністрацыйны або геаграфічны рэгіён.", "type": "content" }, "Раён": { "label": "Раён", "description": "Адміністрацыйная адзінка ніжэйшага ўзроўню.", "type": "content" }, "Каардынаты": { "label": "Каардынаты", "description": "Геаграфічныя каардынаты. Могуць выкарыстоўвацца P625.", "type": "content" }, "Пазіцыйная карта": { "label": "Пазіцыйная карта", "description": "Ручны выбар карты. Прадвызначана выбіраецца аўтаматычна. 0 адключае карту.", "type": "string" }, "Пазіцыйная карта 1": { "label": "Дадатковая пазіцыйная карта", "description": "Другая пазіцыйная карта іншага геаграфічнага ўзроўню.", "type": "string" }, "Інтэрактыўная карта": { "label": "Інтэрактыўная карта", "description": "0 адключае інтэрактыўную карту. Прадвызначана паказваецца пры наяўнасці геаграфічных даных.", "type": "string", "default": "1" }, "Павелічэнне карты": { "label": "Павелічэнне інтэрактыўнай карты", "description": "Ручное павелічэнне. Пры адсутнасці вызначаецца аўтаматычна паводле геаметрыі, калі яна даступная.", "type": "number" }, "Вышыня карты": { "label": "Вышыня інтэрактыўнай карты", "description": "Вышыня інтэрактыўнай карты ў пікселях.", "type": "number", "default": "200" }, "Катэгорыя на Вікісховішчы": { "label": "Катэгорыя на Вікісховішчы", "description": "Назва катэгорыі без прэфікса Category:. Можа выкарыстоўвацца P373.", "type": "string" }, "Устаўка": { "label": "Дадатковая інфармацыя", "description": "Дадатковы вікітэкст у ніжняй частцы карткі.", "type": "content" } }, "paramOrder": [ "Назва", "Нацыянальная назва", "Іншыя назвы", "Названы ў гонар", "Выява", "Подпіс выявы", "Другая выява", "Подпіс другой выявы", "Карта праліва", "Подпіс карты праліва", "Шырыня выявы", "Даўжыня", "Шырыня", "Найменшая шырыня", "Найбольшая шырыня", "Плошча", "Глыбіня", "Сярэдняя глыбіня", "Найбольшая глыбіня", "Сярэдняя велічыня прыліву", "Салёнасць", "Тэмпература вады", "Цячэнні", "Звязвае", "Акваторыя", "Падзяляе", "Крайнія мысы", "Астравы", "Паўастравы", "Прыбярэжныя населеныя пункты", "Рэкі, якія ўпадаюць", "Масты", "Тунэлі", "Дамбы", "Краіна", "Рэгіён", "Раён", "Каардынаты", "Пазіцыйная карта", "Пазіцыйная карта 1", "Інтэрактыўная карта", "Павелічэнне карты", "Вышыня карты", "Катэгорыя на Вікісховішчы", "Устаўка" ] } </templatedata> 5y1xy54jrf1sbhfptvueasmz2m1ej00 0 341394 5227604 5227114 2026-10-26T20:06:35Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Даданне спасылкі на арыгінальны лацінскі тэкст у Вікікрыніцах 5227604 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор |Назва = Радзівіліяда |Назва-арыгінал = Radivilias |Выява = Radivilias.jpg |Подпіс выявы = Тытульны аркуш віленскага першавыдання (1592) |Жанр = эпічная паэма |Аўтар = Ян Радван |Мова арыгінала = лацінская |Напісаны = 1588—1592 |Публікацыя = 1592 }} '''«Радзівіліяда»''' ({{lang-la|Radivilus, sive de vita…}}) — [[Лацінская мова|лацінамоўная]] [[паэма]], найбольш значны твор [[Ян Радван|Яна Радвана]]. Пабачыла свет у панегірычным зборніку, выдадзеным у [[1592]] у [[Вільня|Вільні]] у гонар памерлага ў [[1584]] [[Ваяводы віленскія|ваяводы віленскага]], [[Гетман вялікі літоўскі|гетмана вялікага літоўскага]], князя [[Мікалай Радзівіл Руды|Мікалая Радзівіла]]. У выданні Яна Карцана акрамя паэмы Я. Радвана змешчаны празаічныя прысвячэнні [[Ян Абрамовіч|Яна Абрамовіча]], [[Андрэй Волан|Андрэя Волана]], [[Ян Руцкі|Яна Руцкага]], вершы Яна Радвана, [[Пётр Раізій|Пятра Раізія]], [[Ян Казаковіч|Яна Казаковіча]]. Паэма складаецца з 3470 радкоў дактылічнага [[гекзаметр]]а. Згодна класічнай традыцыі, Я. Радван пачынае паэму выкладам тэмы твора (тлумачыць, што не [[сонца]], не [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|месяц]], не [[зоркі]], не цуды сусвету будзе ён апяваць, а подзвігі Радзівіла) і зваротам да [[муза]]ў (да [[Каліёпа|Каліёпы]] і [[Эрато|Эраты]]). «Радзівіліяда…» насычана шматлікімі міфалагічнымі вобразамі, экскурсамі ў [[Антычнасць|антычную гісторыю]], апісаннямі бітваў і паядынкаў, ваенных саветаў і нарадаў, палымянымі прамовамі военачальнікаў, пералікам войскаў і воінаў, а таксама іншымі неад’емнымі атрыбутамі антычнага [[эпас]]у. Я. Радван запазычваў у [[Гамер]]а, [[Вергілій|Вергілія]], [[Авідзій|Авідзія]] асобныя трапныя [[метафара|метафары]], [[Параўнанне (літаратуразнаўства)|параўнанні]], канструкцыі, злёгку перарабляючы іх і дастасоўваючы для ўласных патрэб. Побач з канкрэтнымі запазычаннямі з твораў антычных аўтараў у «Радзівіліядзе…» сустракаецца шмат дэкарацыйных стылізацыяў, малюнкаў-праекцый, ды і ўся паэма з’яўляецца ў пэўнай ступені стылізацыяй пад [[Іліяда|«Іліяду»]] Гамера, пра што сведчыць ужо сама назва твора. Я. Радван быў майстрам стылізацыі, многія сцэнкі маляваў не столькі з натуры, колькі азіраючыся на «Іліяду». Напрыклад, яго прываблівалі гамераўскія апісанні войскаў. Кампазіцыйная пабудова твора, насычанасць яго антычнымі алюзіямі і прыхаванымі цытатамі, высокі эпічны стыль, багацце вобразаў даюць падставу бачыць у «Радзівіліядзе…» класічную, еўрапейскага ўзроўню героіка-эпічную паэму Адраджэння{{крыніца?}}. Паэма Я. Радвана — твор шматпланавы і шматгранны, у якім гістарычны, фактаграфічны змест гарманічна суседнічае з элементамі ўласнамастацкімі, у якім праз пышную класічную форму выяўлены палымяныя патрыятычныя ідэі. Узяўшыся скласці гімн персанальна Мікалаю Радзівілу, паэт у сапраўднасці стварыў гімн Радзіме, уславіў гераізм і мужнасць народаў ВКЛ, праяўленыя ў барацьбе за свабоду і незалежнасць дзяржавы. Ужо ў пачатку паэмы Я. Радван пераходзіць да ўслаўлення велічы і прыгажосці лясоў і пушчаў Літвы: {{Цытата| Тут празрыстыя, як шкло, ручаі амываюць высокія дрэвы,<br> Якія сваімі верхавінамі сягаюць ажно да зорак,<br> А каранямі - да царства стыгійскіх ценяў.<br> Тут дом для аленя, лася і лютага зубра... }} Я. Радван звяртаецца да гісторыі Літвы, згадвае дзеянні знакамітых князёў літоўскіх, апісвае змаганне ліцвінаў супраць ворагаў. Мяркуе, што новае пакалення гераічнымі справамі павінна пацвердзіць сваю любоў да Айчыны. Галоўная небяспека пагражала [[ВКЛ]] у гэты час з боку [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]], на троне якой сядзеў [[Іван IV Грозны]]. Я. Радван з абурэннем называе Івана IV парушальнікам міру, лічыць небяспечнай неабмежаваную ўладу над велізарнай дзяржавай правіцеля, які слухаецца толькі ўласнага гневу і бяздумна кідае сваю краіну ў полымя войнаў, прыносіць беды і разарэнне суседнім дзяржавам. У вобразе Івана Грознага, створаным Я. Радванам, адлюстраваны многія рысы характару цара (жорсткасць, крывадушнасць, цынізм), у некаторых выпадках паэт завастрае іх, даводзіць да карыкатуры. Нястрыманы і агрэсіўны, Іван IV не можа спакойна пераносіць паражэнні сваіх войскаў, царскі гнеў падае ў такіх выпадках на галовы рускіх военачальнікаў, прыбліжаных баяр, а часам нават на багоў і святых: {{Цытата| Гнеў і сорам падступаюць, з жахлівага аблічча<br> Сыплюцца іскры, і, калі б не стрымлівала павага,<br> Ён скіпетрам сваім разбіў бы святога Міколу.<br> }} Івану Грознаму ў «Радзівіліядзе…» супрацьстаіць Мікалай Радзівіл, разважлівы военачальнік і смелы воін, абаронца Айчыны, свабоды і справядлівасці, парушанай Іванам Грозным. Такая трактоўка дзеянняў герояў, палітычны [[падтэкст]] твора вынікалі як з гістарычнай сітуацыі, так і з іх жанравых уласцівасцяў паэмы. Асабліва падкрэслівае Я. Радван значэнне пераможнай [[Бітва на Уле|бітвы на рацэ Уле]], калі выявіліся военачальніцкія здольнасці Мікалая Радзівіла. Шмат увагі прысвячае Я. Радван і іншым героям Лівонскай вайны. Увёўшы ў «Радзівіліяду…» побач з вобразам Мікалая Радзівіла вобразы іншых герояў Лівонскай вайны, паэт зрабіў яшчэ адзін важны крок ад панегірычнага твора да эпічнай паэмы, ад метаду рытарычнага ўслаўлення дабрачыннасцяў героя да метаду канкрэтнага паказу яго подзвігаў на фоне ўчынкаў іншых герояў. У «Радзівіліядзе…» выявіліся многія тэндэнцыі і асаблівасці развіцця тагачаснай паэзіі. Сярод іх — паступовы якасны пераход ад пасіўнага фактаграфічнага апісання рэчаіснасці да актыўнага мастацкага спасціжэння яе ў паэтычным творы, павышэнне ролі аўтарскай індывідуальнасці. У гэтым сэнсе «Радзівіліяда…» з’яўляецца найбольш дасканалым узорам гераічнага эпасу ў шматмоўнай літаратуры Беларусі і Літвы позняга Рэнесансу{{крыніца?}}. Пераклад паэмы на беларускую мову зроблены [[Жанна Вацлаваўна Некрашэвіч-Кароткая|Жаннай Некрашэвіч-Кароткай]]. Публікаваўся ў часопісе "[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]" у 2011-12.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://martsinovich.of.by/archives/520#more-520|title=“Радзівіліяда” – наша “Іліяда” {{!}} Сайт Дениса Мартиновича|website=martsinovich.of.by|access-date=2023-12-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231224123109/http://martsinovich.of.by/archives/520#more-520|archivedate=24 снежня 2023|url-status=dead}}</ref> ==Зноскі== {{Reflist}} == Літаратура == * Ioannes Radvanus. [https://polona.pl/item/radivilias-sive-de-vita-et-rebvs-praeclarissime-gestis-nicolai-radivili-georgii,NjkxOTcxMTg/28/#info:metadata Radivilias sive de vita et rebvs praeclarissime gestis] … . Vilnae, 1592. * [[Сяргей Валер’евіч Кавалёў|Кавалёў С. В.]] Героіка-эпічная паэзія Беларусі і Літвы канца XVI ст. — Мн., Университетское, 1993. С. 102 == Спасылкі == * {{Вікікрыніцы|la:Radivilias|Поўны лацінскі тэкст паэмы «Радзівіліяда» ў Вікікрыніцах}} [[Катэгорыя:Творы 1592 года]] [[Катэгорыя:Паэмы на лацінскай мове]] [[Катэгорыя:Літаратура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Радзівілы]] o5cunv0jw4qaavenn1k4dwt85dv3z93 0 343998 5227194 5227144 2026-10-26T12:02:41Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5227194 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Вучыч}} {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Аляксандр Вучыч''' ({{lang-sr|Александар Вучић}}; нар. {{ВД-Прэамбула}}) — сербскі палітык. Прэм’ер-міністр Сербіі (2014—2017). [[Прэзідэнт Сербіі]] (2017—2026). == Біяграфія == Нарадзіўся 5 га сакавіка 1970 года ў Бялградзе, у сям’і Ангеліны і Анджэлка Вучыч. Скончыў юрыдычны факультэт [[Бялградскі ўніверсітэт|Бялградскага ўніверсітэта]]. У 1993 годзе Аляксандр Вучыч уступіў у Сербскую радыкальную партыю. Пасля перамогі радыкалаў на мясцовых выбарах у Земуне 1996 годзе, Аляксандр заняў пост дырэктара спартыўнага бізнес-цэнтра «Пінк». На працягу чатырнаццаці гадоў з’яўляўся генеральным сакратаром Сербскай радыкальнай партыі, пасля яе расколу — у Сербскай прагрэсіўнай партыі. Быў міністрам абароны Сербіі. Пасля парламенцкіх выбараў у 2017 годзе Прагрэсіўная партыя атрымала большасць у парламенце і сфармавала кіруючую кааліцыю з Сацыялістычнай партыяй Сербіі, Аляксандр Вучыч быў абраны [[Прэм’ер-міністр Сербіі|Прэм’ер-міністрам Сербіі]]. [[Прэзідэнт Сербіі]] з 1 чэрвеня 2017 года. Атрымаў перамогу на наступных прэзідэнцкіх выбарах у Сербіі, якія адбыліся 3 красавіка 2022 года. Датэрмінова сышоў у адстаўку з пасады 27 верасня 2026 года. Адстаўка адбылася на фоне зацяжных антыўрадавых і антыкарупцыйных пратэстаў, якія пачаліся пасля гібелі людзей пры [[Абвальванне навеса на чыгуначнай станцыі Нові-Сад|абвальванні навеса]] на чыгуначнай станцыі [[Нові-Сад]] у лістападзе 2024 года. Яго партыя пацярпела паражэнне на наступных парламенцкіх выбарах 25 кастрычніка 2026 года. Жанаты, мае дваіх дзяцей. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{вікіцытатнік}} {{Commons|Category:}} * [http://www.predsednik.rs/ Прэзідэнт Сербіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210508165430/http://www.predsednik.rs/ |date=8 мая 2021 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэзідэнты Сербіі}} {{DEFAULTSORT:Вучыч Аляксандр}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Бялградскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Міністры абароны Сербіі]] [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Сербіі]] [[Катэгорыя:Дзеючыя кіраўнікі дзяржаў]] 2q4d223avrwzjzhkonkwu4z08ofirnt 0 348269 5227330 4480894 2026-10-26T14:20:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227330 wikitext text/x-wiki {{Гулец у снукер | Імя = Буньярыт Кеятыкун | Арыгінал імя = | Фота = | Шырыня = 300 px | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = {{сцягафікацыя|Тайланд}} | Рука = | Прафесійная кар'ера = 2016—... | Найвышэйшы рэйтынг = | Цяперашні рэйтынг = 124 <small>(5 снежня 2016)</small> | Прызавыя грошы = > £8,000 | Найвышэйшая серыя = {{nowrap|128 <small>([[Еўрапейскі Мастэрс 2016 (снукер)|Еўрапейскі Мастэрс 2016 (квал.)]])</small>}} | Колькасць соценных серый = 1 | Лепшы рэйтынгавы вынік = 1/32 фіналу <br /><small>([[Пол Хантэр Класік 2016 (снукер)|Пол Хантэр Класік 2016]],<br />[[German Masters 2017 (снукер)|German Masters 2017]])</small> | Рэйтынгавыя турніры = | Нізкарэйтынгавыя турніры = | Нярэйтынгавыя турніры = | Чэмпіянат свету = | Чэмпіён свету = | Сайт = }} '''Буньярыт Кеятыкун''' ({{ДН|5|10|1995}}, {{МН|Тайланд|}}) — [[Тайланд|тайскі]] прафесійны гулец у [[снукер]]. [[Чэмпіянат свету па снукеры сярод гульцоў ва ўзросце да 21 года|Чэмпіён свету ва ўзросце да 21 года 2015 года]]. У выніку перамогі на моладзевым чэмпіянаце свету атрымаў статус прафесіянала ў [[Снукерны сезон 2016/2017|сезоне 2016/2017]], але цярпеў паразы ў першых васьмі рэйтынгавых матчах. У канцы 2016 года ўпершыню здабыў перамогу ў паядынку рэйтынгавага спаборніцтва ў кваліфікацыі да [[German Masters 2017 (снукер)|German Masters 2017 года]] супраць [[Скот Дональдсан|Скота Дональдсана]] (5:3). З 2014 года тры разы ўдзельнічаў на [[Чэмпіянат свету па снукеры з шасцю чырвонымі шарамі|чэмпіянатах свету па снукеры з шасцю чырвонымі шарамі]], дайшоўшы да чвэрцьфінальнай стадыі ў [[Чэмпіянат свету па снукеры з шасцю чырвонымі шарамі 2015|2015 годзе]]. == Выступы на прафесійных снукерных турнірах == {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" class="table" style="font-size:80%; text-align:center" |- style="background:#00AF00" ! '''Турнір''' ! [[Снукерны сезон 2014/2015|2014/<br />2015]] ! [[Снукерны сезон 2015/2016|2015/<br />2016]] ! [[Снукерны сезон 2016/2017|2016/<br />2017]] ! |- | [[Сусветны снукерны рэйтынг|Рэйтынг]]<ref group="вт">Паказаны рэйтынг у пачатку сезона.</ref> | —<ref group="вт" name="нмт">Не ўваходзіў у мэйн-тур.</ref> | —<ref group="вт" name="нмт"/> | [[Сусветны снукерны рэйтынг у сезоне 2016/2017|—]]<ref group="вт">Пачаткоўцы мэйн-тура не маюць рэйтынгу.</ref> | |- | colspan="4" | <u>'''Рэйтынгавыя турніры'''</u> | '''{{Abbr|П:П|Перамогі : Паразы|0}}'''<ref name="ПП" group="вт">Лічацца толькі матчы, згуляныя ў асноўных стадыях турніраў (кваліфікацыйныя матчы не ўваходзяць у статыстыку).</ref> |- |style="text-align:left"| [[Адкрыты чэмпіянат Індыі па снукеры|Адкрыты чэмпіянат Індыі]] |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|НП |style="color:#cccccc;"|1/64 |'''0:0''' |- |style="text-align:left"| [[World Open (снукер)|World Open]] |style="color:#cccccc;" colspan="2"|НП |style="color:#cccccc;"|1/64 |'''0:0''' |- |style="text-align:left"| [[Пол Хантэр Класік (снукер)|Пол Хантэр Класік]] |style="color:#cccccc;" colspan="2"|НРТ |style="background:#F5F5DC;"|[[Пол Хантэр Класік 2016 (снукер)|<s>1/32</s>]] |'''0:0''' |- |style="text-align:left"| [[Шанхай Мастэрс (снукер)|Шанхай Мастэрс]] |style="color:#cccccc;" colspan="2"|— |style="color:#cccccc;"|1/64 |'''0:0''' |- |style="text-align:left"| [[Еўрапейскі Мастэрс, снукер|Еўрапейскі Мастэрс]] |style="color:#cccccc;" colspan="2"|НП |style="color:#cccccc;"|1/64 |'''0:0''' |- |style="text-align:left"| [[Адкрыты чэмпіянат Англіі па снукеры|Адкрыты чэмпіянат Англіі]] |colspan="2" style="color:#cccccc;"|НП |style="background:#F5F5DC"|[[Адкрыты чэмпіянат Англіі па снукеры 2016|1/64]] |'''0:1''' |- |style="text-align:left"| [[International Championship (снукер)|International Championship]] |style="color:#cccccc;" colspan="2"|— |style="color:#cccccc;"|1/64 |'''0:0''' |- |style="text-align:left"| [[Адкрыты чэмпіянат Паўночнай Ірландыі па снукеры|Адкрыты чэмпіянат Паўночнай Ірландыі]] |colspan="2" style="color:#cccccc;"|НП |style="background:#F5F5DC"|[[Адкрыты чэмпіянат Паўночнай Ірландыі па снукеры 2016|1/64]] |'''0:1''' |- |style="text-align:left"| [[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры|Чэмпіянат Вялікабрытаніі]] |style="color:#cccccc;"|— |style="color:#cccccc;"|— |style="background:#F5F5DC"|[[Чэмпіянат Вялікабрытаніі па снукеры 2016|1/64]] |'''0:1''' |- | colspan="4" | '''Статыстыка выступаў на рэйтынгавых турнірах''' |'''Вынік''' |- style="background:#DCDCDC;" |style="text-align:left"| Колькасць згуляных турніраў<ref name="ЗТ" group="вт">Лічыцца колькасць турніраў, дзе гулец выступаў у асноўнай стадыі (турніры, дзе гулец прайграў у кваліфікацыі не ўваходзяць у статыстыку)</ref> |0 |0 |3 |'''3''' |-style="background:#DCDCDC;" |style="text-align:left"| Колькасць тытулаў |0 |0 |0 |'''0''' |-style="background:#DCDCDC;" |style="text-align:left"| Колькасць выхадаў у фінал |0 |0 |0 |'''0''' |-style="background:#DCDCDC;" |style="text-align:left"| Перамогі : Паразы<ref name="ПП" group="вт"/> |0:0 |0:0 |0:3 |'''0:3''' |-style="background:#E6E8FA;" | colspan="4" | <u>'''Турніры з альтэрнатыўным фарматам'''</u> | '''{{Abbr|П:П|Перамогі : Паразы|0}}''' |- |style="text-align:left"| [[Чэмпіянат свету па снукеры з шасцю чырвонымі шарамі|Чэмпіянат свету з шасцю чырвонымі шарамі]] |style="background:#F5F5DC;"|[[Чэмпіянат свету па снукеры з шасцю чырвонымі шарамі 2014|1/16]] |style="background:#A9BCF5;"|[[Чэмпіянат свету па снукеры з шасцю чырвонымі шарамі 2015|1/4]] |style="background:#F5F5DC;"|[[Чэмпіянат свету па снукеры з шасцю чырвонымі шарамі 2016|1/16]] |'''8:12''' |- style="background:#E6E8FA;" | colspan="4" | <u>'''Статыстыка выступаў на нярэйтынгавых турнірах і турнірах з альтэрнатыўным фарматам'''</u> |'''Вынік''' |-style="background:#DCDCDC;" |style="text-align:left"| Колькасць згуляных турніраў |1 |1 |1 |'''3''' |-style="background:#DCDCDC;" |style="text-align:left"| Колькасць тытулаў |0 |0 |0 |'''0''' |-style="background:#DCDCDC;" |style="text-align:left"| Колькасць выхадаў у фінал |0 |0 |0 |'''0''' |-style="background:#DCDCDC;" |style="text-align:left"| Перамогі : Паразы<ref name="ПП" group="вт"/> |3:3 |3:5 |2:4 |'''8:12''' |-style="background:#228B22;" | colspan="5" | <u>'''Агульная статыстыка'''</u> |-style="background:#DCDCDC;" |style="text-align:left"| Колькасць згуляных турніраў<ref name="ЗТ" group="вт"/> |1 |1 |4 |'''6''' |-style="background:#DCDCDC;" |style="text-align:left"| Колькасць тытулаў |0 |0 |0 |'''0''' |-style="background:#DCDCDC;" |style="text-align:left"| Колькасць выхадаў у фінал |0 |0 |0 |'''0''' |-style="background:#DCDCDC;" |style="text-align:left"| Перамогі : Паразы<ref name="ПП" group="вт"/> |3:3 |3:5 |2:7 |'''8:15''' |-style="background:#DCDCDC;" |style="text-align:left"| Соценныя брэйкі |0 |0 |1 |'''1''' |-style="background:#DCDCDC;" |style="text-align:left"| Найвышэйшы брэйк |— |— |128 |'''128''' |-style="background:#DCDCDC;" |style="text-align:left"| Прызавыя грошы (£) |1250 |4500 |1650 |'''7400''' |} <br /> {{Легенда вынікаў снукерыста на турнірах}} {{reflist|group=вт}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.worldsnooker.com/players/boonyarit-keattikun/ Профіль на World Snooker] {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20161015181937/http://cuetracker.net/Players/boonyarit-keattikun Статыстыка Буньярыта Кеятыкуна на CueTracker.net] {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кеятыкун Буньярыт}} [[Катэгорыя:Снукерысты Тайланда]] p3uwi494z3vk92hxq7ug3ai2u6vj7fi 0 469054 5227934 4554269 2026-10-27T11:02:10Z Zadorenko V 175157 5227934 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Бахавалпур''' ({{lang-ur|بہاولپور}}, {{lang-en|Bahawalpur}}, {{lang-pnb|بہاولپور}}) — [[горад]] на поўдзень ад [[Сатледж]]а на ўскраіне пустыні [[Тар (пустыня)|Тар]] у [[пакістан]]скай правінцыі [[Пенджаб (Пакістан)|Пенджаб]]. Буйны адукацыйны цэнтр, некалькі [[каледж]]аў (у тым ліку медыцынскі), універсітэт (заснаваны ў 1975 годзе). Заснаваны ў 1748 годзе навабам Мухамадам Бахавал-ханам з [[Сінд]]а. У перыяд распаду [[Імперыя Вялікіх Маголаў|імперыі Вялікіх Маголаў]] бахавалпурскія навабы сталі адной з самых магутных палітычных сіл на тэрыторыі сучаснага Пакістана. У 1802 годзе англічане прызналі незалежнасць іх дзяржавы. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Пакістана]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1748 годзе]] mh6quosei3u6gne1h5lzy9sa0dza0mu 10 470711 5227624 4970052 2026-10-26T20:29:08Z CzechoBot 17685 даданне падтрымкі параметра спасылка / спасылка частка для знешніх спасылак на артыкул 5227624 wikitext text/x-wiki {{Кніга |аўтар = {{{аўтар|{{{4|}}}}}} |частка = {{{артыкул|{{{частка|{{{2|}}}}}}}}} |спасылка частка = {{{спасылка частка|{{{спасылка|}}}}}} |загаловак = Культура Беларусі: энцыклапедыя |адказны = {{#switch:{{{том|{{{1|}}}}}} |1 |I = рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.] |2 |II = рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.] |3 |III = рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.] |4 |IV = рэдкал.: У. Ю. Аляксандраў (гал. рэд.) [і інш.] |5 |V = рэдкал.: В. В. Калістратава (гал. рэд.) [і інш.] |6 |VI = рэдкал.: У. У. Андрыевіч (гал. рэд.) [і інш.] }} |месца = {{Мн.}} |выдавецтва = [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі]] |том = {{{том|{{{1|}}}}}} |старонкі = {{{старонкі|{{{3|}}}}}} |год = {{#switch:{{{том|{{{1|}}}}}} |1 |I = 2010 |2 |II = 2011 |3 |III = 2012 |4 |IV = 2013 |5 |V = 2014 |6 |VI = 2015 }} |старонак = {{#switch:{{{том|{{{1|}}}}}} |1 |I = 704 |2 |II = 544 |3 |III = 688 |4 |IV = 661 |5 |V = 664 |6 |VI = 486 }} |isbn = {{#switch:{{{том|{{{1|}}}}}} |1 |I = 978-985-11-0496-9 |2 |II = 978-985-11-0570-6 |3 |III = 978-985-11-0662-8 |4 |IV = 978-985-11-0746-5 |5 |V = 978-985-11-0805-9 |6 |VI = 978-985-11-0889-9 |#default = 978-985-11-0495-2 }} |тыраж = 3000 |ref = {{{ref|ЭКБ}}} }}<noinclude> {{doc}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы|Культура Беларусі]] </noinclude> pviyrgh0a2volupgdkatb7ktam78fxh 0 474333 5227598 4556356 2026-10-26T20:00:47Z JerzyKundrat 174 5227598 wikitext text/x-wiki '''Закон Северцава''', ці '''закон змены фаз (напрамкаў) эвалюцыі''', '''правіла чаргавання галоўных напрамкаў эвалюцыі''' — сфармуляваны ў [[1920]] годзе [[Расія|расійскім]] [[Біялогія|біёлагам]] [[Аляксей Мікалаевіч Северцаў|Аляксеем Северцавым]] прынцып, паводле якога існуе заканамерная змена фаз [[Эвалюцыйная біялогія|эвалюцыйнага працэсу]], характэрная для ўсіх груп арганізмаў. == Сутнасць закону == У гісторыі [[Монафілія|монафілетычнай]] групы арганізмаў за перыядам буйных эвалюцыйных перабудоў — [[арамарфоз]]у ([[арагенез]]у заўсёды настае перыяд асобных прыстасаванняў — [[алагенез]]аў ([[аламарфоз]]аў), [[катагенез (біялогія)|катагенез]]аў, [[гепергенез]]аў і інш. Асваенне новага асяроддзя або буйныя [[Морфафізіялогія|морфафізіялагічныя]] пераўтварэнні вядуць да ўспышкі [[Відаўтварэнне|відаўтварэння]]. Уклад у распрацоўку ''закона Северцава'' зрабіў [[Іван Іванавіч Шмальгаўзен|Іван Шмальгаўзен]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14}} Ст.290 [[Катэгорыя:Эвалюцыйная біялогія]] qdj2yt275gdzh0troucpbyg4e4hdmr4 0 474739 5227905 4971707 2026-10-27T10:29:03Z Zadorenko V 175157 5227905 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Новавалы́нск'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|3}} — карта Валынскай вобласці</ref><ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Нововоли́нськ}}) — горад у [[Валынская вобласць|Валынскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], насельніцтва — 49,7 тыс. чал. (2022). Знаходзіцца за 18 км ад чыгуначнай станцыі Іванічы. У наваколлях горада ажыццяўляецца здабыча каменнага вугалю, а ў самім горадзе знаходзіцца завод спецыяльнага тэхналагічнага абсталявання і дрэваапрацоўчы камбінат. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы == * [[Арцём Андрэевіч Фядзецкі]] (нар. 1985) — украінскі футбаліст == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Валынскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Валынскай вобласці]] [[Катэгорыя:Новавалынск| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1951 годзе]] 1opefje0kzc65fxcvusya8hak7w1x55 0 480787 5227926 5213362 2026-10-27T10:48:54Z Zadorenko V 175157 5227926 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} {{Значэнні2|Кахоўка (значэнні)}} '''Кахоўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Lang-uk|Каховка}}) — горад абласнога значэння ў [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Кахоўскі раён|Кахоўскага раёна]]. За 88 км па аўтадарозе, 117 км па чыгунцы ад [[Херсон]]а. Кахоўка знаходзіцца на левым беразе [[Кахоўскае вадасховішча|Кахоўскага вадасховішча]] ракі [[Дняпро]], вышэй [[Кахоўская ГЭС|Кахоўскай ГЭС]]. Насельніцтва — менш 10 тыс. чал (2025)<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://vgoru.org/novini/v-okupovanii-kaxovci-na-xersonshhini-prozivaiut-mens-iak-10-tisiac-liudei|title=В окупованій Каховці на Херсонщині проживають менш як 10 тисяч людей|website=Вгору {{!}} Новини|access-date=2026-10-27}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Фаіна Рыгораўна Гаенка]], украінская актрыса == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Херсонская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Херсонскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] 6igv1ibdf1t4zkr38n7btul7vzchnoj 5227928 5227926 2026-10-27T10:52:56Z Zadorenko V 175157 5227928 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} {{Значэнні2|Кахоўка (значэнні)}} '''Кахоўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Lang-uk|Каховка}}) — горад абласнога значэння ў [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Кахоўскі раён|Кахоўскага раёна]]. За 88 км па аўтадарозе, 117 км па чыгунцы ад [[Херсон]]а. Кахоўка знаходзіцца на левым беразе [[Кахоўскае вадасховішча|Кахоўскага вадасховішча]] ракі [[Дняпро]], вышэй [[Кахоўская ГЭС|Кахоўскай ГЭС]]. Насельніцтва — менш 10 тыс. чал. (2025)<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://vgoru.org/novini/v-okupovanii-kaxovci-na-xersonshhini-prozivaiut-mens-iak-10-tisiac-liudei|title=В окупованій Каховці на Херсонщині проживають менш як 10 тисяч людей|website=Вгору {{!}} Новини|access-date=2026-10-27}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Фаіна Рыгораўна Гаенка]], украінская актрыса == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Херсонская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Херсонскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] lei26sbk6quxlpjolmb6vgjqku064q8 5227929 5227928 2026-10-27T10:53:17Z Zadorenko V 175157 5227929 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} {{Значэнні2|Кахоўка (значэнні)}} '''Кахоўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Lang-uk|Каховка}}) — горад абласнога значэння ў [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Кахоўскі раён|Кахоўскага раёна]]. За 88 км па аўтадарозе, 117 км па чыгунцы ад [[Херсон]]а. Кахоўка знаходзіцца на левым беразе [[Кахоўскае вадасховішча|Кахоўскага вадасховішча]] ракі [[Дняпро]], вышэй [[Кахоўская ГЭС|Кахоўскай ГЭС]]. Насельніцтва — менш 10 тыс. чал. (2025)<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://vgoru.org/novini/v-okupovanii-kaxovci-na-xersonshhini-prozivaiut-mens-iak-10-tisiac-liudei|title=В окупованій Каховці на Херсонщині проживають менш як 10 тисяч людей|website=Вгору {{!}} Новини|access-date=2026-10-27}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы == * [[Фаіна Рыгораўна Гаенка]], украінская актрыса == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Херсонская вобласць}} {{Населеныя пункты на Дняпры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Херсонскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Дняпры]] jivkmrgj3hfqqphlucgdhr3376q2tz4 10 534884 5227880 5219372 2026-10-27T10:06:06Z JerzyKundrat 174 5227880 wikitext text/x-wiki '''[[27 кастрычніка]]''' : {{Туркменістан}} [[Туркменістан]] — Дзень Незалежнасці ([[1991]]) : {{Украіна}} [[Украіна]] — [[Дзень украінскага пісьменства і мовы]] * [[97]]: [[Спіс рымскіх імператараў|Рымскі імператар]] [[Нерва]] ўсынаўляе [[Траян]]а і робіць яго сваім намеснікам у [[Верхняя Германія|Верхняй Германіі]]. * [[939]]: [[Эдмунд I]] стаў каралём [[Каралеўства Англія|Англіі]]. * [[1469]]: Нарадзіўся [[Эразм Ратэрдамскі]], нідэрландскі гуманіст. * [[1782]]: Нарадзіўся [[Нікало Паганіні]], італьянскі скрыпач-віртуоз і [[кампазітар]]. * [[1904]]: Адкрыты першыя падземныя ўчасткі [[Нью-Ёркскі метрапалітэн|Нью-Ёркскага метрапалітэна]]. * [[1939]]: Літоўскія войскі ўвайшлі ў [[Вільнюс]], які [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] перадаў [[Літва|Літве]]. * [[1982]]: [[Кітай]] абвясціў, што колькасць яго насельніцтва дасягула мільярда чалавек. * [[1987]]: Завяршыўся [[I вальны сойм беларускіх суполак]]. * [[1989]]: На вайсковай базе пад [[Станькава]], паводле савецка-амерыканскага дагавору, знішчана апошняя пускавая ўстаноўка [[Ака (АТРК)|АТР-23 «Ака»]]. [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|К27]] fjt08kc9lapyatiwyn5hcli97hu0rbs 5227960 5227880 2026-10-27T11:13:12Z JerzyKundrat 174 арфаграфія 5227960 wikitext text/x-wiki '''[[27 кастрычніка]]''' : {{Туркменістан}} [[Туркменістан]] — Дзень Незалежнасці ([[1991]]) : {{Украіна}} [[Украіна]] — [[Дзень украінскага пісьменства і мовы]] * [[97]]: [[Спіс рымскіх імператараў|Рымскі імператар]] [[Нерва]] ўсынаўляе [[Траян]]а і робіць яго сваім намеснікам у [[Верхняя Германія|Верхняй Германіі]]. * [[939]]: [[Эдмунд I]] стаў каралём [[Каралеўства Англія|Англіі]]. * [[1469]]: Нарадзіўся [[Эразм Ратэрдамскі]], нідэрландскі гуманіст. * [[1782]]: Нарадзіўся [[Нікало Паганіні]], італьянскі скрыпач-віртуоз і [[кампазітар]]. * [[1904]]: Адкрыты першыя падземныя ўчасткі [[Нью-Ёркскі метрапалітэн|Нью-Ёркскага метрапалітэна]]. * [[1939]]: Літоўскія войскі ўвайшлі ў [[Вільнюс]], які [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] перадаў [[Літва|Літве]]. * [[1982]]: [[Кітай]] абвясціў, што колькасць яго насельніцтва дасягула мільярда чалавек. * [[1987]]: Завяршыўся [[I вальны сойм беларускіх суполак]]. * [[1989]]: На вайсковай базе пад [[Станькава]]м, паводле савецка-амерыканскага дагавору, знішчана апошняя пускавая ўстаноўка [[Ака (АТРК)|АТР-23 «Ака»]]. [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|К27]] 87xxvlv1fd5kdeibobop02w4n2hav8p 0 534992 5227340 3876515 2026-10-26T14:30:25Z IP781584110 134977 арфаграфія, афармленне 5227340 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Артур Амрэ''' ({{ДН|17|12|1887}}, Брунланес (цяпер камуна Ларвік) — {{ДС|16|8|1967}}, Порсгрун) — нарвежскі [[пісьменнік]], аўтар раманаў і апавяданняў. == Біяграфія == Нарадзіўся ў фюльке [[Вестфал]]. Пачаў працоўнае жыццё ў 15 гадоў, папрацаваў мараком і журналістам, жыў у ЗША, працаваў канструктарам, затым вярнуўся ў Нарвегію і працаваў інжынерам у [[Осла]]; пазней адкрыў уласны бізнес па праектаванню дамоў і імпарту машын у нарвежскай сталіцы, але збанкрутаваў у 1922 годзе. З гэтага часу ён не захацеў больш вяртацца да сумленнай працы і пачаў жыць жыццём злачынцы, займаючыся кантрабандай, крадзяжамі і махлярствам, неаднаразова арыштоўваўся і ў выніку быў асуджаны на некалькі гадоў зняволення. Выйшаўшы з турмы ў 1935 годзе, Амрэ вырашыў стаць пісьменнікам; яго літаратурным дэбютам стаў раман пра жыццё кантрабандыстаў, які шмат у чым адлюстроўвае яго ўласны жыццёвы досвед. У другой палове 1930-х гадоў напісаў яшчэ некалькі раманаў, у 1938 годзе быў узнагароджаны прэміяй Гульдэндаля. На беларускую мову апавяданне «Вернасць» пераклаў [[Іван Чыгрынаў]] (часопіс «Полымя», № 8 за 1967 год). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Нарвегіі]] jypcax8w3tydl8qvl3uqu4ba98jpeql 0 551068 5227211 4978822 2026-10-26T12:06:30Z Autumndancer 168015 5227211 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Курмангазы (значэнні)}} {{НП-Казахстан}} '''Курмангазы''' ({{lang-kk|Құрманғазы}}), да 2018 года '''Ганюшкіна''' ({{lang-kk|Ганюшкин}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт сельскай акругі Курмангазы. Код КАТА — 234630100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=15 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 12419 чалавек (6147 мужчын і 6272 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 12750 чалавек (6301 мужчына і 6449 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1793 годзе]] b7w5t8r9cd08d9mtpk3d332xrvonsja 0 551074 5227235 4980881 2026-10-26T12:12:27Z Autumndancer 168015 5227235 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Уштаган}} {{НП-Казахстан}} '''Уштаган''' ({{lang-kz|Ұштаған}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Асанскай сельскай акругі. Код КАТА — 234636400<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 747 чалавек (377 мужчын і 370 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=23 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 760 чалавек (377 мужчын і 383 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] jnu820ndf0001156vunftdpmcmtgrqp 0 551083 5227172 4978245 2026-10-26T11:59:26Z Autumndancer 168015 5227172 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Кашалак''' ({{lang-kz|Қошалақ}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Енбекшынскай сельскай акругі. Код КАТА — 234647400<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=16 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 339 чалавек (172 мужчыны і 167 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 329 чалавек (164 мужчыны і 165 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] cxjep2nydkruqvkeuzfoqm7ntbgu450 0 551086 5227244 4981012 2026-10-26T12:16:15Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Шастой (сяло)]] у [[Шастой]] 4981012 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Шастой}} {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Шастой |казахская назва = Шестой |герб = |сцяг = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Атыраўская вобласць |рэгіён у табліцы = Атыраўская вобласць{{!}}Атыраўская |від раёна = |раён = Курмангазінскі раён |раён у табліцы = Курмангазінскі раён{{!}}Курмангазінскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = сельская акруга Арлы |селішча ў табліцы = сельская акруга Арлы{{!}}Арлы |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 198 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 234649300 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Шастой''' ({{lang-kz|Шестой}}) — сяло ў [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад сельскай акругі Орлы. Код КАТА — 234649300<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 289 чалавек (134 мужчыны і 155 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=24 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 198 чалавек (97 мужчын і 101 жанчына)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] 23chzmjd7it1x6c8qyablgcbae07tfa 5227246 5227244 2026-10-26T12:16:48Z Autumndancer 168015 5227246 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Шастой''' ({{lang-kz|Шестой}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад сельскай акругі Орлы. Код КАТА — 234649300<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 289 чалавек (134 мужчыны і 155 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=24 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 198 чалавек (97 мужчын і 101 жанчына)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] jggl13it5ln3zrngpiehqiso5l580ji 0 551089 5227236 5224599 2026-10-26T12:12:50Z Autumndancer 168015 арфаграфія 5227236 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Дашын}} {{НП-Казахстан}} '''Хіуаз''', да 2018 года — '''Дашын''' ({{lang-kz|Дәшін}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Дашынскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 16 км на захад ад аула [[Курмангазы (Курмангазінскі раён)|Курмангазы]]. Код КАТА — 234653100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=15 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 2811 чалавек (1382 мужчыны і 1429 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=6 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 3009 чалавек (1495 мужчын і 1514 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] 1r1g9alckho42b6h57oi9y8yzff5dzf 0 551092 5227238 4980966 2026-10-26T12:13:27Z Autumndancer 168015 5227238 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Шагырлы''' ({{lang-kz|Шағырлы}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Дашынскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 19 км на захад ад аула [[Ганюшкіна]]. Код КАТА — 234653400<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 267 чалавек (143 мужчыны і 124 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=24 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 297 чалавек (161 мужчына і 136 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] o5fh0vfo75hlyp3ts2kbn8mu4uvwa3v 5227240 5227238 2026-10-26T12:14:24Z Autumndancer 168015 5227240 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Шагырлы''' ({{lang-kz|Шағырлы}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Дашынскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 19 км на захад ад аула [[Курмангазы (Курмангазінскі раён)|Курмангазы]]. Код КАТА — 234653400<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 267 чалавек (143 мужчыны і 124 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=24 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 297 чалавек (161 мужчына і 136 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] tkzkpwizfs4crvb02188o89owyer7tj 0 551093 5227195 4978788 2026-10-26T12:02:48Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Кудрашава]] у [[Кудрашаў]] 4978788 wikitext text/x-wiki {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Кудрашава |казахская назва = Кудряшов |герб = |сцяг = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Атыраўская вобласць |рэгіён у табліцы = Атыраўская вобласць{{!}}Атыраўская |від раёна = |раён = Курмангазінскі раён |раён у табліцы = Курмангазінскі раён{{!}}Курмангазінскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Кудрашаўская сельская акруга |селішча ў табліцы = Кудрашаўская сельская акруга{{!}}Кудрашаўская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 1071 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 234655100 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Кудрашава''' ({{lang-kz|Кудряшов}}) — сяло ў [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Кудрашаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 234655100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=16 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1215 чалавек (632 мужчыны і 583 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражываў 1071 чалавек (531 мужчына і 540 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] 4knn1v5ew48wvjro4c5r7qzltfvov5b 0 551096 5227178 4978721 2026-10-26T12:00:32Z Autumndancer 168015 5227178 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Кігач}} {{НП-Казахстан}} '''Кігаш''' ({{lang-kz|Қиғаш}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Кігашскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 39 км на захад ад аула [[Ганюшкіна]]. Код КАТА — 234656100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=16 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 396 чалавек (214 мужчын і 182 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=8 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 604 чалавекі (308 мужчын і 296 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] jc5jqolo7zrkendpfe1tvpzs5dc999v 5227183 5227178 2026-10-26T12:01:09Z Autumndancer 168015 5227183 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Кігач}} {{НП-Казахстан}} '''Кігаш''' ({{lang-kz|Қиғаш}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Кігашскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 39 км на захад ад аула [[Курмангазы (Курмангазінскі раён)|Курмангазы]]. Код КАТА — 234656100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=16 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 396 чалавек (214 мужчын і 182 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=8 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 604 чалавекі (308 мужчын і 296 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] fkj9xfatu4jhrtz2lb7w2tloxtd8uvs 5227185 5227183 2026-10-26T12:01:33Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Кігач (Атыраўская вобласць)]] у [[Кігаш (Атыраўская вобласць)]] 5227183 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Кігач}} {{НП-Казахстан}} '''Кігаш''' ({{lang-kz|Қиғаш}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Кігашскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 39 км на захад ад аула [[Курмангазы (Курмангазінскі раён)|Курмангазы]]. Код КАТА — 234656100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=16 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 396 чалавек (214 мужчын і 182 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=8 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 604 чалавекі (308 мужчын і 296 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] fkj9xfatu4jhrtz2lb7w2tloxtd8uvs 5227188 5227185 2026-10-26T12:01:45Z Autumndancer 168015 5227188 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Кігаш}} {{НП-Казахстан}} '''Кігаш''' ({{lang-kz|Қиғаш}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Кігашскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 39 км на захад ад аула [[Курмангазы (Курмангазінскі раён)|Курмангазы]]. Код КАТА — 234656100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=16 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 396 чалавек (214 мужчын і 182 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=8 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 604 чалавекі (308 мужчын і 296 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] oqbuh22zrcwanz0qlifcvupbdpx1yvi 0 551097 5227221 4979331 2026-10-26T12:08:46Z Autumndancer 168015 5227221 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Раз’езд Нурпеісавай''' ({{lang-kz|рзд.Нұрпейісова}}) — раз’езд у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Кігашскай сельскай акругі. Код КАТА — 234656200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=19 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == Паводле дадзеных 1999 года, на раз’ездзе не было пастаяннага насельніцтва<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=18 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, на раз’ездзе пражывалі 500 чалавек (269 мужчын і 231 жанчына)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] faowukpwlqbmqlohp0o27r5ocrw5i2m 0 551103 5227219 4979330 2026-10-26T12:08:27Z Autumndancer 168015 5227219 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Раз’езд Афанасьева''' ({{lang-kz|рзд.Афанасьев}}) — населены пункт у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Макашскай сельскай акругі. Код КАТА — 234657900<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=19 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва населенага пункта складала 465 чалавек (248 мужчын і 217 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=18 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у населеным пункце пражывалі 328 чалавек (168 мужчын і 160 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] 7k1jsmb8f2i2jqtfyxhrvr4bpih4b4e 0 551104 5227215 4979152 2026-10-26T12:07:22Z Autumndancer 168015 5227215 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Нуржау''' ({{lang-kz|Нұржау}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Нуржаўскай сельскай акругі. Код КАТА — 234659100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=18 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 2034 чалавекі (971 мужчына і 1063 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=25 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130513004943/http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=13 мая 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 2065 чалавек (1018 мужчын і 1047 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] 6e6xbct7oh8du2gej1xfwicb1oo1cg4 0 551106 5227232 4980805 2026-10-26T12:11:49Z Autumndancer 168015 5227232 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Прымор’е}} {{НП-Казахстан}} '''Тэніз''', да 2022 года — '''Прымор’е''' ({{lang-kz|Приморье с.}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Тэнізскай сельскай акругі. Код КАТА — 234663100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=19 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1248 чалавек (623 мужчыны і 625 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=18 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 1333 чалавекі (677 мужчын і 656 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] kfo8xo60c330vtow3h9b956ok7tpeng 0 551107 5227207 4978804 2026-10-26T12:05:56Z Autumndancer 168015 5227207 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Кумаргалі''' ({{lang-kz|Құмарғали ауылы}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Тэнізскай сельскай акругі. Код КАТА — 234663200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=16 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 86 чалавек (48 мужчын і 38 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=8 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 95 чалавек (48 мужчын і 47 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] et7c299k918k4numf7b5j9qbbaub5u5 0 551110 5227241 4980967 2026-10-26T12:14:47Z Autumndancer 168015 5227241 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Шайхы''' ({{lang-kz|Шайхы ауылы}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Тэнізскай сельскай акругі. Код КАТА — 234663400<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 53 чалавекі (22 мужчыны і 31 жанчына)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=24 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 60 чалавек (25 мужчын і 35 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] 60t600m34yyl22deu4a7s9w1wxf4h59 0 551111 5227222 4979456 2026-10-26T12:09:18Z Autumndancer 168015 5227222 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Сафонаўка}} {{НП-Казахстан}} '''Сафонаўка''' ({{lang-kz|Сафоновка с.}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр і адзіны населены пункт Сафонаўскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 29 км на заход ад сяла [[Ганюшкіна]]. Код КАТА — 234665100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=19 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1734 чалавекі (848 мужчын і 886 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=19 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у ауле пражываў 1771 чалавек (881 мужчына і 890 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] ekjv0qhyeow6abo3697aaovnfbwurgo 0 551112 5227224 4979532 2026-10-26T12:09:36Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Суюндук (Атыраўская вобласць)]] у [[Суйіндык (Атыраўская вобласць)]] 4979532 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Суюндук}} {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Суюндук |казахская назва = Сүйіндік с. |герб = |сцяг = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Атыраўская вобласць |рэгіён у табліцы = Атыраўская вобласць{{!}}Атыраўская |від раёна = |раён = Курмангазінскі раён |раён у табліцы = Курмангазінскі раён{{!}}Курмангазінскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Суюндукская сельская акруга |селішча ў табліцы = Суюндукская сельская акруга{{!}}Суюндукская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 2113 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 234667100 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Суюндук''' ({{lang-kz|Сүйіндік с.}}) — сяло ў [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Суюндукскай сельскай акругі. Код КАТА — 234667100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=20 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 2470 чалавек (1244 мужчыны і 1226 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 2113 чалавек (1054 мужчыны і 1059 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] irat3eplbejifhu06h1rs0iigw7vn0k 5227227 5227224 2026-10-26T12:10:36Z Autumndancer 168015 5227227 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Суйіндык}} {{НП-Казахстан}} '''Суйіндык''' ({{lang-kz|Сүйіндік с.}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Суюндукскай сельскай акругі. Код КАТА — 234667100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=20 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 2470 чалавек (1244 мужчыны і 1226 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=21 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 2113 чалавек (1054 мужчыны і 1059 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] dff82534x5n89hxbp8fvpqecckqk0hq 0 551116 5227242 4981006 2026-10-26T12:15:22Z Autumndancer 168015 5227242 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Шартанбай''' ({{lang-kz|Шортанбай с.}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Шартанбайскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 47 км на захад ад аула [[Ганюшкіна]]. Код КАТА — 234669100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1395 чалавек (675 мужчын і 720 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=24 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 1411 чалавек (679 мужчын і 732 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] pzy7zukr6vpa8z786mvz4q8q0vt48m2 5227243 5227242 2026-10-26T12:15:57Z Autumndancer 168015 5227243 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан}} '''Шартанбай''' ({{lang-kz|Шортанбай с.}}) — [[аул]] у [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскім раёне]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Шартанбайскай сельскай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 47 км на захад ад аула [[Курмангазы (Курмангазінскі раён)|Курмангазы]]. Код КАТА — 234669100<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=22 студзеня 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 1395 чалавек (675 мужчын і 720 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=24 мая 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле даных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 1411 чалавек (679 мужчын і 732 жанчыны)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Курмангазінскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Курмангазінскага раёна]] 7uodzrnt97us98jrrqwyheg9nvsklyb 10 551192 5227190 5227161 2026-10-26T12:02:27Z Autumndancer 168015 5227190 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Курмангазінскага раёна |колер = |загаловак = Населеныя пункты [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскага раёна]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] |утрыманне = * [[Азгыр]] * [[Аколь (Атыраўская вобласць)|Аколь]] * [[Алга (Курмангазінскі раён)|Алга]] * [[Аліпаў]] * [[Амангельды (Курмангазінскі раён)|Амангельды]] * [[Арлы (Атыраўская вобласць)|Арлы]] * [[Арна (Атыраўская вобласць)|Арна]] * [[Асан (Атыраўская вобласць)|Асан]] * [[Гізат Аліпаў (аул)|Гізат Аліпаў]] * [[Бакейхан]] * [[Балкудук]] * [[Балыкшы (Курмангазінскі раён)|Балыкшы]] * [[Батырбек]] * [[Бірлік (Курмангазінскі раён)|Бірлік]] * [[Даўлет (Атыраўская вобласць)|Даўлет]] * [[Даўлеткерэй (аул)|Даўлеткерэй]] * [[Егінкудык]] * [[Жалгызапан]] * [[Жамбыл (Атыраўская вобласць)|Жамбыл]] * [[Жанааул (Атыраўская вобласць)|Жанааул]] * [[Жасарал]] * [[Жасталап (Атыраўская вобласць)|Жасталап]] * [[Жумекен]] * [[Жыланды (Атыраўская вобласць)|Жыланды]] * [[Іманаў]] * [[Кадырка]] * [[Какарна (Курмангазінскі раён)|Какарна]] * [[Канырцерэк]] * [[Каптагай (Атыраўская вобласць)|Каптагай]] * [[Караколь (Курмангазінскі раён)|Караколь]] * [[Каспій (Атыраўская вобласць)|Каспій]] * [[Кашалак]] * [[Кігаш (Атыраўская вобласць)|Кігаш]] * [[Кудрашава]] * [[Кумаргалі]] * [[Курмангазы (Курмангазінскі раён)|Курмангазы]] * [[Нуржау]] * [[Прымор’е (Атыраўская вобласць)|Прымор’е]] * [[Раз’езд Афанасьева]] * [[Раз’езд Нурпеісавай]] * [[Сафонаўка (Атыраўская вобласць)|Сафонаўка]] * [[Суюндук (Атыраўская вобласць)|Суюндук]] * [[Улкенкуйген]] * [[Уштаган (Атыраўская вобласць)|Уштаган]] * [[Хіуаз]] * [[Шагырлы]] * [[Шайхы]] * [[Шартанбай]] * [[Шастой (сяло)|Шастой]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Атыраўская вобласць]] </noinclude> 23y1ah8zofa1wswicq3g5rfja0xoiot 5227206 5227190 2026-10-26T12:05:32Z Autumndancer 168015 5227206 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Курмангазінскага раёна |колер = |загаловак = Населеныя пункты [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскага раёна]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] |утрыманне = * [[Азгыр]] * [[Аколь (Атыраўская вобласць)|Аколь]] * [[Алга (Курмангазінскі раён)|Алга]] * [[Аліпаў]] * [[Амангельды (Курмангазінскі раён)|Амангельды]] * [[Арлы (Атыраўская вобласць)|Арлы]] * [[Арна (Атыраўская вобласць)|Арна]] * [[Асан (Атыраўская вобласць)|Асан]] * [[Гізат Аліпаў (аул)|Гізат Аліпаў]] * [[Бакейхан]] * [[Балкудук]] * [[Балыкшы (Курмангазінскі раён)|Балыкшы]] * [[Батырбек]] * [[Бірлік (Курмангазінскі раён)|Бірлік]] * [[Даўлет (Атыраўская вобласць)|Даўлет]] * [[Даўлеткерэй (аул)|Даўлеткерэй]] * [[Егінкудык]] * [[Жалгызапан]] * [[Жамбыл (Атыраўская вобласць)|Жамбыл]] * [[Жанааул (Атыраўская вобласць)|Жанааул]] * [[Жасарал]] * [[Жасталап (Атыраўская вобласць)|Жасталап]] * [[Жумекен]] * [[Жыланды (Атыраўская вобласць)|Жыланды]] * [[Іманаў]] * [[Кадырка]] * [[Какарна (Курмангазінскі раён)|Какарна]] * [[Канырцерэк]] * [[Каптагай (Атыраўская вобласць)|Каптагай]] * [[Караколь (Курмангазінскі раён)|Караколь]] * [[Каспій (Атыраўская вобласць)|Каспій]] * [[Кашалак]] * [[Кігаш (Атыраўская вобласць)|Кігаш]] * [[Кудрашаў]] * [[Кумаргалі]] * [[Курмангазы (Курмангазінскі раён)|Курмангазы]] * [[Нуржау]] * [[Прымор’е (Атыраўская вобласць)|Прымор’е]] * [[Раз’езд Афанасьева]] * [[Раз’езд Нурпеісавай]] * [[Сафонаўка (Атыраўская вобласць)|Сафонаўка]] * [[Суюндук (Атыраўская вобласць)|Суюндук]] * [[Улкенкуйген]] * [[Уштаган (Атыраўская вобласць)|Уштаган]] * [[Хіуаз]] * [[Шагырлы]] * [[Шайхы]] * [[Шартанбай]] * [[Шастой (сяло)|Шастой]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Атыраўская вобласць]] </noinclude> e0ts94hkif04hbd1xaatfdxalj43keg 5227218 5227206 2026-10-26T12:08:09Z Autumndancer 168015 5227218 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Курмангазінскага раёна |колер = |загаловак = Населеныя пункты [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскага раёна]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] |утрыманне = * [[Азгыр]] * [[Аколь (Атыраўская вобласць)|Аколь]] * [[Алга (Курмангазінскі раён)|Алга]] * [[Аліпаў]] * [[Амангельды (Курмангазінскі раён)|Амангельды]] * [[Арлы (Атыраўская вобласць)|Арлы]] * [[Арна (Атыраўская вобласць)|Арна]] * [[Асан (Атыраўская вобласць)|Асан]] * [[Гізат Аліпаў (аул)|Гізат Аліпаў]] * [[Бакейхан]] * [[Балкудук]] * [[Балыкшы (Курмангазінскі раён)|Балыкшы]] * [[Батырбек]] * [[Бірлік (Курмангазінскі раён)|Бірлік]] * [[Даўлет (Атыраўская вобласць)|Даўлет]] * [[Даўлеткерэй (аул)|Даўлеткерэй]] * [[Егінкудык]] * [[Жалгызапан]] * [[Жамбыл (Атыраўская вобласць)|Жамбыл]] * [[Жанааул (Атыраўская вобласць)|Жанааул]] * [[Жасарал]] * [[Жасталап (Атыраўская вобласць)|Жасталап]] * [[Жумекен]] * [[Жыланды (Атыраўская вобласць)|Жыланды]] * [[Іманаў]] * [[Кадырка]] * [[Какарна (Курмангазінскі раён)|Какарна]] * [[Канырцерэк]] * [[Каптагай (Атыраўская вобласць)|Каптагай]] * [[Караколь (Курмангазінскі раён)|Караколь]] * [[Каспій (Атыраўская вобласць)|Каспій]] * [[Кашалак]] * [[Кігаш (Атыраўская вобласць)|Кігаш]] * [[Кудрашаў]] * [[Кумаргалі]] * [[Курмангазы (Курмангазінскі раён)|Курмангазы]] * [[Нуржау]] * [[Раз’езд Афанасьева]] * [[Раз’езд Нурпеісавай]] * [[Сафонаўка (Атыраўская вобласць)|Сафонаўка]] * [[Суюндук (Атыраўская вобласць)|Суюндук]] * [[Тэніз (Атыраўская вобласць)|Тэніз]] * [[Улкенкуйген]] * [[Уштаган (Атыраўская вобласць)|Уштаган]] * [[Хіуаз]] * [[Шагырлы]] * [[Шайхы]] * [[Шартанбай]] * [[Шастой (сяло)|Шастой]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Атыраўская вобласць]] </noinclude> h6n2k6w8jx57sqc36l2nfbefndw6whk 5227228 5227218 2026-10-26T12:11:11Z Autumndancer 168015 5227228 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Курмангазінскага раёна |колер = |загаловак = Населеныя пункты [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскага раёна]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] |утрыманне = * [[Азгыр]] * [[Аколь (Атыраўская вобласць)|Аколь]] * [[Алга (Курмангазінскі раён)|Алга]] * [[Аліпаў]] * [[Амангельды (Курмангазінскі раён)|Амангельды]] * [[Арлы (Атыраўская вобласць)|Арлы]] * [[Арна (Атыраўская вобласць)|Арна]] * [[Асан (Атыраўская вобласць)|Асан]] * [[Гізат Аліпаў (аул)|Гізат Аліпаў]] * [[Бакейхан]] * [[Балкудук]] * [[Балыкшы (Курмангазінскі раён)|Балыкшы]] * [[Батырбек]] * [[Бірлік (Курмангазінскі раён)|Бірлік]] * [[Даўлет (Атыраўская вобласць)|Даўлет]] * [[Даўлеткерэй (аул)|Даўлеткерэй]] * [[Егінкудык]] * [[Жалгызапан]] * [[Жамбыл (Атыраўская вобласць)|Жамбыл]] * [[Жанааул (Атыраўская вобласць)|Жанааул]] * [[Жасарал]] * [[Жасталап (Атыраўская вобласць)|Жасталап]] * [[Жумекен]] * [[Жыланды (Атыраўская вобласць)|Жыланды]] * [[Іманаў]] * [[Кадырка]] * [[Какарна (Курмангазінскі раён)|Какарна]] * [[Канырцерэк]] * [[Каптагай (Атыраўская вобласць)|Каптагай]] * [[Караколь (Курмангазінскі раён)|Караколь]] * [[Каспій (Атыраўская вобласць)|Каспій]] * [[Кашалак]] * [[Кігаш (Атыраўская вобласць)|Кігаш]] * [[Кудрашаў]] * [[Кумаргалі]] * [[Курмангазы (Курмангазінскі раён)|Курмангазы]] * [[Нуржау]] * [[Раз’езд Афанасьева]] * [[Раз’езд Нурпеісавай]] * [[Сафонаўка (Атыраўская вобласць)|Сафонаўка]] * [[Суйіндык (Атыраўская вобласць)|Суйіндык]] * [[Тэніз (Атыраўская вобласць)|Тэніз]] * [[Улкенкуйген]] * [[Уштаган (Атыраўская вобласць)|Уштаган]] * [[Хіуаз]] * [[Шагырлы]] * [[Шайхы]] * [[Шартанбай]] * [[Шастой (сяло)|Шастой]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Атыраўская вобласць]] </noinclude> d1geijee8ndfgblhre8ht19lt8nr0yq 5227247 5227228 2026-10-26T12:17:15Z Autumndancer 168015 5227247 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = НП Курмангазінскага раёна |колер = |загаловак = Населеныя пункты [[Курмангазінскі раён|Курмангазінскага раёна]] [[Атыраўская вобласць|Атыраўскай вобласці]] |утрыманне = * [[Азгыр]] * [[Аколь (Атыраўская вобласць)|Аколь]] * [[Алга (Курмангазінскі раён)|Алга]] * [[Аліпаў]] * [[Амангельды (Курмангазінскі раён)|Амангельды]] * [[Арлы (Атыраўская вобласць)|Арлы]] * [[Арна (Атыраўская вобласць)|Арна]] * [[Асан (Атыраўская вобласць)|Асан]] * [[Гізат Аліпаў (аул)|Гізат Аліпаў]] * [[Бакейхан]] * [[Балкудук]] * [[Балыкшы (Курмангазінскі раён)|Балыкшы]] * [[Батырбек]] * [[Бірлік (Курмангазінскі раён)|Бірлік]] * [[Даўлет (Атыраўская вобласць)|Даўлет]] * [[Даўлеткерэй (аул)|Даўлеткерэй]] * [[Егінкудык]] * [[Жалгызапан]] * [[Жамбыл (Атыраўская вобласць)|Жамбыл]] * [[Жанааул (Атыраўская вобласць)|Жанааул]] * [[Жасарал]] * [[Жасталап (Атыраўская вобласць)|Жасталап]] * [[Жумекен]] * [[Жыланды (Атыраўская вобласць)|Жыланды]] * [[Іманаў]] * [[Кадырка]] * [[Какарна (Курмангазінскі раён)|Какарна]] * [[Канырцерэк]] * [[Каптагай (Атыраўская вобласць)|Каптагай]] * [[Караколь (Курмангазінскі раён)|Караколь]] * [[Каспій (Атыраўская вобласць)|Каспій]] * [[Кашалак]] * [[Кігаш (Атыраўская вобласць)|Кігаш]] * [[Кудрашаў]] * [[Кумаргалі]] * [[Курмангазы (Курмангазінскі раён)|Курмангазы]] * [[Нуржау]] * [[Раз’езд Афанасьева]] * [[Раз’езд Нурпеісавай]] * [[Сафонаўка (Атыраўская вобласць)|Сафонаўка]] * [[Суйіндык (Атыраўская вобласць)|Суйіндык]] * [[Тэніз (Атыраўская вобласць)|Тэніз]] * [[Улкенкуйген]] * [[Уштаган (Атыраўская вобласць)|Уштаган]] * [[Хіуаз]] * [[Шагырлы]] * [[Шайхы]] * [[Шартанбай]] * [[Шастой]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Геаграфія Казахстана|Атыраўская вобласць]] </noinclude> 4ty27vbgt4pix52dz6v2zmzzksl9zxd 0 557114 5227642 4368211 2026-10-26T20:33:21Z Zadorenko V 175157 5227642 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ясынувацкі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Ясинуватьский район}} |Герб = Yasynuvatskiy rayon gerb.png |Сцяг = Yasynuvatskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = |Апісанне сцяга = |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Данецкая вобласць]] |Уключае = |Сталіца = [[Ясынувата]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Датаўтварэння = |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 30,3 тыс. |Год перапісу = |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 33,1 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 0,8 тыс. |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Yasynuvatskyi-Raion.png |Памер карты = 150 |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = [[GMT]] +2 |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = |Від ідэнтыфікатара = |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |Лічбавы ідэнтыфікатар3 = |Від ідэнтыфікатара3 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6236 |Паштовыя індэксы = 86000—86092 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Ясынува́цкі раён''' ({{lang-uk|Ясинува́тський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў цэнтры [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Ясынувата]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Ясынувацкі раён}} {{Данецкая вобласць}} [[Катэгорыя:Ясынувацкі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласці]] adxmbvaedlcqogz6ykibw65lar60rn1 0 578541 5227707 5223563 2026-10-26T22:20:22Z 5227707 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Валнаваха'''<ref name="БЭ">{{крыніцы/БЭ|6}} — карта Данецкай вобласці</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Волнова́ха}}) — горад на паўднёвым захадзе [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Валнавахскі раён|Валнавахскага раёна]]. Чыгуначны вузел. Горад размешчаны за 60 км на паўднёвы захад ад [[Данецк]]а, на аўтатрасе H20 [[Славянск]] — [[Данецк]] — [[Марыупаль]]. [[Горад-герой Украіны]] (2022)<ref>{{Cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/111/2022#Text|title=Про встановлення почесної відзнаки "Місто-герой України"|lang=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920163417/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/111/2022#Text|archive-date=20 верасня 2022|access-date=21 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Гісторыя == Назву паселішча атрымала ад ракі Мокра Валнаваха, якая бяре непадалёк свой пачатак. Тэрыторыя сучаснай Валнавахі была заселена ўжо ў эпоху [[бронзавы век|бронзы]], пра што сведчаць археалагічныя раскопкі стародаўняга паселішча ў паўночна-ўсходняй частцы горада і выяўленае пахаванне ў каменнай грабніцы. Знойдзена каменная статуя («баба»), што пацвярджае перабыванне ў гэтай мясцовасці качэўнікаў. Узнікненне Валнавахі звязана з будаўніцтвам марыупальскага ўчастка (Алэніўка-[[Марыупаль]]) Данецкай каменнавугальнай чыгункі, якая была ўведзена ў эксплуатацыю ў 1881 годзе. У 1904 годзе станцыя Валнаваха стала вузловой. Гэта спрыяла далейшаму развіццю станцыі і прыстанцыйнага паселішча. У 1923 годзе Валнаваха атрымала статус гарадскога паселішча і ўвайшла ў склад Срэценскага (затым Жаўтневага) раёна, а ў 1925 годзе стала яго адміністрацыйным цэнтрам. Ад 1935 года — цэнтр Валнавахскага аддзялення Паўднёва-Данецкай чыгункі. З 1938 года — горад. У 1937-38 гады дзясяткі працаўнікоў чыгуначнага вузла і паселішча сталі ахвярамі сталінскіх рэпрэсій. З 11 кастрычніка 1941 да 10 верасня 1943 года — пад нямецка-фашысцкай акупацыяй. У канцы XX ст. дзейнічалі прадпрыемствы чыгуначнага транспарту, заводы будаўнічых матэрыялаў, асфальтабетонныя, малочны, хлебны, камбінат хлебапрадуктаў. [[Бой пад Валнавахай]], які адбыўся раніцай 22 мая 2014 года, стаў вынікам нападу [[Прарасійскія выступленні ва Украіне (2014)|прарасійскіх сепаратыстаў]] на сілы [[Вайна на ўсходзе Украіны|антытэрарыстычнай аперацыі]]. Тады загінулі 18 вайскоўцаў 51-й асобнай механізаванай брыгады [[Узброеныя сілы Украіны|Узброеных сіл Украіны]], 1 чалавек з ліку нападнікаў. Страты ў баі пад Валнавахай сталі найбуйнейшымі ад пачатку [[Антытэрарыстычная аперацыя на ўсходзе Украіны|антытэрарыстычнай аперацыі]] на ўсходзе Украіны<ref>{{cite web |url=http://www.unian.ua/politics/920780-naybilshi-vtrati-pid-chas-ato-v-boyah-pid-volnovahoyu-zaginuli-16-viyskovih.html#ad-image-0 |title=Найбільші втрати під час АТО: в боях під Волновахою загинули 16 військових |date=2014-05-22 |publisher=УНІАН |accessdate=2014-06-07}}</ref>. [[Абстрэл аўтобуса пад Валнавахай]] здарыўся 13 студзеня 2015 года. Пад яго трапіў пасажырскі рэйс «Златаусціўка — [[Данецк]]», які рухаўся [[Аўтадарога Н-20 (Украіна)|аўтадарогай H-20]] і праходзіў пашпартны кантроль на пункце пропуску. У выніку нападу загінула 13 чалавек, яшчэ 15 паранены. Пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|поўнамаштабнага расійскага ўварвання]] з 24 лютага 2024 года Валнаваха апынулася ў зоне баёў. 3 сакавіка вярхоўны камісар ААН па правах чалавека Мішэль Бачэлет паведаміла, што горад амаль поўнасцю знішчаны абстрэламі, а жыхары, якія засталіся, хаваюцца ў падвалах<ref name=ohchr_2022>{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/ru/statements/2022/03/ukraine-high-commissioner-cites-new-and-dangerous-threats-human-rights|title=Украина: Верховный комиссар заявила о «новых и опасных» угрозах для прав человека|website=Управление Верховного комиссара ООН по правам человека|date=2022-03-03|quote=Город Волноваха в Донецкой области почти полностью разрушен обстрелами, оставшиеся в нем жители скрываются в подвалах.|access-date=2022-03-19|archive-date=2022-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220429135352/https://www.ohchr.org/ru/statements/2022/03/ukraine-high-commissioner-cites-new-and-dangerous-threats-human-rights|deadlink=no}}</ref>. 11 сакавіка Міністэрства абароны Расіі аб’явіла, што горад перайшоў пад кантроль [[ДНР]]. == Помнікі == * Помнік воінам-афганцам — адкрыты 19 верасня 2012 года. * Помнік У. І. Леніну (вуліца Цэнтральная, Цэнтральны парк) — дэмантаваны 31 кастрычніка 2015 года. * Помнік загінуўшым у Другой сусветнай вайне. * Помнік загінуўшым танкістам. * Помнік «130 год чыгунцы». * Помнік «Казак» (былы помнік В. І. Чапаеву) — дэмантаваны 29 верасня 2016 года. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Валнавахскі раён}} {{Данецкая вобласць}} {{Гарады-героі Украіны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Данецкай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1881 годзе]] dwhyhvtqy3e3fkzhzmk3cpmmwttaqu5 0 583292 5227805 3975386 2026-10-27T07:48:49Z Zadorenko V 175157 5227805 wikitext text/x-wiki {{ДД}} {{цёзкі2|Паўлаў}} '''Валянцін Сяргеевіч Паўлаў''' ({{Lang-ru|Валентин Сергеевич Павлов}}, {{ДН|26|9|1937}}, {{МН|Масква||}} — {{ДС|30|3|2003}}, там жа) — савецкі дзяржаўны дзеяч, [[прэм’ер-міністр СССР]], — адзіны, які займаў пасаду з такой назвай, — з 14 студзеня па 28 жніўня 1991 года, з 18 па 21 жніўня 1991 года — член [[Дзяржаўны камітэт па надзвычайным становішчы|ДКНС]]. {{зноскі}} {{Прэм'ер-міністры Расіі}} {{Міністры фінансаў Расіі|state=collapsed}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Паўлаў Валянцін Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Старшыні Савета Міністраў СССР]] [[Катэгорыя:Міністры СССР]] [[Катэгорыя:Члены ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Эканамісты Расіі]] [[Катэгорыя:Эканамісты СССР]] [[Катэгорыя:Дактары эканамічных навук]] [[Катэгорыя:Члены ДКНС]] c523gakc2wkcm2vhhb2eclsii9sbo6v 0 584606 5227913 4926540 2026-10-27T10:38:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227913 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Вуглавая Рудня''' ці '''Вуглава Рудня'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Углова Ру́дня}}) — вёска ў [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=18 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Любецкая пасялковая грамада|Любецкай пасялковай грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Рыпкынскага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рыпкынскага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1756 годзе]] 7ydqzto0yaogglpih8cjnyihoh875w4 0 584608 5227382 4926541 2026-10-26T15:01:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227382 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Бэрэзіўка}} {{НП-Украіна}} '''Бэрэзіўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Березі́вка}}) — вёска ў [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=18 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Любецкая пасялковая грамада|Любецкай пасялковай грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Рыпкынскага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рыпкынскага раёна]] jy2yar9paxppi78992f8r026zsvmszz 0 584668 5227716 4926601 2026-10-27T00:30:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227716 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Вараб’іў'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Вороб’ї́в}}) — вёска ў [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=18 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіла ў склад [[Вэлыказлііўскі сельсавет|Вэлыказлііўскага сельсавета]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Рыпкынскага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рыпкынскага раёна]] axoh3sedc1ykn0xjpremfosfthk9ird 0 584673 5227355 4926606 2026-10-26T14:43:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227355 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Буянкі''' ці '''Буянкы'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Буянки́}}) — вёска ў [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=18 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Вышнэўскі сельсавет (Рыпкынскі раён)|Вышнэўскага сельсавета]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Рыпкынскага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рыпкынскага раёна]] g11lhr3e07penvnhucr84bogj1kbjr1 0 584695 5227361 4926626 2026-10-26T14:51:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227361 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Біхольцахаўка''' ці '''Быхольцахіўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Бихольцохівка}}) — ў [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=18 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Малалыствэнскі сельсавет|Малалыствэнскага сельсавета]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Рыпкынскага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рыпкынскага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1662 годзе]] tw83k1mxwkg6xvpbvpcmef0ctwku81w 0 585227 5227312 4926773 2026-10-26T13:50:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227312 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} {{Іншыя значэнні|Будышчэ}} {{Гл. таксама|Будзішча}} '''Бу́дзішча''' ці '''Будышчэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Буди́ще}}) — вёска ў [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=8 студзеня 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Кулыкіўская пасялковая грамада|Кулыкіўскай пасялковай грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Кулыкіўскага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кулыкіўскай пасялковай грамады]] s0fqvjkp2l4pea9z653npz0p20ltwsd 0 585259 5227384 5097454 2026-10-26T15:01:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227384 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Беремицьке}} '''Бэрэмыцкэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Бере́мицьке}}) — вёска ў [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=7 студзеня 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Асцёрская гарадская абшчына|Асцёрскай гарадской абшчыны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Казэлэцкага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Казэлэцкага раёна]] prc0579kt8m1u9jhhhfo4ty82kfvx1j 0 585260 5227427 5097449 2026-10-26T16:50:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227427 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Білики}} {{Іншыя значэнні|Білыкы}} '''Білыкы'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Бі́лики}}) — вёска ў [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=7 студзеня 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Асцёрская гарадская абшчына|Асцёрскай гарадской абшчыны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Казэлэцкага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Казэлэцкага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1560 годзе]] f8b1j279xrrck8c7ivvlw8v56bludn8 0 585262 5227442 5097451 2026-10-26T17:00:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227442 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Бірки}} {{Іншыя значэнні|Біркы}} '''Біркы'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Бі́рки}}) — вёска ў [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=7 студзеня 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Асцёрская гарадская грамада|Асцёрскай гарадской грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Казэлэцкага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Казэлэцкага раёна]] kmgqx1oiwzwhq2ktlwx3hfsumfeuc58 0 585272 5227441 5097450 2026-10-26T16:57:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227441 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Бір}} {{Іншыя значэнні|Бір}} '''Бір'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Бір}}) — вёска ў [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=7 студзеня 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Дэснянская пасялковая абшчына|Дэснянскай пасялковай абшчыны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Казэлэцкага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Казэлэцкага раёна]] hlhhvsmsllqp06o2c3ujl17joe8i5ud 0 585282 5227367 5098450 2026-10-26T15:00:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227367 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Берлози}} '''Бэрлозы'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Берло́зи}}) — вёска ў [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=7 студзеня 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Кулыкіўская пасялковая абшчына|Кулыкіўскай пасялковай грамады]]<ref>{{Cite web|access-date=2026-02-12|lang=uk|title=Про визначення адміністративних центрів та затвердження територій територіальних громад Чернігівської області|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/730-2020-%D1%80|website=Офіційний вебпортал парламенту України}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Казэлэцкага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Казэлэцкага раёна]] 29alz5emgi6lcxdbrjus4ajqarp80il 0 585283 5227424 5098451 2026-10-26T16:49:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227424 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Білейки}} '''Білейкы'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Білейки}}) — вёска ў [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=7 студзеня 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Кулыкіўская пасялковая абшчына|Кулыкіўскай пасялковай грамады]]<ref>{{Cite web|access-date=2026-02-12|lang=uk|title=Про визначення адміністративних центрів та затвердження територій територіальних громад Чернігівської області|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/730-2020-%D1%80|website=Офіційний вебпортал парламенту України}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Казэлэцкага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Казэлэцкага раёна]] oq9ul4k7z6ex3s0gfd7ls8uj2w74ef2 0 585287 5227311 5097452 2026-10-26T13:50:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227311 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Будище|абшчына=Казэлэцкая пасялковая грамада}} {{Іншыя значэнні|Будышчэ}} {{Гл. таксама|Будзішча}} '''Бу́дзішча''' ці '''Будышчэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Буди́ще}}) — вёска ў [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=7 студзеня 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Казэлэцкая пасялковая грамада|Казэлэцкай пасялковай грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Казэлэцкага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Казэлэцкага раёна]] qwariso3s9t8nmlhi53d8b56ssdyds2 0 585290 5227321 5097506 2026-10-26T14:08:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227321 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Булахів|абшчына=Казэлэцкая пасялковая грамада}} '''Бу́лахіў'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Бу́лахів}}) — вёска ў [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=7 студзеня 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Казэлэцкая пасялковая грамада|Казэлэцкай пасялковай грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Казэлэцкага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Казэлэцкага раёна]] svu4cin5ejqzualv7ljccz0yppm91xj 0 585327 5227735 5097455 2026-10-27T04:45:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227735 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Вовчок}} {{Іншыя значэнні|Ваўчок}} '''Ваўчок'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Вовчо́к}}) — вёска ў [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=7 студзеня 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Кіпціўская вясковая абшчына|Кіпціўскай вясковай абшчыны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Казэлэцкага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Казэлэцкага раёна]] q2tdoqytjsysl59an3fnflm4lwsyzpz 0 585672 5227435 5219087 2026-10-26T16:55:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227435 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Більмачыўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Більмачі́вка}}) — вёска ў [[Прылуцкі раён|Прылуцкім раёне]] [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Ічнянская гарадская абшчына|Ічнянскай гарадской абшчыны]], цэнтр Більмачыўскай старостынскай акругі<ref name="akruha"/>. == Геаграфія == [[Файл:Роз'їзд Більмачівка.jpg|міні|Чыгуначны раз’езд Більмачыўка]] Вёска размешчана на левым беразе ракі [[Асцёр (прыток Дзясны)|Асцёр]]. Вышэй па цячэнні, за 1 км, — вёска Мартынаўка, ніжэй, за 5,5 км, — Іванград; на супрацьлеглым беразе — вёска Фастаўцы<ref name="pashpart"/>. Рэчышча ракі ля вёскі забалочанае, пракладзены ірыгацыйныя каналы<ref name="pashpart"/>. Праз вёску праходзіць чыгунка, ёсць станцыя Більмачыўка<ref name="esu_rajon"/>{{Заўвага|У ЭСУ — станцыя, у пашпарце вёскі — раз’езд.}}. Каля дзвюх трэцяў тэрыторыі займае нізіна з лугамі, трапляюцца салончакі; глебы пераважна шэрыя пясчаныя, на поўдні — чарназём<ref name="pashpart"/>. == Назва == Паводле мясцовага падання, запісанага ў пашпарце вёскі, назва паходзіць ад перасяленца па мянушцы Топтун, які меў бяльмо на воку і пасяліўся тут у 2-й палове XVII стагоддзя<ref name="pashpart"/><ref name="akruha"/>. Мікратапонімы: возера Закірчышына, Топтунаўскае балота, вуліца Топтунаўка; куткі Заячая, Безуглаўка, Шылаўка, Сураеўка; балоты Круглае, Бераг, Возера<ref name="pashpart"/>. == Гісторыя == Паводле пашпарта вёскі, Більмачыўка ўзнікла ў 2-й палове XVII стагоддзя<ref name="pashpart"/><ref name="akruha"/>. Вёска адносілася да Барзнянскага павета [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]]; у ёй дзейнічала Мікалаеўская царква<ref name="nashipredki"/>. Захаваліся споведныя ведамасці царквы за 1787—1846 гады і метрычныя кнігі за 1827—1919 гады<ref name="familysearch"/>. Пасля [[Сялянская рэформа ў Расійскай імперыі|сялянскай рэформы 1861 года]] ў вёсцы было каля 300 гаспадарак: траціна мела па 3—4 га зямлі, 15 — ад 20 да 100 га, астатнія — да 0,25 га, і іх гаспадары ішлі ў наймы<ref name="akruha"/>{{Заўвага|У пашпарце вёскі — «15—20 гаспадарак па 100 га».}}. У 1912 годзе па ўсходняй частцы вёскі пракладзена чыгунка [[Бахмач]] — [[Прылукы|Прылукі]]; на будаўніцтве працавалі мясцовыя сяляне<ref name="pashpart"/>. У 1930 годзе ўведзена ўсеагульнае навучанне, у 1932 годзе адкрыта пачатковая школа, пазней пераўтвораная ў сямігадовую<ref name="pashpart"/>. Падчас голаду 1932—1933 гадоў ([[Галадаморы (Украіна)|Галадамор]]) у вёсцы былі ахвяры<ref name="pashpart"/>. У гады Другой сусветнай вайны больш за 400 жыхароў ваявалі на фронце, 160 з іх загінулі; вёска больш за 2 гады была пад нямецкай акупацыяй, станцыя была разбурана<ref name="pashpart"/>. У 1946 годзе створана лугамеліярацыйная станцыя, пазней — перасоўная механізаваная калона (ПМК) № 95<ref name="pashpart"/>. Вёска была цэнтрам Більмачыўскага сельсавета, пасля ўваходжання ў Ічнянскую гарадскую абшчыну — цэнтр Більмачыўскай старостынскай акругі<ref name="akruha"/>. 17 ліпеня 2020 года, пасля ліквідацыі [[Ічнянскі раён|Ічнянскага раёна]], вёска ўвайшла ў Прылуцкі раён<ref name="vru2020"/>. Вясной 2022 года, падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|расійскага ўварвання]], праз вёску каля 40 дзён рухаліся расійскія вайсковыя калоны; пашкоджаны 4 шматкватэрныя дамы (23 кватэры) і 13 прыватных дамоў, адзін дом разбураны<ref name="pashpart"/>. Сярод жыхароў вёскі, якія загінулі ў [[Расійска-ўкраінская вайна|расійска-ўкраінскай вайне]], — Аляксандр Зоць і Сяргей Петраўскас<ref name="pashpart"/>. == Насельніцтва == * 1817 год — 287 жыхароў, з іх 241 казак<ref name="pashpart"/> * 1859 год — 973 жыхары (482 мужчыны, 491 жанчына), 171 двор; казацкая вёска з царквой<ref name="spiski1859"/> * 2001 год — 715 жыхароў<ref name="perapis2001"/> * Паводле пашпарта вёскі (2017) — 484 жыхары<ref name="pashpart"/> == Сацыяльная сфера == У вёсцы ёсць гімназія — філіял Ічнянскага ліцэя № 4 (1—9 класы, 16 вучняў)<ref name="edu"/>, дом культуры, дзіцячы сад, бібліятэка, 3 крамы, перасоўнае аддзяленне сувязі<ref name="pashpart"/>. == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Аўсійка|Мікалай Сяргеевіч Аўсійка]] (нар. 1954) — савецкі і ўкраінскі мастак-жывапісец, заслужаны мастак Украіны (2018)<ref name="museum"/><ref name="esu_rajon"/>. * Віталь Іванавіч Дзянісенка (нар. 1955) — украінскі тэатральны рэжысёр, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Украіны]] (1992), працаваў у Запарожскім тэатры юнага гледача<ref name="esu_dz"/>{{Заўвага|ЭСУ называе месцам нараджэння «с. Більмачівка Бахмацького р-ну»; Більмачыўка знаходзілася ў Ічнянскім раёне, Бахмацкі раён — на супрацьлеглым беразе Асцёра.}}. == Заўвагі == {{Спіс заўваг}} == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="pashpart">{{cite web |url=https://ichnya.cg.gov.ua/blind/web_docs/7828/2017/02/docs/Більмачівка.docx |title=Більмачівка |website=Ічнянська міська рада |accessdate=2026-10-15 |lang=uk}}</ref> <ref name="akruha">«Більмачівський старостинський округ (Більмачівка)» // Ічнянська міська рада. {{ref-uk}}</ref> <ref name="esu_rajon">{{cite web |url=https://esu.com.ua/pdf/file/12880.pdf |title=Ічнянський район |author=Балабай Л. В., Коломієць В. Т., Нагорний В. М. |website=Енциклопедія Сучасної України |date=2011 |accessdate=2026-10-15 |lang=uk}}</ref> <ref name="esu_dz">{{cite web |url=https://esu.com.ua/pdf/file/21611.pdf |title=Денисенко Віталій Іванович |author=Слонов |website=Енциклопедія Сучасної України |date=2007 |accessdate=2026-10-15 |lang=uk}}</ref> <ref name="museum">{{cite web |url=https://volyn.ua.museum-digital.org/pdf/object/54245.pdf |title=Розмова |website=Музей Корсаків (museum-digital) |accessdate=2026-10-15 |lang=uk}}</ref> <ref name="nashipredki">[https://nashipredki.com/church/9429 Мікалаеўская царква, в. Більмачыўка, Барзнянскі павет] // Наши предки. {{ref-ru}}</ref> <ref name="familysearch">Каталог FamilySearch: [https://www.familysearch.org/search/catalog/1497604 споведныя ведамасці 1787—1846], [https://www.familysearch.org/search/catalog/963753 метрычныя кнігі 1827—1919]. {{ref-en}}</ref> <ref name="spiski1859">Списки населённых мест Российской империи. Вып. XLVIII: Черниговская губерния: по сведениям 1859 года. — СПб., 1866. {{ref-ru}}</ref> <ref name="vru2020">{{cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-20 |title=Про утворення та ліквідацію районів: Постанова Верховної Ради України № 807-IX |website=Верховна Рада України |date=2020-07-17 |accessdate=2026-10-15 |lang=uk |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-20 |archive-date=21 ліпеня 2020 |url-status=dead}}</ref> <ref name="perapis2001">Всеукраїнський перепис населення 2001 року. {{ref-uk}}</ref> <ref name="edu">[https://www.education.ua/schools/2520/ Картка школы] // Education.ua. {{ref-uk}}</ref> }} {{Населеныя пункты Ічнянскага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ічнянскага раёна]] ahzq5tag9shbd8vgu742ldkri9zopaq 0 585980 5227710 5097456 2026-10-26T22:52:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227710 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Волевачі}} '''Валэвачы'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Волевачі́}}) — вёска ў [[Чарнігаўскі раён|Чарнігаўскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=7 студзеня 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Одынціўскі сельсавет|Одынціўскага сельсавета]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Казэлэцкага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Казэлэцкага раёна]] df1gssdgj84s2onwswq2382dxu9ebg0 0 588846 5227600 5210477 2026-10-26T20:03:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227600 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Вайна супраць Бока Харам |частка = [[Вайна супраць тэрарызму]], [[Міжабшчынныя канфлікты ў Нігерыі]] |выява = Militaires nigériens sur le pont Doutchi.jpg |загаловак = Салдаты арміі Нігера падчас аперацыі супраць баевікоў «Бока Харам» у сакавіку 2015 года. |дата = [[26 ліпеня]] [[2009]] — цяперашні час |месца = [[Нігерыя]], часткова [[Камерун]], [[Чад]] i [[Нігер]] |прычына = |вынік = |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Нігерыя}}<br>{{Сцягафікацыя|Камерун}}<ref>[https://www.reuters.com/article/2014/12/03/us-cameroon-deathpenalty-idUSKCN0JH1LS20141203 Faced with Boko Haram, Cameroon weighs death penalty for terrorism | Reuters] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924211141/http://www.reuters.com/article/2014/12/03/us-cameroon-deathpenalty-idUSKCN0JH1LS20141203 |date=24 верасня 2015 }}</ref><br>{{Сцягафікацыя|Чад}}<ref>[http://russian.rt.com/article/78394 Армии Нигера и Чада начали масштабное наступление на группировку «Боко Харам»]</ref><br>{{Сцягафікацыя|Нігер}}<br>[[Апалчэнне|Хрысціянскае апалчэнне]]{{Collapsible list |title = пры падтрымцы: |1={{Сцягафікацыя|Францыя}}<ref name="The Guardian"/> |2={{Сцягафікацыя|Беларусь}}<ref>[http://www.belvpo.com/ru/91354.html/ Беларусь попала в ТОП-20 мировых лидеров по экспорту вооружений] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181027190036/http://www.belvpo.com/ru/91354.html/ |date=27 кастрычніка 2018 }} — ''Военно-политическое обозрение'', 1 марта 2017</ref><ref>[https://vpk.name/news/146451_belorusskii_ptrk_na_vooruzhenii_armii_nigerii.html Белорусский ПТРК на вооружении армии Нигерии]</ref> |3={{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/defence/11306242/British-troops-to-help-fight-against-Boko-Haram-as-SAS-target-Isil.html|title=British troops to help fight against Boko Haram as SAS target Isil|publisher=the Telegraph|date=20 December 2014}}</ref> |4={{Сцягафікацыя|ЗША}}<ref name="US1">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2015/oct/14/obama-deployment-us-troops-cameroon-boko-haram |title=Obama to deploy 300 US troops to Cameroon to fight Boko Haram &#124; World news |publisher=The Guardian |date= |accessdate=25 October 2015}}</ref><ref name="US2">{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2015/10/usa-troops-deployed-cameroon-boko-haram-fight-151014212428195.html |title=US troops deployed to Cameroon for Boko Haram fight |publisher=Al Jazeera English |date=2015-10-14 |accessdate=25 October 2015}}</ref> |5={{Сцягафікацыя|Ізраіль}}<ref>[http://armiya.az/ru/news/129253/ Инструкторы из Израиля готовят нигерийский спецназ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180910014552/http://armiya.az/ru/news/129253/ |date=10 верасня 2018 }}</ref><ref>[http://www.jpost.com/International/Israel-sends-experts-to-help-hunt-for-Nigerian-schoolgirls-kidnapped-by-Islamists-352822 Israel sends experts to help hunt for Nigerian schoolgirls kidnapped by Islamists.] Jerusalem Post; 05/20/2014 18:03.</ref> |6={{Сцягафікацыя|Іран}}<ref>[http://presstv.com/detail/2014/05/19/363304/iran-ready-to-help-over-nigeria-girls/ Iran ready to help Nigeria over abducted girls: Diplomat.] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140714024317/http://presstv.com/detail/2014/05/19/363304/iran-ready-to-help-over-nigeria-girls/ |date=14 July 2014 }} Monday 19 May, 201404:53 PM GMT.</ref> |7={{Сцягафікацыя|КНР}}<ref name="The Guardian">[https://www.theguardian.com/world/2014/may/07/kidnapped-schoolgirls-british-experts-nigeria-boko-haram Kidnapped schoolgirls: British experts to fly to Nigeria 'as soon as possible'] theguardian.com, Wednesday 7 May 2014 17.33 BST.</ref> |8={{Сцягафікацыя|Бельгія}}<ref name="editioncnn">{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2015/02/26/africa/africa-isis-training/index.html|title=Feeling the heat: West combats extremists' advance in Africa's deserts|publisher=CNN|date=27 February 2015}}</ref> |9={{Сцягафікацыя|Канада}}<ref name="Global News">[http://globalnews.ca/news/1330088/canada-joins-effort-to-free-300-nigerian-schoolgirls/ Canada joins effort to free Nigerian schoolgirls.] May 14, 2014 3:23 pm Updated: May 15, 2014 7:01 pm. By Murray Brewster, The Canadian Press</ref> |10={{Сцягафікацыя|Пакістан}}<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/nigeria-turns-east-russia-pakistan-now-selling-warplanes-help-boko-haram-fight-1594886|title=Nigeria turns east: Russia and Pakistan now selling warplanes to help in Boko Haram fight|first=Ludovica|last=Iaccino|date=5 December 2016|publisher=|accessdate=1 May 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://quwa.org/2017/06/08/nigerian-special-forces-battalion-completes-training-course-pakistan/|title=Nigerian Special Forces battalion completes training course in Pakistan|website=quwa.org|accessdate=1 May 2018}}</ref> |11={{Сцягафікацыя|Егіпет}}<ref name="Channelst">{{cite web|url=https://www.channelstv.com/2015/05/30/egypt-pledges-to-support-nigeria-in-fight-against-boko-haram//|title=Egypt Pledges To Support Nigeria In Fight Against Boko Haram • Channels Television|date=30 May 2015|publisher=|accessdate=1 May 2018}}</ref><ref name="The Nation">{{cite web|url=http://thenationonlineng.net/boko-haram-egypt-assures-nigeria-of-support///|title=Boko Haram: Egypt assures Nigeria of support - The Nation Nigeria|date=20 October 2015|publisher=|accessdate=1 May 2018}}</ref> |12={{Сцягафікацыя|Калумбія}}<ref>{{cite web|url=http://www.premiumtimesng.com/news/top-news/191413-boko-haram-obasanjo-leads-colombian-security-experts-to-buhari.html|title=Boko Haram: Obasanjo leads Colombian security experts to Buhari - Premium Times Nigeria|date=12 October 2015|publisher=|accessdate=1 May 2018}}</ref> }} |праціўнік2 = [[Выява:Flag of the Islamic State of Iraq and the Levant2.svg|22пкс|border]] [[Ісламская дзяржава|ІДІЛ]] * [[Бока Харам]] {{Сцяг|Джыхад}} Ян Тацыне<br>{{Сцяг|Джыхад}} Кала Като{{Collapsible list |title = пры падтрымцы: |1={{Сцяг|Джыхад}} [[Аль-Каіда]]<ref>[https://tass.ru/info/1277290 Досье на Боко Харам от ТАСС]</ref> |2= [[Выява:Flag of the Taliban.svg|22px]] [[Талібан]]{{sfn|ICG|2014|p=23}} }} |камандзір1 = |камандзір2 = |сілы1 = |сілы2 = |страты1 = |страты2 = |агульныя страты = звыш за 50 000 забітых<ref>{{cite web|url=http://www.cfr.org/global/global-conflict-tracker/p32137?cid=ppc-Google-grant-conflict_tracker-031116&gclid=CjwKEAiAj7TCBRCp2Z22ue-zrj4SJACG7SBEH9uE_raTezcIufDr28x3vGe1FFlO2Y7kt4ui1PzWKxoCO5Tw_wcB#!/conflict/boko-haram-in-nigeria|title=Boko Haram in Nigeria|publisher=Council on Foreign Relations|accessdate=29 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170702144123/https://www.cfr.org/global/global-conflict-tracker/p32137?cid=ppc-Google-grant-conflict_tracker-031116&gclid=CjwKEAiAj7TCBRCp2Z22ue-zrj4SJACG7SBEH9uE_raTezcIufDr28x3vGe1FFlO2Y7kt4ui1PzWKxoCO5Tw_wcB#!/conflict/boko-haram-in-nigeria|archivedate=2 ліпеня 2017|url-status=dead}}</ref> |заўвага = }} '''Вайна супраць Бока Харам''' — узброенны канфлікт паміж урадавай арміяй Нігерыі і яе саюзнікамі з аднаго боку, і ісламарадыкаламі з другога. == Перадгісторыя == Яшчэ ў тыя часы, калі [[Нігерыя]] была калоніяй [[Брытанская Імперыя|Брытанскай Імперыі]], у краіне перыядычна адбываліся сутычкі на рэлігійнай глебе. Аднак найбольш жорсткія сутыкненні пачаліся пасля таго, як паўночная, пераважна [[іслам|мусульманская]], частка краіны атрымала права на жыццё па законах [[шарыят]]у. Мясцовая [[Хрысціянства|хрысціянскае меншасць]] стала падвяргацца ганенням. Горад Джос двойчы станавіўся цэнтрам самых жорсткіх сутычак паміж прадстаўнікамі двух рэлігійных канфесій<ref>[http://www.christianitytoday.com/ct/2001/octoberweb-only/10-1-23.0.html Religious Riots in Nigeria Leave Hundreds Dead | Christianity Today | A Magazine of Evangelical Conviction]</ref>. У [[2008]] годзе там загінула 300 чалавек, звыш 400 паранены, а ў [[2010]] годзе — забіта больш за 500, што стала адным з самых кровапралітных сутыкненняў у гісторыі горада<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8555018.stm BBC News — Nigeria ethnic violence 'leaves hundreds dead']{{ref-en}}</ref>. На фоне рэлігійнай вайны ў краіне актывізаваліся ісламісцкія групоўкі, напрыклад, [[Бока Харам]]. == Канец 2000-х і першая палова 2010-х == === [[2009]] === * У перыяд з 27 па 30 снежня ў горадзе Баўчы падчас сутыкненняў паміж паліцыяй і членамі радыкальнай мусульманскай секты Кала-Като загінула, паводле розных звестак, ад 38 да 70 чалавек<ref name= kala>[http://www.newsru.com/world/30dec2009/nigeria.html В Нигерии в столкновениях полиции с исламистами погибли 70 человек]</ref>. Большая частка загінуўшых былі дзецьмі ва ўзросце ад 9 да 15 гадоў<ref name = kala/><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/8434069.stm Nigeria sect violence victims 'mostly children']</ref>. Лідар Кала-Като Малам Бадамасі загінуў<ref name = kala/> або быў арыштаваны паліцыяй<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/international/2009/12/091228_nigeria_clashes.shtml В Нигерии в результате беспорядков погибли более 20 человек]</ref>. Па заявах членаў Кала-Като, яна была заснавана Махамедам Марвам, які таксама заснаваў Ян Тацыне<ref name = kala/><ref>[http://wwrn.org/articles/32352/?&place=nigeria&section=fundamentalist The Kala-Kato clash in Bauchi]</ref>. Секта выступала супраць заходняй адукацыі і медыцыны, членам Кала-Като было забаронена трымаць у хаце тэлевізары, радыё, а таксама любую літаратуру, акрамя [[Каран]]а<ref name = children>[https://web.archive.org/web/20140224054802/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jQwV_9p3ifut4Xv2a6XKRIZCb8Ow 11 children await trial over sect violence in Nigeria]</ref>. Па справе секты было арыштавана 11 дзяцей ва ўзросце ад 5 да 13 гадоў<ref name = children/>. === [[2010]] === * [[28 снежня]] ў выніку серыі выбухаў і нападаў на цэрквы ў гарадах Джос і Майдугуры загінулі, па меншай меры, 30 чалавек. Бока Харам узяла на сябе адказнасць за тэракты і заявіла, што гэта было помстай за падзеі ў горадзе Джос<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2010/dec/28/islamist-sect-responsibility-nigeria-attacks Radical Islamist sect says it carried out Nigeria church attacks | World news | The Guardian<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. === [[2011]] === * [[5 ліпеня]] — па паведамленні прадстаўнікоў дзяржаўнай службы бяспекі Нігерыі, у штатах Баўчы, Борна, Кадуна, Кано, Ёбе і Адамава было арыштавана больш за 100 членаў Бока Харам<ref>[http://www.newsru.com/world/05jul2011/bokoharam.html В Нигерии арестованы свыше 100 боевиков исламской группировки «Боко харам»]</ref>. * [[25 снежня]] — групоўка Бока Харам ажыццявіла серыю тэрарыстычных актаў супраць хрысціян<ref>[http://news.sky.com/home/world-news/article/16137155 Nigeria Church Bombs: Militants Boko Haram Claim Attacks During Christmas Services | World News | Sky News]</ref>. У адказ на тэракты прэзідэнт Джонатан увёў у штатах Ёбе, Нігер, Плато і ў некаторых частках штата Борна рэжым надзвычайнага становішча<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/nigeria/8987229/Nigerias-president-declares-state-of-emergency-after-Christmas-attacks.html Nigeria’s president declares state of emergency after Christmas attacks — Telegraph]</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2012/01/01/world/africa/boko-haram-attacks-force-emergency-in-4-nigeria-states.html?_r=1 Boko Haram Attacks Force Emergency in 4 Nigeria States — NYTimes.com]</ref><ref>[http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/01/2012110518129387.html Goodluck Jonathan vows to crush Boko Haram — Africa — Al Jazeera English]</ref>. === [[2012]] === * [[2 студзеня]] — прадстаўнік Бока Харам Абул Куака (англ. Abu Quqa) заявіў, што хрысціяне, якія пражываюць на поўначы Нігерыі, павінны пакінуць рэгіён на працягу трох дзён ці загінуць<ref>[http://www.russian.rfi.fr/v-mire/20120102-v-nigerii-islamisty-gruppirovki-boko-kharam-vydvinuli-ultimatum-khristianam В Нигерии исламисты группировки «Боко Харам» выдвинули ультиматум христианам — Террор — RFI]</ref><ref>[http://top.rbc.ru/society/03/01/2012/632558.shtml Исламисты Нигерии угрожают устроить геноцид христиан :: Общество :: Top.rbc.ru]</ref><ref>[http://ireport.cnn.com/docs/DOC-725234?ref=feeds%2Flatest BOKO HARAM AGAINST NIGERIA — CNN iReport] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305070610/http://ireport.cnn.com/docs/DOC-725234?ref=feeds%2Flatest |date=5 сакавіка 2016 }}</ref> * [[10 студзеня]] — падчас нападу на мячэць у горадзе Бенін-Сіці ў штаце Эда, і ў выніку абстрэлу невядомымі людзьмі бара, у якім было шмат паліцэйскіх, 11 чалавек загінулі. Ініцыятарамі нападу на мячэць сталі ўдзельнікі прафсаюзаў, якія выступалі за адмену павялічэння цэн на паліва<ref>{{cite news |url=http://www.itar-tass.com/c1/313318.html|title=Пять человек погибли в результате нападения на мечеть в Нигерии |date=10.01.2012|publisher=ИТАР-ТАСС}}</ref>. * [[13 студзеня]] — Абубакар Шэкаў, адзін з лідараў Бока харам, пра смерць якога паведамлялася<ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/32232389/ns/world_news-africa/t/sect-leader-nigeria-killed-custody/ Nigerian sect leader killed in custody — World news — Africa — msnbc.com] {{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[http://www.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=99444 Nigerian troops attack mosque, kill 200 rebels]</ref> ў 2009 годзе, выступіў з відэазваротам на [[Youtube]]<ref name=ressurect>[http://www.france24.com/en/20120111-terror-chief-boko-haram-imam-shekau-youtube-nigeria-goodluck-jonathan-al-qaeda-oil The Boko Haram terror chief who came back from the dead]</ref>. На думку журналістаў France 24, манера яго выступу нагадвае аналагічныя звароты членаў [[Аль-Каіда|Аль-Каіды]]<ref name=ressurect/> * [[21 студзеня]] — у Кано была ажыццёўлена серыя тэрактаў: ​​смяротнікі падарвалі сябе каля чатырох паліцэйскіх участкаў. Адказнасць за выбухі, у выніку якіх загінула не менш за 215 чалавек, узяла на сябе радыкальная мусульманская арганізацыя «Бока Харам»<ref>{{Cite web |url=http://rus.newsru.ua/world/22jan2012/doshariatu.html# |title=Новости Украины NEWSru.ua :: В Нигерии сегодня произошла серия взрывов, подорвали церковь |accessdate=2012-01-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415155820/http://rus.newsru.ua/world/22jan2012/doshariatu.html# |archivedate=2012-04-15 |url-status=dead }}</ref>. * [[25 лістапада]] — па меншай меры 11 чалавек загінулі ў выніку двух выбухаў у ваенным гарадку Джадж нігерыйскай правінцыі Кадуна. === [[2013]] === * [[18 сакавіка]] — у выніку пяці выбухаў на аўтавакзале ў горадзе Кано, размешчаным на поўначы Нігерыі, загінулі, па меншай меры, 25 чалавек. * [[18 чэрвеня]] — баевікі радыкальнай ісламісцкай арганізацыі «Бока харам», якая пратэстуе супраць еўрапейскага тыпу выкладання ў мясцовых школах, уварваліся ў мясцовую школу і застрэлілі з аўтаматаў 9 школьнікаў. Пасля нападнікі пакінулі месца злачынства да прыбыцця паліцыі. * [[29 верасня]] — члены ісламісцкай групоўкі «Бока Харам» расстралялі каля паўсотні студэнтаў сельскагаспадарчага каледжа ў штаце Ёбе, размешчаным на паўночным усходзе Нігерыі. === [[2014]] === * [[1 сакавіка]] — у выніку нападу баевікоў ісламісцкай групоўкі «Бока Харам» на нігерыйскі горад Мафа і падвойнага тэракту ў горадзе Майдугуры на паўночным усходзе Нігерыі загінулі па меншай меры 85 чалавек. Выбухі з інтэрвалам у дзве хвіліны прагрымелі ў натоўпе людзей, якія сабраліся на рынкавай плошчы паглядзець футбольны матч па тэлевізары. * [[14 красавіка]] — групоўка «Бока Харам» скрала больш за 270 школьніц з ліцэя ў населеным пункце Чыбок (штат Борна). Напад на навучальную ўстанову лідар арганізацыі, Абубакар Шэкаў, патлумачыў тым, што «дзяўчынкі павінны пакінуць школу і выйсці замуж»<ref>[http://itar-tass.com/mezhdunarodnaya-panorama/1167138 ИТАР-ТАСС: Международная панорама — Группировка «Боко харам» взяла на себя ответственность за похищение школьниц в Нигерии]</ref>. Два выбухі адбыліся на аўтобуснай станцыі ў прадмесці сталіцы Нігерыі горада Абуджа. Каля 30 транспартных сродкаў, у асноўным пасажырскія аўтобусы, былі пашкоджаныя. У выніку тэракту 71 чалавек загінуў і 124 атрымалі раненні. * [[5 мая|5]]-[[6 мая]] — у выніку начной атакі на горад Гамбору, штат Борна, баевікамі былі забітыя звыш 300 жыхароў. Выжылыя беглі ў суседні [[Камерун]]. Вялікая частка горада была разбурана. * [[20 мая]] — у горадзе Джос адбыліся два выбухі: адзін на рынку, другі ў найбліжэйшай бальніцы<ref name="bbc">[http://www.bbc.com/news/world-africa-27493940 Nigeria bombings: 'Death toll passes 100']{{ref-en}} на сайте ''bbc.com'', 20 мая 2014</ref>. У выніку гэтых выбухаў загінулі мінімум 162 чалавекі<ref>[http://rbctv.rbc.ru/archive/main_news/562949991527319.shtml Серия терактов в Нигерии] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140523194825/http://rbctv.rbc.ru/archive/main_news/562949991527319.shtml |date=2014-05-23 }}{{ref-ru}} на сайте ''rbctv.rbc.ru'', 21 мая 2014</ref>, больш за 56 атрымалі раненні<ref name="itar">''Первин Мамед-заде.'' [http://itar-tass.com/mezhdunarodnaya-panorama/1201192 В результате теракта в нигерийском городе Джос погибли 118 человек, 56 получили ранения]{{ref-ru}} на сайте ''itar-tass.com'', 21 мая 2014</ref>. * [[1 чэрвеня]] — у нігерыйскім горадзе Мубі на паўночным усходзе краіны прагрымеў выбух, ахвярамі якога сталі 40 чалавек. Выбух адбыўся падчас футбольнага матчу, за якім назіралі многія мясцовыя жыхары. * [[10 лістапада]] — не менш за 48 чалавек загінулі і 79 атрымалі раненні ў выніку выбуху, здзейсненага тэрарыстам-смяротнікам у школе горада Патыскум на паўночным усходзе Нігерыі. * [[25 лістапада]] — два магутныя выбухі прагрымелі на адным з шматлюдных рынкаў нігерыйскага горада Майдугуры на паўночным усходзе краіны. Ахвярамі тэракту сталі не менш за 78 чалавек. * [[28 лістапада]] — два тэрарыста-смяротніка зладзілі выбухі ў саборнай мячэці нігерыйскага горада Кано. У выніку тэракту загінулі па меншай меры 64 чалавекі, 126 чалавек атрымалі раненні. == Другая палова 2010-х == === [[2015]] === * У пачатку студзеня 2015 года члены арганізацыі «Бока Харам» спалілі 16 гарадоў і вёсак на поўначы Нігерыі ў штаце Борна, а таксама 10-тысячны горад Бага на беразе возера Чад. 2 тысячы чалавек загінулі, больш за 30 тысяч былі вымушаныя пакінуць месца пражывання<ref>{{Cite news|title = «Боко Харам» сожгла 16 поселений в Нигерии, сообщается о 2000 убитых|author = Левый берег|url = http://world.lb.ua/news/2015/01/08/291551_boko_haram_sozhgla_16_poseleniy.html|work = |date = 08.01.2015}}</ref>. * [[12 лютага]] — на адным з рынкаў Нігерыі тэрарыстка-смяротніца прывяла ў дзеянне выбуховае прыстасаванне. У выніку выбуху загінулі па меншай меры сем чалавек, параненыя 20. * [[25 лютага]] — у ходзе паспяховай баявой аперацыі армія Чада знішчыла 207 баевікоў. Як паведаміў урад краіны, у ходзе баёў у прыгранічным горадзе Гарамбу загінуў адзін вайсковец, а 9 былі параненыя. Салдаты Чада таксама захапілі арсенал лёгкага зброі і боепрыпасаў<ref>[http://ru.tsn.ua/svit/v-nigerii-voennye-iz-chada-unichtozhili-bolee-200-islamistov-boko-haram-412621.html В Нигерии военные из Чада уничтожили более 200 исламистов «Боко Харам»]</ref>. * [[7 сакавіка]] — у выніку серыі тэрактаў у розных частках горада Майдугуры загінулі 58 чалавек, параненыя 139. * [[8 сакавіка]] — тэрарысты «Бока харам» прысягнулі на вернасць «[[Ісламская дзяржава|ІДІЛ]]»<ref>[http://focus.ua/news/326155/ Боко Харам присягнула на верность Исламскому государству]</ref>. Тым часам ваеннаслужачыя Нігера і Чада пачалі маштабнае сухапутнае наступленне пры падтрымцы ВПС на сілы экстрэмісцкай групоўкі «Бока Харам» на паўночным усходзе Нігерыі<ref>[http://russian.rt.com/article/78394 СМИ: Армии Нигера и Чада начали масштабное наступление на группировку «Боко Харам»]</ref>. * [[12 сакавіка]] — стала вядома, што за 4 дні наступлення аб’яднаных войскаў Нігерыі, Нігера, Чаду і Камеруна на тэрыторыі Нігерыі вызвалена 36 населеных пунктаў ад баевікоў «Бока Харам»<ref>[http://warsonline.info/nigeriya/obedinennie-voyska-chada-nigerii-nigera-i-kameruna-osvobodili-36-seleniy-ot-boko-charam.html Объединенные войска Чада, Нигерии, Нигера и Камеруна освободили 36 селений от «Боко Харам»]</ref>. У гэты ж дзень афрыканскія краіны пачалі рыхтаваць праект рэзалюцыі [[Савет бяспекі ААН|Савета бяспекі ААН]] у падтрымку намаганняў Нігерыі, Нігера, Чаду і Камеруна па барацьбе з «Бока Харам»<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1822063 Африканские страны готовят резолюцию СБ ООН по борьбе с «Боко харам»]</ref>. * [[29 сакавіка]] — тэрарысты «Бока Харам» абезгаловілі 20 жыхароў штата Борна і спалілі іх дамы. У выніку нападаў на паўночным усходзе дзяржавы было забіта больш за сорак мірных жыхароў. Перад гэтым армія Нігерыі зачысціла ад бандфармаванняў горад Гуозу, ліквідаваўшы іх базу ў паселішчы. Палонных і забітых баевікоў было даволі шмат. У лясным масіве непадалёк ад горада размешчаўся галоўны штаб «Бока Харам»<ref>{{Cite web |url=http://versiya.info/2015/03/29/v-afrike-terroristy-otrezayut-golovy-mestnym-zhitelyam/ |title=«Боко Харам» обезглавили 20 человек и сожгли их дома |archive-url=https://web.archive.org/web/20150623060246/http://versiya.info/2015/03/29/v-afrike-terroristy-otrezayut-golovy-mestnym-zhitelyam/ |archive-date=23 чэрвеня 2015 |access-date=13 лютага 2019 |url-status=dead}}</ref>. * [[6 красавіка]] — баевікі «Бока Харам» пераапрануліся ў прапаведнікаў і забілі 24 жыхароў вёскі Кваджафа ў штаце Борна. Калі мірныя грамадзяне прыйшлі на, нібыта, пропаведзь, тэрарысты адкрылі па іх агонь<ref>[http://ru.tsn.ua/svit/v-nigerii-pereodetye-v-propovednikov-boeviki-rasstrelyali-24-cheloveka-419396.html В Нигерии переодетые в проповедников боевики расстреляли 24 человека]</ref>. * [[29 красавіка]] — ваенныя Нігерыі правялі аперацыю ў лесе Самбіса на паўночным усходзе краіны. З палону баевікоў былі вызваленыя захопленыя ў Чыбоке 200 дзяўчынак і 93 жанчыны. Ваенныя знішчылі тры лагеры ісламістаў. Частка дзяўчат была параненая пры перастрэлцы, некаторая колькасць баевікоў забіта<ref>[http://ru.tsn.ua/svit/v-nigerii-pravitelstvennye-voyska-osvobodili-iz-plena-islamistov-200-devochek-i-93-zhenschin-423050.html В Нигерии правительственные войска освободили из плена исламистов 200 девочек и 93 женщин]</ref>. * [[2 чэрвеня]] — у выніку выбуху на рынку на паўночным усходзе Нігерыі загінулі не менш за 50 чалавек. * [[6 ліпеня]] — колькасць ахвяр двух выбухаў, якія прагрымелі ў горадзе Джос у цэнтральнай частцы Нігерыі, перавысіла 50 чалавек. * [[23 ліпеня]] — выбухі прагрымелі ў горадзе Гомбе, недалёка ад мячэці і аўтобусных прыпынкаў. Загінулі 37 чалавек, больш чым 100 пацярпелых. * [[26 ліпеня]] — па меншай меры 14 чалавек загінулі пры выбуху ў камерунскім горадзе Мару. * [[3 жніўня]] — баевікі «Бока Харам» напалі на вёску Малары і забілі 13 мясцовых жыхароў. Таксама ў ходзе наступлення на пазіцыі групоўкі «Бока Харам» нігерыйская армія здолела вызваліць 178 закладнікаў, у тым ліку больш за 100 дзяцей. * [[11 жніўня]] — 47 чалавек загінулі пры выбуху ў Нігерыі, больш за 50 параненыя. * [[31 жніўня]] — каля 80 чалавек загінулі ў выніку нападаў баевікоў «Бока Харам» на тры вёскі ў штаце Борна на паўночным усходзе Нігерыі. * [[3 верасня]] — па меншай меры 30 чалавек загінулі ў выніку двух выбухаў на поўначы Камеруна. * [[11 верасня]] — у Нігерыі падарваная школа для дзяцей перамешчаных асоб. Меліся шматлікія ахвяры. * [[21 верасня]] — не менш як 21 чалавек загінуў у выніку тэракту ў горадзе Майдугуры на паўночным усходзе Нігерыі. * [[19 кастрычніка]] — у Нігерыі пры падрыве двух тэрарыстак-смяротніц загінулі 11 чалавек. * [[28 кастрычніка]] — у штаце Борна вайскоўцы ўрадавых сіл Нігерыі вызвалілі па меншай меры 338 чалавек, якія ўтрымліваліся «Бока Харам». Сярод іх восем мужчын, 138 жанчын, 192 дзіцяці<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/2385084 СМИ: армия Нигерии освободила более 330 заложников группировки «Боко Харам»]</ref>. * [[18 лістапада]] — па меншай меры 32 чалавекі загінулі, яшчэ 80 атрымалі раненні ў выніку магутнага выбуху на рынку ў нігерыйскім горадзе Ёла на паўночным усходзе краіны. * [[5 снежня]] — у раёне возера Чад ў выніку трайнога тэракту на рынку, здзейсненага смяротнікамі, загінулі па меншай меры 27 чалавек, больш за 80 атрымалі раненні. * [[12 снежня]] — пры падрыве тэрарыста-смяротніка на поўначы Камеруна загінулі па меншай меры 10 чалавек. * [[15 снежня]] — пры нападзе групы баевікоў «Бока Харам» на тры вёскі ў паўночна-ўсходняй частцы Нігерыі загінулі не менш за 30 чалавек, яшчэ 20 атрымалі раненні. * [[27 снежня]] — 14 чалавек загінулі ў выніку нападу «Бока Харам» на паўночным усходзе Нігерыі. === [[2016]] === * [[6 студзеня]] — ахвярамі атакі «Бока Харам» сталі сем чалавек. * [[13 студзеня]] — дзве тэрарысткі-смяротніцы падарваліся ў мячэці ў горадзе Калафата на мяжы Камеруна і Нігерыі. У выніку тэракту не менш за 10 чалавек загінулі і некалькі дзясяткаў атрымалі раненні. * [[25 студзеня]] — на рынку горада Бода на поўначы Камеруна падарваліся чатыры смяротніка. У выніку тэракту загінулі не менш за 25 чалавек. * [[28 студзеня]] — два тэрарыста-смяротніка падарваліся ў будынку школы ў горадзе Керава на поўначы Камеруна. * [[29 студзеня]] — тэрарыст-смяротнік падарваў сябе на рынку горада Гомбэ ў паўночна-ўсходнім нігерыйскім штаце Адамава. Ахвярамі тэракту сталі, па меншай меры, дзесяць чалавек. * [[31 студзеня]] — тэрарысты ісламскай групоўкі «Бока Харам» атакавалі ўскраіну горада Майдугуры, загінулі 86 чалавек. * [[11 лютага]] — тэракт у Нігерыі: 60 загінуўшых. * 12-13 лютага — 30 чалавек загінулі пры нападзе баевікоў на вёскі Якхары і Качыфа. * [[19 лютага]] — тэрарысты здзейснілі двайны тэракт у паўночным раёне Камеруна. Ахвярамі гэтай атакі сталі, па меншай меры, 19 чалавек. * [[4 сакавіка]] — армія Нігерыі вызваліла 63 чалавекі з палону «Бока Харам». * [[11 сакавіка]] — армія Нігерыі ліквідавала аднаго з камандзіраў радыкальнага руху «Бока Харам». Аперацыя прайшла ў акрузе Бага паўночнага штата Борна. Тэрарыст быў забіты ў перастрэлцы. Яшчэ некалькі баевікоў атрымалі агнястрэльныя раненні. * [[16 сакавіка]] — дзве тэрарысткі-смяротніцы ўзарваліся каля мячэці ў горадзе Майдугуры, на паўночным усходзе Нігерыі. У выніку тэракту загінулі не менш за 22 чалавек, 35 атрымалі раненні. * [[31 сакавіка]] — баевікі «Бока Харам» забілі шасцярых вайскоўцаў у Нігерыі. * [[21 красавіка]] — баевікі «Бока Харам» на конях атакавалі і спалілі дашчэнту паселішча на паўночным усходзе Нігерыі. Загінулі 11 чалавек. * [[22 красавіка]] — дзве смяротніцы падарвалі сябе ў лагеры для бежанцаў, загінулі восем чалавек. * [[8 мая]] — армія Нігерыі вызваліла закладнікаў групоўкі «Бока Харам»: 38 жанчын і 27 дзяцей. * [[12 мая]] — у нігерыйскім горадзе Майдугуры здзейснены тэракт. Па наяўнай інфармацыі, выбух ажыццявіў тэрарыст-смяротнік на тэрыторыі комплексу ўрадавых будынкаў. Вядома, па меншай меры, пра чатырох загінулых. * [[19 мая]] — у Нігерыі вызвалена школьніца, выкрадзеная «Бока Харам» у красавіку 2014 года. * [[5 чэрвеня]] — узброеныя сілы Нігерыі ліквідавалі 19 баевікоў радыкальнай групоўкі «Бока Харам» падчас аперацыі ў штаце Борна на паўночным усходзе краіны. Сярод ліквідаваных баевікоў быў адзін з камандзіраў тэрарыстаў — Амір Абубакар Гана. * [[6 чэрвеня]] — баевікі групоўкі «Бока Харам» захапілі горад Боса на паўднёвым усходзе Нігера пасля сутыкненняў з салдатамі з Нігера і Нігерыі. * [[8 чэрвеня]] — баевікі групоўкі «Бока Харам» напалі на вайсковы гарнізон Нігера на мяжы з Нігерыяй. У выніку 32 вайскоўцаў загінулі, у тым ліку двое з Нігерыі. Яшчэ 67 чалавек атрымалі раненні. * [[23 жніўня]] — у выніку авіяўдараў ВПС смяротна паранены лідар радыкальнай ісламісцкай групоўкі «Бока Харам» Абубакр Шэкаў. Забітыя каля 300 баевікоў групоўкі, у тым ліку некалькі высокапастаўленых палявых камандзіраў. * [[2 верасня]] — ВПС Нігерыі знішчылі шпіталь, у якім знаходзіўся паранены лідар «Бока Харам» і іншыя камандзіры баевікоў. * [[3 верасня]] — на паўднёвым усходзе Нігера як мінімум пяць мірных жыхароў загінулі і двое пацярпелі ў выніку нападу баевікоў радыкальнай групоўкі «Бока харам». * [[16 верасня]] — Узброеныя сілы Нігера знішчылі 38 баевікоў радыкальнай групоўкі «Бока Харам» у выніку аперацыі, якая праводзіцца ў правінцыі Дыфа (на паўднёвым усходзе краіны). * [[25 верасня]] — па меншай меры 22 баевіка групоўкі «Бока Харам» былі знішчаныя падчас перастрэлкі з урадавымі войскамі ў штаце Борна на паўночным усходзе Нігерыі. * [[19 кастрычніка]] — сутыкненні паміж атрадамі ўрадавай арміі і баевікамі радыкальнай групоўкі «Бока Харам» адбыліся на паўночным усходзе Нігерыі. Сутычкі ўспыхнулі ў раёне горада Гашагар (штат Борна), блізу мяжы з Нігерам. Па меншай меры 13 вайскоўцаў атрымалі раненні. * [[24 кастрычніка]] — паляўнічыя з паселішчы Маквала ў правінцыі Адамава застрэлілі сямёра баевікоў «Бока Харам», якія напалі на вёску, і звярнулі ва ўцёкі астатніх. * [[9 снежня]] — у выніку выбухаў на рынку ў горадзе Мадагалі на паўночным усходзе Нігерыі загінулі 56 чалавек<ref>{{Cite news|title=Теракт в Нигерии: террористки подорвались на рынке, 56 погибших|url=http://news.liga.net/news/incident/14014467-terakt_v_nigerii_terroristki_podorvalis_na_rynke_56_pogibshikh.htm|work=ЛІГА.Новости|date=2016-12-10|accessdate=2017-10-09}}</ref>. * [[24 снежня]] — армія Нігерыі ўзяла пад свой кантроль апошні лагер групоўкі «Бока Харам»<ref>{{Cite news|title=Нигерийская армия вытеснила "Боко Харам" из лагеря в лесу Самбиса|url=http://www.bbc.com/russian/news-38426099|work=BBC Русская служба|date=2016-12-24|accessdate=2017-10-09|language=en-GB}}</ref>. * [[26 снежня]] — на рынку ў горадзе Майдугуры ў нігерыйскай правінцыі Борна тэрарыст-смяротнік ажыццявіў падрыў бомбы. Некалькі чалавек атрымалі раненні, загінуў сам тэрарыст. === [[2017]] === * [[4 студзеня]] — нігерыйскія сілавікі ліквідавалі трох тэрарыстак-смяротніц, якія павінны былі падарваць сябе на адным з рынкаў на паўночным усходзе Нігерыі. * [[5 студзеня]] — уладам Нігера здалася група з 20 баевікоў «Бока Харам», якія дзейнічалі ў рэгіёне Дыфа. * [[7 студзеня]] — на паўночным усходзе Нігерыі баевікі атакавалі ваенную базу. У выніку нападу былі забітыя пяцёра салдат. У адказ агнём ліквідаваныя больш за 15 тэрарыстаў. * [[11 студзеня]] — сілы бяспекі Камеруна знішчылі чатырох меркаваных тэрарыстак, якія спрабавалі перасекчы мяжу краіны з боку Нігерыі. Тры з іх прывялі ў дзеянне свае паясы смяротніка, у той час як чацвёртая была ліквідаваная членамі атрада. * [[13 студзеня]] — па меншай меры 15 чалавек сталі ахвярамі выбуху на паўночным усходзе Нігерыі. Чатыры тэрарыста-смяротніка падарваліся ў штаце Адамава. * [[31 студзеня]] — тэрарыст-смяротнік здзейсніў тэракт у мячэці нігерыйскага паселішча Далоры, размешчанага ў штаце Борна ў 4 км ад горада Майдугуры. * [[10 лютага]] — сем вайскоўцаў арміі Нігерыі загінулі ў выніку нападу баевікоў, яшчэ 19 параненыя. * [[17 лютага]] — у выніку ўзброенага сутыкнення паміж нігерыйскай ўрадавай арміяй і «Бока Харам» загінулі, па меншай меры, 11 чалавек. Таксама пяць чалавек, у тым ліку тры баевіка, загінулі ў тэракце ў нігерыйскім горадзе Майдагуры. * [[24 лютага]] — 15 ваенных загінулі, 19 атрымалі раненні пры нападзе тэрарыстаў у Нігерыі. * [[3 сакавіка]] — тэрарыст-смяротнік падарваў тры бензавозы на паўночным усходзе Нігерыі. Пры гэтым загарэліся яшчэ два бензавоза і загінулі яшчэ два тэрарыста. Ніхто з мірных жыхароў не пацярпеў. * [[12 сакавіка]] — нігерыйская армія вызваліла 211 мірных жыхароў, якія знаходзіліся ў палоне ў радыкалаў у штаце Борна на паўночным усходзе краіны. * [[28 красавіка]] — 15 ісламскіх экстрэмістаў забіта падчас бою з урадавымі сіламі. Таксама тэрарыст-смяротнік на замініраваным аўтамабілі атакаваў ваенны канвой на паўночным усходзе Нігерыі, у выніку загінулі пяць вайскоўцаў, больш за 40 атрымалі раненні. * [[3 мая]] — лідар радыкальнай групоўкі «Бока Харам» Абубакар Шэкаў атрымаў раненні ў выніку авіяўдараў нігерыйскіх ВПС на паўночным усходзе Нігерыі. * [[5 мая]] — ахвярамі тэракту ў Нігерыі сталі пяць чалавек. * [[6 мая]] — баевікі «Бока Харам» адпусцілі каля 80 выкрадзеных школьніц. * [[2 чэрвеня]] — 11 чалавек загінулі пры падвойным выбуху, арганізаваным тэрарыстамі-смяротнікамі ў лагеры для бежанцаў у Камеруне, яшчэ больш за 20 чалавек атрымалі раненні. * [[8 чэрвеня]] — тэракты баевікоў «Бока Харам» у Нігерыі: 14 загінулых, 24 параненых<ref>{{Cite web|url=http://mignews.com/news/disasters/080617_143621_66769.html|title=Боевики "Боко Харам" атаковали в Нигерии: 14 погибших Происшествия MIGnews|publisher=mignews.com|accessdate=2017-10-09}}</ref>. * [[15 чэрвеня]] — два чалавекі загінулі ў выніку тэракту ў Камеруне. * [[19 чэрвеня]] — ахвярамі тэрактаў у Нігерыі сталі 16 чалавек<ref>Теракт в Нигерии: 17 человек погибли</ref>. * [[22 чэрвеня]] — у Камеруне ад рук тэрарыста загінула восем чалавек. * [[27 ліпеня]] — баевікі «Бока Харам» забілі больш за 50 нафтавікоў<ref>{{Cite news|title=В Нигерии боевики «Боко харам» убили более 50 нефтяников|url=https://lenta.ru/news/2017/07/28/bokoharamkilled/|accessdate=2017-10-09}}</ref>. * [[6 жніўня]] — тэракт у Камеруне забраў жыцці 12 чалавек<ref>{{Cite news|title=В Нигерии произошел теракт в церкви, 12 убитых|last=Korrespondent.net|url=http://korrespondent.net/world/3875303-v-nyheryy-proyzoshel-terakt-v-tserkvy-12-ubytykh|accessdate=2017-10-09|language=ru}}</ref>. * [[7 жніўня]] — баевікі «Бока Харам» забілі 31 рыбака<ref>{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=2918478|title=В Нигерии боевики "Боко харам" убили 31 рыбака|publisher=vesti.ru|accessdate=2017-10-09}}</ref>. * [[15 жніўня]] — тэракт у Нігерыі: 30 загінулых<ref>{{Cite news|title=Теракт в Нигерии: 30 человек погибли, более 80 ранены|first=Саша ПЯТНИЦКАЯ Сайт «Комсомольской|last=правды»|url=https://www.kp.ru/online/news/2838903/|work=KP.RU - сайт «Комсомольской правды»|date=2017-08-16|accessdate=2017-10-09|language=ru}}</ref>. * [[25 жніўня]] — у Камеруне баевікі «Бока Харам» абстралялі сяло, 15 загінуўшых. * [[1 верасня]] — тэрарысты зарэзалі каля 20 чалавек<ref>{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=2927810|title=Боевики "Боко Харам" зарезали около 20 человек|publisher=vesti.ru|accessdate=2017-10-09}}</ref>. * [[13 верасня]] — у выніку тэракту на поўначы Камеруна, недалёка ад мяжы з Нігерыяй, загінулі шэсць чалавек, яшчэ некалькі атрымалі раненні. * [[8 кастрычніка]] — больш за 30 вайскоўцаў нігерыйскай арміі былі забітыя ў выніку засады, наладжанай тэрарыстычнай групоўкай «Бока Харам». * [[22 лістапада]] — [[Ваенна-паветраныя сілы Нігерыі]] знішчылі падпольную лабараторыю па вытворчасці выбухоўкі ў штаце Борна на паўночным усходзе Нігерыі, якая належала «Бока харам»<ref>{{Cite news|title=В Нигерии уничтожен подпольный цех группировки "Боко харам" по изготовлению взрывчатки|url=http://tass.ru/proisshestviya/4751515|work=ТАСС|accessdate=2017-11-24|language=ru}}</ref>. * [[25 лістапада]] — тэрарысты акупавалі горад Магумеры на паўночным усходзе Нігерыі<ref>{{Cite news|title=Террористы "Боко Харам" захватили город на северо-востоке Нигерии|url=https://www.newsru.com/world/26nov2017/haram.html|work=NEWSru.com|accessdate=2017-11-27}}</ref>. * [[26 лістапада]] — у ходзе бою за горад Магумеры загінула трое нігерыйскіх ваенных, а яшчэ шэсць былі параненыя<ref>{{Cite news|title=Нигерийская армия отбила атаку боевиков "Боко Харам" на город Магумери|url=http://gordonua.com/news/worldnews/nigeriyskaya-armiya-otbila-ataku-boevikov-boko-haram-na-gorod-magumeri-219160.html|accessdate=2017-11-27}}</ref>. * [[25 снежня]] — салдаты нігерыйскай арміі сарвалі спробу джыхадзістаў захапіць Майдугуры<ref>{{cite web|url=https://112.ua/mir/ataka-boko-haram-v-kanun-rozhdestva-zakonchilas-neudachey-426423.html|title=Атака Боко Харам на город Майдугури в Нигерии накануне Рождества закончилась неудачей|publisher=112.ua|lang=ru|accessdate=2017-12-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190409102508/https://112.ua/mir/ataka-boko-haram-v-kanun-rozhdestva-zakonchilas-neudachey-426423.html|archivedate=9 красавіка 2019|url-status=dead}}</ref>. === [[2018]] === * 1 студзеня — з палону «Бока Харам» збеглі больш за 700 чалавек. На поўдні Нігерыі група невядомых узброеных людзей расстраляла прыхаджан, якія вярталіся з царквы. Загінуў 21 чалавек. * 3 студзеня — выбух адбыўся ў мячэці штата Борна, дзесяць прыхаджан загінулі, яшчэ некалькі атрымалі раненні. * 4 студзеня — не менш за 30 салдат зніклі без вестак пасля нападу «Бока харам» на базу ўзброеных сіл у нігерыйскім штаце Ёба. Па апошніх даных, ахвярамі нападу экстрэмістаў сталі пяць чалавек. Для нейтральізацыі нападу ваенным прыйшлося задзейнічаць авіяцыю. * 5 студзеня — пры нападзе ў Нігерыі загінулі па меншай меры 7 чалавек. * 9 студзеня — больш за 107 баевікоў «Бока харам» ліквідаваныя ў ходзе аперацыі ў Нігерыі. * 11 студзеня — у выніку двух узброеных нападаў баевікоў «Бока харам» на поўначы Камеруна забітыя па меншай меры чатыры чалавекі. Адна група атакавала населены пункт Гангава, іншая захапіла вёску Асігашыя блізу мяжы з Нігерыяй, дзе спаліла больш за 60 хацін і жылых пабудоў. * 7 лютага — Абубакар Шэкаў апублікаваў відэазварот, у якім у чарговы раз абверг сваю гібель і разгром групоўкі ў правінцыі Борна. Шэкаў заявіў, што яго баевікі і ён сам не былі знішчаныя і дагэтуль утрымліваюць пазіцыі ў лесе Самбіса. * 26 лютага — у выніку аперацыі ў лесе Самбіса і на поўначы возера Чад вайскоўцамі былі знішчаны 35 баевікоў. * 1 сакавіка — баевікі «Бока Харам» напалі на ваенную базу ў штаце Борна. Забітыя 11 чалавек, у тым ліку двое супрацоўнікаў [[ААН]]. * 2 красавіка — у выніку атакі баевікоў на ваенную базу і дзве вёскі, размешчаныя каля горада Майдугуры на поўначы Нігерыі, загінулі, па меншай меры, 18 чалавек. * 7 красавіка — армія Нігерыі правяла ваенную аперацыю па знішчэнні апошніх баевікоў «Бока харам» у былым лагеры гэтай радыкальнай групоўкі ў лесе Самбіса. У ходзе аперацыі армія Нігерыі забіла пяць тэрарыстаў, затрымала пяць баевікоў і вызваліла 149 заложнікаў. * 13 верасня — «Бока Харам» атакавала нігерыйскі горад Гудумбалі. У выніку перастрэлкі баевікі ўсталявалі кантроль над населеным пунктам. У выніку нападу загінулі 8 чалавек. === [[2019]] === * [[2 студзеня]] — у Міністэрстве абароны Нігера паведамілі, што ў ходзе маштабнай аперацыі з выкарыстаннем наземных і паветраных сілаў у раёне возера Чад урадавая армія знішчыла больш за 200 баевікоў радыкальнай групоўкі «Бока харам». Удакладняецца, што аперацыя была распачата 28 снежня 2018 года. Асноўныя ўдары войскі нанеслі па баевіках у даліне ракі Комадугу і на астравах на возеры Чад<ref>{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=3101378|title=Более 200 боевиков "Боко харам" уничтожено в ходе последней операции|publisher=vesti.ru|accessdate=2019-01-12}}</ref>. * [[14 студзеня]] — баевікі «Бока харам» захапілі горад Ран у Нігерыі. * [[15 студзеня]] — армія Нігерыі адбіла горад Ран у «Бока харам». * [[30 студзеня]] — больш за 30 тысяч нігерыйцаў беглі ў Камерун ад «Бока Харам». * [[1 лютага]] — баевікі «Бока харам» забілі ў Нігерыі 60 мірных жыхароў. * [[5 лютага]] — баевікі радыкальнай групоўкі «Бока харам» забілі шэсць чалавек падчас серыі нападаў на паўночным усходзе Нігерыі. * [[22 сакавіка]] — у сутыкненні з ісламістамі ў Чадзе забітыя 23 вайскоўцаў. * [[24 сакавіка]] — баевікі «Бока Харам» забілі больш за 20 салдат арміі Чада. * [[27 сакавіка]] — баевікі «Бока харам» забілі 10 жыхароў Нігера. * [[4 красавіка]] — баевікі «Бока харам» забілі 18 урадавых вайскоўцаў. * [[27 ліпеня]] — баевікі радыкальнай групоўкі «Бока харам» на матацыклах прыбылі ў адну з вёсак у штаце Борна на паўночным усходзе Нігерыі і адкрылі агонь па людзях, якія вярталіся з пахавальнай цырымоніі. Колькасць ахвяр нападу склала 65 чалавек, яшчэ не менш за дзесяць мірных жыхароў атрымалі сур’ёзныя раненні. == 2020-я == === [[2020]] === * [[2 сакавіка]] — больш за 50 мірных жыхароў загінулі ў выніку нападу баевікоў на вёску Керава ў нігерыйскім штаце Кадуна на поўначы краіны<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20200302/1566853645.html|title=В Нигерии боевики убили 50 человек при нападении на деревню|website=РИА Новости|date=20200302T1418|access-date=2021-11-01|archive-date=2021-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211101085550/https://ria.ru/20200302/1566853645.html|url-status=live}}</ref>. * [[25 сакавіка]] — 92 салдаты арміі Чада загінулі ў выніку нападу «Бока Харам»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20200325/1569102629.html|title=В Чаде не менее 92 военных погибли при нападении боевиков|website=РИА Новости|date=20200325T0124|access-date=2021-11-01|archive-date=2021-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513032304/https://ria.ru/20200325/1569102629.html|url-status=live}}</ref>. * [[14 чэрвеня]] — больш за 60 чалавек загінулі ў выніку двух нападаў баевікоў на паўночным усходзе Нігерыі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20200614/1572898192.html|title=В Нигерии более 60 человек погибли из-за атак боевиков|website=РИА Новости|date=20200614T0200|access-date=2021-11-01|archive-date=2020-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923062550/https://ria.ru/20200614/1572898192.html|url-status=live}}</ref>. * [[21 верасня]] — у раёне н.п. Дамбоа баевікамі ажыццёўлена атака на нігерыйскіх ваенных, у выніку чаго загінуў палкоўнік Дахіру Бако, вэтэран барацьбы з тэрарызмам і камандуючы 25-й аператыўнай брыгады<ref>[https://vk.com/wall-76669927_262214 Боевики ИГ убили нигерийского полковника]</ref>. * [[28 лістапада]] — «Бока харам» здзейсніла напад на фермераў у Нігерыі, загінулі не менш за 110 мірных жыхароў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20201129/boeviki-1586858723.html|title=В Нигерии при нападении боевиков погибли более 100 мирных жителей|website=РИА Новости|date=20201129T1821|access-date=2021-11-01|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130010924/https://ria.ru/20201129/boeviki-1586858723.html|url-status=live}}</ref>. * [[15 снежня]] — «Бока харам» узяла на сябе адказнасць за выкраданне 333 школьнікаў у горадзе Канкара, здзейсненае 11 снежня<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.euronews.com/2020/12/15/nigeria-boko-haram-by-afn|title=Нигерийских школьников похитили радикалы из "Боко Харам"|author=Мария Горковская|website=euronews|date=2020-12-15|access-date=2021-11-01|archive-date=2020-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20201217040948/https://ru.euronews.com/2020/12/15/nigeria-boko-haram-by-afn|url-status=live}}</ref>. ===[[2021]] === * [[20 мая]] — верхавод тэрарыстычнай групоўкі «Бока Харам» Абубакар Шэкаў пакончыў з сабой у сутыкненнях з проціборствуючай «Заходнеафрыканскай правінцыяй Ісламскай дзяржавы»<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2021/06/07/boko/|title=Стало известно о смерти главаря африканских боевиков|website=lenta.ru|access-date=2021-11-01|archive-date=2021-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211101091914/https://lenta.ru/news/2021/06/07/boko/|url-status=live}}</ref>. * [[16 чэрвеня]] — групоўка пацвердзіла гібель свайго лідара Абубакра Шэкаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=rossaprimavera.ru/news/66a043f7?ts=1635758092|title=Нигерийские радикальные исламисты подтвердили гибель своего главаря|website=Красная весна|access-date=2021-11-01|archive-date=2021-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211101091916/rossaprimavera.ru/news/66a043f7?ts=1635758092|url-status=live}}</ref>. ===[[2022]] === [[File:BokoHaraminsurgency.png|thumb|Раёны прысутнасці Бока Харам і Ісламскай дзяржавы — правінцыя Заходняя Афрыка ў 2022 годзе.]] * 4-6 студзеня — масавыя забойствы ў Замфары. Загінула больш як 200 чалавек. Серыя забойстваў была названая найбуйнейшай тэрарыстычнай атакай у сучаснай гісторыі Нігерыі. * [[22 мая]] — не менш за 30 чалавек загінулі ў нігерыйскім штаце Борна ў выніку нападу баевікоў з тэрарыстычнай групоўкі «Ісламская дзяржава ў Заходняй Афрыцы»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://regnum.ru/news/3599137.html|title=В Нигерии жертвами террористов стали ещё 30 человек|website=ИА REGNUM|access-date=2022-06-18|archive-date=2022-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220618101347/https://regnum.ru/news/3599137.html|url-status=live}}</ref>. * [[5 чэрвеня]] — у Нігерыі ў выніку нападу на каталіцкую царкву загінулі 85 чалавек<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://lenta.ru/news/2022/06/05/chislo/|title=Названо число жертв атаки на церковь в Нигерии|website=Lenta.RU|access-date=2022-06-18|archive-date=2022-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616192827/https://lenta.ru/news/2022/06/05/chislo/|url-status=live}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Масавыя забойствы ў Замфары (2022)]] * [[Наступленне на Дамасак (2015)]] == Заўвагі == {{reflist}} == Літаратура == *{{cite journal |url=https://www.crisisgroup.org/~/media/Files/africa/west-africa/nigeria/216-curbing-violence-in-nigeria-ii-the-boko-haram-insurgency.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160117095404/https://www.crisisgroup.org/~/media/Files/africa/west-africa/nigeria/216-curbing-violence-in-nigeria-ii-the-boko-haram-insurgency.pdf |archive-date=17 January 2016 |title=Curbing Violence in Nigeria (II): The Boko Haram Insurgency |date=3 April 2014 |journal=Africa Report |lang=en |publisher=International Crisis Group |issue=216 |location=[[Брусель|Brussels]] |ref={{harvid|ICG|2014}} }} [[Катэгорыя:Войны XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Войны Нігерыі]] fptjf7rvifg9vut6couaq01g8oauxn7 0 594997 5227397 3351328 2026-10-26T15:41:20Z IP781584110 134977 арфаграфія, афармленне 5227397 wikitext text/x-wiki {{Картка ўніверсітэта |назва = Львоўскі інстытут менеджменту |скарачэнне = ЛІМ |эмблема = |выява = |арыгінал = Львівський інститут менеджменту |міжназва = Lviv Institute of Management |ранейшае = |дэвіз = Адукацыя ў ЛІМе - залог вашага прафесійнага росту! |заснаваны = [[1990]] |зачынены = |рэарганізаваны = |год рэарганізацыі = |тып = |найменне пасады = Рэктар |піб пасады = Янкіў Мірон Дзмітрыевіч |прэзідэнт = |навуковы кіраўнік = |студэнты = |замежныя студэнты = |спецыялітэт = |бакалаўрыят = |магістратура = |аспірантура = |дактарантура = |дактары = |прафесары = |выкладчыкі = |размяшчэнне = |кампус = |адрас = вул. Ліская 16, Львоў, 79018, Украіна |сайт = http://lim.lviv.ua/ |узнагароды = |lat_dir =N|lat_deg =49.8327|lat_min =|lat_sec = |lon_dir =E|lon_deg =23.9943|lon_min =|lon_sec = |CoordScale = 5000 |edu_region = }} '''Львоўскі інстытут менеджменту''' ({{lang-uk|Львівський інститут менеджменту}}) — украінская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова эканамічнага профілю, якая знаходзіцца ў [[Львоў|Львове]]. == Спецыяльнасці == === Бакалаўрыят === * Маркетынг («Е-маркетынг», «Рэкламная дзейнасць», «Тэрытарыяльны маркетынг») * Менеджмент («Упраўленне эканамічнай бяспекай», «Міжнародны бізнес», «Гатэльна-турыстычны бізнес», «Тэрытарыяльны менеджмент») === Магістратура === * «Менеджмент» («Бізнес-адміністраванне» — МВА) * «Менеджмент арганізацый і адміністраванне» («Менеджмент нерухомасці», «Фінансавы менеджмент праектаў і праграм», «Арганізацыя ўпраўлення праектамі і праграмамі», «Міжнародны бізнес»). == Структура == * Кафедра менеджменту і міжнароднага бізнесу * Кафедра маркетынгу і аналітычнай эканомікі * Кафедра фундаментальных эканамічных і прыродазнаўчых дысцыплін * Цэнтр мігастарскай падрыхтоўкі і паслядыпломнай адукацыі * Цэнтр маркетынгу і інфармацыйнай дзейнасці * Цэнтр развіцця фондавага рынку і карпаратыўнага кіравання * Аналітычны кансалтынгавы цэнтр * Украінска-нямецкі цэнтр * Прыёмная камісія * Бізнес-школа * Малая бізнес-школа * Бібліятэка == Міжнароднае супрацоўніцтва == * Вышэйшая школа інфарматыкі і кіравання ў Жэшуве (Польшча) * Дарэмскі ўніверсітэт (Англія) * Лорас-каледж (ЗША) * Універсітэт Манітобы (Канада) * Мэнор-каледж (ЗША) * Адкрыты ўніверсітэт (Вялікабрытанія) * Універсітэт Тэмпл (ЗША) * Вейнскі дзяржаўны ўніверсітэт (ЗША) == Спасылкі == * [http://lim.lviv.ua/index.php Афіцыйная старонка (укр., англ.)] {{Вышэйшыя навучальныя ўстановы Львова}} [[Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Львова]] pj0obgzht0rqbviljsip5ewxprtrcvy 0 597990 5227907 4949277 2026-10-27T10:32:09Z Zadorenko V 175157 5227907 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = горад |беларуская назва = Новадністроўск |арыгінальная назва = Новодністровськ |падпарадкаванне = горад абласнога значэння |lat_deg = 48|lat_min = 34|lat_sec =56 |lon_deg = 27|lon_min = 26|lon_sec = 13 |CoordAddon = region:UA |CoordScale = 100000 |вобласць = Чарнавіцкая вобласць |вобласць у табліцы = Чарнавіцкая вобласць{{!}}Чарнавіцкая |від раёна = |раён = |раён у табліцы = |від абшчыны = |абшчына = |абшчына ў табліцы = |від главы = |глава = |дата заснавання = 1973 |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 7,09 |вышыня цэнтра НП = |клімат = |насельніцтва = 10200 |год перапісу = 2024 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |тэлефонны код = 3741 |паштовы індэкс = 60236 |аўтамабільны код = СЁЕ/26 |КААТУУ = |катэгорыя ў Commons = Novodnistrovsk |сайт = }} '''Новадністроўск''' ({{lang-uk|Новодністровськ}}) — [[горад]] абласнога значэння ў [[Чарнавіцкая вобласць|Чарнавіцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] на рацэ [[Днестр]]. Насельніцтва — 10,5 тыс. чал. (2021). == Гісторыя == 6 красавіка 1973 года міністрам энергетыкі [[СССР]] быў падпісаны загад аб стварэнні дырэкцыі Днястроўскага гідравузла. Так пачалося будаўніцтва важнага для краіны энергетычнага аб'екта, што стала пачаткам нараджэння новага горада. Разам з будаўніцтвам [[Гідраэлектрастанцыя|гідраэлектрастанцыі]] пачалося будаўніцтва [[Пасёлак|пасёлка]]. Рашэннем Чарнавіцкага абласнога савета дэпутатаў ад 25 лютага 1975 года новастворанаму населенаму пункту будаўнікоў Днястроўскага комплекснага гідравузла ў [[Сакыранскі раён|Сакыранскім раёне]] дадзена назва Новадністроўскі, ён аднесены да катэгорыі [[Пасёлак гарадскога тыпу|пасёлкаў гарадскога тыпу]]. 17 лістапада 1993 года пастановай [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўнай Рады Украіны]] пасёлку быў прысвоены статус горада раённага падпарадкавання. 13 ліпеня 2000 года Вярхоўнай Радай Украіны Новадністроўск быў аднесены да катэгорыі гарадоў абласнога значэння. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}}{{Чарнавіцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Чарнавіцкай вобласці]] g9dm05xyyexrmb5s0d0lhugdhg5b2gj 0 599735 5227833 5190158 2026-10-27T08:56:49Z Zadorenko V 175157 5227833 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Горад |беларуская назва = Пачаіў |арыгінальная назва = Почаїв |падначаленне = |герб = Pochaiv gerb.png |сцяг = Flag of Pochaiv.svg |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 00|lat_sec = 23 |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 30|lon_sec = 37 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Цярнопальская вобласць |від раёна = |раён = Крэмэнэцкі раён |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1450 |ранейшыя імёны = |статус з = 1978 |плошча = 44 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 7700 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +380-3546 |паштовы індэкс = 47025 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = BO, ТЕ, TI, ТК |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Pochayiv |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Пачаіў'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Почаїв}}) — горад у [[Крэмэнэцкі раён|Крэмэнэцкім раёне]] [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], вядомы дзякуючы [[Пачаіўская лаўра|Пачаіўскай лаўры]]. Цэнтр [[Грамады Украіны|тэрытарыяльнай грамады]]. Насельніцтва — 7,6 тыс. чал. (2021). == Назва == Па першай версіі па граматычнай форме тапонім «Пачаіў» — прыналежны прыметнік, вытворны ад дахрысціянскага імя Пачай, па іншай версіі — назва пайшла ад манастыра на рацэ Пачайна, што цячэ ў [[Кіеў|Кіеве]], адкуль у 1240 годзе пры спаленні горада ханам [[Батый|Батыем]], манахі пакінулі манастыр, збеглі ў гэтыя месцы і заснавалі тут новы [[манастыр]], захаваўшы старую назву. == Гісторыя горада == У 1442 годзе [[вялікі князь літоўскі]] [[Казімір IV Ягелончык]] даў маёнтак Пачаіў [[Крэмэнэць|крэмэнэцкаму]] [[войт]]у, а ў 1451 г. — перадаў слузе Ваську Стральцу. Пасля Пачаіў належаў гаспадарам Бэрэжэцкім, у пачатку XVI ст. — заможнаму шляхетнаму роду Гойскіх. У 1597 годзе удава [[луцк]]ага земскага суддзі Васіля Гойскага Ганна з Казынскіх заснавала ў маёнтку праваслаўны мужчынскі Успенскі манастыр і выдзеліла яму 10 [[валока]]ў зямлі (блізка 200 га) і 6 сем’яў падданых, якія па суседстве з вёскай Пачаіў (цяпер сяло Стары Пачаіў) заснавалі новае паселішча. Гэта манастырскае сяло, вядомае пасля пад назвамі Манастырская Юрыдыка, Фундушова Юрыдыка, Пачаіўская Юрыдыка, Юрыдыка, складае найстаражытную частку цяперашняга горада Пачаіў. У 1602 годзе маёнтак Пачаіў перадалі ад гойскіх шляхецкаму роду Фірлееў, у 1662 годзе — Тарноўскім. У другой палове XVII ст. Тарноўскія залажылі пад манастыром новы Пачаіў, у другой палове XVIII ст. — сяло Бэрэзына. Каля 1730 года пры манастыры заснавана Пачаіўская друкарня. У 1778 гю граф Ян Амор Тарноўскі папрасіў у караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]] прывілей на заснаванне ў маёнтку Пачаіў мястэчка, якое атрымала назву Новы Пачаіў. Па [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцім падзеле Рэчы Паспалітай]] (1795 год) тэрыторыя Пачаіва адышла да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Спачатку Новы Пачаіў належаў да [[Дубна (Украіна)|Дубенскага]] [[павет]]а, падчас наступнага адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу — да [[Крэмэнэць]]кага [[павет]]у [[Валынская губерня|Валынскай губерні]]. У 1802 годзе Тарноўскія заклалі гэтае мястэчка і сяло Бэрэзына [[Пачаіўская лаўра|Пачаіўскаму манастыру]], у 1842 годзе па ўказе [[Мікалай I (імператар расійскі)|імператара]] манастырскае сяло Юрыдыка і залогавае мястэчка перайшлі ў распараджэнне палаты дзяржаўнай маёмасці, у 1858 годзе — канчаткова далучаныя да дзяржаўных маёнткаў. У першай палове ХІХ ст. графы Ржышчаўскія заклалі па суседстве з Новым Пачаівам сяло Новы Тараж, або Рэдкадубы (цяпер адносіцца да Пачаіва). У выніку сялянскай рэформы 1861 года мястэчка Новы Пачаіў стала цэнтрам Пачаіўскай [[Воласць|воласці]]. У канцы ХІХ с. да гэтай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі належала 22 населеныя пункты, аб’яднаных у 15 сельскіх абшчын. Пераважная большасць насельніцтва мястэчка Новы Пачаіў і сёлаў Юрыдыка, Бэрэзына і Новы Тараж займалася сельскай гаспадаркай, частка — гандлем, хто працаваў у майстэрнях [[Пачаіўская лаўра|Пачаіўскай лаўры]]. З навучальных устаноў у пачатку ХХ ст. у Новым Пачаіве была 2-класная царкоўна школа і школа граматы. 24 жніўня 1915 года Новы Пачіеў, які пасля пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] апынуўся ў прыфрантавой паласе, занялі [[Аўстра-Венгрыя ў Першай сусветнай вайне|аўстра-венгерскія]] войскі, летам 1916 года — расійская армія падчас [[Брусілаўскі прарыў|Брусілаўскага прарыву]]. Суседні Крэмэнэць на працягу 1917—1920 гг. 7 разоў пераходзіў з рук у рукі, а ўкраінскай уладзе падпарадкоўваўся ад пачатку 1918 да чэрвеня 1919 гг. У лютым 1918 г. Новы Пачаіў занялі [[Германская імперыя|нямецкія войскі]], у чэрвені 1919 г. — [[Чырвоная Армія|бальшавікі]], у жніўні — 1919 г. — [[Другая Польская Рэспубліка|палякі]], якіх 26 ліпеня 1920 г. зноў выціснулі [[Чырвоная Армія|бальшавікі]], 8 верасня 1920 г. — [[Другая Польская Рэспубліка|польскія войскі]]. У пачатку 1930-х гг. Пачаіў быў падзелены на 2 населеныя пункты — мястэчка Пачаіў, дзе амаль 2/3 насельніцтва былі [[габрэі]], і сяло Новы Пачаіў. У 1920—1939 гг. мястэчка — цэнтр Пачаіўскай [[Гміна|гміны]] [[Крэмэнэць]]кага [[павет]]а, ўтворанай ў межах дарэвалюцыйнай воласці. У пачатку 1940 года мястэчка атрымала статус [[Пасёлак гарадскога тыпу|пасёлка]] і стала цэнтрам новаўтворанага Пачаіўскага раёна. Пачала выходзіць раённая газета «Пачаіўская праўда». На аснове майстэрняў, адабраных у [[Пачаіўская лаўра|Пачаіўскай лаўры]], створаны райпрамкамбінат. 30 чэрвеня 1941 года Пачаіў занялі [[Вермахт|нямецкія войскі]]. За гады акупацыі немцы знішчылі больш за 2,5 тыс. грамадзянскіх жыхароў. 20 сакавіка 1944 г. у населены пункт ўступілі войскі [[Першы Украінскі фронт|Першага Украінскага фронту]] [[Чырвоная Армія|Чырвонай арміі]]. У 1948 годзе у вёсках Новы Пачаіў, Юрыдыка і Новы Тараж створаны калгасы (імя [[Мікіта Хрушчоў|Хрушчова]], імя [[Андрэй Аляксандравіч Жданаў|Жданава]] і імя [[Іван Уладзіміравіч Мічурын|Мічурына]]), у 1950 г. ён аб’яднаны ў гаспадарку імя Жданава. У 1950-я гг. гэтыя вёскі аб’яднаны ў паселішча пад назвай Пачаіў, па якім пакінуты статус [[Пасёлак гарадскога тыпу|пасёлка гарадскога тыпу]]. У 1957 годзе адкрыты плодаагародніннавы кансервава-сушыльны завод. У канцы 1962 года Пачаіў страціў ролю раённага цэнтра, але на развіцці паселішчы гэта мала адбілася. У 1963 годзе тут адкрылі ПТВ, у 1964 годзе райпрамкамбінат рэарганізаваны ў фабрыку гаспбыттавараў, у 1966 годзе адзін з яе цэхаў ператварылі ў абутковую фабрыку (у 1981 годзе рэарганізаваны ў ВА «Іква»). 8 мая 1978 года пасёлку гарадскога тыпу далі статус горада; гарадскому савету падпарадкавалі вёскі Стары Пачаіў і Зацішша. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Крэмэнэцкі раён}} {{Цярнопальская вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Цярнопальскай вобласці]] [[Катэгорыя:Пачаіў| ]] 5x37e2wp8xtfwzogr3euxpatx24e15j 5227841 5227833 2026-10-27T09:11:37Z M.L.Bot 261 /* Гісторыя горада */ 5227841 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Горад |беларуская назва = Пачаіў |арыгінальная назва = Почаїв |падначаленне = |герб = Pochaiv gerb.png |сцяг = Flag of Pochaiv.svg |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 00|lat_sec = 23 |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 30|lon_sec = 37 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Цярнопальская вобласць |від раёна = |раён = Крэмэнэцкі раён |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1450 |ранейшыя імёны = |статус з = 1978 |плошча = 44 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 7700 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +380-3546 |паштовы індэкс = 47025 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = BO, ТЕ, TI, ТК |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Pochayiv |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Пачаіў'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Почаїв}}) — горад у [[Крэмэнэцкі раён|Крэмэнэцкім раёне]] [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], вядомы дзякуючы [[Пачаіўская лаўра|Пачаіўскай лаўры]]. Цэнтр [[Грамады Украіны|тэрытарыяльнай грамады]]. Насельніцтва — 7,6 тыс. чал. (2021). == Назва == Па першай версіі па граматычнай форме тапонім «Пачаіў» — прыналежны прыметнік, вытворны ад дахрысціянскага імя Пачай, па іншай версіі — назва пайшла ад манастыра на рацэ Пачайна, што цячэ ў [[Кіеў|Кіеве]], адкуль у 1240 годзе пры спаленні горада ханам [[Батый|Батыем]], манахі пакінулі манастыр, збеглі ў гэтыя месцы і заснавалі тут новы [[манастыр]], захаваўшы старую назву. == Гісторыя горада == У 1442 годзе вялікі князь літоўскі [[Казімір IV Ягелончык]] даў маёнтак Пачаіў [[Крэмэнэць|крамянецкаму]] [[войт]]у, а ў 1451 — перадаў слузе Ваську Стральцу. Пасля Пачаіў належаў Бэрэжэцкім, у пачатку XVI ст. — заможнаму шляхетнаму роду Гойскіх. У 1597 годзе удава [[луцк]]ага земскага суддзі Васіля Гойскага Ганна з Казынскіх заснавала ў маёнтку праваслаўны мужчынскі Успенскі манастыр і выдзеліла яму 10 [[валока]]ў зямлі (блізка 200 га) і 6 сем’яў падданых, якія па суседстве з вёскай Пачаіў (цяпер сяло Стары Пачаіў) заснавалі новае паселішча. Гэта манастырскае сяло, вядомае пасля пад назвамі Манастырская Юрыдыка, Фундушова Юрыдыка, Пачаіўская Юрыдыка, Юрыдыка, складае найстаражытную частку цяперашняга горада Пачаіў. У 1602 годзе маёнтак Пачаіў перадалі ад гойскіх шляхецкаму роду Фірлееў, у 1662 годзе — Тарноўскім. У другой палове XVII ст. Тарноўскія залажылі пад манастыром новы Пачаіў, у другой палове XVIII ст. — сяло Бэрэзына. Каля 1730 года пры манастыры заснавана Пачаіўская друкарня. У 1778 годзе граф Ян Амор Тарноўскі папрасіў у караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]] прывілей на заснаванне ў маёнтку Пачаіў мястэчка, якое атрымала назву Новы Пачаіў. Па [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцім падзеле Рэчы Паспалітай]] (1795 год) тэрыторыя Пачаіва адышла да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Спачатку Новы Пачаіў належаў да [[Дубна (Украіна)|Дубенскага]] [[павет]]а, падчас наступнага адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу — да [[Крэмэнэць]]кага [[павет]]у [[Валынская губерня|Валынскай губерні]]. У 1802 годзе Тарноўскія заклалі гэтае мястэчка і сяло Бэрэзына [[Пачаіўская лаўра|Пачаіўскаму манастыру]], у 1842 годзе па ўказе [[Мікалай I (імператар расійскі)|імператара]] манастырскае сяло Юрыдыка і залогавае мястэчка перайшлі ў распараджэнне палаты дзяржаўнай маёмасці, у 1858 годзе — канчаткова далучаныя да дзяржаўных маёнткаў. У першай палове ХІХ ст. графы Ржышчаўскія заклалі па суседстве з Новым Пачаівам сяло Новы Тараж, або Рэдкадубы (цяпер адносіцца да Пачаіва). У выніку сялянскай рэформы 1861 года мястэчка Новы Пачаіў стала цэнтрам Пачаіўскай [[Воласць|воласці]]. У канцы ХІХ с. да гэтай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі належала 22 населеныя пункты, аб’яднаных у 15 сельскіх абшчын. Пераважная большасць насельніцтва мястэчка Новы Пачаіў і сёлаў Юрыдыка, Бэрэзына і Новы Тараж займалася сельскай гаспадаркай, частка — гандлем, хто працаваў у майстэрнях [[Пачаіўская лаўра|Пачаіўскай лаўры]]. З навучальных устаноў у пачатку ХХ ст. у Новым Пачаіве была 2-класная царкоўна школа і школа граматы. 24 жніўня 1915 года Новы Пачіеў, які пасля пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] апынуўся ў прыфрантавой паласе, занялі [[Аўстра-Венгрыя ў Першай сусветнай вайне|аўстра-венгерскія]] войскі, летам 1916 года — расійская армія падчас [[Брусілаўскі прарыў|Брусілаўскага прарыву]]. Суседні Крэмэнэць на працягу 1917—1920 гг. 7 разоў пераходзіў з рук у рукі, а ўкраінскай уладзе падпарадкоўваўся ад пачатку 1918 да чэрвеня 1919 гг. У лютым 1918 г. Новы Пачаіў занялі [[Германская імперыя|нямецкія войскі]], у чэрвені 1919 г. — [[Чырвоная Армія|бальшавікі]], у жніўні — 1919 г. — [[Другая Польская Рэспубліка|палякі]], якіх 26 ліпеня 1920 г. зноў выціснулі [[Чырвоная Армія|бальшавікі]], 8 верасня 1920 г. — [[Другая Польская Рэспубліка|польскія войскі]]. У пачатку 1930-х гг. Пачаіў быў падзелены на 2 населеныя пункты — мястэчка Пачаіў, дзе амаль 2/3 насельніцтва былі [[габрэі]], і сяло Новы Пачаіў. У 1920—1939 гг. мястэчка — цэнтр Пачаіўскай [[Гміна|гміны]] [[Крэмэнэць]]кага [[павет]]а, ўтворанай ў межах дарэвалюцыйнай воласці. У пачатку 1940 года мястэчка атрымала статус [[Пасёлак гарадскога тыпу|пасёлка]] і стала цэнтрам новаўтворанага Пачаіўскага раёна. Пачала выходзіць раённая газета «Пачаіўская праўда». На аснове майстэрняў, адабраных у [[Пачаіўская лаўра|Пачаіўскай лаўры]], створаны райпрамкамбінат. 30 чэрвеня 1941 года Пачаіў занялі [[Вермахт|нямецкія войскі]]. За гады акупацыі немцы знішчылі больш за 2,5 тыс. грамадзянскіх жыхароў. 20 сакавіка 1944 г. у населены пункт ўступілі войскі [[Першы Украінскі фронт|Першага Украінскага фронту]] [[Чырвоная Армія|Чырвонай арміі]]. У 1948 годзе у вёсках Новы Пачаіў, Юрыдыка і Новы Тараж створаны калгасы (імя [[Мікіта Хрушчоў|Хрушчова]], імя [[Андрэй Аляксандравіч Жданаў|Жданава]] і імя [[Іван Уладзіміравіч Мічурын|Мічурына]]), у 1950 г. ён аб’яднаны ў гаспадарку імя Жданава. У 1950-я гг. гэтыя вёскі аб’яднаны ў паселішча пад назвай Пачаіў, па якім пакінуты статус [[Пасёлак гарадскога тыпу|пасёлка гарадскога тыпу]]. У 1957 годзе адкрыты плодаагародніннавы кансервава-сушыльны завод. У канцы 1962 года Пачаіў страціў ролю раённага цэнтра, але на развіцці паселішчы гэта мала адбілася. У 1963 годзе тут адкрылі ПТВ, у 1964 годзе райпрамкамбінат рэарганізаваны ў фабрыку гаспбыттавараў, у 1966 годзе адзін з яе цэхаў ператварылі ў абутковую фабрыку (у 1981 годзе рэарганізаваны ў ВА «Іква»). 8 мая 1978 года пасёлку гарадскога тыпу далі статус горада; гарадскому савету падпарадкавалі вёскі Стары Пачаіў і Зацішша. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Крэмэнэцкі раён}} {{Цярнопальская вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Цярнопальскай вобласці]] [[Катэгорыя:Пачаіў| ]] tl5lq0lfp5wkkg5nss633voccmeu3r2 0 601367 5227369 5018335 2026-10-26T15:00:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227369 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |беларуская назва = Бэршадзь |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 22|lat_sec = 22 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 31|lon_sec = 57 |рэгіён = Вінніцкая вобласць |раён = Бэршадскі раён |статус з = 1966 |тэлефонны код = +380-4352 |аўтамабільны код = АВ, КВ |лічбавы ідэнтыфікатар = 02 }} '''Бэршадзь'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Бершадь}}) — горад у [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], былы<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=12 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Бэршадскі раён|раённы цэнтр]]. Цэнтр [[Грамады Украіны|тэрытарыяльнай грамады]]. == Назва == Некаторыя лічаць, што назва паходзіць ад цюркскага «брэг» — «ахова», іншыя — што назва паходзіць ад татарскага «бэрэш» — «брытва». Існуе легенда аб дацы ваяводы — Бэршады, якая ўзначаліла абарону горада ад татараў. Існуе і такое тлумачэнне: назва паходзіць ад прозвішча немца — Бэрнша, які першым пачаў забудову паселішча. == Транспарт == У горадзе дзейнічае аўтавакзал. Таксама для карыстання даступная чыгунка. У прыгарадзе размешчана аднайменная чыгуначная станцыя вузкакалейнай чыгункі Галаваніўск — [[Гайваран]] — Рудныця. На станцыі Рудныця магчымая перасадка на прыгарадныя цягнікі да [[Адэса|Адэсы]] (праз Папелюхы, Кодыму, [[Падзільск]], [[Раздзільна|Раздзільну I]]), да Вапняркі (праз [[Крыжопіль]]) і пасажырскія цягнікі далёкага следавання. Па прыбыцці ў Гайваран частка цягнікоў далей ідзе на Галаваніўск, дзе ажыццяўляецца перасадка на прыгарадны цягнік (шырокай каляіны) да станцыі Памошная (праз Восыпіўку, Підгародну, [[Пэрвамайск (Мікалаеўская вобласць)|Першамайск]]). == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бэршадскі раён}} {{Вінніцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Вінніцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бэршадскага раёна]] kczf2nfopbgocsg9d9m3p5hpa3ae2c9 0 601744 5227277 5224222 2026-10-26T13:06:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227277 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Бу́дники|Раён=Ковельскі раён}} '''Будныкы'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Бу́дники}}, {{Іншамоўны тэкст|pl|Budniki}}) — вёска ў [[Ковельскі раён|Ковельскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=25 красавіка 2025 |url-status=dead}}</ref> [[Валынская вобласць|Валынскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Рывнэнская вясковая абшчына|Рывнэнскай вясковай абшчыны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Любамльскага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Любамльскага раёна]] olivxarj696y8x5rhshxtfmyhub5pft 0 603403 5227830 5214248 2026-10-27T08:50:44Z Zadorenko V 175157 5227830 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Горад |беларуская назва = Палоннэ |арыгінальная назва = Полонне |падначаленне = |герб = Polonne-gerb.png |сцяг = Polonne prapor.png |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Хомора Літо 9.jpg |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 50.1211 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 27.5062 |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Хмяльніцкая вобласць |від раёна = |раён = Палонскі раён |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 996 |ранейшыя імёны = |статус з = 1938 |плошча = 23,53 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 20200 |год перапісу = 2022 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +380-3843 |паштовы індэкс = 30500 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Polonne |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Палоннэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Полонне}}) — горад у [[Хмяльніцкая вобласць|Хмяльніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. [[Чыгуначная станцыя]] на лініі [[Шапятоўка]] — [[Бярдзічаў]]. Адзін з самых старажытных гарадоў [[Украіна|Украіны]]. Насельніцтва — 20,1 тыс. чал. (2022). == Гісторыя == У 996 г. князь [[Уладзімір Святаслававіч]] прыпісаў Палоннэ да Кіеўскай Дзесяціннай царквы. Спачатку горад належаў [[Вялікія князі кіеўскія|вялікім князям Кіеўскім]]; тут бывалі вялікія князі [[Уладзімір Святаслававіч]], [[Яраслаў Мудры]], у 1170 г. тут жыў удзельны князь Уладзімір Мсціслававіч. У 1195 г. кіеўскі князь Юрый аддае Палоннэ свайму зяцю [[Раман Мсціслававіч|Раману Мсціслававічу]] — кіраўніку [[Валынскае княства|Валыні]]. З гэтага часу горад з’яўляецца часткай [[Валынь|Валыні]]. Пасля ўтварэння [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскага княства]] Палоннэ ўвайшло ў яго склад. Стаяў са сваёй раццю каля Палоннага кароль [[Данііл Раманавіч|Данііл Рамановіч]] — тады ўладальнік горада. Для абароны ад качэўнікаў на натуральным ўзвышшы быў узведзены замак з землянымі валамі, драўляным частаколам. [[Лаўрэнцьеўскі летапіс]] паведамляе, што ў 1169 г. [[полаўцы]] падышлі да Палоннага і захапілі шмат людзей і жывёлы з навакольных вёсак, але крэпасць не ўзялі. Горад, відавочна, быў разбураны [[Мангола-татары|мангола-татарамі]] ў 1240 г. У XIII ст. у Палоннэ існаваў праваслаўны манастыр. На працягу стагоддзяў горад быў вядомы сваімі рамеснікамі. У пагадненні ад 1366 г. польскага караля [[Казімір III Вялікі|Казіміра III]] з князем [[Любарт]]ам Палоннэ згадваецца сярод «каменных» гарадоў. У 1494 г. горад быў перададзены князю [[Канстанцін Астрожскі|Канстанціну Астрожскаму]]. У 1510 г. на месцы ўмацаванага пасаду князь Астрожскі будуе новую крэпасць. У 1569 г. горадам завалодаў шляхціц Альбрэхт Ласкі, наступнага 1570 г. ён перадаў горад каралю. У 1640 г. кракаўскі ваявода Станіслаў [[Любамірскія|Любамірскі]] спрыяе ўмацаванню цэнтра горада бастыённым пяціканцовым на плане абарончым валам па галандскай сістэме і сценамі. З 1648 г. Палоннэ быў горадам Валынскага палка ў дзяржаве [[Багдан Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]]. 11 снежня 1766 г. кароль [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] пацвердзіў правы горада па просьбе яго тагачаснага ўладальніка — князя Марціна Ежы Любамірскага. Верагодна, тады ж паўстаў гістарычны герб з выявай хрысціянскага патрона князя — Святога Марціна верхам на кані. У XIX — пачатку XX ст. горад быў цэнтрам Палонскай воласці. У горадзе захаваліся гістарычныя помнікі старажытнасці: тэрыторыя абарончай крэпасці XII ст., земляныя валы, рэшткі замка на гістарычнай Татарскай вуліцы і інш. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Палонскі раён}} {{Хмяльніцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Хмяльніцкай вобласці]] 6tfetolp41f5ccmzn5ffuys5v95nj6l 5227845 5227830 2026-10-27T09:14:32Z M.L.Bot 261 5227845 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Горад |беларуская назва = Палоннэ |арыгінальная назва = Полонне |падначаленне = |герб = Polonne-gerb.png |сцяг = Polonne prapor.png |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Хомора Літо 9.jpg |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 50.1211 |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 27.5062 |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Хмяльніцкая вобласць |від раёна = |раён = Палонскі раён |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 996 |ранейшыя імёны = |статус з = 1938 |плошча = 23,53 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 20200 |год перапісу = 2022 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +380-3843 |паштовы індэкс = 30500 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Polonne |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Палоннэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Полонне}}) — горад у [[Хмяльніцкая вобласць|Хмяльніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. [[Чыгуначная станцыя]] на лініі [[Шапятоўка]] — [[Бярдзічаў]]. Адзін з самых старажытных гарадоў [[Украіна|Украіны]]. Насельніцтва — 20,1 тыс. чал. (2022). == Гісторыя == У 996 г. князь [[Уладзімір Святаслававіч]] прыпісаў Палоннэ да Кіеўскай Дзесяціннай царквы. Спачатку горад належаў [[Вялікія князі кіеўскія|вялікім князям кіеўскім]]; тут бывалі вялікія князі Уладзімір Святаслававіч, [[Яраслаў Мудры]], у 1170 г. жыў удзельны князь Уладзімір Мсціслававіч. У 1195 г. кіеўскі князь Юрый аддае Палоннэ свайму зяцю [[Раман Мсціслававіч|Раману Мсціслававічу]] — уладару [[Валынскае княства|Валыні]], з гэтага часу горад часткай Валыні. Пасля ўтварэння [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскага княства]] Палоннэ ўвайшло ў яго склад. Стаяў са сваім войскам каля Палоннага кароль [[Данііл Раманавіч|Даніла Рамановіч]] — тады ўладальнік горада. Для абароны ад качэўнікаў на натуральным ўзвышшы ўзведзены замак з землянымі валамі, драўляным частаколам. [[Лаўрэнцьеўскі летапіс]] паведамляе, што ў 1169 г. [[полаўцы]] падышлі да Палоннага і захапілі шмат людзей і жывёлы з навакольных вёсак, але крэпасць не ўзялі. Горад, відавочна, быў разбураны [[Мангола-татары|мангола-татарамі]] ў 1240 г. У XIII ст. у Палоннэ існаваў праваслаўны манастыр. На працягу стагоддзяў горад быў вядомы сваімі рамеснікамі. У пагадненні ад 1366 г. польскага караля [[Казімір III Вялікі|Казіміра III]] з князем [[Любарт]]ам Палоннэ згадваецца сярод «каменных» гарадоў. У 1494 г. горад быў перададзены князю [[Канстанцін Астрожскі|Канстанціну Астрожскаму]]. У 1510 г. на месцы ўмацаванага пасаду князь Астрожскі будуе новую крэпасць. У 1569 г. горадам завалодаў шляхціц Альбрэхт Ласкі, наступнага 1570 г. ён перадаў горад каралю. У 1640 г. кракаўскі ваявода Станіслаў [[Любамірскія|Любамірскі]] спрыяе ўмацаванню цэнтра горада бастыённым пяціканцовым на плане абарончым валам па галандскай сістэме і сценамі. З 1648 г. Палоннэ быў горадам Валынскага палка ў дзяржаве [[Багдан Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]]. 11 снежня 1766 г. кароль [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] пацвердзіў правы горада па просьбе яго тагачаснага ўладальніка — князя Марціна Ежы Любамірскага. Верагодна, тады ж паўстаў гістарычны герб з выявай хрысціянскага патрона князя — Святога Марціна верхам на кані. У XIX — пачатку XX ст. горад быў цэнтрам Палонскай воласці. У горадзе захаваліся гістарычныя помнікі старажытнасці: тэрыторыя абарончай крэпасці XII ст., земляныя валы, рэшткі замка на гістарычнай Татарскай вуліцы і інш. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Палонскі раён}} {{Хмяльніцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Хмяльніцкай вобласці]] lx1bnfntlqyggyrukiw5gmf9otxrwlw 0 604849 5227993 4996511 2026-10-27T11:23:52Z Zadorenko V 175157 5227993 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Новаўкраінскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Новоукраїнський район}} |Герб = Novoukrainskiy rayon gerb.png |Сцяг = Flag of Novoukrainka raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = Герб Новаўкраінскага раёна |Апісанне сцяга = Сцяг Новаўкраінскага раёна |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Кіраваградская вобласць]] |Уключае =1 гарадскі савет<br />21 сельскі савет |Сталіца = [[Новаўкраінка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 1921 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 41912 |Год перапісу = 2016 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 25,1 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1668 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Novoukrainskyi-Krv-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 3524000000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-5251 |Паштовыя індэксы = 27100—27167 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Новаўкраінскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Новоукраїнський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Кіраваградская вобласць|Кіраваградскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Новаўкраінка]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны 5 красавіка 1921 года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2016|1}} года складае 41912 чалавекі, плошча — 1668&nbsp;км². == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога і 21 сельскага савета. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад раённага значэння і 72 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Новаўкраінскі раён}} {{Кіраваградская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Кіраваградскай вобласці]] qy3d04b5zwvr3k44szedmcz41nco80i 0 604981 5227714 4951503 2026-10-27T00:28:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227714 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Пасёлак гарадскога тыпу |беларуская назва = Вапнярка |арыгінальная назва = Вапнярка |падначаленне = |герб = Vapniarka smt gerb.png |сцяг = Vapnarka smt prapor.png |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Vapnyarka Railway Station 1.jpg |подпіс = Чыгуначны вакзал |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 32|lat_sec = 01 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 44|lon_sec = 43 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = Вобласць |рэгіён = Вінніцкая вобласць |від раёна = Раён |раён = [[Тульчынскі раён]] |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1870 |ранейшыя імёны = |статус з = 1938 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 243 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 7600 |год перапісу = 2018 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +380-4350 |паштовы індэкс = 24240 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Vapniarka |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Вапнярка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Вапнярка}}) — [[пасёлак гарадскога тыпу]] ў былым<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=12 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Тамашпільскі раён|Тамашпільскім раёне]] [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Цэнтр [[Грамады Украіны|тэрытарыяльнай грамады]]. [[Чыгуначная станцыя]] на шляху з [[Кіеў|Кіева]] ў [[Адэса|Адэсу]]. Размешчаны за 100 км на поўдзень ад [[Вінніца|Вінніцы]] і за 300 км на паўднёвы захад ад [[Кіеў|Кіева]]. Мястэчка паўстала ў 1870-х гг. са з’яўленнем Паўднёва-Заходняй чыгункі. Раней мясцовасць, дзе зараз знаходзіцца мястэчка, была пакрыта лесам і хмызнякамі. Назва станцыя і мястэчка атрымалі ад суседняга сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Тамашпільскі раён}} {{Вінніцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Вінніцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Тамашпільскага раёна]] p3c17w60pcj4ijkv24yjv5o9p0x32s1 0 605280 5228048 4996635 2026-10-27T11:39:40Z Zadorenko V 175157 5228048 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Уманскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Уманський район}} |Герб = Umanskiy raion gerb.png |Сцяг = Flag of Uman raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = |Апісанне сцяга = |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Чаркаская вобласць]] |Уключае =49 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Умань]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[7 сакавіка]] [[1923]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 42862 |Год перапісу = 2016 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 31,6 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1394,7 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Umanskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 7124300000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4744 |Паштовыя індэксы = 20320—20392 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = Uman Raion |Заўвагі = }} '''Уманскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Уманський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Чаркаская вобласць|Чаркаскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Умань]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2016|1}} года складае 42862 чал., плошча — 1394,7&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 49 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад абластнога значэння (у склад раёна не ўваходзіць), 1 пасёлак гарадскога тыпу, 1 пасёлак і 52 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Уманскі раён}} {{Чаркаская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Чаркаскай вобласці]] skcw77eu0d7mukxs0bqtnvn09230pjy 0 605300 5227209 4996349 2026-10-26T12:06:24Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), ) — адміністрацыйная адзінка → ) — былая адміністра з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227209 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Жашкіўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Жашківський район}} |Герб = Zhashkivskiy rayon gerb.png |Сцяг = Zhashkivskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = |Апісанне сцяга = |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Чаркаская вобласць]] |Уключае =23 сельскіх савета |Сталіца = [[Жашкіў]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 37119 |Год перапісу = 2016 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 38,5 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 964 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Zhashkivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 7120900000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4747 |Паштовыя індэксы = 19200—19254 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = Zhashkiv Raion |Заўвагі = }} '''Жашкіўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Жашківський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Чаркаская вобласць|Чаркаскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Жашкіў]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Жашків}}). Утвораны ў [[1923]] г. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2016|1}} года складала 37119 чал., плошча — 964 &nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога і 33 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад, 2 пасёлка і 35 вёсак. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Жашкіўскі раён}} {{Чаркаская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Чаркаскай вобласці]] g1k2z9mbjtah8p3xpu38z9co7yicoba 0 605301 5227251 4996364 2026-10-26T12:28:11Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), ) — адміністрацыйная адзінка → ) — былая адміністра з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227251 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Звэныгародскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Звенигородський район}} |Герб = Zvenyhorodskiy rayon gerb.png |Сцяг = Flag of Zvenyhorodskiy Raion, Cherkasy Oblast (reverse).png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = |Апісанне сцяга = |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Чаркаская вобласць]] |Уключае =27 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Звэныгародка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[12 красавіка]] [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 44359 |Год перапісу = 2016 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 46,1 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1010 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Zvenygorodskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 7121200000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4740 |Паштовыя індэксы = 20200—20263 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = Zvenyhorodka Raion |Заўвагі = }} '''Звэныгародскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Звенигородський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Чаркаская вобласць|Чаркаскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Звэныгародка]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Звенигородка}}). Утвораны ў [[1923]] г. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2016|1}} года складала 44359 чал., плошча — 1010 &nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога і 33 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад, 4 пасёлка і 35 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Звэныгародскі раён}} {{Чаркаская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Чаркаскай вобласці]] tl2o3gof2qluutzdatmll0dksl45ryt 0 605309 5227189 4996337 2026-10-26T12:02:22Z Ueschar 151377 Былы раён, да рэформы 2014-2020, перанесена: {{lang- → {{Іншамоўны тэкст| (3), года складае → года складала, йна складаецца з → йн з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5227189 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Драбіўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Драбівський район}} |Герб = Drabivskiy rayon gerb.png |Сцяг = Drabyvskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = |Апісанне сцяга = |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Чаркаская вобласць]] |Уключае =31 сельскіх савета |Сталіца = [[Драбіў]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[3 сакавіка]] [[1923]] |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 35211 |Год перапісу = 2016 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 30,3 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1160,62 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Drabivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 7120600000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-4738 |Паштовыя індэксы = 19800—19855 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = Drabiv Raion |Заўвагі = }} '''Драбіўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Драбівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Чаркаская вобласць|Чаркаскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Драбіў]]<ref name="ТКП"/> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Драбів}}). Утвораны ў [[1923]] г. Насельніцтва раёна на {{дата|01|02|2016|1}} года складала 35211 чал., плошча — 1160,62 &nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 32 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 9 пасёлкаў і 41 вёска. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Драбіўскі раён}} {{Чаркаская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Чаркаскай вобласці]] dr2xt70r9pyb2vymq6u3chjwnt6b9p5 0 605847 5227923 4970318 2026-10-27T10:47:09Z Zadorenko V 175157 5227923 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Горад |беларуская назва = Нава Кахоўка |арыгінальная назва = Нова Каховка |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Новокаховський Палац культури.jpg |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 45|lat_sec = 04 |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 31|lon_sec = 38 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = Вобласць |рэгіён = Херсонская вобласць |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1952 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 22,7 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 16 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва =20000 |год перапісу =2024 |шчыльнасць = 211 |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +380-5549 |паштовы індэкс = 74900 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Nova Kakhovka |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Нава Кахоўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Нова́ Кахо́вка}}) — [[горад]] абласнога значэння ў [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Насельніцтва — 45,0 тыс. чал. (2021). == Гісторыя == Заснаваны 28 лютага 1952 года на левым беразе [[Дняпро|Дняпра]] на месцы сяла Ключавое трохі ніжэй па цячэнні за горад [[Кахоўка]]. Будаваўся адначасова з Кахоўскай [[гідраэлектрастанцыя]]й як [[Пасёлак|пасёлак будаўнікоў]], жыхары ад пачатку называлі паселішча «Новая Кахоўка». 18 кастрычніка 1955 года запушчана ў эксплуатацыю горадаўтваральная [[Кахоўская ГЭС]]. З таго часу працуе Новакахоўскі электрамашынабудаўнічы завод «Піўдзеньэлектрамаш». У 1960 годзе заснавана прадпрыемства «Укргідрамех», якое выпускае металаканструкцыі для электрастанцый. 2 лютага 1966 года адкрыты прыборабудаўнічы завод «Сокал», вакол якога пасля разросся аднайменны раён горада. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Інфраструктура == У горадзе ёсць [[чыгуначная станцыя]] «Электрамаш» на лініі [[Херсон]] — [[Мелітопаль]]. У горадзе працуе дзве бальніцы і паліклініка, псіхіятрычны дыспансер, адна камунальная і некалькі прыватных стаматалагічных клінік, прыватны медыцынскі цэнтр, два дзіцячых санаторыя, 20 агульнаадукацыйных школ, у тым ліку гімназія, прафесійна-тэхнічныя вучылішчы, тэхніка-эканамічны ліцэй, прыватная школа. Таксама ёсць політэхнічны інстытут, філіял Міжнароднага ўніверсітэта развіцця чалавека «Украіна», агратэхнічны каледж, прыборабудаўнічы тэхнікум, політэхнічны каледж. == Вядомыя асобы == * [[Сяргей Васільевіч Бябешка]] (нар. 1968) — украінскі [[гандбаліст]], трэнер. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://novakahovka.com.ua/uk Афіцыйны сайт Новакахаўскай гарадской рады] * [https://novakahovka.city/ Міське інтэрнэт-віданне] * [https://novakahovka.fandom.com/uk/wiki/ Вікі-сайт горада] {{Херсонская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Херсонскай вобласці]] [[Катэгорыя:Нава Кахоўка| ]] 13e6w7nmjap55okrbawaqhllhwwcd65 0 606308 5227481 5226255 2026-10-26T18:01:20Z IP781584110 134977 афармленне, арфаграфія 5227481 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Антон Рыгоравіч Навумаве́ц'''<ref name="БЭ11">{{крыніцы/БелЭн|11к}}</ref> ({{ВД-Прэамбула}}) — [[вучоны]]-[[фізік]], [[доктар фізіка-матэматычных навук]] (1973), [[прафесар]], акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Украіны|Нацыянальнай акадэміі навук Украіны]] (1997), замежны член НАН Беларусі (2021)<ref name="НАНБ">[https://nasb.gov.by/bel/news/11524/ У НАН Беларусі адбыліся выбары замежных членаў Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]</ref><ref name="Навука">[http://gazeta-navuka.by/images/electronic-catalog/21.12.21.pdf Выборы в НАН Беларуси // Навука. — 2021. — 21 снежня. — С. 2]</ref>, член Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Украіны, [[Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Украіны]] (1995). == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы [[Рудка (Пінскі раён)|Рудка]] ([[Пінскі павет (1921—1940)|Пінскі павет]], [[Палескае ваяводства]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]], зараз у {{МН|Пінскім раёне|ў Пінскім раёне|Пінскі раён}} [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]). У 1952 годзе скончыў сярэднюю школу ў горадзе [[Іванава]]<ref name="CV">[http://www.agnaumovets.in.ua/CV Web site of Anton G. Naumovets] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190707033040/http://www.agnaumovets.in.ua/CV |date=7 ліпеня 2019 }}{{ref-en}}</ref>. Паступіў у [[Кіеўскі ўніверсітэт]], які скончыў у 1957 годзе. З 1957 года працуе ў [[Інстытут фізікі НАН Украіны|Інстытуце фізікі Нацыянальнай акадэміі навук Украіны]]. У 1983—1998 гадах намеснік сакратара [[Аддзяленне фізікі і астраноміі НАН Украіны|Аддзялення фізікі і астраноміі]], у 1998—2004 гадах акадэмік-сакратар. У 2004—2015 гадах віцэ-прэзідэнт, з 2015 па 2020 год першы віцэ-прэзідэнт НАН Украіны, з 9 кастрычніка 2020 года — член Прэзідыума НАН Украіны<ref name="CV" /><ref name="Наумовець">{{Cite web |url=https://www.nas.gov.ua/UA/PersonalSite/Statuses/Pages/default.aspx?PersonID=0000009267 |title=Наумовець Антон Григорович |access-date=22 снежня 2021 |archive-date=22 снежня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211222130805/https://www.nas.gov.ua/UA/PersonalSite/Statuses/Pages/default.aspx?PersonID=0000009267 |url-status=dead }}</ref>. Адначасова ў 1977—1978 і 1988—2002 гг. прафесар [[Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеўскага ўніверсітэта]], з 4 лістапада 2020 года — галава Камісіі пры Прэзідыуме НАН Украіны па абароне навукі, процідзеянні псеўданавуцы і фальсіфікацыі навуковых даследаванняў, з 1 мая 2021 года — галава праўлення благачыннай арганізацыі «Благодійний фонд імені [[Барыс Яўгенавіч Патон|Бориса Патона]]»<ref name="Наумовець"/>. Памёр 25 чэрвеня 2025 г.<ref>{{Cite web|url=https://www.nas.gov.ua/news/z-glibokim-sumom-spovishchayemo-shcho-25-chervnya-c-r-na-90-mu-roci-pishov-z-zhittya-vidatniy-ukranskiy-naukovec-fizik-akademik-nan-ukrani-anton-grigorovich-naumovec|title=З глибоким сумом сповіщаємо, що 25 червня ц. р. на 90-му році пішов з життя видатний український науковець-фізик академік НАН України Антон Григорович Наумовець|website=nas.gov.ua|date=2026-06-26|lang=ua}}</ref> == Навуковая дзейнасць == А. Р. Навумаўцу належаць навуковыя працы ў галіне фізікі паверхняў цвёрдых цел, фізічнай электронікі, даследавання з’яў у звыштонкіх плёнках таўшчынёй у адзін слой [[атам]]аў. Адкрыў з’явы дрэйфу адсарбіраваных атамаў і малекул у неаднародным [[Электрычнае поле|электрычным полі]] ў паверхні, двухмернай кандэнсацыі ў адсарбіраваных пластах з дыполь-дыпольным узаемадзеяннем, электронна-стымуляванай паверхневай дыфузіі, стабільнай нізкапольнай электроннай эмісіі з [[П’езаэлектрычны эфект|п’езаэлектрыкаў]]. == Узнагароды, прэміі і ганаровыя званні == * Ордэн князя Яраслава Мудрага III ступені (2014) * Ордэн князя Яраслава Мудрага IV ступені (2007) * Ордэн князя Яраслава Мудрага V ступені (2003) * Юбілейны медаль «25 гадоў незалежнасці Украіны» * Афіцэр Ордэна Акадэмічных пальмаў ([[Францыя]], 2012) * Залаты медаль Еўрапейскай навукова-прамысловай палаты за выдатныя дасягненні ў галіне электронікі і матэрыялазнаўства ([[Бельгія]], 2013) * [[Дзяржаўная прэмія СССР]] 1988 г. * [[Дзяржаўная прэмія Украіны]] ў галіне навукі і тэхнікі 1997 г. * Прэмія імя У. І. Вярнадскага фонду «Украіна — 21 стагоддзе» (2003) * Прэмія Нацыянальнай акадэміі навук Украіны ім. М. М. Багалюбава (2004) * Ганаровы доктар [[Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі|Нацыянальнага ўніверсітэта імя Т. Шаўчэнкі]] (2009) * Ганаровы доктар [[Харкаўскі нацыянальны ўніверсітэт імя В. Н. Каразіна|Харкаўскага нацыянальнага ўніверсітэта імя В. Н. Каразіна]] (2014) * Ганаровы прафесар Інстытута нізкіх тэмператур і структурных даследаванняў [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] ([[Вроцлаў]], [[Польшча]], 2015) * Медаль [[ЮНЕСКА]] «За выбітны ўклад у развіццё нананавукі і нанатэхналогій» (2016) * Ганаровы знак «За стварэнне касмічных тэхналогій» (Канструктарскае бюро «Паўднёвае», 2016) * [[Залаты медаль НАН Беларусі «За вялікі ўклад у развіццё навукі»|Залаты медаль Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] за выдатны ўклад у навуку (2018) * [[Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] за выдатны ўклад у навуковае супрацоўніцтва [[Беларусь|Беларусі]] і [[Украіна|Украіны]] (2018) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|''Савік М. П.'' Навумавец Антон Рыгоравіч}} — С. 111. == Спасылкі == * [http://www.nas.gov.ua/UA/PersonalSite/Pages/Biography.aspx?PersonID=0000009267 Наумовець Антон Григорович]{{ref-ua}} // НАН Украіны * [http://unicat.nlb.by/AUTH/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-CNB-ar824741&strq=l_siz=20 Наумовец, Антон Григорьевич (доктор физико-математических наук; род. 1936)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210125154941/http://unicat.nlb.by/AUTH/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-CNB-ar824741&strq=l_siz=20 |date=25 студзеня 2021 }}{{ref-ru}} // [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] * [http://rntbcat.org.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-CNB-ar824741&strq=l_siz=20 Наумовец, Антон Григорьевич (доктор физико-математических наук; род. 1936)]{{ref-ru}} // Рэспубліканская навукова-тэхнічная бібліятэка Беларусі * [https://oaf.org.ua/staff/naumovec-anton-grigorovich Наумовець Антон Григорович // Благодійний фонд Октая Алієва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190707033032/https://oaf.org.ua/staff/naumovec-anton-grigorovich |date=7 ліпеня 2019 }}{{ref-ua}} * [https://web.archive.org/web/20210117040025/https://www.univer.kharkov.ua/ru/general/univer_today/news?news_id=2516 Почётного доктора университета Антона Наумовца наградили медалью ЮНЕСКО «За вклад в развитие нанонауки и нанотехнологий»]{{ref-ru}} // Сайт Харкаўскага нацыянальнага ўніверсітэта імя В. Н. Каразіна * [http://www.agnaumovets.in.ua/CV Web site of Anton G. Naumovets] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190707033040/http://www.agnaumovets.in.ua/CV |date=7 ліпеня 2019 }}{{ref-en}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Навумавец Антон Рыгоравіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Кіеўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Фізікі СССР]] [[Катэгорыя:Фізікі Украіны]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі і тэхнікі Украіны]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Кіеўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Афіцэры ордэна Акадэмічных пальмаў]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя залатым медалём НАН Беларусі «За вялікі ўклад у развіццё навукі»]] [[Катэгорыя:Замежныя члены НАНБ]] [[Катэгорыя:Акадэмікі НАН Украіны]] 3nhaf63pfid1melxyhusemh5j24saqj 0 606526 5227336 4955412 2026-10-26T14:29:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227336 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|раён=Канатопскі раён}} '''Бурыкы'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Бури́ки}}) — вёска ў [[Канатопскі раён|Канатопскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=24 красавіка 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Дубав’язіўская пасялковая грамада|Дубав’язіўскай пасялковай грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бурыньскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бурыньскага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Канатопскага раёна]] 6mnqxexjse96nb2xuebxa0p6kn6kr1n 0 606536 5227722 4955419 2026-10-27T01:03:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227722 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Васкрэсэнка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Воскресе́нка}}) — вёска ў [[Канатопскі раён|Канатопскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=24 красавіка 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Бурынскай гарадской грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бурыньскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бурыньскага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Канатопскага раёна]] 41tjifccluwg4jtbf13wsmwdgyeed5m 0 606607 5227410 4955440 2026-10-26T16:46:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227410 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Біжыўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Бі́жівка}}) — вёска ў [[Канатопскі раён|Канатопскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=24 красавіка 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Бурынскай гарадской грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бурыньскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бурыньскага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Канатопскага раёна]] mea3otv0osrv5bcbt1a1pkmgnursfwn 0 606611 5227574 4955444 2026-10-26T19:45:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227574 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Вазнэсэнка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Вознесе́нка}}) — вёска ў [[Канатопскі раён|Канатопскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=24 красавіка 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Бурынскай гарадской грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бурыньскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бурыньскага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Канатопскага раёна]] lfcl47dvh8z3069qohn67mf5oognfif 0 607900 5227609 5225509 2026-10-26T20:24:30Z Zadorenko V 175157 5227609 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Спасылка=Алэксандрыўскі раён}}{{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Алэксандрыўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Олександрівський район}} |Герб = Olexanandrivskiy don rayon gerb.png |Сцяг = Флаг Александровского района Донецкой области.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = |Апісанне сцяга = |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Данецкая вобласць]] |Уключае = 1 пасялковы савет<br />15 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Алэксандрыўка (Данецкая вобласць)|Алэксандрыўка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 7 сакавіка 1923 |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 18600 |Год перапісу = 2017 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 18,4 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1010 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Oleksandrivskyi-Don-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1420300000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6269 |Паштовыя індэксы = 84000-84066 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Алэксандрыўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Олександрівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Алэксандрыўка (Данецкая вобласць)|Алэксандрыўка]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|04|2017|1}} года складала 18600 чалавек, плошча — 1010&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-20#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721141520/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-20#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=23 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 15 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 2 пасёлка і 58 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Алэксандрыўскі раён (Данецкая вобласць)}} {{Данецкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Данецкай вобласці]] hsx1qksyswv66fy3znuq3gw8aecbe5c 0 607901 5227613 5226620 2026-10-26T20:25:22Z Zadorenko V 175157 5227613 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Бахмуцкі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Бахмутський район}} |Герб = Coat of Arms of Bakhmut raion.png |Сцяг = Flag of Bakhmut Raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = |Апісанне сцяга = |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Данецкая вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />1 пасялковы савет<br />24 сельскіх савета |Сталіца = [[Бахмут]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 7 сакавіка 1923 |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = 108637 |Год перапісу = 2017 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 56,5 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1921 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Artemivskyi raion locator map.svg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1420900000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6274 |Паштовыя індэксы = 84500—84592 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Бахмуцкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Бахмутський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Бахмут]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|04|2017|1}} года складала 108 637 чалавек, плошча — 1921&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=23 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 24 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад, 1 пасёлак гарадскога тыпу і 76 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бахмуцкі раён}} {{Данецкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Данецкай вобласці]] [[Катэгорыя:Бахмуцкі раён| ]] 3oxdubi9k8qv9gpwae2epoboa36fk3a 0 608114 5227620 5226860 2026-10-26T20:27:48Z Zadorenko V 175157 5227620 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Валнавахскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Волноваський район}} |Герб = Volnovahskiy rayon gerb.png |Сцяг = Flag of Volnovakha Raion, Ukraine.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = |Апісанне сцяга = |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Данецкая вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />6 пасялковых саветаў<br />27 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Валнаваха]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 7 сакавіка 1923 |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 99 546 |Год перапісу = 2017 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 39,1 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 2549,44 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Volnovaskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1421500000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6244 |Паштовыя індэксы = 85700-84791 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Валнавахскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Волнова́ський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Валнаваха]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|04|2017|1}} года складала 99546 чалавек, плошча — 2549,44&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 6 пасялковых і 27 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад, 7 пасёлкаў гарадскога тыпу, 5 пасёлкаў і 60 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Валнавахскі раён}} {{Данецкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Данецкай вобласці]] 7zxe024zwonb4i5odyhq2ryg086ubnv 5227708 5227620 2026-10-26T22:20:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227708 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Валнавахскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Волноваський район}} |Герб = Volnovahskiy rayon gerb.png |Сцяг = Flag of Volnovakha Raion, Ukraine.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = |Апісанне сцяга = |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Данецкая вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />6 пасялковых саветаў<br />27 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Валнаваха]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 7 сакавіка 1923 |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 99 546 |Год перапісу = 2017 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 39,1 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 2549,44 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Volnovaskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1421500000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6244 |Паштовыя індэксы = 85700-84791 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Валнавахскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Волнова́ський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Валнаваха]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|04|2017|1}} года складала 99546 чалавек, плошча — 2549,44&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|archive-date=21 ліпеня 2020|access-date=26 кастрычніка 2026|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 гарадскога, 6 пасялковых і 27 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 горад, 7 пасёлкаў гарадскога тыпу, 5 пасёлкаў і 60 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Валнавахскі раён}} {{Данецкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Данецкай вобласці]] nalr4s2wocvy5ktuksy9831u0z6syt4 0 608115 5227638 4996896 2026-10-26T20:32:23Z Zadorenko V 175157 5227638 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Славянскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Слов'янський район}} |Герб = Slovjanskiy rayon gerb.png |Сцяг = Прапор Славянського району.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = |Апісанне сцяга = |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Данецкая вобласць]] |Уключае = 4 пасялковых савета<br />12 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Славянск]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 7 сакавіка 1923 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 47913 |Год перапісу = 2017 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 37,6 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1274 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Slovianskyi raion locator map.svg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1424200000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6262 |Паштовыя індэксы = 84100-84196 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Славянскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Слов'янський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Славянск]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны 7 сакавіка 1923 года. Насельніцтва раёна на 1 красавіка 2017 года складала 47913 чалавек, плошча — 1274&nbsp;км². == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 4 пасялковых і 12 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад, 5 пасёлкаў гарадскога тыпу, 1 пасёлак і 41 вёска. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Славянскі раён}} {{Данецкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласці]] 7ud0cg1vipmmgc5utgja5o199klvhzb 0 608117 5227639 5219428 2026-10-26T20:32:45Z Zadorenko V 175157 5227639 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Старабэшэўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Старобешівський район}} |Герб = Starobeshevskiy rayon gerb.png |Сцяг = Прапор-Старобешівського-рай.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = |Апісанне сцяга = |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Данецкая вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі савет<br />2 пасялковых савета<br />11 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Старабэшэвэ]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 7 сакавіка 1923 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 49824 |Год перапісу = 2017 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 38,9 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1282 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Starobeshevskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1424500000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6253 |Паштовыя індэксы = 87200—87272 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Старабэшэўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Старобе́шівський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Старабэшэвэ]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|04|2017|1}} года складае 49824 чалавек, плошча — 1282&nbsp;км². Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=4 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога, 2 пасялковых і 11 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад, 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 9 пасёлкаў і 48 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Старабэшэўскі раён}} {{Данецкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласці]] 1a357s1ouig5m2p3fvkr8p9kdupkk23 0 608119 5227641 4996666 2026-10-26T20:33:02Z Zadorenko V 175157 5227641 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Шахтарскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Шахтарський район}} |Герб = Shahtarskiy rayon gerb.png |Сцяг = Shakhtarskyi raion prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = |Апісанне сцяга = |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Данецкая вобласць]] |Уключае = 13 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Шахтарск]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 7 сакавіка 1923 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 19115 |Год перапісу = 2017 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 17,4 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1100 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Shahtarskyi-Don-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1425200000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6255 |Паштовыя індэксы = 86200-86263 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Шахтарскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Шахта́рський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Шахтарск]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|04|2017|1}} года складае 19115 чалавек, плошча — 1100&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 13 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 12 пасёлкаў і 42 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Шахтарскі раён}} {{Данецкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласці]] [[Катэгорыя:Шахтарскі раён| ]] lyyst3t2sg4b8b8wo42694ptlfmzjdp 0 608120 5227632 4996502 2026-10-26T20:31:21Z Zadorenko V 175157 5227632 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Новаазоўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Новоазовський район}} |Герб = Novazovskiy rayon gerb.png |Сцяг = Flag of Novoazovsk raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = |Апісанне сцяга = |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Данецкая вобласць]] |Уключае = 1 гарадскі, 1 пасялковы і 8 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Новаазоўск]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 7 сакавіка 1923 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 27618 |Год перапісу = 2017 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 31,7 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 870,94 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Novoazovskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1423600000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6296 |Паштовыя індэксы = 87600-87662 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Новаазоўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Новоазо́вський район}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Новаазоўск]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|04|2017|1}} года складае 27618 чалавек, плошча — 870,94&nbsp;км². Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.<ref>[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX]</ref> == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога, 1 пасялковага і 8 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 горад, 1 пасёлак і 37 сёлаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Новаазоўскі раён}} {{Данецкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласці]] 6841kuig48muii1qty49q27pg38s0t1 0 608121 5227626 4996470 2026-10-26T20:29:37Z Zadorenko V 175157 5227626 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мар’інскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Мар’їнський район}} |Герб = Maryanivskiy rayon gerb.png |Сцяг = Флаг Марьинского района.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = |Апісанне сцяга = |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Данецкая вобласць]] |Уключае = 3 гарадскіх, 2 пасялковых і 15 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Мар’інка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 7 сакавіка 1923 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 87890 |Год перапісу = 2017 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 60,6 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1350,5 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Mariinskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1423300000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6278 |Паштовыя індэксы = 85600-85683 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Мар’інскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Мар’їнський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Мар’інка]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|04|2017|1}} года складае 87890 чалавек, плошча — 1350,5&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 3 гарадскіх, 2 пасялковых і 15 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 3 горада, 3 пасёлка гарадскога тыпу, 2 пасёлка і 50 вёсак. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мар’інскі раён}} {{Данецкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласці]] 82ol5pqi6j3hag03v5kwkgyabkytgku 0 608123 5227625 4996467 2026-10-26T20:29:13Z Zadorenko V 175157 5227625 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мангушскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Мангушський район}} |Герб = Coat of Arms of Manhush raion.png |Сцяг = Flag of Manhush raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = |Апісанне сцяга = |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Данецкая вобласць]] |Уключае = 4 пасялковых савета<br />12 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Мангуш]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 7 сакавіка 1923 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 26510 |Год перапісу = 2017 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 33,5 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 792 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Mangush Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1423900000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6297 |Паштовыя індэксы = 87400-87455 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Мангушскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Мангу́шський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Мангуш]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|04|2017|1}} года складае 26510 чалавек, плошча — 792&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 2 пасялковых і 6 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 2 пасёлкі гарадскога тыпу, 1 пасёлак і 23 сяла. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мангушскі раён}} {{Данецкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласці]] [[Катэгорыя:Мангушскі раён| ]] nab88pn4qbyd0pzxcsafowi3k2i09av 0 608124 5227618 4996250 2026-10-26T20:25:56Z Zadorenko V 175157 5227618 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Бойкіўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Бойківський район}} |Герб = Coat of Arms of Telmanivskyi Raion.png |Сцяг = Flag of Boykivske raion.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = |Апісанне сцяга = |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Данецкая вобласць]] |Уключае = 1 пасялковы савет<br />8 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Бойкіўскэ]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 7 сакавіка 1923 |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 14163 |Год перапісу = 2017 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 17,4 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 812,9 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Telmanivskyi-Don-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1424800000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6279 |Паштовыя індэксы = 87100-87182 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Бойкіўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Бо́йківський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Бойкіўскэ]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|04|2017|1}} года складае 14163 чалавек, плошча — 812,9&nbsp;км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 пасялковага і 8 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу і 41 сяло. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бойкіўскі раён}} {{Данецкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласці]] 62uhaj5obhak8p5pwte2l1obwrkk9kb 0 608125 5227619 5226894 2026-10-26T20:26:20Z Zadorenko V 175157 5227619 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Вэлыканавасілкаўскі раён |Арыгінальная назва = {{Іншамоўны тэкст|uk|Великоновосілківський район}} |Герб = Vel novosilskiy rayon gerb.png |Сцяг = Vel novosilskiy rayon prapor.png |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = |Апісанне сцяга = |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Былы раён |Уваходзіць у = [[Данецкая вобласць]] |Уключае = 1 пасялковы савет<br />16 сельскіх саветаў |Сталіца = [[Вэлыка Навасілка]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = 7 сакавіка 1923 |Скасаванне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = {{падзенне}} 39019 |Год перапісу = 2017 |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = 20,5 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 1900 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Velykonovoselivskyi-Raion.png |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = {{EET}} |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = 1421200000 |Від ідэнтыфікатара = [[КААТЛУ]] |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-6243 |Паштовыя індэксы = 85500-85583 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Вэлыканавасілкаўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Великоновосілкі́вський район}}) — скасаваная адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Вэлыка Навасілка]]<ref name="ТКП"/>. Утвораны [[7 сакавіка]] [[1923]] года. Насельніцтва раёна на {{дата|01|04|2017|1}} года складала 39019 чалавек, плошча — 1900&nbsp;км². Ліквідаваны пастановай вярхоўнай рады Украіны 17 ліпеня 2020 года<ref name=":2">{{cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|website=zakon.rada.gov.ua|date=17 липня 2020}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складалася з 1 пасялковага і 16 сельскіх саветаў. == Населеныя пункты == На тэрыторыі раёна былі размешчаны 1 пасёлак гарадскога тыпу, 15 пасёлкаў і 51 сяло. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вэлыканавасілкаўскі раён}} {{Данецкая вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Былыя раёны Данецкай вобласці]] [[Катэгорыя:Вэлыканавасілкаўскі раён| ]] lpo31ydlnebu1rqwur4obx09t8lpevj 0 608848 5227327 5225977 2026-10-26T14:17:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227327 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Горад |беларуская назва = Бунге |арыгінальная назва = Бунгэ |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 13|lat_sec = 41 |lon_dir = E|lon_deg = 38|lon_min = 16|lon_sec = 28 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Данецкая вобласць |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1908 |ранейшыя імёны = Юнкам (1924-1965 гг.), Юнакамунарыўск (1965-2016 гг.) |статус з = 1965 |плошча = 5,4 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 13700 |год перапісу = 2017 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +380-6252 |паштовы індэкс = 86493 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Бунгэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Бунге}}) — горад у [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Распараджэннем [[Кабінет міністраў Украіны|Кабінета міністраў Украіны]] ад 7 лістапада 2014 г. горад унесены ў Спіс населеных пунктаў, на тэрыторыі якіх органы дзяржаўнай улады Украіны часова не ажыццяўляюць свае паўнаважанні<ref>{{Cite web |url=https://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/1085-2014-%D1%80 |title=Розпорядження Кабінету Міністрів України від 7 листопада 2014 р. № 1085 "Про затвердження переліку населених пунктів, на території яких органи державної влади тимчасово не здійснюють свої повноваження, та переліку населених пунктів, що розташовані на лінії зіткнення" |archive-url=https://web.archive.org/web/20190729152148/https://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/1085-2014-%25D1%2580 |archive-date=29 ліпеня 2019 |access-date=30 ліпеня 2019 |url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Янакіеўскі гарадскі савет}} {{Данецкая вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Данецкай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1908 годзе]] 81umrjafzyi9y8oyi10il1liptqql10 0 609300 5227576 4881557 2026-10-26T19:45:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227576 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Вазнэсэніўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Вознесенівка}}) — [[горад]] (з 1960 года{{sfn|ВСЭ|1978}}) у [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] на мяжы з [[Расія]]й, адміністрацыйна падпарадкаваны гарадскому савету [[Даўжанск]]а. У горадзе знаходзіцца чыгуначная станцыя «Красна Магыла» на лініі [[Дэбальцэвэ]] — Красна Магыла (граніца Расійскай Федэрацыі) і чыгуначны пункт пропуску праз граніцу з такой самай назвай. Распараджэннем [[Кабінет міністраў Украіны|Кабінета міністраў Украіны]] ад 7 лістапада 2014 года горад унесены ў Спіс населеных пунктаў, на тэрыторыі якіх органы дзяржаўнай улады Украіны часова не ажыццяўляюць свае паўнаважанні<ref>{{Cite web |url=https://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/1085-2014-%D1%80 |title=Розпорядження Кабінету Міністрів України від 7 листопада 2014 р. № 1085 «Про затвердження переліку населених пунктів, на території яких органи державної влади тимчасово не здійснюють свої повноваження, та переліку населених пунктів, що розташовані на лінії зіткнення» |archive-url=https://web.archive.org/web/20190729152148/https://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/1085-2014-%25D1%2580 |archive-date=29 ліпеня 2019 |access-date=3 жніўня 2019 |url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{ВСЭ3|Червонопартиза́нск|29|65}} {{Свэрдлоўскі гарадскі савет}} {{Луганская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Луганскай вобласці]] isiin39pawpjpsocm11edx5699m5o28 0 611039 5227364 4955989 2026-10-26T14:58:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227364 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Безкровне|Раён=Канатопскі раён}} '''Бэзкроўнэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Безкро́вне}}) — вёска ў [[Канатопскі раён|Канатопскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=22 красавіка 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Кралэвэцкай гарадской грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Кралэвэцкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кралэвэцкага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Канатопскага раёна]] ra3s69938fvt6gs1qo64jv7uqsp5gpn 0 611040 5227359 4955990 2026-10-26T14:46:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227359 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Быстрык}} {{НП-Украіна|Раён=Канатопскі раён|арыгінальная назва=Бистрик}} '''Быстрык'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Би́стрик}}) — вёска ў [[Канатопскі раён|Канатопскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=22 красавіка 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Кралэвэцкай гарадской грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Кралэвэцкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кралэвэцкага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Канатопскага раёна]] prk048bz5j3tg42mgnle00j7ut6cgh0 0 611041 5227415 4955991 2026-10-26T16:48:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227415 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Канатопскі раён|Украінская назва=Білогриве}} '''Білагрывэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Білогри́ве}}) — вёска ў [[Канатопскі раён|Канатопскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=22 красавіка 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Кралэвэцкай гарадской грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Кралэвэцкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кралэвэцкага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Канатопскага раёна]] nt7naufnfscyuab40n7wyt87kmzsg5t 0 611044 5227314 4955994 2026-10-26T13:52:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227314 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Канатопскі раён|Украінская назва=Буйвалове}} '''Буйвалавэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Буйва́лове}}) — вёска ў [[Канатопскі раён|Канатопскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=22 красавіка 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Кралэвэцкай гарадской грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Кралэвэцкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кралэвэцкага раёна]] 55cw4s064agnk847h6fp90ffbyhxn2b 0 611045 5227723 4955995 2026-10-27T01:05:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227723 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Канатопскі раён|Украінская назва=Васильківщина}} '''Васылькіўшчына'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Василькі́вщина}}) — вёска ў [[Канатопскі раён|Канатопскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=22 красавіка 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Кралэвэцкай гарадской грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Кралэвэцкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кралэвэцкага раёна]] b9dy649nyas12tt5t299z6q2gjy3qhz 0 611048 5227720 4955997 2026-10-27T00:45:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227720 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Канатопскі раён}} '''Варгол'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Ворго́л}}) — вёска ў [[Канатопскі раён|Канатопскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=22 красавіка 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Кралэвэцкай гарадской грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Кралэвэцкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кралэвэцкага раёна]] 67p4ux085ofdpy8fe30baqggb0fk2in 0 611050 5227717 4955998 2026-10-27T00:33:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227717 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Канатопскі раён|Украінская назва=Воронцове}} '''Варанцовэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Воронцо́ве}}) — вёска ў [[Канатопскі раён|Канатопскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=22 красавіка 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Кралэвэцкай гарадской грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Кралэвэцкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кралэвэцкага раёна]] se075rgworveviee47qcoirehv3eg6f 0 612753 5227414 4957321 2026-10-26T16:48:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227414 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Білогалиця|Раён=Канатопскі раён}} '''Білагалыця'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Білога́лиця}}) — вёска ў [[Канатопскі раён|Канатопскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=28 мая 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Путыўльская гарадская грамада|Путыўльскай гарадской грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Путыўльскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Путыўльскага раёна]] 8rk6mso2auoclokys20tljho6adw4w0 0 612757 5227637 4957325 2026-10-26T20:32:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227637 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Канатопскі раён}} '''Валакытынэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Волоки́тине}}) — вёска ў [[Канатопскі раён|Канатопскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=28 мая 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Путыўльская гарадская грамада|Путыўльскай гарадской грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Путыўльскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Путыўльскага раёна]] lrtrmvhq5prv7y0a6r5i0n5ujubp3t5 0 612812 5227331 4957381 2026-10-26T14:20:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227331 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Арыгінальная назва=Бунякине|Раён=Канатопскі раён}} '''Бунякынэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Бу́някине}}) — вёска ў [[Канатопскі раён|Канатопскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=28 мая 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Наваслабадская вясковая грамада|Наваслабадскай вясковай грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Путыўльскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Путыўльскага раёна]] fxb9ff4fxeo623a7vtt4lpfhrbn8vzc 0 612814 5227261 4957383 2026-10-26T12:45:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227261 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Арыгінальная назва=Бувалине|Раён=Канатопскі раён}} '''Бувалынэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Бува́лине}}) — вёска ў [[Канатопскі раён|Канатопскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=28 мая 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Наваслабадская вясковая грамада|Наваслабадскай вясковай грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Путыўльскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Путыўльскага раёна]] 8tlcw8hc3v49x2l2r4i22bkzxvh2eqr 0 612815 5227709 4957384 2026-10-26T22:40:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227709 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Канатопскі раён}} '''Валынцэвэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Воли́нцеве}}) — вёска ў [[Канатопскі раён|Канатопскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=28 мая 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Наваслабадская вясковая грамада|Наваслабадскай вясковай грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Путыўльскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Путыўльскага раёна]] ewag7na2z4fiycduwtx21pvntaks3r0 0 612837 5227718 4957405 2026-10-27T00:34:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227718 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Воронівка|Раён=Канатопскі раён}} '''Вараніўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Вороні́вка}}) — вёска ў [[Канатопскі раён|Канатопскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=28 мая 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Наваслабадская вясковая грамада|Наваслабадскай вясковай грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Путыўльскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Путыўльскага раёна]] 13ne8cug1wpouh04zdtwqd5fh4kdfxn 0 612838 5227731 4957406 2026-10-27T04:27:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227731 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Канатопскі раён}} '''Вашчынынэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Вощи́нине}}) — вёска ў [[Канатопскі раён|Канатопскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=28 мая 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Наваслабадская вясковая грамада|Наваслабадскай вясковай грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Путыўльскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Путыўльскага раёна]] p7to57njnfivbejkmarsv3o8mjocewt 0 613872 5227422 4679884 2026-10-26T16:49:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227422 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = горад |беларуская назва = Білві |арыгінальная назва = {{lang-miq|Bilwi}} |падначаленне = |краіна = Нікарагуа |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = PuertoCabezas1.jpg |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 02|lat_sec = 03.2 |lon_dir = W|lon_deg = 83|lon_min = 23|lon_sec = 15.4 |CoordAddon = type:city_region:NI |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = [[1929]] |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 7 |афіцыйная мова = [[іспанская мова]] |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 33600 |год перапісу = 2005 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = [[міскіта]], [[метысы]], [[крэолы]] |канфесійны склад = |часавы пояс = -6 |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Puerto Cabezas |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Білві''', або '''Пуэрта-Кабесас''' ({{lang-miq|Bilwi}}, {{lang-es|Puerto Cabezas}}) — [[горад]] на паўночным усходзе [[Нікарагуа]], цэнтр аднайменнага [[муніцыпалітэт]]а, адміністрацыйны цэнтр [[Аўтаномны рэгіён паўночна-карыбскага ўзбярэжжа|Аўтаномнага рэгіёна паўночна-карыбскага ўзбярэжжа]]. Насельніцтва (2005) — 33 600 чалавек. Заснаваны ў 1929 года ў мясцовасці Білві, населенай [[індзейцы|індзейскім]] народам [[міскіта]]. Станам на 2022 год, другі паводле велічыні [[рыбалоўства|рыбалоўны]] [[порт]] на [[Карыбскае мора|карыбскім]] узбярэжжы Нікарагуа. Таксама дзейнічаюць міжнародны [[аэрапорт]], 2 [[універсітэт]]ы. Развіваецца [[турызм]]. У 2007 годзе горад моцна пацярпеў ад [[ураган]]а. == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Спасылкі == * [https://www.nicaragua.com/regions/atlantico-norte-north-atlantic/puerto-cabezas/ Puerto Cabezas City] * [https://web.archive.org/web/20190904233621/https://www.visitanicaragua.com/raccn/ RACCN] [[Катэгорыя:Гарады Нікарагуа]] jg09d8onm64jqx3m45sddud14odgetl 0 617607 5228096 4382354 2026-10-27T11:58:15Z Zadorenko V 175157 5228096 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Алецкі павет |Арыгінальная назва = Powiat olecki |Герб = POL powiat olecki COA.svg |Сцяг = POL powiat olecki flag.svg |Ваяводства = Вармінска-Мазурскае |Цэнтр = Алецка |Насельніцтва = 34 694<ref>Powiat olecki w liczbach (mapy, miasta, GUS, nieruchomości, noclegi, gminy, regon, wypadki drogowe, bezrobocie, wynagrodzenie) [http://www.polskawliczbach.pl/powiat_olecki]</ref> |Год перапісу = 2018 |Плошча = 873,83 |Карта = Olecko County Warmia Masuria.png |Сайт = www.powiat.olecko.pl }} '''Алецкі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat olecki}}) — павет у [[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскім ваяводстве]] [[Польшча|Польшчы]], утвораны ў [[2002]] годзе. Алецкі павет займае плошчу 873,83 км². Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Алецка]]. Станам на [[2018]] год у павеце пражывалі 34694 чалавекі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == * горад [[Алецка]] * вяскова-гарадская гміна [[Алецка (гміна)|Алецка]] * вясковыя гміны [[Вялічкі (гміна)|Вялічкі]], [[Кавале Алецке (гміна)|Кавале Алецке]] і [[Свянтайна (гміна, Алецкі павет)|Свянтайна]] {{зноскі}} {{Алецкі павет}} {{Вармінска-Мазурскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Алецкі павет| ]] h17qcuj35oy3n72f3cvuddwwacfdtw7 0 617701 5227855 5148993 2026-10-27T09:45:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227855 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = WolffiaArrhiza2.jpg |image title = |image descr = |regnum = Расліны |parent = Wolffia |ref = |comment = |rang = Від |latin = Wolffia arrhiza |author = ([[L.]]) [[Horkel]] ex [[Wimm.]] (1857) |syn = * {{bt|Bruniera vivipara|[[Franch.]]}} * {{bt|Horkelia arrhiza|([[L.]]) [[Druce]]}} * {{bt|Lemna arrhiza|[[L.]]}}{{basionym}} * {{bt|Lemna microscopica|[[Schur]], [[nom. inval.]]}} * {{bt|Lenticula arrhiza|([[L.]]) [[Lam.]]}} * {{bt|Wolffia delilii|[[Miq.]]}} * {{bt|Wolffia michelii|[[Schleid.]], [[nom. illeg.]]}} |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = LC |iucn = 164241 |wikispecies = Wolffia arrhiza |commons = Category:Wolffia arrhiza |grin = 403878 }} '''Вольфія бескаранёвая'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|143}}</ref> (''Wolffia arrhiza'')&nbsp;— від [[Кветкавыя|кветкавых]] раслін сямейства {{bt-bellat|Ароннікавыя|Araceae}}. == Распаўсюджанне == У прыродзе вольфія бескаранёвая сустракаецца ў трапічных лясах [[Азія|Азіі]], [[Афрыка|Афрыкі]], а таксама ў [[Заходняя Еўропа|Заходняй]] і [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай Еўропе]], [[Міжземнамор’е|Міжземнамор’і]] і [[Індыя|Індыі]]. Ва Украіне рэдкі від, сустракаецца часцей за ўсё ў вадаёмах [[лесастэп]]у. Вольфія бескаранёвая любіць стаячую ваду, напрыклад, маленькае возера; у непрыдатных для яе ўмовах не размножваецца. Праточная вада пагібельная для яе == Апісанне == Гэты від з’яўляецца найменшай кветкавай раслінай ў свеце. Расліна прадстаўляе сабой малюсенькія эліпсападобныя ліспападобныя ўтварэнні, памеры якіх не перавышаюць 1&nbsp;мм. Вольфія бескаранёвая, як вынікае з назвы, не патрабуе каранёвай сістэмы і жыве на паверхні вады. == Размнажэнне == Пры спрыяльных умовах вольфія вельмі хутка размнажаецца дзяленнем. Даччыная расліна адгаліноўваецца ад бацькоўскай і, пасля развіцця, адпраўляецца ў свабоднае плаванне. Матчына расліна пасля размнажэння гіне. Вельмі рэдка можна назіраць цвіценне вольфіі бескаранёвай. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20160216230103/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?8328,8340,8341 Jepson Manual Treatment] * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=WOAR2 USDA Plants Profile] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121112175229/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=WOAR2 |date=12 лістапада 2012 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Флора Еўропы]] [[Катэгорыя:Флора Азіі]] [[Катэгорыя:Флора Афрыкі]] [[Катэгорыя:Ароннікавыя]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1857 годзе]] 2o5u7ovlm3lsxw54wbxet0d9mn8k5aw 0 618688 5228097 4385054 2026-10-27T11:58:31Z Zadorenko V 175157 5228097 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Альштынскі павет |Арыгінальная назва = Powiat olsztyński |Герб = POL powiat olsztyński COA.svg |Сцяг = |Ваяводства = Вармінска-Мазурскае |Цэнтр = Ольштын |Насельніцтва = 123 775<ref>Powiat olsztyński w liczbach (mapy, miasta, GUS, nieruchomości, noclegi, gminy, regon, wypadki drogowe, bezrobocie, wynagrodzenie) [http://www.polskawliczbach.pl/powiat_olsztynski]</ref> |Год перапісу = 2018 |Плошча = 2838,02 |Карта = Olsztyn County Warmia Masuria.png |Сайт = http://www.powiat-olsztynski.pl/ }} '''Альштынскі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat olsztyński}}) — павет у [[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскім ваяводстве]] [[Польшча|Польшчы]], утвораны ў [[1999]] годзе. Альштынскі павет займае плошчу 2838,02 км². Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Ольштын]]. Станам на [[2018]] год у павеце налічвалася 123 тыс. жыхароў. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == * гарады: [[Барчэва]], [[Біскупец]], [[Добрэ Мяста]], [[Езяраны]], [[Альштынак]]; * вяскова-гарадскія гміны: [[Барчэва (гміна)|Барчэва]], [[Біскупец (гміна, Альштынскі павет)|Біскупец]], [[Добрэ Мяста (гміна)|Добрэ Мяста]], [[Езяраны (гміна)|Езяраны]], [[Альштынак (гміна)|Альштынак]]; * вясковыя гміны: [[Дывіты (гміна)|Дывіты]], [[Гетшвалд (гміна)|Гетшвалд]], [[Янкова (гміна)|Янкова]], [[Кольна (гміна, Вармінска-Мазурскае ваяводства)|Кольна]], [[Пурда (гміна)|Пурда]], [[Ставігуда (гміна)|Ставігуда]], [[Свёнткі (гміна)|Свёнткі]]. {{зноскі}} {{Альштынскі павет}} {{Вармінска-Мазурскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Альштынскі павет| ]] pszrz5q7n0ohdzxo5x6k41akgx5z053 0 618781 5228092 4384137 2026-10-27T11:57:23Z Zadorenko V 175157 5228092 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Лідзбаркскі павет |Арыгінальная назва = Powiat lidzbarski |Герб = POL powiat lidzbarski COA.svg |Сцяг = |Ваяводства = Вармінска-Мазурскае |Цэнтр = Лідзбарк Варміньскі |Насельніцтва = 42 000 |Год перапісу = 2018 |Плошча = 924,42 |Карта = Lidzbark County Warmia Masuria.png |Сайт = http://www.powiatlidzbarski.pl/ }} '''Лідзбаркскі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat lidzbarski}}) — павет у [[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскім ваяводстве]] [[Польшча|Польшчы]], створаны ў [[1999]] годзе. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Лідзбарк Варміньскі]]. Станам на [[2018]] год у павеце налічвалася 42 тыс. жыхароў. Павет займае плошчу 924,42 км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == * гарады: [[Арнэта]], [[Лідзбарк Варміньскі]]; * вяскова-гарадскія гміны: [[Арнэта (гміна)|Арнэта]]; * вясковыя гміны: [[Ківіты (гміна)|Ківіты]], [[Лідзбарк Варміньскі (гміна)|Лідзбарк Варміньскі]], [[Любаміна (гміна)|Любаміна]]. {{зноскі}} {{Лідзбаркскі павет}} {{Вармінска-Мазурскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Лідзбаркскі павет| ]] 548w134mkjkvy407ikcew2mtc8qozdq 0 618782 5228091 4380537 2026-10-27T11:57:10Z Zadorenko V 175157 5228091 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Кэнтшынскі павет |Арыгінальная назва = Powiat kętrzyński |Герб = POL powiat kętrzyński COA.svg |Сцяг = POL powiat kętrzyński flag.svg |Ваяводства = Вармінска-Мазурскае |Цэнтр = Кэнтшын |Насельніцтва = 64 000 |Год перапісу = 2018 |Плошча = 1212,97 |Карта = Ketrzyn County Warmia Masuria.png |Сайт = http://starostwo.ketrzyn.pl/ }} '''Кэнтшынскі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat kętrzyński}}) — павет у [[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскім ваяводстве]] [[Польшча|Польшчы]] каля мяжы з [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласцю]] [[Расія|Расіі]], створаны ў [[1999]] годзе. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Кэнтшын]]. Станам на [[2018]] год у павеце налічвалася 64 тыс. жыхароў. Павет займае плошчу 1212,97 км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == * гарады: [[Коршы]], [[Кэнтшын]], [[Рэшаль]]; * вяскова-гарадскія гміны: [[Коршы (гміна)|Коршы]], [[Рэшаль (гміна)|Рэшаль]]; * вясковыя гміны: [[Барцяны (гміна)|Барцяны]], [[Кэнтшын (гміна)|Кэнтшын]], [[Сракова (гміна)|Сракова]]. {{зноскі}} {{Кэнтшынскі павет}} {{Вармінска-Мазурскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Кэнтшынскі павет| ]] 5g1gvtjh5ly5jywtxtnt4hy5egw8sl2 0 618811 5228093 4382349 2026-10-27T11:57:35Z Zadorenko V 175157 5228093 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Мрангоўскі павет |Арыгінальная назва = Powiat mrągowski |Герб = POL powiat mrągowski COA.svg |Сцяг = POL powiat mrągowski flag.svg |Ваяводства = Вармінска-Мазурскае |Цэнтр = Мрангова |Насельніцтва = 50 000 |Год перапісу = 2018 |Плошча = 1065,23 |Карта = Mragowo County Warmia Masuria.png |Сайт = https://www.powiat.mragowo.pl/ }} '''Мрангоўскі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat mrągowski}}) — павет у [[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскім ваяводстве]] [[Польшча|Польшчы]], створаны ў [[1999]] годзе. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Мрангова]]. Станам на [[2018]] год у павеце налічвалася 50 тыс. жыхароў. Павет займае плошчу 1065,23 км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == * гарады: [[Мікалайкі]], [[Мрангова]]; * вяскова-гарадскія гміны: [[Мікалайкі (гміна)|Мікалайкі]]; * вясковыя гміны: [[Мрангова (гміна)|Мрангова]], [[Пецкі (гміна)|Пецкі]], [[Сарквіты (гміна)|Сарквіты]]. {{зноскі}} {{Мрангоўскі павет}} {{Вармінска-Мазурскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Мрангоўскі павет| ]] 8j0yhd38ugstdtjls7dry9y0jfhopc6 0 618839 5228095 4382359 2026-10-27T11:57:57Z Zadorenko V 175157 5228095 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Навамейскі павет |Арыгінальная назва = Powiat nowomiejski |Герб = POL powiat nowomiejski COA.svg |Сцяг = |Ваяводства = Вармінска-Мазурскае |Цэнтр = Новэ Мяста Любаўске |Насельніцтва = 44 000 |Год перапісу = 2018 |Плошча = 695,01 |Карта = Nowe Miasto County Warmia Masuria.png |Сайт = http://www.powiat-nowomiejski.pl/ }} '''Навамейскі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat nowomiejski}}) — павет у [[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскім ваяводстве]] [[Польшча|Польшчы]], створаны ў [[1999]] годзе. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Новэ Мяста Любаўске]]. Станам на [[2018]] год у павеце налічвалася 44 тыс. жыхароў. Павет займае плошчу 695.01 км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == * гарады: [[Новэ Мяста Любаўске]]; * вясковыя гміны: [[Біскупец (гміна, Навамейскі павет)|Біскупец]], [[Градзічна (гміна)|Градзічна]], [[Кужэнтнік (гміна)|Кужэнтнік]], [[Новэ Мяста Любаўске (гміна)|Новэ Мяста Любаўске]]. {{зноскі}} {{Навамейскі павет}} {{Вармінска-Мазурскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Навамейскі павет| ]] rthcgrtpte9264cmcokee8nphmgo9zn 0 618844 5228094 4383077 2026-10-27T11:57:45Z Zadorenko V 175157 5228094 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Нідзіцкі павет |Арыгінальная назва = Powiat nidzicki |Герб = POL powiat nidzicki COA.svg |Сцяг = POL powiat nidzicki flag.svg |Ваяводства = Вармінска-Мазурскае |Цэнтр = Нідзіца |Насельніцтва = 33 500 |Год перапісу = 2018 |Плошча = 960,7 |Карта = Nidzica County Warmia Masuria.png |Сайт = http://www.powiatnidzicki.pl/ }} '''Нідзіцкі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat nidzicki}}) — павет у [[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскім ваяводстве]] [[Польшча|Польшчы]], створаны ў [[1999]] годзе. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Нідзіца]]. Станам на [[2018]] год у павеце налічвалася 33,5 тыс. жыхароў. Павет займае плошчу 960,7 км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == * гарады: [[Нідзіца]]; * вяскова-гарадскія гміны: [[Нідзіца (гміна)|Нідзіца]]; * вясковыя гміны: [[Казлова (гміна)|Казлова]], [[Янова (гміна)|Янова]], [[Яновец Касцельны (гміна)|Яновец Касцельны]]. {{зноскі}} {{Нідзіцкі павет}} {{Вармінска-Мазурскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Нідзіцкі павет| ]] gkxyetgbxhfyaf8ffpz072u9nk7cgff 0 618849 5228100 4382360 2026-10-27T11:58:54Z Zadorenko V 175157 5228100 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Пішскі павет |Арыгінальная назва = Powiat piski |Герб = POL powiat piski COA.svg |Сцяг = POL powiat piski flag.svg |Ваяводства = Вармінска-Мазурскае |Цэнтр = Піш |Насельніцтва = 57 500 |Год перапісу = 2018 |Плошча = 1776,17 |Карта = Pisz County Warmia Masuria.png |Сайт = http://www.powiat.pisz.pl/ }} '''Пішскі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat piski}}) — павет у [[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскім ваяводстве]] [[Польшча|Польшчы]], створаны ў [[1999]] годзе. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Піш]]. Станам на [[2018]] год у павеце налічвалася 57,5 тыс. жыхароў. Павет займае плошчу 1776,17 км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == * гарады: [[Бяла Піска]], [[Ожыш]], [[Піш]], [[Руцянэ-Ніда]]; * вяскова-гарадскія гміны: [[Бяла Піска (гміна)|Бяла Піска]], [[Ожыш (гміна)|Ожыш]], [[Піш (гміна)|Піш]], [[Руцянэ-Ніда (гміна)|Руцянэ-Ніда]]. {{зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Пішскі павет}} {{Вармінска-Мазурскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Пішскі павет| ]] o0tbxltfcg7t2uyvaitnqdm02unjqdp 0 619201 5228089 4383078 2026-10-27T11:56:54Z Zadorenko V 175157 5228089 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Ілаўскі павет |Арыгінальная назва = Powiat iławski |Герб = POL powiat iławski COA.svg |Сцяг = POL powiat iławski flag.svg |Ваяводства = Вармінска-Мазурскае |Цэнтр = Ілава |Насельніцтва = 92 000 |Год перапісу = 2018 |Плошча = 1385 |Карта = Iława County Warmia Masuria.svg |Сайт = http://www.powiat-ilawski.pl/ }} '''Ілаўскі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat iławski}}) — павет у [[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскім ваяводстве]] [[Польшча|Польшчы]], створаны ў [[1999]] годзе. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Ілава (Польшча)|Ілава]]. Станам на [[2018]] год у павеце налічвалася 92 тыс. жыхароў. Павет займае плошчу 1385 км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == * гарады: [[Залева]], [[Ілава (Польшча)|Ілава]], [[Кісяліцы]], [[Любава (горад)|Любава]], [[Суш]]; * вяскова-гарадскія гміны: [[Залева (гміна)|Залева]], [[Кісяліцы (гміна)|Кісяліцы]], [[Суш (гміна)|Суш]]; * вясковыя гміны: [[Ілава (гміна)|Ілава]], [[Любава (гміна)|Любава]]. {{зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Ілаўскі павет}} {{Вармінска-Мазурскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Ілаўскі павет| ]] mbwjps1kmu8mkzzjpn6k3m1pzt1mc89 0 619202 5228088 4382355 2026-10-27T11:56:43Z Zadorenko V 175157 5228088 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Дзялдоўскі павет |Арыгінальная назва = Powiat działdowski |Герб = POL powiat działdowski COA.svg |Сцяг = POL powiat działdowski flag.svg |Ваяводства = Вармінска-Мазурскае |Цэнтр = Дзялдова |Насельніцтва = 66 000 |Год перапісу = 2018 |Плошча = 953,18 |Карта = Iława County Warmia Masuria.svg |Сайт = http://www.powiat-ilawski.pl/ }} '''Дзялдоўскі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat działdowski}}) — павет у [[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскім ваяводстве]] [[Польшча|Польшчы]], створаны ў [[1999]] годзе. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Дзялдова]]. Станам на [[2018]] год у павеце налічвалася 66 тыс. жыхароў. Павет займае плошчу 953,18 км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == * гарады: [[Дзялдова]], [[Лідзбарк]]; * вяскова-гарадскія гміны: [[Лідзбарк (гміна)|Лідзбарк]]; * вясковыя гміны: [[Дзялдова (гміна)|Дзялдова]], [[Ілова-Асада (гміна)|Ілова-Асада]], [[Пласніца (гміна)|Пласніца]], [[Рыбна (гміна, Варміньска-мазурскае ваяводства)|Рыбна]]. {{зноскі}} {{Дзялдоўскі павет}} {{Вармінска-Мазурскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Дзялдоўскі павет| ]] 759s9ptiaa6i62djvk05oe5jpublguz 0 619230 5228086 4382352 2026-10-27T11:56:10Z Zadorenko V 175157 5228086 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Гіжыцкі павет |Арыгінальная назва = Powiat giżycki |Герб = POL powiat giżycki COA.svg |Сцяг = POL powiat giżycki flag.svg |Ваяводства = Вармінска-Мазурскае |Цэнтр = Гіжыцка |Насельніцтва = 57 000 |Год перапісу = 2018 |Плошча = 1118,74 |Карта = Gizycko County Warmia Masuria.png |Сайт = http://www.powiatgizycki.pl/ }} '''Гіжыцкі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat giżycki}}) — павет у [[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскім ваяводстве]] [[Польшча|Польшчы]], створаны ў [[1999]] годзе. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Гіжыцка]]. Станам на [[2018]] год у павеце налічвалася 57 тыс. жыхароў. Павет займае плошчу 1118,74 км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == * гарады: [[Гіжыцка]], [[Рын]]; * вяскова-гарадскія гміны: [[Рын (гміна)|Рын]]; * вясковыя гміны: [[Выдміны (гміна)|Выдміны]], [[Гіжыцка (гміна)|Гіжыцка]], [[Круклянкі (гміна)|Круклянкі]], [[Мілкі (гміна)|Мілкі]]. {{зноскі}} {{Гіжыцкі павет}} {{Вармінска-Мазурскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Гіжыцкі павет| ]] 3zc0uo8k5xnmv3djtuv0yxnnux3i41h 0 619232 5228098 4381303 2026-10-27T11:58:42Z Zadorenko V 175157 5228098 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Аструдскі павет |Арыгінальная назва = Powiat ostródzki |Герб = Herb Powiatu Ostródzkiego.png |Сцяг = |Ваяводства = Вармінска-Мазурскае |Цэнтр = Аструда |Насельніцтва = 105 000 |Год перапісу = 2018 |Плошча = 1766 |Карта = Ostroda County Warmia Masuria.png |Сайт = https://www.powiat.ostroda.pl/ }} '''Аструдскі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat ostródzki}}) — павет у [[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскім ваяводстве]] [[Польшча|Польшчы]], створаны ў [[1999]] годзе. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Аструда]]. Станам на [[2018]] год у павеце налічвалася 105 тыс. жыхароў. Павет займае плошчу 1766 км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == * гарады: [[Аструда]], [[Мілакова]], [[Міломлын]], [[Моранг]]; * вяскова-гарадскія гміны: [[Мілакова (гміна)|Мілакова]], [[Міломлын (гміна)|Міломлын]], [[Моранг (гміна)|Моранг]]; * вясковыя гміны: [[Аструда (гміна)|Аструда]], [[Грунвальд (гміна)|Грунвальд]], [[Дамброўна (гміна)|Дамброўна]], [[Лукта (гміна)|Лукта]], [[Малдыты (гміна)|Малдыты]]. {{зноскі}} {{Аструдскі павет}} {{Вармінска-Мазурскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Аструдскі павет| ]] fq51k9tw23x7i18s2adfiteaopd0g70 0 619233 5228087 4385053 2026-10-27T11:56:33Z Zadorenko V 175157 5228087 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Галдапскі павет |Арыгінальная назва = Powiat gołdapski |Герб = POL powiat gołdapski COA.svg |Сцяг = POL powiat gołdapski flag.svg |Ваяводства = Вармінска-Мазурскае |Цэнтр = Голдап |Насельніцтва = 27 000 |Год перапісу = 2018 |Плошча = 771,93 |Карта = Goldap County Warmia Masuria.png |Сайт = https://powiatgoldap.pl/ }} '''Галдапскі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat gołdapski}}) — павет у [[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскім ваяводстве]] [[Польшча|Польшчы]] каля мяжы з [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласцю]] [[Расія|Расіі]], створаны ў [[2002]] годзе. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Голдап]]. Станам на [[2018]] год у павеце налічвалася 27 тыс. жыхароў. Павет займае плошчу 771,93 км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == * гарады: [[Голдап]]; * вяскова-гарадскія гміны: [[Голдап (гміна)|Голдап]]; * вясковыя гміны: [[Бане Мазурске (гміна)|Бане Мазурске]], [[Дубэнінкі (гміна)|Дубэнінкі]]. {{зноскі}} {{Галдапскі павет}} {{Вармінска-Мазурскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Галдапскі павет| ]] in5sr8i7bpf6e8n2ut68uozelmgtl0y 0 619259 5228084 4383089 2026-10-27T11:55:49Z Zadorenko V 175157 5228084 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Бранеўскі павет |Арыгінальная назва = Powiat braniewski |Герб = POL powiat braniewski COA.svg |Сцяг = POL powiat braniewski flag.svg |Ваяводства = Вармінска-Мазурскае |Цэнтр = Бранева |Насельніцтва = 42 000 |Год перапісу = 2018 |Плошча = 1204,54 |Карта = Braniewo County Warmia Masuria.png |Сайт = http://www.powiat-braniewo.pl/ }} '''Бранеўскі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat braniewski}}) — павет у [[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскім ваяводстве]] на поўначы [[Польшча|Польшчы]] ля мяжы з [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобл.]] [[Расія|Расіі]], адноўлены ў [[1999]] годзе. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Бранева]]. Станам на [[2018]] год у павеце налічвалася 42 тыс. жыхароў. Павет займае плошчу 1204,54 км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == * гарады: [[Бранева]], [[Пяненжна]], [[Фромбарк]]; * вяскова-гарадскія гміны: [[Пяненжна (гміна)|Пяненжна]], [[Фромбарк (гміна)|Фромбарк]]; * вясковыя гміны: [[Бранева (гміна)|Бранева]], [[Вільчэнта (гміна)|Вільчэнта]], [[Лялькова (гміна)|Лялькова]], [[Пласкіня (гміна)|Пласкіня]]. {{зноскі}} {{Бранеўскі павет}} {{Вармінска-Мазурскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Бранеўскі павет| ]] 2v119gvmxoxmvn74gob5iwn45vjwuvt 0 619261 5228083 4383085 2026-10-27T11:55:39Z Zadorenko V 175157 5228083 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Бранеўскі павет |Арыгінальная назва = Powiat bartoszycki |Герб = |Сцяг = POL powiat bartoszycki flag.svg |Ваяводства = Вармінска-Мазурскае |Цэнтр = Барташыцы |Насельніцтва = 60 000 |Год перапісу = 2018 |Плошча = 1308,54 |Карта = Bartoszyce County Warmia Masuria.png |Сайт = http://spbartoszyce.warmia.mazury.pl/ }} '''Барташыцкі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat bartoszycki}}) — павет у [[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскім ваяводстве]] на поўначы [[Польшча|Польшчы]] ля мяжы з [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобл.]] [[Расія|Расіі]], адноўлены ў [[1999]] годзе. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Барташыцы]]. Станам на [[2018]] год у павеце налічвалася 60 тыс. жыхароў. Павет займае плошчу 1308,54 км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == * гарады: [[Барташыцы]], [[Біштынак]], [[Гурова Ілавэцке]], [[Сэмпопаль]]; * вяскова-гарадскія гміны: [[Біштынак (гміна)|Біштынак]], [[Сэмпопаль (гміна)|Сэмпопаль]]; * вясковыя гміны: [[Барташыцы (гміна)|Барташыцы]], [[Гурова Ілавэцке (гміна)|Гурова Ілавэцке]]. {{зноскі}} {{Барташыцкі павет}} {{Вармінска-Мазурскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Барташыцкі павет| ]] 4y8c5m5rf60g1o0zalx43lu001ft078 0 619263 5228085 4385930 2026-10-27T11:55:59Z Zadorenko V 175157 5228085 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Вэнгажэўскі павет |Арыгінальная назва = Powiat węgorzewski |Герб = POL gmina Węgorzewo COA.svg |Сцяг = |Ваяводства = Вармінска-Мазурскае |Цэнтр = Вэнгажэва |Насельніцтва = 23 000 |Год перапісу = 2018 |Плошча = 693,43 |Карта = Wegorzewo County Warmia Masuria.png |Сайт = https://powiatwegorzewski.pl/ }} '''Вэнгажэўскі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat węgorzewski}}) — павет у [[Вармінска-Мазурскае ваяводства|Вармінска-Мазурскім ваяводстве]] [[Польшча|Польшчы]] ля мяжы з [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобл.]] [[Расія|Расіі]], утвораны ў [[2002]] годзе. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Вэнгажэва]]. Станам на [[2018]] год у павеце налічвалася 23 тыс. жыхароў. Павет займае плошчу 693,43 км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == * гарады: [[Вэнгажэва]]; * вяскова-гарадскія гміны: [[Вэнгажэва (гміна)|Вэнгажэва]]; * вясковыя гміны: [[Будры (гміна)|Будры]], [[Пазэзджы (гміна)|Пазэзджы]]. {{зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Вэнгажэўскі павет}} {{Вармінска-Мазурскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Вэнгажэўскі павет| ]] 78dlkzhnkyhotgl2zu78khl2i90uhjj 0 619428 5227429 4962786 2026-10-26T16:50:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227429 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Жмэрынскі раён}} '''Білычын'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Біли́чин}}) — вёска ў [[Жмэрынскі раён|Жмэрынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=19 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Барскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Барскага раёна]] 7b8bmfylmxsssvxyik78saa08sxicbl 0 619431 5227348 4962790 2026-10-26T14:39:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227348 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Жмэрынскі раён}} '''Буцні'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Буцні́}}) — вёска ў [[Жмэрынскі раён|Жмэрынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=19 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Барскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Барскага раёна]] 9lu4jvpwggejbpxvohhshwdq64qz8fx 0 619432 5227726 4962791 2026-10-27T01:06:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227726 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Жмэрынскі раён}} '''Васютынці'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Васю́тинці}}) — вёска ў [[Жмэрынскі раён|Жмэрынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=19 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Барскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Барскага раёна]] 6hl8qoltte7zfpdc41mlddq4i0gsp08 0 621063 5227380 4962865 2026-10-26T15:01:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227380 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Березівка|Раён=Гайсынскі раён}} '''Бэрэзіўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Березі́вка}}) — вёска ў [[Гайсынскі раён|Гайсынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=28 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бэршадскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бэршадскага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1890 годзе]] swkb7q2z0xec79chsy5wnmhnbfd8l93 0 621065 5227371 4962867 2026-10-26T15:00:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227371 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Гайсынскі раён}} '''Бэрызкы-Бэршадскі'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Берізки-Бершадські}}) — вёска ў [[Гайсынскі раён|Гайсынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=28 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бэршадскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бэршадскага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1681 годзе]] p8guo0b0u18hku2qrlmzn568wxg2lpf 0 621066 5227358 4962868 2026-10-26T14:46:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227358 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Бирлівка|Раён=Гайсынскі раён}} '''Бырліўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Би́рлівка}}) — вёска ў [[Гайсынскі раён|Гайсынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=28 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бэршадскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бэршадскага раёна]] pxnwsz6saheeyzg5727rmt9s7gj5bl1 0 621069 5227908 4962871 2026-10-27T10:33:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227908 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Гайсынскі раён}} '''Воўчак'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Во́вчок}}) — вёска ў [[Гайсынскі раён|Гайсынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=28 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бэршадскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бэршадскага раёна]] jta31ffj9d4j20xso0s6hebz1gj7prj 0 621490 5227425 4963103 2026-10-26T16:50:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227425 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Гайсынскі раён}} '''Білкы'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Білки́}}) — вёска ў [[Гайсынскі раён|Гайсынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=29 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Іллінецкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іллінецкага раёна]] 2273kh1skejql8icmlh5jpt28pjrqpo 0 621493 5227633 4963106 2026-10-26T20:31:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227633 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Володимирівка|Раён=Вінніцкі раён}} '''Валадымырыўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Володи́мирівка}}) — вёска ў [[Вінніцкі раён|Вінніцкім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=29 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Іллінецкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іллінецкага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1924 годзе]] gc7bp90f8u15it0s7pq8otl4s0aufzc 0 621494 5227648 4963107 2026-10-26T20:37:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227648 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Гайсынскі раён}} '''Валашковэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Волошко́ве}}) — вёска ў [[Гайсынскі раён|Гайсынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=29 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Іллінецкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іллінецкага раёна]] h9r2jyeypeork46o6wlf5mkd4kbh7w6 0 622900 5227368 4963502 2026-10-26T15:00:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227368 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Магілёў-Падольскі раён}} '''Бэрлядка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Берлядка}}) — вёска ў [[Магілёў-Падольскі раён|Магілёў-Падольскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=17 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Мурованакурылівецкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мурованакурылівецкага раёна]] qbuwvynmy5bnzjt6guf846afmragsja 0 622901 5227438 4963503 2026-10-26T16:55:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227438 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Магілёў-Падольскі раён}} '''Біляны'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Біля́ни}}) — вёска ў [[Магілёў-Падольскі раён|Магілёў-Падольскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=17 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Мурованакурылівецкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мурованакурылівецкага раёна]] 9e2maq0x80dtyqgawc49vvelexzyar4 0 622923 5227634 4963510 2026-10-26T20:31:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227634 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Магілёў-Падольскі раён}} '''Валадымырыўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Володи́мирівка}}) — вёска ў [[Магілёў-Падольскі раён|Магілёў-Падольскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=17 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Мурованакурылівецкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мурованакурылівецкага раёна]] jua0vajflveyndzwdkyq93gk7cgfyf6 0 622924 5227721 4963511 2026-10-27T00:50:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227721 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Магілёў-Падольскі раён}} '''Вароніўці'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Воро́нівці}}) — вёска ў [[Магілёў-Падольскі раён|Магілёў-Падольскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=17 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Мурованакурылівецкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мурованакурылівецкага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1570 годзе]] arpriibncmua99ntn7mbsz255f1b8g6 0 623046 5227262 5226169 2026-10-26T12:45:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227262 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Тульчынскі раён}} '''Бугакіў'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Бугакі́в}}) — вёска ў [[Тульчынскі раён|Тульчынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=22 красавіка 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Брацлаўскай пасялковай грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Няміраўскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Няміраўскага раёна]] tvf3dpi0ly040qffku7om4otgniyolu 0 623075 5227734 5226175 2026-10-27T04:45:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227734 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Тульчынскі раён}} '''Ваўчок'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{Іншамоўны тэкст|uk|Вовчок}}) — вёска ў [[Тульчынскі раён|Тульчынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=22 красавіка 2024 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Былы адміністрацыйны цэнтр [[Ваўчоцкі сельсавет|Ваўчоцкага сельсавета]]. Уваходзіць у склад [[Брацлаўскай пасялковай грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Няміраўскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Няміраўскага раёна]] 6a97poxhanulk1sow9aev7da48si59m 0 623622 5227715 4963714 2026-10-27T00:28:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227715 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=[[Тульчынскі раён]]|Украінская назва=Вапнярки}} '''Вапняркы'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Вапня́рки}}) — вёска [[Тульчынскі раён|Тульчынскім раёне]]<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20|title=Про утворення та ліквідацію районів|website=Офіційний вебпортал парламенту України|access-date=2024-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20|archive-date=21 ліпеня 2020|url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Тамашпільская пасялковая абшчына|Тамашпільскай пасялковой абшчыны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Тамашпільскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Тамашпільскага раёна]] fybhfr1n0yeffb69t9rr675rbzzvpot 0 623661 5227375 4963754 2026-10-26T15:01:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227375 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Бережанка|Раён=Гайсынскі раён}} '''Бэрэжанка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Бережа́нка}}) — вёска ў [[Гайсынскі раён|Гайсынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=27 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Трасцянэцкі раён (Вінніцкая вобласць)}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Трасцянэцкага раёна (Вінніцкая вобласць)]] iaui56g8m9hwexaj0v5picmdtjpy7o1 0 623662 5227278 4963755 2026-10-26T13:10:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227278 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Буды}} {{НП-Украіна|Украінская назва=Буди|Раён=Гайсынскі раён}} '''Буды'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Бу́ди}}) — вёска ў [[Гайсынскі раён|Гайсынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=27 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Трасцянэцкі раён (Вінніцкая вобласць)}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Трасцянэцкага раёна (Вінніцкая вобласць)]] g2br7rq77m6que2ri0ox4wk8j1c2213 0 623878 5227568 4963887 2026-10-26T19:42:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227568 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Украінская назва=Важне|Раён=Гайсынскі раён}} '''Важнэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Важне́}}) — вёска ў [[Гайсынскі раён|Гайсынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=26 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Тэплыцкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Тэплыцкага раёна]] 2w8nvzzx0mr257ufutcylshs61e5j56 0 624164 5227320 4963995 2026-10-26T14:03:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227320 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Букатынка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Бука́тинка}}) — вёска ў [[Магілёў-Падольскі раён|Магілёў-Падольскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=16 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Бабчынская вясковая грамада|Бабчынскай вясковай грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Чэрнівецкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрнівецкага раёна]] 9iz3ppfhpfpd1qv4isigh2uyo3y799v 0 624165 5227573 4963996 2026-10-26T19:45:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227573 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Магілёў-Падольскі раён}} '''Вазлуіўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Вазлуї́вка}}) — вёска ў [[Магілёў-Падольскі раён|Магілёў-Падольскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=16 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Бабчынская вясковая грамада|Бабчынскай вясковай грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Чэрнівецкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрнівецкага раёна]] 6s0y3yi3tnbdf6kvbif1295a3sr0nh3 0 624171 5227381 4810568 2026-10-26T15:01:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227381 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Магілёў-Падольскі раён}} '''Бэрэзіўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Березі́вка}}) — вёска ў [[Магілёў-Падольскі раён|Магілёў-Падольскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=16 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]].{{зноскі}} {{Чэрнівецкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрнівецкага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1500 годзе]] rq9t9pz3yoph3geccj40pyusddlvphf 0 624172 5227437 4964002 2026-10-26T16:55:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227437 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Магілёў-Падольскі раён}} '''Біляны'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Біля́ни}}) — вёска ў [[Магілёў-Падольскі раён|Магілёў-Падольскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=16 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Чэрнівецкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрнівецкага раёна]] 5bgi0pu5y0574xz8xdm0808lvd5pfig 0 624177 5227631 4964007 2026-10-26T20:31:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227631 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Магілёў-Падольскі раён}} '''Валадзііўці'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Володіївці́}}) — вёска ў [[Магілёў-Падольскі раён|Магілёў-Падольскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=16 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Чэрнівецкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрнівецкага раёна]] i3466zfl7pmvcpxxggcdo5rgcgf57sa 0 624196 5227372 4964026 2026-10-26T15:01:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227372 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Гайсынскі раён|Украінская назва=Берізки-Чечельницькі}} '''Бэрызкы-Чэчэльныцкі'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Берізки-Чечельницькі}}) — вёска ў [[Гайсынскі раён|Гайсынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=25 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Чэчэльныцкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чэчэльныцкага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1690 годзе]] qtgatc8c8u4a6nmoorf3e518rpe3xdp 0 624197 5227426 4964027 2026-10-26T16:50:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227426 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Гайсынскі раён|Украінская назва=Білий Камінь}} '''Білы Камінь'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Бі́лий Ка́мінь}}) — вёска ў [[Гайсынскі раён|Гайсынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=25 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Чэчэльныцкай пасялковай грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Чэчэльныцкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чэчэльныцкага раёна]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1750 годзе]] 2eu7446991tv8zx5sht8y1oysdgvfzf 0 624200 5227724 4964030 2026-10-27T01:05:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227724 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Гайсынскі раён|Арыгінальная назва=Василівка}} '''Васыліўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Васи́лівка}}) — вёска ў [[Гайсынскі раён|Гайсынскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=26 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Чэчэльныцкай пасялковай грамады]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Чэчэльныцкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чэчэльныцкага раёна]] 47allf6545353clt373q9q8bg0tle9u 0 624374 5227363 4964104 2026-10-26T14:57:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227363 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Магілёў-Падольскі раён}} '''Сэмэніўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Семені́вка}}) — вёска ў [[Магілёў-Падольскі раён|Магілёў-Падольскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=16 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Ямпільскі раён (Вінніцкая вобласць)}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ямпільскага раёна (Вінніцкая вобласць)]] sdxhovzxee58qolfit5u2mw5z08tpxa 0 624378 5227412 4964106 2026-10-26T16:48:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227412 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Магілёў-Падольскі раён}} '''Біла'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Бі́ла}}) — вёска ў [[Магілёў-Падольскі раён|Магілёў-Падольскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=16 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Ямпільскі раён (Вінніцкая вобласць)}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ямпільскага раёна (Вінніцкая вобласць)]] knm1dpy2h0jx8739bp5oalchpe6ga4g 0 624379 5227351 4964107 2026-10-26T14:41:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227351 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Магілёў-Падольскі раён}} '''Буша'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Буша́}}) — вёска ў [[Магілёў-Падольскі раён|Магілёў-Падольскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=16 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Ямпільскі раён (Вінніцкая вобласць)}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ямпільскага раёна (Вінніцкая вобласць)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1300 годзе]] kym7tm0rbcc5xqjhhxt2x5zijm0ku48 0 627984 5227809 5214980 2026-10-27T07:55:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227809 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Волыця'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Во́лиця}}) — вёска ў [[Чарткоўскі раён|Чарткоўскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=13 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Гусятынскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Гусятынскага раёна]] dfn0cj0eb1bwvexst54dcm11aijjlvy 0 627987 5227808 4967831 2026-10-27T07:55:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227808 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Волыця'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Во́лиця}}) — вёска ў [[Цярнопальскі раён|Цярнопольскім раёне]] [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]].<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=12 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Підгаецкі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Підгаецкага раёна]] 9lbpq8i3hi5k9m0yd1wi2g30xffrp3a 0 628573 5227564 5226503 2026-10-26T19:40:45Z Антон 740 76022 5227564 wikitext text/x-wiki {{Выдавецтва |назва = Выдавецтва Антона Грыневіча |лагатып = |шырыня = |дэвіз = |краіна = {{сцягафікацыя|Расійская імперыя}} |заснавана = [[1910]] |дырэктар = |адрас = [[Санкт-Пецярбург]] |галоўрэд = [[Антон Грыневіч]] |код СССР = |isbn = |вэб-сайт = }} '''Выдаве́цтва Анто́на Грыне́віча''' — прыватнае [[беларусы|беларускае]] [[выдавецтва]], якое дзейнічала ў [[Санкт-Пецярбург]]у ў [[1910]]—[[1913]] гадах. Заснавана [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антонам Грыневічам]]. Спецыялізавалася на выпуску твораў [[Мастацкая літаратура|мастацкай літаратуры]] і [[Музыка Беларусі|беларускага музычнага фальклору]]<ref>Грыневіча выдавецтва // {{Крыніцы/БелЭн|5к}} — С. 483.</ref>. Выдала 10 кніг агульным тыражом 28 200 экзэмпляраў. == Гісторыя == У 1910 годзе пасля першага тома «Беларускіх песень з нотамі» выходзяць драматычная паэма «[[Адвечная песня]]» і зборнік вершаў «[[Гусляр (зборнік)|Гусляр]]» [[Янка Купала|Янкі Купалы]] (выйшлі ў друкарні К. Пянткоўскага). У 1912 годзе Антон Грыневіч разам з [[Аляксандр Астрамовіч|Андрэем Зязюлем]] выдае другі том «Беларускіх песень з нотамі». У 1913 годзе Антон Грыневіч піша дзеячам з [[Вільня|Вільні]], таму што рэдакцыя «[[Наша ніва (1906)|Нашай нівы]]» не спяшалася расплаціцца з выдаўцом<ref>''[[С. Александровіч]]''. [http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/173895/1/208-221.pdf Пуцявіны роднага слова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200112141854/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/173895/1/208-221.pdf |date=12 студзеня 2020 }} // [[Полымя (часопіс)|Полымя]]. — 1967. — № 8. — С. 215.</ref>: {{Цытата|Прайшлі ўжо дзве пары, калі вы маглі вярнуць мне грошы за камісовыя кніжкі… Ці вы думаеце, што я такі добры, што дапамінацца свайго не стану, ці што я такі дурны, што мяне можна ўгаварыць чакаць без канца… Мне грошы патрэбны да зарэзу, бо, не сплаціўшы доўг друкарні адной, я ўлез у доўг у другой, дзе друкую 6 кніжак!..}} У 1913 годзе выйшлі ў друкарні А. Э. Колінса кнігі «Тоўстае палена», «Прапаў чалавек» і «[[Нёманаў дар]]» [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], «Апавяданні» [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]], «Аб чым шапацелі лісця» Таўруса і «Праклёнашы» Л. Гвазда<ref>''[[С. Александровіч]]''. [http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/173895/1/208-221.pdf Пуцявіны роднага слова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200112141854/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/173895/1/208-221.pdf |date=12 студзеня 2020 }} // [[Полымя (часопіс)|Полымя]]. — 1967. — № 8. — С. 216.</ref>. == Выданні == <gallery mode="packed" heights="220"> Cover of Adviecnaja piesnia by Janka Kupala (SPb, 1910).jpg|«[[Адвечная песня]]» [[Янка Купала|Янкі Купалы]] (1910) Cover of Prapau calaviek by Jakub Kolas (SPb, 1913).jpg|«Прапаў чалавек» [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] (1913) Cover of Apaviadanni by Uladzislau Halubok (SPb, 1913).jpg|«Апавяданні» [[Уладзіслаў Галубок|Уладзіслава Галубка]] (1913) Cover of Praklienasy by L. Hvozd (SPb, 1913).jpg|«Праклёнашы» Л. Гвазда (1913) Cover of Bielaruskije piesni z notami - Tomik 1 by Anton Hrynievic (SPb, 1910).jpg|«Беларускія песні з нотамі». Томік I (1910) Draft publishing contract between Anton Hrynievic and Laskov lithography.jpg|Чарнавік дамовы выдаўца А. Грыневіча з літаграфіяй «Ласкаў і сыны» </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''[[Ларыса Іосіфаўна Доўнар|Л. І. Доўнар]].'' Выдавецтвы Антона Грыневіча i «Грамады» // [[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]]. — 2006. — № 8. — С. 85. * {{Крыніцы/БелЭн|5}} == Спасылкі == * {{cite web|author=|last=|first=|authorlink=|coauthors=|date=|url=http://www.gants-region.info/index/0-769|title=Грыневіча выдавецтва|format=|work=|publisher=Ганцавіцкі краязнаўча-інфармацыйны партал|accessdate=2020-01-20|language=|postscript=|url-status=dead}} {{Беларускія выдавецкія суполкі ў пачатку XX стагоддзя}} [[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1910 годзе]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1913 годзе]] [[Катэгорыя:1910 год у Санкт-Пецярбургу]] b6tkdapd4u736oz6x4n8narlw2j4q2f 10 637756 5227662 4655607 2026-10-26T21:11:45Z CzechoBot 17685 даданне перадачы параметраў спасылка і спасылка частка 5227662 wikitext text/x-wiki {{кніга |аўтар = {{{3|{{{аўтар|}}}}}} |частка = {{{2|}}} |спасылка частка = {{{спасылка частка|{{{спасылка|}}}}}} |загаловак = Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = [склад. [[Юрый Уладзіміравіч Каласоўскі|Ю. У. Каласоўскі]]; рэдкалегія: [[Т. У. Бялова]] (гал. рэд.) і інш.] |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі]] |год = {{#switch: {{{1|}}} |1 = 2009 |2 = 2011 }} |том = {{#switch: {{{1|}}} |1 = 1: А―К |2 = 2: Л—Я}} |старонкі = {{{4|}}} |старонак = {{#switch: {{{1|}}} |1 = 496 |2 = 464 }} |серыя = |isbn = {{#switch: {{{1|}}} |1 = 978-985-11-0354-2 |2 = 978-985-11-0549-2}} |тыраж = |ref = {{{ref|Археалогія Беларусі}}} }}<noinclude> {{doc-inline}} == Выкарыстанне == <pre> {{Крыніцы/Археалогія Беларусі|1}} </pre> {{Крыніцы/Археалогія Беларусі|1}} <pre> {{крыніцы/Археалогія Беларусі|1|Віцебская Задзвінская слабада}} </pre> {{крыніцы/Археалогія Беларусі|1|Віцебская Задзвінская слабада}} === Параметры === * ''Крыніцы/Археалогія Беларусі'' — нязменная частка шаблона; * ''1'', ''2'' — нумар тома; * ''Назва артыкула''; * ''Аўтар артыкула''; * ''Старонкі''. * Параметр '''ref''' для шаблона роўны ''Археалогія Беларусі'', '''год''' — 2009 для першага тома і 2011 для другога, для сціслага выгляду ў зносках. <pre> Сцвярджэнне{{sfn|Археалогія Беларусі|2009|с=121}} {{зноскі}} </pre> Сцвярджэнне{{sfn|Археалогія Беларусі|2009|с=121}} {{зноскі}} {{doc-end}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы|Археалогія Беларусі]] </noinclude> breh9u3034mmpqgm5nf0lm3xvaj7dla 0 643689 5228065 4385821 2026-10-27T11:48:04Z Zadorenko V 175157 5228065 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Алескі павет |Арыгінальная назва = Powiat oleski |Герб = POL powiat oleski COA.svg |Сцяг = POL powiat oleski flag.svg |Статус = |Ваяводства = Апольскае |Цэнтр = [[Алесна]] |Заснаваны = 1999 |Глава = |Від главы = |Мовы = |Насельніцтва = 65 200 |Год = 2019 |Шчыльнасць = 67 |Плошча = 973,62 |Карта = POL powiat oleski map.svg |Памер карты = 200px |Карта павета = |Памер карты павета = 200px |TERYT = |Тэлефонны код = 77 |Паштовы код = 45-001 |Аўтамабільны код = OOL |Сайт = http://powiatoleski.pl/ |Заўвагі = }} '''Алескі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat oleski}}) — [[павет]] у [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Апольскае ваяводства|Апольскага ваяводства]]. Цэнтр павета — горад [[Алесна]]. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў [[1999]] годзе. Займае плошчу 973,62 км². Насельніцтва павета складае 65,2 тыс. чалавек. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} == Спасылкі == * [http://powiatoleski.pl/ Афіцыйная старонка павета] {{Commons|Category:Powiat oleski}} {{Алескі павет}} {{Апольскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Алескі павет| ]] ono9q2z2za9bnyuki43ta0l6f20akqx 0 643836 5228066 4387978 2026-10-27T11:48:14Z Zadorenko V 175157 5228066 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Апольскі павет (Люблінскае ваяводства)}} {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Апольскі павет |Арыгінальная назва = Powiat opolski |Герб = POL powiat opolski COA.svg |Сцяг = POL powiat opolski flag.svg |Статус = |Ваяводства = Апольскае |Цэнтр = [[Аполе]] |Заснаваны = 1999 |Глава = |Від главы = |Мовы = |Насельніцтва = 124 300 |Год = 2019 |Шчыльнасць = 81 |Плошча = 1534,38 |Карта = POL powiat opolski (województwo opolskie) map.svg |Памер карты = 200px |Карта павета = |Памер карты павета = 200px |TERYT = 5.16.23.09.00.0 |Тэлефонны код = 77 |Паштовы код = 45-001 |Аўтамабільны код = OPO |Сайт = https://powiatopolski.pl |Заўвагі = }} '''Апольскі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat opolski}}) — [[павет]] у [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Апольскае ваяводства|Апольскага ваяводства]]. Цэнтр павета — горад [[Аполе]]. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў [[1999]] годзе. Займае плошчу 1534,38 км². Насельніцтва павета складае 124,3 тыс. чалавек. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} == Спасылкі == * [https://powiatopolski.pl Афіцыйная старонка павета] {{Commons|Category:Powiat opolski}} {{Апольскі павет, Апольскае ваяводства}} {{Апольскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Апольскі павет (Апольскае ваяводства)| ]] g5k2d49wt6s5owuaiiy9uxktf00kcx0 0 643839 5228067 4383049 2026-10-27T11:48:24Z Zadorenko V 175157 5228067 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Бжэгскі павет |Арыгінальная назва = Powiat brzeski |Герб = POL powiat brzeski (województwo opolskie) COA.svg |Сцяг = POL powiat brzeski (województwo opolskie) flag.svg |Статус = |Ваяводства = Апольскае |Цэнтр = [[Бжэг]] |Заснаваны = 1999 |Глава = |Від главы = |Мовы = |Насельніцтва = 91 000 |Год = 2019 |Шчыльнасць = 103,9 |Плошча = 876,52 |Карта = POL powiat brzeski (województwo opolskie) map.svg |Памер карты = 200px |Карта павета = |Памер карты павета = 200px |TERYT = 5.16.23.01.00.0 |Тэлефонны код = 77 |Паштовы код = 49-300 |Аўтамабільны код = OB |Сайт = http://www.brzeg-powiat.pl/ |Заўвагі = }} '''Бжэгскі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat brzeski}}) — [[павет]] у [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Апольскае ваяводства|Апольскага ваяводства]]. Цэнтр павета — горад [[Бжэг]]. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў [[1999]] годзе. Займае плошчу 876,52 км². Насельніцтва павета складае 91 тыс. чалавек. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.brzeg-powiat.pl/ Афіцыйная старонка павета] {{Commons|Category:Powiat brzeski, Opole Voivodeship}} {{Бжэгскі павет}} {{Апольскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Бжэгскі павет| ]] 0hazxwa14ms0k74425rd2fpbm8tiyi5 0 643841 5228068 4385820 2026-10-27T11:48:34Z Zadorenko V 175157 5228068 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Глубчыцкі павет |Арыгінальная назва = Powiat głubczycki |Герб = POL powiat głubczycki COA.svg |Сцяг = |Статус = |Ваяводства = Апольскае |Цэнтр = [[Глубчыцы]] |Заснаваны = 1999 |Глава = |Від главы = |Мовы = |Насельніцтва = 46 700 |Год = 2019 |Шчыльнасць = 69,4 |Плошча = 673,1 |Карта = POL powiat głubczycki map.svg |Памер карты = 200px |Карта павета = |Памер карты павета = 200px |TERYT = 5.16.23.02.00.0 |Тэлефонны код = 77 |Паштовы код = 48-100 |Аўтамабільны код = OGL |Сайт = http://www.powiatglubczycki.pl/ |Заўвагі = }} '''Глубчыцкі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat głubczycki}}) — [[павет]] у [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Апольскае ваяводства|Апольскага ваяводства]]. Цэнтр павета — горад [[Глубчыцы]]. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў [[1999]] годзе. Займае плошчу 673,1 км². Насельніцтва павета складае 46,7 тыс. чалавек. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.powiatglubczycki.pl/ Афіцыйная старонка павета] {{Commons|Category:Powiat głubczycki}} {{Глубчыцкі павет}} {{Апольскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Глубчыцкі павет| ]] 1x9055bi42zac6najbcp443md8r4rl7 0 643843 5228069 4385822 2026-10-27T11:48:47Z Zadorenko V 175157 5228069 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Ключборкскі павет |Арыгінальная назва = Powiat kluczborski |Герб = POL powiat kluczborski COA.svg |Сцяг = POL powiat kluczborski flag.svg |Статус = |Ваяводства = Апольскае |Цэнтр = [[Ключбарк]] |Заснаваны = 1999 |Глава = |Від главы = |Мовы = |Насельніцтва = 66 500 |Год = 2019 |Шчыльнасць = 78,1 |Плошча = 851,59 |Карта = POL_powiat_kluczborski_map.svg |Памер карты = 200px |Карта павета = |Памер карты павета = 200px |TERYT = 5.16.23.04.00.0 |Тэлефонны код = 77 |Паштовы код = 46-200 |Аўтамабільны код = OKL |Сайт = http://www.powiatkluczborski.pl/ |Заўвагі = }} '''Ключборкскі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat kluczborski}}) — [[павет]] у [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Апольскае ваяводства|Апольскага ваяводства]]. Цэнтр павета — горад [[Ключбарк]]. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў [[1999]] годзе. Займае плошчу 851,59 км². Насельніцтва павета складае 66,5 тыс. чалавек. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.powiatkluczborski.pl/ Афіцыйная старонка павета] {{Commons|Category:Powiat kluczborski}} {{Ключборкскі павет}} {{Апольскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Ключборкскі павет| ]] hesko605ba0p32xoej9zf484k11aoqk 0 643846 5228070 4634368 2026-10-27T11:48:57Z Zadorenko V 175157 5228070 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Крапкавіцкі павет |Арыгінальная назва = Powiat krapkowicki |Герб = |Сцяг = |Статус = |Ваяводства = Апольскае |Цэнтр = [[Крапкавіцы]] |Заснаваны = 1999 |Глава = |Від главы = |Мовы = |Насельніцтва = 64 500 |Год = 2019 |Шчыльнасць = 145,9 |Плошча = 442,35 |Карта = POL powiat krapkowicki map.svg |Памер карты = 200px |Карта павета = |Памер карты павета = 200px |TERYT = 5.16.23.05.00.0 |Тэлефонны код = 77 |Паштовы код = 46-200 |Аўтамабільны код = OKR |Сайт = https://powiatkrapkowicki.pl/ |Заўвагі = }} '''Крапкавіцкі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat krapkowicki}}) — [[павет]] у [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Апольскае ваяводства|Апольскага ваяводства]]. Цэнтр павета — горад [[Крапкавіцы]]. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў [[1999]] годзе. Займае плошчу 442,35 км². Насельніцтва павета складае 64,5 тыс. чалавек. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} == Спасылкі == * [https://powiatkrapkowicki.pl/ Афіцыйная старонка павета] {{Commons|Category:Powiat krapkowicki}} {{Крапкавіцкі павет}} {{Апольскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Крапкавіцкі павет| ]] gjv1p6jsy97nwmxaro9ctl8zmrv3rgh 0 643848 5228072 4383052 2026-10-27T11:49:25Z Zadorenko V 175157 5228072 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Кэндзяжынска-Казельскі павет |Арыгінальная назва = Powiat kędzierzyńsko-kozielski |Герб = POL powiat kędzierzyńsko-kozielski COA.svg |Сцяг = POL powiat kędzierzyńsko-kozielski flag.svg |Статус = |Ваяводства = Апольскае |Цэнтр = [[Кэндзежын-Козле]] |Заснаваны = 1999 |Глава = |Від главы = |Мовы = |Насельніцтва = 95 900 |Год = 2019 |Шчыльнасць = 153,4 |Плошча = 625,28 |Карта = POL powiat kędzierzyńsko-kozielski map.svg |Памер карты = 200px |Карта павета = |Памер карты павета = 200px |TERYT = 5.16.23.03.00.0 |Тэлефонны код = 77 |Паштовы код = 47-200 |Аўтамабільны код = OK |Сайт = http://www.powiat.kedzierzyn-kozle.pl/ |Заўвагі = }} '''Кэндзяжынска-Казельскі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat kędzierzyńsko-kozielski}}) — [[павет]] у [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Апольскае ваяводства|Апольскага ваяводства]]. Цэнтр павета — горад [[Кэндзежын-Козле]]. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў [[1999]] годзе. Займае плошчу 625,28 км². Насельніцтва павета складае 95,9 тыс. чалавек. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.powiat.kedzierzyn-kozle.pl/ Афіцыйная старонка павета] {{Commons|Category:Powiat kędzierzyńsko-kozielski}} {{Кэндзяжынска-Казельскі павет}} {{Апольскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Кэндзяжынска-Казельскі павет| ]] ke93nhknbbfd824ywlk7cvwuo36lgcn 0 643850 5228077 4385824 2026-10-27T11:54:37Z Zadorenko V 175157 5228077 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Ныскі павет |Арыгінальная назва = Powiat nyski |Герб = POL powiat nyski COA.svg |Сцяг = POL powiat nyski flag.svg |Статус = |Ваяводства = Апольскае |Цэнтр = [[Ныса]] |Заснаваны = 1999 |Глава = |Від главы = |Мовы = |Насельніцтва = 138 500 |Год = 2019 |Шчыльнасць = 113,2 |Плошча = 1223,87 |Карта = POL powiat nyski map.svg |Памер карты = 200px |Карта павета = |Памер карты павета = 200px |TERYT = 5.16.23.07.00.0 |Тэлефонны код = 77 |Паштовы код = 48-300 |Аўтамабільны код = ONY |Сайт = http://www.powiat.nysa.pl/ |Заўвагі = }} '''Ныскі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat nyski}}) — [[павет]] у [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Апольскае ваяводства|Апольскага ваяводства]]. Цэнтр павета — горад [[Ныса]]. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў [[1999]] годзе. Займае плошчу 1223,87 км². Насельніцтва павета складае 138,5 тыс. чалавек. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.powiat.nysa.pl/ Афіцыйная старонка павета] {{Commons|Category:Powiat nyski}} {{Ныскі павет}} {{Апольскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Ныскі павет| ]] 83srmx010fogmgdlb1stzhbdmpdmatg 0 643852 5228075 4384018 2026-10-27T11:54:24Z Zadorenko V 175157 5228075 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Намыслоўскі павет |Арыгінальная назва = Powiat namysłowski |Герб = POL powiat namysłowski COA.svg |Сцяг = POL powiat namysłowski flag.svg |Статус = |Ваяводства = Апольскае |Цэнтр = [[Намыслаў]] |Заснаваны = 1999 |Глава = |Від главы = |Мовы = |Насельніцтва = 42 700 |Год = 2019 |Шчыльнасць = 57 |Плошча = 747,67 |Карта = POL powiat namysłowski map.svg |Памер карты = 200px |Карта павета = |Памер карты павета = 200px |TERYT = 5.16.23.06.00.0 |Тэлефонны код = 77 |Паштовы код = 46-100 |Аўтамабільны код = ONA |Сайт = http://www.namyslow.pl/ |Заўвагі = }} '''Намыслоўскі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat namysłowski}}) — [[павет]] у [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Апольскае ваяводства|Апольскага ваяводства]]. Цэнтр павета — горад [[Намыслаў]]. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў [[1999]] годзе. Займае плошчу 747,67 км². Насельніцтва павета складае 42,7 тыс. чалавек. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.namyslow.pl/ Афіцыйная старонка павета] {{Commons|Category:Powiat namysłowski}} {{Намыслоўскі павет}} {{Апольскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Намыслоўскі павет| ]] oxn0mlvmkwqn9jugf8sdf5g8fgrp1se 0 643853 5228078 4380521 2026-10-27T11:54:50Z Zadorenko V 175157 5228078 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Прудніцкі павет |Арыгінальная назва = Powiat prudnicki |Герб = POL powiat prudnicki COA.svg |Сцяг = POL powiat prudnicki flag.svg |Статус = |Ваяводства = Апольскае |Цэнтр = [[Пруднік]] |Заснаваны = 1999 |Глава = |Від главы = |Мовы = |Насельніцтва = 56 000 |Год = 2019 |Шчыльнасць = 98,1 |Плошча = 571,16 |Карта = POL_powiat_prudnicki_map.svg |Памер карты = 200px |Карта павета = |Памер карты павета = 200px |TERYT = 5.16.23.10.00.0 |Тэлефонны код = 77 |Паштовы код = 48-200 |Аўтамабільны код = OPR |Сайт = http://www.powiatprudnicki.pl/ |Заўвагі = }} '''Прудніцкі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat prudnicki}}) — [[павет]] у [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Апольскае ваяводства|Апольскага ваяводства]]. Цэнтр павета — горад [[Пруднік]]. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў [[1999]] годзе. Займае плошчу 571,16 км². Насельніцтва павета складае 56 тыс. чалавек. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.powiatprudnicki.pl/ Афіцыйная старонка павета] {{Commons|Category:Powiat prudnicki}} {{Прудніцкі павет}} {{Апольскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Прудніцкі павет| ]] hpy47mcfinqg2ocegl0gf3zzq477pi0 0 643854 5228079 4380522 2026-10-27T11:55:05Z Zadorenko V 175157 5228079 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Стшэлецкі павет |Арыгінальная назва = Powiat strzelecki |Герб = POL_powiat_strzelecki_COA.svg |Сцяг = POL_powiat_strzelecki_flag.svg |Статус = |Ваяводства = Апольскае |Цэнтр = [[Стшэльцы Апольске]] |Заснаваны = 1999 |Глава = |Від главы = |Мовы = |Насельніцтва = 75 300 |Год = 2019 |Шчыльнасць = 101,2 |Плошча = 744,28 |Карта = POL_powiat_strzelecki_map.svg |Памер карты = 200px |Карта павета = |Памер карты павета = 200px |TERYT = 5.16.23.11.00.0 |Тэлефонны код = 77 |Паштовы код = 47-100 |Аўтамабільны код = OST |Сайт = http://www.powiatstrzelecki.pl/ |Заўвагі = }} '''Стшэлецкі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat strzelecki}}) — [[павет]] у [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Апольскае ваяводства|Апольскага ваяводства]]. Цэнтр павета — горад [[Стшэльцы Апольске]]. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў [[1999]] годзе. Займае плошчу 744,28 км². Насельніцтва павета складае 75,3 тыс. чалавек. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.powiatstrzelecki.pl/ Афіцыйная старонка павета] {{Commons|Category:Powiat strzelecki}} {{Стшэлецкі павет}} {{Апольскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Стшэлецкі павет| ]] r97uqkuf06m2y4k6hzpnuq8z7ahsncf 0 653253 5228000 4996453 2026-10-27T11:25:24Z Zadorenko V 175157 5228000 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Львоўскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Львівський район}} |Герб = |Сцяг = |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = |Апісанне сцяга = |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Львоўская вобласць]] |Уключае = 10 гарадскіх,<br>5 пасялковых,<br>8 сельскіх [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|тэрытарыяльных грамад]] |Сталіца = [[Львоў]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[17 ліпеня]] [[2020]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = |Год перапісу = |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Lviv Raion 2020.svg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = |Від ідэнтыфікатара = |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-32 |Паштовыя індэксы = |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Львоўскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Львівський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Львоўская вобласць|Львоўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Львоў]]. Утвораны [[17 ліпеня]] [[2020]] года ў рамках заканчэння рэформы дэцэнтралізацыі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == * [[Аброшынэ|Абрашынская]] сельская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Бібрка|Бібрская]] гарадская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Вэлыкы Любінь|Вэлыкалюбыньская]] пасялковая [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Глыняны (Львоўская вобласць)|Глынянская]] гарадская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Гарадок (Львоўская вобласць)|Гарадоцкая]] гарадская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Давыдзіў]]ская сельская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Дабрасын]]ска-[[Магэрыў]]ская пасялковая [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Жоўква|Жоўкіўская]] гарадская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Жаўтанці|Жаўтанецкая]] сельская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Зымна Вада (Львоўская вобласць)|Зымнаводзіўская]] сельская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Кам’янка-Бузька|Кам’янка-Бузкая]] гарадская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Комарна (Украіна)|Камарніўская]] гарадская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Кулыкіў]]ская пасялковая [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Львоў]]ская гарадская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Мурованэ (Пустамыціўскі раён)|Мурованская]] сельская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Новы Ярычыў|Новаярычыўская]] пасялковая [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Пэрэмышляны|Пэрэмышлянская]] гарадская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Підбэрызці (Пустамыціўскі раён)|Підбэрызціўская]] сельская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Пустомыты|Пустамыціўская]] гарадская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Рава-Руская]] гарадская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Сакільныкы (Пустамыціўскі раён)|Сакільніцкая]] сельская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Салонка|Салонкіўская]] сельская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Шчырэць|Шчырэцкая]] пасялковая [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Львоўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Львоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Львоўскі раён| ]] 6000b03vtqga8ubqfoymvurrpx2zjwo 0 653258 5228005 4996664 2026-10-27T11:26:32Z Zadorenko V 175157 5228005 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Чэрванаградскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Шептицький район}} |Герб = |Сцяг = |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = |Апісанне сцяга = |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Львоўская вобласць]] |Уключае = 5 гарадскіх,<br>2 пасялковых [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|тэрытарыяльных грамад]] |Сталіца = [[Шаптыцкі]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[19 ліпеня]] [[2020]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = |Год перапісу = |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = |Від ідэнтыфікатара = |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = +380-324 |Паштовыя індэксы = 80100-80109 |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Шаптыцкі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Шептицький район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Львоўская вобласць|Львоўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Шаптыцкі]]. Утвораны [[19 ліпеня]] [[2020]] года ў рамках заканчэння рэформы дэцэнтралізацыі. У межах працэсу [[Дэкамунізацыя ва Украіне|дэкамунізацыі]] [[19 верасня]] [[2024]] года раён атрымаў сваю цяперашнюю назву. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == * [[Бэлз]]ская гарадская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Вэлыкі Мосты|Вэлыкамасціўская]] гарадская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Дабратвір]]ская пасялковая [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Лапатын (Львоўская вобласць)|Лапатынская]] пасялковая [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Радэхіў]]ская гарадская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Сакаль]]ская гарадская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Шаптыцкі|Шаптыцкая]] гарадская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Львоўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Львоўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Чэрванаградскі раён| ]] 03xsfoful3umt52p4cxcqyx53l6x2l7 0 653284 5228014 4996277 2026-10-27T11:30:11Z Zadorenko V 175157 5228014 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Варашскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Вараський район}} |Герб = Coat of arms of Varash.svg |Сцяг = Flag of Varash.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = |Апісанне сцяга = |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Ровенская вобласць]] |Уключае = 1 гарадская,<br>3 пасялковых,<br>4 сельскіх [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|тэрытарыяльных грамад]] |Сталіца = [[Вараш]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[19 ліпеня]] [[2020]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = |Год перапісу = |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = |Від ідэнтыфікатара = |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Варашскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Вараський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Ровенская вобласць|Ровенскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Вараш]]. Утвораны [[19 ліпеня]] [[2020]] года ў рамках заканчэння рэформы дэцэнтралізацыі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == * Антоніўская сельская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * Варашская гарадская гарадская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * Валадымырэцкая пасялковая [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * Зарічнэнская пасялковая [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * Каноныцкая сельская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * Локныцкая сельская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * Полыцкая сельская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * Рафаліўская пасялковая [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ровенская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Ровенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Варашскі раён| ]] 7a4oi7ywqu8ie73a4u0juorop8lol73 0 653322 5227984 4996258 2026-10-27T11:21:57Z Zadorenko V 175157 5227984 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Бучанскі раён |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Бучанський район}} |Герб = Coat of Arms of Bucha.png |Сцяг = Bucha flag.svg |Шырыня герба = |Шырыня сцяга = |Апісанне герба = |Апісанне сцяга = |Краіна = [[Украіна]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |узровень = |CoordScale = |Гімн = |Статус = Раён |Уваходзіць у = [[Кіеўская вобласць]] |Уключае = 3 гарадскіх,<br>6 пасялковых,<br>3 сельскіх [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|тэрытарыяльных грамад]] |Сталіца = [[Буча]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = |Утварэнне = [[19 ліпеня]] [[2020]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |Глава3 = |Назва главы3 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = [[украінская]] |Мовы = |Насельніцтва = |Год перапісу = |Працэнт ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Карта = Buchanskiy rayon 2020.jpg |Памер карты = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Памер карты аа = |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |Лічбавы ідэнтыфікатар = |Від ідэнтыфікатара = |Лічбавы ідэнтыфікатар2 = |Від ідэнтыфікатара2 = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Інтэрнэт-дамен = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Катэгорыя ў Commons = |Заўвагі = }} '''Бучанскі раён'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Бучанський район}}) — адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Буча]]. Утвораны [[19 ліпеня]] [[2020]] года ў рамках заканчэння рэформы дэцэнтралізацыі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == * [[Білагародка (Кіева-Святошынскі раён)|Білагародская]] сельская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Барадзянка|Барадзянская]] пасялковая [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Сафііўска Баршчагіўка|Баршчагіўская]] сельская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Буча]]нская гарадская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Вішнёвае (горад)|Вішнёвая]] гарадская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Гастомэль]]ская пасялковая [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Дмытрыўка (Кіева-Святошынскі раён)|Дмытрыўская]] сельская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Ірпінь|Ірпінская]] гарадская [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Кацюбынскэ|Кацюбынская]] пасялковая [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Макарыў]]ская пасялковая [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Нэмішаевэ|Нэмішаеўская]] пасялковая [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] * [[Піскіўка|Піскіўская]] пасялковая [[Аб’яднаная тэрытарыяльная грамада|грамада]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бучанскі раён}} {{Кіеўская вобласць}} {{Заліўка раёнаў Украіны}} [[Катэгорыя:Раёны Кіеўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Бучанскі раён| ]] iyrnalh0k78h0v2l6pzlam8pfzn2sid 10 653987 5227658 5089189 2026-10-26T21:11:18Z CzechoBot 17685 даданне перадачы параметраў спасылка і спасылка частка 5227658 wikitext text/x-wiki {{кніга |аўтар = {{{аўтар|{{{3|}}}}}} |частка = {{{артыкул|{{{2|}}}}}} |спасылка частка = {{{спасылка частка|{{{спасылка|}}}}}} |загаловак = [[Тэатральная Беларусь]]: энцыклапедыя : у 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = рэдкал.: [[Генадзь Пашкоў|Г. П. Пашкоў]] [і інш.] |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская Энцыклапедыя]] |том = {{{том|{{{1|}}}}}} |год = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1=2002 |2=2003 }} |старонкі = {{{старонкі|{{{4|}}}}}} |старонак = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1=565 |2=571 }} |мова = |ref = {{{ref|Тэатральная Беларусь}}} |серыя = |isbn = {{#switch: {{{isbn|{{{1|}}}}}} |1=985-11-0255-5 |2=985-11-0259-8 }} |тыраж = 4000 }}<noinclude> {{doc-inline}} == Выкарыстанне == <pre> {{Крыніцы/Тэатральная Беларусь|<том>|<назва артыкула>|<аўтар>|<нумар старонкі>}} У зносках: {{sfn|Тэатральная Беларусь|}} </pre> {{doc-end}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы|Тэатральная Беларусь]] </noinclude> bq3ds4iqpl756tl3nu5iaujjeedvwu7 0 654027 5227697 5115540 2026-10-26T21:40:52Z 5227697 wikitext text/x-wiki {{Кампанія |назва = СветлагорскХімвалакно |лагатып = 5 Zavodskaja Street, Svietlahorsk.jpg |тып = [[Адкрытае акцыянернае таварыства]] |лістынг на біржы = |дэвіз = |заснавана = 1964 |заснавальнікі = |размяшчэнне = [[Светлагорск]], [[Беларусь]] |ключавыя фігуры = Васіль Касцюкевіч |галіна = [[Хімічная прамысловасць]] |прадукцыя = [[Поліэфіры|Поліэфірныя ніткі]], [[Нятканыя тэкстыльныя матэрыялы|нятканыя матэрыялы]], [[Поліпрапілен|поліпрапіленавая тара і стужкі]], [[Арселон]], [[Вугляроднае валакно|вугляродныя матэрыялы]], [[тканіна]] і палотна, [[Поліэтыленавая плёнка|поліэтыленавая плёнка]], [[Сульфат алюмінію|тыхнічны сульфат алюмінію]] |абарот = |аперацыйны прыбытак = |чысты прыбытак = |лік супрацоўнікаў = |матчына кампанія = [[Белнафтахім]] |даччыныя кампаніі = |аўдытар = |сайт = [http://www.sohim.by www.sohim.by] }} '''«СветлагорскХімвалакно»''' ''(Сахім)'' — вытворчае аб’яднанне па вытворчасці поліэфірных матэрыялаў, адно з буйных шматпрофільных прадпрыемстваў нафтахімічнага комплексу [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. == Гісторыя == Будаўніцтва пачалося ў 1960 годзе, а ў 1964 годзе быў атрыманы першы метр корднай тканіны на '''заводзе штучнага валакна''' (ЗШВ), які паклаў пачатак ўзнікненню вытворчага аб’яднання і сёння з’яўляецца ядром прадпрыемства. У 1970-х гадах быў арганізаваны выпуск тэрмаўстойлівых матэрыялаў, у 1980-х гадах — уведзены ў эксплуатацыю ўчастак па вытворчасці вугляродных матэрыялаў. У 1972 годзе пабудаваны [[Гарадскі цэнтр культуры (Светлагорск)|Палац культуры хімікаў]]. У 1984 годзе на Светлагорскім вытворчым аб’яднанні «Хімвалакно» пры ўдзеле нямецкіх спецыялістаў было ўведзена ў строй адно з найбуйнейшых вытворчасцяў па выпуску поліэфірнай ніткі ў [[Еўропа|Еўропе]], цяпер вядомае як '''завода поліэфірных тэкстыльных ніцей''' (ЗПТН). У 1990-х гадах на ЗШВ быў арганізаваны выпуск мяшкоў з плёнкавых поліпрапіленавых нітак, нятканага матэрыялу «спанбонд». Праведзеная ў 2004 годзе на ЗПТН рэканструкцыя дазволіла асвоіць выпуск мультыфіламентных, фарбаваных ў масе нітак. У 2006—2007 гадах пачата вытворчасць раўнаважкіх тэкстураваных нітак, нітак з рознай трываласцю пнеўмазлучэнняў, фасонных нітак, нітак поліэфірных ізвітых КДК і з профільным перасек «трылобал». У 2009 годзе асвоена вытворчасць поліэфірных цалкам выцягнутых комплексных нітак (FDY), пачаты выпуск поліэфірных нітак з антыбактэрыйнымі і антыперановымі дадаткамі. У 2010—2012 гадах — праект па нарошчванню вытворчых магутнасцяў да ўзроўню 41 тыс. тон. У 2020 годзе пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў]] і [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|жорсткіх разгонаў мірных пратэстоўцаў]] працоўнікі «Хімвалакно» намагаліся ўладкаваць забастоўку ля прахадной завода, але большую частку закрылі ў цэхах<ref>{{Cite web |url=https://yandex.by/turbo/s/gomel.today/rus/news/gomel-17827/ |title=«Гомсельмаш» і «СветлагорскХімвалакно» збіраліся страйкаваць, але не змаглі — рабочых зачынілі ў цэхах |access-date=25 жніўня 2020 |archive-date=22 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122144150/https://yandex.by/turbo/s/gomel.today/rus/news/gomel-17827/ |url-status=dead }}</ref>, да гэтага такой практыкі з боку чыноўнікаў, падчас усебеларускіх стачак, не назіралася. Восенню 2022 года прадпрыемства трапіла ў [[спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб]] [[ЗША]]<ref>{{cite web|title=«СветлагорскХімвалакно» трапіла ў санкцыйны спіс ЗША|url=https://www.racyja.com/ekanomika/svetlagorskkhimvalakno-trapila-u-s/|accessdate=2023-02-28|website=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230228205858/https://www.racyja.com/ekanomika/svetlagorskkhimvalakno-trapila-u-s/|archivedate=28 лютага 2023|url-status=dead}}</ref>, у красавіку 2025 года — пад санкцыі Украіны<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/366145|title=Украіна ўвяла санкцыі супраць светлагорскага «Хімвалакна»|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. == Структура == * Завод штучнага валакна * Завод поліэфірных тэкстыльных ніцей * СветлагорскХімСэрвіс * Светлатэкс * СахімТранс * Санаторый «Сярэбраныя ключы» == Цікавыя факты == [[Файл:RW Kord (1).jpg|міні|Станцыя Корд і цэха «Хімвалакно»|справа]] * Для транспартнага абслугоўвання прадпрыемства ад станцыі [[Светлагорск-на-Бярэзіне|Шацілкі]] была праведзена сямікіламетровая чыгуначная ветка і пабудавана станцыя [[Корд (станцыя)|Корд]], ад назвы тканіны, вытворчасцю якой займаецца «Хімвалакно». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Светлагорскае вытворчае аб’яднанне «Хімвалакно»||253}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Светлаго́рскі завод сінтэтычнага валакна|651}} {{Светлагорск}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Светлагорска]] [[Катэгорыя:Хімічныя і нафтахімічныя кампаніі Беларусі]] [[Катэгорыя:1964 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]] f9kygzf8bh24wpq5a6qdy2fex0s8n00 0 654514 5227550 5054591 2026-10-26T19:17:27Z CzechoBot 17685 Стандартызацыя спасылак на энцыклапедыі праз адмысловыя шаблоны (Крыніцы) 5227550 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Маляўскі}} {{Тэатральны дзеяч|Выява=Георгій Рафаілавіч Маляўскі.jpg}} '''Георгій Рафаілавіч Маля́ўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[акцёр]]. [[Заслужаны артыст БССР]] ([[1990]]). == Біяграфія == Скончыў у [[1970]] годзе [[акцёрскі факультэт Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута|акцёрскі факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут|Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута]] па спецыяльнасці «Акцёр драматычнага тэатра і кіно» (курс народнай артысткі РСФСР [[В. П. Рэдліх]])<ref name="kupalauski">[https://kupalauski.by/troupe/heorhi-maliauski/ Георгій Маляўскі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201019120636/https://kupalauski.by/troupe/heorhi-maliauski/ |date=19 кастрычніка 2020 }} на сайце Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы.</ref>. Працаваў у [[Магілёўскі абласны тэатр драмы і камедыі імя Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча|Магілёўскім абласным тэатры драмы і камедыі]] ў [[Бабруйск]]у. З 1971 года ў [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Я. Купалы|Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Я. Купалы]]<ref name="ТЭ"/>. Пасля масавых фальсіфікацый на [[Прэзідэнцкія выбары 2020 года ў Беларусі|прэзідэнцкіх выбарах 2020 года]], жорсткага разгону [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|акцый пратэстаў]], збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, калектыў Купалаўскага тэатра [[13 жніўня]] запатрабаваў спыніць гвалт у дачыненні да мірных грамадзян і выступіў за пералік галасоў з удзелам незалежных назіральнікаў. [[17 жніўня]] ўладамі быў звольнены дырэктар тэатра [[Павел Латушка]]. [[26 жніўня]] Георгій Маляўскі разам з большасцю трупы і іншымі супрацоўнікамі тэатра звольніўся ў знак пратэсту<ref name="tut2020">[https://news.tut.by/culture/698202.html Из Купаловского театра уволены 58 актеров и сотрудников] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200903123055/https://news.tut.by/culture/698202.html |date=3 верасня 2020 }}</ref>. Памёр [[31 жніўня]] [[2024]] года<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/cellar/77180.html|title=Умер актер Георгий Малявский|website=Зеркало|date=2024-08-31|access-date=2024-11-16}}</ref>. == Творчасць == Характарны акцёр. Карыстаючыся вострым сцэнічным малюнкам, захоўвае рысы рэальнага праўдападабенства вобразаў, нават створаных у [[гратэск]]ава-[[камедыя|камедыйным]] плане. Сярод роляў: паштмайстар Шлекін («[[Рэвізор (камедыя)|Рэвізор]]» [[М. Гогаль|М. Гогаля]]), Антоніо («{{нп5|Бура (п'еса)|Бура|ru|Буря (пьеса)}}» [[У. Шэкспір]]а), Ферчайлд («{{нп5|Чалавек ёсць чалавек|Што той салдат, што гэты|ru|Человек есть человек}}» [[Б. Брэхт]]а), Клеонт («{{нп5|Тарцюф||ru|Тартюф}}» [[Мальер]]а), Бургамістр («{{нп5|Дракон (п'еса)|Дракон|ru|Дракон (пьеса)}}» [[Я. Шварц]]а), цесць Худзякова («Характары» паводле [[В. Шукшын]]а), Ксяндзоў («[[Апошні шанц]]» [[Васіль Быкаў|В. Быкава]]), Малюцін («[[Апошні журавель]]» [[А. Дудараў|А. Дударава]], А. Жука), Старо («Пакуль не сцямнела» [[У. Дазорцаў|У. Дазорцава]]), іван («Там і тут» [[Д. Кавачэвіч]]а), Папскі нунцый («[[Напісанае застаецца]]» [[Алесь Петрашкевіч|А. Петрашкевіча]]), Міхалка («[[Ажаніцца — не журыцца]]» [[браты Далецкія|Далецкіх]], [[М. Чарот]]а), доктар Магнуш («[[Гаральд і Мод]]» {{нп5|Колін Хігінс|К. Хігінса|ru|Хиггинс, Колин}} і {{нп5|Жан-Клод Кар’ер|Ж. К. Кар’ера|ru|Каррьер, Жан-Клод}})<ref name="ТЭ"/>, Радзівіл Чорны («[[Чорная панна Нясвіжа]]» [[А. Дудараў|А. Дударава]]), Падкаморы («[[Пан Тадэвуш]]» [[А. Міцкевіч]]а), Архімандрыт («[[Дзве душы]]» [[М. Гарэцкі|М. Гарэцкага]]), Канстанцін Сяргеевіч («[[Каханне як мілітарызм]]» [[П. Гладзілін]]а), Морыс Ходжэр («[[Юбілей ювеліра]]» {{нп5|Нікола Мак-Оліф|Н. Мак-Оліф|en|Nichola McAuliffe}})<ref name="kupalauski"/>. З найбольш значных роляў: А. А. («{{нп5|Эмігранты (драма)|Эмігранты|pl|Emigranci (dramat)}}» [[С. Мрожак]]а), Ян Дабровіч («[[Ідылія (опера)|Ідылія]]» [[В. Дунін-Марцінкевіч|В. Дуніна-Марцінкевіча]])<ref name="ТЭ">{{крыніцы/Тэатральная Беларусь|2|Маляўскі Георгій Рафаілавіч|аўтар=[[В. А. Грыбайла]]}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Тэатральная Беларусь|2|Маляўскі Георгій Рафаілавіч|аўтар=[[В. А. Грыбайла|Грыбайла В. А.]]}} == Спасылкі == * [https://kupalauski.by/troupe/heorhi-maliauski/ Георгій Маляўскі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201019120636/https://kupalauski.by/troupe/heorhi-maliauski/ |date=19 кастрычніка 2020 }} на сайце Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Маляўскі Георгій Рафаілавіч}} [[Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі]] [[Катэгорыя:Акцёры СССР]] a3is34w5pv300bzvjcv5hietlwcofxi 0 663238 5227768 4941562 2026-10-27T06:17:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227768 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія}} '''Вержына''' ({{lang-ru|Вержино}}) — вёска ў [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]] [[Расія|Расіі]], у [[Сафонаўскі раён|Сафонаўскім раёне]]. Насельніцтва — 77 жыхароў ([[2007]])<ref>{{cite web |url = http://www.admin-safonovo.ru/articles.php?article_id=228 |title = Афіцыйны партал органаў улады адміністрацыі Сафонаўскага раёна |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110723011552/http://www.admin-safonovo.ru/articles.php?article_id=228 |archivedate = 2011-07-23 |lang=ru}}</ref>. == Геаграфія == Размешчана ў цэнтральнай частцы вобласці за 4 км на поўнач ад горада [[Сафонава (Смаленская вобласць)|Сафонава]], за 7 км на поўнач ад аўтадарогі {{таблічка-ru|M|1}}, на беразе ракі [[Вялікая Вержа]]. Уваходзіць у склад Драздоўскага сельскага паселішча. == Гісторыя == У 1861 годзе ўваходзіла ў склад Суткінскай воласці Дарагабужскага павета, размяшчалася каля с. Авінаўшчына Суткінскай воласці. У сярэдзіне 1860-х гг. частка насельніцтва была перавезена на новае месца жыхарства, да с. Майсеева, дзе ў наш час і размяшчаецца вёска Вержына<ref>{{cite web |url = http://www.safonovoweb.ru/history/reforma.html |title = Нарыс гісторыі Сафонаўскага края |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160618132309/http://www.safonovoweb.ru/history/reforma.html |archivedate = 2016-06-18 |lang=ru}}</ref>. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] вёска была акупавана нямецкімі войскамі ў верасні [[1941]] года, вызвалена ў [[1943]] годзе<ref>[http://ww2doc.50megs.com/Issue41/Issue41_078.html Зборнік баявых загадаў ВАВ]</ref>. == Славутасці == * Магіла воіна-інтэрнацыяналіста Казакова С. М.<ref>{{cite web |url = https://safonovo-admin.ru/mestnoe-samoupravlenie/selskie-poseleniya/novyj-razdel |title = Воинские захоронения |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20250909035157/https://safonovo-admin.ru/mestnoe-samoupravlenie/selskie-poseleniya/novyj-razdel/ |archive-date = 9 верасня 2025 |access-date = 24 лютага 2025 |url-status = dead}}</ref> {{зноскі}} {{Сафонаўскі раён}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Сафонаўскага раёна]] ljyluwf48szvznq496pzzpkh6wwlrne 0 670602 5227884 3795608 2026-10-27T10:08:21Z Autumndancer 168015 5227884 wikitext text/x-wiki [[Image:Romanche Trench.jpg|thumb|]] '''Рама́нш'''{{sfn|БелЭн|2001}} — [[глыбакаводны жолаб]] у [[экватар]]ыяльнай частцы [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]]. Цягнецца ў напрамку з захаду на ўсход і дзеліць папалам [[Сярэдзінна-Атлантычны хрыбет]] у самай вузкай частцы акіяна паміж [[Бразілія]]й і [[Заходняя Афрыка|Заходняй Афрыкай]]. Даўжыня складае 270{{sfn|БелЭн|2001}} (300<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Romanche-Gap Encyclopaedia Britannica]{{ref-en}}</ref>) км, сярэдняя шырыня 9 (19<ref name="brit" />) км. Найбольшая глыбіня 7856{{sfn|БелЭн|2001}} (7758<ref name="ВСЭ" /><ref name="brit" />) м. Агульная плошча жолаба — 6000<ref name="brit" /> км². Уяўляе сабой [[Упадзіна|упадзіну]] тыпу «акіянічны [[трог]]», буйны грабен, адзін з элементай аднайменнай зоны разломаў{{sfn|БелЭн|2001}}. У жолабе выяўлены выхады ультраасноўных [[Горная парода|горных парод]]{{sfn|БелЭн|2001}}. Названы ў гонар [[Францыя|французскага]] судна «Раманш», якое вымерала тут найбольшыя глыбіні ў [[1883]] годзе<ref name="ВСЭ">{{ВСЭ3|Романш}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Раманш||299}} * {{ВСЭ3|Романш}} {{coord|0|00|N|18|00|W|display=title}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Акіянічныя ўпадзіны]] [[Катэгорыя:Геалогія Атлантычнага акіяна]] stkpr4rx7snc5ftopqxccc4c9jqkp9i 0 676285 5227799 5148825 2026-10-27T07:31:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227799 wikitext text/x-wiki [[Файл:Е40 waterway map.png|міні|праворуч|Праект схемы ўнутраных водных шляхоў Еўропы]] '''Водны шлях E40''' — судаходны транспартны шлях, які праектуецца з мэтай злучыць [[Балтыйскае мора|Балтыйскае]] і [[Чорнае мора]]. Даўжыня прыкладна 2000 км. Згодна з праектам, маршрут праходзіць ад горада [[Гданьск|Гданськ]] у [[Польшча|Польшчы]] праз тэрыторыю [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] (па рэчышчы ракі [[Прыпяць]]) і да горада [[Херсон]] ва [[Украіна|Украіне]]. Украінская частка воднага шляху Е40 павінна прайсці рэчышчам ракі Прыпяць праз [[Зона адчужэння Чарнобыльскай АЭС|Чарнобыльскую зону адчужэння]] і ракі [[Дняпро]] да горада Херсон і выхаду ў [[Чорнае мора]]. Агульная плошча рэгіёнаў, праз якія павінен прайсці E40, складае каля 392949 км2, у якіх пражывае 28690834 чалавек. Афіцыйна планаванне воднага шляху E40 знаходзіцца яшчэ на ранняй стадыі, але ва Украіне ўжо адбываецца падрыхтоўка стратэгічных дакументаў і рэалізуюцца асобныя блокі праекта. У прыватнасці, у 2020 годзе было праведзена днопаглыбленне ракі Прыпяць у межах зоны адчужэння<ref>https://greenpost.ua/news/kompaniya-yaka-vidmyla-10-miljoniv-u-zoni-vidchuzhennya-unykla-pokarannya-i27929</ref>. Рэалізацыя праекта Е40 выклікае значную крытыку міжнародных і мясцовых грамадскіх арганізацый ва ўсіх трох краінах, а таксама экспертаў біялагічнага і экалагічнага напрамкаў<ref>{{Cite web |url=https://stope40.org/ru/pages/expertise |title=Архіўная копія |access-date=16 красавіка 2021 |archive-date=16 красавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416035541/https://stope40.org/ru/pages/expertise |url-status=dead }}</ref>. Створана міжнародная кампанія супраць рэалізацыі праекта воднага шляху «STOP E40»<ref>https://stope40.org/</ref>. На думку экспертаў навуковых устаноў Рэспублікі Беларусь, будаўніцтва воднага шляху будзе мець значны негатыўны ўплыў на прыродную і культурную спадчыну Палесся, на дабрабыт насельніцтва [[Палессе|Палесся]], а таксама на Сусветны баланс вугляроду<ref>https://pryroda.in.ua/lystopad/naybilshyy-smarahd-yevropy/</ref>, гідралагічную і радыяцыйную<ref>https://savepolesia.org/wp-content/uploads/2020/04/SavePolesia_Factsheet_E40-could-expose-people-to-radiation_UK.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200920203448/https://savepolesia.org/wp-content/uploads/2020/04/SavePolesia_Factsheet_E40-could-expose-people-to-radiation_UK.pdf |date=20 верасня 2020 }}</ref> сітуацыі, эканоміку<ref>https://savepolesia.org/wp-content/uploads/2020/11/SavePolesia_Factsheet_No-economic-case-for-E40_UA.pdf</ref>, развіццё транспарту. Існуюць альтэрнатыўныя будаўніцтву Е40 сцэнары развіцця Палесся і транспартных зносін Украіны, Польшчы і Беларусі. Перш за ўсё гаворка ідзе аб пераарыентацыі рэгіёна Палесся на галіну экалагічнага турызму. Гэта пацвердзіла даследаванне, якое правёў Aivar Ruukel, член савета Глабальнай экатурыстычнай сеткі (Global Ecotourism Network) і тураператар у [[Нацыянальны парк|нацыянальным прыродным парку]] Саамаа (Soomaa National Park), [[Эстонія]]<ref>https://savepolesia.org/wp-content/uploads/2020/04/Ruukel_Nature-based-tourism-development-in-Polesia.pdf</ref>. У прэсе неаднаразова фігуравалі выказванні аб тым, што водны шлях E40 з’яўляецца аднаўленнем старажытнага транспартнага шляху «[[Шлях «із варяг в греки»|з варагаў у грэкі]]»<ref>https://hromadske.ua/ru/posts/iz-baltiki-v-chernoe-more-cena-vodnogo-puti-e40</ref> <ref>http://polit.reactor.cc/post/4365038</ref> <ref>https://www.sb.by/articles/ot4dat-shvartovy.html</ref>, але гэтыя сцвярджэнні не маюць навуковага абгрунтавання<ref>https://www.youtube.com/watch?v=75KGIq7SToU</ref>. == Гісторыя праекта == У 1996 годзе ў [[Жэнева|Жэневе]] было падпісана Еўрапейскае пагадненне аб найважнейшых унутраных водных шляхах міжнароднага значэння (European Agreement on Main Inland Waterways of International Importance (AGN). Geneva, 19 January 1996). Туды ўвайшоў і Е40<ref>https://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XI-D-5&chapter=11&clang=_en</ref> («Е» — гэта катэгорыя унутраных водных шляхоў міжнароднага значэння. Нумары 10, 20, 30, 40 і 50 прысвоены магістральным шляхам, у асноўным паўночна-паўднёвага кірунку, якія злучаюць адзін марскі басейн з іншым). Мапа шляху Е40 упершыню з’явілася ў дакуменце (белай кнізе) Еўрапейскай эканамічнай каміссіі ААН (UNECE) «White Paper on the progress, accomplishment and future of sustainable inland water transport»<ref>https://unece.org/DAM/trans/main/sc3/publications/IWW_WhitePaper_ECE_TRANS_279.pdf</ref> і была апублікаваная асобна на рэсурсах UNECE <ref>https://unece.org/fileadmin/DAM/press/pr2000/00trans3/maptran.htm</ref>. У пачатку 2010-х гадоў быў створаны польска-беларуска-ўкраінскі бізнес-кансорцыум, у які ад Украіны ўвайшлі не цэнтральныя дзяржаўныя органы, адказныя за пытанні транспарту або навакольнага асяроддзя, а Валынскае абласное ўпраўленне водных рэсурсаў і ГА «Валынская асацыяцыя навукоўцаў і інаватараў». Хоць маршрут праекта не будзе праходзіць па тэрыторыі [[Валынская вобласць|Валынскай]] вобласці, ён залежыць ад водных рэсурсаў гэтай вобласці і будзе ўплываць на тамтэйшую гідралагічную сітуацыю. Таксама запрашэнне ўдзельнікаў менавіта з гэтай вобласці тлумачыцца намерамі атрымаць фінансавую падтрымку па праграме памежнага супрацоўніцтва Польшча-Беларусь-Украіна, фінансаванага [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюзам]]<ref>Міжнародний водний шлях Е40 Гданськ — Херсон  джерело багатства чи генератор катастроф? аналітичний документ https://necu.org.ua/wp-content/uploads/2018/12/%D0%9540_%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%96%D1%8F.pdf</ref>. 1 снежня 2013 года стартаваў праект «Аднаўленне магістральнага воднага шляху E40 на ўчастку Дняпро-Вісла ад стратэгіі да планавання» (2007—2015 гг.) з бюджэтам больш за 0,9 млн €. Сродкі ЕС склалі 821 281 €, уласныя сродкі ўдзельнікаў — 91376 €. Гэтыя грошы былі выдаткаваныя ў асноўным на папярэднюю ацэнку (feasibility study) праекта і лабіяванне праекта. У 2015 годзе была апублікаваная папярэдняя ацэнка (feasibility study) праекта<ref>Відновлення внутрішнього водного шляху Е40 Дніпро — Вісла: від стратегії до планування. Підсумковий звіт про технікоекономічному обґрунтуванні — Виправлений звіт (відповідно до зауважень і вимог Віллема Зондага, правового і технічного консультанта з перевезень внутрішніми водними шляхами)]. Гданськ, 2015 р. https://bullmaritimeinstitute.com/api/files/view/67976.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210301224230/https://bullmaritimeinstitute.com/api/files/view/67976.pdf |date=1 сакавіка 2021 }}</ref>. Згодна з гэтай папярэдняй ацэнкай, маршрут будзе праходзіць праз рачныя сістэмы рэк [[Вісла|Віслы]], [[Заходні Буг|Заходняга Буга]], [[Піна|Піны]], Прыпяці і Дняпра. У выніку рэалізацыі праекта вытокі гэтых рэк будуць зменены: выпрастаны/падпёртыя  [[Плаціна (архітэктура)|плацінай]]/ паглыблены / пашыраны або асушаны. Хоць некаторыя адрэзкі суднавага ходу ўжо існуюць, маштаб прапанаванай новай распрацоўкі настолькі глабальны, што, на думку экспертаў, пагражае экалагічнай катастрофай у рэгіёне<ref>https://greenpost.ua/news/imenem-prezydenta-prykryvayut-nebezpechni-roboty-v-chornobylskij-zoni-i14187</ref>. Сёння міжнародныя і еўрапейскія фінансавыя ўстановы не далі згоды на крэдытаванне Е40, паколькі маюць даволі жорсткія патрабаванні да экалагічнасці праектаў, якія яны падтрымліваюць. === Рэалізацыя праекта ў Польшчы === === Рэалізацыя праекта ў Беларусі === === Рэалізацыя праекта ва Украіне === 4 кастрычніка 2019 года ў рамках удзелу ў Другім форуме рэгіёнаў Украіны і Беларусі Прэзідэнт Украіны  [[Уладзімір Зяленскі]] і Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь [[Аляксандр Лукашэнка]] заключылі дамоўленасці, згодна з якімі ў 2020 годзе ўкраінскі бок павінен быў правесці днопаглыбленне на рэках Прыпяць і Днепр, неабходнае для аднаўлення паўнавартаснага суднавага руху. 6 лютага 2020 міністр інфраструктуры Украіны Уладзіслаў Крыклій заявіў, што "«праект па аднаўленні рачнога шляху Е40 выйшаў на стадыю практычнай рэалізацыі''»<ref>https://mtu.gov.ua/news/31569.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200927032934/https://mtu.gov.ua/news/31569.html |date=27 верасня 2020 }}</ref>. '' Летам-восенню 2020 года на рацэ Прыпяць было праведзена днопаглыбленне ў васьмі пунктах<ref>http://epl.org.ua/announces/zvernennya/</ref>. Ацэнка ўздзеяння на навакольнае асяроддзе гэтых работ не праводзілася. 30 верасня 2020 года [[Кабінет Міністраў Украіны]] прыняў пастанову «Аб унясенні змяненняў у пералік унутраных водных шляхоў, якія адносяцца да катэгорыі суднаходных». Гэтая пастанова таксама ўключае Е40.<ref>https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/909-2020-%D0%BF#Text</ref>. 25 лістапада 2020 года Кабінет Міністраў Украіны сваім распараджэннем ухваліў праект пагаднення паміж КМУ і ўрадам [[Кітай|Кітайскай Народнай Рэспублікі]] па ўмацаванні супрацоўніцтва ў галіне будаўніцтва інфраструктуры і ўпаўнаважыў міністра інфраструктуры Уладзіслава Крыклія падпісаць азначанае Пагадненне<ref>https://www.kmu.gov.ua/npas/pro-pidpisannya-ugodi-mizh-kabinetom-ministriv-ukrayini-ta-uryadom-kitajskoyi-narodnoyi-respubliki-shchodo-pogliblennya-spivrobitnictva-v-galuzi-budivnictva-infrastrukturi-i251120-1582?</ref>. Гэта адкрывае лабістам праекта шлях да атрымання кітайскіх крэдытаў на будаўніцтва Е40 і павялічвае рызыкі грэбавання экалагічнымі прынцыпамі пры разглядзе пагаднення аб фінансаванні Е40. 11 снежня 2020 года на сайце Дзяржаўнага агенцтва па кіраванні зонай адчужэння было размешчана паведамленне аб апублікаванні стратэгіі развіцця зоны адчужэння ў 2021—2030 гг. Праект Стратэгіі змяшчае раздзел 5.9. Развіццё транспартнай інфраструктуры, які цалкам прысвечаны лабіяванню будаўніцтва Е40 праз зону адчужэння<ref>{{Cite web |url=http://www.ecolog.org.ua/i-radiaciya-na-desert-chomu-strategiya-rozvitku-zoni-2030-neprijnyatna/ |title=Архіўная копія |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127130604/http://www.ecolog.org.ua/i-radiaciya-na-desert-chomu-strategiya-rozvitku-zoni-2030-neprijnyatna/ |archive-date=27 студзеня 2021 |access-date=16 красавіка 2021 |url-status=dead}}</ref>. Пасля крытычных заяў грамадскіх арганізацый<ref>{{Cite web |url=http://www.ecolog.org.ua/i-radiaciya-na-desert-chomu-strategiya-rozvitku-zoni-2030-neprijnyatna/ |title=Архіўная копія |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127130604/http://www.ecolog.org.ua/i-radiaciya-na-desert-chomu-strategiya-rozvitku-zoni-2030-neprijnyatna/ |archive-date=27 студзеня 2021 |access-date=16 красавіка 2021 |url-status=dead}}</ref> кіраўніцтва агенцтва паабяцала выключыць гэты раздзел са стратэгіі. == Міжнародная грамадская кампанія «Захаваем Палессе» (Save Polesia) == «Захаваем Палессе» — частка міжнароднай кааліцыі [[Save Polesia]], якая аб’ядноўвае грамадскія арганізацыі з Беларусі, Украіны, Польшчы і [[Германія|Германіі]]. Мэта кампаніі — папулярызаваць [[Палессе]] як унікальны прыродны запаведнік з высокай прыродаахоўнай і культурнай значнасцю, у тым ліку для атрымання статуса аб’екта Сусветнай спадчыны і скасавання будаўніцтва воднага шляху Е40. Да 2020 года грамадская кампанія супраць будаўніцтва воднага шляху Е40, які можа прайсці па рэках Польшчы, Беларусі і Украіны, называлася «Стоп Е40». Кааліцыя лічыць, што праект Е40 дрэнна прадуманы і эканамічна немэтазгодны, а само будаўніцтва Е40 стане катастрофай як для ўнікальнага рэгіёна беларускага Палесся, так і для шэрагу каштоўных прыродных тэрыторый Польшчы і Украіны. Кампанія па-ранейшаму выкарыстоўвае ў сацсетках хэштэг #stop_E40. Грамадская кампанія «Захаваем Палессе» хоча прыцягнуць увагу ўрадаў Беларусі, Польшчы, Украіны і [[Еўрапейскі парламент|Еўрапарламента]] да пагрозы каштоўным прыродным тэрыторыям Палесся і прадэманстраваць, што любыя рашэнні па праекце будаўніцтва воднага шляху Е40 павінны прымацца пры актыўным удзеле грамадскасці і незалежных экспертаў. На думку членаў кааліцыі, праект воднага шляху Е40 мае сумнеўную эканамічную каштоўнасць і адназначна нясе сур’ёзную пагрозу прыродзе. Пры гэтым тэрыторыя Палесся мае вялікі патэнцыял для прасоўвання экатурызму, узмацнення мясцовага бізнесу і ўстойлівага развіцця ўсяго рэгіёна. У верасні 2020 года вядучыя еўрапейскія экалагічныя арганізацыі адправілі адкрыты ліст Прэзідэнту Украіны Уладзіміру Зяленскаму. У сваім звароце яны выказалі сур’ёзную занепакоенасць пачаткам будаўніцтва мегаканала Балтыка — Чорнае мора<ref>https://greenpost.ua/news/ekology-yevropy-zaklykayut-zelenskogo-vryatuvaty-polissya-i17035</ref>. Офіс Прэзідэнта даручыў сакратарыяту Кабінета Міністраў Украіны адказаць на ліст, які ў сваю чаргу даручыў гэта Міністэрству абароны навакольнага асяроддзя. У лісце-адказе ведамства ад 29.12.2020 № 25/8-12/12524-20 пазначана: «у сувязі з намерамі правядзення работ па днопаглыбленні на ўкраінскім участку ракі Прыпяць Міністэрства неаднаразова ў сваіх зваротах у бок Міністэрства інфраструктуры акцэнтавала ўвагу на высокай імавернасці пагаршэння якасці вады пры правядзенні работ па днопаглыбленні праз наяўнасць там радыёактыўных седыментаў. Асабліва на ўчастку ракі Прыпяць у межах тэрыторыі зоны адчужэння, зоны безумоўнага (абавязковага) адсялення і ў вярхоўі Кіеўскага вадасховішча. Пытанне аб правядзенні работ па днопаглыбленні на Прыпяці патрабуе першачарговага грунтоўнага навуковага вывучэння цяперашняга стану донных адкладаў, аналізу ўплыву работ на прыродныя экасістэмы, якія маюць асаблівае прыродаахоўнае значэнне, у прыватнасці тых, якія знаходзяцца ў межах аб’ектаў прыродна-запаведнага фонду Украіны ці на некаторых участках у непасрэднай блізкасці ад гэтых тэрыторый». Адначасова міністр Крыклій ў сваім лісце з гэтай жа нагоды ніяк не пракаментаваў адсутнасць высноў Стратэгічнай экалагічнай ацэнкі і Ацэнкі ўздзеяння на навакольнае асяроддзе работ на Прыпяці і пачатку будаўніцтва Е40. == Эканамічныя паказчыкі праекта па разліках распрацоўшчыкаў == Кошт будаўніцтва канала — 12 млрд даляраў. Па падліках лабістаў праекта, Стварэнне E40 дазволіць перавозіць да 4 млн тон грузаў штогод. Гэта ажывіць гандаль паміж Польшчай, Беларуссю і Украінай, агульны аб’ём рынкаў якіх складае амаль 100 мільёнаў чалавек<ref>https://ukurier.gov.ua/uk/articles/chi-zaminit-richka-more/</ref>. Паводле дадзеных feasibility study, рачны транспарт дае магчымасць перавозіць вялікія аб’ёмы грузаў. Так, баржа-пляцоўка грузападымальнасцю 900 тон замяняе 18 вагонаў або 45 дваццацітонных грузавікоў. Каналам Е40 плануецца перавозіць мільёны тон грузаў, якія паплывуць з краін праекта (вугаль, руда, метал, калійныя ўгнаенні, соль, цукар, друз, торф, лесаматэрыялы, сапрапелі і г. д.) ў ЕС і далей па свеце. Акрамя таго, E40 забяспечыць істотную эканомію часу для перавозчыкаў, якія працуюць у рэгіёнах Цэнтральнай і Усходняй Еўропы. Зараз для дастаўкі грузаў у гэтым кірунку выкарыстоўваецца злучэнне [[Рэйн]]-[[Майн]]-[[Дунай]] (3100 км). Аднак E40 карацейшы за гэтае злучэнне амаль на 1000 кіламетраў (2205 км). Гэта азначае скарачэнне шляху на 2-4 сутак пры сярэдняй хуткасці грузавых рачных судоў у 10-20 км/г. У актыў запісаныя і патэнцыйныя трансгранічныя рачныя круізы<ref>https://ukurier.gov.ua/uk/articles/chi-zaminit-richka-more/</ref>. == Эканамічныя паказчыкі праекта па падліках іншых эканамістаў == Feasibility study праекта Е40 было прааналізавана беларускімі спецыялістамі трох прафесійных аб’яднанняў: «Бізнес-саюз прадпрымальнікаў і наймальнікаў імя М. С. Куняўскага», «Рэспубліканскі саюз прамыслоўцаў і прадпрымальнікаў», «Беларуская навукова-прамысловая асацыяцыя». Гэты аналіз паказаў шматлікія памылкі аўтараў ТЭА. У прыватнасці, намеснік дырэктара Саюза прадпрымальнікаў і наймальнікаў імя прафесара М. С. Куняўскага Алесь Герасіменка адзначыў, што гэты водны шлях будзе неканкурэнтаздольным з аўтамабільным і чыгуначным транспартам, калі не будзе субсідыявацца<ref>https://savepolesia.org/wp-content/uploads/2020/11/SavePolesia_Factsheet_No-economic-case-for-E40_UA.pdf</ref>. Эксперты пастанавілі, што эканамічны аналіз у тэхніка-эканамічным абгрунтаванні быў недастаткова падрабязным, каб зрабіць адназначныя высновы. Ён змяшчае розныя метадалагічныя і фактычныя памылкі і не адпавядае міжнародным стандартам, у прыватнасці, стандартам  [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Арганізацыі Аб’яднаных Нацый]] па прамысловым развіцці (ЮНИДО). Feasibility study не ўтрымлівае выразнага значэння агульнай сумы інвестыцыйных выдаткаў і разбіўкі па катэгорыях выдаткаў. У апісанні некаторых кампанентаў праекта прыведзены лічбы, агульная сума якіх складае крыху больш за 12 млрд еўра. Але асобныя артыкулы выдаткаў у гэтую суму не ўключаны, а іншыя артыкулы выдаткаў істотна недаацэненыя. Напрыклад, дакумент не ўтрымлівае ацэнку кошту стварэння дадатковай партовай інфраструктуры або рэканструкцыі мастоў. Хоць эксперты Бізнес-саюза прадпрымальнікаў і наймальнікаў імя Куняўскага лічаць, што інвестыцыйныя выдаткі на развіццё ўкраінскага адрэзка ў частцы рэчышча Дняпра — нават без рэканструкцыі мастоў — заніжаныя амаль на 100 млн еўра. Яны таксама сцвярджаюць, што інвестыцыйныя выдаткі на беларускім участку, верагодна, заніжаныя як мінімум на 900 млн еўра. Гэта дазваляе выказаць здагадку, што рэальны кошт праекта перавысіць 13 млрд еўра. Кошт днопаглыблення толькі ракі Дняпро можа дасягаць аднаго млрд. грыўняў штогод <ref>https://greenpost.ua/news/posuhy-katastrofy-ta-zbytky-shho-prynese-nam-richkovyj-kanal-gdansk-herson-e40-i22975</ref>. Іншыя крытыкі праекта выказваюць перасцярогу, што праект Е40 па аб’ёмах грузаабароту цяпер з’яўляецца бесперспектыўным і не акупіцца, а той грузаабарот, які сёння можа быць (Беларусь-Украіна), вельмі лёгка можа быць перавезены чыгуначнымі шляхамі. Гэты маршрут значна лепш абслугоўваць чыгуначным транспартам. Няма ніякага сэнсу ўкладваць грошы, калі ўжо пабудавана структура, якая можа забяспечыць грузаабарот з поўначы на поўдзень у 20 разоў большы за цяперашні "(2017 год)<ref>https://www.radiosvoboda.org/a/28645304.html</ref>.  Перавозка тавару водным шляхам Е40 працягнецца больш за 14 дзён, гэта даўжэй, чым аўтамабільным або чыгуначным транспартам. Ідэя воднага шляху E40 вельмі небяспечная для навакольнага асяроддзя і будучыні Еўропы, а сам праект воднага шляху E40 неабгрунтаваны з эканамічнага пункту гледжання <ref>https://drive.google.com/file/d/0BxEL2fyaXxP4UVhQQTJGU0JSVUU/view</ref>. На думку экспертаў<ref>{{Cite web |url=https://stope40.org/ru/pages/expertise |title=Архіўная копія |access-date=16 красавіка 2021 |archive-date=16 красавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416035541/https://stope40.org/ru/pages/expertise |url-status=dead }}</ref>, асноўныя недахопы праекта: # Уплыў інвестыцыйнага праекта на навакольнае асяроддзе не вызначаецца колькасна, не вымяраецца ці не з’яўляецца аргументаваным. # Заява аб тым, што рэалізацыя праекта можа прывесці да стварэння новых прывабных працоўных месцаў, не аргументавана. # Асноўная частка эканамічнага аналізу E40 грунтуецца на памылковых здагадках: калі сродкі прадастаўляюцца з дзяржаўных крыніц (напрыклад, з дзяржаўнага бюджэту або са сродкаў ЕС), то, ацэньваючы эфектыўнасць інвестыцый з пункту гледжання грамадскасці, на гэтыя выдаткі не трэба звяртаць увагу пры разліку агульных выдаткаў. # Нават калі выдаткі на будаўніцтва ігнаруюцца, аналіз паказвае, што інфраструктуру, створаную ў рамках праекта, цяжка падтрымліваць толькі за кошт даходаў, атрыманых падчас яго бягучай эксплуатацыі. # У той час, калі перавагі ў выглядзе скарачэння транспартных выдаткаў перавозчыкаў ствараюцца ў асноўным для прыватных асоб, то найбольшая частка інвестыцыйных выдаткаў (а таксама магчымыя дадатковыя выдаткі, звязаныя, напрыклад, з дэградацыяй рачных экасістэм) будуць ускладзеныя на грамадства ў цэлым трох краін (Беларусі, Польшчы, Украіны). Гэты падыход не адпавядае прынцыпу «карыстальнік плаціць», паказанаму ў матэрыялах праекта. # Дакументы не ўтрымліваюць дастаткова дэталяў адносна выкарыстанага прагнозу грузавых патокаў. Нягледзячы на тое, што ў апісанні мадэлі згадваецца шэраг іншых здагадак, застаецца незразумелым, напрыклад, колькі месяцаў у годзе ўзята як перыяд навігацыі для розных варыянтаў воднага шляху, паколькі гэта здагадка ўзгадняецца з мадэллю, адкарэктаванай для ўмоў Нідэрландаў. # Аналіз адчувальнасці мадэлі да закладзеных здагадак не прадстаўлены ў гэтым дакуменце. Гэтая акалічнасць — асабліва значны недахоп, улічваючы вялікую нявызначанасць, звязаную з такімі прагнозамі. Гэтая нявызначанасць не толькі не ацэньвалася з пункту гледжання адчувальнасці прынятых здагадак, але і з пункту гледжання саміх здагадак (напрыклад, шляхам вызначэння стандартных памылак у прагнозных паказчыках). # Агульная памылка, характэрная для ўсёй справаздачы, — адсутнасць правільнага разумення распрацоўшчыкамі канцэпцыі сацыяльна-эканамічнага дабрабыту, у якой прымяняецца аналіз выгод і выдаткаў (г. зн. параўнанне агульных выдаткаў — як дзяржаўных, так і прыватных — з агульнымі перавагамі, зноў жа прыватнымі і дадатковымі). # Неабходна цалкам улічваць інвестыцыйныя выдаткі ў аналізе. У адваротным выпадку ацэнкі ўнутранай нормы прыбытку (IRR) і эканамічнага кошту сеткі (NPV), пададзеныя ў справаздачы, не маюць эканамічнага сэнсу. # Сярэднія выдаткі на тэхнічнае абслугоўванне і рамонт гідралагічнай інфраструктуры, выяўленыя ў працэнтах ад кошту інвестыцыйных выдаткаў праекта (0,01 %) на першым этапе дзейнасці, выглядаюць недаацэненымі. Паводле наяўнага вопыту, можна было б чакаць, што гэтыя выдаткі складаюць 3-5 % інвестыцыйных выдаткаў штогод, асабліва ў пазнейшыя перыяды. # Тэхніка-эканамічнае абгрунтаванне не ўтрымлівае эканамічных характарыстык усяго інвестыцыйнага праекта ў цэлым, паколькі адзначаецца, што эканамічны аналіз не ўключае пытанні запуску іншых участкаў E40,  (<ref>{{Cite web |url=http://czech.mfa.gov.by/docs/e40restoration_feasibility_study_ru-29343.pdf |title=Архіўная копія |access-date=16 красавіка 2021 |archive-date=17 красавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417121533/https://czech.mfa.gov.by/docs/e40restoration_feasibility_study_ru-29343.pdf |url-status=dead }}</ref>стар. 48), — ахоплены толькі ўчасткі воднага шляху Е40: канал, які злучае Віслу і Мухавец, а таксама Ніжнюю Віслу. Гэта азначае, што аналіз не ўключае інвестыцыйныя і аперацыйныя выдаткі, звязаныя са стварэннем і падтрымкай гідралагічнай інфраструктуры, у тым ліку на тэрыторыі Беларусі і Украіны. # Мяркуецца таксама ўключэнне скарачэння выкідаў двухвокісу вугляроду ў пералік дадатковых пераваг, якія ўзнікаюць у выніку рэалізацыі праекта. У той жа час у дакуменце адсутнічаюць колькасныя разлікі скарачэнняў выкідаў двухвокісу вугляроду. З іншага боку, выкіды СО2, звязаныя з унутраным водным транспартам, увогуле супастаўныя з выкідамі ад чыгуначнага транспарту. # Праца таксама не ўлічвае існавання шматлікіх ахоўных прыродных тэрыторый, асабліва каштоўных для захавання біяразнастайнасці ў Беларусі і Украіне. Гэтым участкам таксама можа быць нанесеная шкода ў выніку правядзення гідралагічных работ. У той жа час у працы не ўлічваюцца адпаведныя дадатковыя выдаткі як частка выдаткаў праекта (у тым ліку ў кантэксце магчымых кампенсацыйных выплат або мерапрыемстваў). # Больш падрабязная эканамічная ацэнка дакумента з’яўляецца бескарыснай, паколькі не зменіць няправільны базавы падыход ацэнкі ідэі праекта E40 на прадмет яго мэтазгоднасці. == Экалагічныя рызыкі праекта == === Гідралагічныя праблемы / засуха === Ужо сёння функцыянаванне [[Дняпроўска-Бугскі канал|Дняпроўска-Бугскага канала]], які павінен стаць часткай Е40, правакуе значныя гідралагічныя праблемы. Слабое звяно воднай сістэмы Дняпро-Буг — нераўнамернасць размеркавання водных рэсурсаў на працягу года на водападзеле (Дняпро-Буг): вялікая колькасць вясной і дэфіцыт у малаводны перыяд. Большая частка вады на працягу года паступае з вяршыні Прыпяці і каскаду азёр: Святое, Валянскае і Белае, размешчаных уздоўж вярхоўя Прыпяці на тэрыторыі Украіны. Трансгранічная праблема напаўнення воднай сістэмы Дняпро-Буг можа выклікаць дэградацыю рэчышча ракі Прыпяць, азёр Святое, Валянскае і Белае праз працу сістэмы водазабеспячэння<ref>https://necu.org.ua/wp-content/uploads/2018/12/%D0%9540_%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%96%D1%8F.pdf</ref>. === Уплыў на біяразнастайнасць === Будаўніцтва і эксплуатацыя воднага шляху прадугледжвае змяненне гідрамарфалагічных умоў ўсяго рэгіёна Палесся, што прывядзе да дэградацыі каштоўных тэрыторый водна-балотных угоддзяў, якія знаходзяцца пад нацыянальнай і міжнароднай абаронай як арэал пасялення каштоўных відаў, і шэрагу уразлівых прыродных тэрыторый Украіны. Многія часткі Палесся маюць міжнароднае значэнне як выключныя помнікі прыроды, якія атрымалі статус біясферных запаведнікаў [[ЮНЕСКА]], аб’ектаў, якія знаходзяцца пад абаронай [[Рамсарская канвенцыя|Рамсарскай канвенцыі]]. У сувязі з тым, што водны шлях E40 — трансгранічны праект, на яго распаўсюджваюцца міжнародныя канвенцыі, ратыфікаваныя Украінай (у прыватнасці Канвенцыя Эспа, [[Орхуская канвенцыя]]), у адпаведнасці з якімі Ацэнка ўздзеяння на навакольнае асяроддзе (АУНА) павінна праводзіцца ў адзіным пакеце ва ўсіх трох краінах<ref>https://necu.org.ua/wp-content/uploads/2018/12/%D0%9540_%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%96%D1%8F.pdf</ref>. === Радыяцыйная і хімічная небяспека === Участак новага суднаходнага маршрута пройдзе па тэрыторыі, якая пацярпела ад Чарнобыльскай катастрофы 1986 года. Вусце ракі Прыпяць было значна забруджана, частка радыёактыўных рэчываў асела як на дне ракі, так і на дне Кіеўскага вадасховішча. Пры правядзенні работ па днопаглыбленні ў рэчышчы ракі на тэрыторыях, прылеглых да Чарнобыльскай зоны адчужэння, і ў верхняй вобласці [[Кіеўскае вадасховішча|Кіеўскага вадасховішча]] магчыма пагаршэнне якасці вады, узнікненне радыеактыўнай пагрозы для мільёнаў грамадзян Украіны праз забруджванне радыеактыўнымі седыментамі. Акрамя таго, толькі адна транспартная хімічная аварыя на шляху Е40 можа разбурыць сістэму водазабеспячэння Кіева і мець негатыўны ўплыў на водазабеспячэнне іншых гарадоў ніжэй па плыні ракі Дняпро. <ref>Chernobyl heritage and the E40 trans-Europe waterway, 2020. Аналіз ситуації, проведений ACRO — Association pour le Contrôle de la Radioactivité dans l’Ouest, 2020 https://savepolesia.org/wp-content/uploads/2020/04/ACRO_E40-waterway_Chernobyl-heritage.pdf</ref> <ref>Хто розкопує чорнобильські могильники? Анотація звіту «Chernobyl heritage and the E40 trans-Europe waterway» Announcement of the fact letter «Who is excavating the Chornobyl cemetery?» 23.04.2020 http://necu.org.ua/hto-rozkopuye-chornobylski-mohylnyky/</ref> <ref>What will be the results of deepening Prypiat in the Chornobyl Zone without evaluation of influence on environment?,  Ukrinform on July, 16 2020 https://www.ukrinform.ua/rubric-presshall/3062846-aki-budut-naslidki-pogliblenna-pripati-u-cornobilskij-zoni-bez-ocinki-vplivu-na-dovkilla.html</ref> <ref>Chornobyl still can kill: nuclear physicists on the day of disaster anniversary.  Radioactive silt at the bottom of Kyiv sea and Prypiat banks contain radiation — https://greenpost.press/news/chornobyl-use-shhe-mozhe-vbyvaty-fizyky-yadernyky-u-den-rokovyn-katastrofy-i5081</ref> <ref>Піднімемо радіацію з дна Київського моря? 24 April. Shall we pick up the radiation from the bottom of Kyiv sea? https://greenpost.press/news/pidnimemo-radiatsiyu-z-dna-kyyivskogo-morya-i5007</ref> <ref>Панельна дискусія в газеті «Ділова столиця» — http://necu.org.ua/dyskusiyna-panel-hazety-dilova-stolytsya-na-temu-vodnyy-shlyah-e40-navischo-pidnimaty-radioaktyvnyy-mul-iz-dna-prypyati-i-vezty-yoho-do-kyyeva</ref> <ref>І радіація на десерт. 21 December 2020. And radiation for the dessert: why Strategy of Zone development-2030 is unacceptable — http://www.ecolog.org.ua/i-radiaciya-na-desert-chomu-strategiya-rozvitku-zoni-2030-neprijnyatna/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210127130604/http://www.ecolog.org.ua/i-radiaciya-na-desert-chomu-strategiya-rozvitku-zoni-2030-neprijnyatna/ |date=27 студзеня 2021 }}</ref>. == Крыніцы == {{Reflist}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Басейн Прыпяці]] [[Катэгорыя:Транспартная сістэма Беларусі]] [[Катэгорыя:Палессе]] [[Катэгорыя:Гідраграфія Беларусі]] bkbsmizzj2brec1vdbgq486kdhw5bdy 0 679653 5227398 4170971 2026-10-26T15:52:58Z IP781584110 134977 арфаграфія, афармленне 5227398 wikitext text/x-wiki {{Дамен верхняга ўзроўню |name=.срб |background=#CCF |адкрыты=[[2011]] |тып=[[Нацыянальны дамен верхняга ўзроўню]] |статус=Актыўны |прызначэнне=Аб’екты, звязаныя з Сербіяй |сайт=рнидс.срб |image=Лого .срб.png }} '''.срб''' — нацыянальны дамен верхняга ўзроўню для [[Сербія|Сербіі]]. У лістападзе 2010 года [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў|ICANN]] ухваліла заяўку Сербскага нацыянальнага рэгістратара даменных імёнаў (RNIDS) на стварэнне дамена .срб<ref>{{Cite web|url=http://info.nic.ru/node/3393|title=Второй кириллический|website=info.nic.ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002032446/http://info.nic.ru/node/3393|archivedate=2015-10-02|lang=ru|url-status=dead}}</ref>. Выкарыстанне дамену пачалося з 3 мая 2011 года, першым сайтам дамену быў «рнидс.срб»<ref>{{Cite web|url=https://www.rnids.rs/en/what-s-new/cyrillic-domain-%D1%81%D1%80%D0%B1-became-visible-on-internet|title=Cyrillic domain .срб became visible on the Internet|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200509212057/https://www.rnids.rs/en/what-s-new/cyrillic-domain-%D1%81%D1%80%D0%B1-became-visible-on-internet|archivedate=2020-05-09|lang=en|url-status=dead}}</ref>. Паколькі ў кірыліцы няма літары «W», прэфікс «[[World Wide Web|www]]» можа быць заменены на «њњњ». Напрыклад, старонка «Радыё і тэлебачанне Сербіі» мае адрас http://њњњ.ртс.срб/. Для дамена выдзелены наступныя паддамены: {| class="wikitable" !.СРБ дамен !.RS дамен !Апісанне |- |.пр.срб |.co.rs |Прадпрыемствы, бізнес |- |.орг.срб |.org.rs |Арганізацыі |- |.обр.срб |.edu.rs |Навучальныя ўстановы |- |.од.срб |.in.rs |Асабістыя сайты |- |.ак.срб |.ac.rs |Універсітэты |- |.упр.срб |.gov.rs |Дзяржаўныя ўстановы |} == Гл. таксама == * [[.rs]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Нацыянальныя дамены верхняга ўзроўню}} [[Катэгорыя:Нацыянальныя дамены верхняга ўзроўню]] 8p9kx9ymyzcjgwicamy3mf890sjd0km 0 685492 5227301 4008114 2026-10-26T13:42:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227301 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Адміністрацыйны будынак |Беларуская назва = Будынак парламента Японіі |Арыгінальная назва = |Выява = Diet of Japan Kokkai 2009.jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = 320px |Статус = |Краіна = Японія |Назва месцазнаходжання = горад |Месцазнаходжанне = [[Токіа]] |Каардынаты = 35/40/33.2/N/139/44/41.89/E |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = Жалезабетоннае збудаванне |Архітэктурны стыль = [[неакласіцызм]] |Аўтар праекта = Ватанабэ Фукудзо<br />Яхасі Кэніці |Будаўнік = Міністэрства фінансаў Японскай імперыі |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 30 студзеня 1920 |Заканчэнне будаўніцтва = 7 лістапада 1936 |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = |Commons = }} '''Буды́нак Парла́мента Япо́ніі''' ({{lang-ja|国会議事堂, こっかいぎじどう}}, ''какай гідзі-до'', «Будынак Дзяржаўнай Рады») — будынак у [[Японія|Японіі]], месца правядзення пасяджэнняў [[Парламент Японіі|Парламента Японіі]]. Размешчаны ва ўрадавым квартале Нагата раёна Ціёда сталічнага [[Токіа]]. Пабудаваны ў [[1936]] годзе з [[жалезабетон]]у. Раней меў назву «Будынак Імперскага Парламента Японіі»<ref>{{lang-ja|帝国議会議事堂, てこくぎかいぎじど}}, ''тэйкоку какай гідзі-до'', «Будынак Імперскай Рады».</ref>. == Гісторыя == === Часовыя будынкі === Планаванне будаўніцтва Будынка Парламента Японіі пачалося пасля абвяшчэння рэскрыпту [[Імператар Японіі|імператара Мэйдзі]] ў [[1881]] годзе аб адкрыцці [[Парламент Японіі|парламента]]<ref name="І">Будынак парламента Японіі // Энцыклапедыя Ніпоніка: ў 26 т. 2-е выданне.&nbsp;— Токіа: Сёгакан, 1994—1997.</ref>. У [[1890]] годзе, для правядзення першай сесіі [[Парламент Японіі|імператарскага парламента]], з дрэва быў пабудаваны першы Часовы Будынак Парламента ў квартале Касімугасекі раёна Ціёда. Будынак цалкам згарэў падчас вялікага пажару ў студзені [[1891]] года, таму падчас рэстаўрацыйных работ Палата пэраў японскага парламента некалькі месяцаў размяшчалася ў Доме таварыства тытулаванай шляхты ў квартале Ямасіта, а Палата прадстаўнікоў — у корпусе Імператарскага інжынернага ўніверсітэта ў мясцовасці Таранамон<ref name="І"></ref>. У [[1894]] годзе, падчас японска-кітайскай вайны, калі фактычная сталіца Японіі была ненадоўга перанесена ў [[Хірасіма|Хірасіму]], Парламент праводзіў пасяджэнні ў Часовым Будынку на тэрыторыі Хірасімскага замка<ref name="І"></ref>. У [[1891]] годзе на месцы першага Часовага Будынка Парламента ў квартале Касумігасекі быў пабудаваны другі. Ён згарэў у [[1925]] годзе, але быў адноўлены за 3 месяцы. Да [[1936]] года гэты будынак служыў галоўнай Залай пасяджэнняў японскіх парламентарыяў<ref name="І"></ref>. <center> {| class="toccolours" border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" |- |[[Выява:The First Japnese Diet Hall 1890-91.jpg|border|175px|]] |[[Выява:The Second Japnese Diet Hall 1891-1925.jpg|border|163px|]] |[[Выява:Japanese Diet Hall Design by Fukuzo Watanabe.jpg|border|160px|]] |[[Выява:Japanese Diet Hall Dedication Ceremony.jpg|border|160px|]] |- |<div style='text-align: center;'><small>1-ы Часовы Будынак<br />([[1890]]—[[1891]])</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>2-і Часовы Будынак<br />([[1891]]—[[1936]])</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>Праект Ватанабэ<br />([[1919]])</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>Цырымонія адкрыцця<br />([[1936]])</small></div> |} </center> === Пастаянны будынак === У [[1886]] годзе для пабудовы пастаяннага Будынка Парламента быў створаны часовы Аддзел будаўніцтва<ref>{{lang-ja|臨時建築局, りんじけんちくきょく}}, ''рындзі кенткіку-кёку''.</ref> пад эгідай Кабінета міністраў Японіі. У [[1887]] годзе савет Кабміна выдзеліў зямельны ўчастак для парламенцкага будынка ў квартале Нагата, але адклаў на будучыню праектаванне і фінансаванне будаўніцтва. У [[1899]] годзе Інспекцыйны камітэт па будаўніцтве Парламента<ref>{{lang-ja|議院建築調査会, ぎいんけんちくちょうさかい}}, ''гіін кенціку цёса-кай''.</ref> агледзеў месца і правёў праверку глебы і будаўнічых матэрыялаў. Аднак работы зацягнуліся з-за ажыўленых спрэчак японскай грамадскасці на ўсіх узроўнях аб архітэктурным стылі будучага збудавання і спосабах яго пабудовы<ref name="І"></ref>. У [[1917]] годзе ўрад стварыў новы Інспекцыйны камітэт па будаўніцтве Парламента пры Міністэрстве фінансаў Японіі, а ў наступным годзе выдзеліў сродкі на праектаванне. Пасля працяглых абмеркаванняў было прынята рашэнне аб правядзенні агульнанацыянальнага конкурсу на найлепшы праект Будынка. Архітэктарам мусіў быць толькі [[Японцы|японец]], а ўсе будаўнічыя матэрыялы павінны былі быць толькі японскімі. У [[1919]] годзе ў выніку двухэтапнага конкурсу перамагла праца Ватанабэ Фукудзо. Аднак яе выкарысталі толькі ў якасці арыенціру, а будаўніцтва пачалося па праекце архітэктара Яхасі Кеніці, дзяржаўнага чыноўніка Міністэрства фінансаў<ref name="І"></ref>. Работы над Будынкам Парламента пачаліся ў [[1920]] годзе і працягваліся 17 гадоў. У іх прымалі ўдзел каля 2,54 мільёна рабочых<ref name="Ф"></ref>. Выдаткі на будаўніцтва склалі 257 мільёнаў [[Іена|ен]]<ref name="Ф"></ref>. [[7 лістапада]] [[1936]] года будаўніцтва было завершана і Будынак Парламента быў афіцыйна адкрыты ў прысутнасці першых асоб дзяржавы<ref name="І"></ref>. == Апісанне == [[Выява:Japanese_diet_outside.jpg|справа|міні|250x250пкс|Правы ўваход у Палату дарадцаў.]] [[Выява:Chamber_of_the_House_of_Representatives_of_Japan.jpg|справа|міні|250x250пкс| Зала пасяджэнняў Палаты прадстаўнікоў.]] Будынак Парламента Японіі — прамавугольнае жалезабетоннае трохпавярховае збудаванне, абліцаванае [[граніт]]ам звонку. Яно выканана ў так званым «новым стылі»<ref name="В">{{lang-ja|近世式, きんせいしき}}, ''кінсей-сікі''.</ref>. Крайнія вежы Будынка маюць чатыры паверхі, а цэнтральная вежа — дзевяць. Вышыня крылаў будынка складае 20,91 м<ref name="Ф"></ref>, а цэнтральнай вежы — 65,45 м<ref name="Ф"></ref>. Агульная плошча збудавання складае 53 466 м²<ref name="Ф">{{Cite web |url=http://www.sangiin.go.jp/japanese/taiken/gijidou/1.html |title=Кароткія звесткі пра Будынак Парламента Японіі // Афіцыйная старонка Парламента Японіі |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824141837/http://www.sangiin.go.jp/japanese/taiken/gijidou/1.html |archive-date=24 жніўня 2012 |access-date=5 лістапада 2021 |url-status=dead}}</ref>. Плошча ўсяго ўчастка — 103001 м²<ref name="Ф"></ref>. У левай частцы Будынка праводзіць пасяджэнні Палата прадстаўнікоў, а ў правай — Палата дарадцаў. Кожная частка збудавання мае асобны ўваход. Цэнтральны ўваход размешчаны пад цэнтральнай вежай. Ён выкарыстоўваецца толькі ў асаблівых выпадках — падчас адкрыцця новых сесій парламента, прыёму новых дэпутатаў абедзвюх палат пасля агульнанацыянальных выбараў або прыёму высокіх замежных гасцей. У будынку 390 вялікіх і каля 60 маленькіх пакояў. Агульная працягласць калідораў 4,64 км. Усе дэталі [[інтэр’ер]]а і экстэр’ера будынка зроблены японскімі майстрамі з японскіх будаўнічых матэрыялаў<ref name="І"></ref>. Залы пасяджэнняў абедзвюх палат размешчаны на другім паверсе Будынка — у правай і левай частках. Плошча кожнай залы складае 743 м². Месцы дэпутатаў размешчаны паўколам вакол кафедры для выступленняў. Усе месцы іменныя, замацаваныя за канкрэтнымі парламентарыямі. За кафедрай знаходзіцца сядзенне спікера парламента, а злева ад яго — сядзенне генеральнага сакратара. Перад месцам старшыні, паабапал яго, размешчаны сядзенні міністраў Кабінета міністраў, за якімі размяшчаюцца месцы для іх памочнікаў і службовых асоб. У цэнтральнай фасадавай частцы залы Палаты дарадцаў знаходзіцца крэсла Яго Вялікасці [[Імператар Японіі|Імператара]], якое выкарыстоўваецца падчас адкрыцця сесій Палаты. Месцы для слухачоў і прэсы знаходзяцца на трэцім паверсе<ref name="І"></ref>. Абедзве палаты таксама маюць памяшканні для сваіх камітэтаў: Палата прадстаўнікоў — 16, і Палата дарадцаў — 18. Аднак палова камітэтаў збіраецца ў асобным корпусе, пабудаваным побач з Будынкам парламента<ref name="І"></ref>. У заходняй частцы трэцяга паверха цэнтральнай вежы, да якой з галоўнай лесвіцы вядзе галоўны ўваход, знаходзіцца пакой адпачынку Імператара. Пад ім, на другім паверсе, знаходзіцца пакой міністраў, дзе падчас адкрыцця парламенцкіх сесій адбываюцца пасяджэнні Кабінета міністраў<ref name="І"></ref>. На захад ад Будынка Парламента знаходзяцца тры дэпутацкія будынкі, дзе кожны дэпутат мае свой асобны рабочы кабінет. На ўсходзе перад фасадам Будынка размешчаны Парламенцкі сад. У паўночнай частцы знаходзяцца [[Нацыянальная парламенцкая бібліятэка Японіі]] і Зала канстытуцыйнай палітыкі, у якой захоўваюцца матэрыялы, прысвечаныя гісторыі развіцця японскага парламентарызму<ref name="І"></ref>. {{зноскі}} == Літаратура == {{Энцыклапедыя Ніпоніка-2}} == Спасылкі == {{Commonscat|National Diet Building}} * [https://web.archive.org/web/20120824141837/http://www.sangiin.go.jp/japanese/taiken/gijidou/1.html Кароткія звесткі пра Будынак Парламента Японіі // Афіцыйная старонка Парламента Японіі] {{ref-ja}} * [http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.aspx?latitude=35.675889&longitude=139.744972 Карта Будынка Парламента Японіі (1/25000) // Інстытут геаграфіі Японіі]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ja}} [[Катэгорыя:Архітэктура Токіа]] [[Катэгорыя:Будынкі парламентаў|Японія]] [[Катэгорыя:Парламент Японіі]] [[Катэгорыя:1936 год у Японіі]] 9dckkl39v93wl7bkg9l0xmyuh7iqm6w 0 687020 5227408 5210268 2026-10-26T16:32:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227408 wikitext text/x-wiki {{Бібліятэка | назва бібліятэкі = Бібліятэка Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі | міжназва = Library of the Belarusian State University of Informatics and Radioelectronics | выява = Bіblіyateka-BDUІR.jpg | шырыня выявы = 200px | дэвіз = БДУІР - веды і стыль жыцця | на карце = Беларусь Мінск | месцазнаходжанне = 220013, Беларусь, Мінск, вул. Петруся Броўкі, 4 | колькасць філіялаў = размешчана ў 4-х вучэбных карпусах | прадметы збору = | памер збору = 1,2 млн | умовы запісу = | штогадовая выдача = | абслугоўванне = 12 тыс. чытачоў штогод | колькасць чытачоў = | бюджэт = | дырэктар = Ганна Аляксандраўна Фядотава }} '''Бібліятэка [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі]]''', скарочана '''Бібліятэка БДУІР''' ({{lang-en|Library of the Belarusian State University of Informatics and Radioelectronics (Library BSUIR)}}, {{lang-ru|Библиотека Белорусского государственного университета информатики и радиоэлектроники (библиотека БГУИР)}}) — [[бібліятэка]] [[Вышэйшая навучальная ўстанова|вышэйшай навучальнай установы]], размешчана ў 4 карпусах БДУІР у Мінску. Мае 8 чытальных залаў і 3 абанементы, 121 камп’ютарызаванае працоўнае месца, бесправадную сетку Wi-Fi, абслугоўвае штогод больш за 12 тысяч чытачоў. == Гісторыя == Гісторыя бібліятэкі<ref>[https://library.bsuir.by/ru/istoriya-biblioteki_ История библиотеки] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210916080524/https://library.bsuir.by/ru/istoriya-biblioteki_ |date=16 верасня 2021 }} // Библиотека БГУИР.</ref> пачалася адначасова з заснаваннем універсітэта ў 1964 годзе. Пры заснаванні яе фонд налічваў каля 30 тысяч асобнікаў кніг, перададзеных новай вышэйшай навучальнай установе [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускім політэхнічным інстытутам]]. З 1992 года вядзецца [[электронны каталог]] бібліятэкі. У 2002 годзе распрацаваны першы [[сайт]] бібліятэкі. У гэтым жа годзе бібліятэка набыла сеткавую версію АІБС «MARC-SQL» версія 1.6. Для самастойнай працы [[студэнт]]аў з лістапада 2004 года была адкрыта чытальная зала Электронная бібліятэка — сумесны праект ААТ «Прыорбанк» і БДУІР. Адкрыццё чытальнай залы Электронная бібліятэка было прымеркавана да юбілея — 40-годдзя заснавання БДУІР<ref>Николаева, Л. В. Вашкевич, И. В. Гулюк, М. А. Новик, Е. К. Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники: история и современность (1964—2014 гг.) / Сост.: Л. В. Николаева и др. — Минск: БГУИР, 2014. — С. 176. — 878 с. — ISBN 978-985-543-086-6</ref>. У 2007 годзе бібліятэка набыла новую версію АІБС «MARC-SQL» 1.10 і праграмнае забеспячэнне «Internet з ЭДД» (электронная дастаўка дакументаў). З 2008 года ў бібліятэцы функцыянуе служба МБА і ЭДД — выкананне запытаў карыстальнікаў на заказ дакументаў па міжбібліятэчным абанеменце з фондаў [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]]<ref>Киреева, Г. В. Формирование коллекции «Скориниана» в фонде Национальной библиотеки Беларуси / Г. В. Киреева // Матэрыялы XX Міжнародных Кірыла-Мяфодзіеўскіх чытанняў, прысвечаных Дням славянскага пісьменства і культуры (Мінск, 20-23 мая 2014 г.) / [рэдкал.: В. Р. Языковіч (адк. рэд.) і інш.]. — Мінск, 2014. — С. 112—118.</ref>, Рэспубліканскай навукова-тэхнічнай бібліятэкі і [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Я. Коласа Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (толькі для прафесарска-выкладчыцкага складу, навуковых работнікаў і аспірантаў універсітэта) або магчымасць заказу электронных копій дакументаў з фонду бібліятэкі на электронную пошту па ЭДД, для ўсіх карыстальнікаў бібліятэкі. У верасні 2009 года, на базе традыцыйнай студэнцкай чытальнай залы ў 4-м навучальным корпусе БДУІР адкрыўся Інфармацыйна-адукацыйны цэнтр электронных рэсурсаў і паслуг (цяпер чытальная зала № 2), абсталяваны сучаснай тэхнікай. З верасня 2011 года на абанеменце пачатковых курсаў у 4-м навучальным корпусе БДУІР укаранёна аўтаматызаваная кнігавыдача па электронных студэнцкіх білетах. У 2012 годзе адбылася мадэрнізацыя ўсіх чытальных залаў і абанементаў бібліятэкі, якая дазволіла арганізаваць электронную кнігавыдачу літаратуры. З 30 снежня 2020 года электронны каталог бібліятэкі працуе пад кіраваннем АІБС «МегаПро». АІБС «МегаПро» — web-сістэма новага пакалення, дазваляе комплексна аўтаматызаваць інфармацыйна-бібліятэчныя працэсы, кіраваць інфармацыйнымі рэсурсамі і арганізоўваць доступ да іх. Яна забяспечвае зручную і эфектыўную працу з электроннымі каталогамі бібліяграфічных дадзеных і лічбавым інфармацыйным кантэнтам. Забяспечвае карыстальнікам сэрвісы па доступе да [[Інфармацыя|інфармацыі]], пошуку, праглядзе, аддаленым заказе патрэбнай літаратуры, магчымасці стварэння асабістага кабінета. == Сучасны стан == На 2021 год фонд бібліятэкі БДУІР налічвае больш за 1 млн асобнікаў кніг і перыядычных выданняў. Бібліятэка займае плошчу 1.821,14 м² і размешчана ў 4-х вучэбных карпусах па адрасах: 2-і корпус — вул. П. Броўкі, 4; 3-і корпус — вул. П. Броўкі, 10; 4-ы корпус — вул. Гікала, 9; 8-ы корпус — вул. Казлова, 28. Штогод бібліятэка абслугоўвае больш за 12 тысяч чытачоў. У фондзе бібліятэкі захоўваецца унікальная калекцыя літаратуры па тэхніцы, [[Інфарматыка|інфарматыцы]], прыродазнаўчых навуках. Асаблівая ўвага надаецца электронным рэсурсам і паслугам бібліятэкі. Для зручнасці студэнтаў ФIБА і ІІТ<ref>{{Cite web |url=https://iti.bsuir.by/ |title=Институт информационных технологий БГУИР |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924191700/https://iti.bsuir.by/ |archive-date=24 верасня 2021 |access-date=13 верасня 2021 |url-status=dead}}</ref> у верасні 2018 года адкрыта чытальная зала электронных рэсурсаў у новым 8-м навучальным корпусе БДУІР<ref>[https://www.bsuir.by/ru/news/105651-bguir-v-mezhdunarodnykh-reytingakh БГУИР в международных рейтингах].</ref><ref>[https://www.bsuir.by/ru/news/98899-stroili-stroili-i-nakonets-postroili-8-y-korpus-bguir-prinyat-v-ekspluatatsiyu «Строили, строили — и наконец построили!» — 8-й корпус БГУИР принят в эксплуатацию.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201030073532/https://www.bsuir.by/ru/news/98899-stroili-stroili-i-nakonets-postroili-8-y-korpus-bguir-prinyat-v-ekspluatatsiyu |date=30 кастрычніка 2020 }}</ref>. [[File:Vosmi korpus BDUІR.jpg|thumb|Восьмы корпус БДУІР дзе знаходзіцца зал электронных рэсурсаў бібліятэкі БДУІР]] На 2021 год у бібліятэцы створана сучасная кампутарная інфраструктура. Працоўныя месцы супрацоўнікаў бібліятэкі і карыстальнікаў аб’яднаны ў лакальную сетку. На абанеменце і ў чытальных залах для карыстальнікаў абсталявана 121 камп’ютарызаванае працоўнае месца з доступам у [[Інтэрнэт]], у тым ліку поўнае пакрыццё [[Wi-Fi]]. Аўтаматызаваны ўсе асноўныя бібліятэчныя працэсы. На сайце бібліятэкі размешчана ўся неабходная для карыстальнікаў інфармацыя пра дзейнасці бібліятэкі. Для прыцягнення новых карыстальнікаў і актыўнага прасоўвання бібліятэчных паслуг у інфармацыйнай прасторы бібліятэка прадстаўлена ў сацыяльных сетках [[Facebook]], [[Вконтакте]], [[Instagram]] і [[TikTok]]<ref>''Алексейчик, П.'' Продвижение библиотеки в социальных сетях: анализ зарубежного опыта / П. Алексейчик // Проблемы экономики и информационных технологий: материалы 54-й научной конференции аспирантов, магистрантов и студентов, Минск, 23-27 апреля 2017 г. — Минск : БГУИР, 2018. — С. 90-92.</ref>. Штогод бібліятэка БДУІР арганізуе больш за 70 кніжных выстаў, тэматычныя прагляды, праводзіць бібліяграфічныя агляды. Бібліятэка штогод выпісвае каля 40 найменняў перыядычных выданняў Беларусі і Расіі. == Інфармацыйныя рэсурсы == * Электронны каталог — асноўная інфармацыйна-пошукавая сістэма ў бібліятэцы. Гэта адзіны каталог друкаваных і электронных дакументаў, атрыманых бібліятэкай, які ўключае кнігі, брашуры, справаздачы аб НДР, дысертацыі і аўтарэфераты дысертацый, перыядычныя выданні, а таксама аналітычны роспіс артыкулаў з часопісаў пастаяннага захоўвання. У электронным каталогу прадстаўлены [[базы даных]] уласнай генерацыі: * БД «Працы выкладчыкаў» ўключае бібліяграфічныя запісы на кнігі, брашуры і аналітычны роспіс артыкулаў з перыядычных выданняў, якія паступілі ў фонд бібліятэкі. Змяшчае каля 15 тыс. запісаў. Тэматыка: універсальная. * БД «[[Стандарт]]ы» ўключае бібліяграфічныя запісы на нарматыўна-тэхнічныя дакументы, якія паступілі ў фонд бібліятэкі. Змяшчае больш за 4 тыс. Запісаў. Тэматыка: універсальная. * БД «Артыкулы» ўключае бібліяграфічныя запісы на артыкулы з перыядычных выданняў, якія паступілі ў фонд бібліятэкі. Змяшчае больш за 40 тыс. Запісаў. Тэматыка: навукова-тэхнічная інфармацыя, паліталогія, эканоміка, адукацыя, бібліятэчная справа, бібліятэказнаўства, бібліяграфія і інш. * БД «Перыёдыка» ўключае бібліяграфічныя запісы на перыядычныя часопісы, якія паступаюць у фонд бібліятэкі. Змяшчае больш за 40 тыс. Запісаў. Тэматыка: навукова-тэхнічная інфармацыя, паліталогія, эканоміка, адукацыя, бібліятэчная справа, бібліятэказнаўства, бібліяграфія і інш. * Рэпазітар БДУІР : У 2014 годзе супрацоўнікамі бібліятэкі быў створаны рэпазітар БДУІР — інфармацыйны рэсурс адкрытага доступу, які змяшчае больш за 30 тыс. Дакументаў, у тым ліку [[Навуковая літаратура|навуковыя публікацыі]] выкладчыкаў і навуковых супрацоўнікаў БДУІР<ref>[https://www.webometrics.info/en/search/Rankings/BSUIR Webometrics Ranking of World Universities]</ref>, поўныя тэксты метадычных указанняў і метадычных дапаможнікаў, [[Манаграфія|манаграфій]], аўтарэфераты дысертацый, матэрыялы канферэнцый і семінараў, якія праходзілі ў БДУІР і інш. Рэпазітар БДУІР мае ўласны Міжнародны стандартны серыяльны нумар [[ISSN]] 2410-4655, то-бок статус паўнавартаснага электроннага выдання, у якім можна публікаваць вынікі даследаванняў як у першакрыніцы, нароўні з друкаванымі перыядычнымі выданнямі. * ЭРВД (ЭУМКД) : Электронны рэсурс па вучэбнай дысцыпліне, які ўключае поўныя тэксты электронных вучэбна-метадычных комплексаў дысцыплін, якія вывучаюцца ў універсітэце. Рэсурс даступны толькі ў лакальнай сетцы БДУІР * У бібліятэцы дае доступ да такiх рэсурсау як [[Scopus]], рэфератыўныя часопісы {{нп5|Усерасійскі інстытут навуковай і тэхнічнай інфармацыі РАН|УІНІТІ РАН|ru|Всероссийский институт научной и технической информации РАН}}, {{нп5|КансультантПлюс||ru|КонсультантПлюс}}, ІПС «ЭТАЛОН-ONLINE», ІПС «Стандарт 3.5», {{нп5|Coursera||ru|Coursera}} і іншыя. : Азнаёміцца з падрабязнай інфармацыяй можна на сайце ў раздзеле базы дадных, а таксама ва ўсіх чытальных залах бібліятэкі. == Паслугі бібліятэкі == * Служба МБА и ЭДД * Прысваенне класіфікацыйнага індэкса [[Універсальная дзесятковая класіфікацыя|УДК]] на артыкул, дыпломную працу або магістарскую дысертацыю пры асабістым наведванні альбо выдалена. * Выбарчае распаўсюджванне інфармацыі — гэта сістэматычнае атрыманне інфармацыі па тэмах выкладчыцкай або навуковай дзейнасці карыстальнікаў бібліятэкі. * Аказанне кансультацыйнай дапамогі па пытаннях, звязаных са стварэннем профілю аўтара ў сістэме SCIENCE INDEX<ref>''Заренок, Н. В.'' Использование Российского индекса научного цитирования и Science Index для анализа и оценки научной деятельности высших учебных заведений Республики Беларусь / Н. В. Заренок // Библиотека в XXI веке : цифровая реальность : материалы X Междунар. науч.-практ. конф. молодых ученых и специалистов, Минск, 27-28 нояб. 2018 г. [Электронный ресурс] / Нац. акад. наук Беларуси, Центр. науч. б-ка им. Якуба Коласа. — Электрон. дан. — Минск : Ковчег, 2019. — 1 электрон. опт. диск (CD-ROM) ; 12 см. — Систем. требования : IBM-совместимый PC ; 256 Мб RAM ; VGA ; Windows 2000 / xp / Vista ; CD-ROM дисковод; мышь. — Загл. с экрана. — С. 105—108.</ref>, Google Scholar, {{нп5|ORCID||ru|ORCID}} і іншых. * Для аддаленых карыстальнікаў бібліятэкі функцыянуе віртуальная даведачная служба «Online-Кансультант». == Кіраўнікі бібліятэкі == * 1964—1971 — Іван Сідаравіч Кавалёў * 1971—1979 — Надзея Мікалаеўна Сазонава * 1979—1989 — Лілія Міхайлаўна Максімовіч * 1990—2020 — Людміла Анатолеўна Сізова * з 2020 — Ганна Аляксандраўна Фядотава<ref>[https://library.bsuir.by/ru/personalnaya-stranitsa-fedotovoy-anny-aleksandrovny Асабістая старонка Г. А. Фядотавай] {{ref-ru}}</ref> {{Зноскі}} == Літаратура == * ''Николаева, Л. В. Вашкевич, И. В. Гулюк, М. А. Новик, Е. К.'' Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники: история и современность (1964—2014 гг.) / Сост.: Л. В. Николаева и др. — Минск: БГУИР, 2014. — С. 174. — 878 с. — ISBN 978-985-543-086-6. * ''Заренок, Н. В.'' Использование Российского индекса научного цитирования и Science Index для анализа и оценки научной деятельности высших учебных заведений Республики Беларусь / Н. В. Заренок // Библиотека в XXI веке : цифровая реальность : материалы X Междунар. науч.-практ. конф. молодых ученых и специалистов, Минск, 27-28 нояб. 2018 г. [Электронный ресурс] / Нац. акад. наук Беларуси, Центр. науч. б-ка им. Якуба Коласа. — Электрон. дан. — Минск : Ковчег, 2019. — 1 электрон. опт. диск (CD-ROM) ; 12 см. — Систем. требования : IBM-совместимый PC ; 256 Мб RAM ; VGA ; Windows 2000 / xp / Vista ; CD-ROM дисковод; мышь. — Загл. с экрана. — С. 105—108. * ''Алексейчик, П.'' Продвижение библиотеки в социальных сетях: анализ зарубежного опыта / П. Алексейчик // Проблемы экономики и информационных технологий: материалы 54-й научной конференции аспирантов, магистрантов и студентов, Минск, 23-27 апреля 2017 г. — Минск: БГУИР, 2018. — С. 90-92. * ''Матвеева Е.'' Вклад библиотеки вуза в развитие гуманитарных концептов образования / Е. И. Матвеева, И. П. Иванова. — Бібліятэчны свет. — 2011. — No 3. — С. 15-17. == Спасылкі == * https://www.bsuir.by/bel/ — сайт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі (БДУІР) * https://library.bsuir.by/ {{Ref-en}}{{Ref-ru}} — сайт бібліятэкі БДУІР * https://libeldoc.bsuir.by {{Ref-ru}} — Рэпазітар БДУІР * [http://books.bsuir.by/MegaPro/Web/Home/About Электронная бібліятэка БДУІР] {{Ref-ru}} * [https://library.bsuir.by/ru/o-nas Пра бібліятэку БДУІР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210830085100/https://library.bsuir.by/ru/o-nas |date=30 жніўня 2021 }} {{Ref-ru}} * [https://library.bsuir.by/ru/elektronnye-resursy Электронныя рэсурсы бібліятэкі БДУІР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210916164441/https://library.bsuir.by/ru/elektronnye-resursy |date=16 верасня 2021 }} {{Ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20210830080837/https://library.bsuir.by/ru/pamyatka-studentu---vopros-1 Чытальныя залы бібліятэкі БДУІР] {{Ref-ru}} * [http://interlib.nlb.by/bb/bb/bb_lib.php?lib_id=8809&region_id=7&menu_id=1&ministry_id=2 Звесткі пра бібліятэку БДУІР] {{Ref-ru}}на сайце Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі * [https://www.bsuir.by/ru/news/106969-bguir-podnyalsya-na-307-pozitsiy-v-mirovom-reytinge-webometrics БДУІР у міжнародных рэйтынгах] {{Ref-ru}} * [https://www.kv.by/archive/index2009362101.htm БГУИР открыл электронную библиотеку] // Компьютерные вести. № 36, 2009. [[Катэгорыя:Бібліятэкі Мінска]] [[Катэгорыя:Бібліятэкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі]] db9whbcbew7bf6s9w4s7gua28qy7tjl 0 687764 5227586 5146757 2026-10-26T19:52:28Z JerzyKundrat 174 5227586 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |Арыгінал імя = {{lang-ru|Алексей Николаевич Северцов}} }} {{цёзкі2|Северцаў}} '''Аляксей Мікалаевіч Се́верцаў'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-ru|Алексей Николаевич Северцов}}; {{ДН|23|9|1866}} — {{ДС|19|12|1936}}) — рускі і савецкі [[біёлаг]], заснавальнік эвалюцыйнай марфалогіі жывёл. Акадэмік [[АН СССР|Акадэміі навук СССР]] (1920), Акадэміі навук [[АН УССР|Украінскай ССР]] (1925). Сын [[Мікалай Аляксеевіч Северцаў|М. А. Северцава]], бацька [[Сяргей Аляксеевіч Северцаў|С. А. Северцава]]. == Біяграфія == М. А. Северцаў нарадзіўся ў 1866 годзе ў [[Масква|Маскве]]. У 1890 годзе скончыў фізіка-матэматычны факультэт [[МДУ|Маскоўскага ўніверсітэта]]. Вучань [[Міхаіл Аляксеевіч Мензбір|М. А. Мензбіра]]. Застаўся ва ўніверсітэце і ў 1895 годзе атрымаў званне [[магістр]]а заалогіі, у 1898 годзе — [[Доктар навук|доктара заалогіі]]<ref name="ЛМДУ">{{cite web|url=http://letopis.msu.ru/peoples/1025|title=Северцов Алексей Николаевич|website=Летопись Московского университета|language=ru|access-date=24 верасня 2021|archive-date=1 снежня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201051811/http://letopis.msu.ru/peoples/1025|url-status=dead}} // Летопись Московского университета</ref>. Працаваў за мяжой у [[Францыя|Францыі]], [[Іспанія|Іспаніі]], [[Італія|Італіі]]. З 1899 года прафесар [[Тартускі ўніверсітэт|Юр’еўскага ўніверсітэта]], з 1902 года — прафесар [[Кіеўскі ўніверсітэт|Кіеўскага ўніверсітэта]]. У 1911—1930 гадах А. М. Северцаў у Маскоўскім універсітэце — [[ардынарны прафесар]] кафедры заалогіі, параўнальнай анатоміі і фізіялогіі фізіка-матэматычнага факультэта, правадзейны член Навукова-даследчага інстытута заалогіі пры ім у 1922—1930 гадах і член універсітэцкай камісіі дапамогі галадаючым (1922)<ref name="ЛМДУ" />. З 1930 года дырэктар [[Інстытут праблем экалогіі і эвалюцыі імя А. М. Северцава РАН|Лабараторыі эвалюцыйнай марфалогіі]] [[АН СССР|Акадэміі навук СССР]]<ref name="ЛМДУ" />. Памёр А. М. Северцаў у 1936 годзе. Пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]] у Маскве. == Навуковая дзейнасць == Аўтар навуковых прац па параўнальнай анатоміі і [[Эмбрыялогія|эмбрыялогіі]] [[Пазваночныя|пазваночных]] жывёл, заканамернасцях эвалюцыйнага працэсу. Аднавіў [[Філагенетыка|філагенетычнае]] дрэва ніжэйшых пазваночных, распрацаваў вучэнне пра біялагічны прагрэс, тыпы філагенетычных змен органаў і функцый. Высунуў тэорыю паходжання пяціпальцавай канечнасці з 7—10-прамянёвай канечнасці продкаў, якая адбылася, у сваю чаргу, ад шматпрпрамянёвага плаўніка старажытных рыбападобных форм. Распрацаваў тэорыю філэмбрыягенезу. Займаўся праблемамі ўзаемаадносін індывідуальнага і гістарычнага развіцця і інш. Адкрыў [[Закон Северцава|закон змены фаз (напрамкаў) эвалюцыі, правіла чаргавання галоўных напрамкаў эвалюцыі (Северцава закон)]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Северцаў Аляксей Мікалаевіч||290}} * {{ВСЭ3|Се́верцов Алексей Николаевич|том=23|аўтар=Матвеев Б. С.|старонкі=157}} == Спасылкі == * {{Супрацоўнік РАН|52079|Аляксея Мікалаевіча Северцава}} {{ref-ru}} * {{cite web|url=http://letopis.msu.ru/peoples/1025|title=Северцов Алексей Николаевич|website=Летопись Московского университета|language=ru|accessdate=2021-9-24|archive-date=1 снежня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201051811/http://letopis.msu.ru/peoples/1025|url-status=dead}} // Летопись Московского университета {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Северцаў Аляксей Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Прафесары МДУ]] [[Катэгорыя:Правадзейныя члены АН СССР]] [[Катэгорыя:Акадэмікі АН УССР]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Кіеўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Заолагі Расіі]] [[Катэгорыя:Заолагі СССР]] [[Катэгорыя:Эвалюцыяністы]] pq0dai1cfmvbek2kn4gnumrcup401da 10 692506 5227317 5116646 2026-10-26T13:54:25Z Gleb Leo 83942 5227317 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | загаловак = [[Вацлаў Ластоўскі]] | імя = Вацлаў Ластоўскі | выява = [[Выява:Vaclaw Lastowski.jpg|175px]] | клас_спісаў = hlist | загаловак1 = Творы | спіс1 = {{Навігацыйная падтабліца | загаловак1 = Гісторыя | спіс1 = * [[Кароткая гісторыя Беларусі]] (1910) * [[Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі]] (1926) | загаловак2 = Публіцыстыка | спіс2 = * [[Сплачвайце доўг]] (1913) * [[Што трэба ведаць кажнаму беларусу]] (1918) | загаловак3 = Аповесці | спіс3 = * [[‎Прыгоды Панаса і Тараса]] (1912) * [[Лабірынты (аповесць)|Лабірынты]] (1923) | загаловак3 = Вершы | спіс3 = * [[‎Песня пра князя Вітаўта]] (1916) | загаловак4 = Мовазнаўства | спіс4 = [[Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік]] (1924) }} | загаловак2 = Выданні | спіс2 = * [[Наша ніва (1906)|Наша Ніва]] * [[Гоман (газета, 1916)|Гоман]] * [[Крывічанін (часопіс)|Крывічанін]] * [[Крывіч (1923)|Крывіч]] | загаловак3 = Арганізацыі | спіс3 = * [[Хрысціянская злучнасць]] * [[Выдавецтва Вацлава Ластоўскага|Выдавецтва]] * [[Урад Вацлава Ластоўскага|Урад БНР]] * [[Сувязь незалежнасці і непадзельнасці Беларусі]] * [[Сувязь нацыянальна-дзяржаўнага вызвалення Беларусі]] | загаловак4 = Памяць | спіс4 = [[Дуб Вацлава Ластоўскага|Дуб]] | загаловак5 = Звязанае | спіс5 = [[Вянок (зборнік)|Вянок]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны паводле аўтараў|Ластоўскі Вацлаў]] </noinclude> sxik5gh97m1p880izh2jr5jgw7tgfwf 5227318 5227317 2026-10-26T13:54:40Z Gleb Leo 83942 5227318 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | загаловак = [[Вацлаў Ластоўскі]] | імя = Вацлаў Ластоўскі | выява = [[Выява:Vaclaw Lastowski.jpg|175px]] | клас_спісаў = hlist | загаловак1 = Творы | спіс1 = {{Навігацыйная падтабліца | загаловак1 = Гісторыя | спіс1 = * [[Кароткая гісторыя Беларусі]] (1910) * [[Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі]] (1926) | загаловак2 = Публіцыстыка | спіс2 = * [[Сплачвайце доўг]] (1913) * [[Што трэба ведаць кажнаму беларусу]] (1918) | загаловак3 = Аповесці | спіс3 = * [[‎Прыгоды Панаса і Тараса]] (1912) * [[Лабірынты (аповесць)|Лабірынты]] (1923) | загаловак4 = Вершы | спіс4 = * [[‎Песня пра князя Вітаўта]] (1916) | загаловак5 = Мовазнаўства | спіс5 = [[Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік]] (1924) }} | загаловак2 = Выданні | спіс2 = * [[Наша ніва (1906)|Наша Ніва]] * [[Гоман (газета, 1916)|Гоман]] * [[Крывічанін (часопіс)|Крывічанін]] * [[Крывіч (1923)|Крывіч]] | загаловак3 = Арганізацыі | спіс3 = * [[Хрысціянская злучнасць]] * [[Выдавецтва Вацлава Ластоўскага|Выдавецтва]] * [[Урад Вацлава Ластоўскага|Урад БНР]] * [[Сувязь незалежнасці і непадзельнасці Беларусі]] * [[Сувязь нацыянальна-дзяржаўнага вызвалення Беларусі]] | загаловак4 = Памяць | спіс4 = [[Дуб Вацлава Ластоўскага|Дуб]] | загаловак5 = Звязанае | спіс5 = [[Вянок (зборнік)|Вянок]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны паводле аўтараў|Ластоўскі Вацлаў]] </noinclude> ok89ap1pwc2gm90pfbpkq8tg21ywt7a 0 695191 5227732 4922769 2026-10-27T04:30:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227732 wikitext text/x-wiki {{Замак |Беларуская назва=Ваэгорскі замак |Арыгінальная назва=Voergaard Slot |Выява=Voergaard da 080525.jpg |Подпіс выявы=Ваэгорскі замак, 2008 год |Архітэктурны стыль=[[Адраджэнне]] |Краіна=Данія |Сайт=http://www.voergaardslot.dk/ |Заканчэнне будаўніцтва=[[1588]] — заканчэнне будавання асноўнай часткі замка; [[1876]] — пабудаваны заходні франтон з грабянямі ў паўночным крыле; [[1960]] — заканчэнне рэстаўрацыі |Пачатак будаўніцтва=[[1481]] — датаванне самай старой часткі замка; [[1520]] — Торнхус (цяперашняе паўночнае крыло) пабудаванае ў гарадзішчы |Статус=Дзяржаўны фонд |Месцазнаходжанне=[[Паўночная Ютландыя (вобласць)|Паўночная Ютландыя]] }} '''Ваэргор''', '''Ваэргорскі замак''' ({{lang-da|Voergaard Slot}}) — гэта сядзіба ў стылі [[Адраджэнне|рэнесансу]], размешчаная ў [[Прыход Ваэр|прыходзе Ваэр]], [[Дронінглунская сотня]], [[Бронерслеў (камуна)|Бронерслеўская камуна]], у [[Данія|Дацкім каралеўстве]] на паўднёвым усходзе ад [[Венсісэль|Венсісэля]]. Самая старая частка замка можа быць датавана [[1481|1481 годам]], а самая маладая — [[1590|1590 годам]]<ref>[https://www.visitbroenderslev.dk/nordjylland/voergaard-slot Voergaard Slot] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211029094346/https://www.visitbroenderslev.dk/nordjylland/voergaard-slot |date=29 кастрычніка 2021 }}. VisitBrønderslev. Hentet 05/12-2021 {{ref-da}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Vorgaard_JTh_Hansen3019.jpg|злева|міні|Ваэргорскі замак у XIX стагоддзі, малюнак Дж. Хансена]] У [[1510|1510 годзе]] збраяносец Енс Андэрсен перадаў Ваэргор [[Рымска-Каталіцкая Царква|рыма-каталіцкаму]] [[епіскап]]у [[Сцюге Крумпен|Сцюгэ Крумпену]] ў [[Бёрглумскі манастыр|манастыры Бёрглум]]<ref name="DKherregård">[https://www.danskeherregaarde.dk/nutid/voergaard Voergaard]. danskeherregaarde.dk. Hentet 05/12-2021 {{ref-da}}</ref>. [[Файл:VorgaardPortal_JTh_Hansen3020.jpg|злева|міні|Упрыгожванні брам]] Пад час [[Графская вайна|Графскай вайны]] (1534—1536) [[Клемен Андэрсен]] захапіў сялянскую армію Ваэргора, а пасля [[Рэфармацыя ў Даніі|прыняцця Даніяй лютэранства]] Ваэргор быў канфіскаваны [[Крысціян III|каралём]]<ref name="DKherregård" /><ref>{{cite web|url=http://www.denstoredanske.dk/Danmarks_geografi_og_historie/Danmarks_geografi/Danske_slotte_og_herreg%C3%A5rde/Voerg%C3%A5rd|title=Voergaard|language=da|publisher=Gyldendal|access-date=2021-12-05}}</ref>. У [[1578|1578 годзе]] [[Фрэдэрык II (кароль Даніі)|Фрэдэрык II]] перадаў замак ва ўладу Карэн Крабэ, чыя дачка [[Інгеборг Скеэль]] атрымала замак і пабудавала будынак у стылі [[Адраджэнне|эпохі Адраджэння]]<ref name="DKherregård" />, будаўніцтва якога было завершана ў [[1588|1588 годзе]]. [[Партал]] з пясчаніку ў Ваэргорскім замку спачатку быў пабудаваны для [[Замак Фрэдэрыксборг|замка Фрэдэрыксборг]], але быў падараваны Інгеборг Скеэль каралём Фрэдэрыкам ІІ. Пазней яна ацэньвалася сваімі сялянамі як тыран, а пасля яе смерці з’явіліся легенды пра прывіда Ваэргора, які выглядае менавіта як Інгеборг<ref>[https://www.voergaardslot.dk/spoegelser-og-sagn/ Spøgelser og sagn] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211205114505/https://www.voergaardslot.dk/spoegelser-og-sagn/ |date=5 снежня 2021 }}. Voergaard Slot.dk. Hentet 05/12-2021 {{ref-da}}</ref>. У паўночным крыле замка знаходзіцца падзямелле, прысвечанае епіскапу Крумпену, самая маленькая ячэйка якога была вядомая як Розедонтэн, і ў якой чалавек не можа «ні стаяць, ні ляжаць». Пра Інгеборг Скеэль апавядалі, што яна ўтапіла ў бетоне будаўніка ўсходняга крыла Піліпа Брандзіна ў роўнай сцяне; у залежнасці ад інтэрпрэтацыі, альбо каб ён не змог пабудаваць яшчэ адзін замак, па велічнасці роўны Ваэргору, альбо проста каб зэканоміць на аплаце. Кажуць, што Інгеборг Скеэль пазней неаднаразова заўважалася як прывідная белая жанчына, для ўтаймавання якой у рэшце рэшт прыйшлося заклікаць на дапамогу [[святар]]а. Яшчэ адзін анекдот, які падкрэслівае рэпутацыю Ваэргора як замка з прывідамі, — гэта цёмная пляма на масніцах пакоя ў паўночна-ўсходняй вежы, якая павінна быць крывёю нявінна забітага чалавека, і якая, нягледзячы на ўсе спробы шліфавання, нібыта не можа быць выдалена. У ходзе некалькіх [[Дацка-шведскія войны|дацка-шведскіх войнаў]] замак неаднаразова падвяргаўся аблозе ў [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзі]] і перыядычна акупаваўся [[Швецыя|шведскімі]] войскамі. З 1686 па 1791 год ён належаў дацкай сям’і Рэц. [[Файл:Virelai_Jul_2013_ubt.JPG|міні|Гурт [[Virelai]] іграе [[Музыка Сярэдневякоўя|сярэднявечную музыку]] каля Ваэргорскага замка]] Пасля доўгага перыяду змены ўладальнікаў Петэр Бронум Скавэніўс набыў Ваэргор у [[1872|1872 годзе]]. Ён правёў капітальны рамонт і выкупіў большую частку адчужанай зямлі<ref name="DKherregård" />. На момант яго смерці ў [[1914|1914 годзе]] каля 1944,4 га зямлі належала Ваэргору, і, такім чынам, замак быў адным з найбуйнейшых маёнткаў краіны, а сёння яго тэрыторыя складае 336,1 га. Міністр замежных спраў Даніі [[Эрык Скавеніўс]] валодаў Ваэргорам з 1914 па [[1945|1945 год]]<ref name="DKherregård" />. У [[1955|1955 годзе]] дацка-французскі граф Эйнар Обербэх-Клаўсен купіў Ваэргор. Сам Эйнар нарадзіўся ў [[Нюбарг]]у ў сям’і ўладальніка крамы і зрабіў сваю кар’еру ў Францыі ў [[Каталіцтва|каталіцкай царкве]]. Ён таксама стаў імперскім графам Рыма і ажаніўся з дачкой французскага хірурга Жуля-Эміля Пеана, які вынайшаў «шчыпцы Пеана». Яна была ўдавой графа Шэню-Лафіта, і ад гэтых дзвюх сем’яў у замку засталася вялікая частка багатай і ўнікальнай калекцыі мастацкіх твораў. Пара валодала некалькімі замкамі ў ваколіцах [[Бардо]], але пасля смерці жонкі ў 1941 годзе Обербэк-Клаўсен пераехаў у [[Парыж]], а пазней вырашыў вярнуцца ў сваю родную Данію. Ён набыў Ваэргор і, з адабрэння [[Чацвёртая Французская Рэспубліка|французскай дзяржавы]], прывёз з сабой у Данію 12 вагонаў твораў мастацтва. Ён распачаў комплексную і дарагую рэстаўрацыю замка, якая працягвалася некалькі гадоў. Пасля яго смерці, у [[1963|1963 годзе]], замак і калекцыі былі перададзеныя фонду і адкрыты для публікі. На тэрыторыі замка часта праводзяцца кірмашы і іншыя мерапрыемствы, прысвечаныя [[Сярэднявечча|Сярэднявеччу]]. == Апісанне замка == Замак размешчаны на амаль квадратным востраве і акружаны шырокім палацавым ровам, ранейшыя сцены цалкам выраўнаваны. Гэта Г-падобны двухстворкавы цагляны будынак з дзвюма лесвічнымі вежамі ў двары, а таксама дзвюма жылымі вежамі ў якасці працягу ўсходняга крыла. Форму будынка завяршае паўночнае крыло, падобнае на замок{{слова?}}, якое да гэтага часу хавае ў сабе рэшткі епіскапскай крэпасці пачатку [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]] і заканчваецца на захадзе гатычным лесвічным франтонам. Галоўны тракт{{слова?}} замка складае багата ўпрыгожанае ўсходняе крыло, яно было пабудавана ў стылі скандынаўскага Адраджэння пры Інгеборг Скеэль у 1586 годзе, як мяркуецца, галандскім будаўніком Філіпам Брандзінам. Двухпавярховы будынак над цокальным паверхам падзелены дванаццаццю вокнамі, да знешніх канцоў прымацаваныя жылыя вежы, падобныя на павільёны. Увесь фасад дэкараваны багатымі ўпрыгожваннямі з пясчаніку. Першапачаткова партал прызначаўся для каралеўскага замка [[Замак Фрэдэрыксборг|Фрэдэрыксбарг]], але быў падараваны каралём [[Фрэдэрык II (кароль Даніі)|Фрэдэрыкам ІІ]] двару Інгеборг Скеэль. Інтэр’еры замка ўяўляюць сабой падарожжа па еўрапейскай гісторыі мастацтва і па сваёй стылістыцы ўзыходзяць да эпох ад Рэнесансу да [[Класіцызм]]у. Асаблівасцю, акрамя так званага Залатога пакоя са скуранымі шпалерамі, з’яўляецца часоўня ў паўночным крыле, якая належала каталіцкаму [[Мальтыйскі Ордэн|Мальтыйскаму ордэну]] і была створана пры графе Обербэк-Клаўсене, які сам быў гаспітальерам (мальтыйцам). Сады замка сёння ў значнай ступені пакрытыя лясамі і складаюцца, перш за ўсё, з некалькіх газонаў і кветкавых участкаў на востраве замка, а таксама з набярэжнай, якая вядзе вакол Валграбена. На ўсход да замка прымыкае комплекс былога гаспадарчага двара, ад якога вясковая дарога вядзе да [[Прыход Ваэр|царквы Ваэр]]. <gallery class="center" widths="160px" heights="130"> File:Schloss Voergaard.JPG|Усходняе крыло File:Voergaard Slot.JPG|Паўночная вежа і франтон усходняга крыла, від з поўначы File:Voergaard Slot (3).JPG|Паўночнае крыло File:Schloss Voergaard, Nordflügel.jpg|Від на франтон з паўночнага крыла </gallery> == Парк == [[Файл:Voer Birk da 080525.jpg|thumb|200px|злева|Бірк Ваэра і парк]] Вялікі парк быў першапачаткова разбудаваны ў [[1768|1768 годзе]]. У 1955 годзе ён быў перароблены ў французскім стылі. Будынкі на тэрыторыі ўключаюць фахверкавы будынак, які ў XVIII—XIX стагоддзях выкарыстоўвалася біркам Ваэра, судом маёнтка, дзе разглядаліся справы людзей, якія здзейснілі мясцовыя правіны і дробныя злачынствы. == Мастацкая калекцыя == [[Файл:Voergaard_Slot_(ubt)_20190407-002.jpg|міні|Дарога да замка]] Калекцыя мастацкіх твораў уключае працы, якія прыпісваюцца [[Франсіска Гоя|Франсіску Гоя]], [[Пітэр Паўль Рубенс|Пітэру Рубенсу]], [[Рафаэль Санці|Рафаэлю]], [[Эль Грэка]], [[Антуан Вато|Антуану Вато]] і [[Франс Халс|Франсу Халсу]]<ref>{{cite web|url=http://www.voergaardslot.dk/opdagelse_i_kunsten.php|title=Gå på opdagelse i kunsten|language=da|publisher=Voergaard|accessdate=4 снежня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130013742/https://voergaardslot.dk/opdagelse_i_kunsten.php|archivedate=30 студзеня 2018|url-status=dead}}</ref>, а таксама мэбля часоў [[Людовік XIV|Людовіка XIV]], [[Людовік XVI|Людовіка XVI]] і ўласнасць [[Марыя Антуанета|Марыі-Антуанеты]]. Акрамя таго, мэбля і шкляны сервіз з выгравіраванай манаграмай [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]]. Сярод дарагой мэблі ёсць два серванты часоў Людовіка XIV; такія ж ёсць у [[Версаль|Версалі]] і ў [[Луўр]]ы. [[8 сакавіка]] [[2008|2008 года]] з калекцыі былі скрадзеныя дзве карціны: «Вар’ят» Гойі і партрэт [[Марыя Медычы|Марыі Медычы]] Рубенса. Атрыбуцыі вельмі сумніўныя і ніколі не пацвярджаліся гісторыкамі мастацтва<ref>[http://nyhederne.tv2.dk/krimi/article.php/id-10739315.html Kunsttyveri fra slot i Nordjylland] // tv2.dk 8. marts 2008 {{ref-da}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080312170755/http://nyhederne.tv2.dk/krimi/article.php/id-10739315.html |date=12 сакавіка 2008 }}</ref>. [[Дацкая служба бяспекі і разведкі]] не змагла знайсці злачынцаў, пакуль праз некалькі гадоў пра карціны не паведаміў інфарматар. У [[2015|2015 годзе]] яны вярнуліся ў калекцыю замка<ref>[http://www.b.dk/nationalt/stjaalne-millionmalerier-er-tilbage-paa-nordjysk-slot ''Stjålne millionmalerier er tilbage på nordjysk slot'']. Berlingske, 15. Juli 2015 {{ref-da}}</ref>. Калі Обербех-Клаўсен памёр у [[1963|1963 годзе]], замак ператварыўся ў сямейны фонд<ref name="DKherregård" />. == Важныя даты == * [[1520]] — Торнхус (цяперашняе паўночнае крыло) пабудаванае ў [[Гарадзішча|гарадзішчы]]; * [[1534]] — замак быў часткова разбураны шкіперам Клементам Андэрсенам; * [[1536]] — замак канфіскаваў кароль па прычыне таго, што епіскап і вернікі заставаліся вернымі каталіцкай царкве; * [[1586]]—[[1591]] — усходняе крыло пабудавана Філіпэ Брандзіне ў двух сцёках{{слова?}} з вуглавымі вежамі, дзвюма лесвічнымі вежамі і праходам праз брамы; * каля [[1611]] — пашырана паўночнае крыло; * каля [[1738]] — усходняе крыло адноўлена; * [[1872]] — паўночнае крыло адноўлена; * [[1874]] — пабудаваны новы жывёльны двор; * [[1876]] — пабудаваны заходні [[франтон]] з грабянямі ў паўночным крыле; * [[1908]] — стары жывёльны двор часткова згарэў; * [[1955]]—[[1960]] — рэстаўрацыя галоўнага будынка. == Спіс уладальнікаў == * (1481—1509) — Андэрс Педэрсен; * (1509—1518) — Эрык Грон і Якаб Андэрсен; * (1518—1519) — Ніэльс Стругэ; * (1519—1536) — Сцюгэ Крумпен; * (1536—1578) — Дацкая карона; * (1578—1586) — Карэн Крабэ; * (1586—1608) — Інгеборг Скеэль; * (1608—1611) — Ханс Аксельсен Арэнфельд; * (1611—1661) — Ёрген Арэнфельд; * (1661—1670) — Хрыстафор Фр. Бук і Таге Хёг; * (1670—1686) — Енс Юэль; * (1686—1694) — Фрэдэрык Він і Холгер Рэц; * (1694—1732) — Холгер Рэц (самастойна); * (1732—1780) — Педэр Рэц; * (1780—1791) — Холгер Рэц-Тот; * (1791—1825) — Н. і Ё. Андэрсен Сцеэнільд; * (1825—1841) — Ё. Фр. Шульц; * (1841—1872) — розныя невядомыя ўладальнікі; * (1872—1914) — Пэтэр Бронум Скавеніўс; * (1914—1946) — Эрык Скавеніўс; * (1946—1955) — P.Э. Рутсэбэк; * (1955—1963) — Эйнар Обербэк Клаўсен; * (1963 — цяперашні час) — фонд сям’і графа Обербэка-Клаўсена-Пеанске. == Гл. таксама == * [[Спіс замкаў і палацаў Даніі]] * [[Біркетынг Ваэра]] {{зноскі}} == Спасылкі == * {{official|http://www.voergaardslot.dk/english/ }} * [http://www.middelalderdage.dk/ «The Medieval Festival at Voergaard Castle»] [[Катэгорыя:Культура Даніі]] [[Катэгорыя:Замкі Даніі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Даніі ў стылі рэнесанс]] [[Катэгорыя:Мастацкія музеі Даніі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Даніі]] [[Катэгорыя:Палацы Даніі]] [[Катэгорыя:Паркі Даніі]] ayji8cm9yvaw2m2azsqk58zgnybwx7l 0 696579 5227401 3986399 2026-10-26T16:20:48Z IP781584110 134977 арфаграфія, стыль, афармленне 5227401 wikitext text/x-wiki '''Фу́га:''' * '''[[Фуга]]''' — музычная форма. * '''Фуга''' (у мэблевай вытворчасці) — зазор, неабходны для бесперашкоднага руху дэталяў мэблі. * [[Дысацыятыўная фуга|Фуга]] — рэдкае дысацыятыўнае расстройства. == Тапонімы == * Фуга — адзін з філіпінскіх астравоў. == Асобы == * [[Мукерэм Фуга]] — албанскі палітык. * [[Тані Фуга]] — самаанскі рэгбіст. * [[Фердынанда Фуга]] (1699—1782) — італьянскі архітэктар эпохі позняга барока родам з Фларэнцыі. == Кінематограф == * [[Фуга (фільм, 1937)]] — аргенцінскі фільм 1937 года. * [[Фуга (фільм, 1944)]] — мексіканскі фільм 1944 года. * [[Фуга (фільм, 1964)]] — італьянскі фільм 1946 года. * Фуга — адно з пракатных назваў амерыканскага фільма 1975 года «Начныя хады». * [[Фуга (фільм, 2006)]] — аргенціна-чылійскі фільм 2006 года. * [[Фуга (фільм, 2001)]] — аргенцінскі фільм 2001 года. * [[Фуга (фільм, 2018)]] — польскі фільм 2018 года. == Бізнес == * [[Fuga AG]] — швейцарская кампанія. {{неадназначнасць}} pacrc1lnqr15ehe92l1nwxj6tn9clj2 0 697416 5227668 5076513 2026-10-26T21:13:14Z Pabojnia 135280 /* Біяграфія */ афармленне 5227668 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Філіповіч}} {{цёзкі2|Дубовік}} {{Архітэктар}} '''Антоні Адамавіч Філіповіч-Дубовік''' (Антон Філіповіч-Дубовік, таксама Антон Філіповіч-Дубоўнік; [[15 снежня]] [[1865]], маёнт. [[Пятроўшчына (Мядзельскі раён)|Пятроўшчына]], [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскі павет]] — [[18 снежня]] [[1930]], [[Вільня]]) — віленскі будаўнічы тэхнік і архітэктар, аўтар праектаў мноства прыватных дамоў і некалькіх дзясяткаў касцёлаў у сучасных [[Літва|Літве]] і [[Беларусь|Беларусі]]. == Біяграфія == Паходзіў з беларускага шляхецкага роду Філіповічаў-Дубовікаў герба «[[Побаг (герб)|Побаг]]». Сын Адама (нар. каля 1822) і Ізабэлы Смольскай. Нарадзіўся [[15 снежня]] [[1865]] года ў маёнтку [[Пятроўшчына (Мядзельскі раён)|Пятроўшчына]] [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]]. Ахрышчаны 4 студзеня 1866 года ў [[Будслаўскі касцёл бернардзінцаў|Будслаўскім касцёле]]. Меў братоў Яна (нар. 1864) і Міхала (нар. 1871)<ref name="Гербоўнік">{{крыніцы/Гербоўнік беларускай шляхты|Д|с=587-590}}</ref>. [[Файл:Anton_Filipowicz-Dubowik1.JPG|злева|міні|250пкс|Дом Хаі Леі Крэмэр]] [[Файл:Pilies_street_32.JPG|злева|міні|250пкс|[[Вуліца Піліес|Піліес]], 32]] Скончыў інжынерныя курсы ў [[Віленскае ваеннае вучылішча|Віленскім юнкерскім вучылішчы]]. Скончыў [[Інстытут грамадзянскіх інжынераў]] у [[Пецярбург|Пецярбургу]]<ref name="Гербоўнік"/>. Працаваў у [[Мінск]]у, [[Беласток]]у, [[Брэст|Брэсце]], [[Курск]]у. Некаторы час працаваў у прыватным праектна-будаўнічым бюро «Канструктар» у Вільні. У [[1899]]—[[1910|1910 гадах]] памочнік Віленскага гарадскога архітэктара і на гэтай пасадзе ажыццяўляў нагляд за будаўніцтвам розных будынкаў у Вільні, у тым ліку і [[Палац Радушкевіча|палаца Радушкевіча]]{{Sfn|VLE}}. Спраектаваў звыш 230 будынкаў, з іх 76 храмаў у Беларусі і Літве. Асноўныя яго праекты ажыццёўлены ў Вільні, дзе ў пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] было пабудавана па праектах Філіповіча-Дубовіка мноства прыватных дамоў (каля 160). Яму належыць самы ранні ўзор стылю [[Мадэрн (архітэктура)|мадэрн]] у горадзе — яго ўласная [[віла]] на гары Таурас ([[1903]]; вуліца М. Валанчаус 3), будынак складанага асіметрычнага плана, з аконнымі праёмамі ў форме падковы і пялёстка. Фасад упрыгожваюць гнуткія лініі [[карніз]]аў і [[дэкор]]аў з раслінным [[арнамент]]ам, характэрны для стылю [[Мадэрн|сэцэсіі]]. Акцэнт высокага [[франтон]]а галоўнага фасада складае рэльеф з гербам Філіповічаў. Раслінныя матывы архітэктар здолеў спалучаць з рэмінісцэнцыямі формаў [[барока]], якое ў пачатку XX стагоддзя стала разумецца як знак мясцовай нацыянальнай і спецыяльна Віленскай традыцыі.. Рэканструяваў у новым стылі дом на рагу вуліц [[Вуліца Піліес|Замкавай]] і [[Вуліца Ліцярату|Літарацкай]] у Вільні ([[1911]]); па яго праекце частка фасада аздобленая паліванымі керамічнымі пліткамі. Пахаваны на могілках [[Роса]]. == Праекты == Пабудаваныя па праектах Філіповіча-Дубовіка будынкі маюць рысы мадэрну і [[Неаготыка|неаготыкі]]. Дзякуючы яму мадэрн у Вільні набыў рысы масавага стылю з характэрнымі прыкметамі, такімі як каваныя металічныя рашоткі гаўбцоў, разьбяныя дзверы, з датай або лацінскім прывітаннем {{Langi|en|„Salve“}} на парозе. Храмы, якія будаваліся па праектах Філіповіча-Дубовіка ({{нп3|Касцёл Святой Марыі Ангельскай|Кальціненай|lt|Kaltanėnų Švč. Mergelės Marijos Angeliškosios bažnyčia}}, {{нп3|Касцёл Збавіцеля (Бутрымоніс)|Бутрымоніс|lt|Butrimonių Išganytojo bažnyčia}}, {{нп3|Касцёл Святога епіскапа Станіслава і Святога Францыска Асізскага (Папарчай)|Папарчай|lt|Paparčių Šv. vyskupo Stanislovo ir Šv. Pranciškaus Asyžiečio bažnyčia}}, {{нп3|Касцёл Святога Казіміра (Наўёі-Вільня)|Наўёі-Вільня|ru|Костёл Святого Казимира (Новая Вильня)}}; 1903—1919) параўнальна невялікіх памераў, стройных прапорцый, у неагатычным стылі. <gallery> Файл:Kaltanenai church 3.jpg|Касцёл Панны Марыі (Калтаненай, 1903–1909) Файл:Parudaminys church 2.jpg|Касцёл Праабражэння Гасподняга (Парудамініс, 1906—1922) Файл:Butrimonys Alytus church.jpg|Касцёл Збавіцеля (Бутрымоніс, 1906—1926) Файл:Aukstadvaris church.jpg|Касцёл Праабражэння Гасподняга (Аўкштадварыс, 1907—1913) </gallery> [[Файл:Villa_of_Anton_Filipowicz-Dubowik_7.JPG|міні|250px|Уласная віла (1903)]] * Уласная віла (1903; вуліца М. Валанчаус 3; {{Langi|lt|M. Valančiaus g. 3}}) — самая першая праява стылю мадэрн у Літве, са спалучэннем раслінных матываў і рэмінісцэнцыямі барока * Шматкватэрныя даходныя жылыя дамы ў Вільні: * Вуліца Клайпедас 4 ({{Langi|lt|Klaipėdos g. 4}}), вуліца К. Калінауска ({{Langi|lt|K. Kalinausko g. 15}}; 1910) з неакласічнымі формамі; вуліца З. Серакаўска ({{Langi|lt|Z. Sierakausko g. 5}}), вуліца Альгірда 21 ({{Langi|lt|Algirdo g. 21}}) [[Файл:Naujosios-Vilnios-baznycia.jpg|міні|250px|{{нп3|Касцёл Святога Казіміра (Наўёі-Вільня)|Касцёл Святога Казіміра|ru|Костёл Святого Казимира (Новая Вильня)}} ([[Наўёі-Вільня]], 1908)]] * Буйны 6-павярховы прыбытковы дом Хаі Леі Крэмер на вуліцы Кауна 2 ({{Langi|lt|Kauno g. 2}}) з двума калодзежнымі дварамі і двума ліфтамі. Архітэктар у гэтым будынку масавага будаўніцтва ужыў элементы эклектычнай архітэктуры з дэталямі мадэрну (дэкор [[партал]]ьных дзвярэй, размяшчэнне вокнаў). Фасад ажыўляе зрэзаны кут з выступаючым [[эркер]]ам і вежай. Будынак належаў Х. Л. Крэмер, якая валодала ім да 1940 года. У міжваенны перыяд кутняе памяшканне займала аптэка Аўгустоўскай (мэбля аптэкі цяпер у Музеі фармацыі ў [[Каўнас]]е). * {{нп3|Касцёл Святога Казіміра (Наўёі-Вільня)||ru|Костёл Святого Казимира (Новая Вильня)}} (1908), у неагатычным стылі. * Чатырохпавярховы дом братоў Холем на [[Вуліца Піліма|вуліцы Піліма]] 43 ({{Langi|lt|Pylimo g. 43}}, 1912). Будынак з’яўляецца ахоўным дзяржавай аб’ектам культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння (код у рэгістры культурных каштоўнасцяў Літоўскай Рэспублікі 27983)<ref>{{Cite web|url=https://kvr.kpd.lt/#/static-heritage-detail/bf0526c4-297f-420d-9481-e181ad3f166a|title=Namas|website=Kultūros vertybių registras|publisher=Kultūros paveldo departamentas prie Kultūros ministerijos|accessdate=2020-07-03|lang=lt|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100410195320/http://kvr.kpd.lt/#/static-heritage-detail/bf0526c4-297f-420d-9481-e181ad3f166a|archivedate=10 красавіка 2010|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Baužienė Morta. Filipovič-Dubovik Anton // Visuotinė lietuvių enciklopedija. — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2004. — Т. VI: Fau-1—Goris. — С. 84. — 831 с. — 16 000 экз. — ISBN 5-420-01545-4.{{Ref-lt}} == Спасылкі == * {{cite web|url= https://www.vle.lt/Straipsnis/Anton-Filipovic-Dubovik-40399 |title= Anton Filipovič-Dubovik |author= Morta Baužienė |date= 2004-08-20 |work= Visuotinė lietuvių enciklopedija|publisher= Mokslo ir enciklopedijų leidybos centras |accessdate= 2018-10-29|lang=lt| ref= VLE}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Філіповіч-Дубовік Антоні Адам}} [[Катэгорыя:Архітэктары Літвы]] [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] s6c689ie3q5pwcyjvhzzewedujx3nb3 0 700711 5227582 5098983 2026-10-26T19:49:24Z IP781584110 134977 арфаграфія, стыль, афармленне 5227582 wikitext text/x-wiki {{Кампанія |лагатып=Fonbet logo.jpg |тып=Таварыства з абмежаванай адказнасцю |заснаваная=1994 |ключавыя фігуры=Аляксандр Парамонаў (генеральны дырэктар) <br> Максім Кірухін (старшыня савета дырэктараў) |чысты прыбытак=23,3 млрд руб. (2020)<ref>[https://metaratings.ru/stavki/summarnaya-vyruchka-semi-bukmekerov-prevysila-200-mlrd-rubley/ Суммарная выручка семи российских букмекеров превысила 200 млрд рублей. Один из них должен попасть в рейтинг Forbes] {{ref-ru}}</ref> }} '''«Фонбет»''' — расійская букмекерская кампанія (БК), ажыццяўляе дзейнасць як ТАА «Ф. В. Н.». Заснавана ў 1994 годзе шахматыстам-гросмайстрам [[:ru:Мачульский, Анатолий Давидович|Анатолем Мачульскім]].<ref>https://www.fontanka.ru/2018/07/24/093/</ref><ref>https://vsepersony.ru/machulskij-anatolij-davidovich</ref> Сетка пунктаў прыёму ставак «Фонбет» налічвае больш за 100 клубаў у Маскве і больш за 1000 аддзяленняў у 82 рэгіёнах [[Расія|Расіі]]<ref>https://lenta.ru/news/2016/06/03/gaming/</ref><ref>http://www.rbc.ru/technology_and_media/22/06/2017/594bdcd59a7947172df6e0f7</ref>. На 2021 «Фонбет» з’яўляецца найбуйнейшым букмекерам Расіі па памеры выручкі.<ref name="metaratings.ru">https://metaratings.ru/stavki/summarnaya-vyruchka-semi-bukmekerov-prevysila-200-mlrd-rubley/</ref> Лічыцца найстарэйшай букмекерскай кампаніяй у Расіі.<ref name="stavkawin.com">https://stavkawin.com/o%D0%B1%D0%B7%D0%BE%D1%80/fonbet-%d1%84%d0%be%d0%bd%d0%b1%d0%b5%d1%82/</ref><ref>https://stavkawin.com/by/%d0%b1%d1%83%d0%ba%d0%bc%d0%b5%d0%ba%d0%b5%d1%80%d1%81%d0%ba%d0%b0%d1%8f-%d0%ba%d0%b0%d0%bd%d1%82%d0%be%d1%80%d0%b0-%d1%84%d0%be%d0%bd%d0%b1%d1%8d%d1%82-fonbet/</ref> == Мінуўшчына == Першы пункт прыёму ставак адкрыўся ля станцыі [[Метрапалітэн|метро]] «Вуліца 1905 года». У 1995 годзе лік пунктаў узрос да 5, працэс прыёму і апрацоўкі ставак стаў камп’ютарызаваным. У 1997 годзе кампанія запусціла афіцыйны веб-сайт, а ў 1998 годзе пачаўся прыём ставак цераз інтэрнэт (для таго часу гэта было інавацыйна — толькі зараджаліся будучыя вядучыя расійскія інтэрнэт-кампаніі). У 1998 годзе адкрыўся філіял у Санкт-Пецярбургу, к 2003 году сетка пунктаў прыёму ставак налічвала больш за 100 філіялаў у гарадах Расіі і краін СНД. Кампанія пачала выдаваць штотыднёвую газету «На Фоне спорту» са спартыўнай інфармацыяй. У 2009 годзе было рэфармавана галіновае заканадаўства, уступіў у дзеянне Федэральны закон РФ ад 29 снежня 2006 г. № 244-ФЗ «Аб дзяржаўным рэгуляванні дзейнасці па арганізацыі і правядзенні азартных гульняў і аб занясенні змяненняў у некаторыя заканадаўчыя акты Расійскай Федэрацыі». Дзейнасць гульнявога бізнесу была абмежавана 4 спецыяльнымі зонамі, а букмекерам дазволілі прымаць стаукі на падзеі, на зыход якіх яны паўплываць не могуць. Замест ануляваных ліцэнзій ад Міністэрства спорту, выдаваных раней на кожны пункт прыёму ставак, Федэральная падатковая служба (ФНС) пачала выдаваць адзіную ліцэнзію на кампанію. Кампанія «Ф. В. Н.» стала адной з 10 букмекерскіх кампаній, якія атрымалі новую ліцэнзію ў 2009 годзе.<ref>https://www.vedomosti.ru/business/articles/2019/02/13/794072-kak</ref> У 2014 годзе кампанія правяла рэбрэндынг, змяніла назву «Ф. В. Н.» на «Фонбэт» і ўкараніла новую каляровую гаму ў сімволіцы. У тым жа годзе Дзярждума дазволіла рабіць стаўкі ў інтэрнэце. З 2020 года скарыстацца паслугамі кампаніі могуць гульцы з [[Беларусь|Беларусі]], [[Расія|Расіі]] і [[Казахстан]]а. Рэгістрацыя на міжнародным сайце і партал замарожаны.<ref name="stavkawin.com"/> == Спонсарства == * Расійскія спартыўныя федэрацыі і лігі: [[Кантынентальная хакейная ліга|КХЛ]]<ref>https://www.championat.com/bets/news-2883268-bk-fonbet-i-khl-podpisali-5-letnij-ekskljuzivnyj-kontrakt.html</ref>, ФНЛ<ref>{{Cite web |url=http://www.1fnl.ru/news/4189 |title=Архіўная копія |access-date=11 лютага 2022 |archive-date=18 кастрычніка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018070924/http://www.1fnl.ru/news/4189 |url-status=dead }}</ref>, ПФЛ<ref>https://www.championat.com/bets/news-2766078-pfl-i-bk-fonbet-podpisali-dogovor-o-titulnom-sponsorstve.html</ref>, АМФР<ref>http://www.mfkviz.ru/main/news/3/amfr_i_fonbet_podpisali_soglashenie/</ref> * Спонсар нацыянальнай зборнай Расіі па футболу на чэмпіянаце свету 2018 года * Віцэ-чэмпіён свету па шахматах Сяргей Каракiн<ref>https://www.sport-express.ru/chess/reviews/bk-fonbet-i-sergey-karyakin-podpisali-soglashenie-o-sotrudnichestve-1255093/</ref> * Каманда па экстрэмальнаму аўтаспорту Фонбэт Trophy<ref>https://www.facebook.com/FonbetTrophyTeam/</ref> * Тэлегульня «[[Што? Дзе? Калі?]]» (2015—2017) * Чэмпіянат свету па хакею са шайбай 2017<ref>https://www.championat.com/bets/news-2794462-bk-fonbet-stala-oficialnym-sponsorom-chempionata-mira-po-hokkeju---2017.html</ref> * Чэмпіянат і Кубак Расіі па пляжнаму футболу<ref>https://rfs.ru/news {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171228075618/http://www.rfs.ru/main/news/national_teams/84045.html |date=28 снежня 2017 }}</ref> * З 2017 года кампанія працуе на [[Кіпр]]ы і спансіруе кіпрскі футбольны клуб «[[Амонія Нікасія|Амонія]]». * З 2021 года — бэтынг-партнёр футбольных клубаў [[Рэал Мадрыд]]<ref>https://thebell.io/fonbet-stal-sponsorom-madridskogo-reala</ref>, [[ФК Мілан|Мілан]]<ref>https://metaratings.ru/news/fonbet-stanet-ofitsialnym-partnerom-milana/</ref> і [[ФК Пары Сен-Жэрмен|ПСЖ]]<ref>https://metaratings.ru/news/fonbet-stal-ofitsialnym-partnerom-pszh/</ref>. * З 2021 года — спонсар хакейнага клуба «Дынама» Масква.<ref>https://bookmaker-ratings.ru/news/fonbet-stal-sponsorom-moskovskogo-hokkejnogo-kluba-dinamo/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220131122134/https://bookmaker-ratings.ru/news/fonbet-stal-sponsorom-moskovskogo-hokkejnogo-kluba-dinamo/ |date=31 студзеня 2022 }}</ref> * З 2021 года — спонсар футбольнай [[YouTube]] каманды «Амкал». == Рэйтынгі, даследаванні, узнагароды == «Фонбет» заняла 1-е месца ў рэйтынгу букмекераў Forbes за 2020 год. Кампаніі ранжыраваліся па выручцы і прыбытку.<ref>https://www.forbes.ru/newsroom/biznes/415741-fonbet-vozglavil-reyting-bukmekerov-forbes-na-vtorom-meste-1hstavka</ref> Па выніках 2020 года БК «Фонбет» стала лідарам па выручцы і прыбытку (52,19 млрд рублёў) сярод расійскіх букмекераў, паводле даследавання Metaratings.<ref name="metaratings.ru"/> Гран-пры Прэміі РБ «Букмекер года» у 2021 году.<ref>https://bookmaker-ratings.by/ru/brawards-2021/</ref> Па выніках першага паўгоддзя 2021 года сайт букмекерской канторы «Фонбет» стаў самым наведвальным сярод усіх ліцэнзаваных расійскіх букмекераў з сукупным трафікам 45.523 млн наведвальнікаў, паводле даследавання SportClan.<ref>{{Cite web |url=https://sportclan.ru/blog/fonbet-samyj-populyarnyj-bukmeker/ |title=Архіўная копія |access-date=11 лютага 2022 |archive-date=26 ліпеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210726235115/https://sportclan.ru/blog/fonbet-samyj-populyarnyj-bukmeker/ |url-status=dead }}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-02-11}} [[Катэгорыя:Забаўляльныя кампаніі]] [[Катэгорыя:Гульнявы бізнэс]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Расіі]] kq8yds24xaceeep3on7z0hqhzyrjfsz 4 701597 5227705 5208508 2026-10-26T22:02:49Z StachLysy 62453 абнаўленне звестак 5227705 wikitext text/x-wiki Гэтая старонка прысвечана асноўным вехаў развіцця [[Беларуская Вікіпедыя|беларускамоўнага раздзела Вікіпедыі ў афіцыйным правапісе]]. Акрамя агульных звестак з гісторыі раздзела{{пераход|Гісторыя}}, прыводзіцца дэтальная статыстыка яго памераў{{пераход|Памер}}, актыўнасці ўдзельнікаў{{пераход|Актыўнасць}}, а таксама папулярнасці ў Беларусі{{пераход|Папулярнасць у Беларусі}}. == Гісторыя == === Пачатковы этап (2004—2006) === Вікіпедыя на беларускай мове была запушчана вясной 2004 года. Першы запіс па-беларуску на галоўнай старонцы гэтага раздзела з’явіўся 6 красавіка 2004 года, першыя артыкулы — 12 жніўня. Пасля гэтага на працягу двух з паловай гадоў у беларускай Вікіпедыі суіснавалі розныя арфаграфіі беларускай мовы. Неўрэгуляванасць пытанняў суіснавання ў раздзеле некалькіх арфаграфій выклікала канфлікты і «войны правак». 21 лютага 2005 года колькасць артыкулаў у раздзеле дасягнула 1000, а 6 снежня — 2000. === Канфлікт і падзел праекта (2006—2007) === У лютым 2006 года група ўдзельнікаў звярнулася на Meta-Wiki з запытам аб адкрыцці новага моўнага раздзела, заснаванага на выкарыстанні выключна афіцыйнай нормы арфаграфіі беларускай мовы. Першая заяўка была адхіленая, але ў снежні таго ж года створана новая. З’явіўся беларускі раздзел у афіцыйным правапісе ў [[Вікіінкубатар|Вікіінкубатары]]. Да гэтага моманту агульны беларускі раздзел налічваў каля 3 800 артыкулаў у абедзвюх арфаграфіях. 27 сакавіка 2007 года па рашэнні Фонду Wikimedia існуючы (агульны) беларускі раздзел, які налічваў каля 6 700 артыкулаў, быў перанесены на адрас be-x-old.wikipedia.org, далейшы яго лёс планавалася вырашыць пазней. Задавальненне заяўкі на стварэнне раздзела ў афіцыйнай арфаграфіі было зроблена шляхам пераносу зместу Вікіінкубатара, які змяшчаў на той момант больш за 3 565 артыкулаў, на вызвалены дамен be.wikipedia.org. Гэтае рашэнне суправаджалася пратэстамі шэрагу беларускіх удзельнікаў Вікіпедыі. == Памер == === Колькасць артыкулаў === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col"|Дата !scope="col"|Колькасць !scope="col"|Юбілейны артыкул !scope="col"|Каментарый |- | align="right"|21 лютага 2005 || align="center"|1 000 || || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/March 2005|Рэнкінг]] |- | align="right"|6 снежня 2005 || align="center"|2 000 || || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/January 2006|Рэнкінг]] |- | align="right"|чэрвень 2006 || align="center"|3 000 || || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/July 2006|Рэнкінг]] |- | align="right"|жнівень 2006 || align="center"|4 000 || || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/September 2006|Рэнкінг]] |- | align="right"|верасень 2006 || align="center"|5 000 || || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/October 2006|Рэнкінг]] |- | align="right"|студзень 2007 || align="center"|6 000 || || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/February 2007|Рэнкінг]] |- | colspan=4 align="center"| '''27 сакавіка 2007 года адбыўся падзел Беларускай Вікіпедыі.''' |- | align="right"|май 2007 || align="center"|5 000 || || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/June 2007|Рэнкінг]] |- | align="right"|ліпень 2007 || align="center"|6 000 || || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/August 2007|Рэнкінг]] |- | align="right"|верасень 2007 || align="center"|7 000 || || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/October 2007|Рэнкінг]] |- | align="right"|(?) 1 студзеня 2008 || align="center"|8 000 || || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/January 2008|Рэнкінг]] |- | align="right"|студзень 2008 || align="center"|9 000 || || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/February 2008|Рэнкінг]] |- style="background:#D4D4D4" | align="right"|15 сакавіка 2008 || align="center"|10 000 || [[Ева]] || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/April 2008|Рэнкінг]], [[Вікіпедыя:Прэс-рэлізы/10000|Прэс-рэліз]] |- | align="right"|красавік 2008 || align="center"|11 000 || || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/May 2008|Рэнкінг]] |- | align="right"|чэрвень 2008 || align="center"|12 000 || || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/July 2008|Рэнкінг]] |- | align="right"|жнівень 2008 || align="center"|13 000 || || [[:en:Wikipedia:Multilingual ranking/September 2008|Рэнкінг]] |- | align="right"|3 снежня 2009 || align="center"|18 000 || || |- | align="right"|3 сакавіка 2010 || align="center"|19 000 || || |- style="background:#D4D4D4" | align="right"|16 мая 2010 || align="center"|20 000 || [[Каракал]] || |- | align="right"|8 ліпеня 2010 || align="center"|21 000 || || |- | align="right"|9 жніўня 2010 || align="center"|22 000 || || |- | align="right"|23 верасня 2010 || align="center"|24 000 || || |- | align="right"|16 лістапада 2010 || align="center"|25 000 || [[Рудольф I Габсбург]] || |- style="background:#D4D4D4" | align="right"|17 чэрвеня 2011 || align="center"|30 000 || [[Дыжон]] || |- | align="right"|6 лістапада 2011 || align="center"|35 000 || [[Кентаўры]] || |- | align="right"|24 снежня 2011 || align="center"|36 000 || [[Осмас]] || |- | align="right"|14 студзеня 2012 || align="center"|37 000 || [[Светагорск]] || |- | align="right"|4 лютага 2012 || align="center"|38 000 || [[Жаваранкавыя]] || |- | align="right"|1 сакавіка 2012 || align="center"|39 000 || [[Юзаф Вроньскі]] || |- style="background:#D4D4D4" | align="right"|21 сакавіка 2012 || align="center"|40 000 || [[Сантур]] || |- | align="right"|21 красавіка 2012 || align="center"|41 000 || [[Daimler Dernburg Wagen]] || |- | align="right"|22 мая 2012 || align="center"|42 000 || || Архіў [https://web.archive.org/web/20120524222903/https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias 2012-05-23] |- | align="right"|19 чэрвеня 2012 || align="center"|43 000 || [[Сац-арт]] || Архіў [https://web.archive.org/web/20120620075022/https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias 2012-06-20] |- | align="right"|12 ліпеня 2012 || align="center"|44 000 || [[Ігар Андрэевіч Кузьмянок]] || Архіў [https://web.archive.org/web/20120712211008/https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias 2012-07-12] |- | align="right"|1 жніўня 2012 || align="center"|45 000 || [[ФК Тарпеда-БелАЗ]] || |- | align="right"|21 жніўня 2012 || align="center"|46 000 || [[Белавежскія пагадненні]] || |- | rowspan=2 align="right"|29-31 жніўня 2012 || align="center"|47 000 || || rowspan=2|Архіў [https://web.archive.org/web/20120829225227/https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias 2012-08-29],<br/> архіў [https://web.archive.org/web/20120901065837/https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias 2012-08-31] |- | align="center"|48 000 || |- | align="right"|15-16 верасня 2012 || align="center"|49 000 || || Архіў [https://web.archive.org/web/20120918192736/https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias 2012-09-15] |- style="background:#EEDD82" | align="right"|'''15-16 верасня 2012''' || align="center"|'''50 000''' || || '''[[Вікіпедыя:Прэс-рэлізы/50000|Прэс-рэліз]]''' |- | align="right"|15-16 верасня 2012 || align="center"|51 000 || || |- | align="right"|13 кастрычніка 2012 || align="center"|52 000 || [[Варвары]] || |- | align="right"|9 лістапада 2012 || align="center"|53 000 || [[Уладзімір (горад, Украіна)]] || |- | align="right"|6 снежня 2012 || align="center"|54 000 || [[Азорскі антыцыклон]] || |- | align="right"|11 студзеня 2013 || align="center"|55 000 || [[Сан-Марына на конкурсе песні Еўрабачанне]] || |- | align="right"|люты 2013 || align="center"|56 000 || || |- | align="right"|сакавік 2013 || align="center"|57 000 || || |- | align="right"|красавік 2013 || align="center"|58 000 || || |- | align="right"|май 2013 || align="center"|59 000 || || |- style="background:#D4D4D4" | align="right"|31 мая 2013 || align="center"|60 000 || [[Валка]] || |- | align="right"|31 чэрвеня 2013 (?) || align="center"|61 000 || || [[Вікіпедыя:Асноўны_міжмоўны_рэнкінг_2013-07-01|Рэнкінг 2013-07-01]] |- | align="right"|ліпень 2013 || align="center"|62 000 || || |- | align="right"|жнівень 2013 || align="center"|63 000 || || |- | align="right"|верасень 2013 || align="center"|64 000 || || |- | align="right"|кастрычнік 2013 || align="center"|65 000 || || |- | align="right"|лістапад 2013 || align="center"|66 000 || || |- | align="right"|снежань 2013 || align="center"|67 000 || || |- | align="right"|студзень 2014 || align="center"|68 000 || || |- | align="right"|люты 2014 || align="center"|69 000 || || |- style="background:#D4D4D4" | align="right"|12 сакавіка 2014 || align="center"|70 000 || [[Змеегалоўнік Руйша]] або [[Ромул і Рэм]] || |- | align="right"|9 красавіка 2014 || align="center"|71 000 || [[Мікалай Васілевіч Вараб’ёў]] || |- | align="right"|май 2014 || align="center"|72 000 || || |- | align="right"|чэрвень 2014 || align="center"|73 000 || || |- | align="right"|ліпень 2014 || align="center"|74 000 || || |- | align="right"|26 жніўня 2014 || align="center"|75 000 || || |- | align="right"|верасень 2014 || align="center"|76 000 || || |- | align="right"|(?) 31 кастрычніка 2014 || align="center"|77 000 || || [[Вікіпедыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2014-11-01|Рэнкінг 2014-11-01]] |- | align="right"|27 лістапада 2014 || align="center"|77 777 || || |- | align="right"|снежань 2014 || align="center"|78 000 || || |- | align="right"|(?) 1 студзеня 2015 || align="center"|79 000 || || [[Вікіпедыя:Асноўны міжмоўны рэнкінг 2015-01-01|Рэнкінг 2015-01-01]] |- style="background:#D4D4D4" | align="right"|28 студзеня 2015 || align="center"|80 000 || || |- | align="right"|сакавік 2015 || align="center"|81 000 || || |- | align="right"|красавік 2015 || align="center"|82 000 || || |- | align="right"|май 2015 || align="center"|83 000 || || |- | rowspan=6 align="right"|чэрвень 2015 || align="center"|84 000 || || |- | align="center"|85 000 || || |- | align="center"|86 000 || || |- | align="center"|87 000 || || |- | align="center"|88 000 || || |- | align="center"|89 000 || || |- style="background:#D4D4D4" | align="right"|24 чэрвеня 2015 || align="center"|90 000 || || |- | rowspan=3 align="right"|чэрвень 2015 || align="center"|91 000 || || |- | align="center"|92 000 || || |- | align="center"|93 000 || || |- | rowspan=6 align="right"|ліпень 2015 || align="center"|94 000 || || |- | align="center"|95 000 || || |- | align="center"|96 000 || || |- | align="center"|97 000 || || |- | align="center"|98 000 || || |- | align="center"|99 000 || || |- style="background:#EEDD82" | align="right"|'''28 жніўня 2015''' || align="center"|'''100 000''' || '''[[Кальмордэнскі заапарк]]''' || '''[[Вікіпедыя:Прэс-рэлізы/100000|Прэс-рэліз]]''' |- | align="right"|17 снежня 2015 || align="center"|111 111 || [[Быхаўскае сядзенне]] || |- | align="right"|21 лістапада 2016 || align="center"|123 000 || [[Кніга Ісуса Навіна (Скарына)]] || |- | align="right"|18 студзеня 2017 || align="center"|125 000 || [[Такійскі працэс]] || |- | align="right"|28 лютага 2017 || align="center"|127 000 || [[Лютэранская кірха (Новачаркаск)]] || |- style="background:#D4D4D4" | align="right"|8 сакавіка 2017 || align="center"|130 000 || [[NGC 4541]] || |- style="background:#D4D4D4" | align="right"|23 сакавіка 2017 || align="center"|140 000 || || |- | align="right"|4 жніўня 2017 || align="center"|145 000 || [[Сцяг Кунды]] || |- style="background:#EEDD82" | align="right"|'''31 студзеня 2018''' || align="center"|'''150 000''' || '''[[Збігнеў Прайснер]]''' || '''[[Вікіпедыя:Прэс-рэлізы/150000|Прэс-рэліз]]''' |- | align="right"|31 сакавіка 2018 || align="center"|153 000 || [[Тэрэнс Малік]] || |- | align="right"|8 мая 2018 || align="center"|154 000 || [[Прывід пяра]] || |- | align="right"|25 чэрвеня 2018 || align="center"|155 000 || [[Падвойнае жыццё Веранікі]] || |- | align="right"|19 кастрычніка 2018 || align="center"|158 000 || [[Спіс аб’ектаў, названых у гонар Дж. Р. Р. Толкіна і яго легендарыума]] || |- style="background:#D4D4D4" | align="right"|30 снежня 2018 || align="center"|160 000 || || |- style="background:#D4D4D4" | align="right"|8 мая 2019 || align="center"|170 000 || || |- | align="right"|27 жніўня 2019 || align="center"|175 000 || || |- style="background:#D4D4D4" | align="right"|16 лістапада 2019 || align="center"|180 000 || || |- style="background:#D4D4D4" | align="right"|1 мая 2020 || align="center"|190 000 || [[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1995)]] || |- style="background:#EEDD82" | align="right"|'''31 снежня 2020''' || align="center"|'''200 000''' || '''[[Гімн любові]]''' || '''[[Вікіпедыя:Прэс-рэлізы/200000|Прэс-рэліз]]''' |- | align="right"|24 сакавіка 2021 || align="center"|203 000 || || Архіў [https://web.archive.org/web/20210324215238/https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias 2021-03-24] |- | align="right"|22 красавіка 2021 || align="center"|204 000 || || Архіў [https://web.archive.org/web/20210422215323/https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias 2021-04-22] |- | align="right"|26 мая 2021 || align="center"|205 000 || [[Грогу]] || |- | align="right"|30 чэрвеня 2021 || align="center"|206 000 || [[Эквілібрыум]] || |- | align="right"|1 жніўня 2021 || align="center"|207 000 || [[Спіс карцін Яна Вермера]] || |- | align="right"|2 верасня 2021 || align="center"|208 000 || [[Спіс карцін Пітэра Брэйгеля Старэйшага]] || |- | align="right"|28 верасня 2021 || align="center"|209 000 || [[Вясёлыя рабяты (кніга)]] || |- style="background:#D4D4D4" | align="right"|22 кастрычніка 2021 || align="center"|210 000 || [[Звычайныя падазроныя]] || |- | align="right"|14 лістапада 2021 || align="center"|211 000 || [[Танцорка ў цемры]] || |- | align="right"|14 снежня 2021 || align="center"|212 000 || [[Прынцэса-нявеста (фільм)]] || |- | align="right"|6 студзеня 2022 || align="center"|213 000 || [[Поўнач у Парыжы]] || |- | align="right"|28 студзеня 2022 || align="center"|214 000 || [[Алена (фільм, 2011)]] || |- | align="right"|18 лютага 2022 || align="center"|215 000 || [[Розум і пачуцці (фільм, 1995)]] || |- | align="right"|17 сакавіка 2022 || align="center"|216 000 || [[Уладар пярсцёнкаў: Брацтва пярсцёнка]] || |- | align="right"|8 красавіка 2022 || align="center"|217 000 || [[Уладар пярсцёнкаў: Дзве вежы]] || |- | align="right"|13 мая 2022 || align="center"|218 000 || [[Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля]] || |- | align="right"|5 чэрвеня 2022 || align="center"|219 000 || [[Адзінаццаць (Дзіўныя рэчы)]] || |- style="background:#D4D4D4" | align="right"|9 ліпеня 2022 || align="center"|220 000 || [[Маўчанне ягнят (фільм)]] || |- | align="right"|13 жніўня 2022 || align="center"|221 000 || [[Піяніст (фільм, 2002)]] || |- | align="right"|28 жніўня 2022 || align="center"|222 000 || [[Цяжкасці перакладу]] || |- | align="right"|31 жніўня 2022 || align="center"|222 222 || [[Бедбург]] || |- | align="right"|19 верасня 2022 || align="center"|223 000 || || |- | align="right"|9 кастрычніка 2022 || align="center"|224 000 || [[Піраты Карыбскага мора: Праклён «Чорнай пярліны»]] || |- | align="right"|2 лістапада 2022 || align="center"|225 000 || [[Шоу Трумана]] || |- | align="right"|5 снежня 2022 || align="center"|226 000 || [[Каралі народа Дурына]] || |- | align="right"|11 студзеня 2023 || align="center"|227 000 || [[Каралі Рохана]] || |- | align="right"|9 лютага 2023 || align="center"|228 000 || [[Каралі Нуменара]] || |- | align="right"|3 сакавіка 2023 || align="center"|229 000 || [[Таны Шыра]] || |- style="background:#D4D4D4" | align="right"|2 красавіка 2023 || align="center"|230 000 || [[Таварыства мёртвых паэтаў]] || |- | align="right"|13 мая 2023 || align="center"|231 000 || [[Зора]] || |- | align="right"|15 чэрвеня 2023 || align="center"|232 000 || [[Форт Баяр]] || |- | align="right"|17 ліпеня 2023 || align="center"|233 000 || [[Людвік і зорны конь]] || |- | align="right"|9 жніўня 2023 || align="center"|234 000 || [[May It Be]] || |- | align="right"|12 верасня 2023 || align="center"|235 000 || [[The Hobbit (гульня, 2003)]] || |- | align="right"|25 кастрычніка 2023 || align="center"|236 000 || [[Пыха і перадузятасць]] || |- | align="right"|7 снежня 2023 || align="center"|237 000 || [[Розум і пачуцці]] || |- | align="right"|11 студзеня 2024 || align="center"|238 000 || [[Перакананне (раман)]] || |- | align="right"|5 лютага 2024 || align="center"|239 000 || [[Эма (раман)]] || |- style="background:#D4D4D4" | align="right"|27 лютага 2024 || align="center"|240 000 || [[Нябесны замак Лапута]] || |- | align="right"|25 сакавіка 2024 || align="center"|241 000 || [[Доўгая дарога дадому]] || |- | align="right"|30 красавіка 2024 || align="center"|242 000 || [[Мой рок-н-ролл]] || |- | align="right"|7 чэрвеня 2024 || align="center"|243 000 || [[Хуан Мадэста]] || |- | align="right"|9 ліпеня 2024 || align="center"|244 000 || [[Хейна Мандры]] || |- | align="right"|1 жніўня 2024 || align="center"|245 000 || [[Меланхолія (фільм, 2011)]] || |- | align="right"|1 верасня 2024 || align="center"|246 000 || [[Роча]] || |- | align="right"|2 кастрычніка 2024 || align="center"|247 000 || [[Бэн-Гур (фільм, 1959)]] || |- | align="right"|20 лістапада 2024 || align="center"|248 000 || [[Ар'ю]] || |- | align="right"|16 снежня 2024 || align="center"|249 000 || [[Літоўская канцэпцыя ўтварэння Вялікага Княства Літоўскага]] || |- style="background:#EEDD82" | align="right"|'''18 студзеня 2025''' || align="center"|'''250 000''' || '''[[Легендарыум Толкіна]]''' || '''[[Вікіпедыя:Прэс-рэлізы/250000|Прэс-рэліз]]''' |- | align="right"|15 лютага 2025 || align="center"|251 000 || [[Панаўка (Круглянскі раён)]] || |- | align="right"|17 сакавіка 2025 || align="center"|252 000 || [[Брадвейская мелодыя]] || |- | align="right"|17 красавіка 2025 || align="center"|253 000 || [[Вакол свету за 80 дзён (фільм, 1956)]] || |- | align="right"|27 мая 2025 || align="center"|254 000 || [[Вёска (фільм, 2004)]] || |- | align="right"|28 ліпеня 2025 || align="center"|255 000 || [[Выпадак (фільм, 1981)]] || |- | align="right"|14 верасня 2025 || align="center"|256 000 || [[Пропасць]] || |- | align="right"|5 лістапада 2025 || align="center"|257 000 || [[Сезон 2024/2025 ЖГК Гомель]] || |- | align="right"|18 снежня 2025 || align="center"|258 000 || [[Акт на права валодання зямлёй]] || |- | align="right"|25 студзеня 2026 || align="center"|259 000 || [[Еўрапейская кінапрэмія 2026]] || |- style="background:#D4D4D4" | align="right"|4 лютага 2026 || align="center"|260 000 || [[Пераходная вуліца (Мінск)]] || |- | align="right"|5 лютага 2026 || align="center"|261 000 || [[Студзянецкі завулак]] || Падчас ботазаліўкі |- | align="right"|11 сакавіка 2026 || align="center"|262 000 || [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] || |- | align="right"|19 красавіка 2026 || align="center"|263 000 || [[Знакі (фільм)]] || |- | align="right"|6 чэрвеня 2026 || align="center"|264 000 || [[Кралупі-над-Влтавау]] || |- | align="right"|24 ліпеня 2026 || align="center"|265 000 || [[Нерчынскі дагавор]] || |- | align="right"|30 жніўня 2026 || align="center"|266 000 || [[Рускі Джэк]] || |- | align="right"|29 верасня 2026 || align="center"|267 000 || [[Аванзала]] || |- | align="right"|26 кастрычніка 2026 || align="center"|268 000 || [[Нефцякумскі раён]] || |} === Колькасць старонак === * 11 ліпеня 2012 года агульная колькасць старонак дасягнула 100 000. Юбілейная старонка — [[Дзмітрый Аляксандравіч Платонаў]]. * 22 снежня 2020 года агульная колькасць старонак дасягнула 600 000. * 20 верасня 2024 года агульная колькасць старонак дасягнула 700 000. Юбілейная старонка — [[Шаблон:Fba/core]]. === Юбілейныя лагатыпы === <gallery widths=135 heights=155> Wikipedia-logo-be-100000.png Лагатып 150 000 (валошка).svg Неверагодныя 200 000.svg Wikipedia-logo-v3-be_250000_articles_red_ribbon.svg </gallery> == Актыўнасць == === Колькасць правак === * 5 лістапада 2011 года агульная колькасць правак дасягнула 1&nbsp;000&nbsp;000. * 17 снежня 2012 года агульная колькасць правак дасягнула 1&nbsp;500&nbsp;000. * 1 лютага 2015 года агульная колькасць правак дасягнула 2&nbsp;000&nbsp;000. * 25 кастрычніка 2017 года агульная колькасць правак дасягнула 3&nbsp;000&nbsp;000. * 20 лістапада 2019 года агульная колькасць правак дасягнула 3&nbsp;500&nbsp;000. * 14 студзеня 2022 года агульная колькасць правак дасягнула 4&nbsp;000&nbsp;000. * 2 чэрвеня 2023 года агульная колькасць правак дасягнула 4&nbsp;500&nbsp;000. * 20 чэрвеня 2025 года агульная колькасць правак дасягнула 5&nbsp;000&nbsp;000. === Колькасць удзельнікаў === * 30 верасня 2020 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 100&nbsp;000. * 3 кастрычніка 2021 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 110&nbsp;000. * 19 ліпеня 2022 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 120&nbsp;000. * 1 студзеня 2023 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 125&nbsp;000. * 28 мая 2023 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 130&nbsp;000. * 24 кастрычніка 2023 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 135&nbsp;000. * 20 сакавіка 2024 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 140&nbsp;000. * 2 верасня 2024 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 145&nbsp;000. * 1 сакавіка 2025 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 150&nbsp;000. * 24 жніўня 2025 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 155&nbsp;000. * 22 снежня 2025 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 160&nbsp;000. * 15 красавіка 2026 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 165&nbsp;000. * 30 ліпеня 2026 года агульная колькасць зарэгістраваных удзельнікаў дасягнула 170&nbsp;000. === Актыўнасць удзельнікаў === Дыяграма пабудавана паводле [http://be.wikiscan.org/?menu=tables&submenu=users&type=user статыстыкі актыўнасці ўдзельнікаў па месяцах] і паказвае змену медыяннай колькасці ўдзельнікаў за месяц для кожнага года. <div style="float:margin:0 em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=450|height=200|type=rect|x=2007,2008,2009,2010,2011,2012,2013,2014,2015,2016,2017,2018,2019,2020,2021,2022|y=39,85,118,154,178,215,218,204,244,239,244,235,261,270,276,293}}</div> == Папулярнасць у Беларусі == Найбольш папулярныя раздзелы Вікіпедыі паводле колькасці наведванняў з Беларусі. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col"|Моўны раздзел !scope="col"|Студзень 2021</br>тыс. наведванняў !scope="col"|Студзень 2022</br>тыс. наведванняў !scope="col"|Студзень 2023</br>тыс. наведванняў |- | [[Руская Вікіпедыя]] || 35276 (85,2 %) || 37438 (86,8 %) || 38180 (84,7 %) |- | [[Англійская Вікіпедыя]] || 2948 (7,1 %) || 2979 (6,9 %) || 3067 (6,8 %) |- style="background:#EEDD82" | [[Беларуская Вікіпедыя]] || 477 (1,2 %) || 492 (1,1 %) || 627 (1,4 %) |- | [[Польская Вікіпедыя]] || 157 (0,4 %) || 111 (0,3 %) || 102 (0,2 %) |- | [[Беларуская Вікіпедыя (тарашкевіца)]] || 148 (0,4 %) || 127 (0,3 %) || 174 (0,4 %) |- | [[Украінская Вікіпедыя]] || 74 (0,2 %) || 66 (0,2 %) || 122 (0,3 %) |- | '''Усе праекты''' || '''41411 (100,0 %)''' || '''43148 (100,0 %)''' || '''45071 (100,0 %)''' |} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 45j6jyn1xoueyarqqh0u7vvk83uawk7 0 704379 5227388 4091310 2026-10-26T15:21:31Z IP781584110 134977 арфаграфія, афармленне 5227388 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Казімеж Сабат''' ({{lang-pl|Kazimierz Aleksander Sabbat}}; {{ДН|27|2|1913}} — {{ДС|19|7|1989}}) — [[Польшча|польскі]] палітык, кіраўнік [[Урад Польшчы ў выгнанні|урада Польшчы ў выгнанні]], [[прэзідэнт Польшчы]] ў выгнанні. Да [[1939]] года вывучаў права ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]]. Удзельнік [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Служыў на [[флот|флоце]], разам з караблямі польскага флоту сышоў у [[Вялікабрытанія|Англію]]. Быў паранены. У канцы вайны быў афіцэрам Генеральнага штаба па справах моладзі. У [[1948]] годзе дэмабілізаваны. Пайшоў у бізнес. Удзельнічаў у грамадскім жыцці палякаў у эміграцыі. Працаваў у выканаўчых органах руху нацыянальнага адзінства. У [[1976]]—[[1986]] гадах быў кіраўніком [[Урад Польшчы ў выгнанні|урада Польшчы ў выгнанні]], а з [[1979]] года — таксама міністрам замежных спраў урада ў выгнанні. У [[1986]]—[[1989]] гадах — [[прэзідэнт Польшчы]] ў выгнанні. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Продкі}} {{Прэм’ер-міністры Польшчы}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Казімеж Сабат}} cibmlxolmocjvutn6gwtmh4ua663m9c 0 706282 5227299 4105732 2026-10-26T13:39:33Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя носьбіты */ +1 5227299 wikitext text/x-wiki '''Фалькоўскі''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Адам Фалькоўскі]] (1812—1863) — ксёндз, удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызваленчага паўстання 1863—1864]]. * [[Дзмітрый Фалькоўскі]] (1898—1934) — паэт, празаік. * [[Якуб Фалькоўскі]] — каталіцкі святар, прапаведнік. {{неадназначнасць}} dfuf6tlbrm9zvgbtanf2hxqr6wogbro 5227352 5227299 2026-10-26T14:41:29Z Aliaksei Lastouski 75892 5227352 wikitext text/x-wiki '''Фалькоўскі''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Адам Фалькоўскі]] (1812—1863) — ксёндз, удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызваленчага паўстання 1863—1864]]. * [[Дзмітрый Фалькоўскі]] (1898—1934) — паэт, празаік. * [[Казімір Фалькоўскі]] (1875-1936) - інжынер, дырэктар чыгунак у Вільні. * [[Якуб Фалькоўскі]] — каталіцкі святар, прапаведнік. {{неадназначнасць}} li1b9c2om50jfy0tt147nvphomvxze7 5227992 5227352 2026-10-27T11:23:44Z Ciepiersia 162280 афармленне 5227992 wikitext text/x-wiki '''Фалькоўскі''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Адам Фалькоўскі]] (1812—1863) — ксёндз, удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызваленчага паўстання 1863—1864]]. * [[Дзмітрый Фалькоўскі]] (1898—1934) — паэт, празаік. * [[Казімір Фалькоўскі]] (1875—1936) — інжынер, дырэктар чыгунак у Вільні. * [[Якуб Фалькоўскі]] — каталіцкі святар, прапаведнік. {{неадназначнасць}} so2tk824yt1gjlxkn8bug4mto39yny2 0 706453 5227333 5060407 2026-10-26T14:27:47Z IP781584110 134977 арфаграфія, афармленне 5227333 wikitext text/x-wiki {{Фільм | Беларуская назва = Усё ўсюды і адразу | Арыгінальная назва = Everything Everywhere All at Once | Выява = Everything everywhere all at once logo.jpg }} '''«Усё ўсюды і адразу»''' ({{lang-en|Everything Everywhere All at Once}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Навуковая фантастыка|навукова-фантастычая]] камедыя [[2022]] года рэжысёраў і сцэнарыстаў Дэніэла Шайнерта і Дэна Квана. Прэм’ера стужкі ў Беларусі адбылася 7 красавіка 2022 года. == Сюжэт == У цэнтры фільма — Эвелін, жанчына, якая некалі з’ехала з [[Кітай|Кітая]] ў Амерыку і цяпер кіруе пральняй разам са сваім мужам Уэймандам. Яе жыццё — суцэльныя стрэс і расчараванні. Жанчына заглыбленая ў працу, бо спрабуе расплаціцца з запазычанасцю перад падатковай — інакш у сям’і вось-вось забяруць бізнес. Яе стары і хворы бацька калісьці амаль зрокся Эвелін, бо быў супраць яе шлюбу з Уэймандам. А сам Уэйманд падае на развод, бо гэта, паводле яго слоў, адзіны спосаб прыцягнуць увагу жонкі. Таксама ў Эвелін напружаныя адносіны з гомасэксуальнай дачкой, у якой ёсць сяброўка. Але аднойчы жыццё галоўнай гераіні незваротна змяняецца, калі яе муж — дагэтуль нервовы і нясмелы — раптам аказваецца агентам з іншай рэальнасці, які выкарыстоўвае паясную сумку як смяротную зброю і наогул робіць розныя неймаверныя рэчы. Ён спешна тлумачыць Эвелін, што стабільнасці [[мультысусвет]]у пагражае апантаны ўладай злыдзень Джобу Тупакі і што Эвелін павінна навучыцца скакаць паміж сусветамі, каб перамагчы зло. Трамплінам для скачка ў іншасвет становіцца якое-небудзь дзіўнае і недарэчнае дзеянне, напрыклад, з’есці памаду, падзьмуць чалавеку ў ноздры, панюхаць чаравік ці парэзаць пальцы паперай. Ну а далей чалавек атрымлівае нейкую неймаверную суперздольнасць: скакаць як гімнаст, біцца як майстар [[кунг-фу]] ці кіраваць пальцамі ў выглядзе [[сасіска|сасісак]]. У розных мультысусветах жывуць розныя версіі Эвелін — усе яны лепшыя за тую, якую гледачы сустрэлі ў самым пачатку фільма: гэта Эвелін як зорка баявых мастацтваў, кітайская оперная спявачка, прафесійная кухарка ды іншыя. Фільм пераконвае гледача ў тым, што, хоць выбраўшы замужжа і пральню, Эвелін не стала вядомай спявачкай (якой магла б стаць, калі б засталася ў Кітаі) — роля ўладальніцы пральні не такая і дрэнная, бо толькі гэтая версія Эвелін аказалася здольнай уратаваць свет. І наогул — сям’я і каханне перамогуць усё. == У ролях == * [[Мішэль Еа]] — ''Эвелін Вонг'' * [[Ке Хюі Куан]] — ''Эйманд Вонг, муж Эвелін'' * [[Джэймі Лі Кёрціс]] — ''Дэйдра Баўбейрдра, інспектар падатковай службы'' * [[Стэфані Хсу]] — ''Элеанор Вонг / Джобу Тупакі, дачка Эвелін'' * [[Джэймс Хонг]] — ''бацька Эвелін'' * [[Джэні Слейт]] — ''насатая'' * [[Гары Шам (малодшы)]] — ''Чэд'' * [[Одры Васілеўскі]] — ''афіцэр'' * [[Энтані Малінары]] == Узнагароды == Намінант на прэмію «[[Оскар]]» у 2023 годзе ў 11 катэгорыях (лідар па колькасці намінацый). 12 сакавіка 2023 года адбылася 95-я цырымонія ўручэння ўзнагарод прэміі «Оскар», дзе карціна перамагла ў 7 намінацыях, у тым ліку атрымала ўзнагароду як найлепшы фільм. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * {{Imdb title|6710474}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм}} {{Прэмія «Выбар крытыкаў» за найлепшы фільм}} {{Прэмія «Сатурн» за найлепшы фэнтэзі-фільм}} {{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшы фільм}} {{Прэмія «Х’юга» за найлепшую пастаноўку, буйная форма}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы фільм}} {{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшы акцёрскі склад у ігравым кіно}} {{Прэмія Гільдыі прадзюсараў ЗША за найлепшы тэатральны фільм}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2022 года]] [[Катэгорыя:Фантастычныя фільмы 2022 года]] pcbwkn9wranhakawl9vd97x7mhryfeu 0 710814 5227389 4142315 2026-10-26T15:25:34Z IP781584110 134977 арфаграфія, афармленне 5227389 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Віліс Крыштопанс''' ({{lang-lv|Vilis Krištopans}}; нар. {{ДН|13|6|1954}}) — [[Латвія|латвійскі]] палітычны і дзяржаўны дзеяч, [[прэм’ер-міністр]] [[Латвія|Латвіі]] ў [[1998]]—[[1999]] гадах. Нарадзіўся ў [[Сібір]]ы, у [[Омская вобласць|Омскай вобласці]] [[Расія|Расіі]], куды яго бацькі былі [[Дэпартацыі ў СССР|дэпартаваныя]] з [[Латвія|Латвіі]] ўладамі [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] у канцы [[1940-я|1940-х гадоў]] у рамках камуністычных [[Рэпрэсіі ў СССР|рэпрэсій]]. Сям’я вярнулася ў [[Латвія|Латвію]] ў [[1959]] годзе. Скончыў [[Рыжскі тэхнічны ўніверсітэт|Рыжскі політэхнічны інстытут]] у [[1980]] годзе па спецыяльнасці «Архітэктура». У [[1970-я|1970-я гады]] ён прафесійна гуляў у [[баскетбол]]. Пазней быў звязаны са спартовымі ўстановамі, займаўся, між іншым, трэнерскай дзейнасцю. У перыяд палітычных змен перайшоў у бізнес, працаваў на кіруючых пасадах, у тым ліку ў банкаўскім сектары. Ён таксама быў адным з ініцыятараў стварэння і першым прэзідэнтам Латвійскай баскетбольнай лігі. Заняўся палітычнай дзейнасцю ў межах арганізацый «Клуб 21» і «Латвійская дарога». У [[1993]], [[1995]] і [[1998]] гадах ад іх абіраўся дэпутатам [[Сейм Латвіі|Сейму]]. У [[1993]]—[[1994]] гадах быў міністрам фінансаў, а ў [[1995]]—[[1998]] гадах — міністрам транспарту. З лістапада [[1998]] года па ліпень [[1999]] года быў [[Прэм’ер-міністр|прэм’ер-міністрам]]. У [[2000]] годзе пакінуў парламент. Вярнуўся ў яго ў [[2002]] годзе ў якасці выдвіжэнца ад Саюза фермераў Латвіі. У [[2006]] годзе вярнуўся ў бізнес. У [[2013]] годзе быў абраны прэзідэнтам Нацыянальнай федэрацыі гольфа Латвіі. У [[2021]] годзе ўвайшоў у раду новай партыі [[Айнарс Шлесерс|Айнарса Шлесерса]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэм’ер-міністры Латвіі}} [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Латвіі]] 41wha3xwu1n2u3auh8wp435vd3208br 0 715215 5227510 5157829 2026-10-26T18:35:00Z JerzyKundrat 174 /* Х */ 5227510 wikitext text/x-wiki {{пералік}} [[Выява:Coat of Arms of Navahrudak, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Навагрудка]]]] Вядомыя ўраджэнцы [[Навагрудак|Навагрудка]]: {{АБВ}} __NOTOC__ [[Выява:Rafał Korsak. Рафал Корсак (XVIII).jpg|thumb|175px|[[Рафаіл Корсак]]]] [[Выява:Leontiev Nikolay.jpg|thumb|175px|[[Мікалай Сцяпанавіч Лявонцьеў|Мікалай Лявонцьеў]]]] == А == * [[Людміла Аркадзьеўна Ананька]] (нар. 1982) — беларуская [[біятлон|біятланістка]]. == Б == * [[Юзаф Бака]] (1707—1780) — польскі паэт, каталіцкі прапаведнік. * [[Сямён Іванавіч Бекер]] (1894—1937)<ref>http://1937god.info/node/988</ref> * [[Валерый Вацлававіч Беняш-Крывец]] (нар. 1961) — беларускі [[матэматык]]. == Г == * [[Аляксандр Гаркаві]] * [[Ірына Аляксандраўна Герасімчык]] (нар. 1977) — беларускі мовазнавец. == Д == * [[Барыс Паўлавіч Дземідовіч]] (1906—1977) — матэматык. * [[Аляксандр Уладзіміравіч Дуброўскі]] (нар. 1976) — беларускі [[паэт]], [[філолаг]], [[Багаслоўе|тэолаг]], [[прэсвітар]]. == Е == * [[Рафаэль Евелевіч]] (1932—2017)<ref>https://www.nytimes.com/1970/02/26/archives/in-an-exclusive-club-raphael-jewelewicz.html</ref> == З == * [[Андрэй Іванавіч Залескі]] (нар. 1991) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. * [[Якаў Барысавіч Зэльдовіч]] (1869—1949) — вучоны ў галіне [[хірург]]іі, марфалогіі. == К == * [[Аляксандр Каган]] (1906—1979) — польскі піяніст<ref>https://bibliotekapiosenki.pl/osoby/Kagan_Aleksander</ref> * [[Фелікс Каган-Каханскі]] (1889—1943) — польскі дырыжор<ref>https://sztetl.org.pl/de/miejscowosci/p/586-poznan/106-biogramy/2934-kochanski-feliks-efroim</ref> * {{нп5|Якуб Каган||pl|Jakub Kagan|}} * [[Мечыслаў Каханоўскі]] (1887—1943) — польскі дырыжор<ref>https://sztetl.org.pl/pl/biogramy/2932-kochanowski-mieczyslaw</ref> * [[Леанід Мікалаевіч Ківач]] (1945—2021) — [[Беларусь|беларускі]] вучоны-фізік, аўта прац па спектраскапіі складаных біяарганічных сістэм. * [[Берта Клінг]] (1886—1978) — яўрэйская паэтэса<ref>https://www.yiddishbookcenter.org/language-literature-culture/bronx-bohemians/melech-ravitch-my-friend-bertha-kling</ref> * [[Рафаіл Корсак]] (1595—1640) — уніяцкі царкоўны дзеяч [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. * [[Вячаслаў Краскоўскі]] (1927—1988) — удзельнік беларускага патрыятычнага падполля ў 1946—1947 гадоў. == Л == * [[Мікалай Сцяпанавіч Лявонцьеў]] (1862—1910) — вайсковец, падарожнік, дыпламат. * [[Майсей Ляйбоўскі]] (1876—1943) — мастак. == М == * {{нп5|Груня Маўшовіч Ферман||en|Grunia Movschovitch Ferman}} * {{нп5|Ахарон Мірскі||he|אהרן מירסקי}} * [[Францішак Браніслаў Міцкевіч|Францішак Міцкевіч]] (1796—1862) — удзельнік паўстання 1830—1831 гадоў, старэйшы брат Адама Міцкевіча. == О == * [[Ала Аляксандраўна Орса-Рамана]] (нар. 1936) — грамадскі і культурны дзеяч беларускай дыяспары ў [[ЗША]], амерыканскі вучоны-хімік. == П == * [[Генадзь Уладзіміравіч Пальчык]] (нар. 1962) — беларускі [[фізік]] і [[палітык]], дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|V склікання]]. == Р == * [[Мардэхай Рабінзон]] (1874—1953)<ref>{{Cite web |url=https://www.rujen.ru/index.php/%D0%A0%D0%90%D0%91%D0%98%D0%9D%D0%97%D0%9E%D0%9D_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%B9 |title=Архіўная копія |access-date=25 лютага 2023 |archive-date=25 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225190655/https://www.rujen.ru/index.php/%D0%A0%D0%90%D0%91%D0%98%D0%9D%D0%97%D0%9E%D0%9D_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%B9 |url-status=dead }}</ref> * [[Людміла Рагуля]] * [[Віктар Рыгоравіч Рахманько]] * [[Галіна Русак]] == С == * [[Філіп Сламовіц]] (1896—1993)<ref>https://mijournalismhalloffame.org/slomovitz-2/</ref> * [[Раіса Станкевіч]] * [[Сеймур Стоўн]] (1877—1957) — амерыканскі мастак<ref>https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Category:Seymour_Millais_Stone</ref> == Т == * [[Барыс Аляксандравіч Тураеў]] * [[Аляксандр Генрыхавіч Турчын]] * [[Фёдар Тышкевіч]] == Ф == * [[Януарый Філіповіч]] (нар. 1815) — філолаг, лексікограф, збіральнік беларускага фальклору, педагог, пісьменнік. == Х == * [[Аляксандр Іванавіч Хадкевіч]] * [[Георгій Яўгенавіч Хлябовіч]] (нар. 1966) — беларускі ўрач-артапед-траўматолаг, дэпутат. * [[Віктар Генадзевіч Хрэнін]] == Ш == * [[Георгій Георгіевіч Шанько]] (1936—2013) — беларускі вучоны ў галіне дзіцячай неўралогіі * [[Іна Анатольеўна Швед]] (нар. 1971) — беларускі фалькларыст. == Ю == * [[Іегуда Юновіч]] (1878—1948)<ref>{{Cite web |url=https://www.rujen.ru/index.php/%D0%AE%D0%9D%D0%9E%D0%92%D0%98%D0%A7_%D0%98%D0%B5%D0%B3%D1%83%D0%B4%D0%B0 |title=Архіўная копія |access-date=25 лютага 2023 |archive-date=25 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225190340/https://www.rujen.ru/index.php/%D0%AE%D0%9D%D0%9E%D0%92%D0%98%D0%A7_%D0%98%D0%B5%D0%B3%D1%83%D0%B4%D0%B0 |url-status=dead }}</ref> == Я == * [[Ігнацій Яцкоўскі]] {{зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Навагрудка| ]] h1dxpj2k1njixorf1jnszorwpff8dfi 0 718555 5227875 4272921 2026-10-27T10:04:15Z DBatura 73587 /* Гісторыя */ 5227875 wikitext text/x-wiki [[File:Flag of Spain (1931–1939).svg|thumb|300px|Сцяг [[Другая Іспанская Рэспубліка|Другой Іспанскай Рэспублікі]].]] '''Рэспубліканская фракцыя''' ({{lang-es|Bando republicano}}) — адзін з бакоў [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны ў Іспаніі 1936—1939 гадоў]]. Рух быў прадстаўлены [[левыя (палітыка)|левымі сіламі]]: [[Сацыяльны лібералізм|левалібераламі]], [[сацыялізм|сацыялістамі]], [[камунізм|камуністамі]] і [[анархізм|анархістамі]]. У канфлікце супрацьстаялі [[Нацыяналістычная фракцыя (Іспанія)|фракцыі нацыяналістаў]]. == Гісторыя== У [[1931]] годзе ў [[Іспанія|Іспаніі]] быў зрынуты кароль [[Альфонса XIII]]. Краіна была ператворана ў [[Другая Іспанская Рэспубліка|Рэспубліку]]. У наступныя гады тут [[Палітычны гвалт у Іспаніі (1931—1936)|вялася барацьба за ўладу]] паміж [[правыя (палітыка)|правымі]] і левымі. У [[1936]] годзе былі праведзены [[Парламенцкія выбары ў Іспаніі (1936)|парламенцкія выбары]], перамогу на якіх атрымаў «[[Народны фронт (Іспанія)|Народны фронт]]», пасля чаго правыя, у прыватнасці [[кансерватызм|кансерватыўныя]] і [[нацыяналізм|нацыяналістычныя]] вайскоўцы, пачалі падрыхтоўку [[Путч у Іспаніі (1936)|ваеннага перавароту]]. Путч прывёў да пачатку [[Грамадзянская вайна|грамадзянскай вайны]] з рэспубліканскім урадам «Народнага фронту». Канфлікт завяршыўся вясной 1939 года перамогай апазіцыі і прыходам да ўлады генерала [[Франсіска Франка]]. == Прадстаўнікі == Асновай рэспубліканскай фракцыі стаў урад «Народнага фронту», у склад якога ўваходзілі партыі [[Рэспубліканская левая]], [[Рэспубліканскі саюз (Іспанія, 1934)|Рэспубліканскі саюз]], [[Іспанская сацыялістычная рабочая партыя|ІСРП]], [[Камуністычная партыя Іспаніі|КПІ]], [[Левая рэспубліканская партыя Каталоніі|ЛРПК]] і [[Нацыянальная канфедэрацыя працы|НКП]]. Па-за гэтай кааліцыі знаходзіліся [[Усеагульны саюз працоўных|УСП]], [[Баскская нацыяналістычная партыя|БНП]] і [[Рабочая партыя марксісцкага адзінства|РМА]]. == Узброеныя сілы == З пачаткам путчу значная частка салдат і афіцэраў перайшлі на бок нацыяналістаў, пакінуўшы рэспубліканцаў практычна без ваенных спецыялістаў і тэхнікі. Найбольш лаяльнымі ўраду апынуліся [[флот]] і [[авіяцыя]]. У гэтых умовах Народны фронт раздаў зброю сваім прыхільнікам і сфармаваў [[апалчэнне|апалчэнні]] («мілісіянас»). У далейшым пры падтрымцы [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Іспаніі|савецкіх ваенных спецыялістаў]] удалося ўдасканаліць стан баявых падраздзяленняў. Асноўным тактычным воінскім падраздзяленнем рэспубліканскай арміі стала [[Змешаная брыгада (Іспанія)|змешаная брыгада]]. Першапачаткова яна была задумана як «кішэнная дывізія», інавацыйнае манеўранае агульнавайсковае фарміраванне. З-за насычанасці спецыялізаванымі войскамі і службамі яна нагадвала [[дывізія|дывізію]], але з пункту гледжання колькасці яна была нашмат менш і налічвала каля 3700—4000 чалавек. == Літаратура == * Томас Х. Гражданская война в Испании. 1931—1939 гг. — М.: Центрполиграф, 2003. — 573 с. — ISBN 5-9524-0341-7. * Данилов С. Ю. Гражданская война в Испании (1936—1939). — М.: Вече, 2004. — 352 с. — ISBN 5-9533-0225-8. * Платошкин Н. Н. Гражданская война в Испании (1936—1939). — М.: ОЛМА-ПРЕСС, 2005. — 478 с. — ISBN 5-2240-4456-1. * Шубин А. В. Великая испанская революция.. — М.: URSS, Книжный дом "Либроком", 2011. — 605 с. — ISBN ISBN 978-5-397-02355-9. {{Грамадзянская вайна ў Іспаніі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Арганізацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі]] 4wqpirjy4j7mk940y9tjda2z466nhar 0 718572 5227885 4737559 2026-10-27T10:08:23Z DBatura 73587 /* Памяць */ 5227885 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = |арыгінал імя = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |Перыяд жыцця = |выява = |подпіс = |герб = |подпіс герба = |мянушка = |псеўданім = |прыналежнасць = {{СССР}} [[СССР]] |гады службы = [[1926]]—[[1936]] |званне = [[лейтэнант]] |род войскаў = [[аўтабранятанкавыя войскі]] |камандаваў = узвод |частка = |бітвы = [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі]] |узнагароды = |Commons = |Rodovid = |сувязі = |у адстаўцы = |роспіс = }} '''Сямён Кузьміч Асадчы''' ([[1904]] — [[13 лістапада]] [[1936]]) — удзельнік [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны ў Іспаніі]] 1936—1939 гадоў, камандзір танкавага ўзвода іспанскіх рэспубліканскіх войскаў, лейтэнант, [[Герой Савецкага Саюза]]. [[29 кастрычніка]] [[1936]] года ўдзельнічаў у [[Бой пры Сесеньі і Эсківіясе|танкавым сутыкненні]] з удзелам савецкіх танкістаў і ў гэтым жа баі сутыкнуў сваім [[Т-26]] у лагчыну італьянскую [[Танкетка|танкетку]] [[Carro CV3/33|«Ансальда»]], здзейсніўшы першы ў свеце [[танкавы таран]]<ref name="war"/>. == Біяграфія == Сямён Асадчы нарадзіўся ў [[1904]]-м у сяле Калфа [[Бесарабская губерня|Бесарабскай губерні]] ў сям’і рабочага. [[Украінец]]. Пражываў у вёсцы [[Слав’янасэрбка]] (цяпер [[Вэлыкамыхайліўскі раён]] [[Адэская вобласць|Адэскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]). Пасля заканчэння пачатковай школы і чыгуначнага вучылішча працаваў слесарам дэпо станцыі [[Раздзільна]]<ref name="war">{{cite web|url=http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=5791|title=Осадчий Семён Кузьмич|publisher=// Герои страны|accessdate=2009-09-13|archiveurl=https://www.webcitation.org/66kGsBVOA?url=http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=5791|archivedate=2012-04-07|url-status=live}}</ref>. У [[1926]] годзе Сямёна Асадчага прызвалі ў [[чырвоная армія|РСЧА]], падчас службы ён скончыў бранятанкавую школу. У [[1928]]-м уступіў у [[ВКП(б)]]. У 1936 годзе ўдзельнічаў у [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайне ў Іспаніі]]. [[29 кастрычніка]] ўдзельнічаў у танкавай баі ў складзе роты [[Поль Мацісавіч Арман|Поля Армана]] каля населеных пунктаў [[Сесенья]] і [[Эсківіяс]] (30 км на поўдзень ад [[Мадрыд]]а). У гэтым баі лейтэнант Асадчы, сутыкнуўшы сваім [[Т-26]] у лагчыну італьянскую [[Танкетка|танкетку]] [[Carro CV3/33|«Ансальда»]], здзейсніў першы ў свеце [[танкавы таран]]. У баі быў паранены, але застаўся ў страі<ref name="war"/>. [[3 лістапада]] экіпаж лейтэнанта Асадчага знішчыў у баі дзве артылерыйскія батарэі і шэсць кулямётных кропак, яго ўзводам было знішчана больш за 200 чалавек пяхоты. У гэтым баі прамым трапленнем снарада Сямёну Асадчаму адарвала абедзве нагі, [[13 лістапада]] ён памёр у мадрыдскім шпіталі ад [[гангрэна|гангрэны]]<ref name="war"/>. Пастановай [[ЦВК СССР|Цэнтральнага Выканаўчага камітэта СССР]] ад [[31 снежня]] 1936 года «за ўзорнае выкананне спецыяльных заданняў Урада па ўмацаванні абароннай моцы Савецкага Саюза і выяўлены ў гэтай справе гераізм» лейтэнанту было пасмяротна прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]. == Узнагарода == * Званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] * [[Ордэн Леніна]] == Памяць == * У гонар Героя названа вуліца і школа ў вёсцы Слав’янасэрбка. * У кастрычніку 2017 года [[мемарыяльная дошка]] С. К. Асадчага ўстаноўлена на сцяне гарнізоннага дома афіцэраў [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі|аператыўнай групы расійскіх войскаў у ПМР]]<ref>{{Cite web |url=http://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=12148883@egNews |title=Российские военнослужащие в Приднестровье открыли памятную доску в честь Героя Советского Союза Семёна Осадчего |publisher=// Министерство обороны Российской Федерации |access-date=2017-10-30 |archive-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107031116/http://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=12148883@egNews |url-status=live }}</ref>. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Асадчы Сямён Кузьміч}} [[Катэгорыя:Танкісты СССР]] [[Катэгорыя:Савецкія ваенныя спецыялісты ў Іспаніі]] prgy81wal24ttf1o1d8utz5eh3z7bv1 0 719574 5227644 5217966 2026-10-26T20:35:23Z Zadorenko V 175157 5227644 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Крамато́рскі раён''' ({{Lang-uk|Краматорський район}}) — адміністрацыйная адзінка на поўначы [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Краматорск]]. == Геаграфія == Раён размешчаны на поўначы вобласці. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гісторыя == 17 ліпеня 2020 года пастановай Вярхоўнай рады ад 17 ліпеня 2020 года «Аб стварэнні і ліквідацыі раёнаў» быў утвораны Краматорскі раён у яго склад увайшлі тэрыторыі: * [[Алэксандрыўскі раён (Данецкая вобласць)|Алэксандрыўскага раёна]], * [[Ліманскі раён (Данецкая вобласць)|Ліманскага раёна]], * [[Касцянтыніўскі раён|Кансцянтыніўскага раёна]], * [[Славянскі раён|Славянскага раёна]], * а таксама горада абласнога значэння [[Краматорск]], [[Дружкіўка]], [[Касцянтыніўка (Данецкая вобласць)|Кансцянтыніўка]], [[Ліман]] і [[Славянск]]. [[Файл:Kostiantynivka_Professional_Construction_Lyceum_after_Russian_shelling_(2).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Kostiantynivka_Professional_Construction_Lyceum_after_Russian_shelling_%282%29.jpg/270px-Kostiantynivka_Professional_Construction_Lyceum_after_Russian_shelling_%282%29.jpg|міні|270x270пкс|[[Касцянтыніўка (Данецкая вобласць)|Кансцянтыніўскі]] прафесійны будаўнічы ліцэй пасля [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|расійскага ракетнага ўдару]] 7 мая 2022 года (два чалавекі загінулі, дзевяць пацярпелі<ref>[https://web.archive.org/web/20220509042256/https://www.unian.net/war/situaciya-na-donbasse-v-rezultate-udara-po-konstantinovke-pogibli-dva-cheloveka-eshche-9-postradali-novosti-vtorzheniya-rossii-na-ukrainu-11816829.html В результате удара по Константиновке погибли два человека, еще 9 пострадали]</ref>.]] Склад райсавета, абранага ў 2020 годзе: {| class="wikitable sortable" !№ !Партыя або блок !Колькасць дэпутатаў |- |1. |[[Слуга народа (партыя)|Слуга народа]] | align="right" |8 |- |2. |ОПЗЖ | align="right" |23 |- |3. |ЕС | align="right" |4 |- |4. |За будучыню | align="right" |6 |- |5. |Наш Краматорск | align="right" |5 |- |6. |Парадак | align="right" |6 |- |7. |Наш край | align="right" |4 |- |8. |ПМР | align="right" |4 |} У 2021 годзе быў абвешчаны конкурс на афіцыйную сімволіку раёна. == Адміністрацыйнае дзяленне == [[Раёны Украіны|Раён]] у ўзбуйненых межах з 17 ліпеня 2020 года дзеліцца на 12 [[Грамады Украіны|тэрытарыяльных грамады]]<ref name="Карты">{{Cite web|url=https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/|title=Нові райони: карти + склад|archive-date=2022-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225102502/https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|title=Постанова Верховної Ради України «Про утворення та ліквідацію районів»|archive-date=2020-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text|url-status=live}}</ref>, у тым ліку 7 гарадскіх і 5 пасялковых грамад (у дужках — іх адміністрацыйныя цэнтры): * Гарадскія: ** Краматорская гарадская грамада (горад [[Краматорск]]), ** Дружкіўская гарадская грамада (горад [[Дружкіўка]]), ** Кансцянтыніўская гарадская грамада (горад [[Касцянтыніўка (Данецкая вобласць)|Кансцянтыніўка]]), ** Ліманская гарадская грамада (горад [[Ліман]]), ** Мыкалаіўская гарадская грамада (горад [[Мыкалаіўка (Данецкая вобласць)|Мыкалаіўка]]), ** Святагірская гарадская грамада (горад [[Святагірск]]), ** Славянская гарадская грамада (горад [[Славянск]]); * Пасялковы: ** Алэксандрыўская пасялковая грамада (пгт [[Алэксандрыўка (Алэксандрыўскі раён, Данецкая вобласць)|Алэксандрыўка]]), ** Новаданецкая пасялковая грамада (пгт Новаданецкае), ** Чэркаская пасялковая грамада (пгт [[Чэркаскэ (Данецкая вобласць)|Чэркаскэ]]); * Сельскі: ** Андрыіўская сельская грамада (сяло [[Андрыіўка (Данецкая вобласць, пгт)|Андрыіўка]]), ** Іллініўская сельская грамада (сяло [[Іллініўка]]). {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласці]] ssb09e9qpq0uphgplsr18dtgmi7xiom 0 721143 5227549 5212504 2026-10-26T19:17:21Z CzechoBot 17685 Стандартызацыя спасылак на энцыклапедыі праз адмысловыя шаблоны (Крыніцы) 5227549 wikitext text/x-wiki '''Прэмія імя Л. Александроўскай''' — [[тэатральная прэмія]] [[Беларусь|Беларусі]]. Заснавана ў [[1992]] годзе [[Міністэрства культуры Беларусі|Міністэрствам культуры Беларусі]] і [[Беларускі саюз тэатральных дзеячаў|Беларускім саюзам тэатральных дзеячаў]]. Прысуджаецца раз у 2 гады артыстам і пастаноўшчыкам спектакляў музычных тэатраў за яркія творчыя дасягненні ў беларускім тэатральным мастацтве. Названа ў гонар беларускай опернай спявачкі [[Ларыса Пампееўна Александроўская|Ларысы Александроўскай]], [[Народная артыстка БССР|Народнай артысткі БССР]] і [[Народная артыстка СССР|СССР]]. == Спіс узнагароджаных == * 1992: [[Н. Гайда]] * 1994: [[А. Ранцанц]] * 1996: Група салістаў балета «[[Страсці (балет)|Страсці]]» ([[С. Гарбунова]], [[У. Далгіх]], [[Г. Душкевіч]], [[Веньямін Міхайлавіч Захараў|В. Захараў]], [[Р. Мінін]]. [[Кацярына Юр’еўна Фадзеева|Е. Фадзеева]], [[Т. Шаметавец]]) * 1997: [[Н. Руднева]] * 1999: [[Э. Пелагейчанка]] * 2001: [[Т. Глаголева]] * 2009: [[Сяргей Валянцінавіч Франкоўскі|С. Франкоўскі]] == Літаратура == * {{крыніцы/Тэатральная Беларусь|2|Прэміі тэатральныя|[[Г. А. Забела|Забела Г. А.]]}} {{Тэатральныя прэміі Беларусі}} [[Катэгорыя:1992 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:1992 год у культуры і мастацтве]] [[Катэгорыя:Беларускі саюз тэатральных дзеячаў]] [[Катэгорыя:Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]] 7obpoql4qvi4mj2b8idbcvhcpdesoer 828 721797 5227806 4310555 2026-10-27T07:54:38Z Ueschar 151377 5227806 Scribunto text/plain -- Модуль:Банер Lua -- Аўтаматычнае вызначэнне непасрэдных залежнасцей. local yesno = require('Модуль:Yesno') local mList = require('Модуль:List') local mMessageBox = require('Модуль:Message box') local wikitextParser = require('Модуль:Wikitext Parsing') local p = {} local function trim(s) return mw.text.trim(s or '') end -- Вызначаем зыходную старонку, у тым ліку праз /doc. local function getTarget() local current = mw.title.getCurrentTitle() if current.namespace ~= 10 and current.namespace ~= 828 then return nil, current end local subpage = mw.ustring.lower(current.subpageText) if subpage == 'doc' or subpage == 'дакументацыя' then return current.basePageTitle, current end return current, current end -- Улічваем толькі код, які ўключаецца ў іншыя старонкі. local function transcludedSource(source) local noinclude = '<[Nn][Oo][Ii][Nn][Cc][Ll][Uu][Dd][Ee][^>]*>.-</[Nn][Oo][Ii][Nn][Cc][Ll][Uu][Dd][Ee]%s*>' source = source:gsub(noinclude, '') local onlyinclude = '<[Oo][Nn][Ll][Yy][Ii][Nn][Cc][Ll][Uu][Dd][Ee][^>]*>(.-)</[Oo][Nn][Ll][Yy][Ii][Nn][Cc][Ll][Uu][Dd][Ee]%s*>' local parts = {} for content in source:gmatch(onlyinclude) do parts[#parts + 1] = content end if #parts > 0 then source = table.concat(parts, '\n') end return source end -- Нармалізуем назвы залежнасцей. local function addTitle(set, raw, namespace, current) raw = trim(raw) if raw == '' or raw:find('[{}]') then return end -- Адносныя падстаронкі шаблона. if namespace == 10 and raw:sub(1, 1) == '/' then raw = current.prefixedText .. raw end local title = mw.title.new(raw, namespace) if title and title.namespace == namespace and title.prefixedText ~= current.prefixedText then set[title.prefixedText] = true end end -- Аналізуем выклікі ў зыходным кодзе шаблона. local function scanWikitext(source, current, modules, templates) local calls = wikitextParser.ParseTemplates( transcludedSource(source) ) for _, call in ipairs(calls) do local name = trim(call.Name) -- Прыбіраем прэфіксы subst і safesubst. while true do local prefix, rest = name:match('^([^:]+)%s*:%s*(.+)$') local lowered = prefix and mw.ustring.lower(trim(prefix)) if lowered == 'subst' or lowered == 'safesubst' then name = trim(rest) else break end end local method, arg = name:match('^#%s*([^:]+)%s*:%s*(.-)%s*$') if method then if mw.ustring.lower(trim(method)) == 'invoke' then addTitle(modules, arg, 828, current) end elseif name ~= '' and name:sub(1, 1) ~= ':' and not name:find('[{}]') then addTitle(templates, name, 10, current) end end end -- Дапаможныя функцыі аналізу Lua. local function skipSpace(source, position) while position <= #source and source:sub(position, position):match('%s') do position = position + 1 end return position end -- Доўгія радкі Lua: [[...]], [=[...]=] і г. д. local function longString(source, position) local equals = source:sub(position):match('^%[(=*)%[') if equals == nil then return nil, nil end local first = position + #equals + 2 local closing = ']' .. equals .. ']' local startClose, endClose = source:find(closing, first, true) if not startClose then return nil, #source + 1 end return source:sub(first, startClose - 1), endClose + 1 end -- Звычайныя радковыя літэралы Lua. local function quotedString(source, position) local quote = source:sub(position, position) if quote ~= "'" and quote ~= '"' then return nil, nil end local i = position + 1 while i <= #source do local char = source:sub(i, i) if char == '\\' then i = i + 2 elseif char == quote then return source:sub(position + 1, i - 1), i + 1 else i = i + 1 end end return nil, #source + 1 end local function getString(source, position) local value, nextPosition = quotedString(source, position) if nextPosition then return value, nextPosition end return longString(source, position) end -- Чытаем толькі літаральны аргумент функцыі. -- Выразы з канкатэнацыяй не лічацца статычнымі. local function literalArgument(source, position) local i = skipSpace(source, position) local parentheses = source:sub(i, i) == '(' if parentheses then i = skipSpace(source, i + 1) end local value, nextPosition = getString(source, i) if not nextPosition or not value then return nil, position end if parentheses then local endPosition = skipSpace(source, nextPosition) if source:sub(endPosition, endPosition) ~= ')' then return nil, nextPosition end end return value, nextPosition end -- Выяўляем require(), mw.loadData() і mw.loadJsonData(). -- Каментарыіі і радковыя літэралы прапускаем. local function scanLua(source, current, modules) local functions = { 'mw.loadJsonData', 'mw.loadData', 'require' } local i = 1 while i <= #source do local char = source:sub(i, i) local pair = source:sub(i, i + 1) if pair == '--' then local startComment = skipSpace(source, i + 2) local _, afterLong = longString(source, startComment) if afterLong then i = afterLong else local lineEnd = source:find('\n', i + 2, true) i = lineEnd and lineEnd + 1 or #source + 1 end elseif char == '"' or char == "'" or char == '[' then local _, afterString = getString(source, i) i = afterString or i + 1 else local matched = false for _, func in ipairs(functions) do if source:sub(i, i + #func - 1) == func then local before = source:sub(i - 1, i - 1) local after = source:sub(i + #func, i + #func) if not before:match('[%w_%.:]') and not after:match('[%w_]') then local name, nextPosition = literalArgument( source, i + #func ) if name then addTitle( modules, name, 828, current ) end i = math.max(i + 1, nextPosition) matched = true break end end end if not matched then i = i + 1 end end end end -- Правяраем існаванне знойдзеных старонак. local function sortedExisting(set) local names = {} for name in pairs(set) do names[#names + 1] = name end table.sort(names) if #names == 0 then return names end local titles -- Пакетны пошук у новых версіях MediaWiki. if mw.title.newBatch then titles = mw.title.newBatch(names) :lookupExistence() :getTitles() else titles = {} for i, name in ipairs(names) do titles[i] = mw.title.new(name) end end local existing = {} for _, title in ipairs(titles) do if title and title.exists then existing[#existing + 1] = title.prefixedText end end return existing end -- Ствараем спіс спасылак. local function links(names) local result = {} for _, name in ipairs(names) do result[#result + 1] = '[[:' .. name .. ']]' end return mList.makeList('bulleted', result) end -- Асноўная функцыя. function p.main(frame) local target, current = getTarget() if not target then return '' end local source = target:getContent() if not source then return '' end local moduleSet = {} local templateSet = {} if target.namespace == 10 then scanWikitext( source, target, moduleSet, templateSet ) else scanLua(source, target, moduleSet) end local modules = sortedExisting(moduleSet) local templates = sortedExisting(templateSet) -- Няма залежнасцей — няма банера. if #modules == 0 and #templates == 0 then return '' end local sections = {} if #modules > 0 then sections[#sections + 1] = "'''Модулі:'''\n" .. links(modules) end if #templates > 0 then sections[#sections + 1] = "'''Падшаблоны:'''\n" .. links(templates) end local boxArgs = { type = 'notice', small = true, text = table.concat(sections, '\n'), image = #modules > 0 and '[[Файл:Lua-logo-nolabel.svg|30px|alt=Lua|link=Вікіпедыя:Lua]]' or 'none' } local output = mMessageBox.main('mbox', boxArgs) local parent = frame:getParent() local args = parent and parent.args or {} -- Катэгорыя толькі для шаблонаў, -- якія непасрэдна выкарыстоўваюць Lua. if target.namespace == 10 and current.prefixedText == target.prefixedText and #modules > 0 and not yesno(args.nocat) then output = output .. '[[Катэгорыя:Шаблоны, якія выкарыстоўваюць Scribunto]]' end return output end return p njf0ycusg1vr2wfdq71fx7e5g6smjx0 5227816 5227806 2026-10-27T08:09:39Z Ueschar 151377 5227816 Scribunto text/plain -- Модуль:Банер Lua -- Аўтаматычнае вызначэнне непасрэдных залежнасцей. local yesno = require('Модуль:Yesno') local mList = require('Модуль:List') local mMessageBox = require('Модуль:Message box') local wikitextParser = require('Модуль:Wikitext Parsing') local p = {} local function trim(s) return mw.text.trim(s or '') end -- Вызначаем зыходную старонку, у тым ліку праз /doc. local function getTarget() local current = mw.title.getCurrentTitle() if current.namespace ~= 10 and current.namespace ~= 828 then return nil, current end local subpage = mw.ustring.lower(current.subpageText) if subpage == 'doc' or subpage == 'дакументацыя' then return current.basePageTitle, current end return current, current end -- Улічваем толькі код, які ўключаецца ў іншыя старонкі. local function transcludedSource(source) local noinclude = '<[Nn][Oo][Ii][Nn][Cc][Ll][Uu][Dd][Ee][^>]*>.-</[Nn][Oo][Ii][Nn][Cc][Ll][Uu][Dd][Ee]%s*>' source = source:gsub(noinclude, '') local onlyinclude = '<[Oo][Nn][Ll][Yy][Ii][Nn][Cc][Ll][Uu][Dd][Ee][^>]*>(.-)</[Oo][Nn][Ll][Yy][Ii][Nn][Cc][Ll][Uu][Dd][Ee]%s*>' local parts = {} for content in source:gmatch(onlyinclude) do parts[#parts + 1] = content end if #parts > 0 then source = table.concat(parts, '\n') end return source end -- Нармалізуем назвы залежнасцей. local function addTitle(set, raw, namespace, current) raw = trim(raw) if raw == '' or raw:find('[{}]') then return end -- Адносныя падстаронкі шаблона. if namespace == 10 and raw:sub(1, 1) == '/' then raw = current.prefixedText .. raw end local title = mw.title.new(raw, namespace) if title and title.namespace == namespace and title.prefixedText ~= current.prefixedText then set[title.prefixedText] = true end end -- Аналізуем выклікі ў зыходным кодзе шаблона. local function scanWikitext(source, current, modules, templates) local calls = wikitextParser.ParseTemplates( transcludedSource(source) ) for _, call in ipairs(calls) do local name = trim(call.Name) -- Прыбіраем прэфіксы subst і safesubst. while true do local prefix, rest = name:match('^([^:]+)%s*:%s*(.+)$') local lowered = prefix and mw.ustring.lower(trim(prefix)) if lowered == 'subst' or lowered == 'safesubst' then name = trim(rest) else break end end local method, arg = name:match('^#%s*([^:]+)%s*:%s*(.-)%s*$') if method then if mw.ustring.lower(trim(method)) == 'invoke' then addTitle(modules, arg, 828, current) end elseif name ~= '' and name ~= '!' and name ~= '=' and name:sub(1, 1) ~= ':' and not name:find('[{}]') then addTitle(templates, name, 10, current) end end end -- Дапаможныя функцыі аналізу Lua. local function skipSpace(source, position) while position <= #source and source:sub(position, position):match('%s') do position = position + 1 end return position end -- Доўгія радкі Lua: [[...]], [=[...]=] і г. д. local function longString(source, position) local equals = source:sub(position):match('^%[(=*)%[') if equals == nil then return nil, nil end local first = position + #equals + 2 local closing = ']' .. equals .. ']' local startClose, endClose = source:find(closing, first, true) if not startClose then return nil, #source + 1 end return source:sub(first, startClose - 1), endClose + 1 end -- Звычайныя радковыя літэралы Lua. local function quotedString(source, position) local quote = source:sub(position, position) if quote ~= "'" and quote ~= '"' then return nil, nil end local i = position + 1 while i <= #source do local char = source:sub(i, i) if char == '\\' then i = i + 2 elseif char == quote then return source:sub(position + 1, i - 1), i + 1 else i = i + 1 end end return nil, #source + 1 end local function getString(source, position) local value, nextPosition = quotedString(source, position) if nextPosition then return value, nextPosition end return longString(source, position) end -- Чытаем толькі літаральны аргумент функцыі. -- Выразы з канкатэнацыяй не лічацца статычнымі. local function literalArgument(source, position) local i = skipSpace(source, position) local parentheses = source:sub(i, i) == '(' if parentheses then i = skipSpace(source, i + 1) end local value, nextPosition = getString(source, i) if not nextPosition or not value then return nil, position end if parentheses then local endPosition = skipSpace(source, nextPosition) if source:sub(endPosition, endPosition) ~= ')' then return nil, nextPosition end end return value, nextPosition end -- Выяўляем require(), mw.loadData() і mw.loadJsonData(). -- Каментарыіі і радковыя літэралы прапускаем. local function scanLua(source, current, modules) local functions = { 'mw.loadJsonData', 'mw.loadData', 'require' } local i = 1 while i <= #source do local char = source:sub(i, i) local pair = source:sub(i, i + 1) if pair == '--' then local startComment = skipSpace(source, i + 2) local _, afterLong = longString(source, startComment) if afterLong then i = afterLong else local lineEnd = source:find('\n', i + 2, true) i = lineEnd and lineEnd + 1 or #source + 1 end elseif char == '"' or char == "'" or char == '[' then local _, afterString = getString(source, i) i = afterString or i + 1 else local matched = false for _, func in ipairs(functions) do if source:sub(i, i + #func - 1) == func then local before = source:sub(i - 1, i - 1) local after = source:sub(i + #func, i + #func) if not before:match('[%w_%.:]') and not after:match('[%w_]') then local name, nextPosition = literalArgument( source, i + #func ) if name then addTitle( modules, name, 828, current ) end i = math.max(i + 1, nextPosition) matched = true break end end end if not matched then i = i + 1 end end end end -- Правяраем існаванне знойдзеных старонак. local function sortedExisting(set) local names = {} for name in pairs(set) do names[#names + 1] = name end table.sort(names) if #names == 0 then return names end local titles -- Пакетны пошук у новых версіях MediaWiki. if mw.title.newBatch then titles = mw.title.newBatch(names) :lookupExistence() :getTitles() else titles = {} for i, name in ipairs(names) do titles[i] = mw.title.new(name) end end local existing = {} for _, title in ipairs(titles) do if title and title.exists then existing[#existing + 1] = title.prefixedText end end return existing end -- Ствараем спіс спасылак. local function links(names) local result = {} for _, name in ipairs(names) do result[#result + 1] = '[[:' .. name .. ']]' end return mList.makeList('bulleted', result) end -- Асноўная функцыя. function p.main(frame) local target, current = getTarget() if not target then return '' end local source = target:getContent() if not source then return '' end local moduleSet = {} local templateSet = {} if target.namespace == 10 then scanWikitext( source, target, moduleSet, templateSet ) else scanLua(source, target, moduleSet) end local modules = sortedExisting(moduleSet) local templates = sortedExisting(templateSet) -- Няма залежнасцей — няма банера. if #modules == 0 and #templates == 0 then return '' end local sections = {} if #modules > 0 then sections[#sections + 1] = "'''Модулі:'''\n" .. links(modules) end if #templates > 0 then sections[#sections + 1] = "'''Падшаблоны:'''\n" .. links(templates) end local boxArgs = { type = 'notice', small = true, text = table.concat(sections, '\n'), image = #modules > 0 and '[[Файл:Lua-logo-nolabel.svg|30px|alt=Lua|link=Вікіпедыя:Lua]]' or 'none' } local output = mMessageBox.main('mbox', boxArgs) local parent = frame:getParent() local args = parent and parent.args or {} -- Катэгорыя толькі для шаблонаў, -- якія непасрэдна выкарыстоўваюць Lua. if target.namespace == 10 and current.prefixedText == target.prefixedText and #modules > 0 and not yesno(args.nocat) then output = output .. '[[Катэгорыя:Шаблоны, якія выкарыстоўваюць Scribunto]]' end return output end return p 9lkq8ndp4iw941g81skzvjtn8srqe7n 828 721857 5227811 4310533 2026-10-27T07:59:57Z Ueschar 151377 5227811 wikitext text/x-wiki {{OnLua}} Модуль ужываецца ў шаблоне [[Шаблон:Lua]] для апрацоўкі модуляў, выводзіць банер са спісам перададзеных імён модуляў, ад якіх залежыць пэўны модуль. <includeonly> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Модулі]] </includeonly><noinclude> [[Катэгорыя:Модулі:Дакументацыя]] </noinclude> adp9w6aknrbi2ahu8a4rgc8c8jjtnq7 4 728988 5227319 5224597 2026-10-26T14:01:17Z MediaWiki message delivery 38732 /* Ваша вікі хутка будзе толькі для чытання */ новы падраздзел 5227319 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Пампую шмат сканаў з Нацыянальнай Бібліятэкі - калі ласка стаўце катэгорыі == https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Elib.nlb.by Пампую сваім скрыптом https://github.com/vitaly-zdanevich/nlb Калі ён дрэнна нешта робіць - кажыце мне. Ведаеце другія крыніцы вартыя выратавання - таксама кажыце. Таксама трэба адпрацаваць https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:TODO_от_Globustut_проставить_категории_-_061-065 [[Удзельнік:Vitaly Zdanevich|Vitaly Zdanevich]] ([[Размовы з удзельнікам:Vitaly Zdanevich|размовы]]) 12:28, 21 кастрычніка 2026 (+03) == Змены ў адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле Украіны == У 2014 — 2020 гадах ва Украіне адбылася рэформа адміністрацыйна тэрытарэяльнага падзелу, якая закранула галоўным чынам раённы і мясцовы узровень. Але мінула ўжо 6 год - а ў нас анічога не зменена, усё тыя ж старыя ліквідаваныя раёны. Таму хачу звярнуць на гэта ўвагу супольнасці. Я, у меру сваіх магчымасцяў, ужо пачаў тое-сёе папраўляць, але працы там багата. Таму заклікаю далучыцца. Калі нехта ведае, як лепей аўтаматызаваць працэс, хаця б стварэнні новых шаблонаў, буду ўдзячны за параду. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:21, 14 кастрычніка 2026 (+03) :Дзякуй. Праблема ёсць. Украінцы нешта ў нас спрабавалі рабіць, пераймяноўвалі, але вельмі не сістэмна, пры гэтым не мяняючы на Вікіданых. Здаецца, і ў самой УкрВікі не ідэальная з гэтым сітуацыя. Пагатоў, як разумею, яны вырашылі для аднайменных новых раёнаў рабіць асобныя элементы Вікіданых і цяпер многія раёны з двума, не адразу разбярэш як сучасны, ці скончылі гэтую справу не ведаю. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:27, 14 кастрычніка 2026 (+03) :: Скончу з НП Казахстана, тады дапамагу.--[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 14:32, 14 кастрычніка 2026 (+03) :Таксама адзначу, што трэба асцярожна падыходзіць да назваў. Свайго часу ў нас вельмі актыўна ўсё пераймяноўвалася паводле ТКП, але час паказаў, што для многіх тапонімаў такія назвы былі штучна створанымі і не пацвярджаюцца аніводнай крыніцай. Цяпер большасць артыкулаў БелЭн зручна даступны на [https://verbum.by/s/encyclopedias Verbum], ды і пра Украіну нашы СМІ пішуць досыць часта, таму праверыць, якая форма сапраўды ўжываецца, не так цяжка. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:46, 14 кастрычніка 2026 (+03) :: НП Казахстана спраўджваю з картай Казахстана ў БЭ. Пра тапонімы Украіны згодны. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 14:53, 14 кастрычніка 2026 (+03) :А подобный механизм нельзя как-то "прогнать" ботом? Думаю, не трудно сделать скрипт который все заменит каким-то ботом. Да и по НП немного у нас было залито, как я вижу. [[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]] ([[Размовы з удзельнікам:Zadorenko V|размовы]]) 15:11, 14 кастрычніка 2026 (+03) ::Некалькі ідэй ёсць, але гэта толькі канцэпцыі, раней падобнага не рабіў. Таму, уласна, і пытаю, мо ёсць больш дасведчаныя ў такіх рэчах удзельнікі. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:45, 14 кастрычніка 2026 (+03) :Да рэчы, не ведаю, раней падымалася ці тэма раней, але акрамя гэтай рэформы ёсць куды яшчэ рэформа: у 2023-24 годзе ва Украіне былі ліквідаваны пгт, і, каля 85-90% старонак у нас усё яшчэ з дадзеным статусам. Што будзем рабіць? [[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]] ([[Размовы з удзельнікам:Zadorenko V|размовы]]) 10:21, 20 кастрычніка 2026 (+03) ::@[[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]], а што зрабілі замест "пгт", нейкі адзін новы статус або раскідалі што ў гарады, што ў сёлы? -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:12, 20 кастрычніка 2026 (+03) :::Да, там куды пасёлак, куды горад раскідка была. Але пераважна на пасёлкі раскідалі, гарады нячаста. [[Удзельнік:Zadorenko V|Zadorenko V]] ([[Размовы з удзельнікам:Zadorenko V|размовы]]) 12:21, 20 кастрычніка 2026 (+03) == Новая акадэмічная сістэма транскрыпцыі кітайскай мовы == Хачу вынесці на абмеркаванне супольнасці пытанне стандартызацыі і ўніфікацыі перадачы кітайскіх імёнаў уласных (асабовых імёнаў, тапонімаў, гістарычных і культурных тэрмінаў). Дагэтуль мы карысталіся простым калькаваннем з расійскай транскрыпцыйнай сістэмы Паладыя (''Сі Цзіньпін, Цяньцзінь, Чжуан-цзы, Янцзы''), што не адпавядае ні кітайскаму маўленню, ні фанетыка-графічнай прыродзе беларускай мовы. У 2026 годзе выйшаў фундаментальны «[[Кітайска-беларускі слоўнік]]», супольна падрыхтаваны [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытутам мовазнаўства НАН Беларусі]] і [[Рэспубліканскі інстытут кітаязнаўства імя Канфуцыя|Рэспубліканскім інстытутам кітаязнаўства імя Канфуцыя]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]. Выданне афіцыйна ўхваленае Вучонымі саветамі абедзвюх акадэмічных устаноў. У слоўніку ўпершыню афіцыйна кадыфікаваная і замацаваная "нарматыўная табліца практычнай беларускай транскрыпцыі з кітайскай мовы" (на аснове [[Піньінь|піньіня]] і Міжнароднага фанетычнага алфавіта), а таксама прыведзены нарматыўны рэестр асноўных кітайскіх тапонімаў. Як адзначаюць аўтары і лінгвісты, мэта гэтай нормы — адзіная ўніфікацыя інфармацыйнай прасторы Беларусі (адукацыя, энцыклапедыі, медыя, картаграфія) і адыход ад непатрэбнага пасрэдніцтва расійскай фанетыкі. ; Асноўныя рысы новай нормы (у параўнанні з сістэмай Паладыя) # zh ➔ дж (замест расійскага ''чж''): [[Гуанджоў]] (раней ''Гуанчжоу''), [[Джэнджоў]] (раней ''Чжэнчжоу''). # z ➔ дз (замест расійскага ''цз''): [[Мао Дзэдун]] (раней ''Цзэдун''), рака [[Яндзы]] (раней ''Янцзы''), філосафы з тытулам мудраца (-zi) пішуцца праз злучок: [[Лао-дзы]], [[Сунь-дзы]], [[Джуан-дзы]], [[Мэн-дзы]]. # j ➔ дзі / дзь (замест расійскага ''цз''): [[Сі Дзіньпін]] (раней ''Сі Цзіньпін''), [[Джэдзьян]] (раней ''Чжэцзян''), [[Фудзьень]] (раней ''Фуцзянь''). # q ➔ ці / ць (мяккае беларускае ''ц'', замест расійскага цвёрдага ''ц/цы''): [[Чунцін]] (раней ''Чунцын''), [[Цінхай]] (раней ''Цынхай''), [[Лі Цьян]] (Li Qiang). # x ➔ сі / сь- (перад ётаванымі galosnymi перадаецца як ''сь''): [[Дэн Сьяопін]] (Xiǎopíng), [[Сьянган]] (Xiānggǎng), [[Сьямынь]] (Xiàmén), горад [[Сюджоў]] (Xúzhōu; замест расійскага ''Сюйчжоу''). # w ➔ в перад u: [[Вухань]] (Wuhan; замест расійскага ''Ухань''). # ti / tian / tie / tiao ➔ ты / т’ень / т’е / т’яо (для прыдыхальнага кітайскага t выкарыстоўваецца апостраф пасля цвёрдага Т, каб пазбегнуць дзекання): [[Т’еньдзінь]] (Tianjin), [[Т’еньшань]] (Tianshan). # Раздзяляльны апостраф на стыку складоў пасля літары -н перад галоснай: [[Чан’ань]] (Chang'an). Як зазначаецца ў дадатку да слоўніка, для вузкага кола найбольш вядомых аб’ектаў захоўваюцца традыцыйныя назвы: * Пекін (транскрыпцыя: ''Бэйдзін'') * Нанкін (транскрыпцыя: ''Наньдзін'') * Ганконг (транскрыпцыя: ''Сьянган'') * Макао (транскрыпцыя: ''Аомэнь'') * Канфуцый (транскрыпцыя: ''Кун-дзы'') : ''Для ракі Яндзы дапускаецца выкарыстоўваць таксама традыцыйны варыянт Янцзы.'' Дагэтуль у нас не было ніводнага поўнага акадэмічнага слоўніка кітайскай мовы з беларускай транскрыпцыяй. Цяпер такое выданне ёсць, і яно зацверджанае акадэмічнай супольнасцю. Для беларускай Вікіпедыі гэтая крыніца мусіць мець безумоўны прыярытэт. Прапаную прыняць [[Беларуская практычная транскрыпцыя кітайскай мовы|нарматыўную табліцу 2026 года]] як асноўнае кіраўніцтва для наймення артыкулаў і перадачы кітайскіх уласных назваў. Для зручнасці, каб удзельнікам не даводзілася ўручную звяраць кожны склад па табліцах, я распрацаваў [https://uladzcz.github.io/kitaj-bielarus-transkrypcyja/ Кітайска-беларускі транскрыптар]. Ён дазваляе рабіць правільную транскрыпцыю з кітайскіх іерогліфаў, з піньіня (зручна, калі крыніца англамоўная) і нават з рускай сістэмы Паладыя (спатрэбіцца пры перакладзе з адпаведнай мовы). --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:43, 26 верасня 2026 (+03) :Відавочна -- прыняць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:44, 26 верасня 2026 (+03) : {{за|Падтрымліваю}}! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:32, 27 верасня 2026 (+03) :Агулам, ясная рэч, падтрымліваю, але ёсць некалькі пытанняў, якія адразу хацелася б высветліць: :1) У слоўніку прапануецца пісаць '''Гуэйджоў''', '''Ланьджоў''', '''Ханджоў''', але ў правілах граматыкі сказана, што "''У адпаведнасці з традыцыйным прынцыпам напісання літара у (складовае) пішацца ў на канцы нязменных запазычаных слоў пасля галосных: '''Геаргіу-Дэж''', '''Бічэр-Стоу, Абрау'''''" [https://belgramata.wordpress.com/%d0%bf%d1%80%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d0%bf%d1%96%d1%81-%d1%83-%d1%81%d0%ba%d0%bb%d0%b0%d0%b4%d0%be%d0%b2%d0%b0%d0%b3%d0%b0/ (спасылка)]. Ці гэта значыць, што на кітайскія тапонімы яно з нейкай прычыны не распаўсюджваецца? Ці яны сталі скланяцца? :2)Пасля рэформы 2008 літара '''О''' фактычна пачала пісацца толькі пад націскам, а ў слоўніку прапануюцца варыянты '''Мака́о''' і '''Аомэ́нь''' замест лагічных '''Макаа'''(ёсць у [https://verbum.by/grammardb/%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B0 граматычнай базе]) і '''Аамэнь'''. Тут у мяне ўвогуле нуль ідэй, як гэта інтэрпрэтаваць. :Таму я пакуль што не спяшаўся б усё бегчы і пераймяноўваць, а то можна больш шкоды нарабіць, чым карысці. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:15, 28 верасня 2026 (+03) ::Гэта не першы раз, калі прынятая транслітарацыя супярэчыць правілам 2008 года. Раней мы кіраваліся тым, што такія транслітарацыі з’яўляюцца больш аўтарытэтнымі за правіла, бо больш вузкаспецыялізаваныя і хутчэй удакладняюць правілы. Не думаю, што НАН Беларусі закрывала вочы на тое, што паводле правілаў 2008 года трэба пісаць інакш. Аканне ў кітайскай транслітарацыі таксама напружвае, але якія варыянты? Не прымаць - страчваем індывідуальныя правілы для беларускай мовы, застаючыся на рускіх кальках, прымаць часткова - дзіўнае ўмяшанне ў чужую навуковую працу. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:37, 7 кастрычніка 2026 (+03) :::Калі не цяжка, можаце нагадаць, якія яшчэ былі такія выпадкі? Магчыма, гэта дапаможа знайсці слушны кансэнсус. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 19:50, 7 кастрычніка 2026 (+03) :::: Калега [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]], можна зыходзіць з таго, што ''словы зменныя'', як [[Чарджоў]] — чарджоўскі, так і [[Гуйчжоў]] — [[Гуйчжоўскае нагор’е]]. Перанос кітайскіх назваў пад канчаткі з ''-оу'' такім чынам быў адсябяцінай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:16, 22 кастрычніка 2026 (+03) :::::Нібы мае сэнс, калі б ізноў не спараджала неадназначнасць... Бо зыходзячы з гэтай логікі, ад [https://verbum.by/belen/%D0%A2%D1%8D%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83 Тэмітрау] нельга было б стварыць прыметнік [https://verbum.by/?q=%D1%82%D1%8D%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA* тэмітраўскі], але і ён сустракаецца. Гледзячы на гэта ўсё, у мяне ёсць толькі адно вытлумачэнне — словы з нязменным -ау, -оу, -іу — гэта а-ля слоўнікавыя словы, напісанне каторых ''традыцыйнае'', і трэба глядзець слоўнікі/энцыклапедыі. Карацей, пішам -ау/-аў паводле аўтарытэтных крыніц. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:44, 23 кастрычніка 2026 (+03) ::адносна націскаў, можна паспрабаваць растлумачыць сітуацыю танальнасцю кітайскай мовы і тым, што там склады больш аўтаномныя... Але так, тут цяжка інтэрпрэтаваць. Мне здаецца, што мы не мусім кіравацца правіламі 2008 без агаворак, ёсць і узус, і ўсё ж шмат часу прайшло. Такія супярэчнасці будуць толькі больш паўставаць у будучыні, пакуль не будзе новай рэформы. ::Таксама варта будзе ў артыкулах падаваць дзве версіі абавязкова, пакуль правілы не прыжыліся ў публічнай прасторы і ёсць шмат літаратуры са старымі назвамі, але ўсё ж я лічу, што варта выкарыстоўваць новыя правілы для асноўнай версіі назваў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:39, 7 кастрычніка 2026 (+03) :Відавочна {{за|падтрымліваю}}! Дзякуй за працу з падрыхтоўкай усяго гэтага матэрыялу і канвертара для супольнасці! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:33, 7 кастрычніка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] Агулам я прапанаваў бы такі парадак дзеянняў: Пакуль пішам новую транскрыпцыю ў прэамбуле, а калі знойдзецца яшчэ адно больш-менш аўтарытэтнае незалежнае ўжыванне - то можна пераносіць і асноўную назву артыкула. План крыху ідэалістычны, але, здаецца, дазволіць унікнуць серый перайменаванняў туды-назад, як з украінскімі/польскімі тапонімамі. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 18:10, 22 кастрычніка 2026 (+03) ::план гучыць агулам нядрэнна, але лепш глядзець па асобных выпадках і пакуль не рабіць шырокіх перайменаванняў для НП і іншых уласных імёнаў, дзе ёсць згадванні ў АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:13, 22 кастрычніка 2026 (+03) == Змены ў аўтаматычным схаванні правак у палітычных артыкулах == Паводле паведамлення Камісіі Амбудсменаў, ім паступіла скарга на аўтаматычнае схаванне правак у палітычных артыкулах праз бота. У дадзены момант у нас працуе два боты, якія працуюць над схаваннем. Адзін — праз мой уліковы запіс PLaga med Bot, які робіць «мяккае» схванне (якое можна аднавіць) і праз акаўнт Wizardist, які быў абраны супольнасцю як Рэвізор, і робіць аўтаматычнае поўнае схаванне правак (фактычнае суцэльнае выдаленне даных праўкі). Камісія піша пра тое, што аўтаматычнае схаванне, якое робіцца Wizardist, парушае [[:m:Oversight policy#Use|Правілы для Рэвізораў]] (такое схаванне трэба рабіць уручную), аднак дзейнасць майго бота можа працягвацца ([https://toolsadmin.wikimedia.org/tools/id/suppressor цяпер мой бот знаходзіцца на серверах Toolforge]). Ад нашай супольнасці патрабуецца прыняць рашэнне адносна таго, '''што рабіць далей з поўным схаваннем правак, якое робіцца Wizardist'''. На мой погляд, Амбудсмены перагінаюць палку і факт выразнага двухэтапнага дадавання артыкулаў спачатку ў [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў]], а потым перанос схавальнікамі запытаў у [[Удзельнік:Wizardist/SuppressionList]], з’яўляецца ў дастатковай меры ручной працай з выразным зацвярджэннем схавання праз адказных персон. У такім выпадку не патрабуецца ручная праверка кожнай асобнай праўкі, бо вынік будзе адзіны. Таксама мы разумеем, што цалкам хадзіць па ўсіх артыкулах у спісе схавання і пастаянна ўручную аператыўна цалкам хаваць праўкі ніхто не будзе. Гэта пустая трата чалавечых рэсурсаў, якіх у нас ітак няшмат. Мы не можам забяспечыць самастойна тэхнічнай магчымасці людзям самім выбіраць, ці хочуць яны схаваць сваю праўку ў палітычным артыкуле, і ці пакідаць магчымасць яе аднаўлення. Гэта пытанне змен рухавіка Медыявікі. Таксама нібыта не ставіцца пытання ў тым, ці трэба нам схаванне ўвогуле, тут кансэнсус зразумелы, і Амбудсмены тут нам не пярэчаць, але ў той жа час, яны не лічаць неабходным поўнае выдаленне даных пра схаваныя праўкі, каб, напрыклад, да іх немагчыма было атрымаць доступ праз скампраментаваныя ўліковыя запісы адміністратараў, і тым самым не ставіць адмістратараў Беларускай Вікіпедыі пад яшчэ большую рызыку ўзломаў і пераследаў. Я не ведаю, ці трэба нам па гэтым пытанні ствараць плебісцыт ці нешта падобнае. Аднак, на цяперашні момант, нам трэба прынамсі выказацца тут па гэтай сітуацыі. Запрашаю да дыскусіі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:12, 28 жніўня 2026 (+03) :То бок амбудсмены рэагуюць на ананімную скаргу патрабаваннем спыніць скрыпт, які абараняе ўдзельнікаў. Хто ж бы гэта мог паскардзіцца, га. Вось гэтага прыкладу павінна быць цалкам дастаткова, каб скрыпт не спыняць: :<blockquote>яны не лічаць неабходным поўнае выдаленне даных пра схаваныя праўкі, каб, напрыклад, да іх немагчыма было атрымаць доступ праз скампраментаваныя ўліковыя запісы адміністратараў, і тым самым не ставіць адмістратараў Беларускай Вікіпедыі пад яшчэ большую рызыку ўзломаў і пераследаў.</blockquote> :Калі нехта хоча пагуляцца ў фармалізм, то ёсць [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]: небяспечныя артыкулы будуць менш правіць з такімі рызыкамі, таму фармальнае правіла трэба ігнараваць. :Ну і нібыта мела б сэнс давесці, што нават абмеркаванне такіх пытанняў прадстаўляе пагрозу для ўдзельнікаў. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:56, 29 жніўня 2026 (+03) ::: Дзякуй, IshaBarnes! Як кажуць: "знялі з языка". Няма чаго дадаць. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 11:11, 31 жніўня 2026 (+03) : @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], вядома, яны перагінаюць палку, гэта мякка кажучы. Не бачыў стварэння тэмы на Форуме. Артыкулы дадаюцца ў спіс не адвольна, практычна, хаваць ці не вырашае некалькі чалавек. Хаванне цалкам, а не асобнымі праўкамі апраўдана, бо адказнасць можа наступіць не за асобную праўку, а за факт удзелу ў рэдагаванні артукула, незалежна ад таго, што менавіта зменена. З улікам сённяшніх падзей у нашай Вікіпедыі, хай яны яшчэ раз падумаюць, ці бяруць яны на сябе адказнасць за пацярпелых у выніку іх бюракратычнай валтузні. Хай агалосяць, хто гэты заклапочаны заяўнік, навошта хавацца, калі ты змагаешся за правілы. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:33, 7 верасня 2026 (+03) :Звярніце, калі ласка, увагу "белых людзей" на тое, што сёння, 7 верасня, адбылася вандальная атака на наш раздзел, якая выглядае спланаванай і інспіраванай дзяржаўнымі інстытуцыямі Беларусі. Гэта ананімная скарга можа быць частка спробы раскрыць асобы аўтараў артыкулаў і паставіць іх пад удар крымінальнага перадследу. :Патлумачу што адбылося. Сёння з венгерскай Вікіпедыі (не ведаю чаму), быў зарэгістраваны ўдзельнік [[Удзельнік:Мінінфарм Беларусі|Мінінфарм Беларусі]], які спачатку загрузіць на Вікісховішча лагатып Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь у фармаце svg, а пасля стварыў зусім нетрывіяльны [[Шаблон:Wp-mininform]]. Гэтым шаблонам хаваўся змест нашых артыкулаў, замяняючы яго для чытачоў заглушкай з наступным зместам: :''"Доступ да старонкі абмежаваны. :МІНІСТЭРСТВА ІНФАРМАЦЫІ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ :Доступ да гэтай старонкі быў абмежаваны адміністрацыяй Беларускай Вікіпедыі на падставе звароту Мінінфарма Беларусі, паводле Закона Рэспублікі Беларусь «Аб сродках масавай інфармацыі». :Падрабязней на сайце www.mininform.gov.by."'' :Вандалізм зведалі вельмі характэрныя артыкулы пра пратэсты ў Беларусі, украінскі супраць Расіі, сексуальнасць і палітычныя забойствы апанентаў Лукашэнкі. Усё гэта дае падставы меркаваць, што гэта не выпадковы вандалізм дзеля жарту, а што ідуць па спісе забароненага рэальным Мінінфармам. Прынамсі з гэтага спісу выбіваецца кніга "Мая барацьба", якая ці не ў першых радках забароненага кантэнту ў Беларусі з вельмі даўніх часоў. :Вось поўны спіс старонак, якія былі закранутыя: :* [[Секс]] :* [[Бісексуальнасць]] :* [[Парнаграфія]] :* [[Порнафільм]] :* [[ЛГБТ]] :* [[Партал:ЛГБТ]] :* [[Вясёлкавы сцяг (ЛГБТ)]] :* [[Парнасайт]] :* [[Мая барацьба]] :* [[Аранжавая рэвалюцыя]] :* [[Расійска-ўкраінская вайна]] :* [[Вайна на ўсходзе Украіны]] :* [[Пуцінізм]] :* [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)]] :* [[Пратэсты ў Беларусі (2017)]] :* [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)]] :* [[Віктар Іосіфавіч Ганчар]] :* [[Анатоль Сцяпанавіч Красоўскі]] :* [[Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі]] :* [[Дзмітрый Валер’евіч Паўлічэнка]] :* [[Уладзімір Уладзіміравіч Навумаў]] :* [[Алег Леанідавіч Алкаеў]] :* [[Юрый Леанідавіч Сівакоў]] :[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:42, 7 верасня 2026 (+03) :: Я спачатку выдаліў шаблон, а ўжо пазней прачытаў, што вы хацелі яго заставіць для памяці. Выбачце! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 10:13, 8 верасня 2026 (+03) == Message from the Ombuds Commission == Dear Community of the Belarus Wikipedia, I write for the Ombuds Commission. We have adopted the following decision: # The Ombuds Commission (OC) investigates infringements of the Privacy, Oversight, Checkuser, and Access to Nonpublic Personal Information (ANPDP) policies. # The Ombuds Commission was contacted by a user voicing concerns about the current usage of the Oversight tools in the Belarus Wikipedia. # The Commission concludes that the current usecase is not an allowed usecase according to the Oversight policy ([[:m:Oversight policy#Use]]). # However, considering the spirit of the policy, the Commission is willing to accept the usage of the Oversight tools if this is required to ensure the security and safety of Wikimedians. # Currently, an automated script is used to suppress all user names and edit summaries of edits on pages that are listed on a specific wiki page, without any human review. This is not acceptable because no individual review takes place to check if suppression is actually required. # The Commission suggests to update the Oversight policy to explicitly allow usage of Oversight tools, if required to ensure the security and safety of Wikimedians. # The Commission asks the Trust & Safety Team of the Wikimedia Foundation to take appropriate measures to ensure the safety of Wikimedians in Belarus (and probably other contries with similar difficulties). # The Commission requests Wizardist to stop the Oversight script. It is up to the local community of the Belarus Wikipedia, if they want to use an automated script for the revision deletion tool instead (currently this is done by PLaga med Bot). After human review local Oversighters may also decide to suppress specific revisions on a case by cases basis, if required to ensure the security and safety of Wikimedians. # The Commission may suggest further actions if the Oversight script is not stopped within an appropriate time frame. For the Ombuds Commission, --[[Удзельнік:Ameisenigel|Ameisenigel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ameisenigel|размовы]]) 21:29, 17 жніўня 2026 (+03) :Hi! We, as a community, ask you not to take any action on this issue without prior notice, so that we have time to discuss it and prepare. Let’s stay in touch! :The issue of hiding sensitive edits is critical for us, and the recent withdrawal of oversight rights from one of the Wikipedians without prior notice created a state of emergency in our community. We would very much like to avoid a similar situation this time. :Thank you for your understanding and cooperation! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 10:56, 19 жніўня 2026 (+03) ::Hi, we do not intend to take any immediate action and will provide appropriate time for the community to decide how they want to change their current system to get in line with the policy. --[[Удзельнік:Ameisenigel|Ameisenigel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ameisenigel|размовы]]) 12:59, 22 жніўня 2026 (+03) :You are requesting us to drop the only guard that effectively ensures the safety of users. This will definitely reduce number of people that are ready to work on political topics. This may lead to comprometation of users inside the country. Measures suggested by you are not enough to guarantee the safety of users. :Please take into account that even participation in this discussion may be unsafe. I suppose you won't see many answers here due to that exact reason. :Please withdraw your request to stop the script. No policy can cover every situation. Formal following of the rule is not worth the risk it creates. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:32, 29 жніўня 2026 (+03) == Прапанова правіла блакіровак == Прапаную фармальна абмеркаваць і прагаласаваць за правіла блакіровак у праекце [[Вікіпедыя:Абмеркаванне правіл/Блакіроўкі]]. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:00, 12 жніўня 2026 (+03) == [[Сцяг Беларусі]] == Мабыць, я нешта не разумею, але як на працягу 20 (!) гадоў (па даце стварэння файла на Вікісховішчы) на старонцы аб дзяржаўным сімвале Беларусі [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D1%86%D1%8F%D0%B3_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96&diff=prev&oldid=5160960 вісела] абсалютна нідзе і нічым не пацверджаная інфармацыя аб нейкім праекце, прыдуманым у 1995 годзе прэзідэнтам? Нідзе, акрамя Вікіпедый, інфармацыі пра гэта няма, аніводная крыніца гэта не пацвярджае. Тая крыніца, што была прадстаўлена ў самім раздзеле, абсалютна неаўтарытэтная, з'яўляецца нейкім аўтарскім сайтам, які ўжо вельмі даўно не абнаўляецца. Я лічу, што гэта фальсіфікацыя, на якую, чамусьці, усім гэтыя годы было абыякава. Можа, я не маю рацыі, але тады прашу прадставіць нейкую крыніцу, якая б сапраўды пацвердзіла дадзены факт. --[[Удзельнік:Einimi|Einimi]] ([[Размовы з удзельнікам:Einimi|размовы]]) 17:51, 4 ліпеня 2026 (+03) : Ну як не пацверджаная. [https://nashaniva.com/359565 Вось тут] [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]] пра гэта піша. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:36, 5 ліпеня 2026 (+03) :: Ну дык, а дата ў нашаніўскага артыкула якая? 2025 год, інфармацыя аб сцягу дададзена да вікіпедыйнага артыкула нашмат раней. Плюс словы і ў ніўскім артыкуле ні на што не спасылаюцца, проста «факт»: верце, таму што мы так гаворым. ::Дарэчы, вам нармальна ўжываць матэрыялы з экстрэмісцкага спісу, тым больш будучы адмінам раздзела? --[[Удзельнік:Einimi|Einimi]] ([[Размовы з удзельнікам:Einimi|размовы]]) 22:09, 5 ліпеня 2026 (+03) ::: Вікіпедыя знаходзіцца ў амерыканскай юрысдыкцыі, і ў ёй не дзейнічаюць лакальныя законы, тым больш такія, якія абмяжоўваюць свабоду слова. ::: Датычна крыніцы. Вы яе папрасілі - я вам яе даў. Я не кажу, што яны не ўзялі інфу з Вікі, але ўжо як мінімум адна крыніца пацвярджае звесткі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:02, 5 ліпеня 2026 (+03) : Я ўпершыню ўбачыў гэты сцяг у кнізе [[Віктар Аляксандравіч Ляхар|Віктара Ляхара]] «Военная символика белорусов». Але ён там піша, што даведаўся аб гэтым праекце сцяга… з Вікіпедыі ([https://militera.org/books/pdf/research/lyakhor_va01.pdf с. 83 pdf-дакумента]) [[Удзельнік:Etažy|Etažy]] ([[Размовы з удзельнікам:Etažy|размовы]]) 02:11, 25 ліпеня 2026 (+03) == Health Challenge 2026 - invitation and consent for CentralNotice == ''(Sorry for writing in English. You may consider to translate it to your language.)'' I would like to invite you to the now happening '''article writing challenge focused on health''' - '''[[:m:Special:MyLanguage/Health Challenge 2026|Health Challenge 2026]]'''. Just write articles in (any) Wikipedia (ideally from the [[:m:Special:MyLanguage/Health Challenge 2026/Focus articles|focus articles]]), [[:m:Health Challenge 2026/Participate|list them on the challenge page]] and you may win valuable prizes (of course, beyond helping the next generation of global health ;) Also, I would like to show a banner in this Wikipedia until the end of June 2026. You can see details at [[:m:CentralNotice/Request/Health Challenge 2026|MetaWiki CentralNotice request]]. If you agree, just write here that you agree and I will carry the rest. Also, please write here a translation of the banner text “Write articles about health and win valuable prizes.” That will help to show the banner in your language. If you have any question, please ask them preferably at the [[:m:Talk:Health Challenge 2026|talk page of the challenge]], as I may not be able to follow discussions on all local wikis. --[[Удзельнік:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Размовы з удзельнікам:KuboF Hromoslav|размовы]]) 18:18, 17 чэрвеня 2026 (+03) == Дапрацаваць шаблон == Хто ў нас там цяпер за тэхнічны бок даказвае? Не працуе на старонках неадназначнасцей цыклічнае ўключэнне шаблона Шаблон:NL (гл. старонку [[Бах]]), хоць у рускай вікі гэтае ўкладанне працуе. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:01, 16 чэрвеня 2026 (+03) :пакуль не маю часу. Калі ніхто не дабярэцца, то пазней пастараюся заняцца [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:08, 16 чэрвеня 2026 (+03) == Абмеркаванне праекта правілаў [[Вікіпедыя:Блакіроўкі/Праект]] == {{закрыта}} Стварыў праект правіла наконт блакіровак. Фактычна, скампіляваў [[:en:Wikipedia:Blocking policy]] і [[:ru:Википедия:Блокировки]], плюс некалькі ўдакладненняў пад нашыя рэаліі. Запрашаю да абмеркавання. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 05:05, 11 чэрвеня 2026 (+03) :выглядае нядрэнна. Вядома, гэта пачатковая версія, якую яшчэ можна будзе дапаўняць + выразны фокус на сітуацыі з маёй блакіроўкай былога адміністратара. Можа можна падабраць больш агульныя фармулёўкі, але агулам выглядае добра, ёсць працэдура, чым і цешуся. Дзякуй за працу! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:07, 11 чэрвеня 2026 (+03) ::Насамрэч, не могу сказаць, што неяк асабліва факусаваўся на той сітуацыі. Дадаў рэкамендацыі па матывах, але абавязковыя правілы гэта прамы пераклад. ::Калі нейкія фармулёўкі рэжуць вока, давайце абмяркоўваць і правіць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:03, 12 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Нефармальнае абмеркаванне правалілася, паглядзім, што там будзе з фармальным. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:13, 12 жніўня 2026 (+03) == Часовае схаванне гісторыі правак праз бота == Я ўжо хуценька з дапамогай LLM стварыў працоўны сервіс на Rust, які можа маніторыць бягучыя праўкі і перыядычна аналізаваць гісторыю правак артыкулаў у [[Удзельнік:Wizardist/SuppressionList]]. Таксама сервіс шукае старонкі перанакіраванняў, каб хаваць гісторыю і там, і тут. Ужо праверыў са свайго акаўнта, працуе. Я так разумею, што каб запускаць гэта ўсё шчасце са свайго бота, мне будзе патрэбна не толькі група для ботаў, але і sysop (адміністратары). Запрашаю да [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|абмеркавання]]. Код сваіх скрыптоў і сервісаў планую пазней выкласці ў публічны доступ на GitHub. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 8 красавіка 2026 (+03) : Паглядзеў на сітуацыю яшчэ раз, вырашыў, што тут варта мець 2 заяўкі: адна [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|на статус бота]], другая — [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы адміністратара для Plaga med Bot|на адміністратара]]. Таму стварыў заяўку. Запрашаю да галасавання і абмеркавання і там, і там. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:22, 8 красавіка 2026 (+03) :Напішы мне на мэйл і мы разрулім. У цяперашнім салюшане трэба толькі змяніць адзін выклік API, каб рабіць хаванне, а не падаўленне. Не ўпэўнены, што трэба дэплоіць новы ровар для гэтага. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 23:19, 17 красавіка 2026 (+03) == Notice of removal of local oversighters == Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter. Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03) : Coming from [[m:SRP]], I wanted to provide a bit more context and options in addition to what EPIC has said above. To elect a new oversighter, there would need to be at least 25 supporting votes and an 80% support ratio over a discussion of at least a week. But maybe there are other options to explore here. :* As there are only 8 local admins, you could instead use the deleterevision tool to hide the list of participants from those pages from public view. If this poses too great a risk, then maybe you could also provide the stewards with a list of usernames to suppress on a weekly or monthly basis. We have the capacity to address such requests. :* It may be possible to develop a technical solution to hide names in histories on certain pages. However, this likely will not come quickly. :* You could also restrict editing on those pages. Either full protection so only admins can edit, or you could introduce a new level of protection and assign editing permissions to those pages on a case-by-case basis. You could also restrict editing to specific alternate accounts that are not connected to the main account, so you could update the page in more anonymity. Any of these actions would reduce the number of accounts that may be targeted by state action. : I raise these options as the status quo of having one oversighter isn't a good solution for security either. What if something happens to him, or he even needs to step away for a short while? A secure system cannot have a single point of failure. [[Удзельнік:Ajraddatz|Ajraddatz]] ([[Размовы з удзельнікам:Ajraddatz|размовы]]) 16:40, 8 красавіка 2026 (+03) ::Hi! In our conversations we conclude, that we have no capacity right now to quickly and efectively make a vote with 25 votes for an oversighter + we have problems with candidates and trust for new users. We need a way to instantly hide edits on some pages, cause even when an edit is visible for a moment, it can be monitored if needed by Belarusian and other connected authorities. Hope we should not explain how dangerous this is in our circumstances and that there is a lot of unsertanty right now in the community. We were not prepared for this disabling of the {{u|Wizardist}}'s oversight rights suspension, while he did all automatisations. Also, the usage of deleterevision brings some more danger for those users, who have corresponding rights (admins). Right now I proposed to give admin rights to my bot to partly bring back automatisation, but still it is a flaw in the core of the engine. There is virtually no sense to hide it all manually and there is too much work to do even though. I guess authorities already have bots that watch relevant pages to store data, who edit them. It is easy to implement, and we are fortunate if it is not happened yet. People from Belarus will not actively involve in those discussions to not bring attention of authorities. We are now in pretty hard situation. ::I think, we'll now try to work with bot, restrict editing on some pages and make some notices to use temporary accounts. But still it does not eliminate all risks. ::Also, regarding the proposition with adding a steward, there is also a request to form a proposal of experienced candidates, so we can discuss those candidates and ensure, that those people are not connected with Belarusian, Russian or any other regime, so there will be trust. So the decision to give such right to a steward on our wiki should be also somehow include our opinion, but without such a big threshold of 25 votes or so. Please consider, that people, that live in Belarus, or sometimes visit this country, will likely not participate in such discussions, which are the most of the users here, I guess. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:11, 13 красавіка 2026 (+03) :::{{ping|Plaga med}} Regarding the suggestion to add a steward; the stewards have discussed and concluded that as long as the community is OK with the temporary compromise, no formal request for oversighter rights will be needed (and Wizardist's oversight flag can be restored). It's what we can do for the community at the moment under current circumstances, and we'd be happy to make it that way if that's what the community wants. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 11:17, 16 красавіка 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:EPIC|EPIC]]: yes, I think, that it will be a very good solution, but still there's an issue of trust. We need to approve the concrete person, that will be added here, so there will be less doubt, that the person will be somehow affiliated with Russia, Belarus, or any other similar regime. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:33, 16 красавіка 2026 (+03) :::::A bit late of a response, but I'd like to note that none of the stewards reside in or have any affiliation with Russia or Belarus. The NDA agreement signed by us also does not permit any users located in such regions to sign, so none of us are at risk in that end. That being said, how the community wants to take this forward is up to you. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 22:27, 23 красавіка 2026 (+03) ::Гэтак, як сцюарды зрабілі таксама не робіцца: узялі агалілі ўвесь праект, без якога-небудзь папярэджання, нават адмінаў. Сцюарды так хваляваліся за бяспеку, што сёння ўсе старонкі БелВікіпедыі, якія былі раней схаваныя, цяпер адкрытыя толькі па прычыне таго, што ўдзельнікі [[Удзельнік:Mienski|Mienski]] і [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] "год бяздзейнасці" [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 19:03, 13 красавіка 2026 (+03) == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) ::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Plaga med]], калі ''праект пазбавіцца рэвізораў'', гэта будзе кепска, на вашу думку? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 7 красавіка 2026 (+03) ::::калі нам трэба схаванне гісторыі артыкулаў, то безумоўна. Я лічу, што абавязкова трэба [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:52, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: але ж адміністратары й так маюць патрэбныя інструменты, ну не такія магутныя канешне, але цалкам прыдатныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:46, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::Хто гэта будзе рабіць рукамі, калі запыты на дадаванне ў спіс могуць тыдзень вісець не здзейсненыя? І прагляд мяккага схавання даступна на парадкі, так, на парадкі большай колькасці людзей, са слабейшымі правамі. Трэба вяртаць як было. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: Добра было б абраць яшчэ пару адміністратараў. Таксама вікірэдактары маюць адказана ставіцца да таго, пра што пішуць. Бо пакуль маецца спакуса заліваць які заўгодна кантэнт і адразу гісторыю правак хаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:35, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: У самым горшым выпадку можна будзе напісаць бота, які аўтаматычна будзе хаваць версіі для пэўных старонак. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:44, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::Я думаю, можна пераключыцца на звычайнае хаванне пакуль – гэта можна зрабіць. Прызнаю, што мой дызайн быў не зусім [[:En:Fail-safe#Fail safe and fail secure|fail-secure]]. Трэба? — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 23:08, 17 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) :Лічу, такія блакіроўкі для сапраўды дзейных удзельнікаў — перабор. Супольнасць другасная, першаснае стварэнне энцыклапедыі. Як правіла, актыўныя ўдзельнікі «супольнасці» не ёсць актыўнымі рэдактарамі. Але і простыя абразы — гэта зашмат. Мяркую, абразы трэба спыняць і блакаваць на які-небудзь тыдзень, а потым глядзець далей. У нас рэдактарскае кола вельмі вузкае, патрэбны асаблівы падыход. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:28, 7 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба. :::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку: :::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03) ::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту "''Сур'ёзна?''", гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] "не ссы" па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні "Сур'ёзна?", то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03) :::::::: ''Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй''. І як, нарыхтаваў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:14, 27 мая 2026 (+03) :::::::::Падрыхтаванай прапановы яшчэ нажаль не маю. Але ідэя даволі простая: узяць за аснову [[:en:Wikipedia:Blocking_policy]] або [[:ru:Википедия:Блокировки]], пасля перакладу і дапрацоўкі пад нашыя патрэбы выставіць на абмеркаванне, каб прыняць як правіла. Калі ёсць ахвотныя заняцца, з радасцю падзялюся. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:24, 28 мая 2026 (+03) :::::::::: Яшчэ працытую калегу: ''Ідэй у нас і саміх хапае, дзе б яшчэ рук набрацца.'' --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:07, 28 мая 2026 (+03) :::::::::::[[Вікіпедыя:Блакіроўкі/Праект|Рукі знайшліся]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 05:07, 11 чэрвеня 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:57, 26 красавіка 2026 (+03) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meta:Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 13:00, 30 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Приглашение: Wiki Conference для русскоязычных участников (16 мая) == Здравствуйте, Мы хотели бы пригласить вас на Wiki Conference для русскоязычных участников — онлайн-мероприятие, проводимое при поддержке CEE Hub. Встреча состоится в субботу, 16 мая, в 12:00 UTC / 14:00 CEST (пожалуйста, проверьте ваше местное время: https://zonestamp.toolforge.org/1778932800). Вы можете зарегистрироваться заранее, чтобы получить ссылку для подключения: [[Event:Wiki_Conference_for_Russian-Speaking_Contributors]] Это мероприятие задумано как пространство для участников движения Wikimedia из разных стран, где можно обменяться знаниями, опытом и идеями, связанными с работой в русскоязычных сообществах. Оно открыто для всех редакторов проектов Wikimedia. Выступления приглашённых спикеров будут сопровождаться синхронным переводом на русский язык. Приглашаются все, кто заинтересован в обсуждаемых темах. В программе предусмотрены сессии, посвящённые техническим аспектам программного обеспечения Wikimedia, панельная дискуссия о редактировании Википедии в сложных условиях, а также обмен опытом по сотрудничеству с учреждениями GLAM и дополнительные выступления от представителей сообщества. Среди подтверждённых сессий: - Сохранение нейтральности в ненейтральной среде — дискуссия с редакторами из разных языковых сообществ (Basak Tosun, Amir Sarabadani, Batyrbek Alimzhanov, Mikheil Chabukashvili), модератор — Iglika Ivanova - Обмен успешными практиками развития GLAM-проектов — с участием Zana Strkovska (Wikimedia MKD) - Состояние программного обеспечения Wikimedia — с участием Marshall Miller (Wikimedia Foundation) Будем рады вашему участию. С наилучшими пожеланиями, <br>Команда CEE Hub <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30401520 --> == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Доступна запись Вики-конференция для русскоязычных участников == Здравствуйте, Приглашаем вас посмотреть запись Вики-конференция для русскоязычных участников, которая состоялась 16 мая 2026. Во время конференции участники из разных сообществ делились опытом работы в непростых условиях, обсуждали вопросы цензуры, безопасности редакторов и подходы к оценке надёжности источников в странах с ограниченной свободой медиа. Это был очень открытый и содержательный разговор о том, как сообщества продолжают развивать проекты Викимедиа даже в сложных обстоятельствах. Также в программе были сессии о развитии языковых разделов Википедии в многоязычных странах, успешных GLAM-партнёрствах, работе с молодёжью через Instagram и TikTok, а также примеры регионального сотрудничества и поддержки между сообществами. Большинство сессий проходило на английском языке с синхронным переводом на русский. Запись доступна в обеих языковых версиях. Если вам интересны темы развития сообществ, международного сотрудничества, работы в сложных условиях или просто хочется услышать разные перспективы из региона — рекомендуем найти время и посмотреть запись. Вики-конференция для русскоязычных участников (пароль:5s20@BJ6): https://us06web.zoom.us/rec/share/vRx-DOpGo_zhW6mdoWzOcuM99agcX-VGHhKl2MA9gMxH-_bH0R5jAoc035Ts2FIr.OyhTpsvbH61fqfXh С наилучшими пожеланиями, <br>Каро <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30591666 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 20:06, 27 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-05-28_Wikipedias&oldid=30597357 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:14, 27 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|размовы]])</bdi> 20:11, 23 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 16:29, 25 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 15:24, 24 ліпеня 2026 (+03) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == CEE Technical Village Pump == {{int:please-translate}} [[File:CEE Technical Village Pump.webm|300px|right|thumb|A short introduction to the CEE Technical Village Pump]] The '''[[:m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]]''' is a new space for Wikimedia contributors and communities across the CEE region to request technical help, exchange solutions, and get support from experienced contributors. To introduce the project and give a quick overview of how it works, we’ve prepared this short video. The page is currently available in English. We’d like to make it accessible to communities across the region in their local languages, and we’d appreciate your [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=page-Template%3ACEE+Technical+Village+Pump+header&language=en&action=page&filter=&action_source=translate_page help translating it]. Best regards, [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 12:09, 26 жніўня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Ваша вікі хутка будзе толькі для чытання == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прачытаць гэта паведамленне на іншай мове]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] <span class="mw-translate-fuzzy">[[foundation:|Wikimedia Foundation]] тэсціруе пераключэнне паміж яе першым і другім цэнтрам даных.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.</span> Увесь трафік будзе пераключаны '''{{#time:j xg|2026-09-23|be}}'''. Тэсціраванне пачнецца а '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. Нажаль, з-за некаторых абмежаванняў у [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], усё рэдагаванне павінна быць спынена, пакуль пераключэнне не будзе завершана. Мы выбачаемся за турботы, і мы працуем над тым, каб паменшыць гэта ў будучыні. За 30 хвілін да гэтай аперацыі, ва ўсіх вікі з’явіцца адпаведны банер. Гэты банер будзе бачны да канца аперацыі. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''Вы зможаце чытаць усе вікі, але на кароткі перыяд часу не зможаце іх рэдагаваць.''' * Вы не зможаце рэдагаваць не больш за гадзіну наступнага дня: {{#time:l j xg Y|2026-09-23|be}}. * Калі вы паспрабуеце рэдагаваць або захоўваць падчас гэтага, вы пабачыце паведамленне аб памылцы. Мы спадзяваемся, што аніводная праўка не будзе згублена падчас гэтых хвілін, але мы не можам гарантаваць гэтага. Калі вы пабачыце паведамленне аб памылцы, пачакайце, пакуль усё вернецца да нармальнага стану. Пасля гэтага вы зможаце захаваць вашы праўкі. Але мы раім вам спачатку, на ўсялякі выпадак, зрабіць копіі вашых змяненняў. ''Пабочныя эфекты'': * Фонавыя заданні будуць працаваць павольней, і некаторыя з іх могуць быць адменены. Чырвоныя спасылкі могуць абнаўляцца не так хутка, як звычайна. Калі вы ствараеце артыкул, на які ўжо ёсць спасылка ў іншым месцы, спасылка будзе заставацца чырвонай даўжэй, чым звычайна. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Some long-running scripts will have to be stopped.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">We expect the code deployments to happen as any other week.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This project may be postponed if necessary.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]].</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Any changes will be announced in the schedule.</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Please share this information with your community.</span>'''</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 15:58, 15 верасня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 18:16, 22 верасня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 12:28, 9 кастрычніка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> == Ваша вікі хутка будзе толькі для чытання == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прачытаць гэта паведамленне на іншай мове]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] <span class="mw-translate-fuzzy">[[foundation:|Wikimedia Foundation]] тэсціруе пераключэнне паміж яе першым і другім цэнтрам даных.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.</span> Увесь трафік будзе пераключаны '''{{#time:j xg|2026-10-28|be}}'''. Тэсціраванне пачнецца а '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]'''. Нажаль, з-за некаторых абмежаванняў у [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], усё рэдагаванне павінна быць спынена, пакуль пераключэнне не будзе завершана. Мы выбачаемся за турботы, і мы працуем над тым, каб паменшыць гэта ў будучыні. За 30 хвілін да гэтай аперацыі, ва ўсіх вікі з’явіцца адпаведны банер. Гэты банер будзе бачны да канца аперацыі. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''Вы зможаце чытаць усе вікі, але на кароткі перыяд часу не зможаце іх рэдагаваць.''' * Вы не зможаце рэдагаваць не больш за гадзіну наступнага дня: {{#time:l j xg Y|2026-10-28|be}}. * Калі вы паспрабуеце рэдагаваць або захоўваць падчас гэтага, вы пабачыце паведамленне аб памылцы. Мы спадзяваемся, што аніводная праўка не будзе згублена падчас гэтых хвілін, але мы не можам гарантаваць гэтага. Калі вы пабачыце паведамленне аб памылцы, пачакайце, пакуль усё вернецца да нармальнага стану. Пасля гэтага вы зможаце захаваць вашы праўкі. Але мы раім вам спачатку, на ўсялякі выпадак, зрабіць копіі вашых змяненняў. ''Пабочныя эфекты'': * Фонавыя заданні будуць працаваць павольней, і некаторыя з іх могуць быць адменены. Чырвоныя спасылкі могуць абнаўляцца не так хутка, як звычайна. Калі вы ствараеце артыкул, на які ўжо ёсць спасылка ў іншым месцы, спасылка будзе заставацца чырвонай даўжэй, чым звычайна. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Some long-running scripts will have to be stopped.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">We expect the code deployments to happen as any other week.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This project may be postponed if necessary.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]].</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Any changes will be announced in the schedule.</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Please share this information with your community.</span>'''</div><section end="server-switch"/> [[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 17:01, 26 кастрычніка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> djcrftnvwd3pu4q89k4xes0jc8r1ppp 0 732703 5227428 5215001 2026-10-26T16:50:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227428 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Білыніўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Білинівка}}) — вёска ў [[Чарткоўскі раён|Чарткоўскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=13 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Гусятынскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Цярнопальскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1415 годзе]] rj1umipv5zz2mgeetwlbkpep3qvu7kw 0 732704 5227349 5214998 2026-10-26T14:39:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227349 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Буцыкы'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Буцики}}) — вёска ў [[Чарткоўскі раён|Чарткоўскім раёне]]<ref>{{Cite web |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text |title=Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721124601/https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20#Text |archive-date=21 ліпеня 2020 |access-date=13 сакавіка 2023 |url-status=dead}}</ref> [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Гусятынскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Цярнопальскай вобласці]] 46jn0yswz5gly092zxiyvubw5b01yhp 0 733580 5227892 5214096 2026-10-27T10:19:31Z Autumndancer 168015 5227892 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Краснагвардзейскі раён}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Краснагвардзейскі раён''' ({{Lang-ru|Красногвардейский район}}, {{lang-ady|Красногвардейскэ район}}<ref>{{cite web|author=Берсиров Б.М.|title=Русско-адыгейский словарь|url=http://adygheya.minobr.ru/sites/default/files/docsarchive/slovar_0.doc|publisher=Министерство образования и науки Республики Адыгея|access-date=2017-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730141409/http://adygheya.minobr.ru/sites/default/files/docsarchive/slovar_0.doc|archive-date=30 ліпеня 2017|url-status=dead}}</ref>)  — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе [[Адыгея|Рэспублікі Адыгея]] [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Краснагвардзейскае (Адыгея)|Краснагвардзейскае]]. == Геаграфія == Размешчаны ў паўночна-заходняй частцы [[Адыгея|Рэспублікі Адыгея]]. Агульная плошча тэрыторыі раёна складае 752,52 км². Мяжуе на ўсходзе з [[Шаўгенаўскі раён|Шаўгенаўскім]], на паўднёвым захадзе — з [[Тэўчэжскі раён|Тэўчэжскім]] раёнамі [[Адыгея|Адыгеі]], а таксама на захадзе праз [[Краснадарскае вадасховішча]] і [[Кубань]] — з [[Краснадар (гарадская акруга)|Краснадарскай гарадской акругай]] і [[Дынской раён|Дынскім раёнам]], на поўдні — з [[Беларэчанскі раён|Беларэчанскім]], на поўначы — з [[Усць-Лабінскі раён|Усць-Лабінскім]] раёнамі [[Краснадарскі край|Краснадарскага края]]. Раён знаходзіцца ў раўніннай зоне рэспублікі. Рэльеф мясцовасці слабараздзелены і слабахвалісты характар, з агульным паніжэннем з паўднёвага ўсходу на паўночны захад да [[Краснадарскае вадасховішча|Краснадарскага вадасховішча]]. У глебавым покрыве раёна найбольшае распаўсюджванне атрымалі вышчалачаныя [[чарназём]]ы. Галоўнымі воднымі артэрыямі раёна з’яўляюцца рэкі — [[Лаба (прыток Кубані)|Лаба]] і [[Кубань]]. На тэрыторыі раёна ў Лабу ўпадаюць рэкі (левыя прытокі) — [[Псенафа]], [[Гіяга]], Псенчук і інш. У Кубань у сваю чаргу ўпадае рака [[Белая (прыток Кубані)|Белая]], крыху ніжэй аула [[Адамій]]. Клімат на тэрыторыі раёна вільготны ўмераны, з адчувальным уплывам блізкасці Чорнага мора. Сярэднія паказчыкі тэмпературы паветра вагаюцца ад +24,0&nbsp;°C у ліпені да 0&nbsp;°C у студзені. Найбольш высокія тэмпературы паветра назіраюцца ў пачатку жніўня, а найбольш нізкія ў канцы студзеня ці ў пачатку лютага. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае каля 700 мм. Найбольшая колькасць ападкаў выпадае ў летні перыяд. {{зноскі}} {{Краснагвардзейскі раён (Адыгея)}} {{Адыгея}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Раёны Адыгеі]] ga2ni50jufdl2n92n6c4q89655ch0na 0 734447 5227616 5226166 2026-10-26T20:25:37Z KrBot 24355 - {{Underlinked|date=кастрычнік 2026}} 5227616 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Любоў Міхалаўна Гакебуш''' ({{Іншамоўны тэкст|uk|Любов Михайлівна Гаккебуш}}; 14 (26) верасня 1888, {{МН|Няміраў||}} — {{ДС|28|5|1947}}, {{МС|Кіеў||}}) — украінская тэатральная актрыса, педагог і перакладчык. Народная артыстка Украінскай ССР (1943). Сястра Міхаіла і Валянціна Гакебушаў, маці Валерыя Гакебуша. == Біяграфія == Нарадзілася ў шляхецкай сям’і. Вучылася ў Інстытуце высакародных дзяўчат у Кіеве, на Вышэйшых жаночых курсах і ў студыі Камернага тэатра ў Маскве. На прафесійнай сцэне з 1917 года, сцэнічную дзейнасць пачала ва Украінскім нацыянальным тэатры (1917—1918), затым у Першым тэатры УССР імя Шаўчэнкі ў Кіеве (1919—1921), у Другім тэатры УССР імя Франко ў Вінніцы (1921—1922). Іграла ў тэатры Леся Курбаса «Бярэзіль» у 1922—1926 гадах да пераезду ў [[Харкаў]]. У 1926—1928 у Адэскім тэатры імя Кастрычніцкай рэвалюцыі, у 1928—1933 у Харкаўскім Чырвоназаводскім тэатры, пасля яго пераводу ў Сталіна (Данецк) працавала ў Данецкім тэатры (1933—1938). У 1938—1941 зноў у Адэскім тэатры імя Кастрычніцкай рэвалюцыі. Падчас вайны далучылася да трупы Харкаўскага украінскага тэатра імя Шаўчэнкі ў эвакуацыі (1941—1944). Член КПСС з 1943 года. Пасля 1944 пасялілася ў Кіеве і засяродзілася на перакладчыцкай дзейнасці ў Кіеўскім тэатральным інстытуце. {{DEFAULTSORT:Гакебуш Любоў Міхайлаўна}} 0581mxj7di8vgr1lzdjgpzi0vobslp4 0 744736 5227387 5088692 2026-10-26T15:14:45Z IP781584110 134977 арфаграфія, афармленне 5227387 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Шуха́да Садакат''' ({{lang-en|Shuhada' Sadaqat}}; народжаная '''Шынейд Мары Бернадэт О’Ко́нар''' — {{lang-en|Sinéad Marie Bernadette O'Connor}}; {{ДН|8|12|1966}}, Гленагіры, Дублін, [[Ірландыя]] — {{ДС|26|7|2023}}) — ірландская спявачка і [[кампазітар]]. == Біяграфія == Нарадзілася 8 снежня 1966 года ў Гленагіры (Ірландыя). У 1985 годзе О’Конар заключыла кантракт з лэйблам Ensign Records і пераехала ў [[Лондан]]. У 1986 годзе яна дэбютавала саўндтрэкам да фільма «The Captive». Яна запісвалася разам з гітарыстам U2 Эджам, які быў суаўтарам гукавой дарожкі. У 1990 годзе выканала песню «Mother» на канцэрце «The Wall Live in Berlin» былога лідара Pink Floyd Роджэра Уотэрса. У 1992 годзе Шынейд знялася ў ролі пісьменніцы Эмілі Бронтэ ў кінапастаноўцы «Навальнічны перавал». У 1994 годзе выйшаў чацвёрты студыйны дыск «Universal Mother». Нягледзячы на хвалебныя рэцэнзіі, ён не меў вялікага поспеху ў публікі (яго вышэйшае дасягненне — 36-ы нумар у Billboard 200). Праз год О’Конар абвясціла, што больш ніколі не будзе мець зносіны з прэсай. Улетку 2003 года О’Конар абвясціла аб тым, што пакідае музычны бізнес. У 2003 годзе выйшаў DVD Goodnight, Thank You — зборнік канцэртных запісаў спявачкі. У снежні 2020 года О’Конар анансавала свае мемуары «Rememberings». 4 чэрвеня 2021 года О’Конар абвясціла аб сваім неадкладным сыходзе з музычнай індустрыі. Хоць яе апошні студыйны альбом «No Veteran Dies Alone» павінен быў выйсці ў 2022 годзе, О’Конар заявіла, што не будзе гастраляваць і прасоўваць яго. Паведаміўшы пра гэта ў твітары, яна заявіла: «Гэта аб’ява аб маім сыходзе з гастрольнага і гуказапісвальнага бізнесу. Я пастарэла і стамілася. NVDA у 2022 годзе стане маім апошнім рэлізам. І больш не будзе ніякіх гастроляў ці прома». 7 чэрвеня яна адмовілася ад гэтай заявы, назваўшы першапачатковую заяву «рэакцыяй на абразлівае інтэрв’ю», і заявіла, што будзе выступаць з ужо запланаваным турам у 2022 годзе. Памерла 26 ліпеня 2023 года. == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''The Lion and the Cobra'' (1987) * ''I Do Not Want What I Haven't Got'' (1990) * ''Am I Not Your Girl?'' (1992) * ''Universal Mother'' (1994) * ''Faith and Courage'' (2000) * ''Sean-Nós Nua'' (2002) * ''Throw Down Your Arms'' (2005) * ''Theology'' (2007) * ''How About I Be Me (and You Be You)?'' (2012) * ''I'm Not Bossy, I'm the Boss'' (2014) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:О’Конар Шынейд}} dsmbwn7ate452n2lkhf55pvpmsf7h5i 10 752874 5227659 4627287 2026-10-26T21:11:28Z CzechoBot 17685 даданне перадачы параметраў спасылка і спасылка частка 5227659 wikitext text/x-wiki {{кніга |аўтар = {{{аўтар|{{{3|}}}}}} |частка = {{{артыкул|{{{2|}}}}}} |спасылка частка = {{{спасылка частка|{{{спасылка|}}}}}} |загаловак = Беларускі фальклор : Энцыклапедыя ў 2-х тамах |арыгінал = |спасылка = |адказны = Рэдкал.: [[Генадзь Пашкоў|Г. П. Пашкоў]] (гал. рэд.) і інш.; Мастацкі рэд. [[Валерый Пятровіч Славук|В. П. Славук]] |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская Энцыклапедыя]] |том = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1=1: А — К |2=2: Л — Я }} |год = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1=2005 |3=2006 }} |старонкі = {{{старонкі|{{{с|{{{4|}}}}}}}}} |старонак як ёсць = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1=766 с.: іл |2=832 с.: іл }} |мова = |ref = {{{ref|Беларускі фальклор}}} |серыя = |isbn = {{#switch: {{{том|{{{1|}}}}}} |1=985-11-0334-9 |2=985-11-0366-7 }} |тыраж = }}<noinclude> {{doc-inline}} == Ужыванне == <pre> {{Крыніцы/Беларускі фальклор|том=|старонкі=|артыкул=|аўтар=}} {{Крыніцы/Беларускі фальклор|1|Гудавіцкае свяцілішча|Зайкоўскі Э. М.}} </pre> {{Крыніцы/Беларускі фальклор|1|Гудавіцкае свяцілішча|Зайкоўскі Э. М.}} === Параметры === * ''Крыніцы/Беларускі фальклор'' — нязменная частка шаблона; * Першы безыменны параметр або параметр ''том'' — нумар тома (1 або 2); * Другі безыменны параметр або параметр ''артыкул'' — назва артыкула; * Трэці безыменны параметр або параметр ''аўтар'' — аўтар артыкула (даецца ў фармаце Прозвішча І. Іпб.); * Чацвёрты безыменны параметр або параметр ''старонкі'' ці ''с'' — нумары старонак. * Параметр '''ref''' для шаблона роўны ''Беларускі фальклор'', '''год''' — 2005 або 2006 у залежнасці ад тома, для сціслага выгляду ў зносках, у прыватнасці ў шаблоне {{Ш|sfn}}. <pre> Сцвярджэнне{{sfn|Беларускі фальклор|2005|с=273}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} </pre> Сцвярджэнне{{sfn|Беларускі фальклор|2005|с=273}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{doc-end}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы|Беларускі фальклор]] </noinclude> 7xvda2atol1mu7cp4iwx5rk06yb6mjp 100 753022 5227433 5226533 2026-10-26T16:51:31Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5227433 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Уільям Эдуард Пары|2026-10-26T08:04:30Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Уільям Эдмунд Логан|2026-10-26T05:46:40Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Хуга Цэлміньш|2026-10-25T11:44:44Z|Maksonkaa}} {{Новы артыкул|Валяр’ян Пяткевіч|2026-10-24T19:52:53Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Фядот Андрэевіч Кудрынскі|2026-10-23T15:43:04Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Джоэл Азаф Ален|2026-10-23T11:41:12Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Рой Джордж Дуглас Ален|2026-10-23T09:49:29Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Абрахам Маслаў|2026-10-23T09:45:49Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|Жан Алеман|2026-10-23T08:52:46Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Вікенцій Васільевіч Макушаў|2026-10-22T16:08:55Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Ёхан Генрых Абіхт|2026-10-22T14:03:23Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Дэнтан Юджын Александэр|2026-10-22T13:12:38Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Юзаф Абялевіч|2026-10-22T11:27:11Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Фрыдрых Моас|2026-10-22T10:37:06Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Юзаф Кажанёўскі|2026-10-21T10:20:17Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Каміль Мельхіёр Жыбер|2026-10-21T05:14:45Z|Цімур}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 0ycvn7tvxkixvh1w5jeeaidrlyl470r 100 753274 5227432 5226532 2026-10-26T16:51:16Z NirvanaBot 40832 +12 новых 5227432 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Акіміскі|2026-10-26T13:11:11Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Атавапіскат (рака)|2026-10-26T13:01:13Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Чугач (горы)|2026-10-26T11:13:00Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Рэзальют|2026-10-26T08:27:09Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Астравы Каралевы Лізаветы|2026-10-26T07:53:27Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Батэрст (востраў, Канада)|2026-10-26T07:28:15Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Порт-Гардзі|2026-10-26T07:20:26Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Аксель-Хейберг|2026-10-26T07:12:14Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Порт-Мак-Ніл|2026-10-26T07:01:18Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Кэмпбэл-Рывер (Брытанская Калумбія)|2026-10-26T06:54:53Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Кортні (Брытанская Калумбія)|2026-10-26T06:48:25Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Сааніч (Брытанская Калумбія)|2026-10-26T06:41:16Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> ki8wjjqdp9s088vp7p0bd334dahwxpa 100 753287 5227430 5226529 2026-10-26T16:50:47Z NirvanaBot 40832 +4 новых 5227430 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Якуб Фалькоўскі|2026-10-26T11:29:13Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Рэспубліка Беларусь (1991—1995)|2026-10-25T20:05:58Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Францыск Фердынанд Сенчыкоўскі|2026-10-25T18:05:28Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Ян Непамуцэн Лявіцкі|2026-10-25T16:55:32Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Люцыян Стыпалкоўскі|2026-10-24T22:42:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ігнацій Клюкоўскі|2026-10-24T20:07:28Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Валяр’ян Пяткевіч|2026-10-24T19:52:53Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ян Дваржэцкі|2026-10-24T19:45:32Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзіслаў Сямёнавіч Сакалдзінскі|2026-10-24T11:11:19Z|Ciepiersia}} {{Новы артыкул|Фядот Андрэевіч Кудрынскі|2026-10-23T15:43:04Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Новапячэрскі Дзятлавіцкі Праабражэнскі мужчынскі манастыр|2026-10-22T18:45:34Z|Go6pb1u}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла (Сар’я)|2026-10-22T17:10:00Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Вікенцій Васільевіч Макушаў|2026-10-22T16:08:55Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Станіслаў Абламовіч|2026-10-22T14:30:25Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Юзаф Абялевіч|2026-10-22T11:27:11Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Павел Антонавіч Акулевіч|2026-10-22T09:56:08Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> sby6i02w7awzfuqyct4xn9mr9ts59ig 0 753680 5227669 5223173 2026-10-26T21:13:33Z 05Julio 175788 5227669 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Гаянска-венесуэльскі крызіс |частка = |выява = Guayana Esequiba (zona completa).png |памер = |загаловак = Спрэчная тэрыторыя Гаяна-Эсекіба. |дата = з [[1 лістапада]] па [[14 снежня]] [[2023]] |месца = [[Гаяна-Эсекіба]] |прычына = інтэрпрэтацыя Жэнеўскага пагаднення 1966 года і рашэння Парыжскай канферэнцыі 1895 года, выяўленне радовішчаў нафты і газу |статус = |вынік = мірнае ўрэгуляванне |змены = |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Венесуэла}}<br>'''пры падтрымцы:'''<br>{{Сцягафікацыя|Нікарагуа}} |праціўнік2 = {{Сцягафікацыя|Гаяна}}<br>'''пры падтрымцы:'''<br>{{Сцягафікацыя|ЗША}}<br>{{Сцягафікацыя|Бразілія}} |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Нікалас Мадура]]<br> [[Дэлсі Радрыгеc]]<br> [[Сілія Флорэс]]<br> [[Дыясдадада Валасы]]<br> [[Хорхе Радрыгес Гомес|Хорхе Радрыгес]]<br> [[Хорхе Арэаса]]<br> [[Уладзімір Падрына Лопес]]<br> [[Іван Гіл]] |камандзір2 = [[Махамед Ірфаан Алі]]<br> [[Марк Філіпс]]<br> [[Амар Хан]]<br> [[Роберт Персо]]<br> [[Х'ю Тод]] }} '''Гаянска-венесуэльскі крызіс 2023 года''' — дыпламатычны крызіс паміж [[Гаяна]]й і [[Венесуэла]]й, звязаны з тэрытарыяльнай спрэчкай з нагоды прыналежнасці Гаяны-Эсекіба. Пытанне зарадзілася яшчэ ў 1840 годзе, калі першая краіна была брытанскай калоніяй. Спрэчны рэгіён знаходзіцца на левым беразе ракі [[Эсекіба]] (больш за 60 % тэрыторыі Гаяны). ==Перадгісторыя== Пры заснаванні іспанскае генерал-капітанства Венесуэла ўключала ў свой склад таксама тэрыторыю Гаяны-Эсекіба, якая пасля заканчэння вайны за незалежнасць была пакінута венесуэльцамі. Неўзабаве [[Брытанская імперыя]] праз гандлёвае пагадненне з [[Нідэрланды|Нідэрландамі]] завалодала Гаянай. Двухбаковая дамова не вызначала заходнюю мяжу калоніі. У сувязі з гэтым у 1840 годзе Лондан заявіў правы на Гаяну-Эсекіба. Пасля брытанцы ўварваліся і захапілі край<ref name=":0">{{Cite web|lang=es|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/cpwp4lyp902o|title=Esequibo: qué riquezas hay en el territorio que se disputan Guyana y Venezuela desde hace casi dos siglos|website=BBC News Mundo|date=2023-11-24}}</ref>. У адпаведнасці з [[Дактрына Манро|дактрынай Манро]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] асудзілі той факт, што мяжа была пашырана «таямнічым чынам», і прапанавалі разглядзець пытанне ў міжнародным арбітражы. У 1899 годзе, пасля Парыжскай канферэнцыі 1895 года, большасць тэрыторый адышла брытанцам<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.lapoliticaonline.com/internacionales/lula-quiere-evitar-una-escalada-entre-venezuela-y-guyana-y-manda-a-un-hombre-de-confianza-a-mediar/|title=Lula quiere evitar una guerra entre Venezuela y Guyana y manda a un hombre de confianza a mediar|first=Augusto|last=Taglioni|website=La Política Online}}</ref>. Аднак у 1949 годзе быў апублікаваны мемарандум амерыканскага юрыста С. Мален-Прэва, які ўдзельнічаў у абароне Венесуэлы ў Парыжскім арбітражным рашэнні. Ён крытыкаваў суддзяў, якія апынуліся заўзятымі, паколькі прынялі рашэнне на карысць Брытанскай Гвіяны<ref name=":0"/>. У 1966 годзе Венесуэла і [[Вялікабрытанія]] падпісалі Жэнеўскае пагадненне (яшчэ да абвяшчэння незалежнасці Гаяны ў тым жа годзе). Дакумент стварыў аснову для вырашэння тэрытарыяльнай спрэчкі шляхам перамоў. Паводле дагавора, Венесуэла заяўляе аб сваім суверэнітэце над Гаянай-Эсекіба<ref name=":1"/>. Гаяна, са свайго боку, сцвярджала, што сусед адмовіўся ад гэтай тэрыторыі пасля Парыжскай канферэнцыі<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.swissinfo.ch/spa/afp/guyana-se-planta-en-zona-reclamada-por-venezuela-y-estudia-presencia-militar-extranjera/49005318|title=Guyana se planta en zona reclamada por Venezuela y estudia presencia militar extranjera|website=Swissinfo|date=2023-11-24}}</ref>. == Ход падзей == Пасля адкрыцця радовішчаў нафты і газу<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.dw.com/es/venezuela-y-guyana-se-enfrentan-en-la-haya-por-el-esequibo/a-67401460|title=Venezuela y Guyana se enfrentan en La Haya por el Esequibo|website=[[Deutsche Welle]]|date=14 November 2023}}</ref> 19 верасня 2023 года Гаяна дазволіла шасці замежным нафтавым кампаніям, уключаючы [[ExxonMobil]], весці бурэнне ў водах, на якія прэтэндуе Венесуэла<ref name=":3"/><ref>{{Cite web|url=https://www.pagina12.com.ar/615827-venezuela-guyana-y-el-conflicto-del-esequibo|title=Venezuela, Guyana y el conflicto del Esequibo {{!}} El 3 de diciembre los venezolanos votan un referéndum sobre la región en disputa|first=Gustavo|last=Veiga|website=PAGINA12|date=2023-11-12}}</ref>. Урад [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] ініцыяваў кансультатыўны рэферэндум, прызначаны на 3 снежня, падчас якога грамадзянам прапанавана адказаць на пяць пытанняў, у тым ліку пра тое, ці згодныя яны «любымі сродкамі, у адпаведнасці з законам, супрацьстаяць дамаганням Гаяны на аднабаковае выкарыстанне марскіх рэсурсаў у парушэнне міжнароднага права», і ці падтрымаюць яны прадастаўленне грамадзянства 125 тыс. жыхарам Гаяны-Эсекіба<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://www.vozdeamerica.com/a/peligro-conflicto-armado-entre-venezuela-guyana-es-grande-real-advierten-expertos/7357626.html|title=Peligro de conflicto armado entre Venezuela y Guyana es "grande y real" advierten expertos|website=Voz de América|date=2023-11-17}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.france24.com/es/minuto-a-minuto/20231124-guyana-plantea-bases-militares-con-apoyo-extranjero-en-una-zona-reclamada-por-venezuela|title=Guyana se planta en zona reclamada por Venezuela y estudia presencia militar extranjera|website=France 24|date=2023-11-24}}</ref>. Урад Венесуэлы раскрытыкаваў «злоўжыванні [[ExxonMobil]]» і Паўднёвага камандавання [[Узброеныя Сілы ЗША|Узброеных Сіл ЗША]]<ref name=":3"/><ref name=":2" />. Рэакцыя апазіцыі падзялілася: з аднаго боку, Марыя Карына Мачада, лідар апазіцыйнай палітычнай кааліцыі «Адзіная платформа», папрасіла прыпыніць правядзенне рэферэндуму для падачы пазову ў [[Міжнародны суд ААН]]<ref>{{Cite web|url=https://www.vozdeamerica.com/a/venezuela-maria-corina-machado-dice-que-el-referendo-por-el-esequibo-es-un-error-y-considera-que-debe-suspenderse-/7365933.html|title=Venezuela: María Corina Machado dice que el referendo por el Esequibo es un "error" y considera que "debe suspenderse"|website=Voz de América|date=2023-11-22}}</ref>, тады як Мануэль Расалес і [[Энрыке Капрылес Радонскі]], былыя кандыдаты ў прэзідэнты ад апазіцыі, выступілі за рэферэндум<ref>{{Cite web|url=https://www.elnacional.com/venezuela/capriles-participara-en-la-consulta-sobre-el-esequibo-esto-no-se-trata-de-maduro/|title=Capriles participará en la consulta sobre el Esequibo: "Esto no se trata de Maduro"|website=El Nacional|date=29 November 2023}}</ref>. Рэферэндум выклікаў дыпламатычны крызіс паміж краінамі<ref>{{Cite web|url=https://eleconomista.com.ar/internacional/sube-tension-venezuela-guyana-n68741|title=Sube la tensión entre Venezuela y Guyana|last=Sourtech|website=El Economista}}</ref>. На слуханнях у Міжнародным судзе ў сярэдзіне лістапада прадстаўнікі дзяржаў папрасілі суд прызнаць іх суверэнітэт над рэгіёнам. Гаяна таксама запатрабавала адмены рэферэндуму, сцвярджаючы, што апаненты мелі намер анексаваць тэрыторыю, але ўрад Венесуэлы адхіліў гэтую просьбу<ref name=":4"/>. У канцы лістапада прэзідэнт Гаяны [[Махамед Ірфаан Алі|Ірфаан Алі]] сустрэўся з вайскоўцамі на мяжы з Венесуэлай, а на наступны дзень апублікаваў відэа, на якім ён падняў [[сцяг Гаяны]] на мерапрыемстве на Пакарампе ў Гаяне-Эсекіба, недалёка ад венесуэльскага штата [[Балівар (штат)|Балівар]]<ref name=":2"/>. Пасля гэтага мерапрыемства міністр абароны Венесуэлы Уладзімір Падрына Лопес заявіў, што [[Узброеныя сілы Венесуэлы|ўзброеныя сілы краіны]] будуць пастаянна пільнымі ў дачыненні да любых дзеянняў, якія «пагражаюць тэрытарыяльнай цэласнасці дзяржавы», папрасіўшы насельніцтва прыняць удзел у рэферэндуме і дадаўшы, што канфлікт на дадзены момант не з’яўляецца вайной<ref>{{Cite web|url=https://urgente24.com/mundo/por-ahora-no-es-guerra-ministro-defensa-venezuela-n564263|title="Por ahora, no es guerra": Ministro de Defensa de Venezuela|website=Urgente24|date=24 November 2023}}</ref>. Губернатар [[Сулія|Суліі]] Мануэль Расалес заявіў, што Гаяна-Эсекіба з’яўляецца «стоадсоткавай венесуэльскай тэрыторыяй», а дзеянні Гаяны парушаюць Жэнеўскае пагадненне 1966 года. Ён таксама раскрытыкаваў той факт, што [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый]] і [[Арганізацыя амерыканскіх дзяржаў]] не выказваліся з гэтай нагоды<ref>{{Cite web|url=https://www.veintitres.com.ar/internacionales/Gobernador-venezolano-cuestiona-silencio-de-ONU-y-OEA-tras-presunta-provocacion-de-Guyana-20231128-0012.html|title=Gobernador venezolano cuestiona silencio de ONU y OEA tras presunta provocación de Guyana|website=Veintitrés|date=28 November 2023}}</ref>. 3 снежня ў Венесуэле праведзены [[Рэферэндум у Венесуэле (2023)|рэферэндум]]. Па папярэдніх выніках, пераважная большасць венесуэльцаў (каля 95 %) прагаласавала за далучэнне Гвіяны-Эсекіба<ref>{{Cite web |last=Shortell |first=David |date=2023-12-04 |title=Venezuelans approve takeover of oil-rich region of Guyana in referendum |url=https://www.cnn.com/2023/12/04/americas/venezuelans-approve-takeover-of-oil-rich-region-of-guyana-in-referendum/index.html |access-date=2023-12-04 |website=CNN |language=en |quote=In a news conference announcing preliminary results from the first tranche of counted votes, the Venezuelan National Electoral Council said voters chose “yes” more than 95% of the time on each of five questions on the ballot. |archive-date=4 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204043413/https://www.cnn.com/2023/12/04/americas/venezuelans-approve-takeover-of-oil-rich-region-of-guyana-in-referendum/index.html |url-status=live }}</ref><ref>[https://www.ng.ru/world/2023-11-30/1_2_8891_venezuela.html Спор из-за Гайаны может вызвать войну Венесуэлы с Бразилией и США. Мадуро предъявляет территориальные претензии стране-соседу] // НГ, 30.11.2023</ref>. Прэзідэнт Нікалас Мадура абвясціў рэгіён дваццаць чацвёртым штатам дзяржавы і распарадзіўся выпусціць новыя карты<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/06/12/2023/656fb5a39a7947345932a0eb|title=Мадуро объявил подконтрольный Гайане регион 24-м штатом Венесуэлы|lang=ru|website=РБК|date=2023-12-06|access-date=2023-12-06}}</ref>. 6 снежня венесуэльскі ўрад разгарнуў мабілізацыю<ref>{{Cite web|url=https://elpais.com/america/2023-12-06/tension-entre-venezuela-y-guyana-maduro-moviliza-al-ejercito-y-anuncia-la-anexion-por-ley-del-esequibo.html|title=Tensión entre Venezuela y Guyana: Maduro moviliza al Ejército y anuncia la anexión por ley del Esequibo|lang=es|first=Florantonia|last=Singer|website=El País América|date=2023-12-06|access-date=2023-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/world_news/venesuela-obyyavila-mobilizatsii-armii-anneksii-chasti-519336/|title=Венесуэла объявила об аннексии части соседнего государства|lang=ru|last=|website=Главные новости Казахстана - Tengrinews.kz|date=2023-12-07|access-date=2023-12-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sm.news/news/20231207/525335/|title=El País: Мадуро объявил об аннексии Эссекибо и мобилизует армию {{!}} 07.12.2023|lang=ru|website=ИА SM.News|date=20231207T0127|access-date=2023-12-07|archive-date=7 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180432/https://sm.news/news/20231207/525335/|url-status=dead}}</ref>. 14 снежня адбыліся перамовы прэзідэнта Венесуэлы Нікаласа Мадура і прэзідэнта Гаяны Ірфан Алі па праблеме прыналежнасці спрэчнай вобласці. Сустрэча праведзена ў [[Сент-Вінсент і Грэнадзіны]]<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19499627 Президенты Венесуэлы и Гайаны проведут переговоры по спорной территории 14 декабря<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. Бакі дамовіліся стварыць камісію для ўрэгулявання пытання, якая будзе ўключаць міністраў замежных спраў і тэхнічных спецыялістаў дзвюх дзяржаў і на працягу трох бліжэйшых месяцаў прадставіць справаздачу, пасля чаго лідары абедзвюх краін правядуць яшчэ адны перамовы ў Бразіліі<ref>{{Cite web|url=https://news.ru/world/venesuela-i-gajana-dogovorilis-ne-voevat-iz-za-spornoj-territorii/|title=Венесуэла и Гайана договорились не воевать из-за спорной территории|lang=ru|website=News.ru|date=15.12.2023}}</ref>. Таксама бакі дамовіліся, што не будуць прымяняць сілу адзін супраць аднаго, а таксама ўстрымлівацца ад эскалацыі канфлікту<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2023/12/15/gayana-i-venesuela-dogovorilis-ne-primenyat-silu-v-territorialnom-spore-ob-essekibo|title=Гайана и Венесуэла договорились «не применять силу» в территориальном споре об Эссекибо|lang=ru|website=Meduza|access-date=2023-12-15}}</ref>. == Іншыя краіны == 23 лістапада старэйшыя афіцэры Сіл абароны Гаяны і Узброеных Сіл Бразіліі сустрэліся для правядзення вучэнняў. Бразілія рашуча падтрымала суседа ў памежнай спрэчцы<ref>{{Cite web|url=https://newssourcegy.com/news/guyana-and-brazil-military-officials-meeting-on-border-security-and-military-cooperation/|title=Guyana and Brazil Military Officials meeting on border security and military cooperation|date=23 November 2023}}</ref>. У той жа час краіна спрабавала выступіць пасярэднікам паміж дзяржавамі, каб пазбегнуць узброенага канфлікту<ref name=":1"/>. Прадстаўнікі [[Міністэрства абароны ЗША]] планавалі наведаць Гаяну ў канцы лістапада<ref name=":2"/>. Гаяна прапанавала размясціць замежныя ваенныя базы на сваёй тэрыторыі, а сухапутныя войскі Бразіліі рушылі да мяжы абедзвюх краін, чакаючы магчымага венесуэльскага ўварвання ў Гаяну<ref>{{Cite web|url=https://www.escenariomundial.com/2023/11/29/el-ejercito-de-brasil-se-dispone-en-alerta-maxima-por-una-posible-invasion-de-venezuela-a-guyana/|title=El Ejército de Brasil se moviliza por una posible invasión de Venezuela a Guyana|website=Escenario Mundial|date=2023-11-29}}</ref><ref>[https://defence-blog.com/venezuela-prepares-for-invasion-into-guyana/ Venezuela prepares for possible invasion into Guyana]</ref>. У перыяд з 27 па 29 лістапада бразільцы перакінулі да граніцы бронеаўтамабілі VBTP-MR Guarani са складу 5-й армейскай дывізіі, танкі [[Leopard 1|Леапард 1]], а таксама пяхотныя падраздзяленні<ref>{{Cite web|url=https://bnn.network/conflict-defence/military/brazilian-army-on-high-alert-amid-potential-venezuelan-invasion-of-guyana/|title=Brazilian Army on High Alert Amid Potential Venezuelan Invasion of Guyana|date=27 November 2023|access-date=30 лістапада 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231130202013/https://bnn.network/conflict-defence/military/brazilian-army-on-high-alert-amid-potential-venezuelan-invasion-of-guyana/|archivedate=30 лістапада 2023|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{Reflist}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Канфлікты 2023 года]] [[Катэгорыя:Памежныя канфлікты]] [[Катэгорыя:2023 год у Венесуэле]] r5gns69gxywsi1uv75gx2ve8ibp9mqh 5227674 5227669 2026-10-26T21:19:30Z DBatura 73587 Адкат праўкі [[Special:Diff/5227669|5227669]] аўтарства [[Special:Contributions/05Julio|05Julio]] ([[User talk:05Julio|размовы]]) 5227674 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Гаянска-венесуэльскі крызіс |частка = |выява = Guayana Esequiba (zona completa).png |памер = |загаловак = Спрэчная тэрыторыя Гаяна-Эсекіба. |дата = з [[1 лістапада]] па [[14 снежня]] [[2023]] |месца = [[Гаяна-Эсекіба]] |прычына = інтэрпрэтацыя Жэнеўскага пагаднення 1966 года і рашэння Парыжскай канферэнцыі 1895 года, выяўленне радовішчаў нафты і газу |статус = |вынік = мірнае ўрэгуляванне |змены = |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Венесуэла}}<br>'''пры падтрымцы:'''<br>{{Сцягафікацыя|Нікарагуа}} |праціўнік2 = {{Сцягафікацыя|Гаяна}}<br>'''пры падтрымцы:'''<br>{{Сцягафікацыя|ЗША}}<br>{{Сцягафікацыя|Бразілія}} |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Нікалас Мадура]] |камандзір2 = [[Махамед Ірфаан Алі]] }} '''Гаянска-венесуэльскі крызіс 2023 года''' — дыпламатычны крызіс паміж [[Гаяна]]й і [[Венесуэла]]й, звязаны з тэрытарыяльнай спрэчкай з нагоды прыналежнасці Гаяны-Эсекіба. Пытанне зарадзілася яшчэ ў 1840 годзе, калі першая краіна была брытанскай калоніяй. Спрэчны рэгіён знаходзіцца на левым беразе ракі [[Эсекіба]] (больш за 60 % тэрыторыі Гаяны). ==Перадгісторыя== Пры заснаванні іспанскае генерал-капітанства Венесуэла ўключала ў свой склад таксама тэрыторыю Гаяны-Эсекіба, якая пасля заканчэння вайны за незалежнасць была пакінута венесуэльцамі. Неўзабаве [[Брытанская імперыя]] праз гандлёвае пагадненне з [[Нідэрланды|Нідэрландамі]] завалодала Гаянай. Двухбаковая дамова не вызначала заходнюю мяжу калоніі. У сувязі з гэтым у 1840 годзе Лондан заявіў правы на Гаяну-Эсекіба. Пасля брытанцы ўварваліся і захапілі край<ref name=":0">{{Cite web|lang=es|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/cpwp4lyp902o|title=Esequibo: qué riquezas hay en el territorio que se disputan Guyana y Venezuela desde hace casi dos siglos|website=BBC News Mundo|date=2023-11-24}}</ref>. У адпаведнасці з [[Дактрына Манро|дактрынай Манро]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] асудзілі той факт, што мяжа была пашырана «таямнічым чынам», і прапанавалі разглядзець пытанне ў міжнародным арбітражы. У 1899 годзе, пасля Парыжскай канферэнцыі 1895 года, большасць тэрыторый адышла брытанцам<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.lapoliticaonline.com/internacionales/lula-quiere-evitar-una-escalada-entre-venezuela-y-guyana-y-manda-a-un-hombre-de-confianza-a-mediar/|title=Lula quiere evitar una guerra entre Venezuela y Guyana y manda a un hombre de confianza a mediar|first=Augusto|last=Taglioni|website=La Política Online}}</ref>. Аднак у 1949 годзе быў апублікаваны мемарандум амерыканскага юрыста С. Мален-Прэва, які ўдзельнічаў у абароне Венесуэлы ў Парыжскім арбітражным рашэнні. Ён крытыкаваў суддзяў, якія апынуліся заўзятымі, паколькі прынялі рашэнне на карысць Брытанскай Гвіяны<ref name=":0"/>. У 1966 годзе Венесуэла і [[Вялікабрытанія]] падпісалі Жэнеўскае пагадненне (яшчэ да абвяшчэння незалежнасці Гаяны ў тым жа годзе). Дакумент стварыў аснову для вырашэння тэрытарыяльнай спрэчкі шляхам перамоў. Паводле дагавора, Венесуэла заяўляе аб сваім суверэнітэце над Гаянай-Эсекіба<ref name=":1"/>. Гаяна, са свайго боку, сцвярджала, што сусед адмовіўся ад гэтай тэрыторыі пасля Парыжскай канферэнцыі<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.swissinfo.ch/spa/afp/guyana-se-planta-en-zona-reclamada-por-venezuela-y-estudia-presencia-militar-extranjera/49005318|title=Guyana se planta en zona reclamada por Venezuela y estudia presencia militar extranjera|website=Swissinfo|date=2023-11-24}}</ref>. == Ход падзей == Пасля адкрыцця радовішчаў нафты і газу<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.dw.com/es/venezuela-y-guyana-se-enfrentan-en-la-haya-por-el-esequibo/a-67401460|title=Venezuela y Guyana se enfrentan en La Haya por el Esequibo|website=[[Deutsche Welle]]|date=14 November 2023}}</ref> 19 верасня 2023 года Гаяна дазволіла шасці замежным нафтавым кампаніям, уключаючы [[ExxonMobil]], весці бурэнне ў водах, на якія прэтэндуе Венесуэла<ref name=":3"/><ref>{{Cite web|url=https://www.pagina12.com.ar/615827-venezuela-guyana-y-el-conflicto-del-esequibo|title=Venezuela, Guyana y el conflicto del Esequibo {{!}} El 3 de diciembre los venezolanos votan un referéndum sobre la región en disputa|first=Gustavo|last=Veiga|website=PAGINA12|date=2023-11-12}}</ref>. Урад [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] ініцыяваў кансультатыўны рэферэндум, прызначаны на 3 снежня, падчас якога грамадзянам прапанавана адказаць на пяць пытанняў, у тым ліку пра тое, ці згодныя яны «любымі сродкамі, у адпаведнасці з законам, супрацьстаяць дамаганням Гаяны на аднабаковае выкарыстанне марскіх рэсурсаў у парушэнне міжнароднага права», і ці падтрымаюць яны прадастаўленне грамадзянства 125 тыс. жыхарам Гаяны-Эсекіба<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://www.vozdeamerica.com/a/peligro-conflicto-armado-entre-venezuela-guyana-es-grande-real-advierten-expertos/7357626.html|title=Peligro de conflicto armado entre Venezuela y Guyana es "grande y real" advierten expertos|website=Voz de América|date=2023-11-17}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.france24.com/es/minuto-a-minuto/20231124-guyana-plantea-bases-militares-con-apoyo-extranjero-en-una-zona-reclamada-por-venezuela|title=Guyana se planta en zona reclamada por Venezuela y estudia presencia militar extranjera|website=France 24|date=2023-11-24}}</ref>. Урад Венесуэлы раскрытыкаваў «злоўжыванні [[ExxonMobil]]» і Паўднёвага камандавання [[Узброеныя Сілы ЗША|Узброеных Сіл ЗША]]<ref name=":3"/><ref name=":2" />. Рэакцыя апазіцыі падзялілася: з аднаго боку, Марыя Карына Мачада, лідар апазіцыйнай палітычнай кааліцыі «Адзіная платформа», папрасіла прыпыніць правядзенне рэферэндуму для падачы пазову ў [[Міжнародны суд ААН]]<ref>{{Cite web|url=https://www.vozdeamerica.com/a/venezuela-maria-corina-machado-dice-que-el-referendo-por-el-esequibo-es-un-error-y-considera-que-debe-suspenderse-/7365933.html|title=Venezuela: María Corina Machado dice que el referendo por el Esequibo es un "error" y considera que "debe suspenderse"|website=Voz de América|date=2023-11-22}}</ref>, тады як Мануэль Расалес і [[Энрыке Капрылес Радонскі]], былыя кандыдаты ў прэзідэнты ад апазіцыі, выступілі за рэферэндум<ref>{{Cite web|url=https://www.elnacional.com/venezuela/capriles-participara-en-la-consulta-sobre-el-esequibo-esto-no-se-trata-de-maduro/|title=Capriles participará en la consulta sobre el Esequibo: "Esto no se trata de Maduro"|website=El Nacional|date=29 November 2023}}</ref>. Рэферэндум выклікаў дыпламатычны крызіс паміж краінамі<ref>{{Cite web|url=https://eleconomista.com.ar/internacional/sube-tension-venezuela-guyana-n68741|title=Sube la tensión entre Venezuela y Guyana|last=Sourtech|website=El Economista}}</ref>. На слуханнях у Міжнародным судзе ў сярэдзіне лістапада прадстаўнікі дзяржаў папрасілі суд прызнаць іх суверэнітэт над рэгіёнам. Гаяна таксама запатрабавала адмены рэферэндуму, сцвярджаючы, што апаненты мелі намер анексаваць тэрыторыю, але ўрад Венесуэлы адхіліў гэтую просьбу<ref name=":4"/>. У канцы лістапада прэзідэнт Гаяны [[Махамед Ірфаан Алі|Ірфаан Алі]] сустрэўся з вайскоўцамі на мяжы з Венесуэлай, а на наступны дзень апублікаваў відэа, на якім ён падняў [[сцяг Гаяны]] на мерапрыемстве на Пакарампе ў Гаяне-Эсекіба, недалёка ад венесуэльскага штата [[Балівар (штат)|Балівар]]<ref name=":2"/>. Пасля гэтага мерапрыемства міністр абароны Венесуэлы Уладзімір Падрына Лопес заявіў, што [[Узброеныя сілы Венесуэлы|ўзброеныя сілы краіны]] будуць пастаянна пільнымі ў дачыненні да любых дзеянняў, якія «пагражаюць тэрытарыяльнай цэласнасці дзяржавы», папрасіўшы насельніцтва прыняць удзел у рэферэндуме і дадаўшы, што канфлікт на дадзены момант не з’яўляецца вайной<ref>{{Cite web|url=https://urgente24.com/mundo/por-ahora-no-es-guerra-ministro-defensa-venezuela-n564263|title="Por ahora, no es guerra": Ministro de Defensa de Venezuela|website=Urgente24|date=24 November 2023}}</ref>. Губернатар [[Сулія|Суліі]] Мануэль Расалес заявіў, што Гаяна-Эсекіба з’яўляецца «стоадсоткавай венесуэльскай тэрыторыяй», а дзеянні Гаяны парушаюць Жэнеўскае пагадненне 1966 года. Ён таксама раскрытыкаваў той факт, што [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый]] і [[Арганізацыя амерыканскіх дзяржаў]] не выказваліся з гэтай нагоды<ref>{{Cite web|url=https://www.veintitres.com.ar/internacionales/Gobernador-venezolano-cuestiona-silencio-de-ONU-y-OEA-tras-presunta-provocacion-de-Guyana-20231128-0012.html|title=Gobernador venezolano cuestiona silencio de ONU y OEA tras presunta provocación de Guyana|website=Veintitrés|date=28 November 2023}}</ref>. 3 снежня ў Венесуэле праведзены [[Рэферэндум у Венесуэле (2023)|рэферэндум]]. Па папярэдніх выніках, пераважная большасць венесуэльцаў (каля 95 %) прагаласавала за далучэнне Гвіяны-Эсекіба<ref>{{Cite web |last=Shortell |first=David |date=2023-12-04 |title=Venezuelans approve takeover of oil-rich region of Guyana in referendum |url=https://www.cnn.com/2023/12/04/americas/venezuelans-approve-takeover-of-oil-rich-region-of-guyana-in-referendum/index.html |access-date=2023-12-04 |website=CNN |language=en |quote=In a news conference announcing preliminary results from the first tranche of counted votes, the Venezuelan National Electoral Council said voters chose “yes” more than 95% of the time on each of five questions on the ballot. |archive-date=4 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204043413/https://www.cnn.com/2023/12/04/americas/venezuelans-approve-takeover-of-oil-rich-region-of-guyana-in-referendum/index.html |url-status=live }}</ref><ref>[https://www.ng.ru/world/2023-11-30/1_2_8891_venezuela.html Спор из-за Гайаны может вызвать войну Венесуэлы с Бразилией и США. Мадуро предъявляет территориальные претензии стране-соседу] // НГ, 30.11.2023</ref>. Прэзідэнт Нікалас Мадура абвясціў рэгіён дваццаць чацвёртым штатам дзяржавы і распарадзіўся выпусціць новыя карты<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/06/12/2023/656fb5a39a7947345932a0eb|title=Мадуро объявил подконтрольный Гайане регион 24-м штатом Венесуэлы|lang=ru|website=РБК|date=2023-12-06|access-date=2023-12-06}}</ref>. 6 снежня венесуэльскі ўрад разгарнуў мабілізацыю<ref>{{Cite web|url=https://elpais.com/america/2023-12-06/tension-entre-venezuela-y-guyana-maduro-moviliza-al-ejercito-y-anuncia-la-anexion-por-ley-del-esequibo.html|title=Tensión entre Venezuela y Guyana: Maduro moviliza al Ejército y anuncia la anexión por ley del Esequibo|lang=es|first=Florantonia|last=Singer|website=El País América|date=2023-12-06|access-date=2023-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/world_news/venesuela-obyyavila-mobilizatsii-armii-anneksii-chasti-519336/|title=Венесуэла объявила об аннексии части соседнего государства|lang=ru|last=|website=Главные новости Казахстана - Tengrinews.kz|date=2023-12-07|access-date=2023-12-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sm.news/news/20231207/525335/|title=El País: Мадуро объявил об аннексии Эссекибо и мобилизует армию {{!}} 07.12.2023|lang=ru|website=ИА SM.News|date=20231207T0127|access-date=2023-12-07|archive-date=7 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180432/https://sm.news/news/20231207/525335/|url-status=dead}}</ref>. 14 снежня адбыліся перамовы прэзідэнта Венесуэлы Нікаласа Мадура і прэзідэнта Гаяны Ірфан Алі па праблеме прыналежнасці спрэчнай вобласці. Сустрэча праведзена ў [[Сент-Вінсент і Грэнадзіны]]<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19499627 Президенты Венесуэлы и Гайаны проведут переговоры по спорной территории 14 декабря<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. Бакі дамовіліся стварыць камісію для ўрэгулявання пытання, якая будзе ўключаць міністраў замежных спраў і тэхнічных спецыялістаў дзвюх дзяржаў і на працягу трох бліжэйшых месяцаў прадставіць справаздачу, пасля чаго лідары абедзвюх краін правядуць яшчэ адны перамовы ў Бразіліі<ref>{{Cite web|url=https://news.ru/world/venesuela-i-gajana-dogovorilis-ne-voevat-iz-za-spornoj-territorii/|title=Венесуэла и Гайана договорились не воевать из-за спорной территории|lang=ru|website=News.ru|date=15.12.2023}}</ref>. Таксама бакі дамовіліся, што не будуць прымяняць сілу адзін супраць аднаго, а таксама ўстрымлівацца ад эскалацыі канфлікту<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2023/12/15/gayana-i-venesuela-dogovorilis-ne-primenyat-silu-v-territorialnom-spore-ob-essekibo|title=Гайана и Венесуэла договорились «не применять силу» в территориальном споре об Эссекибо|lang=ru|website=Meduza|access-date=2023-12-15}}</ref>. == Іншыя краіны == 23 лістапада старэйшыя афіцэры Сіл абароны Гаяны і Узброеных Сіл Бразіліі сустрэліся для правядзення вучэнняў. Бразілія рашуча падтрымала суседа ў памежнай спрэчцы<ref>{{Cite web|url=https://newssourcegy.com/news/guyana-and-brazil-military-officials-meeting-on-border-security-and-military-cooperation/|title=Guyana and Brazil Military Officials meeting on border security and military cooperation|date=23 November 2023}}</ref>. У той жа час краіна спрабавала выступіць пасярэднікам паміж дзяржавамі, каб пазбегнуць узброенага канфлікту<ref name=":1"/>. Прадстаўнікі [[Міністэрства абароны ЗША]] планавалі наведаць Гаяну ў канцы лістапада<ref name=":2"/>. Гаяна прапанавала размясціць замежныя ваенныя базы на сваёй тэрыторыі, а сухапутныя войскі Бразіліі рушылі да мяжы абедзвюх краін, чакаючы магчымага венесуэльскага ўварвання ў Гаяну<ref>{{Cite web|url=https://www.escenariomundial.com/2023/11/29/el-ejercito-de-brasil-se-dispone-en-alerta-maxima-por-una-posible-invasion-de-venezuela-a-guyana/|title=El Ejército de Brasil se moviliza por una posible invasión de Venezuela a Guyana|website=Escenario Mundial|date=2023-11-29}}</ref><ref>[https://defence-blog.com/venezuela-prepares-for-invasion-into-guyana/ Venezuela prepares for possible invasion into Guyana]</ref>. У перыяд з 27 па 29 лістапада бразільцы перакінулі да граніцы бронеаўтамабілі VBTP-MR Guarani са складу 5-й армейскай дывізіі, танкі [[Leopard 1|Леапард 1]], а таксама пяхотныя падраздзяленні<ref>{{Cite web|url=https://bnn.network/conflict-defence/military/brazilian-army-on-high-alert-amid-potential-venezuelan-invasion-of-guyana/|title=Brazilian Army on High Alert Amid Potential Venezuelan Invasion of Guyana|date=27 November 2023|access-date=30 лістапада 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231130202013/https://bnn.network/conflict-defence/military/brazilian-army-on-high-alert-amid-potential-venezuelan-invasion-of-guyana/|archivedate=30 лістапада 2023|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{Reflist}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Канфлікты 2023 года]] [[Катэгорыя:Памежныя канфлікты]] [[Катэгорыя:2023 год у Венесуэле]] 0miaz13wey2mzvdmhlacbgw4v9k7vvw 0 754350 5227523 5148396 2026-10-26T18:42:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227523 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''Ваенна-паветраныя сілы Судана''' ({{lang-en|Sudanese Air Force}}, {{lang-ar|القوّات الجوّيّة السودانيّة}} Al Quwwat al-Jawwiya As-Sudaniya) — адзін з відаў [[Узброеныя сілы Судана|Узброеных сіл Судана]]. На 2021 год асабісты склад налічваў 3 тыс. чалавек. Парк тэхнікі складалі 89 самалётаў, 70 верталётаў і некалькі [[БПЛА]]<ref>{{Cite web |url=https://long-war.ru/sudan.html |title=Армия Судана, ВВС, ВМС, вооружение и численность |access-date=12 снежня 2023 |archive-date=12 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212172651/https://long-war.ru/sudan.html |url-status=dead }}</ref>. Асноўнымі пастаўшчыкамі авіямашын з’яўляюцца [[Кітай]] і [[Расія]]<ref>{{артыкул|загаловак=Армия Судана: прошлое и настоящее|аўтар=Лари Басангов.|выданне=Российский совет по международным делам (РСМД)|год=27 сентября 2018|спасылка=https://russiancouncil.ru/analytics-and-comments/analytics/armiya-sudana-proshloe-i-nastoyashchee/|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212172651/https://russiancouncil.ru/analytics-and-comments/analytics/armiya-sudana-proshloe-i-nastoyashchee/|archive-date=12 снежня 2023}}</ref>. Таксама вяліся пастаўкі з [[Беларусь|Беларусі]]<ref>{{cite news|url=https://www.naviny.media/rubrics/politic/2013/08/22/ic_articles_112_182738/|title=Оружейный бизнес Беларуси. Тонкая красная линия|date=2013-08-22|author=Алексей Золотницкий|publisher=БелаПАН|accessdate=2015-12-05}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Ваенна-паветраныя сілы паводле краін|Судан]] [[Катэгорыя:Узброеныя сілы Судана]] 569fdan8p2r9gch9h1mfinwfd4dn221 0 755607 5227728 4653571 2026-10-27T03:15:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227728 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} {{цёзкі2|Шабалтас}} '''Васіль Канстанцінавіч Шабалтас''' (нар. [[15 жніўня]] [[1936]], в. [[Курыцічы]], [[Петрыкаўскі раён]] − {{ДС|13|03|2015}}) — беларускі [[пісьменнік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 15 жніўня 1936 года ў вёсцы [[Курыцічы]] [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскага раёна]] ў сялянскай сям'і. Разам з маці, сястрой і братам перажыў акупацыю, вярнуўся на радзіму толькі пасля заканчэння войны<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://art.novozybkov.su/?p=15670|title=ШАБАЛТАС Василий {{!}} Зыбчане|date=2021-02-08|access-date=2024-01-03}}</ref>. Скончыў [[Мар'інагорскі сельскагаспадарчы тэхнікум|Мар'іна-Горскі сельскагаспадарчы тэхнікум]], некаторы час працаваў у сябе на радзіме заатэхнікам-пчаляром. У 1960 годзе пераехаў на радзіму жонкі, у г. [[Навазыбкаў]] [[Бранская вобласць|Бранскай вобласці]]. Жыў па вуліцы Нарыманаўскай<ref name=":1">[https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:pNLNUBi5lzkJ:https://lib-osipovichi.mogilev.by/Kriy_rodnoy/%25D0%259B%25D0%25B8%25D1%2582%25D0%25B5%25D1%2580%25D0%25B0%25D1%2582%25D1%2583%25D1%2580%25D0%25BD%25D0%25B0%25D1%258F%2520%25D0%25BA%25D0%25B0%25D1%2580%25D1%2582%25D0%25B0_2020_1.ppsx&hl=ru&gl=lt ШАБАЛТАС Васіль Канстанцінавіч] </ref>. Працаваў заатэхнікам-пчаляром (1959—1963), канструктарам-мадэльерам на швейнай фабрыцы МЛП (1963—1983)<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.biografija.ru/biography/shabaltas-vasilij-konstantinovich.htm|title=Шабалтас Василий Константинович - Биография|website=www.biografija.ru|access-date=2024-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240103181921/https://www.biografija.ru/biography/shabaltas-vasilij-konstantinovich.htm|archive-date=3 студзеня 2024|url-status=dead}}</ref>. З 1983 года жыў у [[Асіповічы|Асіповічах]]<ref name=":1" /><ref name=":0">{{Артыкул|спасылка=https://zviazda.by/sites/default/files/pol5_2011.pdf|аўтар=Васіль ШАБАЛТАС|загаловак=КАЦІНЫ БАРОН|год=2011|выданне=Полымя|месяц=5|нумар=5 (979)}}</ref>. Працаваў галоўным інжынерам канструктарскага бюро (1983—1985), дырэктарам камбіната бытавога абслугоўвання (1985—88), загадчыкам аддзела (1988—1995)<ref name=":2" />. Завочна вучыўся Маскоўскім палітэхнікуме, пасля яго канчатка – у [[Маскоўскі тэхналагічны інстытут|Маскоўскім тэхналагічным інстытуце]]<ref name=":1" />. Як паэт друкаваўся з 1960 года, як празаік з 1963 года. Першы верш быў надрукаваны ў газеце «[[Піянер Беларусі]]»<ref name=":1" />. Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] з 1993 года<ref name=":1" />. Член Магілёўскага абласнога аддзялення праўладнага [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://old.oo-spb.by/ru/otdelenia/mogilev-obl.html|title=Могилевское областное отделение {{!}} Общественное объединение "Союз писателей Беларуси"|website=old.oo-spb.by|access-date=2024-01-03}}</ref>. Памёр {{ДС|13|03|2015}} года. == Творчасць == Асноўная тэматыка творчасці В. К. Шабалтаса: памяць аб вайне, лёс чалавека, жыццёвыя абставіны, у якія трапляе чалавек<ref name=":1" />. Аўтар кніг прозы «Экзамен» (1984), «Плата за страх» (1994), «Злой дух» (2006)<ref name=":0" />, «Душагуб», «Белобок»<ref name=":0" /> і інш. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шабалтас Васіль Канстанцінавіч}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] dl6tmnz9xwvzvfnkeph1rxasdwqrgpf 0 756518 5227360 4659606 2026-10-26T14:47:19Z IP781584110 134977 арфаграфія, афармленне 5227360 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Барсаліна»''' ({{lang-fr|Borsalino}}) — гангстарскі фільм [[Жак Дэрэ|Жака Дэрэ]] з удзелам [[Ален Дэлон|Алена Дэлона]] і [[Жан-Поль Бельмандо|Жана-Поля Бельмандо]]. Здымкі праходзілі восенню 1969 года ў [[Марсель|Марселі]]. == Сюжэт == Дзеянне фільма адбываецца ў [[Марсель|Марселі]] ў 1930-х гадах. Два хуліганы — Франсуа Капэла і Рок Сіфрэдзі спрабуюць кантраляваць нелегальны бізнес, у тым ліку прастытуцыю. Пасля кароткай бойкі з-за прастытуткі яны становяцца вернымі сябрамі. Яны выконваюць некалькі дробных даручэнняў для аднаго з бандыцкіх верхаводаў, але хутка яго забіваюць. Франсуа і Рок пачынаюць працаваць самастойна і бяруць пад свой кантроль усю арганізаваную злачыннасць горада. У фінале Франсуа Капэла збіраецца пакінуць крымінальную дзейнасць і з’ехаць у Італію разам са сваёй каханай, але гіне, расстраляны невядомымі гангстарамі. Сіфрэдзі падхоплівае яго на рукі. Апошняе, што Франсуа паспявае яму сказаць: «Вось бачыш, Рок… Удачы не існуе». == У ролях == * [[Жан-Поль Бельмандо]] — Франсуа Капэла * [[Ален Дэлон]] — Рок Сіфрэдзі * Катрын Рувель — Лола * [[Мішэль Буке]] — месье Рынальдзі * Франсуаза Крыстаф — Сымона Эскаргель * Карын Маршан — мадам Рынальдзі * Ніколь Кафан — Жынет * Жульен Гіёмар — Сымон Боккас * Марыё Давід — Марыё * Даніэль Івернэль — камісар Фанты * [[Мірэй Дарк]] — прастытутка * Элен Рэмі — Лідзія * Жак Лафай — аўстрыйскі баксёр Ханс Петрус == Узнагароды і намінацыі == * Намінацыя на прэмію «[[Залаты глобус]]» у катэгорыі: Лепшы замежны фільм — «Францыя, Італія». * Намінацыя на прэмію «[[Залаты мядзведзь]]» Берлінскага кінафестывалю 1970 года. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фільмы Францыі 1970 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Італіі 1970 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 1970 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Францыі]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Італіі]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы Францыі]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы Італіі]] [[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы на італьянскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы на нямецкай мове]] ikhjghcz20gf00eunrlw1418r9bf6oi 0 757701 5227385 4668981 2026-10-26T15:09:40Z IP781584110 134977 арфаграфія, пунктуацыя, стыль, афармленне 5227385 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Рывера}} {{музыкант}} '''Далорэс Канчыта Фігероа дэль Рывера''' ({{lang-en|Dolores Conchita Figueroa del Rivero}}, больш вядомая як '''Чыта Рывера''' ({{lang-en|Chita Rivera}}); {{ДН|23|1|1933}}, {{МН|Вашынгтон||}}, [[ЗША]] — {{ДС|30|1|2024}}) — амерыканская актрыса, спявачка, танцорка, вядомая сваімі ролямі ў тэатры, кіно, музычных шоу Брадвея. == Біяграфія == Бацька Чыты Рывера — Пэдра Хуліа Фігероа дэль Рывера, пуэртарыканец, саксафаніст у аркестры ваенна-марскога флоту ЗША. Маці — Кэтрын Фігероа дэль Рывера, з італа-шатландскай сям’і. Пасля смерці мужа ў 1940 годзе, Кэтрын паступіла на службу чыноўнікам у Пентагон. Калі Рыверы споўнілася 11, яе прынялі ў балетную студыю (Jones-Haywood School of Ballet). Праз чатыры гады выкладчык са Школы амерыканскага балета пасля наведвання студыі запрасіў дзвюх дзяўчат на конкурсны адбор у Нью-Ёрк. Рывера адбор прайшла і стала студэнткай прэстыжнай балетнай школы George Balanchine’s School of American Ballet. У 1952 годзе Рывера суправаджала сяброўку на адбор танцорак для брадвейскага шоу. Яе ўгаварылі прыняць удзел у конкурсе. У выніку Рывера не толькі прайшла ў фінальны тур, але і атрымала адну з цэнтральных роляў. Ідуць новыя прапановы і ролі: «Хлопцы і лялечкі», «Канкан», «Сёмае Неба». У 1957 годзе Рывера атрымала ролю Аніты ў брадвейскім мюзікле «Вестсайдская гісторыя». Гэтая роля адразу пасля прэм’еры прынесла ёй вядомасць. У гэтым жа годзе яна выйшла замуж за Тоні Мадэнтэ, танцоўшчыка з гэтага ж мюзікла. Шлюб быў скасаваны ў 1966 годзе. У былых мужа і жонкі ёсць дачка, Ліза Мадэнтэ, якая стала харэографам. Адна з самых вядомых кінароляў Рыверы — роля Нікі ў кінаверсіі мюзікла [[Боб Фос|Боба Фоса]] «Мілая Чарыці» (1969). Вядома камеа Рыверы ў фільме «Чыкага» (2002). У 1978 годзе актрыса прыняла ўдзел у здымках фільма «Аркестр клуба адзінокіх сэрцаў сяржанта Пепера». На працягу кар’еры Рывера грала вядучыя ролі ў найбольш вядомых музычных пастаноўках Брадвея: мюзікле Джона Кандэра і Фрэда Эба «Чыкага» — Вельма Кэлі, «Трохграшовая опера» — Джэні, «Пацалуй мяне, Кэт» і многіх іншых. У 1986 годзе Рывера патрапіла ў аўтамабільную аварыю ў цэнтры Нью-Ёрка. 18 пераломаў зрабілі немагчымай далейшую кар’еру актрысы мюзікла. Пасля двухгадовай рэабілітацыі Рывера пагрузілася ў рэстаранны бізнес. У 2003 годзе Рывера вярнулася на Брадвей у пастаноўцы «Дзевяць». Гэта музычная апрацоўка сцэнара [[Федэрыка Феліні]] да кінафільма «[[Восем з паловай]]» («8½»). Сямідзесяцігадовая актрыса выканала некалькі вакальных і танцавальных нумароў. Яе партнёр — [[Антоніа Бандэрас]]. У жніўні 2009 года атрымала ад [[Барак Абама|Барака Абамы]] адну з найвышэйшых узнагарод ЗША — Прэзідэнцкі медаль свабоды. У лістападзе 2009 года выпусціла музычную кружэлку «А зараз я спяваю свінг». == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Рывера}} msrv1zeb35ys9radgqtklh65nbhn829 0 759269 5227784 5171283 2026-10-27T06:48:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227784 wikitext text/x-wiki [[Файл:Westnik Zapadnoj Rossii 1866.jpg|thumb|Тытульная старонка часопіса (1866)]] '''«Вестник Западной России»''' ({{oldrus|«Вѣстникъ Западной Россіи»}}) — [[Расійская імперыя|расійскі]] штомесячны гісторыка-літаратурны часопіс «[[Заходнерусізм|заходнерускага]]» кірунку, які выдаваўся з [[1864]] па [[1871]] годы ў [[Вільня|Вільні]]; да гэтага меў назву «[[Вестник Юго-Западной и Западной России]]» і выдаваўся ў [[Кіеў|Кіев]]е (1862—1864). == Гісторыя == Часопіс быў заснаваны ў [[1862]] годзе гісторыкам і журналістам [[Ксенафонт Антонавіч Гаворскі|Ксенафонтам Гаворскім]] і першапачаткова называўся «[[Веснік Паўднёва-Заходняй і Заходняй Расіі|Вестник Юго-Западной и Западной России]]». Першы нумар часопіса выйшаў у [[Кіеў|Кіев]]е 1 ліпеня [[1862]] года. У жніўні 1864 года часопіс быў перайменаваны ў «Вестник Западной России», і выданне яго было перанесена ў [[Вільня|Вільню]]. З 1870 года К. Гаворскі адышоў ад кіраўніцтва часопісам праз цяжкую душэўную хваробу, і галоўным рэдактарам стаў [[Іван Анісімавіч Эрэміч|Іван Эрэміч]]. Пасля смерці Гаворскага ў [[1871]] годзе часопіс спыніў сваё існаванне<ref name="Govorsky">[http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?ID=25886 Биография К. Говорского в ЭСБЕ.] {{Недаступная спасылка}}</ref>. Часопіс карыстаўся матэрыяльнай падтрымкай [[Літоўскае генерал-губернатарства|віленскага генерал-губернатара]] [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|М. М. Мураўёва-вешальніка]]<ref name="ЭГБ">{{Крыніцы/ЭГБ|2|«Вестник Западной России»|Кузняева, С. А.|252—253}}</ref>. == Змест == [[Выява:Westnik Zapadnoj Rossii 1867.JPG|thumb|Вокладка часопіса (1867)]] У часопісе публікаваліся розныя даследаванні, прысвечаныя гісторыі, статыстыцы, этнаграфіі, краязнаўстве «заходнерускіх зямель», гістарычныя дакументы, архіўныя матэрыялы<ref name="ЭГБ"></ref>. Акрамя таго, друкаваліся мастацкія творы<ref name=":0">{{крыніцы/ЭКБ|2|«Вестник Западной России»|аўтар=[[С. В. Говін]]}}</ref>, публіцыстычныя і палемічныя артыкулы. Напачатку выступаў з пазіцый нацыянальнага адраджэння [[Украінцы|ўкраінцаў]] і [[Беларусы|беларусаў]], але хутка адышоў ад такога кірунку і стаў правадніком ідэі [[Заходнерусізм|заходнерусізму]]<ref name=":0" />; ухваляў мерапрыемствы па задушэнні [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]<ref name="ЭГБ"></ref>. Украінафільства таксама разглядалася рэдакцыяй часопіса як інструмент польскага ўздзеяння на маларускае насельніцтва<ref name="Govorsky" />. Падтрымліваў [[Русіфікацыя Беларусі|палітыку расійскіх улад]], накіраваную на стварэнне ў Беларусі рускамоўнай школы, насаджэнне расійскага чыноўніцтва і інш. Выступаў супраць польскага і [[Беларуская шляхта|беларускага дваранства]], [[Каталіцтва|каталіцкага духавенства]], [[уніяцтва]]. Змяшчаў матэрыялы па [[Археалогія|археалогіі]], [[Краязнаўства|краязнаўстве]], [[Статыстыка|статыстыцы]], [[Этнаграфія|этнаграфіі]] [[Беларусь|Беларусі]], [[Літва|Літвы]], [[Украіна|Украіны]]<ref name=":0" />. Часопіс падтрымліваў дзяржаўную палітыку, якая праводзіцца ў рэгіёне, выступаў органам кансерватыўнай думкі. Вакол часопіса ўтварылася кола аўтараў, якія адстойвалі ідэю [[Трыадзінства рускага народа|адзінства рускага народа ў трох яго галінах]], змагаліся з [[Паланізацыя|паланізацыяй]] і [[Каталіцтва|каталіцкім]] [[празелітызм]]ам. З часопісам супрацоўнічалі, напрыклад, [[Панцеляймон Аляксандравіч Куліш|Панцеляймон Куліш]], [[Павел Васілевіч Кукальнік|Павел Кукальнік]], [[Міхаіл Уладзіміравіч Юзафовіч|Міхаіл Юзафовіч]] і іншыя. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЭКБ|2|«Вестник Западной России»|аўтар=[[С. В. Говін]]}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20160305074658/http://www.bogoslov.ru/data/099/391/1234/0713.djvu Абвяшчэнне пра працяг часопіса Веснік Паўднёва-заходняй і Заходняй Расіі ў 1864/65 годзе.] * [https://web.archive.org/web/20090331084242/http://starbel.narod.ru/el/v.htm Падборка нумароў часопіса з 1862 па 1869 год.] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Часопісы Расіі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя часопісы]] [[Катэгорыя:Літаратурныя часопісы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Заходнерусізм]] [[Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1864 годзе]] [[Катэгорыя:Друкаваныя выданні, закрытыя ў 1871 годзе]] 07c3r59hqdhq0z1g81is1ufopvnm6e6 0 761182 5227365 4693505 2026-10-26T15:00:05Z IP781584110 134977 арфаграфія, пунктуацыя, афармленне 5227365 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кусто}} {{кінематаграфіст}} '''Жан-Мішэль Кусто''' ({{ВД-Прэамбула}}) — французскі даследчык, абаронца навакольнага асяроддзя, педагог і кінапрадзюсар. Старэйшы сын вядомага акіянографа [[Жак-Іў Кусто|Жака-Іва Кусто]], бацька Фаб’ена Кусто і Селін Кусто. Жан-Мішэль Кусто — член Нацыянальнай рады па архітэктуры і дыпламаваны спецыяліст Парыжскай школы архітэктуры. == Біяграфія == Жан-Мішэль — сын [[Жак-Іў Кусто|Жака-Іва]] і [[Сімона Кусто|Сімоны Мельхіёр Кусто]]. Упершыню нырнуў з аквалангам у 1945 годзе, ва ўзросце 8 гадоў. Хаця Жан-Мішэль атрымаў спецыяльнасць архітэктара, пазней ён далучыўся да Таварыства Кусто, створанага яго бацькам, і заставаўся віцэ-прэзідэнтам таварыства на працягу 20 гадоў. У 1993 г. пачаў здымаць уласныя фільмы пра навакольнае асяроддзе. Жан-Мішэль і яго бацька разышліся ў меркаваннях адносна дзейнасці Таварыства і кіравання ім. Пасля таго, як Жан-Мішэль адкрыў на Фіджы гатэль, названы сваім прозвішчам, Жак-Іў Кусто падаў супраць яго судовы пазоў (у 1995 годзе). У чэрвені 1996 года суд выдаў Жану-Мішэлю прадпісанне ўсюды дадаваць да назвы гатэля і сваё ўласнае імя, каб не змешваць свой бізнес з некамерцыйнымі пачынаннямі бацькі. У 1999 Жан-Мішэль Кусто заснаваў Таварыства будучага акіяна, прыродаахоўную і адукацыйную арганізацыю, сярод мэт якой — выпрацоўка этыкі захавання Сусветнага акіяна, правядзенне даследаванняў і распрацоўка адукацыйных праграм. У 2003 годзе Таварыства сумесна з Франчэскай Сарэнці і Марышай Шыбуя з праекту SKe GROUP выпусціла ў выдавецтве «Trolley Books» кнігу «Water Culture», у якую ўвайшлі разнастайныя фотаздымкі, аб’яднаныя марской тэматыкай, і інтэрв’ю з вядомымі людзьмі аб праблемах вады. Кусто таксама займае пасаду старшыні французскага Зялёнага крыжа. У апошні час{{калі?}} Жан-Мішэль Кусто працуе над дакументальным асвятленнем катастрофы на нафтавай платформе Deepwater Horizon, за 50 міль ад узбярэжжа Луізіяны, на якой у 2010 годзе загінулі 11 работнікаў і двое ўдзельнікаў аперацыі па спыненні разліву нафты. У 2019 годзе Жан-Мішэль Кусто прапанаваў уладам РФ сваю дапамогу ў выпуску касатак і бялух, якіх прывезлі да [[Ахоцкае мора|Ахоцкага мора]]. 25 чэрвеня 2019 года першую партыю з дзвюх касатак і шасці бялух даставілі на мыс Пяроўскага ў Хабараўскім краі, дзе іх выпусцілі на волю пасля працэдуры адаптацыі. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Кусто}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} 9l9vtd296nwa97zgpvabogmwh9o576k 0 765998 5227849 5078221 2026-10-27T09:30:09Z M.L.Bot 261 5227849 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні}} {{Ваенны дзеяч}} '''Вінцэнт Козел-Паклеўскі''' ({{lang-pl|Wincenty Koziełł-Poklewski}}; {{ВДП}}) — [[капітан]] войск панцырных (бранетанкавых) [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|міжваеннай Польшчы]]<ref>«Tajny Dziennik Personalny Rezerw» (Nr 2), Warszawa: MSWojsk, 28 kwietnia 1939, s. 46.</ref>, ахвяра [[Катынскі расстрэл|Катынскага расстрэлу]]. == Біяграфія == Са шляхецкага роду [[Козел-Паклеўскія|Козел-Паклеўскіх]] уласнага герба «[[Герб «Козел»|Козел]]». Сын высланага ў [[Сібір]] паўстанца [[Юзаф Козел-Паклеўскі|Юзафа Козел-Паклеўскага]] і Юліі-Амбражына Козел-Паклеўскай (1863—1938), далёкай сваячкі Юзафа з [[вількамір]]скай галіны роду Козел-Паклеўскіх. Вінцэнт Козел-Паклеўскі скончыў сярэднюю школу ў [[Екацярынбург]]у і [[Сельскагаспадарчая акадэмія ў Дублянах|Сельскагаспадарчую акадэмію ў Дублянах]]<ref>Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000., s. 301.</ref>. З адукацыі інжынер сельскай гаспадаркі. Са снежня 1917 года ўлан 3-га ўланскага палка [[1-ы Польскі корпус (Расійская імперыя)|І-га Польскага корпусу]] ў [[Руская імператарская армія|Рускай імператарскай арміі]]. Узнагароджаны аксамітнай стужкай<ref>«Dziennik Personalny» (R. III, Nr 21), Warszawa, 15 lipca 1922, s. 528.</ref>. Па вяртанні на радзіму ў 1918 годзе ўступіў у [[Войска Польскае]], служыў у [[3-і ўланскі полк|3-м уланскім палку]]. Да мая 1920 года інструктар Цэнтральнай унтэр-афіцэрскай школы ў [[Перамышль (Польшча)|Перамышлі]]. Удзельнічаў у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]]. Узнагароджаны [[Virtuti Militari|Ордэнам Vіrtutі Mіlіtarі]] за бітву пад Крашэвам 10 жніўня 1920 года (прашэнне падпісана камандзірам 2-й кавалерыйскай дывізіі палкоўнікам [[Густаў Орліч-Дрэшэр|Густавам Орліч-Дрэшэрам]])<ref>Kazimierz Banaszek, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki: Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich. Warszawa: Kapituła Orderu Wojennego Virtuti Militari, 2000., s. 227.</ref>. Быў камандзірам эскадрону 203-га добраахвотніцкага палка ўланаў. У міжваенны час у 1921 годзе звольнены ў запас у званні капітана. У 1924 годзе зноў у войску, накіраваны ў школу бронеаўтамабіляў у [[Самюр]]ы ва [[Францыя|Францыю]]. У лістападзе 1925 годзе як афіцэр запасу, прызваны на дзейную службу, зацверджаны малодшым афіцэрам 1-га эскадрону бронеаўтамабіляў у [[Гродна|Гродне]] з адначасовым пераводам з 8-га палка конных стральцоў да 10-га палка ўланаў. У 1928 годзе быў камандзірам эскадрону бронеаўтамабіляў 5-й асобнай кавалерыйскай брыгады ў [[Кракаў|Кракаве]]. Са жніўня 1929 года ў адстаўцы. Пасля адстаўкі кіраваў маёнткам [[Людвінова (Вілейскі раён)|Людвінова]]. Калісьці маці — Юлія Козел-Паклеўская, падзяліла спадчынны маёнтак [[Сэрвач (Вілейскі раён)|Вялікая Сэрвач]] паміж трыма сынамі — старэйшы сын Юзаф атрымаў уласна Вялікую Сэрвач з сядзібным домам і броварам, Вінцэнт — толькі пабудаваны фальварак Людвінова, а малодшы Тадэвуш — [[Кастыкі]] з вадзяным млыном. Вінцэнт у 1928—1929 гадах заснаваў у Людвінове [[Зверагаспадарка ў Людвінове|звераферму «Сэрвач»]], дзе гадавалі ліс і норак на футра. Да канца 1930-х гадоў прадпрыемства стала адным з буйнейшых у Польшчы, на яго прыпадала 50 % нацыянальнай вытворчасці футра. Пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] мабілізаваны. Трапіў у савецкі палон, з 16 лістапада 1939 да 14 студзеня 1940 года вязень лагера ў [[Казельск]]у. У вопісе ад 16 лістапада значыўся як хворы ў шпіталі ваеннапалонных. Паміж 19 і 21 красавіка 1940 года перададзены ў распараджэнне начальніка [[НКУС]] Смаленскай вобласці — спіс на высылку 036/4, п.п. 6 ад 16 красавіка 1940 года<ref>Kazimierz Banaszek, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki: Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich. Warszawa: Kapituła Orderu Wojennego Virtuti Militari, 2000., s. 227.</ref>. [[Катынскі расстрэл|Забіты 20—22 красавіка 1940 года]] органамі НКУС у [[Катынскі лес|Катынскім лесе]]. Падчас эксгумацыі, праведзенай немцамі ў 1943 годзе, Вінцэнт не ідэнтыфікаваны. Да 1990 года сваякі шукалі інфармацыю праз Бюро інфармацыі і расследаванняў [[Польскі Чырвоны Крыж|Польскага Чырвонага Крыжа]] ў [[Варшава|Варшаве]]. Сімвалічная магіла Вінцэнта Козел-Паклеўскага знаходзіцца на варшаўскіх [[Старыя Павонзкі|могілках Старыя Павонзкі]] (участак Z-3-26). [[Файл:Grób gen. Władysława i symboliczny Wincentego Koziełł-Poklewskiego.jpg|thumb|Магіла генерала Уладзіслава Козел-Паклеўскага і сімвалічная магіла Вінцэнта Козел-Паклеўскага на Старых Павонзках.]] == Асабістае жыццё == Быў тройчы жанаты. Меў сына Рышарда (1919—1988) і дачку Барбару (1924—1995). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Козел-Паклеўскі Вінцэнт}} [[Катэгорыя:Козел-Паклеўскія]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Польскія ваенныя, забітыя ў Катыні]] qbt5tql65gn1ngq0f9bob0bkhpo8n6t 5227850 5227849 2026-10-27T09:30:40Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5227850 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні}} {{Ваенны дзеяч}} '''Вінцэнт Козел-Паклеўскі''' ({{lang-pl|Wincenty Koziełł-Poklewski}}; {{ВДП}}) — [[капітан]] войск панцырных (бранетанкавых) [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|міжваеннай Польшчы]]<ref>«Tajny Dziennik Personalny Rezerw» (Nr 2), Warszawa: MSWojsk, 28 kwietnia 1939, s. 46.</ref>, ахвяра [[Катынскі расстрэл|Катынскага расстрэлу]]. == Біяграфія == Са шляхецкага роду [[Козел-Паклеўскія|Козел-Паклеўскіх]] уласнага герба «[[Герб «Козел»|Козел]]». Сын высланага ў [[Сібір]] паўстанца [[Юзаф Козел-Паклеўскі|Юзафа Козел-Паклеўскага]] і Юліі-Амбражыны Козел-Паклеўскай (1863—1938), далёкай сваячкі Юзафа з [[вількамір]]скай галіны роду Козел-Паклеўскіх. Вінцэнт Козел-Паклеўскі скончыў сярэднюю школу ў [[Екацярынбург]]у і [[Сельскагаспадарчая акадэмія ў Дублянах|Сельскагаспадарчую акадэмію ў Дублянах]]<ref>Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000., s. 301.</ref>. З адукацыі інжынер сельскай гаспадаркі. Са снежня 1917 года ўлан 3-га ўланскага палка [[1-ы Польскі корпус (Расійская імперыя)|І-га Польскага корпусу]] ў [[Руская імператарская армія|Рускай імператарскай арміі]]. Узнагароджаны аксамітнай стужкай<ref>«Dziennik Personalny» (R. III, Nr 21), Warszawa, 15 lipca 1922, s. 528.</ref>. Па вяртанні на радзіму ў 1918 годзе ўступіў у [[Войска Польскае]], служыў у [[3-і ўланскі полк|3-м уланскім палку]]. Да мая 1920 года інструктар Цэнтральнай унтэр-афіцэрскай школы ў [[Перамышль (Польшча)|Перамышлі]]. Удзельнічаў у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]]. Узнагароджаны [[Virtuti Militari|Ордэнам Vіrtutі Mіlіtarі]] за бітву пад Крашэвам 10 жніўня 1920 года (прашэнне падпісана камандзірам 2-й кавалерыйскай дывізіі палкоўнікам [[Густаў Орліч-Дрэшэр|Густавам Орліч-Дрэшэрам]])<ref>Kazimierz Banaszek, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki: Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich. Warszawa: Kapituła Orderu Wojennego Virtuti Militari, 2000., s. 227.</ref>. Быў камандзірам эскадрону 203-га добраахвотніцкага палка ўланаў. У міжваенны час у 1921 годзе звольнены ў запас у званні капітана. У 1924 годзе зноў у войску, накіраваны ў школу бронеаўтамабіляў у [[Самюр]]ы ва [[Францыя|Францыю]]. У лістападзе 1925 годзе як афіцэр запасу, прызваны на дзейную службу, зацверджаны малодшым афіцэрам 1-га эскадрону бронеаўтамабіляў у [[Гродна|Гродне]] з адначасовым пераводам з 8-га палка конных стральцоў да 10-га палка ўланаў. У 1928 годзе быў камандзірам эскадрону бронеаўтамабіляў 5-й асобнай кавалерыйскай брыгады ў [[Кракаў|Кракаве]]. Са жніўня 1929 года ў адстаўцы. Пасля адстаўкі кіраваў маёнткам [[Людвінова (Вілейскі раён)|Людвінова]]. Калісьці маці — Юлія Козел-Паклеўская, падзяліла спадчынны маёнтак [[Сэрвач (Вілейскі раён)|Вялікая Сэрвач]] паміж трыма сынамі — старэйшы сын Юзаф атрымаў уласна Вялікую Сэрвач з сядзібным домам і броварам, Вінцэнт — толькі пабудаваны фальварак Людвінова, а малодшы Тадэвуш — [[Кастыкі]] з вадзяным млыном. Вінцэнт у 1928—1929 гадах заснаваў у Людвінове [[Зверагаспадарка ў Людвінове|звераферму «Сэрвач»]], дзе гадавалі ліс і норак на футра. Да канца 1930-х гадоў прадпрыемства стала адным з буйнейшых у Польшчы, на яго прыпадала 50 % нацыянальнай вытворчасці футра. Пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] мабілізаваны. Трапіў у савецкі палон, з 16 лістапада 1939 да 14 студзеня 1940 года вязень лагера ў [[Казельск]]у. У вопісе ад 16 лістапада значыўся як хворы ў шпіталі ваеннапалонных. Паміж 19 і 21 красавіка 1940 года перададзены ў распараджэнне начальніка [[НКУС]] Смаленскай вобласці — спіс на высылку 036/4, п.п. 6 ад 16 красавіка 1940 года<ref>Kazimierz Banaszek, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki: Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich. Warszawa: Kapituła Orderu Wojennego Virtuti Militari, 2000., s. 227.</ref>. [[Катынскі расстрэл|Забіты 20—22 красавіка 1940 года]] органамі НКУС у [[Катынскі лес|Катынскім лесе]]. Падчас эксгумацыі, праведзенай немцамі ў 1943 годзе, Вінцэнт не ідэнтыфікаваны. Да 1990 года сваякі шукалі інфармацыю праз Бюро інфармацыі і расследаванняў [[Польскі Чырвоны Крыж|Польскага Чырвонага Крыжа]] ў [[Варшава|Варшаве]]. Сімвалічная магіла Вінцэнта Козел-Паклеўскага знаходзіцца на варшаўскіх [[Старыя Павонзкі|могілках Старыя Павонзкі]] (участак Z-3-26). [[Файл:Grób gen. Władysława i symboliczny Wincentego Koziełł-Poklewskiego.jpg|thumb|Магіла генерала Уладзіслава Козел-Паклеўскага і сімвалічная магіла Вінцэнта Козел-Паклеўскага на Старых Павонзках.]] == Асабістае жыццё == Быў тройчы жанаты. Меў сына Рышарда (1919—1988) і дачку Барбару (1924—1995). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Козел-Паклеўскі Вінцэнт}} [[Катэгорыя:Козел-Паклеўскія]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Польскія ваенныя, забітыя ў Катыні]] op641zwmfa0ify7azvzikwla8pn7c91 0 766295 5227326 4780787 2026-10-26T14:16:46Z IP781584110 134977 арфаграфія, афармленне 5227326 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Кастусь Вайцяхоўскі''' (на эміграцыі '''Кон Ворт''', нар. {{ДН|23|7|1926}}, [[Стары Свержань]], цяпер [[Стаўбцоўскі раён]] Мінскай вобл.) — грамадскі дзеяч беларускай дыяспары ў [[ЗША]]. == Біяграфія == Сын беларускага грамадскага дзеяча [[Ксенафонт Вайцяхоўскі|Ксенафонта Вайцяхоўскага]], які ў 1930-я гады арганізоўваў беларускае культурнае жыццё на Стаўпеччыне. Кастусёва маці, калі яму было восем гадоў, памерла, потым жыў з мачахай. Падчас нямецкай акупацыі вучыўся ў [[Баранавіцкі дарожна-будаўнічы тэхнікум|Баранавіцкім дарожна-будаўнічым тэхнікуме]], [[Нясвіжская настаўніцкая семінарыя|настаўніцкай семінарыі]] ў [[Нясвіж]]ы, сябра [[СБМ]]. З лета 1944 г. на выгнанні: спачатку ў [[Судэцкая вобласць|Судэтах]], потым у [[Баварыя|Баварыі]]. У Заходняй Германіі належаў да беларускага [[скаўтынг]]у, скончыў [[Беларуская гімназія імя Янкі Купалы|Беларускую гімназію імя Янкі Купалы]]. У верасні 1949 г. разам з бацькамі выехаў паводле кантракту ў [[ЗША]]. Жылі ў [[Арканзас]]е, працавалі на збіранні бавоўны. У снежні 1949 г. прызваны ў амерыканскую армію, служыў у [[Карэя|Карэі]] ў вайсковай выведцы, пасля ў танкістах. Па дэмабілізацыі атрымаў стыпендыю і скончыў [[Ратгерскі ўніверсітэт]]. Працаваў у вайсковай сферы. У {{нп5|General Dynamics|General Dynamics|en|General Dynamics}} у Каліфорніі пры разліках стрэсавых нагрузак у міжкантынентальнай ракеце [[Atlas (ракета-носьбіт)|Atlas]]. Потым працаваў у {{нп5|General Atomics|General Atomics|en|General Atomics}}, каліфарнійскай кампаніі, якая займалася ядзернымі тэхналогіямі, і ў дзвюх іншых кампаніях, якія абслугоўвалі армію: [[General Electric]] i {{нп5|Lockheed Missile and Space Company|Lockheed Missile and Space Company|en|Lockheed Missile and Space Company}}. Затым займеў прыватны бізнес, займаўся нерухомасцю. У першай палове 1950-х належаў да моладзевых рухаў. Быў заступнікам старшыні [[Саюз беларуска-амерыканскай моладзі|Саюза беларуска-амерыканскай моладзі]]. У 1970-1980-я ўваходзіў у кіраўнічыя структуры [[БККА]], у 1980-х — прадстаўнік БККА ў г. [[Сан-Хасэ (Каліфорнія)]]. У 1961 годзе ўзяў шлюб з амерыканкай, настаўніцай Бэрдзі, мае трох сыноў і дачку. Жыве ў [[Сан-Дыега]]. == Літаратура == * ''Гардзіенка А.'' Беларускі кангрэсавы камітэт Амэрыкі (БККА) / Алег Гардзіенка. — Смаленск: [б.в.], 2009. — 428 с., [12] с. іл. — (БІНІМ; Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 16). {{DEFAULTSORT:Вайцяхоўскі Кастусь}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы]] hban943avdgzyvhg3gkbra2cd7j61du 0 771355 5227357 4867009 2026-10-26T14:45:09Z IP781584110 134977 арфаграфія, афармленне, вікіфікацыя 5227357 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Месье Кляйн»''' ({{lang-fr|Monsieur Klein}}) — дэтэктыўны драматычны фільм 1976 года рэжысёра [[Джозеф Лоўзі|Джозефа Лоўзі]] з [[Ален Дэлон|Аленам Дэлонам]] у галоўнай ролі. Дзеянне карціны разгортваецца ў вішысцкай Францыі, і кафкіянскі сюжэт прысвечаны парыжскаму арт-дылеру, які прыняты паліцыяй за яўрэя з такім жа імем і становіцца ахвярай [[Халакост]]у, не здолеўшы даказаць сваё паходжанне. Фільм з’яўляецца сумеснай вытворчасцю Францыі і Італіі. Прэм’ера адбылася на [[Канскі кінафестываль|Канскім кінафестывалі]] 1976 года. «Месье Кляйн» атрымаў усеагульнае прызнанне крытыкаў і заваяваў тры прэміі «[[Сезар]]»: за лепшы фільм, лепшую рэжысуру (Джозеф Лоўзі) і лепшыя дэкарацыі (Аляксандр Траўнер). Ален Дэлон быў намінаваны як лепшы акцёр. == Сюжэт == Парыж, 1942 год. Рабер Кляйн не бачыць праблем у тым, што немцы акупуюць Францыю. У яго ёсць добрая кватэра, палюбоўніца і бізнес, які расце. Яўрэі, падвергнутыя дыскрымінацыйным законам, прынятымі французскім урадам, распрадаюць каштоўныя творы мастацтва — і Кляйну лёгка дамовіцца з імі пра выгадную цану. Яго прыемнае жыццё разбураецца пасля таго, як ён даведваецца, што ёсць іншы Рабер Кляйн — яўрэй з вельмі таямнічым паводзінамі. Вельмі хутка такая аманімія прыцягвае пільную (і пагрозлівую) увагу паліцыі да самавітага гандляра мастацтвам. == У ролях == * [[Ален Дэлон]] — месье Кляйн * [[Жанна Маро]] — Фларанс * Франсін Бержэ — Ніколь * [[Жульет Берто]] — Жанін * Луі Сенье — бацька Кляйна * Жан Буіз — прадавец * [[Масіма Джыроці ]] — Шарль * Майкл Лонсдэйл — П’ер == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Французскія фільмы 1976 года]] fbzpd2k6ydlskm428e6autddnkcv9em 0 772781 5227362 4835000 2026-10-26T14:57:03Z IP781584110 134977 арфаграфія, афармленне 5227362 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Андрэ Тэшынэ''' ({{lang-fr|André Téchiné}}; нар. {{ДН|13|3|1943}}, Валанс-д’Ажэн, [[Францыя]]) — французскі кінарэжысёр і сцэнарыст, кінакрытык. == Біяграфія == Нарадзіўся ў маленькім мястэчку Валанс-д’Ажэн, на поўдні Францыі, у Пірэнеях. Яго сям’я, іспанскага паходжання, мела невялікі бізнес па вытворчасці сельскагаспадарчага абсталявання. З 1952 па 1959 год ён вучыўся ў каталіцкай школе-інтэрнаце ў Мантабане. Па нядзелях дазвалялася пакідаць сцены школы, і юны Тэшынэ хадзіў у кіно. Затым вучыўся ў свецкай дзяржаўнай школе, а ў 19 гадоў з’ехаў у [[Парыж]], каб прысвяціць сябе кінематаграфіі. Некаторы час Андрэ Тэшынэ працаваў у французскім часопісе пра кіно «Cahiers du Cinéma», у якім у розныя перыяды працавалі рэжысёры [[французская новая хваля|французскай новай хвалі]]. Выкладаў у Вышэйшай школе кінаадукацыі (IDHEC). Працаваў асістэнтам у [[Жак Рывет|Жака Рывета]]. Дэбютаваў у кіно ў 1969 годзе карцінай «Паліна сыходзіць» (''Paulina s’en va''). З пачатку 1970-х пачаў здымаць уласныя карціны. Самыя вядомыя працы рэжысёра: «Сёстры Брантэ» (1979), «Спатканне» (1985, прэмія Канскага кінафестывалю за лепшую рэжысуру), «Я не цалуюся» (1991), «Дзікія трыснёгі» (1994, чатыры прэміі «Сезар», у тым ліку за лепшы фільм і лепшую рэжысуру). == Фільмаграфія == * (1976) «[[Барока (фільм)|Барока]]» == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру}} {{DEFAULTSORT:Тэшынэ}} lu7u0uyn4kpm9ooylk1rfmhn0o9qvsf 0 774414 5227954 4851715 2026-10-27T11:11:04Z Zadorenko V 175157 5227954 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Крыварожскі раён | Арыгінальная назва = {{lang-uk|Криворізький район}} | Краіна = {{UKR}} }} '''Крыварожскі раён''' ({{Lang-uk|Криворізький район}})&nbsp;— [[Раёны Украіны|раён]] у [[Днепрапятроўская вобласць|Днепрапятроўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], утвораны ў 2020 годзе. Адміністрацыйны цэнтар — горад [[Крывы Рог]]. == Гісторыя == Раён утвораны 17 ліпеня 2020 года ў адпаведнасці з пастановай [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўнай Рады Украіны]] ад 17 ліпеня 2020 года № 807-IX «Аб утварэнні і ліквідацыі раёнаў» за кошт былых [[Крыварожскі раён (1923—2020)|Крыварожскага]], [[Сафііўскі раён|Сафііўскага]], [[Шырокаўскі раён|Шырокаўскага]] і Апосталаўскага раёнаў, ліквідаваныя той жа пастановай у ходзе правядзення адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы. === Расейска-ўкраінская вайна === {{Падрабязны артыкул|Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)}} 20 ліпеня 2022 года [[Рашызм|рашысты]] з танка абстралялі камбайны на ўборцы хлеба каля вёскі Кошава<ref>{{Cite web|url=https://zn.ua/ukr/UKRAINE/zsu-znishchili-polovij-artilerijskij-sklad-okupantiv-na-khersonshchini-.html|title=На Дніпропетровщині ворожий танк розстріляв у полі українські комбайни – Вілкул|автор=Ольга Глущенко|дата=2022-07-21|веб-сайт=[[Дзеркало тижня]]}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Грамады раёну == У склад раёна ўвайшлі наступныя [[Грамады Украіны|тэрытарыяльныя грамады]]: * Гарадскі: ** Апосталаўская ** Крыварожская ** Зеленадольская * Пасялковыя: ** Сафііўская ** Шырокаўская * Вясковыя ** Вакулаўская ** Грушіўская ** Грэчанаподаўская ** Глэюватская ** Дэўладаўская ** Карпіўская ** Лазуватская ** Навалатіўская ** Навапільская ** Ныватрудаўская == Зноскі == [[Катэгорыя:Крыварожскі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны Днепрапятроўскай вобласці]] 56tzsvbsi3o6ikb2pzbl5pjeer4lmch 0 776191 5227561 4928812 2026-10-26T19:38:17Z Rotondus 11765 +[[Катэгорыя:Фільмы, знятыя лаўрэатамі прэміі «Оскар» за «Найлепшую работу аператара»]]; +[[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227561 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Бруталіст»''' ({{lang-en|The Brutalist}}) — гістарычны драматычны фільм [[2024 год у гісторыі кіно|2024]] года, зняты і спрадзюсаваны [[Брэдзі Корбет]]ам. Прэм’ера фільма адбылася на [[Венецыянскі кінафестываль 2024|81-м Венецыянскім міжнародным кінафестывалі]] 1 верасня 2024 года, дзе ён атрымаў прызнанне крытыкаў за рэжысуру, сцэнарый, аператарскую працу, мантаж, дызайн-пастаноўку і гульню акцёраў, асабліва [[Эдрыен Броўдзі|Эдрыена Броўдзі]], [[Гай Пірс|Гая Пірса]] і [[Фелісіці Джонс]]. Корбет быў узнагароджаны [[Сярэбраны леў|Сярэбраным ільвом]] за найлепшую рэжысуру<ref>{{Cite web |last=Tartaglione |first=Andreas Wiseman,Nancy |date=2024-09-07 |title=Venice Winners: Pedro Almodóvar's 'The Room Next Door' Wins The Golden Lion; Also Wins For Nicole Kidman, Brady Corbet, 'I'm Still Here' & More |url=https://deadline.com/2024/09/venice-film-festival-2024-awards-winners-full-list-1236080995/ |access-date=2024-09-07 |website=Deadline |language=en-US}}</ref>. Выхад фільма ў пракат запланаваны на 20 снежня 2024 года. == Сюжэт == Фільм апавядае пра трыццаць гадоў жыцця Ласла Тота, венгерскага яўрэйскага архітэктара, які перажыў [[Халакост]]. Пасля заканчэння [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ён эмігрыраваў у [[ЗША|Злучаныя Штаты]] са сваёй жонкай Эржэбет, каб зведаць на сабе «амерыканскую мару». Спачатку Ласла церпіць галечу і знявагу, але неўзабаве ён атрымлівае кантракт з таямнічым і багатым кліентам, Харысанам Лі Ван Бюрэнам, які зменіць ход яго жыцця. == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * {{IMDb title|8999762}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы фільм — драма}} {{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшы фільм}} [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2024 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы пра імігрантаў]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Халакост]] [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя лаўрэатамі прэміі «Оскар» за «Найлепшую работу аператара»]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Спадарожнік»]] 6ehm4nldezjn3ggm2bx4yl7z6qpp3jb 0 780563 5227591 5217000 2026-10-26T19:58:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227591 wikitext text/x-wiki {{Вайна на Блізкім Усходзе}} '''Вайна на Блізкім Усходзе''' пачалася [[7 кастрычніка]] [[2023]] года з уварвання [[ХАМАС]] у [[Ізраіль]]. У адказ Ізраіль 27 кастрычніка [[Вайна Ізраіля з ХАМАС|ўварваўся ў кантраляваны ХАМАС Сектар Газа]] і да канца мая 2024 года ўзяў пад кантроль большую частку яго тэрыторыі, уключаючы Філадэльфійскі калідор на мяжы з [[Егіпет|Егіптам]]. У вайне на баку ХАМАС прынялі ўдзел [[Іран]] і падкантрольныя яму шыіцкія групоўкі — ліванская [[Хезбала]], еменскія [[хусіты]] і іракскія шыіты, якія пачалі сістэматычныя абстрэлы тэрыторыі праціўніка ракетамі і дронамі. Акрамя гэтага хусіты блакавалі [[Баб-эль-Мандэбскі праліў]], сістэматычна нападаючы на судны. Ізраіль разгарнуў [[Бамбардзіроўкі Лівана Ізраілем (2024)|масавыя бамбёжкі ліванскіх тэрыторый]], падкантрольных Хезбале, каналаў забеспячэння зброяй гэтай групоўкі ў [[Сірыя|Сірыі]]. Хутка ЦАХАЛ [[Уварванне Ізраіля ў Ліван (2024)|уварваўся ў Ліван]], насуперак Рэзалюцыі СБ ААН 1701. Таксама Ізраіль арганізаваў масавыя ліквідацыі членаў ХАМАС і Хезбалы, уключаючы лідараў гэтых арганізацый незалежна ад іх месцазнаходжання. З ліпеня 2024 года Ізраіль праводзіць бамбардзіроўкі аб’ектаў хусітаў на тэрыторыі [[Емен|Емена]]. На баку Ізраіля выступіла ваенная кааліцыя на чале з [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Група з 20 краін прымае ўдзел у [[Аперацыя «Вартавы росквіту»|ваеннай аперацыі супраць хусітаў]] з мэтай забеспячэння бяспекі марскога суднаходства ў раёне [[Чырвонае мора|Чырвонага мора]]. Акрамя гэтага ўзброеныя сілы ЗША, [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і іншых краін аказваюць дапамогу Ізраілю ў адбіцці ракетных нападаў. Іранскі [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|Корпус вартавых ісламскай рэвалюцыі]] ажыццявіў некалькі абстрэлаў амерыканскіх аб’ектаў у [[Ірак|Іраку]] і Сірыі. Станам на пачатак 2025 года Ізраіль з дапамогай пасрэднікаў дамовіўся аб перамір’і з Хезбалой, а ў выніку звяржэння апазіцыйнымі сіламі рэжыму [[Башар Асад|Башара Асада]] ў снежні 2024 года ў Сірыі праіранская «[[Вось супраціву]]» апынулася істотна падарваная. Галоўнымі нявырашанымі праблемамі застаюцца вяртанне захопленых ХАМАС у кастрычніку 2023 года ізраільскіх закладнікаў і спыненне ваенных дзеянняў у [[Сектар Газа|Сектары Газа]]. 13 чэрвеня 2025 года Ізраіль пачаў поўнамаштабную ваенную аперацыю супраць Ірана пад назвай «[[Аперацыя «Народ як леў»|Народ як леў]]», 22 чэрвеня да яе далучыліся ЗША. 24 чэрвеня бакі ўзгаднілі спыненне агню. 9 кастрычніка было ўзгоднена спыненне агню ў сектары Газа, 13 кастрычніка былі вернутыя апошнія 20 жывых ізраільскіх закладнікаў. У гэты ж дзень ізраільскія ўлады вызвалілі больш за 1,9 тыс. палесцінскіх зняволеных 28 лютага 2026 года ЗША і Ізраіль [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары па Іране]], у выніку якіх загінулі вышэйшы кіраўнік дзяржавы [[Алі Хаменеі]] і шэраг высокапастаўленых іранскіх вайскоўцаў<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/1075286|title=Убит верховный лидер Ирана Али Хаменеи|website=Интерфакс|date=2026-03-01|url-status=live}}</ref>, з таго моманту вайна на Блізкім Усходзе стала больш маштабнай. Неўзабаве 7 красавіка па прапанове [[Пакістан]]а бакі ўхвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|двухтыднёвае перамір’е]]. Задача змены рэжыму ў Тэгеране, якая з’яўлялася адной з мэтаў амерыканскай аперацыі, дасягнута не была. Станам на лета, нягледзячы на значныя ваенныя страты, Іран захаваў магчымасці вытворчасці танных ракеты і нанясення удараў па праціўнікам у рэгіёне, уключаючы стратэгічна важныя аб’екты. Выкарыстанне ракет і беспілотнікаў Іранам прывяло да [[Блакада Армузскага праліва (2026)|перакрыцця Армузскага праліва]]. Асцярогі, звязаныя з уплывам зацяжной вайны на эканоміку, прымусілі ЗША згарнуць баявыя дзеянні да дасягнення сваіх амбіцыйных мэтаў і пайсці на перамір’е. Пры гэтым Тэгеран палепшыў свае перагаворныя пазіцыі<ref>[https://globalaffairs.ru/articles/dlya-chego-vojna-kavana/]</ref>. 18 чэрвеня ЗША і Іран падпісалі мірнае пагадненне<ref>[https://www.kp.ru/daily/277790/5264601/ США и Иран подписали соглашение: меморандум включает 14 пунктов]</ref>. == Спасылкі == * {{Cite web |url=https://www.currenttime.tv/a/kak-god-voiny-menayet-blizhnii-vostok/33149022.html |title=Год назад ХАМАС напал на Израиль. Как война расширилась на Ближний Восток и меняет регион |lang=ru |author=Марианна Беленькая |date=2024-10-07 |publisher=currenttime.tv |access-date=2025-01-12 |url-status=live}} * {{Cite web |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19777887 |title="Дело тонкое". Кто, с кем и из-за чего поссорился на Ближнем Востоке |lang=ru |date=2024-01-21 |publisher=ТАСС |access-date=2025-01-12 |url-status=live}} * {{Cite web |url=https://russiancouncil.ru/analytics-and-comments/analytics/konflikt-na-blizhnem-vostoke-vozmozhnye-regionalnye-posledstviya/ |title=Конфликт на Ближнем Востоке: возможные региональные последствия |lang=ru |author=Иван Бочаров |date=2024-10-18 |publisher=РСМД |access-date=2025-01-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121113713/https://russiancouncil.ru/analytics-and-comments/analytics/konflikt-na-blizhnem-vostoke-vozmozhnye-regionalnye-posledstviya/ |archive-date=21 студзеня 2025}} * {{Cite web |url=https://www.ng.ru/dipkurer/2024-10-13/9_9113_war.html |title=Война на Ближнем Востоке: продолжение следует |lang=ru |author=Кортунов А. В|date=2024-10-13 |publisher=Независимая газета |access-date=2025-01-12 |url-status=live}} * {{Cite web |url=https://www.nrc.no/emergencies/war-in-the-middle-east/ |title=War in the Middle East |lang=en |date=2024-12-23 |publisher=NRC |access-date=2025-01-12 |url-status=live}} * {{Cite web |url=https://carnegieendowment.org/emissary/2024/11/middle-east-war-attrition-israel-gaza-egypt-jordan-role?lang=en |title=The Middle East’s New War of Attrition |lang=en |author=Amr Hamzawy |date=2024-11-14 |publisher=Carnegie Endowment for International Peace |access-date=2025-01-12 |url-status=live}} {{амерыкана-іранскі канфлікт}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)]] 4o488njv6w3mk4emwh9nkpfoxpda8po 0 793313 5227615 5225793 2026-10-26T20:25:26Z KrBot 24355 - {{Underlinked|date=кастрычнік 2026}} 5227615 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Джэйсан Майкл Айзекс''' ({{Іншамоўны тэкст|en|Jason Michael Isaacs}}; нар. {{ДН|6|6|1963}}, {{МН|Ліверпул||}}) — брытанскі [[акцёр]], які грае пераважна адмоўных персанажаў. Шырока вядомы як выканаўца ролі палкоўніка Тэвінгтана ў гістарычнай драме «Патрыёт», Люцыуса Малфоя ў фільмах пра Гары Потэра, а таксама містэра Дарлінга і Джэймса Крука ў экранізацыі дзіцячай казкі Джэймса Мэцью Бары «Пітэр Пэн». == Біяграфія == Нарадзіўся 6 чэрвеня 1963 года ў Ліверпулі, Вялікабрытанія, у сям’і яўрэяў-мігрантаў з Усходняй Еўропы. Трэцяе дзіця з чатырох. Калі яму было адзінаццаць гадоў, сям’я пераехала ў Лондан. Пасля заканчэння школы ён паступіў у [[Брыстальскі ўніверсітэт]], дзе на працягу трох гадоў вывучаў юрыспрудэнцыю. У студэнцкія гады, які раней не думаў пра акцёрскую кар’еру Джэйсан не раз прымаў удзел у пастаноўках універсітэцкай трупы, тройчы выступаў на Эдынбургскім фестывалі, а таксама паставіў некалькі спектакляў. У 1985 годзе Айзэкс пакінуў універсітэт і паступіў у лонданскую Цэнтральную школу сцэнічнай гаворкі і драмы. Там жа ён пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай, маладой актрысай Эмай Х’юіт. Папулярнасць яму прынеслі як ролі ў тэатры, так і на тэлебачанні. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Айзекс}} [[Катэгорыя:Акцёры Вялікабрытаніі]] 0lzdbswnj2sij3vo93vp1g14phgj70w 0 793709 5227393 5046365 2026-10-26T15:33:45Z IP781584110 134977 арфаграфія, стыль, афармленне 5227393 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''HUGO BOSS''' — нямецкая кампанія-вытворца моднай вопраткі. Штаб-кватэра — у горадзе [[Мецынген]] (зямля [[Бадэн-Вюртэмберг]], [[Германія]]). == Гісторыя == У 1923 годзе Хуга Фердынанд Бос (Hugo Ferdinand Boss) заснаваў у Мецынгене невялікую швейную фабрыку па вытворчасці рабочага і спартыўнага адзення. У 1930 годзе прадпрыемства апынулася на мяжы банкруцтва. У 1931 годзе Хуга Бос уступіў у НСДАП і атрымаў партыйную замову на вытворчасць уніформы СА, СС і гітлерюгенда, дызайн якой быў распрацаваны Карлам Дзібічам. У 1934 годзе Бос купіў ткацкую фабрыку і перанёс на яе тэрыторыю свае швейныя майстэрні. У 1937 годзе ў Хуга Боса працавалі амаль сто чалавек. З пачаткам Другой сусветнай вайны яго фабрыка была аб’яўлена важным ваенным прадпрыемствам і атрымала заказ на выраб уніформы для вермахта. У перыяд з 1940 па 1945 год на фабрыцы задзейнічалі 140 прымусовых рабочых — пераважна з Польшчы і Украіны, а таксама 40 французскіх ваеннапалонных. Пасля заканчэння вайны Бос пераключыўся на шыццё ўніформы для чыгуначнікаў і паштальёнаў. Пасля смерці Хуга Боса ў 1948 годзе фірму ўзначаліў яго зяць Ойген Холі. У 1953 годзе Hugo Boss выпусціла першы мужчынскі гарнітур. У 1967 годзе кампанія перайшла ў рукі дзяцей Ойгена Холі — Увэ і Ёнена. У 1975 годзе фірма прыцягнула да супрацоўніцтва аўстрыйскага мадэльера Вернера Бальдэсарыні. У 1985 годзе кампанія выйшла на біржу. У 1991 годзе кантрольны пакет акцый набыў італьянскі канцэрн Marzotto, і ў 1993 годзе браты Холі пакінулі бізнес. У 2002 годзе Marzotto уключыў модныя брэнды, што належалі яму, у тым ліку Hugo Boss, у кангламерат Valentino Fashion Group, які ў 2007 годзе быў прададзены канцэрну Permira. У 2012 годзе кангламерат быў расфармаваны пры перапродажы брэнда Valentino катарскаму інвестыцыйнаму фонду Mayhoola. У 2000 годзе пад ціскам грамадскасці кампанія ўступіла ў фонд «Памяць, адказнасць, будучыня», створаны буйнымі нямецкімі фірмамі для выплаты кампенсацый былым паднявольным рабочым. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Кампаніі Германіі]] rojy7rqfkckmi95e6nfose5j302zi9e 0 793822 5227344 5047419 2026-10-26T14:34:27Z IP781584110 134977 арфаграфія, афармленне 5227344 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''Balenciaga''' — дом моды, заснаваны ў 1919 годзе іспанскім дызайнерам [[Крыстобаль Баленсіяга|Крыстобалем Баленсіягай]] у [[Сан-Себасцьян]]е. У цяперашні час базуецца ў [[Парыж]]ы. Balenciaga зачыніўся ў 1968 годзе і зноў адкрыўся пад кіраўніцтвам новага ўладальніка ў 1986 годзе. З 2001 года Balenciaga належыць французскай групе Kering. Крэатыўным дырэктарам брэнда з 2015 да 2025 года з’яўляўся грузінскі дызайнер [[Дэмна Гвасалія]]. 13 сакавіка 2025 года стала вядома, што Гвасалія пакідае Balenciaga і ўзначаліць брэнд [[Gucci]]. == Гісторыя == Крыстобаль Баленсіяга адкрыў свой першы буцік у Сан-Себасцьяне (Іспанія) у 1919 годзе, пазней пашырыў свой бізнес за кошт філіялаў у [[Мадрыд]]зе і [[Барселона|Барселоне]]. Сярод кліентаў дома Balenciaga былі іспанская каралеўская сям’я і арыстакратыя, але калі іспанская грамадзянская вайна прымусіла Баленсіягу зачыніць свае крамы, ён перабраўся ў Парыж. У Парыжы Баленсіяга размясціўся на авеню Георга V у жніўні 1937 года. На першым паказе мод ён прадэманстраваў дызайн з моцным уплывам іспанскага Рэнесансу — Balenciaga прадставіў на суд гледачоў стыль ампір, які лічыўся навінкай для таго часу. На працягу першых двух гадоў пасля адкрыцця французская прэса ўсхваляла Баленсіягу як рэвалюцыянера, яго ідэі былі вельмі запатрабаванымі. Кармель Сноў, рэдактар ​​Harper’s Bazaar з 1934 па 1958, была адным з першых удзельнікаў яго праектаў. Папулярнасць Баленсіягі была настолькі вялікая, што нават у гады Другой сусветнай вайны кліенты, рызыкуючы сваёй бяспекай, прыязджалі ў Парыж, каб убачыць яго навінкі. У гэты перыяд ён быў адзначаны за сваё «квадратнае паліто». Аднак толькі ў пасляваенныя гады стаў відавочны поўны маштаб вынаходлівасці гэтага арыгінальнага дызайнера. Яго лініі зрабіліся больш лінейнымі і гладкімі, адхіляючыся ад формы пясочнага гадзінніка, папулярызаванай «Новым абліччам» [[Крысціян Дыёр|Крысціяна Дыёра]]. Гнуткасць яго сілуэтаў дазволіла яму маніпуляваць адносінамі паміж адзеннем і жаночымі целамі. У 1951 годзе Баленсіяга цалкам змяніў сілуэт, пашырыўшы плечы і зняўшы талію. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Кампаніі Францыі]] dor1c6r91rlsq95t9z2fpc0n03xa874 0 793835 5227347 5047480 2026-10-26T14:38:40Z IP781584110 134977 арфаграфія, пунктуацыя, афармленне, вікіфікацыя 5227347 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''Guerlain''' — адзін з найстарэйшых у свеце дамоў парфумерыі, заснаваны ў 1828 годзе П’ерам Франсуа Паскалем Герленам. З 1994 года выключнае права на выкарыстанне брэнда Guerlain належыць карпарацыі [[LVMH|Louis Vuitton Moet Hennessy]]. Спачатку гэты парфумерны дом існаваў як аптэчны магазін, у падвалах якога Герлен змешваў свае водары. Кліентамі былі нямногія, але дастаткова вядомыя людзі, сярод якіх [[Анарэ Бальзак]] і [[Напалеон III]], да дня вяселля якога быў спецыяльна створаны адэкалон ''Eau de Cologne Impériale''. Пазней Герлен ствараў водары для каралеў [[Вікторыя (каралева брытанская)|Вікторыі]] і [[Ізабела II|Ізабелы II Іспанскай]]. П’ер Франсуа Герлен памёр у 1864 годзе. Фірму ўспадкавалі яго сыны Эмэ і Габрыэль Герлен. Эмэ Герлен падымае сямейны бізнес на новы ўзровень, адзін за адным выпускаючы паспяховыя водары, у той час як Габрыэль займаўся менеджментам. Дзейнасць Эмэ Герлена адзначана парфумернымі дасягненнямі, якія атрымалі шырокую вядомасць; гэта ''Fleur d’Italie'' (1884), ''Rococo'' (1887) і ''Eau de Cologne du Coq'' (1894). У 1910 годзе Эмэ Герлен памёр, кампанію ў спадчыну атрымалі сыны Габрыэля Жак і П’ер. П’еру дастаецца камерцыйны складнік, а Жак бярэ на сябе складанне водараў. За час існавання дома пад кіраваннем Жака і П’ера сямейны бізнес квітнее, інтэрналізуецца і папулярызуецца. Guerlain пачынае ствараць парфуму для зорак кіно і эстрады, а таксама арганізуе продажы сваёй прадукцыі па ўсім свеце. Жак Герлен памёр у 1956 годзе, і пасаду кіраўніка кампаніі заняў яго ўнук, Жан-Поль Герлен, пад кіраўніцтвам якога кампанія ператвараецца ў сусветна вядомы брэнд. У 1994 годзе Жан-Поль Герлен прадаў кампанію мега-карпарацыі раскошы LVMH, якая валодае брэндам Guerlain і дагэтуль. Яшчэ 8 гадоў пасля продажу Ж.-П. Герлен працягваў ствараць водары, раўналежна з групай новых маладых парфумераў. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Кампаніі Францыі]] dfw6hlslystgqb70vxuwb8h51paa2us 0 794829 5227482 5062963 2026-10-26T18:04:51Z IP781584110 134977 афармленне 5227482 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст}} '''Маргарыта Кушныр''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Расія|расійская]] [[гандбалістка]]. Срэбны прызёр моладзевага чэмпіянату Еўропы. == Біяграфія == Нарадзілася 5 чэрвеня 1996 года ў [[Растоўская вобласць|Растоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Выхаванка валгаградскай школы гандбола. За роднае «Дынама» выступала да 2016 года, потым гуляла за «Кубань», маскоўскі «Луч»<ref>{{Cite web|url=https://sport.rambler.ru/handball/44198388-volgogradskie-gandbolistki-divak-i-kushnyr-stali-chempionkami-belarusi/|title=Волгоградские гандболистки Дивак и Кушнырь стали чемпионками Беларуси|website=sport.rambler.ru|date=2020-05-18|lang=ru}}</ref>. У ліпені 2019 года пакінула «АДУ-Адыіф» і падпісала кантракт з клубам «[[ЖГК Гомель|Гомель]]»<ref>[https://handballfast.com/news/12491-golkiper_agu_adyif_margarita_kushnyr_prodolzhit_kareru_v_belorusskom_gomele Голкипер АГУ-«Адыиф» Маргарита Кушнырь продолжит карьеру в белорусском «Гомеле»] {{ref-ru}}</ref>, у якім правяла да мая 2021 года<ref>[https://handballfast.com/news/40309-belarus-rossiiskaya-vratar-obladatelya-kubka-strany-gomelya-margarita-kusnyr-pokinula-komandu-posle-okoncaniya-kontrakta Беларусь. Российская стражница ворот обладателя Кубка страны «Гомеля» Маргарита Кушнырь покинула команду по окончании контракта] {{ref-ru}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://history.eurohandball.com/ec/ehfc/women/2019-20/player/556222/MargaritaKushnyr Margarita Kushnyr] * [https://kuban24.tv/item/margarita-kushnyr-pokinula-gk-kuban-203107 Маргарита Кушнырь покинула ГК «Кубань»] {{DEFAULTSORT:Кушныр Маргарыта}} [[Катэгорыя:Гандбалісткі Расіі]] 92vyccnj5kwsytr6wrernui4ki6iyze 0 799222 5227248 5084499 2026-10-26T12:20:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227248 wikitext text/x-wiki {{Электрастанцыя | Тып = [[цеплаэлектрацэнтраль]] | Назва = Брэсцкая ЦЭЦ | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Краіна = Беларусь | Месцазнаходжанне = [[Брэсцкая вобласць]], [[Брэст]] | Пачатак эксплуатацыі= [[1938]] | Статус = дзеючая | Паліва = [[прыродны газ]], [[мазут]] | Катлы = ГМ-50 (з 1976), КВГМ-100 (з 1991) | Турбіны = | Электрагенератары = | Магутнасць = 12,2 МВт | Водпуск цяпла = }} '''Брэ́сцкая ЦЭЦ'''&nbsp;— цеплаэлектрацэнтраль у горадзе [[Брэст|Брэсце]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. З’яўляецца структурным падраздзяленнем філіяла «Брэсцкія цеплавыя сеткі» РУП «[[Брэстэнерга]]». Забяспечвае цэнтралізаванае цеплазабеспячэнне прамысловых прадпрыемстваў і жылога сектара горада. == Гісторыя == === Стварэнне і даваенны перыяд === Электрастанцыя была пабудавана ў 1938 годзе на вуліцы Нова-Ягелонскай (цяпер [[Праспект Машэрава (Брэст)|праспект Машэрава]]). На ёй былі ўсталяваны паравы кацёл фірмы «Бабкок-Зелянеўскі» (прадукцыйнасць 8–9 т/г) і турбагенератар «Юнгстрэм» магутнасцю 1,5 МВт фірмы «Сталь». Станцыя працавала на сілезскім вугалі і забяспечвала электраэнергіяй і цяплом гарадскія кварталы<ref name="bkh">{{cite web|url=https://bkh.brest.by/ru/o-predpriyatii/istoriya/istoriya-predpriyatiya|title=История предприятия|website=Брэсцкае кацельнае гаспадарка|accessdate=2026-01-18|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20250618094517/https://bkh.brest.by/ru/o-predpriyatii/istoriya/istoriya-predpriyatiya|archive-date=18 чэрвеня 2025|url-status=dead}}</ref><ref name="wikimapia">{{cite web|url=https://wikimapia.org/14223590/ru/Брестская-теплоэлектроцентраль|title=Брестская теплоэлектроцентраль|website=Wikimapia|accessdate=2026-01-18|lang=ru}}</ref>. === Ваенны перыяд === Падчас наступу нямецкіх войскаў у 1941 годзе электрастанцыя была пашкоджана бамбёжкамі. Акупацыйныя ўлады аднавілі яе працу, прыцягнуўшы мясцовых спецыялістаў. Аднак пры адступленні ў [[1944]] годзе немцы ўзарвалі станцыю, знішчыўшы будынкі на 90 % і вывеўшы абсталяванне<ref name="realbrest">{{cite web|url=https://www.realbrest.by/novosti/istorija-bresta/tyec-v-breste-otstraivali-plennye-nemcy-vy-znali.html|title=ТЭЦ в Бресте отстраивали пленные немцы. Вы знали?|website=Рэальны Брэст|date=2020-05-18|accessdate=2026-01-18|lang=ru}}</ref>. === Пасляваеннае аднаўленне і развіццё === У 1948 годзе станцыя была адноўлена<ref name="wikimapia" />. Першым пасляваенным дырэктарам стаў Мікалай Іванавіч Куцікаў. У пачатку 1960-х гадоў пачалася цеплафікацыя горада, і гарадская электрастанцыя атрымала статус ЦЭЦ. У [[1970]] годзе былі сманціраваны водагрэйны кацёл і мазутная гаспадарка. У [[1976]] годзе ўведзены ў эксплуатацыю энергетычны кацёл ГМ-50<ref name="wikimapia" />. У 1990-я гады пачалася маштабная рэканструкцыя станцыі. Быў усталяваны водагрэйны кацёл КВГМ-100, пабудаваны блок дапаможных аддзяленняў (1994) і памяшканне дыспетчарскай службы (1996). У 1996 годзе была ўзведзена новая жалезабетонная дымавая труба вышынёй 120 метраў, а старая цагляная труба (60 м) была дэмантавана<ref name="virtualbrest-90s">{{cite web|url=https://virtualbrest.ru/news105826.php|title=Как расширялась в лихие 90-ые Брестская ТЭЦ, и как возводили ту самую знаменитую трубу|website=Віртуальны Брэст|date=2022-07-14|accessdate=2026-01-18|lang=ru}}</ref>. У канцы 1990-х у склад Брэсцкіх цеплавых сетак увайшлі Усходнія раённыя кацельні № 1 і 2, а ў 1999 годзе — Паўднёвая раённая кацельня (былая ведамасная кацельня завода «[[Цветатрон]]»)<ref name="virtualbrest-90s" />. У 2010-х гадах працягнулася мадэрнізацыя абсталявання, укараненне аўтаматызаваных сістэм кіравання і энергазберагальных тэхналогій. 29 чэрвеня [[2018]] года адзначалася 80-годдзе з дня ўтварэння Брэсцкай ТЭЦ<ref name="virtualbrest-80">{{cite web|url=https://virtualbrest.ru/news56946.php|title=29 июня 2018 года исполнилось 80 лет со дня образования Брестской ТЭЦ|website=Віртуальны Брэст|date=2018-07-04|accessdate=2026-01-18|lang=ru}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Цеплавая энергетыка Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Цеплавыя электрастанцыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Энергетыка Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Брэста]] [[Катэгорыя:1938 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:Праспект Машэрава (Брэст)]] [[Катэгорыя:Брэстэнерга]] qsz5t5w105vq2we5b1t5ddi3i8srpzd 0 799938 5227390 5221386 2026-10-26T15:26:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5227390 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=кастрычнік 2026}} {{Іншыя значэнні}} {{НП-Польшча}} '''Бя́лкаў''' ({{lang-pl|Białków}}, {{lang-de|Balkow}}, {{lang-dsb|Bołków}}) — [[вёска]] ў гміне [[Цыбінка (гміна)|Цыбінка]] [[Слубіцкі павет|Слубіцкага павета]] [[Любушскае ваяводства|Любушскага ваяводства]] [[Польшча|Польшчы]]. == Геаграфія == Ляжыць за 4 км на поўдзень ад [[Цыбінка|Цыбінкі]], 26 км на паўднёвы ўсход ад [[Слубіцы|Слубіц]], 55 км на паўночны захад ад [[Зялёна-Гура|Зялёнай-Гуры]] і за 70 км на паўднёвы захад ад [[Гожаў-Велькапольскі|Гожава-Велькапольскага]]. Да вёскі далучаны прыселак [[Бялкувак]]. == Мінуўшчына == Выяўленыя ў вёсцы 8 археалагічных аб’ектаў, у тым ліку могілкі [[Бронзавы век|бронзавага веку]] і раннясярэднявечнае паселішча, дазваляюць меркаваць, што мясцовасць была населеная некалькі тысячагоддзяў. Першыя згадкі пра вёску ў крыніцах датаваныя 1413 годам, калі яна належала роду фон Біркгольцаў. У тыя часы гэта былі землі маркграфства [[Брандэнбург (маркграфства)|Брандэнбург]]. У 1480 — уласнасць братоў фон Грунэбергаў, за імі тут паўсталі рыцарскія сядзібы. Каля 1644 года фон Грунэбергі прадалі маёнтак роду фон Калькройтаў; ад 1659 года маёнтак перайшоў да фон Вэзэнбекаў. Пазнейшыя ўладары падзялілі зямлю. У 1804 годзе ў вёсцы 92 дамы, 399 жыхароў, 3 водныя млыны, вятрак і кузня. У 1840 годзе на месцы старой кірхі (найхутчэй [[фахверк]]авай) збудавана новая. Апошнімі ўласнікамі быў род Кунаў. У XVIII стагоддзі землі ўвайшлі ў склад [[Каралеўства Прусіі|Прусіі]], а з 1871 да 1945 — [[Германія|Германіі]]. [[Файл:Białków. Kościół św. Andrzeja Boboli 1840. Tablica pamiątkowa. (1).jpg|thumb|Памятная таблічка II Агульнапольскага з’езда насельнікаў Палесся ды іхніх нашчадкаў.]] У 1945 годзе, пасля перамогі ў [[II сусветная вайна|II сусветнай вайне]], правабярэжная {{Не перакладзена|Любуская зямля||d|Q653732}} (на ўсход ад [[Одра|Одры]]) была ўлучана ў склад [[Польская народная рэспубліка|Польшчы]]. У Бялкаў перасялілі палякаў з [[Палессе|палескіх земляў]], [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|далучаных да БССР]]. Большасць прыбыла з [[Пружанскі павет (Другая Рэч Паспалітая)|Пружанскага павета]], з вёсак [[Пецялёва]] (цяпер не існуе<ref name="gl12296331" />), [[Рагачы (Бярозаўскі раён)|Рагачы]]<ref name="bakhita" />, [[Вугляны (Бярозаўскі раён)|Вугляны]]<ref name="gl7865204" />, [[Кашалёва (Брэсцкая вобласць)|Кашалёва]]<ref name="gl7865204" />. У 1975—1998 гадах Бялкаў належаў да [[Зеленагурскае ваяводства (1975—1998)|Зеленагурскага ваяводства]]. == Транспарт == Ля Бялкава праходзіць {{Не перакладзена|Любуская зямля|нацыянальная аўтадарога|d|Q1094196}} {{Таблічка-pl|М|29}}. Мясцовая дарога злучае Бялкаў з [[Цыбінка]]й. == Турыстычная інфармацыя == * Даўні пратэстанцкі сабор (цяпер рымска-каталіцкі касцёл святога Андрэя Баболі), збудаваны ў 1840 годзе ў неараманскім стылі; * Сядзіба фон Таўэнштайнаў XVIII стагоддзя. == Культура == У вёсцы дзейнічае Таварыства аматараў Палесся і Бялкава<ref name="fb" />, ладзяцца агульнапольскія з’езды колішніх жыхароў Палесся ды іхніх нашчадкаў<ref name="bakhita" /><ref name="gl7806203" />. === Спорт === Мясцовы [[футбол]]ьны клуб «Палессе Бялкаў» удзельнічае ў Б-класе. == Крыніцы == {{Крыніцы|refs = <ref name="gl12296331">{{Спасылка | аўтар = Dariusz Chajewski.| прозвішча = Chajewski| імя = Dariusz| аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 23 ліпеня 2017| url = https://gazetalubuska.pl/polescy-zency-ruszyli-w-pole-gdzie-w-bialkowie-zdjecia/ar/12296331| копія = | дата копіі = | загаловак = Polescy żeńcy ruszyli w pole. Gdzie? W Białkowie| фармат = | назва праекта = | выдавец = Gazeta Lubuska| дата доступу = 23 снежня 2023 | мова = pl| каментар = }}</ref> <ref name="bakhita">{{Спасылка| аўтар = bakhita.| прозвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/28907,bialkow-lubuskie-polesie--czyli-mini-skansen-i-muzealna-izba-pamieci.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Lubuskie Polesie, czyli mini-skansen i muzealna izba pamięci| фармат = | назва праекта = Polska niezwykła| выдавец = | дата доступу = 23 снежня 2023| мова = pl| каментар = | archive-url = https://web.archive.org/web/20241211064725/http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/28907,bialkow-lubuskie-polesie--czyli-mini-skansen-i-muzealna-izba-pamieci.html| archive-date = 11 снежня 2024| access-date = 30 студзеня 2026| url-status = dead }}</ref> <ref name="gl7865204">{{Спасылка | аўтар = Bożena Bryl.| прозвішча = Bryl| імя = Bożena| аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 22 жніўня 2010| url = https://gazetalubuska.pl/swoje-polesie-maja-w-sercach/ar/7865204| копія = | дата копіі = | загаловак = Swoje Polesie mają w sercach| фармат = | назва праекта = Gazeta Lubuska| выдавец = | дата доступу = 23 снежня 2023 | мова = pl| каментар = }}</ref> <ref name="fb">{{Спасылка | аўтар = | прозвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://www.facebook.com/TowarzystwoMilosnikowPolesiaIBialkowa| копія = | дата копіі = | загаловак = Towarzystwo Miłośników Polesia i Białkowa| фармат = | назва праекта = | выдавец = [[Facebook]]| дата доступу = 23 снежня 2023 | мова = pl| каментар = }}</ref> <ref name="gl7806203">{{Спасылка | аўтар = Bożena Bryl.| прозвішча = Bryl| імя = Bożena| аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 29 ліпеня 2009| url = https://gazetalubuska.pl/mieszkancy-bialkowa-buduja-w-swojej-wsi-poleski-skansen/ar/7806203| копія = | дата копіі = | загаловак = Mieszkańcy Białkowa budują w swojej wsi poleski skansen| фармат = | назва праекта = | выдавец = Gazeta Lubuska| дата доступу = 23 снежня 2023 | мова = pl| каментар = }}</ref> }} == Спасылкі == * [https://zamkilubuskie.pl/bialkowbialkow/ Гісторыя Бялкава] {{ref-pl}} // Замкі Любускія * [https://ziemialubuska.pl/pl/lokalnie/powiaty-i-gminy/powiat-slubicki/cybinka-gmina/bialkow Агульная характарыстыка] {{ref-pl}} // Зямля Любуская * [https://powiatfsl.wkraj.pl/html5/index.php?id=56558 Віртуальная экскурсія па музеі Палесся] {{ізаляваны артыкул|date=2026-01-31}} [[Катэгорыя:Вёскі Слубіцкага павета]] [[Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Польшчы]] t93grs6v4iitqlfwq8rrmchd3rm9f4m 0 805378 5227329 5179606 2026-10-26T14:18:16Z Feeleman 163471 афармленне 5227329 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Андэрсан}} {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=1996 — наш час }} '''Наталі Джэйн Андэрсан''' ({{Lang-en|Natalie Jane Anderson}}; {{ВД-Прэамбула}}<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm1653488/|title=Natalie Anderson|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref>) — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Спявак|спявачка]] і [[Вядучы|тэлевядучая]]. Вядомасць атрымала дзякуючы ролі Стэлы Дэвэнпорт у [[Драма (жанр)|драме]] «{{Не перакладзена 5|The Royal}}» (2005—2008)<ref name=":0" />, а таксама ролі {{Не перакладзена 5|Алісія Галахер|Алісіі Галахер|4=Alicia Gallagher}} у мыльнай оперы «{{Не перакладзена 5|Emmerdale}}» (2010—2015)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.itv.com/emmerdale|title=Emmerdale|website=ITVX|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref>. У 2009—2010 гадах выступала ў [[лондан]]скай пастаноўцы [[мюзікл]]а «{{Не перакладзена 5|Wicked (мюзікл)|Wicked|4=Wicked (musical)}}». З 2015 года рэгулярна з’яўлялася ў [[Тэлевізійная праграма|тэлепраграмах]] «{{Не перакладзена 5|This Morning (тэлепраграма)|This Morning|4=This Morning (TV programme)}}» і «{{Не перакладзена 5|Loose Women}}». Пазней выканала ролю Лексі Калдэр у мыльнай [[Опера|оперы]] «{{Не перакладзена 5|Hollyoaks}}» (2021—2022) і знялася ў [[Баявік (кінажанр)|баявіку]] «{{Не перакладзена 5|Memory (фільм, 2022)|Memory|4=Memory (2022 film)}}» з [[Ліям Нісан]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.digitalspy.com/soaps/hollyoaks/a37993904/hollyoaks-spoilers-natalie-anderson-lexi/|title=Hollyoaks casts ex-Emmerdale star Natalie Anderson as newcomer Lexi|website=Digital Spy|date=2021-10-18|access-date=2026-04-04}}</ref>. У 2023 годзе сыграла [[камэа]] у серыялах «{{Не перакладзена 5|Happy Valley (тэлесерыял)|Happy Valley|4=Happy Valley (TV series)}}» і «{{Не перакладзена 5|Boiling Point (тэлесерыял)|Boiling Point|4=Boiling Point (2023 TV series)}}», а таксама выступіла на сцэне ў тэатры «[https://www.hulltruck.co.uk/ Hull Truck]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=FC8722F702674E5A656AEC6D6FA31B4FE21CFF40350276061378B74AB9623295DC584B23F2689806AD939FFD24C02A291DC51388AD9C5DC1BAD6C4A2641C74AECD27A8EACAA722F456C1DEF610D0FB053F0CF857754FA53FFD7E061FAFB10AF76516E4F6D415550EA972CCC15DA7A8DB123A9CD9ACE306AF7432084A4CDD5F09408794F28EFB6DE5BBD5DC8B1E43146C286F787F8A9C411B2834EC8E2ACD25E62CAAD407100F0A6EF6B2A7921F803E4323FEFE42128197975B0BB30FD7D9F3E72F3E1B1918E6EE7D05B9CFECD882471E96AE7FAF6504968148DD878D9FDB639F226C2FE089B250F8353338&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L25hbWUvMTA5NzczMj8%2C_ceed745ef630344503b79b9f35ac58f7&t=2%252F1775325348%252F5d24b78aa69fc467c063507cd1b317ca&u=8459602945309320538&s=c7c11481e45ad193d4183a1e09466814|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-04-04|url-status=dead}}</ref>. У 2024 годзе сыграла Клер Уокер у серыяле «{{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once|4=Fool Me Once (TV series)}}», знятым паводле [[раман]]а {{Не перакладзена 5|Харлан Кобэн|Харлана Кобэна|4=Harlan Coben}} для платформы [[Netflix]]. == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 | {{Не перакладзена 5|The Biz (тэлесерыял)|The Biz|4=The Biz (TV series)}} |- | 2001 | {{Не перакладзена 5|Pop Idol}} |- | 2005 | {{Не перакладзена 5|Dalziel and Pascoe (тэлесерыял)|Dalziel and Pascoe|4=Dalziel and Pascoe (TV series)}} |- | 2005 | {{Не перакладзена 5|Holby City}} |- | 2005-2008 | {{Не перакладзена 5|The Royal}} |- | 2006 | {{Не перакладзена 5|Wire In The Blood}} |- | 2009 | ''Freight'' |- | 2010-2015 | {{Не перакладзена 5|Emmerdale}} |- | 2013 | {{Не перакладзена 5|Your Face Sounds Familiar (тэлесерыял)|Your Face Sounds Familiar|4=Your Face Sounds Familiar (British TV series)}} |- | 2015-2025 | {{Не перакладзена 5|Loose Women}} |- | 2015-2025 | {{Не перакладзена 5|This Morning (тэлепраграма)|This Morning|4=This Morning (TV programme)}} |- | 2021-2022 | {{Не перакладзена 5|Hollyoaks}} |- | 2022 | {{Не перакладзена 5|Memory (фільм, 2022)|Memory|4=Memory (2022 film)}} |- | 2024 | {{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once|4=Fool Me Once (TV series)}} |- | 2025-цяпер | {{Не перакладзена 5|Coronation Street}} |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Андэрсан Наталі}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-05}} [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Англіі]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Вялікабрытаніі]] 7wtsc54sno787elfxgtjcoinstbvw97 0 806516 5227332 5127503 2026-10-26T14:24:51Z IP781584110 134977 арфаграфія, стыль, афармленне, вікіфікацыя 5227332 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Орд}} {{Навуковец}} '''Джордж Орд''' ({{lang-en|George Ord}}, {{ДН|4|3|1781}} — {{ДС|24|1|1866}}) — амерыканскі заолаг і арнітолаг. == Біяграфія == Бацька Орда займаўся вытворчасцю вяровак, і Орд далучыўся да сямейнага бізнесу і працягваў справу бацькі пасля яго смерці ў 1806 годзе. У 1829 годзе ён пакінуў бізнес, каб прысвяціць больш часу навуцы. У 1815 годзе Орд стаў членам Акадэміі прыродазнаўчых навук Філадэльфіі, а праз два гады стаў членам [[Амерыканскае філасофскае таварыства|Амерыканскага філасофскага таварыства]]. Ён атрымаў для апісання некалькі экзэмпляраў жывёл з [[Экспедыцыя Льюіса і Кларка|экспедыцыі Льюіса і Кларка]] (1804—1806), у тым ліку мядзведзя [[грызлі]] (''Ursus arctos horribilis'') і {{нп5|Віларог|віларога|be-tarask|Віларог}} (''Antilocapra americana''). Орд быў сябрам і калегам шатландскага паэта і натураліста {{нп5|Аляксандр Вільсан|Аляксандра Вільсана|en|Alexander Wilson (ornithologist)}} (1766—1813), якога ён суправаджаў у шэрагу яго паездак. Пасля смерці Вільсана ён скончыў восьмы і дзявяты тамы сачынення Вільсана «American Ornithology» (1808-32). У 1828 годзе ён выдаў біяграфію Вільсана. Затым ён апублікаваў біяграфіі прыродазнаўцаў [[Томас Сэй|Томаса Сэя]] (1834) і {{нп5|Шарль Аляксандр Лесюёр|Шарля Аляксандра Лесюёра|en|Charles Alexandre Lesueur}} (1849). Ён дапамагаў таксама ў дадатку слоўніка [[Сэмюэл Джонсан|Сэмюэла Джонсана]] (1709—1784) «Dictionary of the English Language» (1755) і ў першым выпуску слоўніка Ноа Уэбстэра (1758—1843) «An American Dictionary of the English Language» (1828). Пахаваны ў Філадэльфіі недалёка ад Вільсана на царкоўных могілках Глорыя Дэй. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Орд}} [[Катэгорыя:Арнітолагі ЗША]] [[Катэгорыя:Заолагі ЗША]] cca12nsp5y8nrujyh0em5wjd5roxb4h 0 807772 5227614 5225775 2026-10-26T20:25:22Z KrBot 24355 - {{Underlinked|date=кастрычнік 2026}} 5227614 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Джодзі Комер''' ({{Іншамоўны тэкст|en|Jodie Comer}}; нар. {{ДН|11|3|1993}}, {{МН|Ліверпул||}}) — англійская актрыса. Лаўрэат прэмій «[[Эмі]]» і BAFTA TV за выкананне найлепшай жаночай ролі ў тэлесерыяле «Забіваючы Еву» (2019). За галоўную ролю ў монаспектаклі «На першы погляд» Комер была ўдастоена ўзнагароды Лорэнса Аліўе і прэміі «Тоні» ў катэгорыі «Найлепшая актрыса ў п’есе». == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Няма крыніц}} {{Прайм-тайм прэмія «Эмі» за найлепшую жаночую ролю ў драматычным тэлесерыяле}} {{DEFAULTSORT:Комер}} [[Катэгорыя:Актрысы Вялікабрытаніі]] laimid6ohd98n56gfmm9ore34jk98gz 0 811229 5227832 5169045 2026-10-27T08:56:00Z M.L.Bot 261 выдалена [[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227832 wikitext text/x-wiki Дарэктар, на захадзе Беларусі і ў Літве ([[Літоўская мова|літ.]] ''daraktorius'') ў другой палове XIX — на пачатку XX стагоддзяў — нефармальны (і па сутнасці, нелегальны, хаця гэта не заўжды ўсведамлялася) вясковы настаўнік, праз якіх атрымлівала элементарную хатнюю адукацыю значная колькасць сялянскіх дзяцей. Назва паходзіць ад скажонага слова “[[дырэктар]]” (якое ў гутаркавай мове вымаўлялася праз “а” і ў іншых значэннях слова), бо меркавалася, што такі настаўнік — своеасаблівы “дырэктар” падпольнай школы. Насамрэч, такая школа амаль ніколі не мела спецыяльнага памяшкання, дарэктар і вучні сустракаліся ў той ці іншай сялянскай гаспадарцы (звычайна раз ці некалькі на тыдзень). Дарэктар вучыў дзяцей чытаць і пісаць па-руску,  па-польску, па-літоўску, асновам арыфметыкі, часта таксама пачаткам хрысціянскай веры.  Найчасцей у ролі дарэктараў выступалі юнакі або падлеткі ці нават старэйшыя дзеці ад  8–10 гадоў, для якіх гэта была магчымасць дадатковага заробку (значная частка якога, або ўвесь, надаваліся ў натуральнай форме). Прычынаў, чаму сяляне аддавалі перавагу такой нефармальнай адукацыі перад урадавымі “народнымі вучылішчамі”, было некалькі: - большая зручнасць і гнуткасць, бо фармальная адукацыя часта мела на ўвазе рэгулярныя далёкія пераезды вучняз або сталае пражыванне на кватэры ў вёсцы ці мястэчку, дзе мелася школа. - свядомае пазбяганне афіцыйнай сістэмы адукацыі, ад якой чакалася індактрынацыя ў праваслаўна-шавіністычным духу - характэрная для многіх каталікоў, нават з неакрэсленай нацыянальнасй свядомасцю. - свядомы нацыянальны выбар (у палякаў і літоўцаў). У гэтых выпадках і дарэктары, і бацькі іх вучняў былі больш ідэйна матываваныя, а сярод надаваных ведаў былі і звесткі па гісторыі і геаграфіі Літвы або Польшчы, актуальнай палітычнай сітуацыі. Часам такія навучальныя асяродкі сапраўды нагадвалі падпольныя школы, іх арганізацыяй і утрыманнем апекаваліся патрыятычныя шляхцічы-палякі або актывісты літоўскага нацыянальнага руху рознага сацыяльнага стану. Напрыклад у 1876 г. у [[Люцынка|Люцынцы]] паліцыя выкрыла нелегальную школу для дзяцей мясцовай шляхты, якую арганізаваў [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч.]] Яна прышчапляла вучням польскія патрыятычныя каштоўнасці, і адзін з яе вучняў, Антон Лявіцкі, будучы пісьменнік [[Ядвігін Ш.]], толькі праз шмат гадоў даведаўся што яе арганізатар быў фактычна адзіным на той час класікам беларускай літаратуры. Адзін з герояў рамана [[Максім Гарэцкі|Максіма Гарэцкага]] “[[Віленскія камунары]]” кажа: “Ён пачаў прасіць мяне, каб я паехаў у Брудзянішкі «дарэктарам» у падпольную польскую школку”. “Дарэктарства” як з’ява пашырылася пасля 1864 г. у сувязі з супадзеннем шэрагу фактараў: асабістае вызваленне сялянаў і іх зацікаўленасць у даступнай і зручнай адукацыі; узмацненне нацыянальнага і рэлігійнага ўціску, у тым ліку [[Забарона літоўскага друку|забарона на літоўскі (і беларускі) друк]] лацінскім шрыфтам. У Літве дарэктары нярэдка выкарыстоўвалі ў навучанні кантрабандныя літоўскія выданні і самі былі іх распаўсюднікамі (Гл. [[Кніганошы]]). З 1871 года царская адміністрацыя штрафавала дырэктараў і бацькоў іх вучняў штрафамі да 300 рублёў або арыштам да 3 месяцаў. Пасля расійскай [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905–1907 гадоў]] пакаранні былі фармальна адмененыя, але фактычна дарэктары і падпольныя школы пераследаваліся паліцыяй да Першай сусветнай вайны<ref>[https://www.vle.lt/straipsnis/daraktorius/ Daraktorius]. Visuotinė lietuvių enciklopedija</ref>. У беларускай літаратуры, асабліва 1920-1930-х гадоў, шмат згадак пра “дарэктараў”, бо з гэтай з’явай многія аўтары ([[Цішка Гартны]], [[Лукаш Калюга]], [[Максім Гарэцкі]] і інш.)<ref>[https://lexicon_bel_ru.academic.ru/926/%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8D%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80 дарэктар] // Беларуска-расейскі слоўнік безэквівалентнай лексікі </ref> сутыкаліся асабіста. Асабліва яскравае апісанне ўласнага і братоў навучання ў дарэктара на рубяжы XIX — XX стагоддзяў дае [[Якуб Колас]] у паэме “[[Новая зямля (паэма)|Новая зямля]]” (раздзел 14 "Дарэктар")<ref>Якуб Колас  [https://knihi.com/Jakub_Kolas/Novaja_ziamla.html#chapter14 “Новая зямля"]  </ref>. Для яго бацькі рашэнне запрасіць дарэктара тлумачылася эканамічнымі прычынамі: ''Пара б і нашым за навуку...'' ''Аддаць у школку іх — не ў руку:'' ''Давай харчы, наймі кватэру...—'' ''І бацька тут, як на паперу,'' ''Стаў вылічаць расходы, страту'' ''І кончыў тым: лепш к сабе ў хату —'' ''Не трэба й кланяцца Яхіму —'' ''Наняць дарэктара на зіму,'' ''Ну хоць бы Яську Базылёва.'' ''— Дамо рублёў тры і — гатова!'' ''А хлопец спрытны да навукі.'' ''       — Ну, Яська — майстар на ўсе рукі:'' ''Як да сярпа, так і да кнігі.'' == Зноскі == [[Катэгорыя:Артыкулы праекта Літвінскі лексікон]] [[Катэгорыя:Гісторыя адукацыі]] bfi6gadra9gxr78wosikrnf61cl8smr 5227834 5227832 2026-10-27T09:01:52Z M.L.Bot 261 афармленне 5227834 wikitext text/x-wiki '''Дарэктар''' — на захадзе Беларусі і ў Літве ({{lang-lt|daraktorius}}) ў 2-й палове XIX — на пачатку XX стагоддзяў — нефармальны (і па сутнасці, нелегальны, хаця гэта не заўсёды ўсведамлялі) вясковы настаўнік, праз якіх атрымлівала элементарную хатнюю адукацыю значная колькасць сялянскіх дзяцей. Назва паходзіць ад скажонага слова «[[дырэктар]]» (якое ў гутаркавай мове вымаўлялася праз «а» і ў іншых значэннях слова), бо меркавалася, што такі настаўнік — своеасаблівы «дырэктар» падпольнай школы. Насамрэч, такая школа амаль ніколі не мела спецыяльнага памяшкання, дарэктар і вучні сустракаліся ў той ці іншай сялянскай гаспадарцы (звычайна раз ці некалькі на тыдзень). Дарэктар вучыў дзяцей чытаць і пісаць па-руску, па-польску, па-літоўску, асновам арыфметыкі, часта таксама пачаткам хрысціянскай веры. Найчасцей у ролі дарэктараў выступалі юнакі або падлеткі ці нават старэйшыя дзеці ад 8-10 гадоў, для якіх гэта была магчымасць дадатковага заробку (значная частка якога, або ўвесь, надаваліся ў натуральнай форме). Прычынаў, чаму сяляне аддавалі перавагу такой нефармальнай адукацыі перад урадавымі «народнымі вучылішчамі», было некалькі: * большая зручнасць і гнуткасць, бо фармальная адукацыя часта мела на ўвазе рэгулярныя далёкія пераезды вучняз або сталае пражыванне на кватэры ў вёсцы ці мястэчку, дзе мелася школа. * свядомае пазбяганне афіцыйнай сістэмы адукацыі, ад якой чакалася індактрынацыя ў праваслаўна-шавіністычным духу — характэрная для многіх каталікоў, нават з неакрэсленай нацыянальнасй свядомасцю. * свядомы нацыянальны выбар (у палякаў і літоўцаў). У гэтых выпадках і дарэктары, і бацькі іх вучняў былі больш ідэйна матываваныя, а сярод надаваных ведаў былі і звесткі па гісторыі і геаграфіі Літвы або Польшчы, актуальнай палітычнай сітуацыі. Часам такія навучальныя асяродкі сапраўды нагадвалі падпольныя школы, іх арганізацыяй і утрыманнем апекаваліся патрыятычныя шляхцічы-палякі або актывісты літоўскага нацыянальнага руху рознага сацыяльнага стану. Напрыклад у 1876 г. у [[Люцынка|Люцынцы]] паліцыя выкрыла нелегальную школу для дзяцей мясцовай шляхты, якую арганізаваў [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]]. Яна прышчапляла вучням польскія патрыятычныя каштоўнасці, і адзін з яе вучняў, Антон Лявіцкі, будучы пісьменнік [[Ядвігін Ш.]], толькі праз шмат гадоў даведаўся што яе арганізатар быў фактычна адзіным на той час класікам беларускай літаратуры. Адзін з герояў рамана [[Максім Гарэцкі|Максіма Гарэцкага]] «[[Віленскія камунары]]» кажа: «Ён пачаў прасіць мяне, каб я паехаў у Брудзянішкі „дарэктарам“ у падпольную польскую школку». «Дарэктарства» як з’ява пашырылася пасля 1864 г. у сувязі з супадзеннем шэрагу фактараў: асабістае вызваленне сялянаў і іх зацікаўленасць у даступнай і зручнай адукацыі; узмацненне нацыянальнага і рэлігійнага ўціску, у тым ліку [[Забарона літоўскага друку|забарона на літоўскі (і беларускі) друк]] лацінскім шрыфтам. У Літве дарэктары нярэдка выкарыстоўвалі ў навучанні кантрабандныя літоўскія выданні і самі былі іх распаўсюднікамі (Гл. [[Кніганошы]]). З 1871 года царская адміністрацыя штрафавала дырэктараў і бацькоў іх вучняў штрафамі да 300 рублёў або арыштам да 3 месяцаў. Пасля расійскай [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905—1907 гадоў]] пакаранні былі фармальна адмененыя, але фактычна дарэктары і падпольныя школы пераследаваліся паліцыяй да Першай сусветнай вайны<ref>[https://www.vle.lt/straipsnis/daraktorius/ Daraktorius]. Visuotinė lietuvių enciklopedija</ref>. У беларускай літаратуры, асабліва 1920-1930-х гадоў, шмат згадак пра «дарэктараў», бо з гэтай з’явай многія аўтары ([[Цішка Гартны]], [[Лукаш Калюга]], [[Максім Гарэцкі]] і інш.)<ref>[https://lexicon_bel_ru.academic.ru/926/%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8D%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80 дарэктар] // Беларуска-расейскі слоўнік безэквівалентнай лексікі</ref> сутыкаліся асабіста. Асабліва яскравае апісанне ўласнага і братоў навучання ў дарэктара на рубяжы XIX—XX стагоддзяў дае [[Якуб Колас]] у паэме «[[Новая зямля (паэма)|Новая зямля]]» (раздзел 14 «Дарэктар»)<ref>Якуб Колас [https://knihi.com/Jakub_Kolas/Novaja_ziamla.html#chapter14 «Новая зямля»] </ref>. Для яго бацькі рашэнне запрасіць дарэктара тлумачылася эканамічнымі прычынамі: <blockquote><poem> Пара б і нашым за навуку… Аддаць у школку іх — не ў руку: Давай харчы, наймі кватэру…— І бацька тут, як на паперу, Стаў вылічаць расходы, страту І кончыў тым: лепш к сабе ў хату — Не трэба й кланяцца Яхіму — Наняць дарэктара на зіму, Ну хоць бы Яську Базылёва. — Дамо рублёў тры і — гатова! А хлопец спрытны да навукі. — Ну, Яська — майстар на ўсе рукі: Як да сярпа, так і да кнігі.</poem></blockquote> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Артыкулы праекта Літвінскі лексікон]] [[Катэгорыя:Гісторыя адукацыі]] 5doaplr1ywp3qco5l8olwemag8krlhn 0 812235 5227667 5188053 2026-10-26T21:12:46Z Pabojnia 135280 шаблон 5227667 wikitext text/x-wiki {{Славутасць}} '''Палац Радушкевіча''' (''Палац Радушкевічаў'', {{lang-lt|Raduškevičiaus rūmai}}, {{langi|lt|Raduškevičių rūmai}}) — палац у неагатычным стылі («цагляны стыль») на правым беразе [[Вілія|Віліі]] непадалёк ад [[Зялёны мост (Вільня)|Зялёнага маста]]. Узвышаецца на тэрасе ў пачатку вуліцы Калварыйскай, бачны са [[Стары горад (Вільня)|Старога горада]] і гарадскога цэнтра, у нядаўнім мінулым (да пабудовы вышынных будынкаў на правым беразе Віліі) фарміраваў выгляд набярэжнай Віліі, застаецца прыкметным архітэктурным акцэнтам Вільні. Пабудаваны па праекце архітэктара Юліяна Янушэўскага (1894) на замову ўрача [[Гіляры Радушкевіч|Гілярыя Радушкевіча]] ў 1894 (або 1895)—1900 гадах. Цяперашняя частка былога палаца займае Саюз архітэктараў Літвы. Будынак з'яўляецца помнікам архітэктуры мясцовага значэння (AtV 63). Ахоўваецца дзяржавай; код 1037 у Рэестры культурных каштоўнасцяў Літоўскай Рэспублікі. {{Няма крыніц}} [[Катэгорыя:Палацы Вільні]] sc1tw03tr67wivy586v5i0q6ag8ovw9 10 814686 5227813 5203842 2026-10-27T08:04:57Z Ueschar 151377 5227813 wikitext text/x-wiki {{OnLua}} Шаблон прызначаны для афармлення тэксту на іншай мове. Прадвызначана перад тэкстам паказваецца скарочаная назва мовы са спасылкай на адпаведны артыкул і двукроп’ем. Мову можна задаваць як [[код мовы|кодам]], так і беларускай назвай. Для моў, якія выкарыстоўваюць некалькі сістэм пісьма, можна дадаткова задаць сістэму пісьма і другую графічную форму тэксту. == Выкарыстанне == <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Іншамоўны тэкст|мова|тэкст}} </syntaxhighlight> Напрыклад: <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Іншамоўны тэкст|fr|Paris}} {{Іншамоўны тэкст|французская|Paris}} {{Іншамоўны тэкст|французская мова|Paris}} </syntaxhighlight> ва ўсіх выпадках дае: {{Іншамоўны тэкст|fr|Paris}}. Назву мовы можна выбраць з прапанаванага спіса ў рэдактары шаблонаў. Спіс не з’яўляецца вычарпальным: можна ўручную ўвесці іншую беларускую назву мовы або яе код, напрыклад <code>eu</code>, <code>баскская</code>, <code>kaa</code>, <code>каракалпакская</code>, <code>grc</code> або <code>старажытнагрэчаская</code>. == Сістэма пісьма == Параметр <code>|пісьмо=</code> дазваляе ўдакладніць сістэму пісьма. Можна выкарыстоўваць беларускую назву або чатырохлітарны код [[ISO 15924]]. Напрыклад: <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Іншамоўны тэкст|сербская|Београд|пісьмо=кірыліца}} {{Іншамоўны тэкст|сербская|Beograd|пісьмо=лацінка}} {{Іншамоўны тэкст|кітайская|臺灣|пісьмо=традыцыйнае}} </syntaxhighlight> Пры адной графічнай форме назва сістэмы пісьма прадвызначана не паказваецца, але выкарыстоўваецца для правільнага пазначэння мовы ў HTML. == Некалькі сістэм пісьма == Калі слова або назва маюць дзве графічныя формы, можна выкарыстаць параметры <code>|тэкст2=</code> і <code>|пісьмо2=</code>. У такім выпадку назвы абедзвюх сістэм пісьма паказваюцца прадвызначана. Напрыклад: <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Іншамоўны тэкст |сербская |Београд |пісьмо=кірыліца |тэкст2=Beograd |пісьмо2=лацінка }} </syntaxhighlight> дае форму кшталту: {{Іншамоўны тэкст|сербская|Београд|пісьмо=кірыліца|тэкст2=Beograd|пісьмо2=лацінка}}. Для карэйскай: <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Іншамоўны тэкст |карэйская |한자 |пісьмо=хангыль |тэкст2=漢字 |пісьмо2=ханча }} </syntaxhighlight> Для кітайскай: <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Іншамоўны тэкст |кітайская |臺灣 |пісьмо=традыцыйнае |тэкст2=台湾 |пісьмо2=спрошчанае }} </syntaxhighlight> Паказ назваў сістэм пісьма можна прымусова ўключыць або выключыць параметрам <code>|пазнакі пісьма=</code>. == Курсіў == Прадвызначана іншамоўны тэкст на [[Лацінскае пісьмо|лацінцы]] і [[кірыліца|кірыліцы]] вылучаецца курсівам. Для іншых сістэм пісьма курсіў аўтаматычна не выкарыстоўваецца. Паводзіны можна змяніць параметрам <code>|курсіў=</code>: * <code>|курсіў=аўта</code> — аўтаматычны выбар; прадвызначана; * <code>|курсіў=так</code> — прымусова выкарыстоўваць курсіў; * <code>|курсіў=не</code> — не выкарыстоўваць курсіў. == Паказ назвы мовы == Параметрам <code>|мова=</code> можна змяніць паказ назвы мовы: * <code>|мова=так</code> або <code>|мова=скарочаная</code> — скарочаная назва мовы са спасылкай; прадвызначана; * <code>|мова=поўная</code> — поўная назва мовы са спасылкай; * <code>|мова=не</code> — не паказваць назву мовы. == TemplateData == <templatedata> { "description": "Афармляе іншамоўны тэкст. Прадвызначана паказвае скарочаную назву мовы са спасылкай і двукроп’ем, падтрымлівае розныя сістэмы пісьма і дзве графічныя формы.", "params": { "1": { "label": "Мова", "description": "Мова тэксту. Можна выбраць назву з прапанаванага спіса або ўвесці ўручную любую іншую беларускую назву мовы ці яе код. Спіс прапаноў не абмяжоўвае падтрыманыя мовы.", "example": "французская", "type": "string", "required": true, "suggestedvalues": [ "азербайджанская", "албанская", "амхарская", "англійская", "арабская", "армянская", "афрыкаанс", "балгарская", "баскская", "беларуская", "бенгальская", "бірманская", "баснійская", "валійская", "венгерская", "в’етнамская", "грэчаская", "грузінская", "дацкая", "іўрыт", "інданезійская", "ірландская", "ісландская", "іспанская", "італьянская", "казахская", "каракалпакская", "каталонская", "карэйская", "кхмерская", "кітайская", "кіргізская", "курдская", "лаоская", "лацінская", "латышская", "літоўская", "македонская", "малайская", "мальтыйская", "мангольская", "нарвежская", "непальская", "нідэрландская", "нямецкая", "партугальская", "персідская", "польская", "пушту", "румынская", "руская", "санскрыт", "сербская", "сінгальская", "славацкая", "славенская", "старажытнагрэчаская", "суахілі", "тайская", "татарская", "тыбецкая", "турэцкая", "туркменская", "узбекская", "уйгурская", "украінская", "урду", "фінская", "французская", "харвацкая", "хіндзі", "царкоўнаславянская", "чэшская", "шведская", "эсперанта", "эстонская", "японская" ] }, "2": { "label": "Тэкст", "description": "Асноўная іншамоўная форма.", "example": "Paris", "type": "content", "required": true }, "пісьмо": { "label": "Сістэма пісьма", "description": "Сістэма пісьма асноўнай формы. Можна выбраць беларускую назву або ўвесці чатырохлітарны код ISO 15924, напрыклад Latn, Cyrl, Hans ці Hant.", "example": "кірыліца", "type": "string", "suggestedvalues": [ "лацінка", "кірыліца", "арабскае пісьмо", "грэчаскае пісьмо", "яўрэйскае пісьмо", "дэванагары", "спрошчанае", "традыцыйнае", "хангыль", "ханча", "хірагана", "катакана", "мангольскае пісьмо", "гурмукхі", "бенгальскае пісьмо", "эфіопскае пісьмо", "тайскае пісьмо", "бірманскае пісьмо", "кхмерскае пісьмо", "лаоскае пісьмо", "тыбецкае пісьмо", "грузінскае пісьмо", "армянскае пісьмо" ] }, "тэкст2": { "label": "Другая графічная форма", "description": "Другая форма таго ж тэксту ў іншай сістэме пісьма. Пры выкарыстанні трэба таксама задаць параметр «пісьмо2».", "example": "Beograd", "type": "content" }, "пісьмо2": { "label": "Сістэма пісьма другой формы", "description": "Сістэма пісьма, у якой пададзены параметр «тэкст2».", "example": "лацінка", "type": "string", "suggestedvalues": [ "лацінка", "кірыліца", "арабскае пісьмо", "грэчаскае пісьмо", "яўрэйскае пісьмо", "дэванагары", "спрошчанае", "традыцыйнае", "хангыль", "ханча", "хірагана", "катакана", "мангольскае пісьмо", "гурмукхі", "бенгальскае пісьмо", "эфіопскае пісьмо", "тайскае пісьмо", "бірманскае пісьмо", "кхмерскае пісьмо", "лаоскае пісьмо", "тыбецкае пісьмо", "грузінскае пісьмо", "армянскае пісьмо" ] }, "мова": { "label": "Паказ назвы мовы", "description": "Вызначае, ці паказваць назву мовы і ў якой форме. Прадвызначана паказваецца скарочаная назва са спасылкай.", "type": "string", "default": "так", "suggestedvalues": [ "так", "поўная", "не" ] }, "курсіў": { "label": "Курсіў", "description": "Кіруе курсіўным напісаннем. Пры значэнні «аўта» лацінка і кірыліца вылучаюцца курсівам, іншыя сістэмы пісьма — не.", "type": "string", "default": "аўта", "suggestedvalues": [ "аўта", "так", "не" ] }, "пазнакі пісьма": { "label": "Паказ назваў сістэм пісьма", "description": "Кіруе паказам назваў сістэм пісьма. Пры дзвюх графічных формах пазнакі паказваюцца прадвызначана; пры адной — не.", "type": "string", "suggestedvalues": [ "так", "не" ] } }, "paramOrder": [ "1", "2", "пісьмо", "тэкст2", "пісьмо2", "мова", "курсіў", "пазнакі пісьма" ], "format": "inline" } </templatedata> <includeonly> [[Катэгорыя:Шаблоны:Мовы]] </includeonly> kh4vrrmi4dnimdx82rwy3od2g97205x 10 815259 5227447 5226248 2026-10-26T17:08:53Z M.L.Bot 261 5227447 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Дзіцячае Еўрабачанне |navbar = |state = <includeonly>collapsed</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = <center>'''[[Дзіцячае Еўрабачанне]]'''</center> |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |загаловак2 = Конкурсы |спіс2 = * [[Дзіцячае Еўрабачанне-2003|2003]] * [[Дзіцячае Еўрабачанне-2004|2004]] * [[Дзіцячае Еўрабачанне-2005|2005]] * [[Дзіцячае Еўрабачанне-2006|2006]] * [[Дзіцячае Еўрабачанне-2007|2007]] * [[Дзіцячае Еўрабачанне-2008|2008]] * [[Дзіцячае Еўрабачанне-2009|2009]] * [[Дзіцячае Еўрабачанне-2010|2010]] * [[Дзіцячае Еўрабачанне-2011|2011]] * [[Дзіцячае Еўрабачанне-2012|2012]] * [[Дзіцячае Еўрабачанне-2013|2013]] * [[Дзіцячае Еўрабачанне-2014|2014]] * [[Дзіцячае Еўрабачанне-2015|2015]] * [[Дзіцячае Еўрабачанне-2016|2016]] * [[Дзіцячае Еўрабачанне-2017|2017]] * [[Дзіцячае Еўрабачанне-2018|2018]] * [[Дзіцячае Еўрабачанне-2019|2019]] * [[Дзіцячае Еўрабачанне-2020|2020]] * [[Дзіцячае Еўрабачанне-2021|2021]] * [[Дзіцячае Еўрабачанне-2022|2022]] * {{Не перакладзена 5|Дзіцячае Еўрабачанне-2023|2023|ru|Детское Евровидение — 2023}} * [[Дзіцячае Еўрабачанне-2024|2024]] * [[Дзіцячае Еўрабачанне-2025|2025]] * [[Дзіцячае Еўрабачанне-2026|2026]] |загаловак4 = [[Спіс краін-удзельніц «Дзіцячага Еўрабачання»|Краіны]] |спіс4 = {{Навігацыйная табліца|child |загаловак5 = Дзейныя |спіс5 = * {{JESC|Албанія}} * {{JESC|Арменія}} * {{JESC|Грузія}} * {{JESC|Ірландыя}} * {{JESC|Іспанія}} * {{JESC|Італія}} * {{JESC|Кіпр}} * {{JESC|Мальта}} * {{JESC|Нідэрланды}} * {{JESC|Польшча}} * {{JESC|Партугалія}} * {{JESC|Паўночная Македонія}} * {{JESC|Сан-Марына}} * {{JESC|Украіна}} * {{JESC|Францыя}} * {{JESC|Чарнагорыя}} |загаловак6 = Нядзейныя |спіс6 = * {{JESC|Азербайджан}} * {{JESC|Аўстралія}} * {{JESC|Балгарыя}} * {{JESC|Беларусь}} * {{JESC|Бельгія}} * {{JESC|Вялікабрытанія}} * {{JESC|Германія}} * {{JESC|Грэцыя}} * {{JESC|Данія}} * {{JESC|Ізраіль}} * {{JESC|Казахстан}} * {{JESC|Латвія}} * {{JESC|Літва}} * {{JESC|Малдова}} * {{JESC|Нарвегія}} * {{JESC|Расія}} * {{JESC|Румынія}} * {{JESC|Сербія}} * {{JESC|Славенія}} * {{Сцяг Уэльса}} [[Уэльс на «Еўрабачанні»|Уэльс]] * {{JESC|Харватыя}} * {{JESC|Швейцарыя}} * {{JESC|Швецыя}} * {{JESC|Эстонія}} |загаловак7 = Былыя |спіс7 = {{JESC|Сербія і Чарнагорыя}} }} |загаловак8 = Гарады |спіс8 = {{Навігацыйная табліца|child |загаловак15 = 2000-я |спіс15 = * [[Капенгаген]] * [[Лілехамер]] * [[Хаселт]] * [[Бухарэст]] * [[Ротэрдам]] * [[Лімасол]] * [[Кіеў]] |загаловак16 = 2010-я |спіс16 = * [[Мінск]] * [[Ерэван]] * [[Амстэрдам]] * [[Кіеў]] * [[Марса]] * [[Сафія]] * [[Валета]] * [[Тбілісі]] * [[Мінск]] * [[Глівіцы]] |загаловак17 = 2020-я |спіс17 = * [[Варшава]] * [[Парыж]] * [[Ерэван]] * [[Ніца]] * [[Мадрыд]] * [[Тбілісі]] * Та-Калі }} }}<noinclude>[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Еўрабачанне| ]]</noinclude> dz2bxpfr24cwwhd78cdg99cahoglrc8 4 815422 5227601 5226673 2026-10-26T20:04:17Z Rabbi Mendl 19651 дапаўненне 5227601 wikitext text/x-wiki Старонка адзначэння ўдзелу ў «[[Вікіпедыя:Праект:Вікі любіць славутасці 2026|Вікі любіць славутасці 2026]]». == 2026 == Удзельнікі (праз кнопку на панэлі або <nowiki>--~~~~</nowiki>) * [[User:Actroix|Actroix]] * [[User:Amalija Witarzeniec|Amalija Witarzeniec]] * [[User:AndreyMah|AndreyMah]] * [[User:AzimsV|AzimsV]] * [[User:Bebebebababa|Bebebebababa]] * [[User:BUBLIKGNU|BUBLIKGNU]] * [[User:Denis Klim|Denis Klim]] * [[User:Dina Panayotis|Dina Panayotis]] * [[User:EwgeniyK|EwgeniyK]] * [[User:Hankina Inesa|Hankina Inesa]] * [[User:Igor Tkachiov|Igor Tkachiov]] * [[User:Kotjara kamenskaja|Kotjara kamenskaja]] * [[User:Muscidaе|Muscidaе]] * [[User:Natusia1978|Natalia Ogorelysheva]] * [[User:Persheron|Persheron]] * [[User:R.zabiela|R.zabiela]] * [[User:Simanau Dzmitry|Simanau Dzmitry]] * [[User:Самолет Самолетов|Самолет Самолетов]] * [[User:Ted2fred|Ted2fred]] * [[User:Tess Mattew|Tess Mattew]] * [[User:This is Andy|This is Andy]] * [[User:Witten Arthur|Witten Arthur]] * [[User:Wowan1978|Wowan1978]] * [[User:|User:]] * [[User:|User:]] * [[User:|User:]] * [[User:|User:]] * [[User:|User:]] * [[User:|User:]] bdx7xyt9h4x0lcal2yqungfjk7qljth 0 816791 5227893 5217459 2026-10-27T10:19:47Z Autumndancer 168015 5227893 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Краснагвардзейскі раён}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Краснагвардзейскі раён''' ({{lang-ru|Красногвардейский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Арэнбургская вобласць|Арэнгбургскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Пляшанава (Арэнбургская вобласць)|Пляшанава]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Арэнбургская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Арэнбургскай вобласці]] as4hjf4hitac9trm16p9xouqp3x2ftf 0 816846 5227870 5225217 2026-10-27T10:01:45Z DBatura 73587 /* Рэспубліка Конга */ 5227870 wikitext text/x-wiki {{інфармацыйны спіс}} '''Кангалезскія войны''' ({{lang-fr|Guerre congolaise}}) — узброеныя канфлікты на тэрыторыі [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмаркатычнай Рэспублікі Конга]] і [[Рэспубліка Конга|Рэспублікі Конга]]. == [[Каралеўства Конга]] == * [[Грамадзянская вайна ў Конга]] (1665–1709) == [[Рэспубліка Конга (Леапольдвіль)]] / [[Рэспубліка Заір]] / [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга]] == * [[Кангалезскі крызіс]] (1960—1965) ** [[Паўстанне ў Квілу]] (1963–1965) ** [[Вайна Каньяруанда]] (1963–1966) ** [[Паўстанне Сімба]] (1964—1965) ** [[Паўстанцкі рух у Катанзе|Паўстанне ў Катанзе]] (1963—) * Паўстанні ў Шабе ** [[Першае паўстанне ў Шабе]] (1977) ** [[Другое паўстанне ў Шабе]] (1978) * [[Паўстанне Гасподняй арміі супраціўлення]] (1987—) * [[Паўстанне Альянсу дэмакратычных сіл]] (1996—) * [[Першая кангалезская вайна]] (1996–1997) * [[Другая кангалезская вайна]] (1998—2003) * [[Ітурыйскі канфлікт]] (1999—2007) * [[Канфлікт у Ківу]] (2004—) * [[Канфлікт у Донзе]] (2009) * [[Паўстанне Камвіны Нсапу]] (2016–2019) * [[Сутыкненні на захадзе ДР Конга]] (2022—) == [[Рэспубліка Конга|Рэспубліка Конга (Бразавіль)]] == * [[Першая грамадзянская вайна ў Рэспубліцы Конга]] (1993—1994) * [[Грамадзянская вайна ў Рэспубліцы Конга|Другая грамадзянская вайна ў Рэспубліцы Конга]] (1997—1999) * [[Канфлікт у Пуле]] (2002—2003) * [[Вайна ў Пуле]] (2016–2017) [[Катэгорыя:Войны Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]][[Катэгорыя:Гісторыя Рэспублікі Конга]] pnvpa7bw9mpuw0sez509mrr8l29isot 0 816861 5227894 5217836 2026-10-27T10:20:07Z Autumndancer 168015 5227894 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Краснагвардзейскі раён}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Краснагвардзейскі раён''' ({{lang-ru|Красногвардейский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Белгародская вобласць|Белгародскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Біруч]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Белгародская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Белгародскай вобласці]] q300mn212ixbfkk8fg7jjeng9jf39f0 0 817010 5227897 5218834 2026-10-27T10:23:26Z Autumndancer 168015 5227897 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Курскі раён}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Курскі раён''' ({{lang-ru|Курский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Курская вобласць|Курскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Курск]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Курская вобласць}} [[Катэгорыя:Раёны Курскай вобласці]] sopomvvle7eqmuxub8q7993ow0d8e1f 0 817289 5227916 5221627 2026-10-27T10:41:05Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Самар (востраў)]] 5227916 wikitext text/x-wiki '''Самар''': * [[Самар (аул)]] * [[Самар (востраў)]] * [[Самар (мора)]] * [[Самар (Украіна)]] {{неадназначнасць}} dw2a5x6kow5pz6hgfw31g9drb0rzrr8 10 817422 5227812 5222633 2026-10-27T08:02:08Z Ueschar 151377 5227812 wikitext text/x-wiki {{OnLua}} {{Падстаронка дакументацыі}} '''Адміністрацыйны падзел Польшчы''' — універсальны [[Вікіпедыя:Навігацыйныя шаблоны|навігацыйны шаблон]] для артыкулаў пра [[адміністрацыйны падзел Польшчы|адміністрацыйныя адзінкі]] і [[населены пункт|населеныя пункты]] [[Польшча|Польшчы]]. Аўтаматычна вызначае адміністрацыйную прыналежнасць аб'екта і стварае навігацыйную табліцу з адзінкамі таго ж і ніжэйшага ўзроўняў. Змест шаблона фарміруецца на падставе [[Вікіданыя|Вікіданых]] і стандартызаваных ідэнтыфікатараў [[TERYT|TERC (TERYT)]]. Асобныя пералікі ваяводстваў, паветаў, гмін і населеных пунктаў не патрабуюцца. == Выкарыстанне == Размясціце шаблон у канцы артыкула, перад катэгорыямі: <pre> {{Адміністрацыйны падзел Польшчы}} </pre> Шаблон аўтаматычна выкарыстоўвае элемент Вікіданых, звязаны з бягучым артыкулам. Указваць адміністрацыйную адзінку або яе ідэнтыфікатар уручную звычайна не трэба. Для праверкі працы шаблона з іншым элементам Вікіданых можна выкарыстаць параметр <code>qid</code>: <pre> {{Адміністрацыйны падзел Польшчы|qid=Q54177}} </pre> == Прыклады == === Ваяводства === [[Падляскае ваяводства]]: {{Адміністрацыйны падзел Польшчы|qid=Q54177}} === Павет === [[Аўгустоўскі павет]]: {{Адміністрацыйны падзел Польшчы|qid=Q1125769}} === Горад на правах павета === [[Беласток]]: {{Адміністрацыйны падзел Польшчы|qid=Q761}} === Гміна === [[Барглаў Касцельны (гміна)|Гміна Барглаў Касцельны]]: {{Адміністрацыйны падзел Польшчы|qid=Q615382}} === Горад у складзе гміны === [[Саколка]]: {{Адміністрацыйны падзел Польшчы|qid=Q818403}} === Раён Варшавы === [[Макотаў]]: {{Адміністрацыйны падзел Польшчы|qid=Q1634585}} == Выкарыстанне Вікіданых == Шаблон працуе праз [[Модуль:Адміністрацыйны падзел Польшчы]], які атрымлівае звесткі непасрэдна з [[Вікіданыя|Вікіданых]]. Асноўныя ўласцівасці: {| class="wikitable" ! Уласцівасць ! Прызначэнне |- | [[d:Property:P31|P31]] | Тып адміністрацыйнай адзінкі або населенага пункта. |- | [[d:Property:P131|P131]] | Адміністрацыйная прыналежнасць. |- | [[d:Property:P150|P150]] | Падпарадкаваныя адміністрацыйныя адзінкі. |- | [[d:Property:P1383|P1383]] | Населеныя пункты адміністрацыйнай адзінкі. |- | [[d:Property:P36|P36]] | Адміністрацыйны цэнтр або сядзіба гміны. |- | [[d:Property:P94|P94]] | Герб адміністрацыйнай адзінкі. |- | [[d:Property:P1653|P1653]] | Ідэнтыфікатар TERC. |- | [[d:Property:P527|P527]] | Складовыя часткі адміністрацыйнай адзінкі. |- | [[d:Property:P361|P361]] | Прыналежнасць да большай адзінкі. |} Пры адсутнасці асобных звестак модуль можа выкарыстоўваць іншыя даступныя ўласцівасці. Для вызначэння сядзіб гмін таксама прадугледжаны запасны механізм паводле іх афіцыйных польскіх назваў і невялікі пералік выключэнняў. == Няпоўныя звесткі і памылкі == Паўната навігацыі залежыць ад запаўнення Вікіданых. Калі адміністрацыйная адзінка мае няпоўны пералік уласцівасцей P150 або P1383, частка населеных пунктаў можа не адлюстроўвацца. Калі шаблон увогуле не можа вызначыць адміністрацыйную прыналежнасць або сфарміраваць навігацыю, замест табліцы паказваецца службовае паведамленне са спасылкай на адпаведны элемент Вікіданых. Для выпраўлення памылкі неабходна праверыць: # Наяўнасць сувязі паміж артыкулам і правільным элементам Вікіданых. # Уласцівасць P131 — прыналежнасць да гміны, павета або іншай вышэйшай адміністрацыйнай адзінкі. # Уласцівасць P1653 — актуальны ідэнтыфікатар TERC. # Уласцівасць P31 — правільны тып адміністрацыйнай адзінкі. Для папаўнення навігацыі варта таксама правяраць P150, P1383 і P36. == TemplateData == <templatedata> { "description": "Універсальны навігацыйны шаблон адміністрацыйнага падзелу Польшчы. Аўтаматычна вызначае патрэбную тэрыторыю і стварае навігацыйную табліцу на падставе Вікіданых.", "format": "inline", "params": { "qid": { "label": "Элемент Вікіданых", "description": "Неабавязковы Q-ідэнтыфікатар элемента Вікіданых.", "example": "Q54177", "type": "string", "required": false } }, "paramOrder": [ "qid" ] } </templatedata> == Гл. таксама == * [[Адміністрацыйны падзел Польшчы]] * [[TERYT]] * [[Модуль:Адміністрацыйны падзел Польшчы]] fsg8umde3s30ax0qmcfx4eljv04mz2v 0 817571 5227467 5226887 2026-10-26T17:42:38Z M.L.Bot 261 5227467 wikitext text/x-wiki {{гістарычная дзяржава}} '''Ругенскае княства'' ({{lang-de|Fürstentum Rügen}}) — палабскае васальнае [[княства]] [[Данія|Каралеўства Даніі]], якое існавала ў 1168—1325 гадах і ахоплівала востраў [[Руген]] і землі ў [[Заходняя Памеранія|Заходняй Памераніі]]. Ёй кіравалі князі з мясцовай дынастыі [[Wisławice|Віславічаў]] . У 1325 годзе герцагства было ўключана ў [[Княства Памеранія|склад Паморскага]] княства (герцагаў) дынастыі [[Грыфіты|Грыфітаў]]. == Гісторыя == У VI стагоддзі пасля асноўнай масы папярэніх аднайменных германскіх пляменаў, на тэрыторыі вострава Ругія (цяпер [[Руген]]) пасялілася славянскае племя [[руяне]]. Падрабязныя дакументальныя сведчанні аб гэтым племяні сустракаюцца ў пісьмовых крыніцах пачыналючы з X стагоддзя. Гельмольд з Босаў паведамляе, што племем [[Руяне|руян]] кіраваў князь, чыя ўлада абмяжоўвалася аўтарытэтам паганскіх святароў. Галоўнае бажаство, якому яны пакланяліся, называлася [[Святавіт]]. Першым вядомым у гісторыі князем руян быў Віслаў (згадваецца ў 955 годзе), па імені якога дынастыя атрымала назву Віславідаў. За ім князямі руян былі [[Круты (князь бодрычаў)|Круты]] (згадваецца ў 1066), Грынь (згадваецца ў 1100) і Раціслаў (згадваецца ў 1038). [[Файл:Pommern um 1150.PNG|міні|Заходняя Памор’е у 1120—1150 г.]] У 1123—1124 гадах [[руяне]] ўступілі ў канфлікт з бодрычамі, прычынай якога была іх адмова выплаціць цалкам штраф за забойства сына [[Генрык Готшалкавіч|Генрыха]]. У 1136 кароль Даніі [[Эрык II Памятны|Эрык II]] захапіў Аркону, галоўны горад руян. Забраўшы здабычу ён сышоў, але запатрабаваў, каб руяне прынялі хрысціянства. Руяне пагадзіліся, але засталіся язычнікамі. У 1159—1166 гады на землі руян нападалі датчане і саксонцы. У 1168 годзе [[Вальдэмар I Вялікі|Вальдэмар I]], кароль Даніі, па блаславенні [[Абсалон]]а, арцыбіскупа Раскільдзе, зноў захапіў Аркону, галоўны горад руян, і знішчыў іх галоўнае капішча. Князі руян прызналі васальную залежнасць ад кіраўнікоў Даніі. Акрамя таго, яны з усім народам прынялі хрысціянства, і пагадзіліся з умовамі дамовы, па якой землі, на якіх быў пабудаваны храм, адыходзілі цэрквы, таксама ў выпадку вайны князі абавязаліся быць саюзнікамі гаспадароў Даніі, штогод плаціць ім даніну і дасылаць закладнікаў. Як паведамляе [[Саксон Граматык]], першым князем руян, які называўся князем Ругена, быў Тэслаў (пам. 1170)<ref>{{Кніга|загаловак=Buchholz Werner. Pommern. Siedler, 1999. S. 100—101. — ISBN 3886802728.}}</ref>. Яму ўспадкаваў яго брат Ярамар I († 1218), жанаты з прынцэсе Хільдэгардзе Дацкай. У кіраванне гэтага князя на мацерыковай частцы княства з’яўляюцца пасяленцы-германцы, якія з часам асіміліравалі мясцовых славян<ref>{{Кніга|загаловак=Werner Buchholz, Pommern, Siedler, 1999, pp.102, ISBN 3886802728}}</ref>. У 1177 годзе руяне, разам з датчанамі, удзельнічалі ў нападзе на гарады Узедам і Волін і графства Гюцкаў, а ў наступным годзе — на гарады Вустэрхузен і [[Вольгаст]]. Пасля таго, як у 1181 годзе герцагства Памеранія стала імперскім княствам, яго кіраўнікі вырашылі падпарадкаваць [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] і княства Руген. Але ў 1184 годзе флот герцагства быў знішчаны ў бухце Грайфсвальд флотам руян, пасля чаго датчане зноў напалі на Узедом і Вольгаст. Такім чынам, пад уладай кіраўнікоў Даніі аказалася ўсё паўднёвае ўзбярэжжа Балтыйскага мора аж да 1227 года, калі пасля паражэння ў бітве пад Борнхеведам датчане пазбавіліся ўсіх васальных тэрыторый, за выключэннем княства Руген<ref>{{Кніга|загаловак=Борнгевед // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915.}}</ref>. У 1185 годзе руяне ўдзельнічалі з датчанамі ў нападзе на землі ў вусці ракі Пене і горад Каммін. Пасля ўзмацнення Даніі ў рэгіёне князі Ругена перанеслі сталіцу з Карэніцы ў Ругард (цяпер у межах горада Берген). Царкоўная юрысдыкцыя над землямі княства была падзелена паміж епархіямі Раскільдзе (астраўная частка), Швэрын і Ўлацлавек (мацерыковая частка). На тэрыторыі княства былі заснаваны абацтва Берген (у 1193) і Эльдэна (у 1199). Пасля смерці Ярамара I у 1218 годзе на пасад князёў Ругена ўзышоў Барнута, яго сын ад першага шлюбу. Але ў 1221 годзе ён адмовіўся ад княжання, і новым князем стаў яго брат Віслаў I, жанаты з прынцэсе Маргарыце Шведскай. Яго пераемнікам стаў сын Ярамар II, жанаты з прынцэсе Эўфіміі Памеранскай, ад якой меў сына і будучага князя Віслава II і дачку прынцэсу Маргарыту Ругенскую. У гэты ж час канчаткова аформіліся пабочныя галіны Ругенскага Дома — фон Грыстаў (нашчадства князя Барнуты) і фон Путбус (нашчадства князя Стаіслава). Князі Ругена, якія засталіся адзінымі васаламі кіраўнікоў Даніі ў рэгіёне пасля 1227 года, працягвалі прымаць удзел у сумесных ваенных паходах, напрыклад, у 1219 годзе ў заваёве Эстоніі. Ім таксама прыйшлося выступіць супраць Крыстафера I, караля Даніі, на баку арцыбіскупаў Лунда і Раскільдзе ў грамадзянскай вайне 1259—1260 гадоў, і захапіць крэпасць Лілеборг на востраве Борнхольм. У 1235 годзе княства Руген заняло палову земляў [[Вольгаст|Вальгаста]], але ў 1250 годзе было вымушана вярнуць гэтыя землі герцагству Памеранія. У 1240 годзе паміж княствам і герцагствам была канчаткова ўсталявана мяжа па рацэ Рык. Пасля няўдалай спробы ў 1273 годзе успадкаваць Шлаве-Штольпе ў 1275 годзе князі Ругена змаглі далучыць да сваіх уладанняў Лойц. У 1283 годзе княства заключыла саюз з шэрагам вольных гарадоў паўночнай Германіі. Пасля смерці ў 1302 г. Віслава II, падчас яго візіту ў [[Нарвегія|Нарвегію]], на пасад княства ўзышлі яго сыны князі Віслаў III і Самбор. Аднак Самбор неўзабаве памёр, і з 1304 года ягоны брат стаў адзіным уладаром княства. Так як яго першы шлюб быў бяздзетным, уладар Даніі запатрабаваў ад свайго васала дамовы аб спадчыне, з патрабаваннем да пабочных галін княжага дома, фон Путбус і фон Грыстаў, адмовіцца ад атрымання ў спадчыну на карысць пераемніка, якога ўсталюе Данія. У 1316 годзе датчане аблажылі горад Штральзунд, але пацярпелі поўнае паражэнне. У 1317 годзе была заключана мірная дамова паміж каралём Даніі і горадам [[Штральзунд]], а князь Віслаў III атрымаў ад горада шматлікія прывілеі, якія паправілі матэрыяльнае становішча дынастыі. У 1319 годзе княства Руген дэнансавала дамову аб атрыманні ў спадчыну, заключаную раней з каралеўствам Данія. Князь Віслаў III абвясціў сваім пераемнікам пляменніка з [[Грыфіты|Дома Грыфінаў]], герцагаў Памераніі. Пасля смерці князя ў 1325 годзе спынілася прамая лінія князёў Ругена з Дома Віславідаў. З 1326 па 1355 год, пасля дзвюх Ругенскіх войн, тэрыторыя княства ўвайшла ў склад герцагства Памеранія. Данія некалькі разоў спрабавала зноў завалодаць княствам Руген, аднак усе гэтыя спробы мелі толькі часовы поспех. У 1625 годзе кіраўнікі Даніі прапанавалі 150 000 імперскіх талераў за княства Руген, але герцагі Памераніі адхілілі іх прапанову. Падчас Шведска-Брандэнбургскай вайны (1675—1679) [[Крысціян V]], кароль Даніі, двойчы займаў тэрыторыю княства, але абодва разы яму прыйшлося адступіць. Апошнім разам княства знаходзілася пад кіраваннем Даніі з 1715 да 1721 года. Тэрыторыя княства захоўвала нейкі асаблівы статус у межах [[Памеранія|герцагства]], а пазней правінцыі [[Памеранія (правінцыя)|Памераніі]]. Часам землі былога княства называлі Нойпамерн (Новай Памераніяй). Сёння вялікая частка гэтых земляў уваходзіць у склад раёнаў [[Заходняя Памеранія|Пярэдняя Памеранія-Руген]] і Пярэдняя Памеранія-Грайфсвальд, у федэральнай зямлі [[Мекленбург-Пярэдняя Памеранія]] ў [[Германія|Нямеччыне]]. == Уладары княства == Да дацкага заваявання таксама згадваюцца племянныя кіраўнікі [[:pl:Rugiowie|ругаў,]] спачатку германцы, потым славяне: * ~955 [[Wisław rugijski|Віслаў]] * ~1066 [[Круты (князь бодрычаў)|Крут]] (Крыта) * ~1100 [[Grines|Грынес]] (Грыммус) * ~1138 г. Рацлаў з Ругіяў [[Файл:FürstentumRügen.png|міні|Ругенскае княства ў 13 ст.]] Спіс гаспадароў герцагства ў перыяд 1168—1325 гадоў, калі яно было васальным герцагствам каралёў Даніі<ref>{{Кніга|загаловак=Słowianie Połabscy. W: Jerzy Gąssowski: Dzieje i kultura dawnych Słowian. Warszawa: 1964.}}</ref>: * 1162—1170 Тэслаў * 1170—1218 Ярамір I * 1218—1236 Барнут разам з Віславам I * 1218—1249 Віслаў I * 1249—1260 Ярамір II * 1260—1302 Віслаў II разам з Ярамарам III * 1264—1283 Ярамар III * 1302—1325 Віслаў III на [[Руген]]е * 1302—1304 гг. Самбор у [[Штральзунд]]е == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Еўропы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Памераніі]] d51f0iqutp17ynru50m72zucxu7ee3w 0 817594 5228046 5224642 2026-10-27T11:39:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5228046 wikitext text/x-wiki {{Вуліца |назва = Вуліца Незалежнасці Украіны |арыгінальная назва = Ukrainas neatkarības iela |выява = Ukrainas neatkarības iela, Rīga, 2022-03-19 (2).jpg |подпіс = Вуліца ў 2022 годзе |горад = Рыга |раён = Цэнтр |даўжыня = 90 м |пачатак = бульвар Калпака |канец = вуліца Мікалая Рэрыха |ранейшыя назвы = 1-я Ганібас, Антоніяс, Леона Паэгле, Эрнста фон Бергмана |вядомыя будынкі = Музей гісторыі медыцыны імя Паўла Страдыня; Пасольства Расійскай Федэрацыі ў Латвіі |пакрыццё = асфальт |lat_deg = 56.956959 |lon_deg = 24.108486 }} '''Вуліца Незалежнасці Украіны''' ({{lang-lv|Ukrainas neatkarības iela}}) — вуліца ў [[Рыга|Рызе]], сталіцы [[Латвія|Латвіі]], размешчаная ў мікрараёне Цэнтр, у гістарычнай частцы горада, вядомай як «Ціхі цэнтр». Пачынаецца ад бульвара Калпака і заканчваецца на скрыжаванні з вуліцай Мікалая Рэрыха, пасля якога працягваецца як вуліца Антоніяс. Даўжыня вуліцы складае каля 90 метраў. Рух транспарту аднабаковы, у напрамку ад вуліцы Мікалая Рэрыха да бульвара Калпака. Праезная частка мае асфальтавае пакрыццё. == Гісторыя == Упершыню вуліца згадваецца ў рыжскіх адрасных кнігах у 1867 годзе пад назвай '''1-я Ганібас''' ({{lang-de|1. Weiden Strasse}}). У 1885 годзе ўпершыню зафіксавана назва '''вуліца Антоніяс''' ({{lang-de|Antonien-Strasse}}, {{lang-ru|Антонинская улица}}). Забудова вуліцы сфарміравалася пераважна ў 1901—1913 гадах. Пасля савецкай акупацыі Латвіі ў 1941 годзе вуліца атрымала імя латышскага пісьменніка Леона Паэгле. У 1942 годзе, падчас нямецкай акупацыі, яе перайменавалі ў гонар хірурга Эрнста фон Бергмана ({{lang-de|Ernst von Bergmann Straße}}). У 1944 годзе вуліцы вярнулі назву Леона Паэгле. Пасля аднаўлення незалежнасці Латвіі ў 1994 годзе вуліцы была вернута гістарычная назва Антоніяс.<ref>{{Cite web |url=http://www.citariga.lv/lat/rigas-centrs/infrastruktura/ielas/1/ |title=Rīgas centra ielas |website=Cita Rīga |language=lv |access-date=2018-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180318004837/http://www.citariga.lv/lat/rigas-centrs/infrastruktura/ielas/1 |archive-date=2018-03-18 }}</ref> === Перайменаванне ў 2022 годзе === 10 сакавіка 2022 года, пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|поўнамаштабнага расійскага ўварвання ва Украіну]], Рыжская дума прыняла рашэнне перайменаваць пачатковы ўчастак вуліцы Антоніяс — ад бульвара Калпака да вуліцы Мікалая Рэрыха — у '''вуліцу Незалежнасці Украіны'''. На гэтым участку знаходзіцца Пасольства Расійскай Федэрацыі ў Латвіі.<ref>{{Cite web |url=https://www.riga.lv/lv/jaunums/antonijas-ielas-posmu-pardeve-par-ukrainas-neatkaribas-ielu |title=Antonijas ielas posmu pārdēvē par Ukrainas neatkarības ielu |website=Rīgas valstspilsētas pašvaldība |date=2022-03-10 |language=lv |access-date=2022-03-10 }}</ref> Перайменаванне стала адным з сімвалічных жэстаў падтрымкі Украіны і асуджэння расійскай агрэсіі. Аналагічнае рашэнне было прынята ў [[Вільнюс]]е, дзе ўчастак вуліцы каля расійскага пасольства атрымаў назву '''вуліца Герояў Украіны'''.<ref>{{Cite web |url=https://www.leta.lv/home/important/3F61A384-D5FB-46E5-8D9D-8116FC92EE39/ |title=Krievijas vēstniecība Rīgā turpmāk atradīsies Ukrainas neatkarības ielā |website=LETA |date=2022-03-10 |language=lv |access-date=2022-03-10 |url-status=dead }}</ref> == Размяшчэнне == Вуліца Незалежнасці Украіны знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Рыгі і злучае наступныя вуліцы: * Бульвар Калпака — пачатак вуліцы, Т-падобнае скрыжаванне; * Вуліца Мікалая Рэрыха і вуліца Антоніяс — канец вуліцы. == Вядомыя будынкі == На вуліцы размешчаны два вядомыя будынкі: * '''Вуліца Незалежнасці Украіны, 1''' — [[Музей гісторыі медыцыны імя Паўла Страдыня]], адзін з найбуйнейшых музеяў гісторыі медыцыны ў Еўропе. * '''Вуліца Незалежнасці Украіны, 2''' — [[Пасольства Расіі ў Латвіі|Пасольства Расійскай Федэрацыі ў Латвіі]]. == Галерэя == <gallery> Файл:Латвия (Latvija), Рига (Rīga), ул.Антоньяс (Antonijas iela),2, посольство России (Krievija pārstāvniecības), 11-53 10.07.2006 - panoramio.jpg|Будынак Пасольства Расійскай Федэрацыі ў 2006 годзе Файл:Ukrainas neatkarības iela, Rīga, 2022-03-19 (3).jpg|Вуліца Незалежнасці Украіны ў сакавіку 2022 года Файл:Ukrainas neatkarības iela, Rīga, 2022-03-19 (1).jpg|Вуліца Незалежнасці Украіны ў сакавіку 2022 года </gallery> == Гл. таксама == * [[Расійска-ўкраінская вайна]] == Заўвагі == {{заўвагі}} == Спасылкі == * [https://www.riga.lv/lv/jaunums/antonijas-ielas-posmu-pardeve-par-ukrainas-neatkaribas-ielu Паведамленне Рыжскай думы аб перайменаванні вуліцы] {{ref-lv}} {{coord|56.956959|24.108486|type:landmark|display=title}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-23}} [[Катэгорыя:Вуліцы Рыгі]] eiymj5uqz7ss5sjj1fep8wfvvz02mit 0 817736 5227931 5226382 2026-10-27T10:55:07Z Ciepiersia 162280 − 7 катэгорый з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]], афармленне 5227931 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Дваржэцкі}} {{Пісьменнік | Імя = Ян Дваржэцкі | Арыгінал імя = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Род дзейнасці = [[паэт]], [[публіцыст]], [[рэдактар]], удзельнік [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]] }} '''Ян Дваржэ́цкі''' ({{lang-pl|Jan Dworzecki}}; {{ДН|10|10|1812}}, [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскі павет]], [[Мінская губерня]] — {{ДС|28|10|1847}}, [[Брусель]], [[Бельгія]]) — паэт, публіцыст і рэдактар, удзельнік [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]] і дзеяч [[Вялікая эміграцыя|Вялікай эміграцыі]]{{sfn|Гарбачова|2004|с=127}}. == Біяграфія == Паходзіў з [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Навучаўся ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]]{{sfn|Гарбачова|2004|с=127}}. Падчас [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]] спачатку дзейнічаў у мясцовым партызанскім атрадзе, а затым у чыне падпаручніка служыў у 12-м уланскім палку паўстанцкіх войскаў. 13 ліпеня 1831 года разам з атрадам генерала [[Антоній Гелгуд|А.&nbsp;Гелгуда]] перайшоў мяжу [[Прусія|Прусіі]], дзе быў інтэрніраваны. Паводле рашэння Мінскай губернскай следчай камісіі ад 21 снежня 1831 года быў аднесены расійскімі ўладамі да 2-га разраду дзяржаўных злачынцаў, а паводле рашэння ад 14 красавіка 1833 года страціў права на «ўсяміласцівае дараванне»<ref>{{Архіўная крыніца|назва архіва=[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі]] (НГАБ)|фонд=333|вопіс=24|справа=182}}</ref><ref>{{Архіўная крыніца|назва архіва=[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі]] (НГАБ)|фонд=561|вопіс=1|справа=2|аркуш=96}}</ref><ref>{{Архіўная крыніца|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны ваенна-гістарычны архіў]] (РДВГА)|фонд=1|вопіс=1|справа=12031 (ч. 11)|аркуш=92}}</ref>{{sfn|Гарбачова|2004|с=127}}. 26 лютага 1832 года эмігрыраваў у [[Францыя|Францыю]]. Першапачаткова знаходзіўся ў эмігранцкім закладзе ў [[Безансон]]е, а 23 мая 1833 года быў накіраваны ў дэпартамент [[Кальвадос (дэпартамент)|Кальвадос]], дзе жыў у горадзе [[Кан]]{{sfn|Гарбачова|2004|с=127}}. З 1832 года з’яўляўся членам [[Польскі нацыянальны камітэт (1831—1832)|Польскага нацыянальнага камітэта]] (ПНК)<ref>{{Архіўная крыніца|назва архіва=[[Галоўны архіў старажытных актаў]] (AGAD)|фонд=Emigracja polistopadowa i postyczniowa 1831–1870 (EPP)|вопіс=|справа=nr 1|аркуш=17}}</ref>{{sfn|Гарбачова|2004|с=127}}, з 2 снежня 1833 года — членам [[Польскае дэмакратычнае таварыства|Польскага дэмакратычнага таварыства]] (ПДТ), а ў 1837 годзе ўвайшоў у [[Аб’яднанне польскай эміграцыі]] (АПЭ){{sfn|Гарбачова|2004|с=127}}. У кастрычніку 1837 года выехаў у [[Англія|Англію]], дзе з 10 чэрвеня 1834 года па 13 лютага 1839 года лічыўся ў спісах асоб, якія атрымлівалі грашовую дапамогу ад брытанскага ўрада, а затым перабраўся ў [[Бельгія|Бельгію]]{{sfn|Гарбачова|2004|с=127}}. У лютым 1839 года часова выязджаў у Францыю і жыў у [[Бардо (горад)|Бардо]]{{sfn|Гарбачова|2004|с=127}}. На працягу 1839—1847 гадоў жыў у [[Брусель|Бруселі]], дзе займаўся літаратурнай і публіцыстычнай творчасцю. Супрацоўнічаў з гісторыкам і палітычным дзеячам [[Іахім Лялевель|І.&nbsp;Лялевелем]], разам з В.&nbsp;Тышкам і К.&nbsp;Залескім з’яўляўся рэдактарам двухтыднёвага выдання «Orzeł Biały» («Белы арол»). У 1846 годзе выконваў абавязкі сакратара мясцовай суполкі (гміны) у Аб’яднанні польскай эміграцыі{{sfn|Гарбачова|2004|с=127}}. Памёр 28 кастрычніка 1847 года ў Бруселі{{sfn|Гарбачова|2004|с=127}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Вольга Васільеўна Гарбачова|Гарбачова В. В.]] |загаловак=Удзельнікі паўстання 1830–1831 гг. на Беларусі: Біябібліяграфічны слоўнік |месца=Мн. |выдавецтва=БДУ |год=2004 |старонак=400 |isbn=985-485-144-3 |ref=Гарбачова}} * {{кніга |аўтар=[[Юзаф Альфонс Патрыкоўскі|Potrykowski J.]] |загаловак=Tułactwo Polaków we Francji. Dziennik emigranta |адказны=Wyd. A. Owsińska |месца=Kraków |год=1974 |том=1 |старонкі=156, 226 |ref=Potrykowski}} * {{артыкул |аўтар=Bartkowski J. |загаловак=Spis Polaków zmarłych w Emigracji od roku 1831 (Cmentarzyk) |выданне=Materiały do biografii, genealogii i heraldyki polskiej |тып=зборнік |месца=Rzym |год=1985 |том=7—8 |старонкі=126 |ref=Bartkowski}} * {{кніга |аўтар=[[Роберт Бялецкі|Bielecki R.]] |загаловак=Słownik biograficzny oficerów powstania listopadowego |месца=Warszawa |год=1995 |том=1 |старонкі=399 |ref=Bielecki1995}} * {{кніга |аўтар=[[Роберт Бялецкі|Bielecki R.]] |загаловак=Zarys rozproszenia Wielkiej Emigracji we Francji 1831–1837. Materiały z archiwów francuskich |месца=Warszawa; Łódź |год=1986 |старонкі=95, 222 |ref=Bielecki1986}} * {{кніга |аўтар=[[Станіслаў Дангель|Dangel S.]] |загаловак=Rok 1831 w Mińszczyźnie |месца=Warszawa |год=1925 |старонкі=129 |ref=Dangel}} * {{артыкул |аўтар=Krawiec L. |загаловак=Lista członków Towarzystwa Demokratycznego Polskiego z lat 1832–1851 |выданне=Materiały do biografii, genealogii i heraldyki polskiej |тып=зборнік |месца=Buenos Aires |год=1963 |том=1 |старонкі=49 |ref=Krawiec}} * {{артыкул |аўтар=Paszkiewicz M. |загаловак=Lista emigrantów polskich w Wielkiej Brytanii otrzymujących zasiłki od rządu brytyjskiego w latach 1834–1899 |выданне=Materiały do biografii, genealogii i heraldyki polskiej |тып=зборнік |месца=Buenos Aires |год=1964 |том=2 |старонкі=74 |ref=Paszkiewicz}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=[[Polski Słownik Biograficzny]] |месца=Kraków |год=1948 |том=6 |старонкі=27 |ref=PSB}} * {{кніга |аўтар=Tyrowicz M. |загаловак=Towarzystwo Demokratyczne Polskie 1832–1863. Przywódcy i kadry członkowskie. Przewodnik bio-bibliograficzny |месца=Warszawa |год=1964 |старонкі=149 |ref=Tyrowicz}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-10-25}} {{DEFAULTSORT:Дваржэцкі Ян}} [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў]] [[Катэгорыя:Вялікая эміграцыя]] [[Катэгорыя:Паэты XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Публіцысты XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэдактары XIX стагоддзя]] kjzmnmnzqldufltxan0z6o6etlwo8k8 0 817755 5227484 5226788 2026-10-26T18:06:22Z M.L.Bot 261 5227484 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Спасылка=Рубон}} '''Рубон''' ({{Lang-grc|Ῥούβων}}, {{Lang-la|Rubo, Rubon}}), у некаторых рукапісах '''Рудон''' (''Ῥούδων'') — рака на ўзбярэжжы Еўрапейскай Сарматыі, згаданая ў «[[Геаграфія (Пталемей)|Геаграфіі]]» [[Клаўдзій Пталемей|Клаўдзія Пталемея]]. З XVI стагоддзя ў вучонай традыцыі атаясамліваецца з [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіной]]. У XIX—XXI стагоддзях выкарыстоўваецца як паэтычная і гістарычная назва Дзвіны ў польскай і беларускай літаратуры і культуры. == Антычныя звесткі == Пталемей (II стагоддзе н. э.) пералічвае ракі, што ўпадаюць у Сармацкі акіян ([[Балтыйскае мора]]) на ўсход ад [[Вісла|Віслы]]: Хрон, Рубон, Турунт і Херсін. Для кожнай ракі ён падае [[Геаграфічныя каардынаты|каардынаты]] вусця, але не паведамляе пра іх цячэнне. Для Рубона гэтыя каардынаты складаюць 53° [[Даўгата|даўгаты]] (ад мерыдыяна Фера ([[Эль-Ера]]) на [[Канарскія астравы|Канарскіх астравах]]) і 57° [[Шырата|шыраты]] (ад [[экватар]]а). Атаясненне гэтых назваў рэк з рэальнымі рэкамі на сучаснай карце — справа пазнейшых каментатараў<ref name="Tatishchev">Татищев В. Н. История Российская с самых древнейших времен: В 7 т. Т. 1. — М.: Академический проект, 2016. — С. 229, 234 (гл. 15, заўв. 41).</ref>. Пералік каардынат Пталемея на сучасныя каардынаты дае даволі добрае, як для Антычнасці, супадзенне каардынат вусця Рубона з вусцем рэальнай Дзвіны (57.0616° п.ш., 24,0216° у.д.). Вымяраць шырату (па Сонцы) у Антычнасці ўмелі даволі добра, але Пталемей памылкова выкарыстоўваў у сваіх разліках прыкладна на 20 % меншую ад рэальнай даўжыню экватара. Ён прымаў услед за [[Пасідоній|Пасідоніем]] даўжыню экватара роўнай 180&nbsp;000 [[Стадый|стадыяў]] (што ў сучаснай сістэме мер складае каля 32&nbsp;400 [[Кіламетр|кіламетраў]], замест рэальнай даўжыні экватара, якая складае 40&nbsp;075 кіламетраў, якую з неймавернай дакладнасцю вылічыў [[Эратасфен]], чые даныя Пталемей чамусьці адкінуў). З улікам розніцы паміж пачатковым мерыдыянамі Фера і [[Грынвіцкая абсерваторыя|Грынвіча]] (17°40') і пералікам градусаў Пталемея ў рэальныя яго значэнне шыраты 53°, пералічваецца як ~25,2° у. д. (памылка складае толькі каля 1,2 градуса). Таму не дзіўна, што географы эпохі Адраджэння, пералічыўшы каардынаты Пталемея на сучасныя, атаяснялі Рубон, выбіраючы з буйных рэк на ўсход ад Віслы, менавіта з Дзвіной (незалежна ад таго, якую раку так называлі антычныя інфарматары).{{крыніца?}} У «[[Беларуская энцыклапедыя|Беларускай энцыклапедыі]]» аўтар артыкула «Рубон» [[Уладзімір Ісаенка|У. Ф. Ісаенка]] выводзіць назву ад лацінскага ''rubeus'' («чырвоны»), «з-за наяўнасці ў вадзе чырванаватых вокіслаў жалеза»<ref>Ісаенка У. Ф. Рубон // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Т. 13. — Мн., 2001. — С. 424.</ref>. Сярэднявечныя еўрапейскія крыніцы назвы Рубон для Дзвіны не ведаюць. У «[[Хроніка Лівоніі|Хроніцы Лівоніі]]» [[Генрых Латвійскі|Генрыха Латвійскага]] (1220-я гады) рака ўсюды называецца ''Duna''<ref name="Henricus">Heinrichs Livländische Chronik / Bearb. von L. Arbusow und A. Bauer. — Hannover, 1955. — (MGH. Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi; 31).</ref>. == Атаясненне з Дзвіной == Пталемееўская назва была перанесена на Дзвіну ўжо ў картаграфіі пачатку XVI стагоддзя, калі «Геаграфія» Пталемея актыўна выкарыстоўвалася для пабудовы новых навуковых карт, максімальна ачышчаных ад міфаў Сярэднявечча. На карце [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай Еўропы]] кузанскага тыпу, надрукаванай у [[Эйхштэт|Эйхштэце]] ў 1491 годзе, рака, што цячэ міма [[Дынабург]]а (''Dimenborch'') да Рыгі, яшчэ падпісана мясцовай назвай ''Duna flu.''. На «Сучаснай карце Польшчы, Венгрыі, Багеміі, Германіі, Русі, Літвы», якую склаў [[Марк Беневентан|Марка Беневентана]] для рымскага выдання «Геаграфіі» Пталемея (1507, перавыд. 1508), паказана рака Рубон (''Rvbon fl.''). Яна пачынаецца ля «Масковіі» і цячэ на захад праз Лівонію. Каля яе вусця пазначана Рыга, а непадалёк — Полацк (''Poloczko'') і Смаленск<ref>In hoc opere haec continentur Geographiae Cl. Ptolemaei… — Romae: B. Venetus de Vitalibus, 1508. — Tabula moderna Polonie, Ungarie, Boemie, Germanie, Russie, Lithuanie.</ref>. На «Сучаснай карце Еўрапейскай Сарматыі» ў страсбургскім выданні «Геаграфіі» (1513) рака Rubon fl. ужо адназначна адпавядае Дзвіне: каля яе вусця пазначана Рыга, а на ёй самой — [[Полацк]]<ref name="Kudr">Кудрявцев О. Ф. Русские земли в западноевропейской космографии первой половины XVI века. — М.: МГИМО-Университет, 2020. — С. 97, 267—269.</ref>. У XV стагоддзі вяртанне з нябыту «Геаграфii» Пталемея стала важнай падзеяй у развiццi еўрапейскай геаграфiчнай думкi. З яго пачаўся пераход ад сярэднявечнай моцна міфалагізаванай геаграфіі, заснаванай на наіўнай інтэрпрэтацыі [[Біблія|Бібліі]], да сучаснай навуковай. У рукапiсных лацiнскiх перакладах ''Geographia'', занесеная ў Заходнюю Еўропу з [[Візантыя|Візантыi]], пачала распаўсюджвацца з 1410-х гг. Яе першае друкаванае выданне выйшла ў свет у 1475 г. i да 1600 г. было паўторанае на розных мовах 42 разы дзеля сваёй выключнай папулярнасцi. З аўтарытэтам гэтай першай усееўрапейскай геаграфiчнай энцыклапедыi не маглi спаборнiчаць геаграфiчныя працы iншых вучоных антычнасцi — [[Страбон]]а, [[Пліній Старэйшы|Плiнiя Старэйшага]] i iншых. Менавiта ў Пталемея, у прыватнасцi, былi запазычаныя папулярныя і ў асяроддзi пазнейшых эстэтаў антычныя назвы рэк ''[[Хронан]]'' (Нёман), Рубон (Дзвiна), ''[[Барысфен]]'' (Дняпро — Бярэзiна). Краiны Цэнтральнай i Ўсходняй Еўропы — Польшча, ВКЛ, Чэхiя, Венгрыя, — згодна з Пталемеем, былi аднесеныя да так званай «[[Еўрапейская Сарматыя|Еўрапейскай Сарматыi]]». Так уласцiвая еўрапейскаму [[Адраджэнне|Адраджэнню]] мода на антычную мiфалогiю і тэрміналогію праявiлася ў геаграфii. У тэкстах назву Рубон для Дзвіны ўжываў [[Сігізмунд Герберштэйн]] у «Запісках пра Масковію» («Rerum Moscoviticarum Commentarii», 1-е выд. 1549). У апісанні Лівоніі ў лацінскім выданні 1556 года ён называе яе суднаходныя ракі «''Rubonem & Nervuam''», а ў нямецкім выданні 1557 года на гэтым месцы стаіць «''die Duna und Narwa''». Апісваючы свой шлях праз Дзісну да Дрысы, Герберштэйн піша пра раку Дзвіну, «якую лівонцы завуць Duna», і дадае, што некаторыя лічаць яе Турантам. У нямецкай версіі гэта сказана так: «''etlich vermainen dasselb wasser sey auf Latein TARANTUS, aber ander RUBON''». У эпітафіі, змешчанай на пачатку выдання 1556 года, Герберштэйн сярод сваіх падарожжаў згадвае і плаванне па Рубоне і Хроне (Нёмане): «''Navigiis penetrans lustravi caeca Rubonis, / Crononisque fluenta''»<ref>Sigismund von Herberstein. Rerum Moscoviticarum Commentarii: Synoptische Edition der lateinischen und der deutschen Fassung letzter Hand, Basel 1556 und Wien 1557 / Hrsg. von H. Beyer-Thoma. — München: Osteuropa-Institut, 2007. — S. 21, 178, 450.</ref>. Шырэй атаясамленне распаўсюдзіў нямецкі вучоны-энцыклапедыст ([[Лужычане|лужыцкага]] паходжання) [[Каспар Пойцэр]]. У сваёй частцы «[[Chronicon Carionis]]», выдадзенай у 1563 годзе, ён двойчы называе Дзвіну Рубонам. У апісанні старажытных народаў ён згадвае Рыгу, што стаіць «''ad Rubonem fluvium, quem Dunam hodie incolae vocant''» («на рацэ Рубон, якую мясцовыя жыхары сёння завуць Дунай»). Апавядаючы пра хрысціянізацыю Лівоніі, ён піша, што манах [[Мейнард]] пабудаваў царкву і ўмацаванне «''in ripa Rubonis, quam Dunam hodie vocant''» з дазволу «''Woldemari regis Poloscoviensis''» — [[Уладзімір (князь полацкі)|полацкага князя Уладзіміра]], якому тады плацілі даніну [[лівы]]<ref name="Peucer1563">Tertia pars Chronici Carionis… exposita et aucta a Casparo Peucero. — Basileae, 1563. — P. 27, 455.</ref>. Тыя ж фармулёўкі паўтараюцца ў пазнейшых выданнях «Chronicon Carionis» (1581, 1612)<ref>Chronicon Carionis. — 1581. — P. 464, 727.</ref>. Ад Пойцэра або з той жа традыцыі назва трапіла ў «Апісанне Еўрапейскай Сарматыі» [[Аляксандр Гваньіні|Аляксандра Гваньіні]] (1-е выд. 1578). Там сказана, што «''Rubon quoque fluvius, qui nunc Dźwina vulgo, Latinis & Germanis Duna dicitur''» («рака Рубон, якую цяпер у народзе завуць Дзвіной, а лацінцы і немцы — Дунай»), пачынаецца ў [[Масковія (назва)|Масковіі]] і, прайшоўшы праз Русь, Літву і Лівонію, упадае ў мора за дзве мілі ад Рыгі.<ref>Guagninus A. Sarmatiae Europeae descriptio. — Spirae: apud B. Albinum, 1581. — Fol. 1v.</ref>. Польскі гісторык [[Марцін Кромер]], які ахвотна падаваў антычныя назвы рэк, для Нёмана і Дзвіны іх не прыводзіць<ref name="Luczynski">Łuczyński J. Przestrzeń Wielkiego Księstwa Litewskiego na mapie radziwiłłowskiej Tomasza Makowskiego z 1613 roku w świetle treści kartograficznej i opisowej // Zapiski Historyczne. — 2013. — T. 78, z. 1. — S. 80, 93—94.</ref>. Затое на [[Радзівілаўская карта|Радзівілаўскай карце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (1613), складзенай [[Тамаш Макоўскі|Томашам Макоўскім]], Дзвіна падпісана «''Dzwina fluvius a Ptol[omeo] Rubon''», а ў лацінскім апісанні карты сказана «''Rubon, nunc Dzwina appellatus''» (цалкам верагодна, што пад уплывам Гваньіні)<ref name="Luczynski" />. У XVII стагоддзі гэтае атаясамленне стала агульным месцам вучонай геаграфіі. Нямецкі географ, гісторык і картограф [[Філіп Клюверый|Філіп Клювер]] у «''Introductio in universam geographiam''» (1-е выд. 1624, пасмяротна) пісаў, што Рубон упадае ў [[Венедскі заліў]], «які цяпер мясцовыя жыхары завуць der Riegisch bodem», гэта значыць у [[Рыжскі заліў]]. Каментатар Клюверыя Ёган Буна дадаваў, што Рубон пачынаецца ў Русі і абмывае Полацк, Дынабург і [[Кокнэсэ|Кокенгаўзен]], перш чым каля Рыгі ўпасці ў Балтыйскае мора<ref>Cluverius Ph. Introductio in universam geographiam tam veterem quam novam… cum notis J. Bunonis, J. F. Hekelii et J. Reiskii. — Amstelodami, 1697. — Lib. IV, cap. XXII. — P. 389.</ref>. У «Atlas minor» найбуйнейшага картографа эпохі фламандца [[Герард Меркатар|Герарда Меркатара]] ў выданні [[Іадокус Гондзій|Іадокуса Гондзія]] (1628) Дзвіна ў апісанні Лівоніі названа «''Duna sive Duina Ptolemaei, Rubo Peucero''»<ref>Atlas minor Gerardi Mercatoris a I. Hondio plurimis aeneis tabulis auctus et illustratus. — Amsterodami, [б. г.]. — P. 116. Аналагічная інфармацыя змяшчаецца ў франкамоўным выданні гэтага атласа (Амстэрдам, 1608 г.): [https://crispa.uw.edu.pl/object/files/619823/display/JPEG Atlas Minor de Guerard Mercator / Traduicet de latin en François par le Sieur de la Popeliniere Gentilhomme Francois]</ref>. На гэтую традыцыю абапіраўся і расійскі гісторык [[Васіль Тацішчаў]]. У каментарыі да Пталемея у «Гісторыі Расійскай» ён адзначаў: «''Рубон и Рубо река, Пеуцерус зовет Дина и Двина, к Риге, чему Клюверий, кн. IV, гл. 25, согласует''». Іншыя пталемееўскія ракі Тацішчаў атаясамліваў з Нёманам (Хрон) і з Нявой або Ловаццю (Херсін)<ref name="Tatishchev" />. У геаграфічнай літаратуры [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] атаяснне Рубона з Дзвіной было адносна рэдкім. Нямецкі рознабакова адораны вучоны [[Лорэнц Крыстаф Мізлер]], які з 1740-х гадоў працаваў у Польшчы, атрымаўшы ад караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] тытул «гісторыёграфа Польскага каралеўства», у вялізарнай калекцыі крыніц па гісторыі Польшчы і Літвы, выдадзенай у 1761 годзе на падставе дакументаў [[Бібліятэка Залускіх|бібліятэкі Залускіх]], некалькі разоў згадвае Рубон як іншую назву Дзвіны, згадваючы, у прыватнасці, што ''Dzwina autem, Ptolomaico Rubon, ex Moschouia ortus, a Riga duobus milliaribus eidem mari commdeetur'' («Дзвіна — якую Пталамей называў Рубонам — бярэ пачатак у Масковіі і ўпадае ў тое ж самае (Балтыйскае) мора за дзве мілі ад Рыгі»)<ref>Mitzler de Kolof L. C. Historiarum Poloniae et Magni Ducatus Lithuaniae scriptorum quotquot reperiri potuerunt collectio magna. — Varsaviae, 1761.</ref>. У XVIII стагоддзі за форму Рудон выступіў [[Тэафіл Зігфрыд Баер]]. Пталемееўскую назву Рубон ён лічыў памылковай (''perperam''), а правільнай — Рудон Марцыяна Гераклейскага. Т. З. Баер атаясамляў Рудон з Дзвіной ля Рыгі і старажытным [[Эрыдан (рака)|Эрыданам]], а сучасную назву ''Duna'' выводзіў з канца старой назвы ''Rhu-don'', пачатак якой адпаў. Пры гэтым Т. З. Баер палемізаваў са шведскім вучоным [[Олаф Рудбек|Олафам Рудбекам]], які ў «Атлантыдзе» (1679) пераносіў пталемееўскую геаграфію Сарматыі на Скандынавію і Поўнач. Рудбек атаясамляў Хрон з ракой на ўсход ад Фінляндыі, Турунт — з ракой Торнэ, а пталемееву раку «Rubes» лічыў ракой у Расіі, якая, паводле яго, «і цяпер называецца Rubenskoreca» і ляжыць пад 60° шырыні. Т. З. Баер разумеў яе як [[Паўночная Дзвіна|Паўночную Дзвіну]] ля [[Архангельск]]а<ref name="Rudbeck">Rudbeck O. Atlantica: Svenska originaltexten / Utg. av A. Nelson. — Del 1. — Uppsala; Stockholm, 1937. — (Lychnos-bibliotek; 2:1). — S. 250—251 [арыг. 400—401], 353 [арыг. 565—566].</ref><ref>Bayer T. S. Opuscula ad historiam antiquam, chronologiam, geographiam et rem numariam spectantia / Ed. Ch. A. Klotz. — Halae, 1770. — P. 498—501, 527—528.</ref>. Наадварот, пталемееўскую форму абараняў нямецкі картограф [[Хрысціян Готліб Райхард]]. Спачатку ён лічыў Рубон Мемелем (Нёманам), але потым, працуючы над Сарматыяй, адмовіўся ад гэтага погляду. Вырашальным ён лічыў сведчанне Марцыяна Гераклейскага: Рудон пачынаецца ў Аланскіх гарах, адкуль бярэ пачатак і Барысфен. Аланскія горы Х. Г. Райхард атаясамляў з [[Валконскі лес|Валконскім лесам]], а адзінай ракой, што цячэ адтуль у Балтыйскае мора, з’яўляецца Дзвіна. Адсюль ён рабіў выснову, што Венедскі заліў — гэта [[Рыжскі заліў]], а Пталемееў Рубон трэба разглядаць «як водгук» латышскай назвы ракі, якую ён перадаваў як ''Drugowa'' (г. зн. Даўгава). Пры гэтым Х. Г. Райхард заўважаў, што карты пры "Геаграфіі"складзены значна пазней, і на іх, а не на тэкст Пталемея, абапіраліся тыя, хто змяшчаў Венедскі заліў ля Прусіі<ref>Reichard C. G. Einige Bemerkungen über des Herrn Professor Voigts Geschichte Preussens… // Reichard C. G. Sammlung kleiner Schriften aus dem Gebiete der mathematischen und alten Geographie. — Güns, 1836. — S. 427—433.</ref> Думку, што правільная форма назвы — Рудон падтрымліваў і [[Павел Ёзеф Шафарык]] у «Славянскіх старажытнасцях» (1837). Паводле яго, «''Rhudon, у Пталемея скажона Rhubon (Ῥούβων), у Марцыяна правільней Rhudon (Ῥουδῶν)''» — гэта, безумоўна, Заходняя Дзвіна, якую латышы завуць Даўгавай. Доказам ён лічыў тое, што ў Марцыяна Рудон выцякае з тых жа Аланскіх гор, што і [[Барысфен]] ([[Дняпро]]). Услед за [[Готліб Зігфрыд Баер|Г. З. Баерам]] Шафарык атаясамляў з Рудонам і міфічны Эрыдан старажытных грэкаў: абедзве назвы, на яго думку, складзеныя з індаеўрапейскіх каранёў са значэннем «рака» і «вада» (''Eri-danus'', ''Rhu-don''). Прыхільнікі чытання Рубон, адзначаў Шафарык, спасылаюцца на мыс Rubeas у Плінія, «''але з-за няпэўнасці яго размяшчэння на гэтым нічога трывалага пабудаваць нельга''»<ref>Šafařík P. J. Slovanské starožitnosti. — V Praze, 1837. — S. 89, 91, 401.</ref>. == Рамантычная традыцыя == Шырокае распаўсюджанне назва атрымала ў польскамоўнай літаратуры [[Інфлянты|Інфлянтаў]] і [[Падзвінне, этнаграфічны рэгіён Беларусі|Падзвіння]] 1840-х гадоў, найперш дзякуючы альманаху «[[Rubon (1842)|Rubon]]», які ў 1842—1849 гадах выдаваў [[Казімір Буйніцкі]]<ref name="Prusinowska">Prusinowska J. Poganie nad Dźwiną. O mitologii na kartach «Rubona» (1842—1849) // Prutenia. — 2015. — T. X. — S. 117—134.</ref>. Том 1 адкрываўся вершам [[Ігнат Храпавіцкі|Ігната Храпавіцкага]] «Dźwina», у якім «стары Рубон» абуджаецца і заклікае жыхароў сваіх берагоў «да ветразя, ліры і плуга»<ref>Chrapowicki I. Dźwina // Rubon. — Wilno, 1842. — T. 1. — S. 1—2.</ref>. Гэтая ж метафара — «стары Рубон» — ужываецца да Дзвіны і ў вершы польска-ўкраінскага паэта [[Аляксандр Гроза|Аляксандра Грозы]] «Глухое возера»<ref>Justyna Prusinowska. Poganie nad Dźwiną. O mitologii na kartach «Rubona» (1842—1849) // Pruthenia, 2015, t. X, s. 117.</ref>. На старонках альманаха прапаноўваліся дзве супрацьлеглыя этымалогіі назвы. [[Адам Альфрэд Плятэр|Адам Плятэр]] у артыкуле «O pochodzeniu wyrazu Rubo (albo Rubon) nadanego od starożytnych Dźwinie» сцвярджаў, што назву далі ракі не латышы, якія звалі яе Даўгавай, а славяне, што пасяліліся тут раней за ліваў і латышоў. Ён выводзіў яе ад славянскага слова са значэннем «шырокая, ці грубая, мяжа». У доказ А. Плятэр прыводзіў слова «рубеж», агульнаўжывальнае «на Русі» ў значэнні мяжы, цытату з [[Мацей Стрыйкоўскі|Мацея Стрыйкоўскага]] пра «інфлянцкія рубяжы» і назвы мясцін на берагах Дзвіны (Рубеж, Ціхая Руба і Гучная Руба — парогі паміж [[Крустпілс|Крэйцбургам]] і Кокенгаўзенам)<ref>Plater A. O pochodzeniu wyrazu Rubo (albo Rubon) nadanego od starożytnych Dźwinie // Rubon. — Wilno, 1842. — T. 1. — S. 5—7.</ref>. Літаратуразнаўца Павел Кошман разглядае гэтую этымалогію ў кантэксце сфармуляванай у альманаху ідэі «наддзвінскага краю», што аб’ядноўваў Інфлянты і паўночна-ўсходнюю Беларусь, і бачыць у ёй вобраз ракі як мяжы<ref name="Koshman">Кошман П. Р. Беларускі наратыў у альманаху «Rubon»: асаблівасці станаўлення // Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя гуманітарных навук. — 2025. — Т. 70, № 4. — С. 315—324.</ref>. [[Міхал Борх]] у зносцы да паэмы «Gercike» тлумачыў, што Рубон — адна са шматлікіх назваў Дзвіны ў Пталемея, і выводзіў яе ад мыса Рубеас (цяпер [[Колкасрагс]])<ref>Borch M. Gercike. Fantazja // Rubon. — Wilno, 1842. — T. 1. — S. 61—76.</ref>. Пазней М. Борх перагледзеў свой погляд у працы «Dwa słowa o Dźwinie», якая друкавалася ў альманаху і ў 1843 годзе выйшла асобным выданнем з прысвячэннем маршалку [[Марцін Карніцкі|Марціну Карніцкаму]]<ref name="Borch1843">Borch M. Dwa słowa o Dźwinie. — Wilno: Druk. J. Zawadzkiego, 1843. — 90 s.; заканчэнне таксама: Rubon. — Wilno, 1843. — T. 4. — S. 20—31.</ref>. Ён разглядаў гісторыю назваў Дзвіны як паслядоўную змену імёнаў: міфічны Эрыдан старажытных паэтаў, Танаіс Пітэя, Рубон Пталемея і Рудон [[Марцыян Гераклейскі|Марцыяна Гераклейскага]]. Назву Рубон Борх выводзіў з мыса Rubeas у [[Пліній Старэйшы|Плінія]] і лічыў, што грэкі і рымляне скажалі «варварскія» назвы, так што «Рудон стаў Рубонам». Сапраўднай старажытнай назвай ён лічыў Рудон. Спасылаючыся на [[Павел Ёзеф Шафарык|П. Й. Шафарыка]] і на гіпотэзу пра кельцкі корань ''don, dan'' («вада, рака»), ён сцвярджаў, што Эрыдан і Рудон азначаюць адно і тое ж, а склад ''-bon'' «ні ў адным са старажытных індаеўрапейскіх дыялектаў не мае значэння». Таму Дзвіна, на яго думку, «''будзе хутчэй Рудонам, чым Рубонам''». Сярод іншых пталемееўскіх рэк Турунт Борх звязваў з [[Палата (рака)|Палатой]], якую, паводле яго слоў, беларускія сяляне ў верхнім цячэнні яшчэ называлі «Turuntus». Пазнейшыя назвы «Dina» і «Düna» ён выводзіў ад [[Дзюна|дзюн]] у вусці ракі, якія ўбачылі [[нарманы]] і германскія мараплаўцы, а «Daugava» тлумачыў праз народныя этымалогіі, запісаныя ў латгальскіх сялян<ref name="Borch1843" />. У 1843 годзе пад уражаннем ад верша І. Храпавіцкага [[Гаўдэнцый Шапялевіч]] апублікаваў паэму «Rubon» у пецярбургскім альманаху «[[Незабудка (альманах)|Niezabudka]]», які выдаваў [[Ян Баршчэўскі]]. У зносцы ён растлумачыў назву як «старажытнае імя Заходняй Дзвіны». Берагі ракі ён насяліў вобразамі беларускага фальклору: русалкамі, [[Лада (міфалогія)|Ладай]], Лелем і Палелем<ref>Szepielewicz G. Rubon // Niezabudka. — Petersburg, 1843. — S. 244—250.</ref><ref name="Prusinowska" />. Гэтыя звесткі пераказаў гісторык [[Восіп Турчыновіч]] у «Обозрении истории Белоруссии» (1857). Ён спасылаўся на М. Борха і А. Плятэра і пісаў, што «''до настоящаго времени Двина сохраняетъ свое древнее названіе — Рубонъ между Красловкою и Крейцбургомъ''», дзе яе называюць «''то тихою, то громкою Рубою''»<ref>Турчинович О. Обозрение истории Белоруссии с древнейших времен. — СПб., 1857. — С. 249, заўв. 28.</ref>. Да гэтых жа парогаў звяртаўся гісторык [[Іван Забелін]]. На яго думку, Пталемееў Рубон захаваўся ў назве парога Ціхая Руба, а Рудон, як ён пісаў, «имя очень родное на нижней Березинѣ и на Днѣпрѣ, гдѣ села и рѣки Руда, Рудня попадаются безпрестанно». Сам ён лічыў Рудон Заходняй Дзвіной і старажытным [[Эрыдан (рака)|Эрыданам]]<ref>Забелин И. Е. История русской жизни с древнейших времен. — Ч. 1. — М., 1876. — С. 225, 279.</ref> Праз Турчыновіча гэтае сведчанне трапіла да [[Васіль Яфімавіч Данілевіч|Васіля Данілевіча]], у якога назва перададзена як «Рубно». Атаясамленні Дзвіны з Рубонам і Турунтам Данілевіч лічыў «самыми невероятными»<ref>Данилевич В. Е. Очерк истории Полоцкой земли до конца XIV столетия. — Киев, 1896. — С. 12, заўв. 47.</ref>. Да гэтай спрэчкі далучыўся віцебскі краязнаўца [[Аляксей Сапуноў]] у кнізе «Река Западная Двина» (1893). Ён пагаджаўся, што Рудон Марцыяна і Рубон Пталемея — адна рака, Заходняя Дзвіна. Але ён адкідаў распаўсюджаную думку, што Рубон — гэта толькі «описка переписчика» замест Рудона. На карысць назвы Рубон ён прыводзіў мыс ''Rubeas'' у Плінія і назвы парогаў і мясцін на Дзвіне: Руба — парог вёрст за 10 вышэй за Віцебск, Сладкая Руба ніжэй за Дынабург, вёска Рубаны, Ціхая Руба каля Плявіняў, Кажамяцкая Руба ніжэй за Фрыдрыхштат. Акрамя таго, латышскія плытагоны называлі «рубай» кожны парог<ref>Сапунов А. Река Западная Двина: (в историко-географическом обзоре). — Витебск, 1893. — С. 16—20.</ref>. == «Рубон!» як баявы кліч == Упершыню як баявы кліч палачан «Рубон!» фігуруе ў гістарычным рамане [[Леанід Дайнека|Леаніда Дайнекі]] «Меч князя Вячкі» (1987). Ужо на першых старонках рамана аўтар звязвае кліч з назвай ракі: «Ён ведаў, што дзяды дзядоў называлі раку Дзвіну Рубонам, і яшчэ й цяпер ярасны баявы кліч палачан „Рубон!“ палохае і тэўтонаў, і літоўцаў». Далей у рамане «Рубон!» служыць вітаннем і паролем вартавых, баявым клічам дружыны [[Вячка (князь кукенойскі)|Вячкі]] і воклічам полацкага веча<ref>Дайнека Л. Меч князя Вячкі: раман. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1987.</ref>. У «Хроніцы Лівоніі» [[Генрых Латвійскі|Генрыха Латвійскага]], галоўнай крыніцы пра Вячку, такога кліча няма. Пра абаронцаў Юр’ева ў 1224 годзе хроніст паведамляе толькі, што русы праводзілі ночы ''«cum suis instrumentis et clamoribus''» («''са сваімі інструментамі і крыкамі''»)<ref>Heinrichs Livländische Chronik. — Hannover, 1955. — S. 203 (XXVIII, 5).</ref>. З мастацкай літаратуры кліч перайшоў у папулярную гістарычную літаратуру. [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]] у кнізе гістарычных эсэ «Таямніцы полацкай гісторыі» (1-е выд. 1994) згадвае назву Рубон разам з варыянтамі Рудон, Дуна і Дзіна (Віна) і сцвярджае, што «Рубон!» быў баявым клічам палачанаў, не падаючы крыніцы гэтага сцвярджэння<ref name="Arlou">Арлоў У. Таямніцы полацкай гісторыі. — Мн.: Полымя, 2000. — С. 8, 388—389.</ref>. == У сучаснай культуры == Назву «Рубон» носіць фестываль сярэднявечнай культуры, які праводзіцца ў [[Полацк]]у з 2008 года<ref>[https://nashaniva.com/16948 Фэст сярэднявечнай культуры «Рубон»] // Наша Ніва. — 2008.</ref>, а таксама суполка Наваполацкай гарадской арганізацыі [[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны]]<ref>[https://pawet.net/ns/2009/25/%E2%84%96_25_(916).html Наша слова]. — 2009. — № 25 (916).</ref>. З 2011 года назву «[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]]» мае віцебскі мужчынскі баскетбольны клуб, які да гэтага называўся «Лакаматыў-КіС»; новую назву тлумачылі як старажытную назву Заходняй Дзвіны. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Кошман П. Р. Беларускі наратыў у альманаху «Rubon»: асаблівасці станаўлення // Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя гуманітарных навук. — 2025. — Т. 70, № 4. — С. 315—324. * Кудрявцев О. Ф. Русские земли в западноевропейской космографии первой половины XVI века. — М.: МГИМО-Университет, 2020. * Łuczyński J. Przestrzeń Wielkiego Księstwa Litewskiego na mapie radziwiłłowskiej Tomasza Makowskiego z 1613 roku w świetle treści kartograficznej i opisowej // Zapiski Historyczne. — 2013. — T. 78, z. 1. — S. 74—95. * Prusinowska J. Poganie nad Dźwiną. O mitologii na kartach «Rubona» (1842—1849) // Prutenia. — 2015. — T. X. — S. 117—134. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Заходняя Дзвіна]] [[Катэгорыя:Гідронімы]] [[Катэгорыя:Антычная геаграфія]] h6th6wnr834t65upre6e1pnnkmov35p 0 817769 5227839 5226456 2026-10-27T09:09:20Z M.L.Bot 261 /* Аўтамабілі прадаюцца з пасадачнай формулай 2+2 */ 5227839 wikitext text/x-wiki [[Файл:Jaguar_XJ-S_rear_seats.jpg|міні|Заднія сядзенні купэ Jaguar XJS HE ​​​​1982 года, прасторныя для 2+2]] '''2+2''' (таксама '''2-плюс-2''') — гэта тып [[Кузаў|кузава]] [[Аўтамабіль|аўтамабіля]], у якім ёсць па адным сядзенні для кіроўцы і пярэдняга пасажыра, а таксама два заднія сядзенні. Апошнія могуць быць асобнымі сядзеннямі тыпу «коўш», складанымі або паўнавартаснымі сядзеннямі тыпу «коўш», але заўсёды з меншай прасторай для ног, чым на пярэдніх сядзеннях. Гэты тып адрозніваецца ад чатырох- ці пяцімесных аўтамабіляў з заднімі сядзеннямі звычайнага памеру, прычым сядзенні 2+2 у другім радзе звычайна падыходзяць толькі для дзяцей або для перыядычнага выкарыстання. == Вызначэнне == Паводле стандартнага вызначэння, усе аўтамабілі катэгорыі 2+2 маюць два пярэднія сядзенні і два заднія. Іншыя агульныя характарыстыкі аўтамабіляў 2+2 ўключаюць адносна мала месца для задніх пасажыраў і «абцякальны» кузаў з двума дзвярыма. Хоць сядзенні 2+2 часцей за ўсё асацыююцца з купэ, асабліва тымі, у якіх моцна перавага надаецца пярэднім пасажырам, такім як спартыўныя аўтамабілі і гранд-туры, некаторыя кабрыялеты з заднімі сядзеннямі «дапаможнага» тыпу таксама можна лічыць 2+2. Некаторыя аўтамабілі (напрыклад, TVR Cerbera і Toyota iQ) прадаваліся як «3+1» з-за таго, што іх пярэдняе пасажырскае сядзенне мела больш месца для рэгулявання наперад, чым сядзенне кіроўцы, што давала больш месца для ног для аднаго пасажыра на заднім сядзенні. == Выкарыстанне == Існуе шмат купэ, якія адпавядаюць вызначэнню 2+2, але не апісваюцца іх вытворцамі як такія. Гэта таму, што тэрмін ''2+2'' часцей за ўсё выкарыстоўваецца для адрознення аўтамабіляў з дадатковымі заднімі сядзеннямі, часам павялічанымі ў параўнанні з двухмеснай версіяй той жа мадэлі для іх размяшчэння, напрыклад, Jaguar E-type купэ з фіксаванай галоўкай 2+2, колавая база якога была падоўжана з 96 да 105 цаляў (з 244 да 267 см) для яго прэзентацыі ў 1966 годзе. Іншыя падобныя прыклады падоўжаных двухмесных аўтамабіляў ўключаюць Lotus Elan +2, Datsun 260Z 2+2 і Ferrari 365 GT 2+2. === Аўтамабілі прадаюцца з пасадачнай формулай 2+2 === *Toyota 86 / Subaru BRZ *Honda CR-Z *Porsche 911 *Ferrari 365 GT 2+2 *Ferrari 365 GT4 2+2 *Ford Mustang *Ferrari California {{Бібліяінфармацыя}} 45qda9m2prsej678a8u1jj449ro1yiw 5227840 5227839 2026-10-27T09:09:56Z M.L.Bot 261 5227840 wikitext text/x-wiki {{НК}} [[Файл:Jaguar_XJ-S_rear_seats.jpg|міні|Заднія сядзенні купэ Jaguar XJS HE ​​​​1982 года, прасторныя для 2+2]] '''2+2''' (таксама '''2-плюс-2''') — тып [[Кузаў|кузава]] [[Аўтамабіль|аўтамабіля]], у якім ёсць па адным сядзенні для кіроўцы і пярэдняга пасажыра, а таксама два заднія сядзенні. Апошнія могуць быць асобнымі сядзеннямі тыпу «коўш», складанымі або паўнавартаснымі сядзеннямі тыпу «коўш», але заўсёды з меншай прасторай для ног, чым на пярэдніх сядзеннях. Гэты тып адрозніваецца ад чатырох- ці пяцімесных аўтамабіляў з заднімі сядзеннямі звычайнага памеру, прычым сядзенні 2+2 у другім радзе звычайна падыходзяць толькі для дзяцей або для перыядычнага выкарыстання. == Вызначэнне == Паводле стандартнага вызначэння, усе аўтамабілі катэгорыі 2+2 маюць два пярэднія сядзенні і два заднія. Іншыя агульныя характарыстыкі аўтамабіляў 2+2 ўключаюць адносна мала месца для задніх пасажыраў і «абцякальны» кузаў з двума дзвярыма. Хоць сядзенні 2+2 часцей за ўсё асацыююцца з купэ, асабліва тымі, у якіх моцна перавага надаецца пярэднім пасажырам, такім як спартыўныя аўтамабілі і гранд-туры, некаторыя кабрыялеты з заднімі сядзеннямі «дапаможнага» тыпу таксама можна лічыць 2+2. Некаторыя аўтамабілі (напрыклад, TVR Cerbera і Toyota iQ) прадаваліся як «3+1» з-за таго, што іх пярэдняе пасажырскае сядзенне мела больш месца для рэгулявання наперад, чым сядзенне кіроўцы, што давала больш месца для ног для аднаго пасажыра на заднім сядзенні. == Выкарыстанне == Існуе шмат купэ, якія адпавядаюць вызначэнню 2+2, але не апісваюцца іх вытворцамі як такія. Гэта таму, што тэрмін ''2+2'' часцей за ўсё выкарыстоўваецца для адрознення аўтамабіляў з дадатковымі заднімі сядзеннямі, часам павялічанымі ў параўнанні з двухмеснай версіяй той жа мадэлі для іх размяшчэння, напрыклад, Jaguar E-type купэ з фіксаванай галоўкай 2+2, колавая база якога была падоўжана з 96 да 105 цаляў (з 244 да 267 см) для яго прэзентацыі ў 1966 годзе. Іншыя падобныя прыклады падоўжаных двухмесных аўтамабіляў ўключаюць Lotus Elan +2, Datsun 260Z 2+2 і Ferrari 365 GT 2+2. === Аўтамабілі прадаюцца з пасадачнай формулай 2+2 === * Toyota 86 / Subaru BRZ * Honda CR-Z * Porsche 911 * Ferrari 365 GT 2+2 * Ferrari 365 GT4 2+2 * Ford Mustang * Ferrari California {{Бібліяінфармацыя}} qqbji7wawesmmt304lyqalyqwdt6y6j 0 817782 5227392 5226609 2026-10-26T15:30:00Z DBatura 73587 5227392 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава}} {{Гісторыя Беларусі}} '''Рэспубліка Беларусь у 1991—1995 гадах''' — ранні перыяд гісторыі незалежнай [[Беларусь|Беларусі]] пасля [[Распад СССР|распаду СССР]], які ахоплівае час ад афармлення дзяржаўнага суверэнітэту і аднаўлення гістарычнай сімволікі да [[рэферэндум у Беларусі (1995)|рэферэндуму 1995 года]], які змяніў моўную і сімвалічную палітыку дзяржавы. У палітычных адносінах гэты перыяд быў пераходам ад улады [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага Савета]] да прэзідэнцкай мадэлі, якая склалася пасля прыняцця [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі 1994 года]] і перамогі [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] на першых прэзідэнцкіх выбарах<ref name=":1">{{cite web |url=https://www.icnl.org/wp-content/uploads/Belarus_constitution-RU.pdf |title=Конституция Республики Беларусь 1994 года |lang=ru |publisher=ICNL |access-date=2026-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250307004942/https://www.icnl.org/wp-content/uploads/Belarus_constitution-RU.pdf |archive-date=2025-03-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://rec.gov.by/ru/vybory-presidenta-1994-ru-itogi-ru |title=Сведения об итогах выборов Президента Республики Беларусь 1994 года |lang=ru |publisher=Центральная комиссия Республики Беларусь по выборам и проведению республиканских референдумов |access-date=2026-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129203756/https://rec.gov.by/ru/vybory-presidenta-1994-ru-itogi-ru |archive-date=2025-01-29}}</ref>. У гістарыяграфіі і паліталогіі пачатак 1990-х гадоў у Беларусі разглядаецца як кароткі этап палітычнай нявызначанасці: дзяржава атрымала незалежнасць, аднак значная частка палітычнай эліты, гаспадарчага апарату і грамадства захоўвала савецкія інстытуцыйныя звычкі і арыентацыю на цесныя сувязі з [[Расія]]й.<ref name="Wilson">{{cite book |last=Wilson |first=Andrew |title=Belarus: The Last European Dictatorship |publisher=Yale University Press |year=2011 |isbn=978-0-300-13435-3 |language=en}}</ref><ref name="Marples">{{cite book |last=Marples |first=David R. |title=Belarus: From Soviet Rule to Nuclear Catastrophe |url=https://archive.org/details/belarusfromsovie0000marp |publisher=St. Martin's Press |location=New York |year=1996 |isbn=978-0-333-62631-3 |language=en}}</ref> Таму пераход да незалежнасці ў Беларусі быў менш радыкальным, чым у шэрагу іншых постсавецкіх рэспублік: нацыянальна-дэмакратычныя сілы дамагліся важных сімвалічных рашэнняў, але не атрымалі ўстойлівага большасці ў парламенце і выканаўчай улады<ref name="Shadurski">{{cite journal |last=Shadurski |first=Victor |title=The Republic of Belarus (1990–1996): transformation of a parliamentary republic into an authoritarian state |journal=Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej |year=2022 |lang=en}}</ref>. == Абвяшчэнне незалежнасці == [[27 ліпеня]] [[1990]] годаа [[Вярхоўны Савет Беларускай ССР]] прыняў [[Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Рэспублікі Беларусь|Дэкларацыю аб дзяржаўным суверэнітэце]]. Першапачаткова яна мела хутчэй палітыка-дэкларатыўнае значэнне, паколькі Беларусь заставалася ў складзе [[СССР]], а асноўныя рычагі саюзнай улады захоўваліся ў [[Масква|Маскве]]. Пасля правалу [[жнівеньскі путч|жнівеньскага путчу]] Вярхоўны Савет [[25 жніўня]] [[1991]] года надаў Дэкларацыі статус канстытуцыйнага закона, што фактычна азначала абвяшчэнне незалежнасці Рэспублікі<ref>{{cite web |url=https://ru.wikisource.org/wiki/Декларация_о_государственном_суверенитете_Республики_Беларусь |title=Декларация о государственном суверенитете Республики Беларусь |lang=ru |website=Викитека |access-date=2026-05-14}}</ref>. У той жа перыяд была прыпыненая дзейнасць [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|Камуністычнай партыі Беларусі]], якая да гэтага займала цэнтральнае месца ў палітычнай сістэме БССР. Аднак змена рэжыму не суправаджалася поўнай заменай кіраўніцкіх кадраў. Так, у Вярхоўным Савеце і ўрадзе захоўвалася значны ўплыў былой савецкай наменклатуры, што стала адным з фактараў ўмеранага і непаслядоўнага характару рэформаў<ref name="Marples" />. [[19 верасня]] [[1991]] года Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка была перайменавана ў Рэспубліку Беларусь. Тады ж былі зацверджаны [[бел-чырвона-белы сцяг]] і герб [[Пагоня (герб)|«Пагоня»]], звязаныя з традыцыямі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] і беларускага нацыянальнага руху XX стагоддзя. Для нацыянальна-дэмакратычных сіл гэта азначала сімвалічны разрыў з савецкай мадэллю дзяржаўнасці. Для часткі грамадства, наадварот, новыя сімвалы заставаліся нязвыклымі і палітычна спрэчнымі<ref name="Bekus">{{cite book |last=Bekus |first=Nelly |title=Struggle over Identity: The Official and the Alternative “Belarusianness” |publisher=Central European University Press |location=Budapest |year=2010 |isbn=978-963-9776-68-5 |language=en}}</ref>. == Распад СССР і міжнароднае прызнанне == [[8 снежня]] [[1991]] годаа ў [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]] кіраўнікі Беларусі, [[Расія|Расіі]] і [[Украіна|Украіны]] падпісалі [[Белавежскія пагадненні|пагадненне аб стварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў]]. Ад Беларусі дакумент падпісаў старшыня Вярхоўнага Савета [[Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч|Станіслаў Шушкевіч]]. Пагадненне канстатавала спыненне існавання СССР і стварэнне [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]] як новага фармату адносін паміж былымі саюзнымі рэспублікамі. [[10 снежня]] Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь ратыфікаваў Белавежскія пагадненні. У снежні таго ж года Беларусь далучылася да [[Алма-Ацінская дэкларацыя (1991)|Алма-Ацінскай дэкларацыі]]. У адрозненне ад многіх іншых былых саюзных рэспублік, Беларусь ужо мела асобнае месца ў [[ААН]] як правапераемніца Беларускай ССР, якая была адной з дзяржаў-заснавальнікаў арганізацыі ў 1945 годзе<ref>{{cite web |url=https://research.un.org/en/unmembers/founders |title=Founding Member States |lang=en |publisher=United Nations |access-date=2026-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522192817/https://research.un.org/en/unmembers/founders |archive-date=2026-05-22}}</ref>. Знешняя палітыка пачатку 1990-х гадоў спалучала некалькі кірункаў: прызнанне незалежнасці на міжнароднай арэне, захаванне эканамічных і ваенных сувязяў з Расіяй, удзел у СНД і ўсталяванне адносін з еўрапейскімі дзяржавамі і [[ЗША]]. Такі баланс быў звязаны не толькі з геаграфіяй, але і з высокай залежнасцю беларускай прамысловасці ад савецкіх вытворчых ланцужкоў і расійскіх энергарэсурсаў<ref name="IMF1995">{{cite report |url=https://www.imf.org/en/publications/cr/issues/2016/12/30/belarus-recent-economic-developments-2427 |title=Belarus: Recent Economic Developments |publisher=International Monetary Fund |year=1995 |language=en |access-date=2026-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260216121312/https://www.imf.org/en/publications/cr/issues/2016/12/30/belarus-recent-economic-developments-2427 |archive-date=2026-02-16}}</ref>. == Палітычная сістэма == У 1991-1994 гадах Беларусь фактычна заставалася [[парламенцкая рэспубліка|парламенцкай рэспублікай]]. Цэнтральную ролю адыгрываў Вярхоўны Савет, а пасада прэзідэнта яшчэ не існавала. Кіраўніком дзяржавы лічыўся старшыня Вярхоўнага Савета, якім у 1991—1994 гадах быў Станіслаў Шушкевіч. Урад узначальваў старшыня [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў]] [[Вячаслаў Францавіч Кебіч|Вячаслаў Кебіч]]. Палітычная сістэма гэтага перыяду была супярэчлівай. З аднаго боку, былі легалізаваныя партыі, пачаліся адкрытыя парламенцкія дыскусіі, пашырылася свабода друку, а нацыянальна-дэмакратычныя сілы атрымалі магчымасць уплываць на сімвалічную і моўную палітыку. З іншага боку, партыйная сістэма заставалася слабой, а большасць дэпутатаў Вярхоўнага Савета XII склікання было абрана яшчэ ў 1990 годзе, да поўнага распаду СССР і да фарміравання ўстойлівай шматпартыйнай палітыкі<ref name="Shadurski" />. Прыкметную ролю адыгрывала парламенцкая [[Апазіцыя Беларускага народнага фронту «Адраджэньне»]], якая выступала за ўмацаванне незалежнасці, пашырэнне ўжывання беларускай мовы, дэкамунізацыю і больш рашучыя рынкавыя рэформы. Аднак яна не кантралявала большасць у парламенце. Таму нават важныя рашэнні пачатку 1990-х гадоў часта прымаліся як кампраміс паміж нацыянальна-дэмакратычнай меншасцю і больш кансерватыўнай парламенцкай масай. Палітолагі звычайна звязваюць слабасць дэмакратычнай кансалідацыі ў Беларусі з некалькімі фактарамі: адсутнасцю моцных партый, абмежаванай сацыяльнай базай нацыянальна-дэмакратычнага руху, эканамічным крызісам, стомленасцю насельніцтва ад нявызначанасці і захаваннем чаканняў «моцнай улады»<ref name="Wilson" /><ref name="Shadurski" />. Менавіта гэтыя ўмовы зрабілі магчымым хуткі пераход ад парламенцкай нявызначанасці да персаналізаванай прэзідэнцкай улады пасля 1994 года. == Эканамічныя цяжкасці == Пасля распаду СССР Беларусь сутыкнулася з цяжкім эканамічным крызісам. Эканоміка рэспублікі была цесна звязана з агульнасаюзным гаспадарчым комплексам; разрыў вытворчых ланцужкоў, падзенне попыту, інфляцыя і недахоп абаротных сродкаў ўдарылі па прамысловасці, сельскай гаспадарцы і знешнім гандлі. Паводле ацэнкі [[міжнародны валютны фонд|МВФ]], эканамічнае становішча Беларусі ў 1992—1994 гадах заставалася складаным, а высокая інфляцыя і спад вытворчасці былі цэнтральнымі праблемамі пераходнага перыяду<ref name="IMF1995" />. У адрозненне ад шэрагу іншых постсавецкіх дзяржаў, Беларусь не правяла хуткую масавую [[прыватызацыя|прыватызацыю]]. Значная частка прамысловасці захавалася пад кантролем дзяржавы, а ўрад імкнуўся змякчыць сацыяльныя наступствы рэформаў. Такая асцярожнасць памяншала сацыяльны шок, але адначасова тармазіла структурную перабудову эканомікі. У палітычным плане гэта ўзмацняла пазіцыі сіл, якія звязвалі стабільнасць з захаваннем савецкіх гаспадарчых практык і цеснай эканамічнай інтэграцыяй з Расіяй<ref name="Ioffe">{{cite book |last=Ioffe |first=Grigory |title=Understanding Belarus and How Western Foreign Policy Misses the Mark |publisher=Rowman & Littlefield |location=Lanham |year=2008 |isbn=978-0-7425-5558-7 |language=en}}</ref>. У 1992 годзе ў абарачэнне былі ўведзеныя разліковыя білеты Нацыянальнага банка, вядомыя як «зайчыкі». Яны выкарыстоўваліся паралельна з савецкім і расійскім рублём, а затым сталі асновай самастойнай грашовай сістэмы. [[Беларускі рубель]] канчаткова зацвердзіўся як нацыянальная валюта ўжо пасля выхаду з рублёвай зоны. Грашовая нестабільнасць пачатку 1990-х гадоў стала адным з фактараў недаверу насельніцтва да рынкавых рэформаў і ўзмацніла прывабнасць палітычнай рыторыкі аб парадку, кантролі цэн і барацьбе з карупцыяй. == Нацыянальная палітыка і мова == {{Асноўны артыкул|Другая беларусізацыя (1990—1995)}} Адным з ключавых пытанняў першых гадоў незалежнасці стала моўная палітыка. Закон «Аб мовах у Беларускай ССР», прыняты ў 1990 годзе, замацоўваў [[беларуская мова]] як адзіную дзяржаўную, а рускую мову — як мову міжнацыянальных зносін. Пасля 1991 года гэтая палітыка атрымала дадатковае значэнне, паколькі беларуская мова разглядалася як найважнейшы сімвал новай дзяржаўнасці<ref name="Markova">{{cite journal |last=Marková |first=Alena |title=The Path to a Soviet Nation: The Policy of Belarusisation |journal=The Journal of Belarusian Studies |year=2018 |lang=en}}</ref>. У першай палове 1990-х гадоў дзяржава прадпрымала крокі па пашырэнні беларускай мовы ў адукацыі, справаводстве і публічнай сферы. Даследчыкі апісваюць гэты этап як спробу новай беларусізацыі, падобную па сімвалічным сэнсе з палітыкай 1920-х гадоў, але якая праходзіла ў іншых сацыяльных умовах: большасць гарадскога насельніцтва заставалася рускамоўным, а нацыянальна-моўная мабілізацыя мела абмежаваную масавую падтрымку<ref name="Markova" /><ref name="Bekus" />. Руская мова захоўваў моцныя пазіцыі ў гарадах, прамысловасці, арміі, вышэйшай адукацыі, СМІ і паўсядзённых зносінах. Таму моўная палітыка хутка стала адным з галоўных палітычных маркераў. Для прыхільнікаў беларусізацыі яна азначала аднаўленне гістарычнай справядлівасці і ўмацаванне суверэнітэту; для праціўнікаў — рызыка штучнага разрыву са звыклым рускамоўным асяроддзем і Расіяй. Гэты канфлікт шмат у чым падрыхтаваў падтрымку пытання аб наданні рускай мове роўнага статусу на рэферэндуме 1995 года<ref name=":0">{{cite web |url=https://rec.gov.by/uploads/folderForLinks/archive-referenda-1995-questions.pdf |title=Вопросы республиканского референдума в Республике Беларусь 14 мая 1995 года |lang=ru |publisher=Центральная комиссия Республики Беларусь по выборам и проведению республиканских референдумов |access-date=2026-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129205238/https://rec.gov.by/uploads/folderForLinks/archive-referenda-1995-questions.pdf |archive-date=2025-01-29}}</ref>. == Канстытуцыя 1994 года == [[15 сакавіка]] [[1994]] года Вярхоўны Савет прыняў першую Канстытуцыю незалежнай Рэспублікі Беларусь. Яна замацавала Беларусь як унітарную дэмакратычную сацыяльную прававую дзяржаву, абвясціла прынцып падзелу ўладаў і ўвяла пасаду [[прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнта]]<ref name=":1" />. Канстытуцыя стала кампрамісам паміж парламенцкай традыцыяй пачатку незалежнасці і імкненнем часткі элітаў стварыць моцны выканаўчы цэнтр. Прэзідэнт атрымліваў значныя паўнамоцтвы, уключаючы ўплыў на фарміраванне ўрада і рэалізацыю ўнутранай і знешняй палітыкі. Вярхоўны Савет захоўваў заканадаўчыя функцыі, але сама логіка новай сістэмы стварала ўмовы для канфлікту паміж прэзідэнтам і парламентам. Палітычнае значэнне Канстытуцыі 1994 года ацэньваецца неадназначна. Яна завяршыла афармленне інстытутаў незалежнай дзяржавы. З іншага боку, увядзенне прэзідэнцкай пасады ва ўмовах слабых партый, няўстойлівай эканомікі і нізкага даверу да парламента ўзмацніла рызыку канцэнтрацыі ўлады вакол аднаго палітычнага лідара<ref name="Shadurski" />. == Першыя прэзідэнцкія выбары == Першыя [[прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (1994)|прэзідэнцкія выбары ў Беларусі]] прайшлі ў два туры — [[23 чэрвеня]] і [[10 ліпеня]] [[1994]] года. Асноўнымі кандыдатамі былі прэм’ер-міністр Вячаслаў Кебіч, старшыня Вярхоўнага Савета Станіслаў Шушкевіч, лідар БНФ [[Зянон Пазняк]], старшыня Саюза аграрнікаў [[Аляксандр Іосіфавіч Дубко|Аляксандр Дубко]], прадстаўнік камуністаў [[Васіль Мікалаевіч Новікаў|Васіль Новікаў]] і дэпутат Вярхоўнага Савета Аляксандр Лукашэнка<ref name="CEC1994">{{cite web |url=https://rec.gov.by/uploads/folderForLinks/archive-elections-prb1994-itogi.pdf |title=Сведения об итогах выборов Президента Республики Беларусь. 1994 год |lang=ru |publisher=Центральная комиссия Республики Беларусь по выборам и проведению республиканских референдумов |access-date=2026-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250715140123/https://rec.gov.by/uploads/folderForLinks/archive-elections-prb1994-itogi.pdf |archive-date=2025-07-15}}</ref>. Лукашэнка пабудаваў кампанію на крытыцы карупцыі, эканамічнага крызісу і старой наменклатуры. Яго вобраз пазасістэмнага кандыдата апынуўся прывабным для выбаршчыкаў, расчараваных падзеннем ўзроўню жыцця і марудлівасцю рэформаў. У першым туры ён заняў першае месца, а ў другім туры перамог Вячаслава Кебіча. Паводле звестак Цэнтральнай камісіі, у другім туры за Лукашэнку прагаласавала 80,34% выбаршчыкаў, якія ўзялі ўдзел у галасаванні<ref name="CEC1994" />. Перамога Лукашэнкі стала пераломным момантам. Яна паказала, што галоўная лінія палітычнага канфлікту праходзіла не толькі паміж нацыянальна-дэмакратычнымі і прасавецкімі сіламі, але і паміж грамадствам, якія чакалі сацыяльнай абароны і парадку, і парламенцка-ўрадавай элітай, асацыяваліся з крызісам. У паліталагічнай літаратуры гэты вынік часта разглядаецца як пачатак адкату ад нявызначанай дэмакратызацыі да больш персаналізаванай і пазней аўтарытарнай мадэлі ўлады<ref name="Silitski">{{cite journal |last=Silitski |first=Vitali |title=Preempting Democracy: The Case of Belarus |journal=Journal of Democracy |year=2005 |volume=16 |issue=4 |pages=83–97 |doi=10.1353/jod.2005.0074 |lang=en}}</ref>. == Знешняя палітыка і ядзернае раззбраенне == {{Асноўны артыкул|Ядзернае раззбраенне Беларусі}} Пасля распаду СССР на тэрыторыі Беларусі заставалася савецкая [[ядзерная зброя]]. Кіраўніцтва краіны ўзяло курс на бяз’ядзерны статус і пагадзілася на вывад ядзерных узбраенняў у Расію. Гэты курс узмацняў міжнародную легітымнасць маладой рэспублікі і адпавядаў імкненню замацаваць Беларусь як адказную дзяржаву ў еўрапейскай сістэме бяспекі. Адначасова Беларусь захоўвала цесныя ваенныя, прамысловыя і энергетычныя сувязі з Расіяй. У пачатку 1990-х гадоў Мінск спрабаваў спалучаць удзел у СНД, развіццё адносін з Расіяй і кантакты з заходнімі дзяржавамі. Аднак эканамічная залежнасць ад расійскага рынку і энэргарэсурсаў паступова ўзмацняла прарасійскі вектар замежнай палітыкі. == Палітычны крызіс 1995 года == Да пачатку 1995 года адносіны паміж прэзідэнтам і Вярхоўным Саветам сталі напружанымі. Лукашэнка імкнуўся пашырыць палітычную падтрымку праз прамы зварот да выбаршчыкаў, тады як частка дэпутатаў баялася паслаблення парламента і перагляду нацыянальна-сімвалічнай палітыкі пачатку незалежнасці. Асабліва вострым стала пытанне аб правядзенні рэферэндуму. У красавіку 1995 года дэпутаты ад апазіцыі БНФ абвясцілі галадоўку ў будынку Вярхоўнага Савета, выступаючы супраць вынясення на галасаванне пытанняў пра мову, сімволіку і паўнамоцтвы прэзідэнта. Уначы з 11 на 12 красавіка дэпутаты былі сілай выведзеныя з будынка парламента; гэты эпізод стаў адным з сімвалаў нарастаючага канфлікту паміж прэзідэнцкай уладай і парламенцкай апазіцыяй<ref>{{cite web |url=https://docs.un.org/en/A/68/276 |title=Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in Belarus |lang=en |publisher=United Nations |date=2013-08-06 |access-date=2026-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122081252/https://docs.un.org/en/A/68/276 |archive-date=2026-01-22}}</ref>. Даследчыкі разглядаюць крызіс 1995 года як важны этап пераходу ад парламенцка-прэзідэнцкай канкурэнцыі да дамінавання выканаўчай улады. Рэферэндум стаў не толькі галасаваннем па асобных пытаннях мовы і сімволікі, але і інструментам палітычнай мабілізацыі вакол прэзідэнта<ref>{{cite journal |last=Kuryanovich |first=Aliaksandr |title=Референдум в Республике Беларусь 14 мая 1995 года: политико-правовой аспект |journal=Україна і світ |year=2013 |lang=ru}}</ref>. == Рэферэндум 1995 года == [[14 мая]] [[1995]] года па ініцыятыве Прэзідэнта Аляксандра Лукашэнкі быў праведзены [[рэферэндум у Беларусі (1995)|рэспубліканскі рэферэндум]]. На галасаванне былі вынесеныя чатыры пытанні: аб наданні рускай мове роўнага статусу з беларускай, аб устанаўленні новых дзяржаўных сцяга і герба, аб падтрымцы эканамічнай інтэграцыі з Расіяй і аб праве прэзідэнта ставіць пытанне аб датэрміновым спыненні паўнамоцтваў Вярхоўнага Савета ў выпадку парушэння Канстытуцыі<ref name=":0" />. Па афіцыйных выніках Цэнтральнай камісіі, усе чатыры прапановы атрымалі падтрымку большасці ўдзельнікаў галасавання. За наданне рускай мове роўнага статусу з беларускай прагаласавала 83,3%; за ўсталяванне новых сцяга і герба — 75,1% ; за падтрымку дзеянняў прэзідэнта ў эканамічнай інтэграцыі з Расіяй — 83,3%; за магчымасць пастаноўкі пытання аб датэрміновым спыненні паўнамоцтваў Вярхоўнага Савета — 77,7%<ref name="CEC1995">{{cite web |url=https://rec.gov.by/uploads/folderForLinks/archive-referenda-1995-post.pdf |title=Протокол Центральной комиссии об итогах голосования на республиканском референдуме 14 мая 1995 года |lang=ru |publisher=Центральная комиссия Республики Беларусь по выборам и проведению республиканских референдумов |access-date=2026-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260305084643/https://rec.gov.by/uploads/folderForLinks/archive-referenda-1995-post.pdf |archive-date=2026-03-05}}</ref>. Пасля рэферэндуму бел-чырвона-белы сцяг і герб «Пагоня» былі заменены новай дзяржаўнай сімволікай, заснаванай на савецкай візуальнай спадчыне, але без сярпа і молата. Руская мова атрымала статус дзяржаўнай нароўні з беларускай. Гэтыя рашэнні пазначылі адыход ад нацыянальна арыентаванай палітыкі 1991—1994 гадоў і замацавалі больш савецка-пераемную мадэль сімвалічнай палітыкі<ref name="Bekus" />. Рэферэндум 1995 года застаецца прадметам палітычных і прававых спрэчак. Прыхільнікі рашэнняў рэферэндуму разглядаюць яго як выраз волі большасці насельніцтва. Крытыкі паказваюць на канфлікт вакол працэдуры яго прызначэння, ціск на парламенцкую апазіцыю і выкарыстанне рэферэндуму для ўзмацнення прэзідэнцкай улады. Міжнародныя назіральнікі таксама адзначалі праблемы палітычнага асяроддзя, у якім праходзілі парламенцкія выбары і рэферэндум 1995 года<ref>{{cite web |url=https://www.oscepa.org/en/documents/election-observation/election-observation-statements/belarus/statements-4/2009-1995-parliamentary-first-a-second-round/file |title=Belarus Parliamentary Elections, First and Second Rounds, 1995 |lang=en |publisher=OSCE Parliamentary Assembly |access-date=2026-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260217214414/https://www.oscepa.org/en/documents/election-observation/election-observation-statements/belarus/statements-4/2009-1995-parliamentary-first-a-second-round/file |archive-date=2026-02-17}}</ref>. == Значэнне перыяду == Перыяд 1991—1995 гадоў стаў часам афармлення незалежнай беларускай дзяржаўнасці. У гэтыя гады былі прыняты ключавыя рашэнні аб назве дзяржавы, сімволіцы, знешнепалітычным статусе, грашовай сістэме, Канстытуцыі і інстытуце прэзідэнцтва. Беларусь была прызнана самастойным удзельнікам міжнародных адносін і захавала месца ў ААН. Разам з тым гэты перыяд выявіў слабасць новых дэмакратычных інстытутаў. Партыйная сістэма заставалася фрагментарнай, парламент быў палітычна неаднародным, эканамічны крызіс падрываў давер да рэформаў, а нацыянальна-дэмакратычная позва не стала агульнанацыянальным кансэнсусам. На гэтым фоне лозунгі парадку, барацьбы з карупцыяй і захавання сацыяльных гарантый апынуліся палітычна мацней праграмы парламенцкай дэмакратыі і хуткай нацыянальнай пераарыентацыі. У паліталагічным сэнсе 1991—1995 гады можна разглядаць як няўстойлівую фазу паміж познесавецкай сістэмай і наступнай прэзідэнцкай мадэллю. Да 1994 года захоўвалася магчымасць парламенцкага развіцця, аднак пасля першых прэзідэнцкіх выбараў палітычны цэнтр пачаў хутка перамяшчацца да выканаўчай улады. Рэферэндум 1995 года замацаваў гэты зрух сімвалічна і інстытуцыйна: ён змяніў моўную і дзяржаўную сімволіку, узмацніў арыентацыю на Расію і стаў НАПЯРЭДАДНІ больш глыбокага канстытуцыйнага канфлікту 1996 года<ref name="Silitski" /><ref name="Wilson" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{cite book |last=Bekus |first=Nelly |title=Struggle over Identity: The Official and the Alternative “Belarusianness” |publisher=Central European University Press |location=Budapest |year=2010 |isbn=978-963-9776-68-5 |language=en}} * {{cite book |last=Ioffe |first=Grigory |title=Understanding Belarus and How Western Foreign Policy Misses the Mark |publisher=Rowman & Littlefield |location=Lanham |year=2008 |isbn=978-0-7425-5558-7 |language=en}} * {{cite book |last=Marples |first=David R. |title=Belarus: From Soviet Rule to Nuclear Catastrophe |url=https://archive.org/details/belarusfromsovie0000marp |publisher=St. Martin's Press |location=New York |year=1996 |isbn=978-0-333-62631-3 |language=en}} * {{cite book |last=Wilson |first=Andrew |title=Belarus: The Last European Dictatorship |publisher=Yale University Press |location=New Haven |year=2011 |isbn=978-0-300-13435-3 |language=en}} * {{cite journal |last=Marková |first=Alena |title=The Path to a Soviet Nation: The Policy of Belarusisation |journal=The Journal of Belarusian Studies |year=2018 |lang=en}} * {{cite journal |last=Shadurski |first=Victor |title=The Republic of Belarus (1990–1996): transformation of a parliamentary republic into an authoritarian state |journal=Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej |year=2022 |lang=en}} * {{cite journal |last=Silitski |first=Vitali |title=Preempting Democracy: The Case of Belarus |journal=Journal of Democracy |year=2005 |volume=16 |issue=4 |pages=83–97 |doi=10.1353/jod.2005.0074 |lang=en}} == Спасылкі == * [https://rec.gov.by/ru/vybory-presidenta-1994-ru-itogi-ru Итоги выборов Президента Республики Беларусь 1994 года] — Центральная комиссия Республики Беларусь по выборам и проведению республиканских референдумов. * [https://rec.gov.by/ru/ref-14-05-1995-ru/ Республиканский референдум 14 мая 1995 года] — Центральная комиссия Республики Беларусь по выборам и проведению республиканских референдумов. * [https://www.icnl.org/wp-content/uploads/Belarus_constitution-RU.pdf Конституция Республики Беларусь 1994 года]. * [https://research.un.org/en/unmembers/founders Founding Member States] — United Nations. * [https://www.imf.org/en/publications/cr/issues/2016/12/30/belarus-recent-economic-developments-2427 Belarus: Recent Economic Developments] — International Monetary Fund. {{Гісторыя Беларусі 2}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]][[Катэгорыя:1990-я ў Беларусі]][[Катэгорыя:Распад СССР]] t51rrab2onzidy58fwp0hsz8aq5t17p 0 817786 5227316 5226661 2026-10-26T13:53:31Z Gleb Leo 83942 5227316 wikitext text/x-wiki {{Песня | Назва = Песня пра князя Вітаўта | Арыгінал назвы = {{lang-pl|Pieśń o Witołdzie}}<br />{{lang-be|Pieśnia a kniaziu Witoŭcie}}<br />{{lang-be|Песьня аб князю Вітаўце}} | Тып = [[Гістарычная песня]] | Кампазітар = невядомы; у нотным запісе [[1919]]&nbsp;г. зафіксавана ў харавой гарманізацыі [[Антон Антонавіч Грыневіч|А.&nbsp;А.&nbsp;Грыневіча]] | Аўтар слоў = невядомы (інцыпіт XV—XVI&nbsp;стст.);<br />[[Вацлаў Юсцінавіч Ластоўскі|В.&nbsp;Ю.&nbsp;Ластоўскі]] (беларускія рэдакцыі [[1916]] і [[1923]]&nbsp;гг.) | Мова = [[старапольская мова|старапольская]] (інцыпіт XVI&nbsp;ст.)<br />[[беларуская мова|беларуская]] (рэдакцыі XX&nbsp;ст.) | Дата стварэння = XV—XVI&nbsp;стст. (гістарычная песня)<br />[[1916]], [[1923]] (тэкст В.&nbsp;Ластоўскага)<br />[[1919]] (нотны запіс А.&nbsp;Грыневіча) | Дата публікацыі = [[1840]] (інцыпіт С.&nbsp;Сарніцкага)<br />[[1916]] (беларускі тэкст) | Вядомыя выканаўцы = «[[Стары Ольса]]» | Жанр = [[гістарычная песня]] }} '''«Пе́сня пра кня́зя Ві́таўта»''' ({{lang-pl|Pieśń o Witołdzie}}{{sfn|Вішнеўскі|1840|с=424}}{{sfn|Вуйціцкі|1845|с=204}}, у беларускіх публікацыях — '''«Пе́сня а кня́зю Ві́таўце»'''{{sfn|Ластоўскі|1997|с=36}}{{sfn|Барыс|2002|с=24}}, у арыгінале лацінкай — ''«Pieśnia a kniaziu Witoŭcie»''{{sfn|Ластоўскі|1916|с=52}}, кірыліцай — ''«Песьня аб князю Вітаўце»''{{sfn|Ластоўскі|1923|с=15}}; таксама вядомая паводле першага радка як '''«Ідзе Вітаўт па вуліцы»'''{{sfn|Сагановіч|2015|с=62, 189}}<ref name="ЦНБ">{{Архіўная крыніца|назва архіва=[[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Аддзел рэдкіх кніг і рукапісаў ЦНБ НАН Беларусі]]|фонд=23|справа=XXXII-1-4 («Старасьвецкіе беларускіе ноты выпісаны з архіўных матэрыялаў п. Рамуальда Зямкевіча»)|аркуш=1, 5}}</ref> або '''«Едзе Вітаўт па вуліцы»'''{{sfn|Барыс|2002|с=7, 24}}) — старадаўняя рыцарская гістарычная песня пра вялікага князя літоўскага [[Вітаўт|Вітаўта]], ад якой у пісьмовых крыніцах XVI стагоддзя захаваліся толькі два пачатковыя радкі{{sfn|Вішнеўскі|1840|с=424}}{{sfn|Цайсберг|1877|с=290}}, а таксама створаныя на аснове гэтага зачыну беларускія літаратурныя і музычныя варыянты пачатку XX стагоддзя{{sfn|Ластоўскі|1916|с=52}}{{sfn|Ластоўскі|1923|с=15}}{{sfn|Барыс|2002|с=7, 24—25}}. Упершыню беларускі вершаваны тэкст з выкарыстаннем старадаўняга зачыну быў апублікаваны [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлавам Ластоўскім]] у 1916 годзе ў [[Вільня|Вільні]]{{sfn|Ластоўскі|1916|с=52}} (другая пашыраная рэдакцыя выйшла ў 1923 годзе ў [[Каўнас|Коўне]]{{sfn|Ластоўскі|1923|с=15}}). У 1919 годзе [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]] перапісаў са збору [[Рамуальд Аляксандравіч Зямкевіч|Рамуальда Зямкевіча]] чатырохгалосную харавую партытуру песні з заўвагай пра паходжанне яе мелодыі з 1553 года<ref name="ЦНБ" />{{sfn|Барыс|2002|с=7}}. == Гістарычная песня XV—XVI стагоддзяў == Адзінае пісьмовае сведчанне пра існаванне ў XVI стагоддзі гістарычнай песні пра князя Вітаўта захавалася ў рукапісным ваенным трактаце польскага гісторыка і кальвінісцкага дзеяча [[Станіслаў Сарніцкі|Станіслава Сарніцкага]] ''«Księgi hetmańskie»'' («Гетманскія кнігі»), напісаным каля 1575—1577 гадоў{{sfn|Вішнеўскі|1840|с=424}}{{sfn|Вуйціцкі|1845|с=204}}. Тлумачачы схему размяшчэння войскаў у [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітве]] 1410 года і будову палявога вайсковага лагера, дзе праход паміж радамі называўся «вуліцай», Сарніцкі прывёў два радкі з песні пра Вітаўта, якую яшчэ спявалі ў ягоны час{{sfn|Вішнеўскі|1840|с=424}}{{sfn|Сагановіч|2015|с=62}}: {{цытата|Другім гетманам быў каралеўскі брат Вітаўт, пра якога песню дагэтуль спяваюць: «Вітаўт ідзе па вуліцы, за ім нясуць дзве шабліцы». Маецца на ўвазе тая вуліца ў войску, пра якую кажу, бо гэта не ў горадзе было.{{арыгінальны тэкст|pl|Drugi hetman był brat królewski Vitholt, o którym pieśń dotychczas śpiewają: Vitholt idzie po ulicy, Za nim niesą dwie szablicy. Rozumie się ta ulica w woyszcze o któréj mowię, bo to nie w mieście było.}}}} У XIX стагоддзі гэты запіс Сарніцкага ўвайшоў у навуковы ўжытак і неаднаразова цытаваўся ў працах па гісторыі польскай і славянскіх літаратур, у тым ліку ў даследаваннях [[Міхал Вішнеўскі|Міхала Вішнеўскага]] (1840){{sfn|Вішнеўскі|1840|с=424}}, [[Казімеж Уладзіслаў Вуйціцкі|Казімежа Уладзіслава Вуйціцкага]] (1845){{sfn|Вуйціцкі|1845|с=204}}, [[Аляксандр Мікалаевіч Пыпін|А.&nbsp;М.&nbsp;Пыпіна]] і [[Уладзімір Данілавіч Спасовіч|У.&nbsp;Д.&nbsp;Спасовіча]] (1865, 1879){{sfn|Пыпін, Спасовіч|1879|с=472}}, а таксама аўстрыйскага гісторыка [[Генрых Цайсберг|Генрыха Цайсберга]] (1873; польскі пераклад 1877){{sfn|Цайсберг|1877|с=290}}{{sfn|Сагановіч|2015|с=62}}. Аўтары адзначалі, што песня ўзнікла ў XV стагоддзі і належала да цыкла рыцарскіх гістарычных спеваў, прысвечаных Грунвальдскай бітве і паходам таго часу, аднак ад яе тэксту захаваўся толькі пачатковы двухверш ({{lang-pl|«Witołd idzie po ulicy, / Za nim niosą dwie szablicy»}}){{sfn|Вішнеўскі|1840|с=424}}{{sfn|Пыпін, Спасовіч|1879|с=472}}{{sfn|Цайсберг|1877|с=290}}. Каментуючы змест двухрадкоўя, Казімеж Уладзіслаў Вуйціцкі звязваў яго са шляхецкім звычаям, паводле якога збраяносцы (пахолкі) неслі шаблі за сваімі панамі{{sfn|Вуйціцкі|1845|с=204}}. Паводле меркавання пазнейшых польскіх даследчыкаў, у прыватнасці [[Юліуш Новак-Длужэўскі|Ю.&nbsp;Новака-Длужэўскага]], «дзве шабліцы» ў песні пра Вітаўта з’яўляліся алюзіяй на два крыжацкія мячы, перададзеныя [[Ягайла|Ягайлу]] і Вітаўту перад пачаткам Грунвальдскай бітвы{{sfn|Сагановіч|2015|с=62}}. == Беларускія літаратурныя рэдакцыі пачатку XX стагоддзя == У 1916 годзе ў [[Вільня|Вільні]] [[Вацлаў Ластоўскі]] апублікаваў у сваёй кнізе для дзяцей «[[Pieršaja čytanka]]» вершаваны твор «Pieśnia a kniaziu Witoŭcie»{{sfn|Ластоўскі|1916|с=52}}. Першыя два радкі твора паўтаралі запісаны Станіславам Сарніцкім зачын па-беларуску ({{lang-be|«Idzie Witoŭt pa wulicy, / Za im niasuć dźwie šablicy»}}), пасля чаго ішоў прыпеў ({{lang-be|«Słaŭny kniaź Witoŭt, / Słaŭny Haspadaru, / Słaŭna naša Haspadarstwo!»}}) і яшчэ тры куплеты, у якіх апісвалася прызначэнне шабляў ({{lang-be|«Adna šabla na tatara, / Druha šabla dla Spadara»}}), зварот да «пана кашовага» і заклік да бітвы{{sfn|Ластоўскі|1916|с=52}}. Гісторык [[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Генадзь Сагановіч]], адзначаючы, што аўтэнтычнасць запісанай Ластоўскім песні далёка не бясспрэчная, звярнуў увагу на тое, што ў беларускім варыянце радкі са старапольскага грунвальдскага цыкла страцілі сувязь з барацьбой супраць [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] і ўслаўлялі Вітаўта як барацьбіта з [[Татары|татарамі]]{{sfn|Сагановіч|2015|с=189}}. У 1923 годзе ў часопісе ''«''[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]''»'' (№&nbsp;4) Вацлаў Ластоўскі надрукаваў другую, пашыраную і змененую рэдакцыю твора пад назвай «Песьня аб князю Вітаўце» з падзагалоўкам «На старабеларускія матывы», уключыўшы яе ў змесце нумара ва ўласную аўтарскую падборку «В.&nbsp;Ластоўскі (вершы)»{{sfn|Ластоўскі|1923|с=15}}. У гэтым варыянце тэкст быў дапоўнены строфамі пра шаблі («Шаблі літы, злотам біты, / У яшчар скуру апавіты») і залпы коша з самапалаў{{sfn|Ластоўскі|1923|с=15}}{{sfn|Барыс|2002|с=24—25}}. У сучасным зборы твораў Ластоўскага (1997) тэкст змешчаны ў раздзеле яго аўтарскай паэзіі{{sfn|Ластоўскі|1997|с=36}}{{sfn|Барыс|2002|с=7}}. == Нотны запіс 1919 года == [[Файл:Sheet_music_notebook_from_Romuald_Ziamkievic_archive_with_1553_royal_wedding_song.jpg|міні|Нотны сшытак з архіва Р. Зямкевіча з запісам песні пра князя [[Вітаўт|Вітаўта]] («Ідзе Вітаўт па вуліцы...»), выкананай паводле каментарыя ў 1553 г. на вяселлі Жыгімонта-Аўгуста і Барбары Радзівіл (перапісана [[Карусь Каганец|Карусём Каганцом]], гарманізавана [[Антон Антонавіч Грыневіч|А. Грыневічам]], 1919)]] У аддзеле рэдкіх кніг і рукапісаў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] захоўваецца нотны сшытак фалькларыста і кампазітара [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антона Грыневіча]] пад назвай «Старасьвецкіе беларускіе ноты выпісаны з архіўных матэрыялаў п. Рамуальда Зямкевіча» (да Другой сусветнай вайны знаходзіўся ў [[Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча|Беларускім музеі імя Івана Луцкевіча]] ў Вільні)<ref name="ЦНБ" />{{sfn|Барыс|2002|с=7}}. На пятым аркушы сшытка запісана чатырохгалосная партытура для змешанага хору (сапрана, альт, тэнар, бас) з першым куплетам і прыпевам песні: ''«Ідзе Вітаўт па вуліцы, за ім нясуць дзьве шабліцы. Гэй! Слаўны князь Вітаўт, слаўны Гаспадару, слаўна нашэ Гаспадарства. Гэй!»''<ref name="ЦНБ" /> Пад нотамі змешчана прыпіска Антона Грыневіча пра паходжанне запісу са збору бібліяфіла і калекцыянера [[Рамуальд Аляксандравіч Зямкевіч|Рамуальда Зямкевіча]]<ref name="ЦНБ" />: {{цытата|Малёдыя песьні запісана ў 1553 гаду і пяялась у часе вясельля караля Жыгімонта-Аўгуста з Барбарай Радзівілоўнай. Перапісана са старога рукапісу К. Каганцом. Перапісаў 30/VIII 1919 з архіўных матэрыялаў п. Рамуальда Зямкевіча А. Грыневіч.}} У прыведзенай легендзе змяшчаецца храналагічная нестыкоўка: каралева польская і вялікая княгіня літоўская [[Барбара Радзівіл]] памерла ў маі 1551 года (яе шлюб з [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонтам Аўгустам]] адбыўся ў 1547 годзе), тады як у 1553 годзе адбылося вяселле Жыгімонта Аўгуста з яго трэцяй жонкай [[Кацярына Аўстрыйская|Кацярынай Аўстрыйскай]]. == У культуры і сучасным выкананні == Звесткі пра нотны запіс з Віленскага беларускага музея былі ўведзены ў навуковы ўжытак паводле ліста ксяндза [[Адам Станкевіч|Адама Станкевіча]] да дэкана гісторыка-тэарэтычнага факультэта [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі]] [[М. Зінчук|М.&nbsp;Зінчука]]{{sfn|Барыс|2002|с=7}}. У 2002 годзе даследчык [[Сымон Вікенцьевіч Барыс|Сымон Барыс]] уключыў тэкст песні ў раздзел «Народныя гістарычныя творы пра падзеі і асобы» анталогіі «Беларускія песні і гімны»{{sfn|Барыс|2002|с=7, 24—25}}. У гістарычнай прозе пісьменніка [[Вітаўт Чаропка|Вітаўта Чаропкі]] выкананне песні «Едзе Вітаўт па вуліцы» аднесена да патаемнага вяселля Жыгімонта Аўгуста і Барбары Радзівіл у ліпені 1547 года{{sfn|Чаропка|1996}}. У сучаснай музычнай культуры песня атрымала вядомасць у выкананні гурта сярэднявечнай музыкі «[[Стары Ольса]]» (пад назвай «Песня а князю Вітаўце» або «Едзе Вітаўт па вуліцы»){{sfn|Барыс|2002|с=9}}<ref name="staryolsa">{{cite web|url=https://staryolsa.band/be/lyrics/pesnia-a-kniaziu-vitaucie|title=Песня а князю Вітаўце. Тэксты, ноты|publisher=Афіцыйны сайт гурта «Стары Ольса»|lang=be|accessdate=25 кастрычніка 2026}}</ref>. У версіі гурта (адаптацыя тэксту да музыкі [[Зміцер Сасноўскі|Змітра Сасноўскага]]) выкарыстаны паэтычны тэкст другой рэдакцыі Вацлава Ластоўскага з часопіса «Крывіч» (1923) са змененым прыпевам («Слаўся, князь Вітаўт, гаспадар на Літве!»)<ref name="staryolsa" /> і народная мелодыя, запісаная [[Студэнцкае этнаграфічнае таварыства|Студэнцкім этнаграфічным таварыствам]] у экспедыцыі па [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскім (Дрысенскім) раёне]] ў 2002 годзе<ref name="skarby">{{cite web|url=https://staryolsa.band/en/album/skarby-litvinau-siaredniaviecca-2004|title=Скарбы літвінаў. Сярэднявечча (2004)|publisher=Афіцыйны сайт гурта «Стары Ольса»|lang=be|accessdate=25 кастрычніка 2026}}</ref>. У анатацыі да тэксту на сайце гурта пазначана, што гэта «песня XV&nbsp;ст., музыка народная, запісана ў экспедыцыі», тэкст якой «захоўваецца ў архіве Зінкевіча ў Вільні» і «словы нязначна апрацаваныя Вацлавам Ластоўскім»<ref name="staryolsa" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Сымон Вікенцьевіч Барыс|Барыс С. В.]] |загаловак=Беларускія песні і гімны: зборнік песень |месца=Мінск |выдавецтва=Асобны Дах |год=2002 |старонак=360 |isbn=985-6697-01-8 |ref=Барыс}} * {{артыкул |аўтар=[[Вацлаў Юсцінавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]] |загаловак=Песьня аб князю Вітаўце (На старабеларускія матывы) |выданне=[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]] |тып=часопіс |год=1923 |нумар=4 |старонкі=15 |ref=Ластоўскі}} * {{кніга |аўтар=[[Вацлаў Юсцінавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]] |загаловак=Выбраныя творы |адказны=уклад., прадм. і камент. [[Язэп Язэпавіч Янушкевіч|Я. Янушкевіча]] |месца=Мінск |выдавецтва=[[Беларускі кнігазбор (выдавецтва)|Беларускі кнігазбор]] |год=1997 |старонак=512 |isbn=985-6318-13-0 |ref=Ластоўскі}} * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Мікалаевіч Пыпін|Пыпин А. Н.]], [[Уладзімір Данілавіч Спасовіч|Спасович В. Д.]] |загаловак=История славянских литератур |месца=Санкт-Петербург |выдавецтва=Тип. М. Стасюлевича |год=1879 |том=1 |старонак=448 |ref=Пыпін, Спасовіч}} * {{кніга |аўтар=[[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Сагановіч Г. М.]] |загаловак=Грунвальд у беларускай гісторыі: Спроба разбору палітычнага міфа |месца=Мінск |выдавецтва=Медысонт |год=2015 |старонак=414 |isbn=978-985-7136-02-5 |ref=Сагановіч}} * {{кніга |аўтар=[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] |загаловак=Уладары Вялікага Княства |месца=Мінск |выдавецтва=Полымя |год=1996 |старонак=638 |isbn=985-07-0114-5 |ref=Чаропка}} * {{кніга |аўтар=[[Вацлаў Юсцінавіч Ластоўскі|Łastoŭski W.]] |загаловак=Pieršaja čytanka: Kniha dla dzieciej |месца=Wilnia |выдавецтва=Drukiem М. Kuchty |год=1916 |старонак=80 |ref=Ластоўскі}} * {{кніга |аўтар=[[Міхал Вішнеўскі|Wiszniewski M.]] |загаловак=Historya literatury polskiej |месца=Kraków |выдавецтва=W drukarni Stanisława Gieszkowskiego |год=1840 |том=1 |старонак=506 |ref=Вішнеўскі}} * {{кніга |аўтар=[[Казімеж Уладзіслаў Вуйціцкі|Wójcicki K. W.]] |загаловак=Historya literatury polskiej w zarysach |месца=Warszawa |выдавецтва=Nakładem Gustawa Sennewalda |год=1845 |том=1 |старонак=438 |ref=Вуйціцкі}} * {{кніга |аўтар=[[Генрых Цайсберг|Zeissberg H.]] |загаловак=Dziejopisarstwo polskie wieków średnich |месца=Warszawa |выдавецтва=Skład główny w księgarni Gebethnera i Wolffa |год=1877 |том=2 |старонак=340 |ref=Цайсберг}} {{Бібліяінфармацыя}}{{Вацлаў Ластоўскі}} [[Катэгорыя:Беларускія песні]] [[Катэгорыя:Польскія песні]] [[Катэгорыя:Грунвальдская бітва ў культуры]] [[Катэгорыя:Творы Вацлава Ластоўскага]] [[Катэгорыя:Вітаўт]] pfbbgbfyrdvta1b5ye74b2pnhqe9e41 0 817790 5227407 5226681 2026-10-26T16:28:47Z Zadorenko V 175157 5227407 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Аляксандраўскі раён''' ({{lang-ru|Александровский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Аляксандраўскае (Стаўрапольскі край)|Аляксандраўскае]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]] 9z3igsey403e508go8j08bd858ff8jf 5227747 5227407 2026-10-27T05:10:34Z DobryBrat 5701 выдалена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]]; дададзена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227747 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Аляксандраўскі раён''' ({{lang-ru|Александровский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Аляксандраўскае (Стаўрапольскі край)|Аляксандраўскае]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] re51wo1en14b9cnh07a10h5tcxwyjgz 5227899 5227747 2026-10-27T10:25:09Z Autumndancer 168015 5227899 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Аляксандраўскі раён}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Аляксандраўскі раён''' ({{lang-ru|Александровский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Аляксандраўскае (Стаўрапольскі край)|Аляксандраўскае]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] 9vphrhjnzrzyoftx409rgltwaz609a9 14 817791 5227736 5226682 2026-10-27T05:07:37Z DobryBrat 5701 DobryBrat перанёс старонку [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]] у [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] не пакінуўшы перасылкі: Назва з памылкай правапісу 5226682 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Раёны Расіі|Стаўраполь]] [[Катэгорыя:Стаўрапольскі край]] e4wwhalfexnbpok80wm0qqseukxf100 0 817795 5228050 5226700 2026-10-27T11:40:54Z Ciepiersia 162280 афармленне 5228050 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Логан}} {{ДД}} '''Уільям Эдмунд Логан''' ({{lang-en|William Edmond Logan}}; {{ВД-Прэамбула}}) — канадскі геолаг і географ. == Біяграфія == Нарадзіўся 20 красавіка 1798 года ў горадзе Манрэалі. Вучыўся ва Універсітэце Эдынбурга. Самастойна заняўся вывучэннем геалогіі ў 1831 годзе, калі ён уступіў у валоданне каменнавугальных капальняў у горадзе Суёнсі. Уільям Логан выканаў геалагічную карту вугальных радовішчаў Уэльса. На падставе сваіх даследаванняў, у 1840 годзе прадставіў Лонданскаму геалагічнаму таварыству сваю працу. У 1842 годзе Логана папрасілі заснаваць Геалагічную службу Канады. У 1855 годзе наняў Роберта Барлоў галоўным чарцёжнікам службы. Працаваў на пасадзе дырэктара да 1869 года. За гэты час ён апісаў Лаўрэнційскія скалы ў [[Лаўрэнційскія горы|Лаўрэнційскіх гарах]] у Канадзе і горы Адырондак у штаце Нью-Ёрк. У 1867 годзе вучоны быў узнагароджаны Каралеўскім медалём Лонданскага каралеўскага таварыства. У яго гонар названая [[Логан (гара)|самая высокая гара Канады]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Логан Уільям}} [[Катэгорыя:Геолагі Канады]] 865ley08ejcruvgwxlsiblstfucijhy 0 817807 5227406 5226760 2026-10-26T16:28:06Z Zadorenko V 175157 5227406 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Андропаўскі раён''' ({{lang-ru|Андроповский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Курсаўка]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]] 852zrbcqn09ze0pqurdakwnsc6i79g3 5227748 5227406 2026-10-27T05:10:39Z DobryBrat 5701 выдалена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]]; дададзена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227748 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Андропаўскі раён''' ({{lang-ru|Андроповский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Курсаўка]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] ja9eamh9feq9xpj1f5w87kjndwim010 0 817808 5227405 5226761 2026-10-26T16:27:48Z Zadorenko V 175157 5227405 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Апанасянкоўскі раён''' ({{lang-ru|Апанасенковский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Дзіўнае (Апанасянкоўскі раён)|Дзіўнае]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]] so5tw6no8b0avf7jx1m2vjlnr7i7iwz 5227749 5227405 2026-10-27T05:10:43Z DobryBrat 5701 выдалена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]]; дададзена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227749 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Апанасянкоўскі раён''' ({{lang-ru|Апанасенковский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Дзіўнае (Апанасянкоўскі раён)|Дзіўнае]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] 5295haibye4zfsmiz6el6pe9m1t7j3e 0 817809 5227404 5226762 2026-10-26T16:27:35Z Zadorenko V 175157 5227404 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Арзгірскі раён''' ({{lang-ru|Арзгирский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Арзгір]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]] 93zqnihy1p2nok0z5dtcvpxykct3qkl 5227750 5227404 2026-10-27T05:10:48Z DobryBrat 5701 выдалена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]]; дададзена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227750 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Арзгірскі раён''' ({{lang-ru|Арзгирский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Арзгір]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] 4wjo1vl70y8couvrzrr3d5ds11xjv3t 0 817810 5227403 5226763 2026-10-26T16:27:19Z Zadorenko V 175157 5227403 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Благадарненскі раён''' ({{lang-ru|Благодарненский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Благадарны]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]] aguj305nlyy22nfw8mtb9nt7hp17a7x 5227739 5227403 2026-10-27T05:09:04Z DobryBrat 5701 выдалена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]]; дададзена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227739 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Благадарненскі раён''' ({{lang-ru|Благодарненский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Благадарны]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] ndtiwdltx17p4nho7d4ak6ett9yn87o 0 817812 5227738 5226812 2026-10-27T05:08:29Z DobryBrat 5701 выдалена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]]; дададзена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227738 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Будзёнаўскі раён''' ({{lang-ru|Будённовский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Будзёнаўск]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] fnpfxigsgqiecbwauhxo9158xgywrf0 0 817813 5227402 5226768 2026-10-26T16:26:52Z Zadorenko V 175157 5227402 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Георгіеўскі раён''' ({{lang-ru|Георгиевский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Георгіеўск]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]] nbbw8y2bx12trm6eq3ky82sa3fpnrxq 5227740 5227402 2026-10-27T05:09:30Z DobryBrat 5701 выдалена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]]; дададзена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227740 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Георгіеўскі раён''' ({{lang-ru|Георгиевский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Георгіеўск]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] 108p2b0yhmu7e9w9nodjboaag4b7a04 0 817816 5227906 5226791 2026-10-27T10:31:57Z Autumndancer 168015 5227906 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Пары}} {{Асоба}} '''Уільям Эдуард Пары''' ({{lang-en|William Edward Parry}}; {{ВД-Прэамбула}}) — англійскі даследчык [[Арктыка|Арктыкі]]. == Біяграфія == У 1819—24 гадах кіраваў 3 экспедыцыямі на 2 караблях, якія былі пасланы на пошукі [[Паўночна-Заходні праход|Паўночна-Заходняга праходу]]. У час экспедыцыі адкрыў і даследаваў шэраг астравоў ([[Сомерсет (востраў)|Сомерсет]], [[Мелвіл (востраў, Канада)|Мелвіл]], [[Банкс]], Карнуоліс і інш.) і праліваў ([[Ланкастэр (праліў)|Ланкастэр]], [[Прынс-Рыджэнт (праліў)|Прынс-Рыджэнт]], [[Бараў (праліў)|Бараў]], Мелвіл, Уэлінгтан і інш.) [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага Арктычнага архіпелага]]. У 1827 годзе спрабаваў дасягнуць [[Паўночны полюс|Паўночнага полюса]] (ад [[Шпіцберген]]а), дайшоў да 82°45′ паўн. ш. Яго імем названы архіпелаг арктычных астравоў, заліў, паўвостраў, 3 мысы. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|12|Пары Уільям Эдуард|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:ПАры Уільям Эдуард}} pdvr60caog5ymcqls2jxtrggy0zlwdi 5227909 5227906 2026-10-27T10:34:06Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5227909 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Пары}} {{Асоба}} '''Уільям Эдуард Пары''' ({{lang-en|William Edward Parry}}; {{ВД-Прэамбула}}) — англійскі даследчык [[Арктыка|Арктыкі]]. == Біяграфія == У 1819—24 гадах кіраваў 3 экспедыцыямі на 2 караблях, якія былі пасланы на пошукі [[Паўночна-Заходні праход|Паўночна-Заходняга праходу]]. У час экспедыцыі адкрыў і даследаваў шэраг астравоў ([[Сомерсет (востраў)|Сомерсет]], [[Мелвіл (востраў, Канада)|Мелвіл]], [[Банкс]], Карнуоліс і інш.) і праліваў ([[Ланкастэр (праліў)|Ланкастэр]], [[Прынс-Рыджэнт (праліў)|Прынс-Рыджэнт]], [[Бараў (праліў)|Бараў]], Мелвіл, Уэлінгтан і інш.) [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага Арктычнага архіпелага]]. У 1827 годзе спрабаваў дасягнуць [[Паўночны полюс|Паўночнага полюса]] (ад [[Шпіцберген]]а), дайшоў да 82°45′ паўн. ш. Яго імем названы [[праліў Пары|праліў]], архіпелаг арктычных астравоў, заліў, паўвостраў, 3 мысы. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|12|Пары Уільям Эдуард|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:ПАры Уільям Эдуард}} 58sms9nopeuw8yosgeap5xnx3citp1l 5228047 5227909 2026-10-27T11:39:39Z Ciepiersia 162280 афармленне 5228047 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Пары}} {{ДД}} '''Уільям Эдуард Пары''' ({{lang-en|William Edward Parry}}; {{ВД-Прэамбула}}) — англійскі даследчык [[Арктыка|Арктыкі]]. == Біяграфія == У 1819—24 гадах кіраваў 3 экспедыцыямі на 2 караблях, якія былі пасланы на пошукі [[Паўночна-Заходні праход|Паўночна-Заходняга праходу]]. У час экспедыцыі адкрыў і даследаваў шэраг астравоў ([[Сомерсет (востраў)|Сомерсет]], [[Мелвіл (востраў, Канада)|Мелвіл]], [[Банкс]], Карнуоліс і інш.) і праліваў ([[Ланкастэр (праліў)|Ланкастэр]], [[Прынс-Рыджэнт (праліў)|Прынс-Рыджэнт]], [[Бараў (праліў)|Бараў]], Мелвіл, Уэлінгтан і інш.) [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага Арктычнага архіпелага]]. У 1827 годзе спрабаваў дасягнуць [[Паўночны полюс|Паўночнага полюса]] (ад [[Шпіцберген]]а), дайшоў да 82°45′ паўн. ш. Яго імем названы [[праліў Пары|праліў]], архіпелаг арктычных астравоў, заліў, паўвостраў, 3 мысы. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|12|Пары Уільям Эдуард|||}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:ПАры Уільям Эдуард}} 0ahofpskzxcqywa5kwbb4ztumlo8x5r 0 817819 5228040 5226800 2026-10-27T11:38:15Z Ciepiersia 162280 афармленне 5228040 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Пшыбыслаў Вагрыйскі''' — [[Прынц|князь]] [[Вагры|Ваграў]]. Ён быў пляменнікам Генрыка Готшалковіча, верагодна, сынам [[Будзівой|Будзівоя]]. Пасля смерці сына Генрыка, Святаполка (Свёнтапэлка), ён заняў уладу каля 1129 г. кіраванне [[Бодрычы|бодрычамі (абадрытамі)]] . У той час дацкі кароль [[Кнуд Лавард|Кнут]] быў сюзэрэнам вагрыйскімі землямі і хацеў з дапамогай [[Саксы|саксаў]] заваяваць астатнія землі абадрытаў. Спачатку Пшыбыслаў быў узяты ў палон разам з [[Ніклат]]ам, але да забойства Кнуда ў [[1131|1131 годзе]] ён кантраляваў вагрыйскія землі і [[Палабы|палабаў]], у той час як [[Ніклат|Ніклот]] кантраляваў уласна абадрытаў і варнаў, размешчаных далей на ўсход. Сталіцай Пшыбыслава быў замак [[:de:Liubice|Любіцэ]] каля сучаснага [[Любек]]а. Ён напаў на саксаў, разбурыўшы іх памежны горад Зегеберг. Аднак у [[1138]] і [[1139|1139 гадах]] [[саксы]] адпомсцілі, здзейсніўшы набегі на яго землі. Праз некалькі гадоў вайны трапіу ў залежнасць ад немцаў. Заходняя палова яго былога княства абадрытаў апынулася ў руках саксаў. Пшыбыслаў утрымаў кантроль над прыбярэжнай часткай разам са Старгардам Вагрыйскім да 1156/1157 года. == Бібліяграфія == ** Słownik Starożytności Słowiańskich, t. 4, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970, s. 398. ** «Słowiańszczyzna Zachodnia» Kazimierz Wachowski, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 2000 {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Памерлі ў XII стагоддзі]] [[Катэгорыя:Правадыры заходніх славян]] [[Катэгорыя:Палабскія славяне]] 1qsxxrkho9ln15dbkp6q2ailjfqssxa 0 817822 5227525 5226846 2026-10-26T18:48:44Z M.L.Bot 261 /* Зноскі */ 5227525 wikitext text/x-wiki '''Руяне''', таксама вядомыя як ''ругіяне, ругі, раны'' ([[Нямецкая мова|ням.]] '''Ranen, Rujanen, Ruani, Rugini''') або ''руянцы'' (на ругенскім дыялекце ''Rȯjane'', ''Rāne'' ), [[Славяне|былі заходнеславянскім]] [[Палабскія славяне|палабскім племем,]] якое засяляла востраў [[Руген]] ([[Палабская мова|палабская]] ''Рана'') і бліжэйшыя землі на мацерыку паміж рэкамі Рэкніц і Рык (цяпер [[Мекленбург-Пярэдняя Памеранія]] ў [[Германія|Германіі]] ) у раннім [[Сярэдневякоўе|Сярэднявеччы]], прыблізна з VII стагоддзя. Плямя мела дзве сталіцы: сталіцу свецкага кіраўніка ў Шарэнцы і сталіцу святара [[Язычніцтва|паганскага]] бога [[Святавіт|Светавіта]] (палабскага ''Svątevit'', чытаецца ''Свентавіт'') у [[Аркона|Арконе]] — адным з найважнейшых свяцілішчаў заходніх [[Славяне|славян]] . == Лад, культура і рэлігія == Князі руян кіравалі з града Шарэнца, які раней памылкова атаясамлівалі з гарадзішчам каля [[:pl:Garz|Гарца]], але, згодна з вынікамі больш позніх даследаванняў, галоўныя сталіцы руян знаходзіліся ў градзе Шарэнца, размешчаным каля Венца, і на гары Ругард (Руйгард) каля сучаснага [[Берген-на-Ругене|Бергена]]<ref>{{Кніга|загаловак=Sven Wichert, Beobachtungen zu Karentia auf Rügen im Mittelalter. In: Baltische Studien – Pommersche Jahrbücher für Landesgeschichte. Neue Folge Bd. 91, Verlag Ludwig, Kiel 2006, ISBN 3-937719-35-0, s. 31–38}}</ref>. Акрамя князя, на Ругене існавала ўплывовая каста славянскіх святароў з вялікімі маёнткамі і надрегіянальным уплывам. Святары мелі доступ да дароў, прынесеных пілігрымамі, якія прыбывалі ў Аркону, і кіравалі аддзелам з 300 воінаў, якія абаранялі храм у Арконе. Магчыма, што святары мелі вырашальнае слова ў многіх пытаннях на востраве, і сістэма руянскага княства была тэакратыяй<ref>{{Кніга|загаловак=Fred Ruchhöft, Arkona. Glaube, Macht und Krieg im Ostseeraum, Schwerin 2018, ISBN 978-3-935-77056-9}}</ref>. [[Файл:Steinrelief Pfarrkirche Altenkirchen.jpg|міні|Свентавіт у старой кірхе Бергена на Ругене]] Політэістычная рэлігія рані ўключала мноства шматгаловых багоў, якім пакланяліся ў розных храмах у выглядзе велізарных драўляных статуй. Рэлігійным цэнтрам быў храмавы комплекс Аркона, дзе пакланяліся галоўнаму чатырохгаловаму богу [[Святавіт|Святавіду,]] якога змяшчалі ў невялікім храме і ўпрыгожвалі тунікай, мячом і кубкам. [[Файл:Arkona artistic reconstruction.jpg|міні|Рэканструкцыя Арконы]] Пасля разбурэння [[:pl:Radogoszcz_(gród)|Радогошчы]] (Рэтры) у 1068/69 годзе Аркона стала рэлігійным цэнтрам язычніцкіх славян з Балтыйскага мора. Іншымі важнымі багамі былі Ругіевіт (бог вайны з 7 галовамі), Парэнут і Парэвіт, тры храмы якіх знаходзіліся ў Шарэнцы. Сярод іншых багоў — Цьярнанглофі і Пізамар з храма ў Сагардзе<ref>{{Кніга|загаловак=Fred Ruchhöft, Arkona. Glaube, Macht und Krieg im Ostseeraum, Schwerin 2018, ISBN 978-3-935-77056-9}}</ref>. == Гісторыя == У 954 годзе ўспыхнула вялікае славянскае антыгерманскае паўстанне, якое ўзначаліла кааліцыя [[Бодрычы|абадрытаў]] і [[Велеты|велетаў]], у якім руяне падтрымалі германскія сілы. Тады яны ўпершыню згадваюцца [[Відукінд Карвейскі|Відукіндам Карвейскім]] як ''руаны'', калі ўдзельнічалі ў бітве пры Рэкніцы на баку [[Атон I Вялікі|Атона I]] і саксонскага маркграфа Геро. У 1066 годзе [[Круты (князь бодрычаў)|Крут]] згадваецца як кіраўнік Ранаў, каля. 1100 г. іх кіраўніком быў Грынэс, а прыбл. 1138 Раціслаў з Віславідаў. У 1093 годзе рані былі вымушаны плаціць даніну абадрыцкаму князю Генрыху Готшалковічу, які прыняў хрысціянства і падпарадкаваў сабе большасць славянскіх плямёнаў у Палабскім рэгіёне. Аднак яны хочуць пазбавіцца ад сваёй залежнасці ў 1100 годзе. У 1443 годзе яны здзейснілі марскую экспедыцыю, падчас якой аблажылі крэпасць абадрытаў Любіцэ, папярэдніка сучаснага [[Любек|Любека]], але атака была адбітая<ref>{{Кніга|загаловак=Joachim Herrmann, Die Slawen in Deutschland, Akademie-Verlag Berlin, 1985, s.268, 367}}</ref>. У 1123 годзе руяне зноў ударылі і забілі Вальдэмара, сына князя Генрыха. Калі ў 1123/24 годзе войска абадрытаў на чале з Генрыхам дасягнула тэрыторыі руян, іх святары былі вымушаныя прасіць міру ў абмен на выкуп. Пасля смерці Генрыха ў 1127 годзе руяне ізноў заааткавалі і разбурылі Любіцэ ў 1128 годзе, што прывяло да ўцёкаў абатрыцкага князя Святаполка.<ref name=":0">Joachim Herrmann, ''Die Slawen in Deutschland'', Akademie-Verlag Berlin, 1985, s.268, 367</ref> У 1130 годзе востраў быў захоплены [[Баляслаў III Крывавусты|Баляславам Крывустым]], які выкарыстаў флот, пазычаны ў дацкага прынца [[Магнус I Моцны|Магнуса]]. Ніякіх баёў не адбылося, бо руяне прызналі вяршэнства князя Баляслава без бою<ref>{{Кніга|загаловак=Edmund Kosiarz „Wojny na Bałtyku X-XIX w.”, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1978, s. 38}}</ref>. У 1135 годзе польскае панаванне на Ругене было прызнана ў [[Мерзебург|Мерзебургу]] [[Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі|імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі]] [[Лотар II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Лотар II]]<ref>{{Кніга|загаловак=Jerzy Krasuski, Polska-Niemcy. Stosunki polityczne od zarania po czasy najnowsze, Wrocław: Ossolineum, 2009, s. 51, ISBN 978-83-04-04985-7}}</ref>. З-за дакучлівых набегаў руян на дацкія выспы, якім з-за гэтага і міграцый пагражала вылюдненне, у пачатку XII стагоддзя датчане зрабілі некалькі спроб парушыць панаванне руян ў паўднёвай частцы Балтыкі. У 1136 годзе датчане пад кіраўніцтвам [[Эрык II Памятны|Эрыка II Няўмольнага захапілі Аркону,]] адрэзаўшы ім доступ да вады, і прымусілі руян паабяцаць прыняць хрысціянства і хрысціцца — аднак, калі дацкія войскі пакінулі [[Руген]], руяне вярнуліся да паганскіх вераванняў. У 1147 годзе падчас [[Крыжовы паход супраць славян|Лабскага крыжовага паходу]] флот руян атакаваў дацкі флот. [[Файл:Rani temples.png|міні|Хрысціянізацыя руян]] Аднак у 1157 годзе магутны флот руян з 1500 караблёў быў знішчаны штормам, і датчане вырашылі гэтым скарыстацца. У 1160 годзе супраць Ругена пачаўся першы дацкі ўзброены крыжовы паход пад кіраўніцтвам біскупа [[Абсалон|Абсалона]] і караля [[Вальдэмар I Вялікі|Вальдэмара I]]. З-за нязначнага прагрэсу датчане паўтаралі свае ўварванні на працягу 8 гадоў, пакуль ім не ўдалося заняць Аркону ў 1168 годзе. Паводле летапісца [[Саксон Граматык|Сакса Граматыка,]] 12 чэрвеня войскам дацкага караля [[Вальдэмар I Вялікі|Вальдэмара I]] і падтрымліваючым іх [[Памаране|памаран]] удалося падпаліць браму замка Аркона падчас аблогі, што прывяло да капітуляцыі абараняўшыхся руян. Тады кароль Вальдэмар I і біскуп Абсалон загадалі спаліць найважнейшы паганскі храм славян — свяцілішча [[Святавіт|Святавіта]], захапіўшы яго скарбніцу, якая складалася з ахвяраванняў вернікаў у якасці ваеннай здабычы, наклалі даніну і ўзялі закладнікаў з ліку дзяцей шляхты. Пасля шоку, выкліканага падзеннем Арконы, праз некалькі дзён 6-тысячнае войска здалося біскупу Абсалону без бою ў замку Шарэнца . воіны, войска Рані і цытадэль Гардзец ( Гарц ) і цытадэль Руйгард (Ругард) каля Бергена (Горы). У Шарэнцы датчане разбурылі тры славянскія храмы. Рані былі прымусова ахрышчаны, а іх тэрыторыя на востраве была ўключана ў склад дыяцэзіі Роскілдэ [[Була|булай]] Папы [[Аляксандр III (Папа Рымскі)|Аляксандра III]] у 1169 годзе. Тагачасныя князі руян, браты Ярамар I і Тэслаў, аддалі даніну павагі каралю Вальдэмару і сталі першымі [[Васалітэт|васальнымі]] [[Данія|Даніі]] [[Княства Руген|князямі Ругіі]]. З таго часу руяне ваявалі на баку датчан супраць [[Памаране|памаран]], і ў выніку да 1186 года ўся [[Заходняя Памеранія|Заходняя Памор'е]] стала дацкім. Каб увесці хрысціянства на Руген і ў некаторых землях руян на мацерыку, былі заснаваны манастыры ў Бергене, Хільдзе і Нойенкампе. Апроч таго нямецкія і славянскія князі засялялі сюды саксаў. Пасля смерці Яраміра I ў 1218 годзе ўладу ўзяў да сябе яго сын Барнута, але ў 1221 годзе ён адмовіўся ад улады і перадаў яе свайму малодшаму брату Віславу I (1193–1256). Пасля яго кіраваў Ярамір II (1218–1260). Яго пераемнікам стаў Віслаў II (1240–1302). Пасля яго смерці кіравалі яго сыны Віслаў III (1265–1325) і Самбор (1267–1304). Пасля смерці Самбора кіраваў Віслаў III, а пасля яго смерці ў 1325 годзе род Віславідаў знік. У 1170 годзе Вальдэмар і Абсалон знішчылі яшчэ адну паганскую крэпасць — ''Дзевяноў'' ( [[Дзіўнаў|Дзіўноў]] ?) у [[Волін (востраў)|Воліне]], якая знаходзілася крыху далей на ўсход. Апошняя жанчына, якая размаўляла на мове руян, Гуліцына, якая жыла на Ругене, памерла ў 1404 годзе. == Глядзіце таксама == * [[Руген]] * Ругёве * [[Святавіт|Святавід]] * Аркона * Ругенскі дыялект * [[Княства Руген]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палабскія славяне]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] tdpf5eg050vxlvjatz4w99uir05q24e 5227526 5227525 2026-10-26T18:49:59Z M.L.Bot 261 /* Крыніцы */ 5227526 wikitext text/x-wiki '''Руяне''', таксама вядомыя як ''ругіяне, ругі, раны'' ([[Нямецкая мова|ням.]] '''Ranen, Rujanen, Ruani, Rugini''') або ''руянцы'' (на ругенскім дыялекце ''Rȯjane'', ''Rāne'' ), [[Славяне|былі заходнеславянскім]] [[Палабскія славяне|палабскім племем,]] якое засяляла востраў [[Руген]] ([[Палабская мова|палабская]] ''Рана'') і бліжэйшыя землі на мацерыку паміж рэкамі Рэкніц і Рык (цяпер [[Мекленбург-Пярэдняя Памеранія]] ў [[Германія|Германіі]] ) у раннім [[Сярэдневякоўе|Сярэднявеччы]], прыблізна з VII стагоддзя. Плямя мела дзве сталіцы: сталіцу свецкага кіраўніка ў Шарэнцы і сталіцу святара [[Язычніцтва|паганскага]] бога [[Святавіт|Светавіта]] (палабскага ''Svątevit'', чытаецца ''Свентавіт'') у [[Аркона|Арконе]] — адным з найважнейшых свяцілішчаў заходніх [[Славяне|славян]] . == Лад, культура і рэлігія == Князі руян кіравалі з града Шарэнца, які раней памылкова атаясамлівалі з гарадзішчам каля [[:pl:Garz|Гарца]], але, згодна з вынікамі больш позніх даследаванняў, галоўныя сталіцы руян знаходзіліся ў градзе Шарэнца, размешчаным каля Венца, і на гары Ругард (Руйгард) каля сучаснага [[Берген-на-Ругене|Бергена]]<ref>{{Кніга|загаловак=Sven Wichert, Beobachtungen zu Karentia auf Rügen im Mittelalter. In: Baltische Studien – Pommersche Jahrbücher für Landesgeschichte. Neue Folge Bd. 91, Verlag Ludwig, Kiel 2006, ISBN 3-937719-35-0, s. 31–38}}</ref>. Акрамя князя, на Ругене існавала ўплывовая каста славянскіх святароў з вялікімі маёнткамі і надрегіянальным уплывам. Святары мелі доступ да дароў, прынесеных пілігрымамі, якія прыбывалі ў Аркону, і кіравалі аддзелам з 300 воінаў, якія абаранялі храм у Арконе. Магчыма, што святары мелі вырашальнае слова ў многіх пытаннях на востраве, і сістэма руянскага княства была тэакратыяй<ref>{{Кніга|загаловак=Fred Ruchhöft, Arkona. Glaube, Macht und Krieg im Ostseeraum, Schwerin 2018, ISBN 978-3-935-77056-9}}</ref>. [[Файл:Steinrelief Pfarrkirche Altenkirchen.jpg|міні|Свентавіт у старой кірхе Бергена на Ругене]] Політэістычная рэлігія рані ўключала мноства шматгаловых багоў, якім пакланяліся ў розных храмах у выглядзе велізарных драўляных статуй. Рэлігійным цэнтрам быў храмавы комплекс Аркона, дзе пакланяліся галоўнаму чатырохгаловаму богу [[Святавіт|Святавіду,]] якога змяшчалі ў невялікім храме і ўпрыгожвалі тунікай, мячом і кубкам. [[Файл:Arkona artistic reconstruction.jpg|міні|Рэканструкцыя Арконы]] Пасля разбурэння [[:pl:Radogoszcz_(gród)|Радогошчы]] (Рэтры) у 1068/69 годзе Аркона стала рэлігійным цэнтрам язычніцкіх славян з Балтыйскага мора. Іншымі важнымі багамі былі Ругіевіт (бог вайны з 7 галовамі), Парэнут і Парэвіт, тры храмы якіх знаходзіліся ў Шарэнцы. Сярод іншых багоў — Цьярнанглофі і Пізамар з храма ў Сагардзе<ref>{{Кніга|загаловак=Fred Ruchhöft, Arkona. Glaube, Macht und Krieg im Ostseeraum, Schwerin 2018, ISBN 978-3-935-77056-9}}</ref>. == Гісторыя == У 954 годзе ўспыхнула вялікае славянскае антыгерманскае паўстанне, якое ўзначаліла кааліцыя [[Бодрычы|абадрытаў]] і [[Велеты|велетаў]], у якім руяне падтрымалі германскія сілы. Тады яны ўпершыню згадваюцца [[Відукінд Карвейскі|Відукіндам Карвейскім]] як ''руаны'', калі ўдзельнічалі ў бітве пры Рэкніцы на баку [[Атон I Вялікі|Атона I]] і саксонскага маркграфа Геро. У 1066 годзе [[Круты (князь бодрычаў)|Крут]] згадваецца як кіраўнік Ранаў, каля. 1100 г. іх кіраўніком быў Грынэс, а прыбл. 1138 Раціслаў з Віславідаў. У 1093 годзе рані былі вымушаны плаціць даніну абадрыцкаму князю Генрыху Готшалковічу, які прыняў хрысціянства і падпарадкаваў сабе большасць славянскіх плямёнаў у Палабскім рэгіёне. Аднак яны хочуць пазбавіцца ад сваёй залежнасці ў 1100 годзе. У 1443 годзе яны здзейснілі марскую экспедыцыю, падчас якой аблажылі крэпасць абадрытаў Любіцэ, папярэдніка сучаснага [[Любек|Любека]], але атака была адбітая<ref>{{Кніга|загаловак=Joachim Herrmann, Die Slawen in Deutschland, Akademie-Verlag Berlin, 1985, s.268, 367}}</ref>. У 1123 годзе руяне зноў ударылі і забілі Вальдэмара, сына князя Генрыха. Калі ў 1123/24 годзе войска абадрытаў на чале з Генрыхам дасягнула тэрыторыі руян, іх святары былі вымушаныя прасіць міру ў абмен на выкуп. Пасля смерці Генрыха ў 1127 годзе руяне ізноў заааткавалі і разбурылі Любіцэ ў 1128 годзе, што прывяло да ўцёкаў абатрыцкага князя Святаполка.<ref name=":0">Joachim Herrmann, ''Die Slawen in Deutschland'', Akademie-Verlag Berlin, 1985, s.268, 367</ref> У 1130 годзе востраў быў захоплены [[Баляслаў III Крывавусты|Баляславам Крывустым]], які выкарыстаў флот, пазычаны ў дацкага прынца [[Магнус I Моцны|Магнуса]]. Ніякіх баёў не адбылося, бо руяне прызналі вяршэнства князя Баляслава без бою<ref>{{Кніга|загаловак=Edmund Kosiarz „Wojny na Bałtyku X-XIX w.”, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1978, s. 38}}</ref>. У 1135 годзе польскае панаванне на Ругене было прызнана ў [[Мерзебург|Мерзебургу]] [[Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі|імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі]] [[Лотар II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Лотар II]]<ref>{{Кніга|загаловак=Jerzy Krasuski, Polska-Niemcy. Stosunki polityczne od zarania po czasy najnowsze, Wrocław: Ossolineum, 2009, s. 51, ISBN 978-83-04-04985-7}}</ref>. З-за дакучлівых набегаў руян на дацкія выспы, якім з-за гэтага і міграцый пагражала вылюдненне, у пачатку XII стагоддзя датчане зрабілі некалькі спроб парушыць панаванне руян ў паўднёвай частцы Балтыкі. У 1136 годзе датчане пад кіраўніцтвам [[Эрык II Памятны|Эрыка II Няўмольнага захапілі Аркону,]] адрэзаўшы ім доступ да вады, і прымусілі руян паабяцаць прыняць хрысціянства і хрысціцца — аднак, калі дацкія войскі пакінулі [[Руген]], руяне вярнуліся да паганскіх вераванняў. У 1147 годзе падчас [[Крыжовы паход супраць славян|Лабскага крыжовага паходу]] флот руян атакаваў дацкі флот. [[Файл:Rani temples.png|міні|Хрысціянізацыя руян]] Аднак у 1157 годзе магутны флот руян з 1500 караблёў быў знішчаны штормам, і датчане вырашылі гэтым скарыстацца. У 1160 годзе супраць Ругена пачаўся першы дацкі ўзброены крыжовы паход пад кіраўніцтвам біскупа [[Абсалон|Абсалона]] і караля [[Вальдэмар I Вялікі|Вальдэмара I]]. З-за нязначнага прагрэсу датчане паўтаралі свае ўварванні на працягу 8 гадоў, пакуль ім не ўдалося заняць Аркону ў 1168 годзе. Паводле летапісца [[Саксон Граматык|Сакса Граматыка,]] 12 чэрвеня войскам дацкага караля [[Вальдэмар I Вялікі|Вальдэмара I]] і падтрымліваючым іх [[Памаране|памаран]] удалося падпаліць браму замка Аркона падчас аблогі, што прывяло да капітуляцыі абараняўшыхся руян. Тады кароль Вальдэмар I і біскуп Абсалон загадалі спаліць найважнейшы паганскі храм славян — свяцілішча [[Святавіт|Святавіта]], захапіўшы яго скарбніцу, якая складалася з ахвяраванняў вернікаў у якасці ваеннай здабычы, наклалі даніну і ўзялі закладнікаў з ліку дзяцей шляхты. Пасля шоку, выкліканага падзеннем Арконы, праз некалькі дзён 6-тысячнае войска здалося біскупу Абсалону без бою ў замку Шарэнца . воіны, войска Рані і цытадэль Гардзец ( Гарц ) і цытадэль Руйгард (Ругард) каля Бергена (Горы). У Шарэнцы датчане разбурылі тры славянскія храмы. Рані былі прымусова ахрышчаны, а іх тэрыторыя на востраве была ўключана ў склад дыяцэзіі Роскілдэ [[Була|булай]] Папы [[Аляксандр III (Папа Рымскі)|Аляксандра III]] у 1169 годзе. Тагачасныя князі руян, браты Ярамар I і Тэслаў, аддалі даніну павагі каралю Вальдэмару і сталі першымі [[Васалітэт|васальнымі]] [[Данія|Даніі]] [[Княства Руген|князямі Ругіі]]. З таго часу руяне ваявалі на баку датчан супраць [[Памаране|памаран]], і ў выніку да 1186 года ўся [[Заходняя Памеранія|Заходняя Памор'е]] стала дацкім. Каб увесці хрысціянства на Руген і ў некаторых землях руян на мацерыку, былі заснаваны манастыры ў Бергене, Хільдзе і Нойенкампе. Апроч таго нямецкія і славянскія князі засялялі сюды саксаў. Пасля смерці Яраміра I ў 1218 годзе ўладу ўзяў да сябе яго сын Барнута, але ў 1221 годзе ён адмовіўся ад улады і перадаў яе свайму малодшаму брату Віславу I (1193–1256). Пасля яго кіраваў Ярамір II (1218–1260). Яго пераемнікам стаў Віслаў II (1240–1302). Пасля яго смерці кіравалі яго сыны Віслаў III (1265–1325) і Самбор (1267–1304). Пасля смерці Самбора кіраваў Віслаў III, а пасля яго смерці ў 1325 годзе род Віславідаў знік. У 1170 годзе Вальдэмар і Абсалон знішчылі яшчэ адну паганскую крэпасць — ''Дзевяноў'' ( [[Дзіўнаў|Дзіўноў]] ?) у [[Волін (востраў)|Воліне]], якая знаходзілася крыху далей на ўсход. Апошняя жанчына, якая размаўляла на мове руян, Гуліцына, якая жыла на Ругене, памерла ў 1404 годзе. == Глядзіце таксама == * [[Руген]] * Ругёве * [[Святавіт|Святавід]] * Аркона * Ругенскі дыялект * [[Княства Руген]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Славянскія плямёны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палабскія славяне]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] fx1vzbbe8gfk1xi864e5bs02ojvuwpo 5227527 5227526 2026-10-26T18:53:58Z M.L.Bot 261 афармленне, +{{арфаграфія}} 5227527 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} '''Руяне''' або '''ругіяне''', '''ругі''', '''раны''' ({{lang-de|Ranen, Rujanen, Ruani, Rugini}}) і '''руянцы''' (на ругенскім дыялекце ''Rȯjane'', ''Rāne'') — [[Славяне|заходнеславянскае]] [[Палабскія славяне|палабскае племя]], якое засяляла востраў [[Руген]] ([[Палабская мова|палабская]] ''Рана'') і бліжэйшыя землі на мацерыку паміж рэкамі Рэкніц і Рык (цяпер [[Мекленбург-Пярэдняя Памеранія]] ў [[Германія|Германіі]]) у раннім [[Сярэдневякоўе|Сярэднявеччы]], прыблізна з VII стагоддзя. Плямя мела дзве сталіцы: сталіцу свецкага кіраўніка ў Шарэнцы і сталіцу святара [[Язычніцтва|паганскага]] бога [[Святавіт|Светавіта]] (палабскага ''Svątevit'', чытаецца ''Свентавіт'') у [[Аркона|Арконе]] — адным з найважнейшых свяцілішчаў заходніх [[Славяне|славян]] . == Лад, культура і рэлігія == Князі руян кіравалі з града Шарэнца, які раней памылкова атаясамлівалі з гарадзішчам каля [[:pl:Garz|Гарца]], але, згодна з вынікамі больш позніх даследаванняў, галоўныя сталіцы руян знаходзіліся ў градзе Шарэнца, размешчаным каля Венца, і на гары Ругард (Руйгард) каля сучаснага [[Берген-на-Ругене|Бергена]]<ref>{{Кніга|загаловак=Sven Wichert, Beobachtungen zu Karentia auf Rügen im Mittelalter. In: Baltische Studien – Pommersche Jahrbücher für Landesgeschichte. Neue Folge Bd. 91, Verlag Ludwig, Kiel 2006, ISBN 3-937719-35-0, s. 31–38}}</ref>. Акрамя князя, на Ругене існавала ўплывовая каста славянскіх святароў з вялікімі маёнткамі і надрегіянальным уплывам. Святары мелі доступ да дароў, прынесеных пілігрымамі, якія прыбывалі ў Аркону, і кіравалі аддзелам з 300 воінаў, якія абаранялі храм у Арконе. Магчыма, што святары мелі вырашальнае слова ў многіх пытаннях на востраве, і сістэма руянскага княства была тэакратыяй<ref>{{Кніга|загаловак=Fred Ruchhöft, Arkona. Glaube, Macht und Krieg im Ostseeraum, Schwerin 2018, ISBN 978-3-935-77056-9}}</ref>. [[Файл:Steinrelief Pfarrkirche Altenkirchen.jpg|міні|Свентавіт у старой кірхе Бергена на Ругене]] Політэістычная рэлігія рані ўключала мноства шматгаловых багоў, якім пакланяліся ў розных храмах у выглядзе велізарных драўляных статуй. Рэлігійным цэнтрам быў храмавы комплекс Аркона, дзе пакланяліся галоўнаму чатырохгаловаму богу [[Святавіт|Святавіду,]] якога змяшчалі ў невялікім храме і ўпрыгожвалі тунікай, мячом і кубкам. [[Файл:Arkona artistic reconstruction.jpg|міні|Рэканструкцыя Арконы]] Пасля разбурэння [[:pl:Radogoszcz (gród)|Радогошчы]] (Рэтры) у 1068/69 годзе Аркона стала рэлігійным цэнтрам язычніцкіх славян з Балтыйскага мора. Іншымі важнымі багамі былі Ругіевіт (бог вайны з 7 галовамі), Парэнут і Парэвіт, тры храмы якіх знаходзіліся ў Шарэнцы. Сярод іншых багоў — Цьярнанглофі і Пізамар з храма ў Сагардзе<ref>{{Кніга|загаловак=Fred Ruchhöft, Arkona. Glaube, Macht und Krieg im Ostseeraum, Schwerin 2018, ISBN 978-3-935-77056-9}}</ref>. == Гісторыя == У 954 годзе ўспыхнула вялікае славянскае антыгерманскае паўстанне, якое ўзначаліла кааліцыя [[Бодрычы|абадрытаў]] і [[Велеты|велетаў]], у якім руяне падтрымалі германскія сілы. Тады яны ўпершыню згадваюцца [[Відукінд Карвейскі|Відукіндам Карвейскім]] як ''руаны'', калі ўдзельнічалі ў бітве пры Рэкніцы на баку [[Атон I Вялікі|Атона I]] і саксонскага маркграфа Геро. У 1066 годзе [[Круты (князь бодрычаў)|Крут]] згадваецца як кіраўнік Ранаў, каля. 1100 г. іх кіраўніком быў Грынэс, а прыбл. 1138 Раціслаў з Віславідаў. У 1093 годзе рані былі вымушаны плаціць даніну абадрыцкаму князю Генрыху Готшалковічу, які прыняў хрысціянства і падпарадкаваў сабе большасць славянскіх плямёнаў у Палабскім рэгіёне. Аднак яны хочуць пазбавіцца ад сваёй залежнасці ў 1100 годзе. У 1443 годзе яны здзейснілі марскую экспедыцыю, падчас якой аблажылі крэпасць абадрытаў Любіцэ, папярэдніка сучаснага [[Любек]]а, але атака была адбітая<ref>{{Кніга|загаловак=Joachim Herrmann, Die Slawen in Deutschland, Akademie-Verlag Berlin, 1985, s.268, 367}}</ref>. У 1123 годзе руяне зноў ударылі і забілі Вальдэмара, сына князя Генрыха. Калі ў 1123/24 годзе войска абадрытаў на чале з Генрыхам дасягнула тэрыторыі руян, іх святары былі вымушаныя прасіць міру ў абмен на выкуп. Пасля смерці Генрыха ў 1127 годзе руяне ізноў заааткавалі і разбурылі Любіцэ ў 1128 годзе, што прывяло да ўцёкаў абатрыцкага князя Святаполка.<ref name=":0">Joachim Herrmann, ''Die Slawen in Deutschland'', Akademie-Verlag Berlin, 1985, s.268, 367</ref> У 1130 годзе востраў быў захоплены [[Баляслаў III Крывавусты|Баляславам Крывустым]], які выкарыстаў флот, пазычаны ў дацкага прынца [[Магнус I Моцны|Магнуса]]. Ніякіх баёў не адбылося, бо руяне прызналі вяршэнства князя Баляслава без бою<ref>{{Кніга|загаловак=Edmund Kosiarz „Wojny na Bałtyku X-XIX w.”, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1978, s. 38}}</ref>. У 1135 годзе польскае панаванне на Ругене было прызнана ў [[Мерзебург]]у [[Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі|імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі]] [[Лотар II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Лотар II]]<ref>{{Кніга|загаловак=Jerzy Krasuski, Polska-Niemcy. Stosunki polityczne od zarania po czasy najnowsze, Wrocław: Ossolineum, 2009, s. 51, ISBN 978-83-04-04985-7}}</ref>. З-за дакучлівых набегаў руян на дацкія выспы, якім з-за гэтага і міграцый пагражала вылюдненне, у пачатку XII стагоддзя датчане зрабілі некалькі спроб парушыць панаванне руян ў паўднёвай частцы Балтыкі. У 1136 годзе датчане пад кіраўніцтвам [[Эрык II Памятны|Эрыка II Няўмольнага захапілі Аркону,]] адрэзаўшы ім доступ да вады, і прымусілі руян паабяцаць прыняць хрысціянства і хрысціцца — аднак, калі дацкія войскі пакінулі [[Руген]], руяне вярнуліся да паганскіх вераванняў. У 1147 годзе падчас [[Крыжовы паход супраць славян|Лабскага крыжовага паходу]] флот руян атакаваў дацкі флот. [[Файл:Rani temples.png|міні|Хрысціянізацыя руян]] Аднак у 1157 годзе магутны флот руян з 1500 караблёў быў знішчаны штормам, і датчане вырашылі гэтым скарыстацца. У 1160 годзе супраць Ругена пачаўся першы дацкі ўзброены крыжовы паход пад кіраўніцтвам біскупа [[Абсалон]]а і караля [[Вальдэмар I Вялікі|Вальдэмара I]]. З-за нязначнага прагрэсу датчане паўтаралі свае ўварванні на працягу 8 гадоў, пакуль ім не ўдалося заняць Аркону ў 1168 годзе. Паводле летапісца [[Саксон Граматык|Сакса Граматыка,]] 12 чэрвеня войскам дацкага караля [[Вальдэмар I Вялікі|Вальдэмара I]] і падтрымліваючым іх [[Памаране|памаран]] удалося падпаліць браму замка Аркона падчас аблогі, што прывяло да капітуляцыі абараняўшыхся руян. Тады кароль Вальдэмар I і біскуп Абсалон загадалі спаліць найважнейшы паганскі храм славян — свяцілішча [[Святавіт]]а, захапіўшы яго скарбніцу, якая складалася з ахвяраванняў вернікаў у якасці ваеннай здабычы, наклалі даніну і ўзялі закладнікаў з ліку дзяцей шляхты. Пасля шоку, выкліканага падзеннем Арконы, праз некалькі дзён 6-тысячнае войска здалося біскупу Абсалону без бою ў замку Шарэнца . воіны, войска Рані і цытадэль Гардзец (Гарц) і цытадэль Руйгард (Ругард) каля Бергена (Горы). У Шарэнцы датчане разбурылі тры славянскія храмы. Рані былі прымусова ахрышчаны, а іх тэрыторыя на востраве была ўключана ў склад дыяцэзіі Роскілдэ [[була]]й Папы [[Аляксандр III (Папа Рымскі)|Аляксандра III]] у 1169 годзе. Тагачасныя князі руян, браты Ярамар I і Тэслаў, аддалі даніну павагі каралю Вальдэмару і сталі першымі [[Васалітэт|васальнымі]] [[Данія|Даніі]] [[Княства Руген|князямі Ругіі]]. З таго часу руяне ваявалі на баку датчан супраць [[Памаране|памаран]], і ў выніку да 1186 года ўся [[Заходняя Памеранія|Заходняя Памор’е]] стала дацкім. Каб увесці хрысціянства на Руген і ў некаторых землях руян на мацерыку, былі заснаваны манастыры ў Бергене, Хільдзе і Нойенкампе. Апроч таго нямецкія і славянскія князі засялялі сюды саксаў. Пасля смерці Яраміра I ў 1218 годзе ўладу ўзяў да сябе яго сын Барнута, але ў 1221 годзе ён адмовіўся ад улады і перадаў яе свайму малодшаму брату Віславу I (1193—1256). Пасля яго кіраваў Ярамір II (1218—1260). Яго пераемнікам стаў Віслаў II (1240—1302). Пасля яго смерці кіравалі яго сыны Віслаў III (1265—1325) і Самбор (1267—1304). Пасля смерці Самбора кіраваў Віслаў III, а пасля яго смерці ў 1325 годзе род Віславідаў знік. У 1170 годзе Вальдэмар і Абсалон знішчылі яшчэ адну паганскую крэпасць — ''Дзевяноў'' ([[Дзіўнаў|Дзіўноў]] ?) у [[Волін (востраў)|Воліне]], якая знаходзілася крыху далей на ўсход. Апошняя жанчына, якая размаўляла на мове руян, Гуліцына, якая жыла на Ругене, памерла ў 1404 годзе. == Гл. таксама == * [[Руген]] * Ругёве * [[Святавіт|Святавід]] * Аркона * Ругенскі дыялект * [[Княства Руген]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Славянскія плямёны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палабскія славяне]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] pbcyurxphq5b9flfcvxuh9evzeb08ov 5227528 5227527 2026-10-26T18:55:15Z M.L.Bot 261 5227528 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} '''Руяне''' або '''ругіяне''', '''ругі''', '''раны''' ({{lang-de|Ranen, Rujanen, Ruani, Rugini}}) і '''руянцы''' (на ругенскім дыялекце ''Rȯjane'', ''Rāne'') — [[Заходнія славяне|заходнеславянскае]] [[Палабскія славяне|палабскае племя]], якое засяляла востраў [[Руген]] ([[Палабская мова|палабская]] ''Рана'') і бліжэйшыя землі на мацерыку паміж рэкамі Рэкніц і Рык (цяпер [[Мекленбург-Пярэдняя Памеранія]] ў [[Германія|Германіі]]) у раннім [[Сярэдневякоўе|Сярэднявеччы]], прыблізна з VII стагоддзя. Плямя мела дзве сталіцы: сталіцу свецкага кіраўніка ў Шарэнцы і сталіцу святара [[Язычніцтва|паганскага]] бога [[Святавіт|Светавіта]] (палабскага ''Svątevit'', чытаецца ''Свентавіт'') у [[Аркона|Арконе]] — адным з найважнейшых свяцілішчаў заходніх [[Славяне|славян]] . == Лад, культура і рэлігія == Князі руян кіравалі з града Шарэнца, які раней памылкова атаясамлівалі з гарадзішчам каля [[:pl:Garz|Гарца]], але, згодна з вынікамі больш позніх даследаванняў, галоўныя сталіцы руян знаходзіліся ў градзе Шарэнца, размешчаным каля Венца, і на гары Ругард (Руйгард) каля сучаснага [[Берген-на-Ругене|Бергена]]<ref>{{Кніга|загаловак=Sven Wichert, Beobachtungen zu Karentia auf Rügen im Mittelalter. In: Baltische Studien – Pommersche Jahrbücher für Landesgeschichte. Neue Folge Bd. 91, Verlag Ludwig, Kiel 2006, ISBN 3-937719-35-0, s. 31–38}}</ref>. Акрамя князя, на Ругене існавала ўплывовая каста славянскіх святароў з вялікімі маёнткамі і надрегіянальным уплывам. Святары мелі доступ да дароў, прынесеных пілігрымамі, якія прыбывалі ў Аркону, і кіравалі аддзелам з 300 воінаў, якія абаранялі храм у Арконе. Магчыма, што святары мелі вырашальнае слова ў многіх пытаннях на востраве, і сістэма руянскага княства была тэакратыяй<ref>{{Кніга|загаловак=Fred Ruchhöft, Arkona. Glaube, Macht und Krieg im Ostseeraum, Schwerin 2018, ISBN 978-3-935-77056-9}}</ref>. [[Файл:Steinrelief Pfarrkirche Altenkirchen.jpg|міні|Свентавіт у старой кірхе Бергена на Ругене]] Політэістычная рэлігія рані ўключала мноства шматгаловых багоў, якім пакланяліся ў розных храмах у выглядзе велізарных драўляных статуй. Рэлігійным цэнтрам быў храмавы комплекс Аркона, дзе пакланяліся галоўнаму чатырохгаловаму богу [[Святавіт|Святавіду,]] якога змяшчалі ў невялікім храме і ўпрыгожвалі тунікай, мячом і кубкам. [[Файл:Arkona artistic reconstruction.jpg|міні|Рэканструкцыя Арконы]] Пасля разбурэння [[:pl:Radogoszcz (gród)|Радогошчы]] (Рэтры) у 1068/69 годзе Аркона стала рэлігійным цэнтрам язычніцкіх славян з Балтыйскага мора. Іншымі важнымі багамі былі Ругіевіт (бог вайны з 7 галовамі), Парэнут і Парэвіт, тры храмы якіх знаходзіліся ў Шарэнцы. Сярод іншых багоў — Цьярнанглофі і Пізамар з храма ў Сагардзе<ref>{{Кніга|загаловак=Fred Ruchhöft, Arkona. Glaube, Macht und Krieg im Ostseeraum, Schwerin 2018, ISBN 978-3-935-77056-9}}</ref>. == Гісторыя == У 954 годзе ўспыхнула вялікае славянскае антыгерманскае паўстанне, якое ўзначаліла кааліцыя [[Бодрычы|абадрытаў]] і [[Велеты|велетаў]], у якім руяне падтрымалі германскія сілы. Тады яны ўпершыню згадваюцца [[Відукінд Карвейскі|Відукіндам Карвейскім]] як ''руаны'', калі ўдзельнічалі ў бітве пры Рэкніцы на баку [[Атон I Вялікі|Атона I]] і саксонскага маркграфа Геро. У 1066 годзе [[Круты (князь бодрычаў)|Крут]] згадваецца як кіраўнік Ранаў, каля. 1100 г. іх кіраўніком быў Грынэс, а прыбл. 1138 Раціслаў з Віславідаў. У 1093 годзе рані былі вымушаны плаціць даніну абадрыцкаму князю Генрыху Готшалковічу, які прыняў хрысціянства і падпарадкаваў сабе большасць славянскіх плямёнаў у Палабскім рэгіёне. Аднак яны хочуць пазбавіцца ад сваёй залежнасці ў 1100 годзе. У 1443 годзе яны здзейснілі марскую экспедыцыю, падчас якой аблажылі крэпасць абадрытаў Любіцэ, папярэдніка сучаснага [[Любек]]а, але атака была адбітая<ref>{{Кніга|загаловак=Joachim Herrmann, Die Slawen in Deutschland, Akademie-Verlag Berlin, 1985, s.268, 367}}</ref>. У 1123 годзе руяне зноў ударылі і забілі Вальдэмара, сына князя Генрыха. Калі ў 1123/24 годзе войска абадрытаў на чале з Генрыхам дасягнула тэрыторыі руян, іх святары былі вымушаныя прасіць міру ў абмен на выкуп. Пасля смерці Генрыха ў 1127 годзе руяне ізноў заааткавалі і разбурылі Любіцэ ў 1128 годзе, што прывяло да ўцёкаў абатрыцкага князя Святаполка.<ref name=":0">Joachim Herrmann, ''Die Slawen in Deutschland'', Akademie-Verlag Berlin, 1985, s.268, 367</ref> У 1130 годзе востраў быў захоплены [[Баляслаў III Крывавусты|Баляславам Крывустым]], які выкарыстаў флот, пазычаны ў дацкага прынца [[Магнус I Моцны|Магнуса]]. Ніякіх баёў не адбылося, бо руяне прызналі вяршэнства князя Баляслава без бою<ref>{{Кніга|загаловак=Edmund Kosiarz „Wojny na Bałtyku X-XIX w.”, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1978, s. 38}}</ref>. У 1135 годзе польскае панаванне на Ругене было прызнана ў [[Мерзебург]]у [[Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі|імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі]] [[Лотар II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Лотар II]]<ref>{{Кніга|загаловак=Jerzy Krasuski, Polska-Niemcy. Stosunki polityczne od zarania po czasy najnowsze, Wrocław: Ossolineum, 2009, s. 51, ISBN 978-83-04-04985-7}}</ref>. З-за дакучлівых набегаў руян на дацкія выспы, якім з-за гэтага і міграцый пагражала вылюдненне, у пачатку XII стагоддзя датчане зрабілі некалькі спроб парушыць панаванне руян ў паўднёвай частцы Балтыкі. У 1136 годзе датчане пад кіраўніцтвам [[Эрык II Памятны|Эрыка II Няўмольнага захапілі Аркону,]] адрэзаўшы ім доступ да вады, і прымусілі руян паабяцаць прыняць хрысціянства і хрысціцца — аднак, калі дацкія войскі пакінулі [[Руген]], руяне вярнуліся да паганскіх вераванняў. У 1147 годзе падчас [[Крыжовы паход супраць славян|Лабскага крыжовага паходу]] флот руян атакаваў дацкі флот. [[Файл:Rani temples.png|міні|Хрысціянізацыя руян]] Аднак у 1157 годзе магутны флот руян з 1500 караблёў быў знішчаны штормам, і датчане вырашылі гэтым скарыстацца. У 1160 годзе супраць Ругена пачаўся першы дацкі ўзброены крыжовы паход пад кіраўніцтвам біскупа [[Абсалон]]а і караля [[Вальдэмар I Вялікі|Вальдэмара I]]. З-за нязначнага прагрэсу датчане паўтаралі свае ўварванні на працягу 8 гадоў, пакуль ім не ўдалося заняць Аркону ў 1168 годзе. Паводле летапісца [[Саксон Граматык|Сакса Граматыка,]] 12 чэрвеня войскам дацкага караля [[Вальдэмар I Вялікі|Вальдэмара I]] і падтрымліваючым іх [[Памаране|памаран]] удалося падпаліць браму замка Аркона падчас аблогі, што прывяло да капітуляцыі абараняўшыхся руян. Тады кароль Вальдэмар I і біскуп Абсалон загадалі спаліць найважнейшы паганскі храм славян — свяцілішча [[Святавіт]]а, захапіўшы яго скарбніцу, якая складалася з ахвяраванняў вернікаў у якасці ваеннай здабычы, наклалі даніну і ўзялі закладнікаў з ліку дзяцей шляхты. Пасля шоку, выкліканага падзеннем Арконы, праз некалькі дзён 6-тысячнае войска здалося біскупу Абсалону без бою ў замку Шарэнца . воіны, войска Рані і цытадэль Гардзец (Гарц) і цытадэль Руйгард (Ругард) каля Бергена (Горы). У Шарэнцы датчане разбурылі тры славянскія храмы. Рані былі прымусова ахрышчаны, а іх тэрыторыя на востраве была ўключана ў склад дыяцэзіі Роскілдэ [[була]]й Папы [[Аляксандр III (Папа Рымскі)|Аляксандра III]] у 1169 годзе. Тагачасныя князі руян, браты Ярамар I і Тэслаў, аддалі даніну павагі каралю Вальдэмару і сталі першымі [[Васалітэт|васальнымі]] [[Данія|Даніі]] [[Княства Руген|князямі Ругіі]]. З таго часу руяне ваявалі на баку датчан супраць [[Памаране|памаран]], і ў выніку да 1186 года ўся [[Заходняя Памеранія|Заходняя Памор’е]] стала дацкім. Каб увесці хрысціянства на Руген і ў некаторых землях руян на мацерыку, былі заснаваны манастыры ў Бергене, Хільдзе і Нойенкампе. Апроч таго нямецкія і славянскія князі засялялі сюды саксаў. Пасля смерці Яраміра I ў 1218 годзе ўладу ўзяў да сябе яго сын Барнута, але ў 1221 годзе ён адмовіўся ад улады і перадаў яе свайму малодшаму брату Віславу I (1193—1256). Пасля яго кіраваў Ярамір II (1218—1260). Яго пераемнікам стаў Віслаў II (1240—1302). Пасля яго смерці кіравалі яго сыны Віслаў III (1265—1325) і Самбор (1267—1304). Пасля смерці Самбора кіраваў Віслаў III, а пасля яго смерці ў 1325 годзе род Віславідаў знік. У 1170 годзе Вальдэмар і Абсалон знішчылі яшчэ адну паганскую крэпасць — ''Дзевяноў'' ([[Дзіўнаў|Дзіўноў]] ?) у [[Волін (востраў)|Воліне]], якая знаходзілася крыху далей на ўсход. Апошняя жанчына, якая размаўляла на мове руян, Гуліцына, якая жыла на Ругене, памерла ў 1404 годзе. == Гл. таксама == * [[Руген]] * Ругёве * [[Святавіт|Святавід]] * Аркона * Ругенскі дыялект * [[Княства Руген]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Славянскія плямёны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палабскія славяне]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] l0egpnwlnz2dgnw7lvzpd0q3ea66s44 0 817823 5227463 5226982 2026-10-26T17:39:26Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Генрык Готшалковіч]] у [[Генрык Готшалкавіч]] не пакінуўшы перасылкі 5226982 wikitext text/x-wiki '''Генрых Гошалкавіч''' (забіты [[22 сакавіка]] [[1127|1127 года]] ў [[Люнебург|Люнебургу]]) — [[Бодрычы|абатрыцкі]] князь, які кіраваў у 1105–1127 гадах, сын [[Готшалк|Готшалка]] і Сігрыд, дачкі [[Свен II Эстрыдсен|Свена II Эстрыдсена]], караля Даніі. == Прыход да ўлады == Пасля смерці бацькі ён быў выгнаны ў [[Данія|Данію]] князем [[Круты (князь бодрычаў)|Крутам]]. У 1093 годзе, дзякуючы дапамозе датчан, ён вярнуўся ў краіну, а праз некалькі гадоў, пры падтрымцы часткі знаці, прымусіў князя вылучыць яму ўласную вобласць у якасці [[Васалітэт|лена]]. У 1105 годзе пад выглядам арганізацыі [[Крыжовыя паходы|крыжовага паходу]] ў [[Святая зямля|Святую Зямлю]] ён сабраў войска і падчас развітальнай цырымоніі, па дамоўленасці з жонкай [[Круты (князь бодрычаў)|Крута]], Славенай, падступна забіў састарэлага князя і захапіў уладу. Пачаў сваё праўленне з [[Хрысціянства|хрысціянскага]] шлюбу са Славенай. Яшчэ да забойства, у абмен на дапамогу ў захопе ўлады, ён дамовіўся з [[Саксы|саксонскім]] князям Магнусам, што дзяржава абадрытаў прызнае [[Феод|вяршэнства]] саксонскага князя, будзе плаціць велізарную [[Даніна|даніну]] і заключыць мір з нордальбінгамі (адно з плямён саксаў). Спосаб захопу ўлады і прасаксонская палітыка новага кіраўніка амаль адразу выклікалі паўстанне сярод плямёнаў ва ўсходняй і паўднёвай частках княства. Яно было хутка задушана дзякуючы дапамозе войскаў Магнуса ў пераможнай бітве пад Смілавам<ref>{{Кніга|загаловак=Mały słownik kultury dawnych Słowian. Lech Leciejewicz (red.). Warszawa: Wiedza Powszechna, 1988, s. 137. ISBN 83-214-0499-5}}</ref> і разгрому племені [[Руяне|руян]], якое абкладала [[Любек]], . == Праўленне == Генрых Готшалкавіч абраў сваёй сталіцай [[Любек]], размешчаны на стыку племянных тэрыторый абадрытаў, [[Вагры|ваграў]] і [[Палабы|палабаў]], што было значным палітычным жэстам, які сімвалізаваў імкненне кіраўніка да палітычнага аб'яднання Палабіі, тым больш што, паводле [[Гельмальд з Басау|Гельмальда,]] у той час яму плацілі даніну ўсе заходнеславянскія плямёны. Усходняя мяжа дзяржавы Генрыха праходзіла па [[Одэр (рака)|Одэры]], а на поўдні яна дасягала [[Шпрэе]]. Каля 1112 года ён заваяваў Бжэжанне і Стодаранне, якія жылі на сярэдняй Эльбе. Ён таксама падпарадкаваў [[Руяне|раноў]], стварыўшы тым самым найбуйнейшае палітычнае ўтварэнне ў гісторыі на Палаб'і. У той час яго ўлада распаўсюджвалася на такія славянскія плямёны, як вагры, палабцы, абадрыты, чарапеняне і хіжане. Акрамя таго, залежнымі былі [[Руяне|раны]], беражане, стадаране і гліняне. Нягледзячы на тое, што сам Генрых быў [[Хрысціянства|хрысціянінам]], ён не спрабаваў навязаць сваім падданым новую рэлігію, і [[Славянскае язычніцтва|паганскія культы]] (асабліва канкуруючыя культы [[Сварожыч|Сварожыча]] з Радагашчы і [[Святавіт|Свянтавіта]] на [[Руген|Ругене]] ) узмацнілі свой уплыў на абадрытаў. Толькі пад канец яго праўлення прыбыла хрысціянізацыйная місія пад кіраўніцтвам біскупа Віцэліна. Адначасова праўленне Генрыха прывяло да вялікага збяднення і дэпапуляцыі краіны абадрытаў і дэградацыі яе эліт. На працягу ўсяго яго праўлення ніводзін знешні вораг не пераступаў межы герцагства, бо Генрых шчодра плаціў водкупы любому патэнцыйнаму ворагу. Яго хвалявала толькі ўлада і як мага больш грошай. Для гэтай мэты, акрамя збору падаткаў, ён не саромеўся арганізоўваць пірацкія марскія і сухапутныя рэйды (хаця розніца паміж гэтымі відамі дзейнасці была вельмі плыўнай) і выкрадаць людзей, каб прадаваць іх у [[рабства]]. Ён пасылаў непакорную знаць у якасці кантынгентаў найманых «саюзных войскаў» да сваіх суседзяў, або у набегі на іх. Генрых ніколі не выязджаў за межы свайго княства, а таксама не прысутнічаў на якіх-небудзь [[Веча|вечах]] ці спатканнях з правадырамі. == Смерць == 22 сакавіка 1127 года Генрых быў забіты пры невядомых абставінах падчас візіту ў [[Люнебург]], што перашкодзіла планам аб'яднання Палабіі. Пасля смерці Генрыха Готшалкавіча дзяржава абатрытаў была ахопленая грамадзянскай вайной паміж яго сынамі, Кнудам і Святаполкам. Абодва князі загінулі падчас братазабойчай бітвы. Дацкі князь [[Кнуд Лавард|Кнут Лавард]] скарыстаўся смутай і палітычнай блытанінай і заняў землі [[Бодрычы|абадрытаў]] у 1129 годзе. == Зноскі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1127 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў XI стагоддзі]] [[Катэгорыя:Князі бодрычаў]] 049t03dp9um6rsjqt3h5ryvxjey9ld9 5227474 5227463 2026-10-26T17:48:01Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Генрык Готшалкавіч]] у [[Генрых Готшалкавіч]] 5226982 wikitext text/x-wiki '''Генрых Гошалкавіч''' (забіты [[22 сакавіка]] [[1127|1127 года]] ў [[Люнебург|Люнебургу]]) — [[Бодрычы|абатрыцкі]] князь, які кіраваў у 1105–1127 гадах, сын [[Готшалк|Готшалка]] і Сігрыд, дачкі [[Свен II Эстрыдсен|Свена II Эстрыдсена]], караля Даніі. == Прыход да ўлады == Пасля смерці бацькі ён быў выгнаны ў [[Данія|Данію]] князем [[Круты (князь бодрычаў)|Крутам]]. У 1093 годзе, дзякуючы дапамозе датчан, ён вярнуўся ў краіну, а праз некалькі гадоў, пры падтрымцы часткі знаці, прымусіў князя вылучыць яму ўласную вобласць у якасці [[Васалітэт|лена]]. У 1105 годзе пад выглядам арганізацыі [[Крыжовыя паходы|крыжовага паходу]] ў [[Святая зямля|Святую Зямлю]] ён сабраў войска і падчас развітальнай цырымоніі, па дамоўленасці з жонкай [[Круты (князь бодрычаў)|Крута]], Славенай, падступна забіў састарэлага князя і захапіў уладу. Пачаў сваё праўленне з [[Хрысціянства|хрысціянскага]] шлюбу са Славенай. Яшчэ да забойства, у абмен на дапамогу ў захопе ўлады, ён дамовіўся з [[Саксы|саксонскім]] князям Магнусам, што дзяржава абадрытаў прызнае [[Феод|вяршэнства]] саксонскага князя, будзе плаціць велізарную [[Даніна|даніну]] і заключыць мір з нордальбінгамі (адно з плямён саксаў). Спосаб захопу ўлады і прасаксонская палітыка новага кіраўніка амаль адразу выклікалі паўстанне сярод плямёнаў ва ўсходняй і паўднёвай частках княства. Яно было хутка задушана дзякуючы дапамозе войскаў Магнуса ў пераможнай бітве пад Смілавам<ref>{{Кніга|загаловак=Mały słownik kultury dawnych Słowian. Lech Leciejewicz (red.). Warszawa: Wiedza Powszechna, 1988, s. 137. ISBN 83-214-0499-5}}</ref> і разгрому племені [[Руяне|руян]], якое абкладала [[Любек]], . == Праўленне == Генрых Готшалкавіч абраў сваёй сталіцай [[Любек]], размешчаны на стыку племянных тэрыторый абадрытаў, [[Вагры|ваграў]] і [[Палабы|палабаў]], што было значным палітычным жэстам, які сімвалізаваў імкненне кіраўніка да палітычнага аб'яднання Палабіі, тым больш што, паводле [[Гельмальд з Басау|Гельмальда,]] у той час яму плацілі даніну ўсе заходнеславянскія плямёны. Усходняя мяжа дзяржавы Генрыха праходзіла па [[Одэр (рака)|Одэры]], а на поўдні яна дасягала [[Шпрэе]]. Каля 1112 года ён заваяваў Бжэжанне і Стодаранне, якія жылі на сярэдняй Эльбе. Ён таксама падпарадкаваў [[Руяне|раноў]], стварыўшы тым самым найбуйнейшае палітычнае ўтварэнне ў гісторыі на Палаб'і. У той час яго ўлада распаўсюджвалася на такія славянскія плямёны, як вагры, палабцы, абадрыты, чарапеняне і хіжане. Акрамя таго, залежнымі былі [[Руяне|раны]], беражане, стадаране і гліняне. Нягледзячы на тое, што сам Генрых быў [[Хрысціянства|хрысціянінам]], ён не спрабаваў навязаць сваім падданым новую рэлігію, і [[Славянскае язычніцтва|паганскія культы]] (асабліва канкуруючыя культы [[Сварожыч|Сварожыча]] з Радагашчы і [[Святавіт|Свянтавіта]] на [[Руген|Ругене]] ) узмацнілі свой уплыў на абадрытаў. Толькі пад канец яго праўлення прыбыла хрысціянізацыйная місія пад кіраўніцтвам біскупа Віцэліна. Адначасова праўленне Генрыха прывяло да вялікага збяднення і дэпапуляцыі краіны абадрытаў і дэградацыі яе эліт. На працягу ўсяго яго праўлення ніводзін знешні вораг не пераступаў межы герцагства, бо Генрых шчодра плаціў водкупы любому патэнцыйнаму ворагу. Яго хвалявала толькі ўлада і як мага больш грошай. Для гэтай мэты, акрамя збору падаткаў, ён не саромеўся арганізоўваць пірацкія марскія і сухапутныя рэйды (хаця розніца паміж гэтымі відамі дзейнасці была вельмі плыўнай) і выкрадаць людзей, каб прадаваць іх у [[рабства]]. Ён пасылаў непакорную знаць у якасці кантынгентаў найманых «саюзных войскаў» да сваіх суседзяў, або у набегі на іх. Генрых ніколі не выязджаў за межы свайго княства, а таксама не прысутнічаў на якіх-небудзь [[Веча|вечах]] ці спатканнях з правадырамі. == Смерць == 22 сакавіка 1127 года Генрых быў забіты пры невядомых абставінах падчас візіту ў [[Люнебург]], што перашкодзіла планам аб'яднання Палабіі. Пасля смерці Генрыха Готшалкавіча дзяржава абатрытаў была ахопленая грамадзянскай вайной паміж яго сынамі, Кнудам і Святаполкам. Абодва князі загінулі падчас братазабойчай бітвы. Дацкі князь [[Кнуд Лавард|Кнут Лавард]] скарыстаўся смутай і палітычнай блытанінай і заняў землі [[Бодрычы|абадрытаў]] у 1129 годзе. == Зноскі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1127 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў XI стагоддзі]] [[Катэгорыя:Князі бодрычаў]] 049t03dp9um6rsjqt3h5ryvxjey9ld9 5227480 5227474 2026-10-26T17:56:24Z JerzyKundrat 174 5227480 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Генрых Гошалкавіч''' (забіты [[22 сакавіка]] [[1127|1127 года]] ў [[Люнебург|Люнебургу]]) — [[Бодрычы|абатрыцкі]] князь, які кіраваў у 1105–1127 гадах, сын [[Готшалк|Готшалка]] і Сігрыд, дачкі [[Свен II Эстрыдсен|Свена II Эстрыдсена]], караля Даніі. == Прыход да ўлады == Пасля смерці бацькі ён быў выгнаны ў [[Данія|Данію]] князем [[Круты (князь бодрычаў)|Крутам]]. У 1093 годзе, дзякуючы дапамозе датчан, ён вярнуўся ў краіну, а праз некалькі гадоў, пры падтрымцы часткі знаці, прымусіў князя вылучыць яму ўласную вобласць у якасці [[Васалітэт|лена]]. У 1105 годзе пад выглядам арганізацыі [[Крыжовыя паходы|крыжовага паходу]] ў [[Святая зямля|Святую Зямлю]] ён сабраў войска і падчас развітальнай цырымоніі, па дамоўленасці з жонкай [[Круты (князь бодрычаў)|Крута]], Славенай, падступна забіў састарэлага князя і захапіў уладу. Пачаў сваё праўленне з [[Хрысціянства|хрысціянскага]] шлюбу са Славенай. Яшчэ да забойства, у абмен на дапамогу ў захопе ўлады, ён дамовіўся з [[Саксы|саксонскім]] князям Магнусам, што дзяржава абадрытаў прызнае [[Феод|вяршэнства]] саксонскага князя, будзе плаціць велізарную [[Даніна|даніну]] і заключыць мір з нордальбінгамі (адно з плямён саксаў). Спосаб захопу ўлады і прасаксонская палітыка новага кіраўніка амаль адразу выклікалі паўстанне сярод плямёнаў ва ўсходняй і паўднёвай частках княства. Яно было хутка задушана дзякуючы дапамозе войскаў Магнуса ў пераможнай бітве пад Смілавам<ref>{{Кніга|загаловак=Mały słownik kultury dawnych Słowian. Lech Leciejewicz (red.). Warszawa: Wiedza Powszechna, 1988, s. 137. ISBN 83-214-0499-5}}</ref> і разгрому племені [[Руяне|руян]], якое абкладала [[Любек]], . == Праўленне == Генрых Готшалкавіч абраў сваёй сталіцай [[Любек]], размешчаны на стыку племянных тэрыторый абадрытаў, [[Вагры|ваграў]] і [[Палабы|палабаў]], што было значным палітычным жэстам, які сімвалізаваў імкненне кіраўніка да палітычнага аб'яднання Палабіі, тым больш што, паводле [[Гельмальд з Басау|Гельмальда,]] у той час яму плацілі даніну ўсе заходнеславянскія плямёны. Усходняя мяжа дзяржавы Генрыха праходзіла па [[Одэр (рака)|Одэры]], а на поўдні яна дасягала [[Шпрэе]]. Каля 1112 года ён заваяваў Бжэжанне і Стодаранне, якія жылі на сярэдняй Эльбе. Ён таксама падпарадкаваў [[Руяне|раноў]], стварыўшы тым самым найбуйнейшае палітычнае ўтварэнне ў гісторыі на Палаб'і. У той час яго ўлада распаўсюджвалася на такія славянскія плямёны, як вагры, палабцы, абадрыты, чарапеняне і хіжане. Акрамя таго, залежнымі былі [[Руяне|раны]], беражане, стадаране і гліняне. Нягледзячы на тое, што сам Генрых быў [[Хрысціянства|хрысціянінам]], ён не спрабаваў навязаць сваім падданым новую рэлігію, і [[Славянскае язычніцтва|паганскія культы]] (асабліва канкуруючыя культы [[Сварожыч|Сварожыча]] з Радагашчы і [[Святавіт|Свянтавіта]] на [[Руген|Ругене]] ) узмацнілі свой уплыў на абадрытаў. Толькі пад канец яго праўлення прыбыла хрысціянізацыйная місія пад кіраўніцтвам біскупа Віцэліна. Адначасова праўленне Генрыха прывяло да вялікага збяднення і дэпапуляцыі краіны абадрытаў і дэградацыі яе эліт. На працягу ўсяго яго праўлення ніводзін знешні вораг не пераступаў межы герцагства, бо Генрых шчодра плаціў водкупы любому патэнцыйнаму ворагу. Яго хвалявала толькі ўлада і як мага больш грошай. Для гэтай мэты, акрамя збору падаткаў, ён не саромеўся арганізоўваць пірацкія марскія і сухапутныя рэйды (хаця розніца паміж гэтымі відамі дзейнасці была вельмі плыўнай) і выкрадаць людзей, каб прадаваць іх у [[рабства]]. Ён пасылаў непакорную знаць у якасці кантынгентаў найманых «саюзных войскаў» да сваіх суседзяў, або у набегі на іх. Генрых ніколі не выязджаў за межы свайго княства, а таксама не прысутнічаў на якіх-небудзь [[Веча|вечах]] ці спатканнях з правадырамі. == Смерць == 22 сакавіка 1127 года Генрых быў забіты пры невядомых абставінах падчас візіту ў [[Люнебург]], што перашкодзіла планам аб'яднання Палабіі. Пасля смерці Генрыха Готшалкавіча дзяржава абатрытаў была ахопленая грамадзянскай вайной паміж яго сынамі, Кнудам і Святаполкам. Абодва князі загінулі падчас братазабойчай бітвы. Дацкі князь [[Кнуд Лавард|Кнут Лавард]] скарыстаўся смутай і палітычнай блытанінай і заняў землі [[Бодрычы|абадрытаў]] у 1129 годзе. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1127 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў XI стагоддзі]] [[Катэгорыя:Князі бодрычаў]] c33n2dt189zxgco6brfyn800j1m2h3g 5227506 5227480 2026-10-26T18:28:53Z M.L.Bot 261 5227506 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Генрых Готшалкавіч''' (забіты [[22 сакавіка]] [[1127|1127 года]] ў [[Люнебург|Люнебургу]]) — [[Бодрычы|абатрыцкі]] князь, які кіраваў у 1105–1127 гадах, сын [[Готшалк|Готшалка]] і Сігрыд, дачкі [[Свен II Эстрыдсен|Свена II Эстрыдсена]], караля Даніі. == Прыход да ўлады == Пасля смерці бацькі ён быў выгнаны ў [[Данія|Данію]] князем [[Круты (князь бодрычаў)|Крутам]]. У 1093 годзе, дзякуючы дапамозе датчан, ён вярнуўся ў краіну, а праз некалькі гадоў, пры падтрымцы часткі знаці, прымусіў князя вылучыць яму ўласную вобласць у якасці [[Васалітэт|лена]]. У 1105 годзе пад выглядам арганізацыі [[Крыжовыя паходы|крыжовага паходу]] ў [[Святая зямля|Святую Зямлю]] ён сабраў войска і падчас развітальнай цырымоніі, па дамоўленасці з жонкай [[Круты (князь бодрычаў)|Крута]], Славенай, падступна забіў састарэлага князя і захапіў уладу. Пачаў сваё праўленне з [[Хрысціянства|хрысціянскага]] шлюбу са Славенай. Яшчэ да забойства, у абмен на дапамогу ў захопе ўлады, ён дамовіўся з [[Саксы|саксонскім]] князям Магнусам, што дзяржава абадрытаў прызнае [[Феод|вяршэнства]] саксонскага князя, будзе плаціць велізарную [[Даніна|даніну]] і заключыць мір з нордальбінгамі (адно з плямён саксаў). Спосаб захопу ўлады і прасаксонская палітыка новага кіраўніка амаль адразу выклікалі паўстанне сярод плямёнаў ва ўсходняй і паўднёвай частках княства. Яно было хутка задушана дзякуючы дапамозе войскаў Магнуса ў пераможнай бітве пад Смілавам<ref>{{Кніга|загаловак=Mały słownik kultury dawnych Słowian. Lech Leciejewicz (red.). Warszawa: Wiedza Powszechna, 1988, s. 137. ISBN 83-214-0499-5}}</ref> і разгрому племені [[Руяне|руян]], якое абкладала [[Любек]], . == Праўленне == Генрых Готшалкавіч абраў сваёй сталіцай [[Любек]], размешчаны на стыку племянных тэрыторый абадрытаў, [[Вагры|ваграў]] і [[Палабы|палабаў]], што было значным палітычным жэстам, які сімвалізаваў імкненне кіраўніка да палітычнага аб'яднання Палабіі, тым больш што, паводле [[Гельмальд з Басау|Гельмальда,]] у той час яму плацілі даніну ўсе заходнеславянскія плямёны. Усходняя мяжа дзяржавы Генрыха праходзіла па [[Одэр (рака)|Одэры]], а на поўдні яна дасягала [[Шпрэе]]. Каля 1112 года ён заваяваў Бжэжанне і Стодаранне, якія жылі на сярэдняй Эльбе. Ён таксама падпарадкаваў [[Руяне|раноў]], стварыўшы тым самым найбуйнейшае палітычнае ўтварэнне ў гісторыі на Палаб'і. У той час яго ўлада распаўсюджвалася на такія славянскія плямёны, як вагры, палабцы, абадрыты, чарапеняне і хіжане. Акрамя таго, залежнымі былі [[Руяне|раны]], беражане, стадаране і гліняне. Нягледзячы на тое, што сам Генрых быў [[Хрысціянства|хрысціянінам]], ён не спрабаваў навязаць сваім падданым новую рэлігію, і [[Славянскае язычніцтва|паганскія культы]] (асабліва канкуруючыя культы [[Сварожыч|Сварожыча]] з Радагашчы і [[Святавіт|Свянтавіта]] на [[Руген|Ругене]] ) узмацнілі свой уплыў на абадрытаў. Толькі пад канец яго праўлення прыбыла хрысціянізацыйная місія пад кіраўніцтвам біскупа Віцэліна. Адначасова праўленне Генрыха прывяло да вялікага збяднення і дэпапуляцыі краіны абадрытаў і дэградацыі яе эліт. На працягу ўсяго яго праўлення ніводзін знешні вораг не пераступаў межы герцагства, бо Генрых шчодра плаціў водкупы любому патэнцыйнаму ворагу. Яго хвалявала толькі ўлада і як мага больш грошай. Для гэтай мэты, акрамя збору падаткаў, ён не саромеўся арганізоўваць пірацкія марскія і сухапутныя рэйды (хаця розніца паміж гэтымі відамі дзейнасці была вельмі плыўнай) і выкрадаць людзей, каб прадаваць іх у [[рабства]]. Ён пасылаў непакорную знаць у якасці кантынгентаў найманых «саюзных войскаў» да сваіх суседзяў, або у набегі на іх. Генрых ніколі не выязджаў за межы свайго княства, а таксама не прысутнічаў на якіх-небудзь [[Веча|вечах]] ці спатканнях з правадырамі. == Смерць == 22 сакавіка 1127 года Генрых быў забіты пры невядомых абставінах падчас візіту ў [[Люнебург]], што перашкодзіла планам аб'яднання Палабіі. Пасля смерці Генрыха Готшалкавіча дзяржава абатрытаў была ахопленая грамадзянскай вайной паміж яго сынамі, Кнудам і Святаполкам. Абодва князі загінулі падчас братазабойчай бітвы. Дацкі князь [[Кнуд Лавард|Кнут Лавард]] скарыстаўся смутай і палітычнай блытанінай і заняў землі [[Бодрычы|абадрытаў]] у 1129 годзе. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1127 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў XI стагоддзі]] [[Катэгорыя:Князі бодрычаў]] jf4g868qn0tjdi1wl31lwt6x4ad3t32 5227524 5227506 2026-10-26T18:43:57Z M.L.Bot 261 5227524 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Генрых Готшалкавіч''' (забіты [[22 сакавіка]] [[1127|1127 года]] ў [[Люнебург]]у) — [[Бодрычы|абатрыцкі]] князь, які кіраваў у 1105—1127 гадах, сын [[Готшалк]]а і Сігрыд, дачкі [[Свен II Эстрыдсен|Свена II Эстрыдсена]], караля Даніі. == Прыход да ўлады == Пасля смерці бацькі ён быў выгнаны ў [[Данія|Данію]] князем [[Круты (князь бодрычаў)|Крутам]]. У 1093 годзе, дзякуючы дапамозе датчан, ён вярнуўся ў краіну, а праз некалькі гадоў, пры падтрымцы часткі знаці, прымусіў князя вылучыць яму ўласную вобласць у якасці [[Васалітэт|лена]]. У 1105 годзе пад выглядам арганізацыі [[Крыжовыя паходы|крыжовага паходу]] ў [[Святая зямля|Святую Зямлю]] ён сабраў войска і падчас развітальнай цырымоніі, па дамоўленасці з жонкай [[Круты (князь бодрычаў)|Крута]], Славенай, падступна забіў састарэлага князя і захапіў уладу. Пачаў сваё праўленне з [[Хрысціянства|хрысціянскага]] шлюбу са Славенай. Яшчэ да забойства, у абмен на дапамогу ў захопе ўлады, ён дамовіўся з [[Саксы|саксонскім]] князям Магнусам, што дзяржава абадрытаў прызнае [[Феод|вяршэнства]] саксонскага князя, будзе плаціць велізарную [[Даніна|даніну]] і заключыць мір з нордальбінгамі (адно з плямён саксаў). Спосаб захопу ўлады і прасаксонская палітыка новага кіраўніка амаль адразу выклікалі паўстанне сярод плямёнаў ва ўсходняй і паўднёвай частках княства. Яно было хутка задушана дзякуючы дапамозе войскаў Магнуса ў пераможнай бітве пад Смілавам<ref>{{Кніга|загаловак=Mały słownik kultury dawnych Słowian. Lech Leciejewicz (red.). Warszawa: Wiedza Powszechna, 1988, s. 137. ISBN 83-214-0499-5}}</ref> і разгрому племені [[Руяне|руян]], якое абкладала [[Любек]], . == Праўленне == Генрых Готшалкавіч абраў сваёй сталіцай [[Любек]], размешчаны на стыку племянных тэрыторый абадрытаў, [[Вагры|ваграў]] і [[Палабы|палабаў]], што было значным палітычным жэстам, які сімвалізаваў імкненне кіраўніка да палітычнага аб’яднання Палабіі, тым больш што, паводле [[Гельмальд з Басау|Гельмальда,]] у той час яму плацілі даніну ўсе заходнеславянскія плямёны. Усходняя мяжа дзяржавы Генрыха праходзіла па [[Одэр (рака)|Одэры]], а на поўдні яна дасягала [[Шпрэе]]. Каля 1112 года ён заваяваў Бжэжанне і Стодаранне, якія жылі на сярэдняй Эльбе. Ён таксама падпарадкаваў [[Руяне|раноў]], стварыўшы тым самым найбуйнейшае палітычнае ўтварэнне ў гісторыі на Палаб’і. У той час яго ўлада распаўсюджвалася на такія славянскія плямёны, як вагры, палабцы, абадрыты, чарапеняне і хіжане. Акрамя таго, залежнымі былі [[Руяне|раны]], беражане, стадаране і гліняне. Нягледзячы на тое, што сам Генрых быў [[Хрысціянства|хрысціянінам]], ён не спрабаваў навязаць сваім падданым новую рэлігію, і [[Славянскае язычніцтва|паганскія культы]] (асабліва канкуруючыя культы [[Сварожыч]]а з Радагашчы і [[Святавіт|Свянтавіта]] на [[Руген]]е) узмацнілі свой уплыў на абадрытаў. Толькі пад канец яго праўлення прыбыла хрысціянізацыйная місія пад кіраўніцтвам біскупа Віцэліна. Адначасова праўленне Генрыха прывяло да вялікага збяднення і дэпапуляцыі краіны абадрытаў і дэградацыі яе эліт. На працягу ўсяго яго праўлення ніводзін знешні вораг не пераступаў межы герцагства, бо Генрых шчодра плаціў водкупы любому патэнцыйнаму ворагу. Яго хвалявала толькі ўлада і як мага больш грошай. Для гэтай мэты, акрамя збору падаткаў, ён не саромеўся арганізоўваць пірацкія марскія і сухапутныя рэйды (хаця розніца паміж гэтымі відамі дзейнасці была вельмі плыўнай) і выкрадаць людзей, каб прадаваць іх у [[рабства]]. Ён пасылаў непакорную знаць як кантынгенты найманых «саюзных войскаў» да сваіх суседзяў, або у набегі на іх. Генрых ніколі не выязджаў за межы свайго княства, а таксама не прысутнічаў на якіх-небудзь [[веча]]х ці спатканнях з правадырамі. == Смерць == 22 сакавіка 1127 года Генрых быў забіты пры невядомых абставінах падчас візіту ў [[Люнебург]], што перашкодзіла планам аб’яднання Палабіі. Пасля смерці Генрыха Готшалкавіча дзяржава абатрытаў была ахопленая грамадзянскай вайной паміж яго сынамі, Кнудам і Святаполкам. Абодва князі загінулі падчас братазабойчай бітвы. Дацкі князь [[Кнуд Лавард|Кнут Лавард]] скарыстаўся смутай і палітычнай блытанінай і заняў землі [[Бодрычы|абадрытаў]] у 1129 годзе. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1127 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў XI стагоддзі]] [[Катэгорыя:Князі бодрычаў]] 7hl90idotaskf5ip0purhabv5ql4w4n 5228017 5227524 2026-10-27T11:30:47Z Ciepiersia 162280 выдалена [[Катэгорыя:Памерлі ў 1127 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]], афармленне 5228017 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Генрых Готшалкавіч''' (забіты [[22 сакавіка]] [[1127|1127 года]] ў [[Люнебург]]у) — [[Бодрычы|абатрыцкі]] князь, які кіраваў у 1105—1127 гадах, сын [[Готшалк]]а і Сігрыд, дачкі [[Свен II Эстрыдсен|Свена II Эстрыдсена]], караля Даніі. == Прыход да ўлады == Пасля смерці бацькі ён быў выгнаны ў [[Данія|Данію]] князем [[Круты (князь бодрычаў)|Крутам]]. У 1093 годзе, дзякуючы дапамозе датчан, ён вярнуўся ў краіну, а праз некалькі гадоў, пры падтрымцы часткі знаці, прымусіў князя вылучыць яму ўласную вобласць у якасці [[Васалітэт|лена]]. У 1105 годзе пад выглядам арганізацыі [[Крыжовыя паходы|крыжовага паходу]] ў [[Святая зямля|Святую Зямлю]] ён сабраў войска і падчас развітальнай цырымоніі, па дамоўленасці з жонкай [[Круты (князь бодрычаў)|Крута]], Славенай, падступна забіў састарэлага князя і захапіў уладу. Пачаў сваё праўленне з [[Хрысціянства|хрысціянскага]] шлюбу са Славенай. Яшчэ да забойства, у абмен на дапамогу ў захопе ўлады, ён дамовіўся з [[Саксы|саксонскім]] князям Магнусам, што дзяржава абадрытаў прызнае [[Феод|вяршэнства]] саксонскага князя, будзе плаціць велізарную [[Даніна|даніну]] і заключыць мір з нордальбінгамі (адно з плямён саксаў). Спосаб захопу ўлады і прасаксонская палітыка новага кіраўніка амаль адразу выклікалі паўстанне сярод плямёнаў ва ўсходняй і паўднёвай частках княства. Яно было хутка задушана дзякуючы дапамозе войскаў Магнуса ў пераможнай бітве пад Смілавам<ref>{{Кніга|загаловак=Mały słownik kultury dawnych Słowian. Lech Leciejewicz (red.). Warszawa: Wiedza Powszechna, 1988, s. 137. ISBN 83-214-0499-5}}</ref> і разгрому племені [[Руяне|руян]], якое абкладала [[Любек]], . == Праўленне == Генрых Готшалкавіч абраў сваёй сталіцай [[Любек]], размешчаны на стыку племянных тэрыторый абадрытаў, [[Вагры|ваграў]] і [[Палабы|палабаў]], што было значным палітычным жэстам, які сімвалізаваў імкненне кіраўніка да палітычнага аб’яднання Палабіі, тым больш што, паводле [[Гельмальд з Басау|Гельмальда,]] у той час яму плацілі даніну ўсе заходнеславянскія плямёны. Усходняя мяжа дзяржавы Генрыха праходзіла па [[Одэр (рака)|Одэры]], а на поўдні яна дасягала [[Шпрэе]]. Каля 1112 года ён заваяваў Бжэжанне і Стодаранне, якія жылі на сярэдняй Эльбе. Ён таксама падпарадкаваў [[Руяне|раноў]], стварыўшы тым самым найбуйнейшае палітычнае ўтварэнне ў гісторыі на Палаб’і. У той час яго ўлада распаўсюджвалася на такія славянскія плямёны, як вагры, палабцы, абадрыты, чарапеняне і хіжане. Акрамя таго, залежнымі былі [[Руяне|раны]], беражане, стадаране і гліняне. Нягледзячы на тое, што сам Генрых быў [[Хрысціянства|хрысціянінам]], ён не спрабаваў навязаць сваім падданым новую рэлігію, і [[Славянскае язычніцтва|паганскія культы]] (асабліва канкуруючыя культы [[Сварожыч]]а з Радагашчы і [[Святавіт|Свянтавіта]] на [[Руген]]е) узмацнілі свой уплыў на абадрытаў. Толькі пад канец яго праўлення прыбыла хрысціянізацыйная місія пад кіраўніцтвам біскупа Віцэліна. Адначасова праўленне Генрыха прывяло да вялікага збяднення і дэпапуляцыі краіны абадрытаў і дэградацыі яе эліт. На працягу ўсяго яго праўлення ніводзін знешні вораг не пераступаў межы герцагства, бо Генрых шчодра плаціў водкупы любому патэнцыйнаму ворагу. Яго хвалявала толькі ўлада і як мага больш грошай. Для гэтай мэты, акрамя збору падаткаў, ён не саромеўся арганізоўваць пірацкія марскія і сухапутныя рэйды (хаця розніца паміж гэтымі відамі дзейнасці была вельмі плыўнай) і выкрадаць людзей, каб прадаваць іх у [[рабства]]. Ён пасылаў непакорную знаць як кантынгенты найманых «саюзных войскаў» да сваіх суседзяў, або у набегі на іх. Генрых ніколі не выязджаў за межы свайго княства, а таксама не прысутнічаў на якіх-небудзь [[веча]]х ці спатканнях з правадырамі. == Смерць == 22 сакавіка 1127 года Генрых быў забіты пры невядомых абставінах падчас візіту ў [[Люнебург]], што перашкодзіла планам аб’яднання Палабіі. Пасля смерці Генрыха Готшалкавіча дзяржава абатрытаў была ахопленая грамадзянскай вайной паміж яго сынамі, Кнудам і Святаполкам. Абодва князі загінулі падчас братазабойчай бітвы. Дацкі князь [[Кнуд Лавард|Кнут Лавард]] скарыстаўся смутай і палітычнай блытанінай і заняў землі [[Бодрычы|абадрытаў]] у 1129 годзе. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў XI стагоддзі]] [[Катэгорыя:Князі бодрычаў]] agg2prcm49fagqswdpx4ofhlz4pj2r5 0 817840 5227998 5227052 2026-10-27T11:25:07Z Ciepiersia 162280 афармленне 5227998 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Олівер Моўат''' ({{lang-en|Oliver Mowat}}; {{ВД-Прэамбула}}) — канадскі палітык, прэм’ер-міністр Антарыа, лейтэнант-губернатар Антарыа. Адзін з бацькоў канадскай канфедэрацыі — браў удзел у Квебекскай канферэнцыі. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і выхадцаў з Шатландыі Джона Моўата і Хелен Левак. Яго бацька быў партнёрам у цэнтральнай краме Кінгстана. Ён прыбыў у Канаду ў 1814 годзе разам з брытанскім войскам і пасяліўся ў горадзе пасля дэмабілізацыі. У 1837—1840 гады Моўат працаваў клеркам у офісе Джона Аляксандэра Мак-Дональда, а пасля заканчэння навучання ў лістападзе 1841 года стаў членам гільдыі. Моўат займаўся прыватнай практыкай у партнёрстве з рознымі адвакатамі і самастойна да 1856 года. Шэраг спраў Моўата разглядаўся ў тайнай радзе ў Вялікабрытаніі, а асаблівую вядомасць ён атрымаў у 1858 годзе, выйграўшы справу супраць мэра Таронта Джона Джорджа Боўса і прэм’ер-міністра Верхняй Канады Фрэнсіса Хінкса. З часам Моўат пачаў прымаць актыўны удзел у грамадскім жыцці горада. У 1847 годзе ён стаў дырэктарам біблейскага таварыства Верхняй Канады, застаючыся яго віцэ-прэзідэнтам да самай смерці, у 1851 годзе — дырэктарам канадскага таварыства супраць рабства. Прымаў удзел у кіраўніцтве ўніверсітэта Таронта. З 1853 года Моўат кіраваў гільдыяй адвакатаў Верхняй Канады. Ён сфарміраваў правілы прыняцця новых чальцоў, урэгуляваў пытанні доступу да судовых матэрыялаў з ЗША, чытаў лекцыі. У студзені 1856 г. ён быў уключаны ў камісію па рэвізіі правінцыйных законаў. Быў жанаты з Джэйн Левак; тры сыны і чатыры дачкі. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Моўат}} {{Бібліяінфармацыя}} kgbeo7v4smtxkro5u0l4b8qnkptqu9a 0 817845 5227264 5227150 2026-10-26T12:48:07Z M.L.Bot 261 /* Літаратура */ 5227264 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Якуб Фалькоўскі | арыгінал імя = {{lang-pl|Jakub Falkowski}} | выява = | подпіс выявы = | імя пры нараджэнні = Шымон Тадэвуш Фалькоўскі | дата нараджэння = 28.10.1778 | месца нараджэння = [[Кодань]], [[Берасцейскае ваяводства]], [[Вялікае Княства Літоўскае]] | дата смерці = 22.11.1836 | месца смерці = в. Неўляны | месца пахавання = [[Забелы]] | грамадзянства = | альма-матар = [[Віленскі ўніверсітэт]] | род дзейнасці = каталіцкі святар-дамініканец, прапаведнік, педагог, арганны майстар | вучоная ступень = доктар тэалогіі }} '''Я́куб Фалько́ўскі''' ({{lang-pl|Jakub Falkowski}}; у манастве — Якуб ад Завядзея, імя пры хросце — Шымон Тадэвуш; 28 кастрычніка 1778, [[Кодань]] — 22 лістапада 1836, в. Неўляны) — каталіцкі святар, [[дамініканцы|дамініканец]], прапаведнік, педагог, паэт, аўтар аскетычных твораў, арганны майстар. Доктар тэалогіі. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Кодані над Бугам у шляхецкай сям'і Міхала Фалькоўскага і Агнешкі з Дуньчэўскіх, удавы. Пры хросце атрымаў імёны Шымон Тадэвуш<ref>У даведніку «Мысліцелі і асветнікі Беларусі» месцам нараджэння памылкова названы Беластоцкі павет Падляшскага ваяводства.</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[Брэст|Берасці]], у 1797 годзе скончыў гімназію ў [[Вільня|Вільні]] і ў тым самым годзе ўступіў у ордэн дамініканцаў. У 1798 годзе склаў манаскія шлюбы, у 1798—1801 гадах прайшоў філасофска-тэалагічны курс у Вільні і, атрымаўшы дыспенсу ад патрабаванага ўзросту, быў высвячаны на святара. У 1801—1803 гадах выкладаў літаратуру ў [[Дзярэчын]]е. У 1803—1806 гадах вучыўся ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]], які скончыў са ступенню доктара тэалогіі. У 1807/1808 навучальным годзе выкладаў маральную тэалогію клірыкам у Папорцях, пасля чаго вярнуўся да школьнага настаўніцтва: выкладаў польскую літаратуру ў Навагрудскай павятовай школе (да 1809), у [[Жамойцкая Кальварыя|Жамойцкай Кальварыі]] (да 1811), у Дзярэчыне для манаскай моладзі (да 1813), а таксама рэлігію і польскую мову ў [[Гродзенская гімназія|Гродзенскай гімназіі]] (да 1817). Аўтар біяграмы ў «[[Polski Słownik Biograficzny|Polskim Słowniku Biograficznym]]» [[Роберт Свентахоўскі]] лічыў, што менавіта Фалькоўскі быў у Навагрудку настаўнікам юнага [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] і хваліў ягоны верш пра пажар Навагрудка, і што менавіта ён, а не «а. Яцына», пра якога пішуць біёграфы паэта, абудзіў у Міцкевіча паэтычны талент: дамініканца з такім прозвішчам архіўныя крыніцы не ведаюць. У 1817 годзе літоўскія дамініканцы, адзначаючы 600-годдзе заснавання ордэна, у духу традыцыі вядомага місіянера XVIII стагоддзя [[Ваўжынец Аўлачынскі|Ваўжынца Аўлачынскага]] шырока аднавілі краёвыя місіі ў Літве, [[Жамойць|Жамойці]], [[Інфлянты|Інфлянтах]], на [[Падолле|Падоллі]] і [[Валынь|Валыні]]. Да 1820 года Фалькоўскі быў кіраўніком гэтых місій. Паводле [[Уладзімір Конан|Уладзіміра Конана]], з Гродна ён ездзіў у Расію да каталіцкага мітрапаліта. Пасля трох гадоў місій пасяліўся ў Вільні; з 1823 года быў прыёрам кляштара Святога Якуба на [[Лукішкі (Вільня)|Лукішках]]. У 1824 годзе ўдзельнічаў у правінцыйнай капітуле як дэфінітар; з 1826 года ў афіцыйных дакументах тытулаваўся ''pater provinciae''. Юбілейны год, абвешчаны папам [[Леў XII|Львом XII]] у 1826 годзе, надаў місіям новы імпэт; Фалькоўскі зноў быў іх душой і прапаведаваў у Літве, а таксама каля паўгода на Падоллі. У 1829 годзе стаў настаяцелем кляштара ў Дзярэчыне; пасля трох гадоў пражываў у [[Веркі|Верках]], а затым у Забелах. Адтуль як прамотар ружанца ездзіў па краі, засноўваючы ружанцовыя брацтвы і рамантуючы арганы ў касцёлах; за жыццё адрамантаваў 50 арганаў. Апошні год жыцця цярпеў ад цяжкой скурнай хваробы, з-за якой паводле парады лекараў ездзіў на мінеральныя воды ў [[Аглона|Аглону]], але працягваў працаваць. Памёр 22 лістапада 1836 года ў вёсцы Неўляны, вяртаючыся з прапаведніцкага падарожжа; пахаваны ў Забелах. Сучаснікі адзначалі яго незвычайную пакору. == Творчасць == === Паэзія === Пісаў оды ў гонар імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] (у т. л. «На дзень нараджэння найяснейшага цара Аляксандра I», 1816), гродзенскага губернатара Лёхерна і віцэ-губернатара Міхала Андрэйковіча; яны друкаваліся ў Гродне. Асучасніў састарэлую польскую мову гімнаў у Гадзінках да Найсвяцейшай Дзевы Марыі і выправіў ружанцовую паэзію. === Казанні === Падрыхтаваў выданне сваіх казанняў у 12 тамах пад назвай «Nowa kaznodziejska biblioteka» («Новая прапаведніцкая бібліятэка»). Два тамы выйшлі ў Вільні ў 1823 годзе, наступныя чатыры — пад змененай выдаўцом [[Юзаф Завадскі|Юзафам Завадскім]] назвай «Dzieło kaznodziejskie» (Вільня, 1827—1829). Другое выданне ў 6 тамах выйшла пасля смерці аўтара (Вільня, 1846). Тамы VII—XII (нядзельныя, святочныя і аказіянальныя казанні) засталіся ў рукапісе. Гісторык красамоўства Шпадэрскі адзначаў, што казанні Фалькоўскага вылучаюцца моўнай правільнасцю і яснасцю раскрыцця тэмы, аднак стыль іх расцягнуты, перыяды доўгія, з дамешкам схаластыкі і з перавагай дыялектыкі над пачуццём. Падобна ацэньваў іх і гісторык прапаведніцтва Юзаф Себасцьян Пельчар: паводле яго, Фалькоўскі пакінуў па сабе славу руплівага місіянера і добрага прапаведніка, а ягоныя казанні ўтрымліваюць шмат добрага матэрыялу, але «крыху халодныя і расцягнутыя»<ref name="Pelczar">''Pelczar J. S.'' Zarys dziejów kaznodziejstwa w Kościele katolickim. — Kraków, 1896. — Cz. II. — S. 327.</ref>. Акрамя збораў, асобнымі выданнямі выходзілі аказіянальныя казанні Фалькоўскага<ref name="Pelczar" />: * «Kazanie pogrzebowe na śmierć ś. p. Tadeusza Andrzejkowicza» (Гродна, 1816); * «Kazanie na uroczyste objęcie władzy przez Niemcewicza» (Гродна, 1816); * «Kazanie żałobne» (Вільня, 1818); * «Kazanie na pogrzebie Maryanny Pohoskiej» (Вільня, 1820); * «Kazanie na pogrzebie ś. p. K. Czyża» (Вільня, 1821); * «Kazanie na obchodzie żałobnym po zejściu Piusa VII» (Вільня, 1823); * «Kazania w czasie wielkiego Jubileuszu» (Вільня, 1827). === Аскетычныя творы === * «Zegar dusz czyśćcowych» (Вільня, 1820); * «[https://polona.pl/preview/36e5b9f5-4399-414e-8bbf-a56781115fa4 Ogród różany, w którym zawiera się duch nabożeństwa i religii ku wygodzie wszystkich katolików służący]» (Вільня, 1821, 1829, 1836; Вроцлаў, 1828; Варшава, 1836); * «Nabożeństwo jubileuszowe w krótkości zebrane» (Вільня, 1826); * «[https://polona.pl/preview/47c4e900-4dc5-482c-aded-d1485089c10d Wielki tydzień dla duchownego pożytku chrześcijan wszelkiego stanu]» (Вільня, 1829, 1845, 1850). === Курс літаратуры === Паводле Уладзіміра Конана, сярод рукапіснай спадчыны Фалькоўскага захаваліся 3 тамы «Збору розных твораў». У трэцім томе змешчаны сістэматычны курс «Literatura powszechna» («Усеагульная літаратура»), які ён, верагодна, чытаў у Гродзенскай гімназіі. Курс уключае раздзелы пра паняцце літаратуры, вынаходства алфавіта, пісьма, паперы і друку, класіфікацыю навук, гісторыю літаратуры, вольныя і «прыгожыя» навукі, паэзію. Літаратуру (пад якой разумелася амаль уся гуманітарная культура) Фалькоўскі дзяліў на рэлігійную і свецкую, а таксама на тэарэтычную і практычную. У раздзеле «Пра паэзію» ён разглядаў лірычны, эпічны і драматычны роды, класіфікаваў жанры (элегія, ода, песня, эпіграма, байка, сатыра і інш.), падрабязна аналізаваў трагедыю і камедыю ў духу [[класіцызм]]у (у т. л. правіла «трох адзінстваў»), спасылаўся на арыстоцелеўскую тэорыю [[катарсіс]]у, даваў нарыс гісторыі драматургіі ад [[Эсхіл]]а і [[Сафокл]]а да [[Жан Расін|Жана Расіна]], [[П'ер Карнель|П'ера Карнеля]] і [[Мальер]]а, адзначаў геній [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. Асобныя раздзелы прысвечаны оперы, балету і пантаміме. Конан ацэньваў Фалькоўскага як асветніка-гуманіста акадэмічнага складу, лаяльнага да царскага ўрада. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Świętochowski R.'' Falkowski Jakub Zebedeusz // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 360—361. * ''Конан У. М.'' Фалькоўскі Якуб // Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст.: энцыклапедычны даведнік. — Мн., 1995. — С. 583—584. * Асветнікі зямлі Беларускай, X — пачатак XX ст. : энцыклапедычны даведнік. — 2-е выд. — Мінск, 2006. — С. 444. * Рэлігія і царква на Беларусі : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 2001. — С. 337. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Фалькоўскі Якуб}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1778 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 22 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1836 годзе]] [[Катэгорыя:Дамініканцы]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святары]] [[Катэгорыя:Прапаведнікі]] [[Катэгорыя:Педагогі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Арганныя майстры]] b0m86o2yrcz9xnpnzj5nw0w8oihc01h 5227273 5227264 2026-10-26T13:03:16Z M.L.Bot 261 5227273 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Якуб Фалькоўскі | арыгінал імя = {{lang-pl|Jakub Falkowski}} | выява = | подпіс выявы = | імя пры нараджэнні = Шымон Тадэвуш Фалькоўскі | дата нараджэння = 28.10.1778 | месца нараджэння = [[Кодань]], [[Берасцейскае ваяводства]], [[Вялікае Княства Літоўскае]] | дата смерці = 22.11.1836 | месца смерці = в. Неўляны | месца пахавання = [[Забелы]] | грамадзянства = | альма-матар = [[Віленскі ўніверсітэт]] | род дзейнасці = каталіцкі святар-дамініканец, прапаведнік, педагог, арганны майстар | вучоная ступень = доктар тэалогіі }} '''Я́куб Фалько́ўскі''' ({{lang-pl|Jakub Falkowski}}; у манастве — Якуб ад Завядзея, імя пры хросце — Шымон Тадэвуш; 28 кастрычніка 1778, [[Кодань]] — 22 лістапада 1836, Няўляны Дрысенскага павета) — каталіцкі святар, [[дамініканцы|дамініканец]], прапаведнік, педагог, паэт, аўтар аскетычных твораў, арганны майстар. Доктар тэалогіі. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Кодані над Бугам у шляхецкай сям'і Міхала Фалькоўскага і Агнешкі з Дуньчэўскіх, удавы. Пры хросце атрымаў імёны Шымон Тадэвуш<ref>У даведніку «Мысліцелі і асветнікі Беларусі» месцам нараджэння памылкова названы Беластоцкі павет Падляшскага ваяводства.</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[Брэст|Берасці]], у 1797 годзе скончыў гімназію ў [[Вільня|Вільні]] і ў тым самым годзе ўступіў у ордэн дамініканцаў. У 1798 годзе склаў манаскія шлюбы, у 1798—1801 гадах прайшоў філасофска-тэалагічны курс у Вільні і, атрымаўшы дыспенсу ад патрабаванага ўзросту, быў высвячаны на святара. У 1801—1803 гадах выкладаў літаратуру ў [[Дзярэчын]]е. У 1803—1806 гадах вучыўся ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]], які скончыў са ступенню доктара тэалогіі. У 1807/1808 навучальным годзе выкладаў маральную тэалогію клірыкам у Папорцях, пасля чаго вярнуўся да школьнага настаўніцтва: выкладаў польскую літаратуру ў Навагрудскай павятовай школе (да 1809), у [[Жамойцкая Кальварыя|Жамойцкай Кальварыі]] (да 1811), у Дзярэчыне для манаскай моладзі (да 1813), а таксама рэлігію і польскую мову ў [[Гродзенская гімназія|Гродзенскай гімназіі]] (да 1817). Аўтар біяграмы ў «[[Polski Słownik Biograficzny|Polskim Słowniku Biograficznym]]» [[Роберт Свентахоўскі]] лічыў, што менавіта Фалькоўскі быў у Навагрудку настаўнікам юнага [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] і хваліў ягоны верш пра пажар Навагрудка, і што менавіта ён, а не «а. Яцына», пра якога пішуць біёграфы паэта, абудзіў у Міцкевіча паэтычны талент: дамініканца з такім прозвішчам архіўныя крыніцы не ведаюць. У 1817 годзе літоўскія дамініканцы, адзначаючы 600-годдзе заснавання ордэна, у духу традыцыі вядомага місіянера XVIII стагоддзя [[Ваўжынец Аўлачынскі|Ваўжынца Аўлачынскага]] шырока аднавілі краёвыя місіі ў Літве, [[Жамойць|Жамойці]], [[Інфлянты|Інфлянтах]], на [[Падолле|Падоллі]] і [[Валынь|Валыні]]. Да 1820 года Фалькоўскі быў кіраўніком гэтых місій. Паводле [[Уладзімір Конан|Уладзіміра Конана]], з Гродна ён ездзіў у Расію да каталіцкага мітрапаліта. Пасля трох гадоў місій пасяліўся ў Вільні; з 1823 года быў прыёрам кляштара Святога Якуба на [[Лукішкі (Вільня)|Лукішках]]. У 1824 годзе ўдзельнічаў у правінцыйнай капітуле як дэфінітар; з 1826 года ў афіцыйных дакументах тытулаваўся ''pater provinciae''. Юбілейны год, абвешчаны папам [[Леў XII|Львом XII]] у 1826 годзе, надаў місіям новы імпэт; Фалькоўскі зноў быў іх душой і прапаведаваў у Літве, а таксама каля паўгода на Падоллі. У 1829 годзе стаў настаяцелем кляштара ў Дзярэчыне; пасля трох гадоў жыў у [[Веркі|Верках]], а затым у [[Касцёл Святога Юрыя і кляштар дамініканцаў (Валынцы)|Забелах]]. Адтуль як прамотар ружанца ездзіў па краі, засноўваючы ружанцовыя брацтвы і рамантуючы арганы ў касцёлах; за жыццё адрамантаваў 50 арганаў. Апошні год жыцця цярпеў ад цяжкой скурнай хваробы, з-за якой паводле парады лекараў ездзіў на мінеральныя воды ў [[Аглона|Аглону]], але працягваў працаваць. Памёр 22 лістапада 1836 года ў вёсцы Неўляны, вяртаючыся з прапаведніцкага падарожжа; пахаваны ў Забелах. Сучаснікі адзначалі яго незвычайную пакору. == Творчасць == === Паэзія === Пісаў оды ў гонар імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] (у т. л. «На дзень нараджэння найяснейшага цара Аляксандра I», 1816), гродзенскага губернатара Лёхерна і віцэ-губернатара Міхала Андрэйковіча; яны друкаваліся ў Гродне. Асучасніў састарэлую польскую мову гімнаў у Гадзінках да Найсвяцейшай Дзевы Марыі і выправіў ружанцовую паэзію. === Казанні === Падрыхтаваў выданне сваіх казанняў у 12 тамах пад назвай «Nowa kaznodziejska biblioteka» («Новая прапаведніцкая бібліятэка»). Два тамы выйшлі ў Вільні ў 1823 годзе, наступныя чатыры — пад змененай выдаўцом [[Юзаф Завадскі|Юзафам Завадскім]] назвай «Dzieło kaznodziejskie» (Вільня, 1827—1829). Другое выданне ў 6 тамах выйшла пасля смерці аўтара (Вільня, 1846). Тамы VII—XII (нядзельныя, святочныя і аказіянальныя казанні) засталіся ў рукапісе. Гісторык красамоўства Шпадэрскі адзначаў, што казанні Фалькоўскага вылучаюцца моўнай правільнасцю і яснасцю раскрыцця тэмы, аднак стыль іх расцягнуты, перыяды доўгія, з дамешкам схаластыкі і з перавагай дыялектыкі над пачуццём. Падобна ацэньваў іх і гісторык прапаведніцтва Юзаф Себасцьян Пельчар: паводле яго, Фалькоўскі пакінуў па сабе славу руплівага місіянера і добрага прапаведніка, а ягоныя казанні ўтрымліваюць шмат добрага матэрыялу, але «крыху халодныя і расцягнутыя»<ref name="Pelczar">''Pelczar J. S.'' Zarys dziejów kaznodziejstwa w Kościele katolickim. — Kraków, 1896. — Cz. II. — S. 327.</ref>. Акрамя збораў, асобнымі выданнямі выходзілі аказіянальныя казанні Фалькоўскага<ref name="Pelczar" />: * «Kazanie pogrzebowe na śmierć ś. p. Tadeusza Andrzejkowicza» (Гродна, 1816); * «Kazanie na uroczyste objęcie władzy przez Niemcewicza» (Гродна, 1816); * «Kazanie żałobne» (Вільня, 1818); * «Kazanie na pogrzebie Maryanny Pohoskiej» (Вільня, 1820); * «Kazanie na pogrzebie ś. p. K. Czyża» (Вільня, 1821); * «Kazanie na obchodzie żałobnym po zejściu Piusa VII» (Вільня, 1823); * «Kazania w czasie wielkiego Jubileuszu» (Вільня, 1827). === Аскетычныя творы === * «Zegar dusz czyśćcowych» (Вільня, 1820); * «[https://polona.pl/preview/36e5b9f5-4399-414e-8bbf-a56781115fa4 Ogród różany, w którym zawiera się duch nabożeństwa i religii ku wygodzie wszystkich katolików służący]» (Вільня, 1821, 1829, 1836; Вроцлаў, 1828; Варшава, 1836); * «Nabożeństwo jubileuszowe w krótkości zebrane» (Вільня, 1826); * «[https://polona.pl/preview/47c4e900-4dc5-482c-aded-d1485089c10d Wielki tydzień dla duchownego pożytku chrześcijan wszelkiego stanu]» (Вільня, 1829, 1845, 1850). === Курс літаратуры === Паводле Уладзіміра Конана, сярод рукапіснай спадчыны Фалькоўскага захаваліся 3 тамы «Збору розных твораў». У трэцім томе змешчаны сістэматычны курс «Literatura powszechna» («Усеагульная літаратура»), які ён, верагодна, чытаў у Гродзенскай гімназіі. Курс уключае раздзелы пра паняцце літаратуры, вынаходства алфавіта, пісьма, паперы і друку, класіфікацыю навук, гісторыю літаратуры, вольныя і «прыгожыя» навукі, паэзію. Літаратуру (пад якой разумелася амаль уся гуманітарная культура) Фалькоўскі дзяліў на рэлігійную і свецкую, а таксама на тэарэтычную і практычную. У раздзеле «Пра паэзію» ён разглядаў лірычны, эпічны і драматычны роды, класіфікаваў жанры (элегія, ода, песня, эпіграма, байка, сатыра і інш.), падрабязна аналізаваў трагедыю і камедыю ў духу [[класіцызм]]у (у т. л. правіла «трох адзінстваў»), спасылаўся на арыстоцелеўскую тэорыю [[катарсіс]]у, даваў нарыс гісторыі драматургіі ад [[Эсхіл]]а і [[Сафокл]]а да [[Жан Расін|Жана Расіна]], [[П'ер Карнель|П'ера Карнеля]] і [[Мальер]]а, адзначаў геній [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. Асобныя раздзелы прысвечаны оперы, балету і пантаміме. Конан ацэньваў Фалькоўскага як асветніка-гуманіста акадэмічнага складу, лаяльнага да царскага ўрада. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Świętochowski R.'' Falkowski Jakub Zebedeusz // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 360—361. * ''Конан У. М.'' Фалькоўскі Якуб // Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст.: энцыклапедычны даведнік. — Мн., 1995. — С. 583—584. * Асветнікі зямлі Беларускай, X — пачатак XX ст. : энцыклапедычны даведнік. — 2-е выд. — Мінск, 2006. — С. 444. * Рэлігія і царква на Беларусі : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 2001. — С. 337. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Фалькоўскі Якуб}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1778 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 22 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1836 годзе]] [[Катэгорыя:Дамініканцы]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святары]] [[Катэгорыя:Прапаведнікі]] [[Катэгорыя:Педагогі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Арганныя майстры]] j50dd8cgao9mjqgn33msgkk7diufixj 5227275 5227273 2026-10-26T13:03:51Z M.L.Bot 261 5227275 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Якуб Фалькоўскі | арыгінал імя = {{lang-pl|Jakub Falkowski}} | выява = | подпіс выявы = | імя пры нараджэнні = Шымон Тадэвуш Фалькоўскі | дата нараджэння = 28.10.1778 | месца нараджэння = [[Кодань]], [[Берасцейскае ваяводства]], [[Вялікае Княства Літоўскае]] | дата смерці = 22.11.1836 | месца смерці = Няўляны | месца пахавання = [[Забелы]] | грамадзянства = | альма-матар = [[Віленскі ўніверсітэт]] | род дзейнасці = каталіцкі святар-дамініканец, прапаведнік, педагог, арганны майстар | вучоная ступень = доктар тэалогіі }} '''Я́куб Фалько́ўскі''' ({{lang-pl|Jakub Falkowski}}; у манастве — Якуб ад Завядзея, імя пры хросце — Шымон Тадэвуш; 28 кастрычніка 1778, [[Кодань]] — 22 лістапада 1836, Няўляны Дрысенскага павета) — каталіцкі святар, [[дамініканцы|дамініканец]], прапаведнік, педагог, паэт, аўтар аскетычных твораў, арганны майстар. Доктар тэалогіі. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Кодані над Бугам у шляхецкай сям'і Міхала Фалькоўскага і Агнешкі з Дуньчэўскіх, удавы. Пры хросце атрымаў імёны Шымон Тадэвуш<ref>У даведніку «Мысліцелі і асветнікі Беларусі» месцам нараджэння памылкова названы Беластоцкі павет Падляшскага ваяводства.</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[Брэст|Берасці]], у 1797 годзе скончыў гімназію ў [[Вільня|Вільні]] і ў тым самым годзе ўступіў у ордэн дамініканцаў. У 1798 годзе склаў манаскія шлюбы, у 1798—1801 гадах прайшоў філасофска-тэалагічны курс у Вільні і, атрымаўшы дыспенсу ад патрабаванага ўзросту, быў высвячаны на святара. У 1801—1803 гадах выкладаў літаратуру ў [[Дзярэчын]]е. У 1803—1806 гадах вучыўся ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]], які скончыў са ступенню доктара тэалогіі. У 1807/1808 навучальным годзе выкладаў маральную тэалогію клірыкам у Папорцях, пасля чаго вярнуўся да школьнага настаўніцтва: выкладаў польскую літаратуру ў Навагрудскай павятовай школе (да 1809), у [[Жамойцкая Кальварыя|Жамойцкай Кальварыі]] (да 1811), у Дзярэчыне для манаскай моладзі (да 1813), а таксама рэлігію і польскую мову ў [[Гродзенская гімназія|Гродзенскай гімназіі]] (да 1817). Аўтар біяграмы ў «[[Polski Słownik Biograficzny|Polskim Słowniku Biograficznym]]» [[Роберт Свентахоўскі]] лічыў, што менавіта Фалькоўскі быў у Навагрудку настаўнікам юнага [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] і хваліў ягоны верш пра пажар Навагрудка, і што менавіта ён, а не «а. Яцына», пра якога пішуць біёграфы паэта, абудзіў у Міцкевіча паэтычны талент: дамініканца з такім прозвішчам архіўныя крыніцы не ведаюць. У 1817 годзе літоўскія дамініканцы, адзначаючы 600-годдзе заснавання ордэна, у духу традыцыі вядомага місіянера XVIII стагоддзя [[Ваўжынец Аўлачынскі|Ваўжынца Аўлачынскага]] шырока аднавілі краёвыя місіі ў Літве, [[Жамойць|Жамойці]], [[Інфлянты|Інфлянтах]], на [[Падолле|Падоллі]] і [[Валынь|Валыні]]. Да 1820 года Фалькоўскі быў кіраўніком гэтых місій. Паводле [[Уладзімір Конан|Уладзіміра Конана]], з Гродна ён ездзіў у Расію да каталіцкага мітрапаліта. Пасля трох гадоў місій пасяліўся ў Вільні; з 1823 года быў прыёрам кляштара Святога Якуба на [[Лукішкі (Вільня)|Лукішках]]. У 1824 годзе ўдзельнічаў у правінцыйнай капітуле як дэфінітар; з 1826 года ў афіцыйных дакументах тытулаваўся ''pater provinciae''. Юбілейны год, абвешчаны папам [[Леў XII|Львом XII]] у 1826 годзе, надаў місіям новы імпэт; Фалькоўскі зноў быў іх душой і прапаведаваў у Літве, а таксама каля паўгода на Падоллі. У 1829 годзе стаў настаяцелем кляштара ў Дзярэчыне; пасля трох гадоў жыў у [[Веркі|Верках]], а затым у [[Касцёл Святога Юрыя і кляштар дамініканцаў (Валынцы)|Забелах]]. Адтуль як прамотар ружанца ездзіў па краі, засноўваючы ружанцовыя брацтвы і рамантуючы арганы ў касцёлах; за жыццё адрамантаваў 50 арганаў. Апошні год жыцця цярпеў ад цяжкой скурнай хваробы, з-за якой паводле парады лекараў ездзіў на мінеральныя воды ў [[Аглона|Аглону]], але працягваў працаваць. Памёр 22 лістапада 1836 года ў вёсцы Неўляны, вяртаючыся з прапаведніцкага падарожжа; пахаваны ў Забелах. Сучаснікі адзначалі яго незвычайную пакору. == Творчасць == === Паэзія === Пісаў оды ў гонар імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] (у т. л. «На дзень нараджэння найяснейшага цара Аляксандра I», 1816), гродзенскага губернатара Лёхерна і віцэ-губернатара Міхала Андрэйковіча; яны друкаваліся ў Гродне. Асучасніў састарэлую польскую мову гімнаў у Гадзінках да Найсвяцейшай Дзевы Марыі і выправіў ружанцовую паэзію. === Казанні === Падрыхтаваў выданне сваіх казанняў у 12 тамах пад назвай «Nowa kaznodziejska biblioteka» («Новая прапаведніцкая бібліятэка»). Два тамы выйшлі ў Вільні ў 1823 годзе, наступныя чатыры — пад змененай выдаўцом [[Юзаф Завадскі|Юзафам Завадскім]] назвай «Dzieło kaznodziejskie» (Вільня, 1827—1829). Другое выданне ў 6 тамах выйшла пасля смерці аўтара (Вільня, 1846). Тамы VII—XII (нядзельныя, святочныя і аказіянальныя казанні) засталіся ў рукапісе. Гісторык красамоўства Шпадэрскі адзначаў, што казанні Фалькоўскага вылучаюцца моўнай правільнасцю і яснасцю раскрыцця тэмы, аднак стыль іх расцягнуты, перыяды доўгія, з дамешкам схаластыкі і з перавагай дыялектыкі над пачуццём. Падобна ацэньваў іх і гісторык прапаведніцтва Юзаф Себасцьян Пельчар: паводле яго, Фалькоўскі пакінуў па сабе славу руплівага місіянера і добрага прапаведніка, а ягоныя казанні ўтрымліваюць шмат добрага матэрыялу, але «крыху халодныя і расцягнутыя»<ref name="Pelczar">''Pelczar J. S.'' Zarys dziejów kaznodziejstwa w Kościele katolickim. — Kraków, 1896. — Cz. II. — S. 327.</ref>. Акрамя збораў, асобнымі выданнямі выходзілі аказіянальныя казанні Фалькоўскага<ref name="Pelczar" />: * «Kazanie pogrzebowe na śmierć ś. p. Tadeusza Andrzejkowicza» (Гродна, 1816); * «Kazanie na uroczyste objęcie władzy przez Niemcewicza» (Гродна, 1816); * «Kazanie żałobne» (Вільня, 1818); * «Kazanie na pogrzebie Maryanny Pohoskiej» (Вільня, 1820); * «Kazanie na pogrzebie ś. p. K. Czyża» (Вільня, 1821); * «Kazanie na obchodzie żałobnym po zejściu Piusa VII» (Вільня, 1823); * «Kazania w czasie wielkiego Jubileuszu» (Вільня, 1827). === Аскетычныя творы === * «Zegar dusz czyśćcowych» (Вільня, 1820); * «[https://polona.pl/preview/36e5b9f5-4399-414e-8bbf-a56781115fa4 Ogród różany, w którym zawiera się duch nabożeństwa i religii ku wygodzie wszystkich katolików służący]» (Вільня, 1821, 1829, 1836; Вроцлаў, 1828; Варшава, 1836); * «Nabożeństwo jubileuszowe w krótkości zebrane» (Вільня, 1826); * «[https://polona.pl/preview/47c4e900-4dc5-482c-aded-d1485089c10d Wielki tydzień dla duchownego pożytku chrześcijan wszelkiego stanu]» (Вільня, 1829, 1845, 1850). === Курс літаратуры === Паводле Уладзіміра Конана, сярод рукапіснай спадчыны Фалькоўскага захаваліся 3 тамы «Збору розных твораў». У трэцім томе змешчаны сістэматычны курс «Literatura powszechna» («Усеагульная літаратура»), які ён, верагодна, чытаў у Гродзенскай гімназіі. Курс уключае раздзелы пра паняцце літаратуры, вынаходства алфавіта, пісьма, паперы і друку, класіфікацыю навук, гісторыю літаратуры, вольныя і «прыгожыя» навукі, паэзію. Літаратуру (пад якой разумелася амаль уся гуманітарная культура) Фалькоўскі дзяліў на рэлігійную і свецкую, а таксама на тэарэтычную і практычную. У раздзеле «Пра паэзію» ён разглядаў лірычны, эпічны і драматычны роды, класіфікаваў жанры (элегія, ода, песня, эпіграма, байка, сатыра і інш.), падрабязна аналізаваў трагедыю і камедыю ў духу [[класіцызм]]у (у т. л. правіла «трох адзінстваў»), спасылаўся на арыстоцелеўскую тэорыю [[катарсіс]]у, даваў нарыс гісторыі драматургіі ад [[Эсхіл]]а і [[Сафокл]]а да [[Жан Расін|Жана Расіна]], [[П'ер Карнель|П'ера Карнеля]] і [[Мальер]]а, адзначаў геній [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. Асобныя раздзелы прысвечаны оперы, балету і пантаміме. Конан ацэньваў Фалькоўскага як асветніка-гуманіста акадэмічнага складу, лаяльнага да царскага ўрада. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Świętochowski R.'' Falkowski Jakub Zebedeusz // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 360—361. * ''Конан У. М.'' Фалькоўскі Якуб // Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст.: энцыклапедычны даведнік. — Мн., 1995. — С. 583—584. * Асветнікі зямлі Беларускай, X — пачатак XX ст. : энцыклапедычны даведнік. — 2-е выд. — Мінск, 2006. — С. 444. * Рэлігія і царква на Беларусі : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 2001. — С. 337. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Фалькоўскі Якуб}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1778 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 22 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1836 годзе]] [[Катэгорыя:Дамініканцы]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святары]] [[Катэгорыя:Прапаведнікі]] [[Катэгорыя:Педагогі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Арганныя майстры]] 5i8dv5noswj1ryot8trf51up3bjl7ta 5227289 5227275 2026-10-26T13:31:20Z M.L.Bot 261 5227289 wikitext text/x-wiki {{Асоба | альма-матар = [[Віленскі ўніверсітэт]] | вучоная ступень = доктар тэалогіі }} '''Я́куб Фалько́ўскі''' ({{lang-pl|Jakub Falkowski}}), у манастве — '''Якуб ад Завядзея''', імя пры хросце — '''Шыман Тадэвуш''' ({{ВДП}}) — каталіцкі святар, [[дамініканцы|дамініканец]], прапаведнік, педагог, паэт, аўтар аскетычных твораў, арганны майстар. Доктар тэалогіі. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Кодані над Бугам у шляхецкай сям’і Міхала Фалькоўскага і Агнешкі з Дуньчэўскіх, удавы. Пры хросце атрымаў імёны Шымон Тадэвуш<ref>У даведніку «Мысліцелі і асветнікі Беларусі» месцам нараджэння памылкова названы Беластоцкі павет Падляшскага ваяводства.</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[Брэст|Берасці]], у 1797 годзе скончыў гімназію ў [[Вільня|Вільні]] і ў тым самым годзе ўступіў у ордэн дамініканцаў. У 1798 годзе склаў манаскія шлюбы, у 1798—1801 гадах прайшоў філасофска-тэалагічны курс у Вільні і, атрымаўшы дыспенсу ад патрабаванага ўзросту, быў высвячаны на святара. У 1801—1803 гадах выкладаў літаратуру ў [[Дзярэчын]]е. У 1803—1806 гадах вучыўся ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]], які скончыў са ступенню доктара тэалогіі. У 1807/1808 навучальным годзе выкладаў маральную тэалогію клірыкам у Папорцях, пасля чаго вярнуўся да школьнага настаўніцтва: выкладаў польскую літаратуру ў Навагрудскай павятовай школе (да 1809), у [[Жамойцкая Кальварыя|Жамойцкай Кальварыі]] (да 1811), у Дзярэчыне для манаскай моладзі (да 1813), а таксама рэлігію і польскую мову ў [[Гродзенская гімназія|Гродзенскай гімназіі]] (да 1817). Аўтар біяграмы ў «[[Polski Słownik Biograficzny|Polskim Słowniku Biograficznym]]» [[Роберт Свентахоўскі]] лічыў, што менавіта Фалькоўскі быў у Навагрудку настаўнікам юнага [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] і хваліў ягоны верш пра пажар Навагрудка, і што менавіта ён, а не «а. Яцына», пра якога пішуць біёграфы паэта, абудзіў у Міцкевіча паэтычны талент: дамініканца з такім прозвішчам архіўныя крыніцы не ведаюць. У 1817 годзе літоўскія дамініканцы, адзначаючы 600-годдзе заснавання ордэна, у духу традыцыі вядомага місіянера XVIII стагоддзя [[Ваўжынец Аўлачынскі|Ваўжынца Аўлачынскага]] шырока аднавілі краёвыя місіі ў Літве, [[Жамойць|Жамойці]], [[Інфлянты|Інфлянтах]], на [[Падолле|Падоллі]] і [[Валынь|Валыні]]. Да 1820 года Фалькоўскі быў кіраўніком гэтых місій. Паводле [[Уладзімір Конан|Уладзіміра Конана]], з Гродна ён ездзіў у Расію да каталіцкага мітрапаліта. Пасля трох гадоў місій пасяліўся ў Вільні; з 1823 года быў прыёрам кляштара Святога Якуба на [[Лукішкі (Вільня)|Лукішках]]. У 1824 годзе ўдзельнічаў у правінцыйнай капітуле як дэфінітар; з 1826 года ў афіцыйных дакументах тытулаваўся ''pater provinciae''. Юбілейны год, абвешчаны папам [[Леў XII|Львом XII]] у 1826 годзе, надаў місіям новы імпэт; Фалькоўскі зноў быў іх душой і прапаведаваў у Літве, а таксама каля паўгода на Падоллі. У 1829 годзе стаў настаяцелем кляштара ў Дзярэчыне; пасля трох гадоў жыў у [[Веркі|Верках]], а затым у [[Касцёл Святога Юрыя і кляштар дамініканцаў (Валынцы)|Забелах]]. Адтуль як прамотар ружанца ездзіў па краі, засноўваючы ружанцовыя брацтвы і рамантуючы арганы ў касцёлах; за жыццё адрамантаваў 50 арганаў. Апошні год жыцця цярпеў ад цяжкой скурнай хваробы, з-за якой паводле парады лекараў ездзіў на мінеральныя воды ў [[Аглона|Аглону]], але працягваў працаваць. Памёр 22 лістапада 1836 года ў вёсцы Неўляны, вяртаючыся з прапаведніцкага падарожжа; пахаваны ў Забелах. Сучаснікі адзначалі яго незвычайную пакору. == Творчасць == === Паэзія === Пісаў оды ў гонар імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] (у т. л. «На дзень нараджэння найяснейшага цара Аляксандра I», 1816), гродзенскага губернатара Лёхерна і віцэ-губернатара Міхала Андрэйковіча; яны друкаваліся ў Гродне. Асучасніў састарэлую польскую мову гімнаў у Гадзінках да Найсвяцейшай Дзевы Марыі і выправіў ружанцовую паэзію. === Казанні === Падрыхтаваў выданне сваіх казанняў у 12 тамах пад назвай «Nowa kaznodziejska biblioteka» («Новая прапаведніцкая бібліятэка»). Два тамы выйшлі ў Вільні ў 1823 годзе, наступныя чатыры — пад змененай выдаўцом [[Юзаф Завадскі|Юзафам Завадскім]] назвай «Dzieło kaznodziejskie» (Вільня, 1827—1829). Другое выданне ў 6 тамах выйшла пасля смерці аўтара (Вільня, 1846). Тамы VII—XII (нядзельныя, святочныя і аказіянальныя казанні) засталіся ў рукапісе. Гісторык красамоўства Шпадэрскі адзначаў, што казанні Фалькоўскага вылучаюцца моўнай правільнасцю і яснасцю раскрыцця тэмы, аднак стыль іх расцягнуты, перыяды доўгія, з дамешкам схаластыкі і з перавагай дыялектыкі над пачуццём. Падобна ацэньваў іх і гісторык прапаведніцтва Юзаф Себасцьян Пельчар: паводле яго, Фалькоўскі пакінуў па сабе славу руплівага місіянера і добрага прапаведніка, а ягоныя казанні ўтрымліваюць шмат добрага матэрыялу, але «крыху халодныя і расцягнутыя»<ref name="Pelczar">''Pelczar J. S.'' Zarys dziejów kaznodziejstwa w Kościele katolickim. — Kraków, 1896. — Cz. II. — S. 327.</ref>. Акрамя збораў, асобнымі выданнямі выходзілі аказіянальныя казанні Фалькоўскага<ref name="Pelczar" />: * «Kazanie pogrzebowe na śmierć ś. p. Tadeusza Andrzejkowicza» (Гродна, 1816); * «Kazanie na uroczyste objęcie władzy przez Niemcewicza» (Гродна, 1816); * «Kazanie żałobne» (Вільня, 1818); * «Kazanie na pogrzebie Maryanny Pohoskiej» (Вільня, 1820); * «Kazanie na pogrzebie ś. p. K. Czyża» (Вільня, 1821); * «Kazanie na obchodzie żałobnym po zejściu Piusa VII» (Вільня, 1823); * «Kazania w czasie wielkiego Jubileuszu» (Вільня, 1827). === Аскетычныя творы === * «Zegar dusz czyśćcowych» (Вільня, 1820); * «[https://polona.pl/preview/36e5b9f5-4399-414e-8bbf-a56781115fa4 Ogród różany, w którym zawiera się duch nabożeństwa i religii ku wygodzie wszystkich katolików służący]» (Вільня, 1821, 1829, 1836; Вроцлаў, 1828; Варшава, 1836); * «Nabożeństwo jubileuszowe w krótkości zebrane» (Вільня, 1826); * «[https://polona.pl/preview/47c4e900-4dc5-482c-aded-d1485089c10d Wielki tydzień dla duchownego pożytku chrześcijan wszelkiego stanu]» (Вільня, 1829, 1845, 1850). === Курс літаратуры === Паводле Уладзіміра Конана, сярод рукапіснай спадчыны Фалькоўскага захаваліся 3 тамы «Збору розных твораў». У трэцім томе змешчаны сістэматычны курс «Literatura powszechna» («Усеагульная літаратура»), які ён, верагодна, чытаў у Гродзенскай гімназіі. Курс уключае раздзелы пра паняцце літаратуры, вынаходства алфавіта, пісьма, паперы і друку, класіфікацыю навук, гісторыю літаратуры, вольныя і «прыгожыя» навукі, паэзію. Літаратуру (пад якой разумелася амаль уся гуманітарная культура) Фалькоўскі дзяліў на рэлігійную і свецкую, а таксама на тэарэтычную і практычную. У раздзеле «Пра паэзію» ён разглядаў лірычны, эпічны і драматычны роды, класіфікаваў жанры (элегія, ода, песня, эпіграма, байка, сатыра і інш.), падрабязна аналізаваў трагедыю і камедыю ў духу [[класіцызм]]у (у т. л. правіла «трох адзінстваў»), спасылаўся на арыстоцелеўскую тэорыю [[катарсіс]]у, даваў нарыс гісторыі драматургіі ад [[Эсхіл]]а і [[Сафокл]]а да [[Жан Расін|Жана Расіна]], [[П'ер Карнель|П’ера Карнеля]] і [[Мальер]]а, адзначаў геній [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. Асобныя раздзелы прысвечаны оперы, балету і пантаміме. Конан ацэньваў Фалькоўскага як асветніка-гуманіста акадэмічнага складу, лаяльнага да царскага ўрада. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Świętochowski R.'' Falkowski Jakub Zebedeusz // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 360—361. * ''Конан У. М.'' Фалькоўскі Якуб // Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст.: энцыклапедычны даведнік. — Мн., 1995. — С. 583—584. * Асветнікі зямлі Беларускай, X — пачатак XX ст. : энцыклапедычны даведнік. — 2-е выд. — Мінск, 2006. — С. 444. * Рэлігія і царква на Беларусі : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 2001. — С. 337. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Фалькоўскі Якуб}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1778 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 22 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1836 годзе]] [[Катэгорыя:Дамініканцы]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святары]] [[Катэгорыя:Прапаведнікі]] [[Катэгорыя:Педагогі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Арганныя майстры]] m3i3kl0k4vc9tdzpmenrgrxylx7uuzy 5227291 5227289 2026-10-26T13:32:34Z M.L.Bot 261 выдалена [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1778 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227291 wikitext text/x-wiki {{Асоба | альма-матар = [[Віленскі ўніверсітэт]] | вучоная ступень = доктар тэалогіі }} '''Я́куб Фалько́ўскі''' ({{lang-pl|Jakub Falkowski}}), у манастве — '''Якуб ад Завядзея''', імя пры хросце — '''Шыман Тадэвуш''' ({{ВДП}}) — каталіцкі святар, [[дамініканцы|дамініканец]], прапаведнік, педагог, паэт, аўтар аскетычных твораў, арганны майстар. Доктар тэалогіі. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Кодані над Бугам у шляхецкай сям’і Міхала Фалькоўскага і Агнешкі з Дуньчэўскіх, удавы. Пры хросце атрымаў імёны Шымон Тадэвуш<ref>У даведніку «Мысліцелі і асветнікі Беларусі» месцам нараджэння памылкова названы Беластоцкі павет Падляшскага ваяводства.</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[Брэст|Берасці]], у 1797 годзе скончыў гімназію ў [[Вільня|Вільні]] і ў тым самым годзе ўступіў у ордэн дамініканцаў. У 1798 годзе склаў манаскія шлюбы, у 1798—1801 гадах прайшоў філасофска-тэалагічны курс у Вільні і, атрымаўшы дыспенсу ад патрабаванага ўзросту, быў высвячаны на святара. У 1801—1803 гадах выкладаў літаратуру ў [[Дзярэчын]]е. У 1803—1806 гадах вучыўся ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]], які скончыў са ступенню доктара тэалогіі. У 1807/1808 навучальным годзе выкладаў маральную тэалогію клірыкам у Папорцях, пасля чаго вярнуўся да школьнага настаўніцтва: выкладаў польскую літаратуру ў Навагрудскай павятовай школе (да 1809), у [[Жамойцкая Кальварыя|Жамойцкай Кальварыі]] (да 1811), у Дзярэчыне для манаскай моладзі (да 1813), а таксама рэлігію і польскую мову ў [[Гродзенская гімназія|Гродзенскай гімназіі]] (да 1817). Аўтар біяграмы ў «[[Polski Słownik Biograficzny|Polskim Słowniku Biograficznym]]» [[Роберт Свентахоўскі]] лічыў, што менавіта Фалькоўскі быў у Навагрудку настаўнікам юнага [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] і хваліў ягоны верш пра пажар Навагрудка, і што менавіта ён, а не «а. Яцына», пра якога пішуць біёграфы паэта, абудзіў у Міцкевіча паэтычны талент: дамініканца з такім прозвішчам архіўныя крыніцы не ведаюць. У 1817 годзе літоўскія дамініканцы, адзначаючы 600-годдзе заснавання ордэна, у духу традыцыі вядомага місіянера XVIII стагоддзя [[Ваўжынец Аўлачынскі|Ваўжынца Аўлачынскага]] шырока аднавілі краёвыя місіі ў Літве, [[Жамойць|Жамойці]], [[Інфлянты|Інфлянтах]], на [[Падолле|Падоллі]] і [[Валынь|Валыні]]. Да 1820 года Фалькоўскі быў кіраўніком гэтых місій. Паводле [[Уладзімір Конан|Уладзіміра Конана]], з Гродна ён ездзіў у Расію да каталіцкага мітрапаліта. Пасля трох гадоў місій пасяліўся ў Вільні; з 1823 года быў прыёрам кляштара Святога Якуба на [[Лукішкі (Вільня)|Лукішках]]. У 1824 годзе ўдзельнічаў у правінцыйнай капітуле як дэфінітар; з 1826 года ў афіцыйных дакументах тытулаваўся ''pater provinciae''. Юбілейны год, абвешчаны папам [[Леў XII|Львом XII]] у 1826 годзе, надаў місіям новы імпэт; Фалькоўскі зноў быў іх душой і прапаведаваў у Літве, а таксама каля паўгода на Падоллі. У 1829 годзе стаў настаяцелем кляштара ў Дзярэчыне; пасля трох гадоў жыў у [[Веркі|Верках]], а затым у [[Касцёл Святога Юрыя і кляштар дамініканцаў (Валынцы)|Забелах]]. Адтуль як прамотар ружанца ездзіў па краі, засноўваючы ружанцовыя брацтвы і рамантуючы арганы ў касцёлах; за жыццё адрамантаваў 50 арганаў. Апошні год жыцця цярпеў ад цяжкой скурнай хваробы, з-за якой паводле парады лекараў ездзіў на мінеральныя воды ў [[Аглона|Аглону]], але працягваў працаваць. Памёр 22 лістапада 1836 года ў вёсцы Неўляны, вяртаючыся з прапаведніцкага падарожжа; пахаваны ў Забелах. Сучаснікі адзначалі яго незвычайную пакору. == Творчасць == === Паэзія === Пісаў оды ў гонар імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] (у т. л. «На дзень нараджэння найяснейшага цара Аляксандра I», 1816), гродзенскага губернатара Лёхерна і віцэ-губернатара Міхала Андрэйковіча; яны друкаваліся ў Гродне. Асучасніў састарэлую польскую мову гімнаў у Гадзінках да Найсвяцейшай Дзевы Марыі і выправіў ружанцовую паэзію. === Казанні === Падрыхтаваў выданне сваіх казанняў у 12 тамах пад назвай «Nowa kaznodziejska biblioteka» («Новая прапаведніцкая бібліятэка»). Два тамы выйшлі ў Вільні ў 1823 годзе, наступныя чатыры — пад змененай выдаўцом [[Юзаф Завадскі|Юзафам Завадскім]] назвай «Dzieło kaznodziejskie» (Вільня, 1827—1829). Другое выданне ў 6 тамах выйшла пасля смерці аўтара (Вільня, 1846). Тамы VII—XII (нядзельныя, святочныя і аказіянальныя казанні) засталіся ў рукапісе. Гісторык красамоўства Шпадэрскі адзначаў, што казанні Фалькоўскага вылучаюцца моўнай правільнасцю і яснасцю раскрыцця тэмы, аднак стыль іх расцягнуты, перыяды доўгія, з дамешкам схаластыкі і з перавагай дыялектыкі над пачуццём. Падобна ацэньваў іх і гісторык прапаведніцтва Юзаф Себасцьян Пельчар: паводле яго, Фалькоўскі пакінуў па сабе славу руплівага місіянера і добрага прапаведніка, а ягоныя казанні ўтрымліваюць шмат добрага матэрыялу, але «крыху халодныя і расцягнутыя»<ref name="Pelczar">''Pelczar J. S.'' Zarys dziejów kaznodziejstwa w Kościele katolickim. — Kraków, 1896. — Cz. II. — S. 327.</ref>. Акрамя збораў, асобнымі выданнямі выходзілі аказіянальныя казанні Фалькоўскага<ref name="Pelczar" />: * «Kazanie pogrzebowe na śmierć ś. p. Tadeusza Andrzejkowicza» (Гродна, 1816); * «Kazanie na uroczyste objęcie władzy przez Niemcewicza» (Гродна, 1816); * «Kazanie żałobne» (Вільня, 1818); * «Kazanie na pogrzebie Maryanny Pohoskiej» (Вільня, 1820); * «Kazanie na pogrzebie ś. p. K. Czyża» (Вільня, 1821); * «Kazanie na obchodzie żałobnym po zejściu Piusa VII» (Вільня, 1823); * «Kazania w czasie wielkiego Jubileuszu» (Вільня, 1827). === Аскетычныя творы === * «Zegar dusz czyśćcowych» (Вільня, 1820); * «[https://polona.pl/preview/36e5b9f5-4399-414e-8bbf-a56781115fa4 Ogród różany, w którym zawiera się duch nabożeństwa i religii ku wygodzie wszystkich katolików służący]» (Вільня, 1821, 1829, 1836; Вроцлаў, 1828; Варшава, 1836); * «Nabożeństwo jubileuszowe w krótkości zebrane» (Вільня, 1826); * «[https://polona.pl/preview/47c4e900-4dc5-482c-aded-d1485089c10d Wielki tydzień dla duchownego pożytku chrześcijan wszelkiego stanu]» (Вільня, 1829, 1845, 1850). === Курс літаратуры === Паводле Уладзіміра Конана, сярод рукапіснай спадчыны Фалькоўскага захаваліся 3 тамы «Збору розных твораў». У трэцім томе змешчаны сістэматычны курс «Literatura powszechna» («Усеагульная літаратура»), які ён, верагодна, чытаў у Гродзенскай гімназіі. Курс уключае раздзелы пра паняцце літаратуры, вынаходства алфавіта, пісьма, паперы і друку, класіфікацыю навук, гісторыю літаратуры, вольныя і «прыгожыя» навукі, паэзію. Літаратуру (пад якой разумелася амаль уся гуманітарная культура) Фалькоўскі дзяліў на рэлігійную і свецкую, а таксама на тэарэтычную і практычную. У раздзеле «Пра паэзію» ён разглядаў лірычны, эпічны і драматычны роды, класіфікаваў жанры (элегія, ода, песня, эпіграма, байка, сатыра і інш.), падрабязна аналізаваў трагедыю і камедыю ў духу [[класіцызм]]у (у т. л. правіла «трох адзінстваў»), спасылаўся на арыстоцелеўскую тэорыю [[катарсіс]]у, даваў нарыс гісторыі драматургіі ад [[Эсхіл]]а і [[Сафокл]]а да [[Жан Расін|Жана Расіна]], [[П'ер Карнель|П’ера Карнеля]] і [[Мальер]]а, адзначаў геній [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. Асобныя раздзелы прысвечаны оперы, балету і пантаміме. Конан ацэньваў Фалькоўскага як асветніка-гуманіста акадэмічнага складу, лаяльнага да царскага ўрада. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Świętochowski R.'' Falkowski Jakub Zebedeusz // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 360—361. * ''Конан У. М.'' Фалькоўскі Якуб // Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст.: энцыклапедычны даведнік. — Мн., 1995. — С. 583—584. * Асветнікі зямлі Беларускай, X — пачатак XX ст. : энцыклапедычны даведнік. — 2-е выд. — Мінск, 2006. — С. 444. * Рэлігія і царква на Беларусі : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 2001. — С. 337. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Фалькоўскі Якуб}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Памерлі 22 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1836 годзе]] [[Катэгорыя:Дамініканцы]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святары]] [[Катэгорыя:Прапаведнікі]] [[Катэгорыя:Педагогі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Арганныя майстры]] duqht6xijqsv5bossi06mx0s7ngntkr 5227292 5227291 2026-10-26T13:32:42Z M.L.Bot 261 выдалена [[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 кастрычніка]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227292 wikitext text/x-wiki {{Асоба | альма-матар = [[Віленскі ўніверсітэт]] | вучоная ступень = доктар тэалогіі }} '''Я́куб Фалько́ўскі''' ({{lang-pl|Jakub Falkowski}}), у манастве — '''Якуб ад Завядзея''', імя пры хросце — '''Шыман Тадэвуш''' ({{ВДП}}) — каталіцкі святар, [[дамініканцы|дамініканец]], прапаведнік, педагог, паэт, аўтар аскетычных твораў, арганны майстар. Доктар тэалогіі. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Кодані над Бугам у шляхецкай сям’і Міхала Фалькоўскага і Агнешкі з Дуньчэўскіх, удавы. Пры хросце атрымаў імёны Шымон Тадэвуш<ref>У даведніку «Мысліцелі і асветнікі Беларусі» месцам нараджэння памылкова названы Беластоцкі павет Падляшскага ваяводства.</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[Брэст|Берасці]], у 1797 годзе скончыў гімназію ў [[Вільня|Вільні]] і ў тым самым годзе ўступіў у ордэн дамініканцаў. У 1798 годзе склаў манаскія шлюбы, у 1798—1801 гадах прайшоў філасофска-тэалагічны курс у Вільні і, атрымаўшы дыспенсу ад патрабаванага ўзросту, быў высвячаны на святара. У 1801—1803 гадах выкладаў літаратуру ў [[Дзярэчын]]е. У 1803—1806 гадах вучыўся ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]], які скончыў са ступенню доктара тэалогіі. У 1807/1808 навучальным годзе выкладаў маральную тэалогію клірыкам у Папорцях, пасля чаго вярнуўся да школьнага настаўніцтва: выкладаў польскую літаратуру ў Навагрудскай павятовай школе (да 1809), у [[Жамойцкая Кальварыя|Жамойцкай Кальварыі]] (да 1811), у Дзярэчыне для манаскай моладзі (да 1813), а таксама рэлігію і польскую мову ў [[Гродзенская гімназія|Гродзенскай гімназіі]] (да 1817). Аўтар біяграмы ў «[[Polski Słownik Biograficzny|Polskim Słowniku Biograficznym]]» [[Роберт Свентахоўскі]] лічыў, што менавіта Фалькоўскі быў у Навагрудку настаўнікам юнага [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] і хваліў ягоны верш пра пажар Навагрудка, і што менавіта ён, а не «а. Яцына», пра якога пішуць біёграфы паэта, абудзіў у Міцкевіча паэтычны талент: дамініканца з такім прозвішчам архіўныя крыніцы не ведаюць. У 1817 годзе літоўскія дамініканцы, адзначаючы 600-годдзе заснавання ордэна, у духу традыцыі вядомага місіянера XVIII стагоддзя [[Ваўжынец Аўлачынскі|Ваўжынца Аўлачынскага]] шырока аднавілі краёвыя місіі ў Літве, [[Жамойць|Жамойці]], [[Інфлянты|Інфлянтах]], на [[Падолле|Падоллі]] і [[Валынь|Валыні]]. Да 1820 года Фалькоўскі быў кіраўніком гэтых місій. Паводле [[Уладзімір Конан|Уладзіміра Конана]], з Гродна ён ездзіў у Расію да каталіцкага мітрапаліта. Пасля трох гадоў місій пасяліўся ў Вільні; з 1823 года быў прыёрам кляштара Святога Якуба на [[Лукішкі (Вільня)|Лукішках]]. У 1824 годзе ўдзельнічаў у правінцыйнай капітуле як дэфінітар; з 1826 года ў афіцыйных дакументах тытулаваўся ''pater provinciae''. Юбілейны год, абвешчаны папам [[Леў XII|Львом XII]] у 1826 годзе, надаў місіям новы імпэт; Фалькоўскі зноў быў іх душой і прапаведаваў у Літве, а таксама каля паўгода на Падоллі. У 1829 годзе стаў настаяцелем кляштара ў Дзярэчыне; пасля трох гадоў жыў у [[Веркі|Верках]], а затым у [[Касцёл Святога Юрыя і кляштар дамініканцаў (Валынцы)|Забелах]]. Адтуль як прамотар ружанца ездзіў па краі, засноўваючы ружанцовыя брацтвы і рамантуючы арганы ў касцёлах; за жыццё адрамантаваў 50 арганаў. Апошні год жыцця цярпеў ад цяжкой скурнай хваробы, з-за якой паводле парады лекараў ездзіў на мінеральныя воды ў [[Аглона|Аглону]], але працягваў працаваць. Памёр 22 лістапада 1836 года ў вёсцы Неўляны, вяртаючыся з прапаведніцкага падарожжа; пахаваны ў Забелах. Сучаснікі адзначалі яго незвычайную пакору. == Творчасць == === Паэзія === Пісаў оды ў гонар імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] (у т. л. «На дзень нараджэння найяснейшага цара Аляксандра I», 1816), гродзенскага губернатара Лёхерна і віцэ-губернатара Міхала Андрэйковіча; яны друкаваліся ў Гродне. Асучасніў састарэлую польскую мову гімнаў у Гадзінках да Найсвяцейшай Дзевы Марыі і выправіў ружанцовую паэзію. === Казанні === Падрыхтаваў выданне сваіх казанняў у 12 тамах пад назвай «Nowa kaznodziejska biblioteka» («Новая прапаведніцкая бібліятэка»). Два тамы выйшлі ў Вільні ў 1823 годзе, наступныя чатыры — пад змененай выдаўцом [[Юзаф Завадскі|Юзафам Завадскім]] назвай «Dzieło kaznodziejskie» (Вільня, 1827—1829). Другое выданне ў 6 тамах выйшла пасля смерці аўтара (Вільня, 1846). Тамы VII—XII (нядзельныя, святочныя і аказіянальныя казанні) засталіся ў рукапісе. Гісторык красамоўства Шпадэрскі адзначаў, што казанні Фалькоўскага вылучаюцца моўнай правільнасцю і яснасцю раскрыцця тэмы, аднак стыль іх расцягнуты, перыяды доўгія, з дамешкам схаластыкі і з перавагай дыялектыкі над пачуццём. Падобна ацэньваў іх і гісторык прапаведніцтва Юзаф Себасцьян Пельчар: паводле яго, Фалькоўскі пакінуў па сабе славу руплівага місіянера і добрага прапаведніка, а ягоныя казанні ўтрымліваюць шмат добрага матэрыялу, але «крыху халодныя і расцягнутыя»<ref name="Pelczar">''Pelczar J. S.'' Zarys dziejów kaznodziejstwa w Kościele katolickim. — Kraków, 1896. — Cz. II. — S. 327.</ref>. Акрамя збораў, асобнымі выданнямі выходзілі аказіянальныя казанні Фалькоўскага<ref name="Pelczar" />: * «Kazanie pogrzebowe na śmierć ś. p. Tadeusza Andrzejkowicza» (Гродна, 1816); * «Kazanie na uroczyste objęcie władzy przez Niemcewicza» (Гродна, 1816); * «Kazanie żałobne» (Вільня, 1818); * «Kazanie na pogrzebie Maryanny Pohoskiej» (Вільня, 1820); * «Kazanie na pogrzebie ś. p. K. Czyża» (Вільня, 1821); * «Kazanie na obchodzie żałobnym po zejściu Piusa VII» (Вільня, 1823); * «Kazania w czasie wielkiego Jubileuszu» (Вільня, 1827). === Аскетычныя творы === * «Zegar dusz czyśćcowych» (Вільня, 1820); * «[https://polona.pl/preview/36e5b9f5-4399-414e-8bbf-a56781115fa4 Ogród różany, w którym zawiera się duch nabożeństwa i religii ku wygodzie wszystkich katolików służący]» (Вільня, 1821, 1829, 1836; Вроцлаў, 1828; Варшава, 1836); * «Nabożeństwo jubileuszowe w krótkości zebrane» (Вільня, 1826); * «[https://polona.pl/preview/47c4e900-4dc5-482c-aded-d1485089c10d Wielki tydzień dla duchownego pożytku chrześcijan wszelkiego stanu]» (Вільня, 1829, 1845, 1850). === Курс літаратуры === Паводле Уладзіміра Конана, сярод рукапіснай спадчыны Фалькоўскага захаваліся 3 тамы «Збору розных твораў». У трэцім томе змешчаны сістэматычны курс «Literatura powszechna» («Усеагульная літаратура»), які ён, верагодна, чытаў у Гродзенскай гімназіі. Курс уключае раздзелы пра паняцце літаратуры, вынаходства алфавіта, пісьма, паперы і друку, класіфікацыю навук, гісторыю літаратуры, вольныя і «прыгожыя» навукі, паэзію. Літаратуру (пад якой разумелася амаль уся гуманітарная культура) Фалькоўскі дзяліў на рэлігійную і свецкую, а таксама на тэарэтычную і практычную. У раздзеле «Пра паэзію» ён разглядаў лірычны, эпічны і драматычны роды, класіфікаваў жанры (элегія, ода, песня, эпіграма, байка, сатыра і інш.), падрабязна аналізаваў трагедыю і камедыю ў духу [[класіцызм]]у (у т. л. правіла «трох адзінстваў»), спасылаўся на арыстоцелеўскую тэорыю [[катарсіс]]у, даваў нарыс гісторыі драматургіі ад [[Эсхіл]]а і [[Сафокл]]а да [[Жан Расін|Жана Расіна]], [[П'ер Карнель|П’ера Карнеля]] і [[Мальер]]а, адзначаў геній [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. Асобныя раздзелы прысвечаны оперы, балету і пантаміме. Конан ацэньваў Фалькоўскага як асветніка-гуманіста акадэмічнага складу, лаяльнага да царскага ўрада. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Świętochowski R.'' Falkowski Jakub Zebedeusz // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 360—361. * ''Конан У. М.'' Фалькоўскі Якуб // Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст.: энцыклапедычны даведнік. — Мн., 1995. — С. 583—584. * Асветнікі зямлі Беларускай, X — пачатак XX ст. : энцыклапедычны даведнік. — 2-е выд. — Мінск, 2006. — С. 444. * Рэлігія і царква на Беларусі : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 2001. — С. 337. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Фалькоўскі Якуб}} [[Катэгорыя:Памерлі 22 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1836 годзе]] [[Катэгорыя:Дамініканцы]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святары]] [[Катэгорыя:Прапаведнікі]] [[Катэгорыя:Педагогі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Арганныя майстры]] 2vz5r9cerhmzxmkxunczkcjrhea7hju 5227293 5227292 2026-10-26T13:32:51Z M.L.Bot 261 выдалена [[Катэгорыя:Памерлі ў 1836 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227293 wikitext text/x-wiki {{Асоба | альма-матар = [[Віленскі ўніверсітэт]] | вучоная ступень = доктар тэалогіі }} '''Я́куб Фалько́ўскі''' ({{lang-pl|Jakub Falkowski}}), у манастве — '''Якуб ад Завядзея''', імя пры хросце — '''Шыман Тадэвуш''' ({{ВДП}}) — каталіцкі святар, [[дамініканцы|дамініканец]], прапаведнік, педагог, паэт, аўтар аскетычных твораў, арганны майстар. Доктар тэалогіі. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Кодані над Бугам у шляхецкай сям’і Міхала Фалькоўскага і Агнешкі з Дуньчэўскіх, удавы. Пры хросце атрымаў імёны Шымон Тадэвуш<ref>У даведніку «Мысліцелі і асветнікі Беларусі» месцам нараджэння памылкова названы Беластоцкі павет Падляшскага ваяводства.</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[Брэст|Берасці]], у 1797 годзе скончыў гімназію ў [[Вільня|Вільні]] і ў тым самым годзе ўступіў у ордэн дамініканцаў. У 1798 годзе склаў манаскія шлюбы, у 1798—1801 гадах прайшоў філасофска-тэалагічны курс у Вільні і, атрымаўшы дыспенсу ад патрабаванага ўзросту, быў высвячаны на святара. У 1801—1803 гадах выкладаў літаратуру ў [[Дзярэчын]]е. У 1803—1806 гадах вучыўся ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]], які скончыў са ступенню доктара тэалогіі. У 1807/1808 навучальным годзе выкладаў маральную тэалогію клірыкам у Папорцях, пасля чаго вярнуўся да школьнага настаўніцтва: выкладаў польскую літаратуру ў Навагрудскай павятовай школе (да 1809), у [[Жамойцкая Кальварыя|Жамойцкай Кальварыі]] (да 1811), у Дзярэчыне для манаскай моладзі (да 1813), а таксама рэлігію і польскую мову ў [[Гродзенская гімназія|Гродзенскай гімназіі]] (да 1817). Аўтар біяграмы ў «[[Polski Słownik Biograficzny|Polskim Słowniku Biograficznym]]» [[Роберт Свентахоўскі]] лічыў, што менавіта Фалькоўскі быў у Навагрудку настаўнікам юнага [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] і хваліў ягоны верш пра пажар Навагрудка, і што менавіта ён, а не «а. Яцына», пра якога пішуць біёграфы паэта, абудзіў у Міцкевіча паэтычны талент: дамініканца з такім прозвішчам архіўныя крыніцы не ведаюць. У 1817 годзе літоўскія дамініканцы, адзначаючы 600-годдзе заснавання ордэна, у духу традыцыі вядомага місіянера XVIII стагоддзя [[Ваўжынец Аўлачынскі|Ваўжынца Аўлачынскага]] шырока аднавілі краёвыя місіі ў Літве, [[Жамойць|Жамойці]], [[Інфлянты|Інфлянтах]], на [[Падолле|Падоллі]] і [[Валынь|Валыні]]. Да 1820 года Фалькоўскі быў кіраўніком гэтых місій. Паводле [[Уладзімір Конан|Уладзіміра Конана]], з Гродна ён ездзіў у Расію да каталіцкага мітрапаліта. Пасля трох гадоў місій пасяліўся ў Вільні; з 1823 года быў прыёрам кляштара Святога Якуба на [[Лукішкі (Вільня)|Лукішках]]. У 1824 годзе ўдзельнічаў у правінцыйнай капітуле як дэфінітар; з 1826 года ў афіцыйных дакументах тытулаваўся ''pater provinciae''. Юбілейны год, абвешчаны папам [[Леў XII|Львом XII]] у 1826 годзе, надаў місіям новы імпэт; Фалькоўскі зноў быў іх душой і прапаведаваў у Літве, а таксама каля паўгода на Падоллі. У 1829 годзе стаў настаяцелем кляштара ў Дзярэчыне; пасля трох гадоў жыў у [[Веркі|Верках]], а затым у [[Касцёл Святога Юрыя і кляштар дамініканцаў (Валынцы)|Забелах]]. Адтуль як прамотар ружанца ездзіў па краі, засноўваючы ружанцовыя брацтвы і рамантуючы арганы ў касцёлах; за жыццё адрамантаваў 50 арганаў. Апошні год жыцця цярпеў ад цяжкой скурнай хваробы, з-за якой паводле парады лекараў ездзіў на мінеральныя воды ў [[Аглона|Аглону]], але працягваў працаваць. Памёр 22 лістапада 1836 года ў вёсцы Неўляны, вяртаючыся з прапаведніцкага падарожжа; пахаваны ў Забелах. Сучаснікі адзначалі яго незвычайную пакору. == Творчасць == === Паэзія === Пісаў оды ў гонар імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] (у т. л. «На дзень нараджэння найяснейшага цара Аляксандра I», 1816), гродзенскага губернатара Лёхерна і віцэ-губернатара Міхала Андрэйковіча; яны друкаваліся ў Гродне. Асучасніў састарэлую польскую мову гімнаў у Гадзінках да Найсвяцейшай Дзевы Марыі і выправіў ружанцовую паэзію. === Казанні === Падрыхтаваў выданне сваіх казанняў у 12 тамах пад назвай «Nowa kaznodziejska biblioteka» («Новая прапаведніцкая бібліятэка»). Два тамы выйшлі ў Вільні ў 1823 годзе, наступныя чатыры — пад змененай выдаўцом [[Юзаф Завадскі|Юзафам Завадскім]] назвай «Dzieło kaznodziejskie» (Вільня, 1827—1829). Другое выданне ў 6 тамах выйшла пасля смерці аўтара (Вільня, 1846). Тамы VII—XII (нядзельныя, святочныя і аказіянальныя казанні) засталіся ў рукапісе. Гісторык красамоўства Шпадэрскі адзначаў, што казанні Фалькоўскага вылучаюцца моўнай правільнасцю і яснасцю раскрыцця тэмы, аднак стыль іх расцягнуты, перыяды доўгія, з дамешкам схаластыкі і з перавагай дыялектыкі над пачуццём. Падобна ацэньваў іх і гісторык прапаведніцтва Юзаф Себасцьян Пельчар: паводле яго, Фалькоўскі пакінуў па сабе славу руплівага місіянера і добрага прапаведніка, а ягоныя казанні ўтрымліваюць шмат добрага матэрыялу, але «крыху халодныя і расцягнутыя»<ref name="Pelczar">''Pelczar J. S.'' Zarys dziejów kaznodziejstwa w Kościele katolickim. — Kraków, 1896. — Cz. II. — S. 327.</ref>. Акрамя збораў, асобнымі выданнямі выходзілі аказіянальныя казанні Фалькоўскага<ref name="Pelczar" />: * «Kazanie pogrzebowe na śmierć ś. p. Tadeusza Andrzejkowicza» (Гродна, 1816); * «Kazanie na uroczyste objęcie władzy przez Niemcewicza» (Гродна, 1816); * «Kazanie żałobne» (Вільня, 1818); * «Kazanie na pogrzebie Maryanny Pohoskiej» (Вільня, 1820); * «Kazanie na pogrzebie ś. p. K. Czyża» (Вільня, 1821); * «Kazanie na obchodzie żałobnym po zejściu Piusa VII» (Вільня, 1823); * «Kazania w czasie wielkiego Jubileuszu» (Вільня, 1827). === Аскетычныя творы === * «Zegar dusz czyśćcowych» (Вільня, 1820); * «[https://polona.pl/preview/36e5b9f5-4399-414e-8bbf-a56781115fa4 Ogród różany, w którym zawiera się duch nabożeństwa i religii ku wygodzie wszystkich katolików służący]» (Вільня, 1821, 1829, 1836; Вроцлаў, 1828; Варшава, 1836); * «Nabożeństwo jubileuszowe w krótkości zebrane» (Вільня, 1826); * «[https://polona.pl/preview/47c4e900-4dc5-482c-aded-d1485089c10d Wielki tydzień dla duchownego pożytku chrześcijan wszelkiego stanu]» (Вільня, 1829, 1845, 1850). === Курс літаратуры === Паводле Уладзіміра Конана, сярод рукапіснай спадчыны Фалькоўскага захаваліся 3 тамы «Збору розных твораў». У трэцім томе змешчаны сістэматычны курс «Literatura powszechna» («Усеагульная літаратура»), які ён, верагодна, чытаў у Гродзенскай гімназіі. Курс уключае раздзелы пра паняцце літаратуры, вынаходства алфавіта, пісьма, паперы і друку, класіфікацыю навук, гісторыю літаратуры, вольныя і «прыгожыя» навукі, паэзію. Літаратуру (пад якой разумелася амаль уся гуманітарная культура) Фалькоўскі дзяліў на рэлігійную і свецкую, а таксама на тэарэтычную і практычную. У раздзеле «Пра паэзію» ён разглядаў лірычны, эпічны і драматычны роды, класіфікаваў жанры (элегія, ода, песня, эпіграма, байка, сатыра і інш.), падрабязна аналізаваў трагедыю і камедыю ў духу [[класіцызм]]у (у т. л. правіла «трох адзінстваў»), спасылаўся на арыстоцелеўскую тэорыю [[катарсіс]]у, даваў нарыс гісторыі драматургіі ад [[Эсхіл]]а і [[Сафокл]]а да [[Жан Расін|Жана Расіна]], [[П'ер Карнель|П’ера Карнеля]] і [[Мальер]]а, адзначаў геній [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. Асобныя раздзелы прысвечаны оперы, балету і пантаміме. Конан ацэньваў Фалькоўскага як асветніка-гуманіста акадэмічнага складу, лаяльнага да царскага ўрада. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Świętochowski R.'' Falkowski Jakub Zebedeusz // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 360—361. * ''Конан У. М.'' Фалькоўскі Якуб // Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст.: энцыклапедычны даведнік. — Мн., 1995. — С. 583—584. * Асветнікі зямлі Беларускай, X — пачатак XX ст. : энцыклапедычны даведнік. — 2-е выд. — Мінск, 2006. — С. 444. * Рэлігія і царква на Беларусі : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 2001. — С. 337. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Фалькоўскі Якуб}} [[Катэгорыя:Памерлі 22 лістапада]] [[Катэгорыя:Дамініканцы]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святары]] [[Катэгорыя:Прапаведнікі]] [[Катэгорыя:Педагогі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Арганныя майстры]] 017rx2q2hzuec6h0do6kqep38u5cqli 5227294 5227293 2026-10-26T13:33:00Z M.L.Bot 261 выдалена [[Катэгорыя:Памерлі 22 лістапада]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227294 wikitext text/x-wiki {{Асоба | альма-матар = [[Віленскі ўніверсітэт]] | вучоная ступень = доктар тэалогіі }} '''Я́куб Фалько́ўскі''' ({{lang-pl|Jakub Falkowski}}), у манастве — '''Якуб ад Завядзея''', імя пры хросце — '''Шыман Тадэвуш''' ({{ВДП}}) — каталіцкі святар, [[дамініканцы|дамініканец]], прапаведнік, педагог, паэт, аўтар аскетычных твораў, арганны майстар. Доктар тэалогіі. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Кодані над Бугам у шляхецкай сям’і Міхала Фалькоўскага і Агнешкі з Дуньчэўскіх, удавы. Пры хросце атрымаў імёны Шымон Тадэвуш<ref>У даведніку «Мысліцелі і асветнікі Беларусі» месцам нараджэння памылкова названы Беластоцкі павет Падляшскага ваяводства.</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[Брэст|Берасці]], у 1797 годзе скончыў гімназію ў [[Вільня|Вільні]] і ў тым самым годзе ўступіў у ордэн дамініканцаў. У 1798 годзе склаў манаскія шлюбы, у 1798—1801 гадах прайшоў філасофска-тэалагічны курс у Вільні і, атрымаўшы дыспенсу ад патрабаванага ўзросту, быў высвячаны на святара. У 1801—1803 гадах выкладаў літаратуру ў [[Дзярэчын]]е. У 1803—1806 гадах вучыўся ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]], які скончыў са ступенню доктара тэалогіі. У 1807/1808 навучальным годзе выкладаў маральную тэалогію клірыкам у Папорцях, пасля чаго вярнуўся да школьнага настаўніцтва: выкладаў польскую літаратуру ў Навагрудскай павятовай школе (да 1809), у [[Жамойцкая Кальварыя|Жамойцкай Кальварыі]] (да 1811), у Дзярэчыне для манаскай моладзі (да 1813), а таксама рэлігію і польскую мову ў [[Гродзенская гімназія|Гродзенскай гімназіі]] (да 1817). Аўтар біяграмы ў «[[Polski Słownik Biograficzny|Polskim Słowniku Biograficznym]]» [[Роберт Свентахоўскі]] лічыў, што менавіта Фалькоўскі быў у Навагрудку настаўнікам юнага [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] і хваліў ягоны верш пра пажар Навагрудка, і што менавіта ён, а не «а. Яцына», пра якога пішуць біёграфы паэта, абудзіў у Міцкевіча паэтычны талент: дамініканца з такім прозвішчам архіўныя крыніцы не ведаюць. У 1817 годзе літоўскія дамініканцы, адзначаючы 600-годдзе заснавання ордэна, у духу традыцыі вядомага місіянера XVIII стагоддзя [[Ваўжынец Аўлачынскі|Ваўжынца Аўлачынскага]] шырока аднавілі краёвыя місіі ў Літве, [[Жамойць|Жамойці]], [[Інфлянты|Інфлянтах]], на [[Падолле|Падоллі]] і [[Валынь|Валыні]]. Да 1820 года Фалькоўскі быў кіраўніком гэтых місій. Паводле [[Уладзімір Конан|Уладзіміра Конана]], з Гродна ён ездзіў у Расію да каталіцкага мітрапаліта. Пасля трох гадоў місій пасяліўся ў Вільні; з 1823 года быў прыёрам кляштара Святога Якуба на [[Лукішкі (Вільня)|Лукішках]]. У 1824 годзе ўдзельнічаў у правінцыйнай капітуле як дэфінітар; з 1826 года ў афіцыйных дакументах тытулаваўся ''pater provinciae''. Юбілейны год, абвешчаны папам [[Леў XII|Львом XII]] у 1826 годзе, надаў місіям новы імпэт; Фалькоўскі зноў быў іх душой і прапаведаваў у Літве, а таксама каля паўгода на Падоллі. У 1829 годзе стаў настаяцелем кляштара ў Дзярэчыне; пасля трох гадоў жыў у [[Веркі|Верках]], а затым у [[Касцёл Святога Юрыя і кляштар дамініканцаў (Валынцы)|Забелах]]. Адтуль як прамотар ружанца ездзіў па краі, засноўваючы ружанцовыя брацтвы і рамантуючы арганы ў касцёлах; за жыццё адрамантаваў 50 арганаў. Апошні год жыцця цярпеў ад цяжкой скурнай хваробы, з-за якой паводле парады лекараў ездзіў на мінеральныя воды ў [[Аглона|Аглону]], але працягваў працаваць. Памёр 22 лістапада 1836 года ў вёсцы Неўляны, вяртаючыся з прапаведніцкага падарожжа; пахаваны ў Забелах. Сучаснікі адзначалі яго незвычайную пакору. == Творчасць == === Паэзія === Пісаў оды ў гонар імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] (у т. л. «На дзень нараджэння найяснейшага цара Аляксандра I», 1816), гродзенскага губернатара Лёхерна і віцэ-губернатара Міхала Андрэйковіча; яны друкаваліся ў Гродне. Асучасніў састарэлую польскую мову гімнаў у Гадзінках да Найсвяцейшай Дзевы Марыі і выправіў ружанцовую паэзію. === Казанні === Падрыхтаваў выданне сваіх казанняў у 12 тамах пад назвай «Nowa kaznodziejska biblioteka» («Новая прапаведніцкая бібліятэка»). Два тамы выйшлі ў Вільні ў 1823 годзе, наступныя чатыры — пад змененай выдаўцом [[Юзаф Завадскі|Юзафам Завадскім]] назвай «Dzieło kaznodziejskie» (Вільня, 1827—1829). Другое выданне ў 6 тамах выйшла пасля смерці аўтара (Вільня, 1846). Тамы VII—XII (нядзельныя, святочныя і аказіянальныя казанні) засталіся ў рукапісе. Гісторык красамоўства Шпадэрскі адзначаў, што казанні Фалькоўскага вылучаюцца моўнай правільнасцю і яснасцю раскрыцця тэмы, аднак стыль іх расцягнуты, перыяды доўгія, з дамешкам схаластыкі і з перавагай дыялектыкі над пачуццём. Падобна ацэньваў іх і гісторык прапаведніцтва Юзаф Себасцьян Пельчар: паводле яго, Фалькоўскі пакінуў па сабе славу руплівага місіянера і добрага прапаведніка, а ягоныя казанні ўтрымліваюць шмат добрага матэрыялу, але «крыху халодныя і расцягнутыя»<ref name="Pelczar">''Pelczar J. S.'' Zarys dziejów kaznodziejstwa w Kościele katolickim. — Kraków, 1896. — Cz. II. — S. 327.</ref>. Акрамя збораў, асобнымі выданнямі выходзілі аказіянальныя казанні Фалькоўскага<ref name="Pelczar" />: * «Kazanie pogrzebowe na śmierć ś. p. Tadeusza Andrzejkowicza» (Гродна, 1816); * «Kazanie na uroczyste objęcie władzy przez Niemcewicza» (Гродна, 1816); * «Kazanie żałobne» (Вільня, 1818); * «Kazanie na pogrzebie Maryanny Pohoskiej» (Вільня, 1820); * «Kazanie na pogrzebie ś. p. K. Czyża» (Вільня, 1821); * «Kazanie na obchodzie żałobnym po zejściu Piusa VII» (Вільня, 1823); * «Kazania w czasie wielkiego Jubileuszu» (Вільня, 1827). === Аскетычныя творы === * «Zegar dusz czyśćcowych» (Вільня, 1820); * «[https://polona.pl/preview/36e5b9f5-4399-414e-8bbf-a56781115fa4 Ogród różany, w którym zawiera się duch nabożeństwa i religii ku wygodzie wszystkich katolików służący]» (Вільня, 1821, 1829, 1836; Вроцлаў, 1828; Варшава, 1836); * «Nabożeństwo jubileuszowe w krótkości zebrane» (Вільня, 1826); * «[https://polona.pl/preview/47c4e900-4dc5-482c-aded-d1485089c10d Wielki tydzień dla duchownego pożytku chrześcijan wszelkiego stanu]» (Вільня, 1829, 1845, 1850). === Курс літаратуры === Паводле Уладзіміра Конана, сярод рукапіснай спадчыны Фалькоўскага захаваліся 3 тамы «Збору розных твораў». У трэцім томе змешчаны сістэматычны курс «Literatura powszechna» («Усеагульная літаратура»), які ён, верагодна, чытаў у Гродзенскай гімназіі. Курс уключае раздзелы пра паняцце літаратуры, вынаходства алфавіта, пісьма, паперы і друку, класіфікацыю навук, гісторыю літаратуры, вольныя і «прыгожыя» навукі, паэзію. Літаратуру (пад якой разумелася амаль уся гуманітарная культура) Фалькоўскі дзяліў на рэлігійную і свецкую, а таксама на тэарэтычную і практычную. У раздзеле «Пра паэзію» ён разглядаў лірычны, эпічны і драматычны роды, класіфікаваў жанры (элегія, ода, песня, эпіграма, байка, сатыра і інш.), падрабязна аналізаваў трагедыю і камедыю ў духу [[класіцызм]]у (у т. л. правіла «трох адзінстваў»), спасылаўся на арыстоцелеўскую тэорыю [[катарсіс]]у, даваў нарыс гісторыі драматургіі ад [[Эсхіл]]а і [[Сафокл]]а да [[Жан Расін|Жана Расіна]], [[П'ер Карнель|П’ера Карнеля]] і [[Мальер]]а, адзначаў геній [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. Асобныя раздзелы прысвечаны оперы, балету і пантаміме. Конан ацэньваў Фалькоўскага як асветніка-гуманіста акадэмічнага складу, лаяльнага да царскага ўрада. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Świętochowski R.'' Falkowski Jakub Zebedeusz // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 360—361. * ''Конан У. М.'' Фалькоўскі Якуб // Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст.: энцыклапедычны даведнік. — Мн., 1995. — С. 583—584. * Асветнікі зямлі Беларускай, X — пачатак XX ст. : энцыклапедычны даведнік. — 2-е выд. — Мінск, 2006. — С. 444. * Рэлігія і царква на Беларусі : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 2001. — С. 337. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Фалькоўскі Якуб}} [[Катэгорыя:Дамініканцы]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святары]] [[Катэгорыя:Прапаведнікі]] [[Катэгорыя:Педагогі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Арганныя майстры]] jxn6fjoctgner11d1c68m3wr2fdaqjt 5227296 5227294 2026-10-26T13:33:47Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5227296 wikitext text/x-wiki {{Асоба | альма-матар = [[Віленскі ўніверсітэт]] | вучоная ступень = доктар тэалогіі }} '''Я́куб Фалько́ўскі''' ({{lang-pl|Jakub Falkowski}}), у манастве — '''Якуб ад Завядзея''', імя пры хросце — '''Шыман Тадэвуш''' ({{ВДП}}) — каталіцкі святар, [[дамініканцы|дамініканец]], прапаведнік, педагог, паэт, аўтар аскетычных твораў, арганны майстар. Доктар тэалогіі. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Кодані над Бугам у шляхецкай сям’і Міхала Фалькоўскага і Агнешкі з Дуньчэўскіх, удавы. Пры хросце атрымаў імёны Шымон Тадэвуш<ref>У даведніку «Мысліцелі і асветнікі Беларусі» месцам нараджэння памылкова названы Беластоцкі павет Падляшскага ваяводства.</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[Брэст|Берасці]], у 1797 годзе скончыў гімназію ў [[Вільня|Вільні]] і ў тым самым годзе ўступіў у ордэн дамініканцаў. У 1798 годзе склаў манаскія шлюбы, у 1798—1801 гадах прайшоў філасофска-тэалагічны курс у Вільні і, атрымаўшы дыспенсу ад патрабаванага ўзросту, быў высвячаны на святара. У 1801—1803 гадах выкладаў літаратуру ў [[Дзярэчын]]е. У 1803—1806 гадах вучыўся ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]], які скончыў са ступенню доктара тэалогіі. У 1807/1808 навучальным годзе выкладаў маральную тэалогію клірыкам у Папорцях, пасля чаго вярнуўся да школьнага настаўніцтва: выкладаў польскую літаратуру ў Навагрудскай павятовай школе (да 1809), у [[Жамойцкая Кальварыя|Жамойцкай Кальварыі]] (да 1811), у Дзярэчыне для манаскай моладзі (да 1813), а таксама рэлігію і польскую мову ў [[Гродзенская гімназія|Гродзенскай гімназіі]] (да 1817). Аўтар біяграмы ў «[[Polski Słownik Biograficzny|Polskim Słowniku Biograficznym]]» [[Роберт Свентахоўскі]] лічыў, што менавіта Фалькоўскі быў у Навагрудку настаўнікам юнага [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] і хваліў ягоны верш пра пажар Навагрудка, і што менавіта ён, а не «а. Яцына», пра якога пішуць біёграфы паэта, абудзіў у Міцкевіча паэтычны талент: дамініканца з такім прозвішчам архіўныя крыніцы не ведаюць. У 1817 годзе літоўскія дамініканцы, адзначаючы 600-годдзе заснавання ордэна, у духу традыцыі вядомага місіянера XVIII стагоддзя [[Ваўжынец Аўлачынскі|Ваўжынца Аўлачынскага]] шырока аднавілі краёвыя місіі ў Літве, [[Жамойць|Жамойці]], [[Інфлянты|Інфлянтах]], на [[Падолле|Падоллі]] і [[Валынь|Валыні]]. Да 1820 года Фалькоўскі быў кіраўніком гэтых місій. Паводле [[Уладзімір Конан|Уладзіміра Конана]], з Гродна ён ездзіў у Расію да каталіцкага мітрапаліта. Пасля трох гадоў місій пасяліўся ў Вільні; з 1823 года быў прыёрам кляштара Святога Якуба на [[Лукішкі (Вільня)|Лукішках]]. У 1824 годзе ўдзельнічаў у правінцыйнай капітуле як дэфінітар; з 1826 года ў афіцыйных дакументах тытулаваўся ''pater provinciae''. Юбілейны год, абвешчаны папам [[Леў XII|Львом XII]] у 1826 годзе, надаў місіям новы імпэт; Фалькоўскі зноў быў іх душой і прапаведаваў у Літве, а таксама каля паўгода на Падоллі. У 1829 годзе стаў настаяцелем кляштара ў Дзярэчыне; пасля трох гадоў жыў у [[Веркі|Верках]], а затым у [[Касцёл Святога Юрыя і кляштар дамініканцаў (Валынцы)|Забелах]]. Адтуль як прамотар ружанца ездзіў па краі, засноўваючы ружанцовыя брацтвы і рамантуючы арганы ў касцёлах; за жыццё адрамантаваў 50 арганаў. Апошні год жыцця цярпеў ад цяжкой скурнай хваробы, з-за якой паводле парады лекараў ездзіў на мінеральныя воды ў [[Аглона|Аглону]], але працягваў працаваць. Памёр 22 лістапада 1836 года ў вёсцы Няўляны, вяртаючыся з прапаведніцкага падарожжа; пахаваны ў Забелах. Сучаснікі адзначалі яго незвычайную пакору. == Творчасць == === Паэзія === Пісаў оды ў гонар імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] (у т. л. «На дзень нараджэння найяснейшага цара Аляксандра I», 1816), гродзенскага губернатара Лёхерна і віцэ-губернатара Міхала Андрэйковіча; яны друкаваліся ў Гродне. Асучасніў састарэлую польскую мову гімнаў у Гадзінках да Найсвяцейшай Дзевы Марыі і выправіў ружанцовую паэзію. === Казанні === Падрыхтаваў выданне сваіх казанняў у 12 тамах пад назвай «Nowa kaznodziejska biblioteka» («Новая прапаведніцкая бібліятэка»). Два тамы выйшлі ў Вільні ў 1823 годзе, наступныя чатыры — пад змененай выдаўцом [[Юзаф Завадскі|Юзафам Завадскім]] назвай «Dzieło kaznodziejskie» (Вільня, 1827—1829). Другое выданне ў 6 тамах выйшла пасля смерці аўтара (Вільня, 1846). Тамы VII—XII (нядзельныя, святочныя і аказіянальныя казанні) засталіся ў рукапісе. Гісторык красамоўства Шпадэрскі адзначаў, што казанні Фалькоўскага вылучаюцца моўнай правільнасцю і яснасцю раскрыцця тэмы, аднак стыль іх расцягнуты, перыяды доўгія, з дамешкам схаластыкі і з перавагай дыялектыкі над пачуццём. Падобна ацэньваў іх і гісторык прапаведніцтва Юзаф Себасцьян Пельчар: паводле яго, Фалькоўскі пакінуў па сабе славу руплівага місіянера і добрага прапаведніка, а ягоныя казанні ўтрымліваюць шмат добрага матэрыялу, але «крыху халодныя і расцягнутыя»<ref name="Pelczar">''Pelczar J. S.'' Zarys dziejów kaznodziejstwa w Kościele katolickim. — Kraków, 1896. — Cz. II. — S. 327.</ref>. Акрамя збораў, асобнымі выданнямі выходзілі аказіянальныя казанні Фалькоўскага<ref name="Pelczar" />: * «Kazanie pogrzebowe na śmierć ś. p. Tadeusza Andrzejkowicza» (Гродна, 1816); * «Kazanie na uroczyste objęcie władzy przez Niemcewicza» (Гродна, 1816); * «Kazanie żałobne» (Вільня, 1818); * «Kazanie na pogrzebie Maryanny Pohoskiej» (Вільня, 1820); * «Kazanie na pogrzebie ś. p. K. Czyża» (Вільня, 1821); * «Kazanie na obchodzie żałobnym po zejściu Piusa VII» (Вільня, 1823); * «Kazania w czasie wielkiego Jubileuszu» (Вільня, 1827). === Аскетычныя творы === * «Zegar dusz czyśćcowych» (Вільня, 1820); * «[https://polona.pl/preview/36e5b9f5-4399-414e-8bbf-a56781115fa4 Ogród różany, w którym zawiera się duch nabożeństwa i religii ku wygodzie wszystkich katolików służący]» (Вільня, 1821, 1829, 1836; Вроцлаў, 1828; Варшава, 1836); * «Nabożeństwo jubileuszowe w krótkości zebrane» (Вільня, 1826); * «[https://polona.pl/preview/47c4e900-4dc5-482c-aded-d1485089c10d Wielki tydzień dla duchownego pożytku chrześcijan wszelkiego stanu]» (Вільня, 1829, 1845, 1850). === Курс літаратуры === Паводле Уладзіміра Конана, сярод рукапіснай спадчыны Фалькоўскага захаваліся 3 тамы «Збору розных твораў». У трэцім томе змешчаны сістэматычны курс «Literatura powszechna» («Усеагульная літаратура»), які ён, верагодна, чытаў у Гродзенскай гімназіі. Курс уключае раздзелы пра паняцце літаратуры, вынаходства алфавіта, пісьма, паперы і друку, класіфікацыю навук, гісторыю літаратуры, вольныя і «прыгожыя» навукі, паэзію. Літаратуру (пад якой разумелася амаль уся гуманітарная культура) Фалькоўскі дзяліў на рэлігійную і свецкую, а таксама на тэарэтычную і практычную. У раздзеле «Пра паэзію» ён разглядаў лірычны, эпічны і драматычны роды, класіфікаваў жанры (элегія, ода, песня, эпіграма, байка, сатыра і інш.), падрабязна аналізаваў трагедыю і камедыю ў духу [[класіцызм]]у (у т. л. правіла «трох адзінстваў»), спасылаўся на арыстоцелеўскую тэорыю [[катарсіс]]у, даваў нарыс гісторыі драматургіі ад [[Эсхіл]]а і [[Сафокл]]а да [[Жан Расін|Жана Расіна]], [[П'ер Карнель|П’ера Карнеля]] і [[Мальер]]а, адзначаў геній [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. Асобныя раздзелы прысвечаны оперы, балету і пантаміме. Конан ацэньваў Фалькоўскага як асветніка-гуманіста акадэмічнага складу, лаяльнага да царскага ўрада. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Świętochowski R.'' Falkowski Jakub Zebedeusz // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 360—361. * ''Конан У. М.'' Фалькоўскі Якуб // Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст.: энцыклапедычны даведнік. — Мн., 1995. — С. 583—584. * Асветнікі зямлі Беларускай, X — пачатак XX ст. : энцыклапедычны даведнік. — 2-е выд. — Мінск, 2006. — С. 444. * Рэлігія і царква на Беларусі : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 2001. — С. 337. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Фалькоўскі Якуб}} [[Катэгорыя:Дамініканцы]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святары]] [[Катэгорыя:Прапаведнікі]] [[Катэгорыя:Педагогі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Арганныя майстры]] 0su4iiv8vzs083avnxnbl25x9cjzpt1 5227298 5227296 2026-10-26T13:38:58Z Autumndancer 168015 5227298 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Фалькоўскі}} {{Асоба | альма-матар = [[Віленскі ўніверсітэт]] | вучоная ступень = доктар тэалогіі }} '''Я́куб Фалько́ўскі''' ({{lang-pl|Jakub Falkowski}}), у манастве — '''Якуб ад Завядзея''', імя пры хросце — '''Шыман Тадэвуш''' ({{ВДП}}) — каталіцкі святар, [[дамініканцы|дамініканец]], прапаведнік, педагог, паэт, аўтар аскетычных твораў, арганны майстар. Доктар тэалогіі. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Кодані над Бугам у шляхецкай сям’і Міхала Фалькоўскага і Агнешкі з Дуньчэўскіх, удавы. Пры хросце атрымаў імёны Шымон Тадэвуш<ref>У даведніку «Мысліцелі і асветнікі Беларусі» месцам нараджэння памылкова названы Беластоцкі павет Падляшскага ваяводства.</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[Брэст|Берасці]], у 1797 годзе скончыў гімназію ў [[Вільня|Вільні]] і ў тым самым годзе ўступіў у ордэн дамініканцаў. У 1798 годзе склаў манаскія шлюбы, у 1798—1801 гадах прайшоў філасофска-тэалагічны курс у Вільні і, атрымаўшы дыспенсу ад патрабаванага ўзросту, быў высвячаны на святара. У 1801—1803 гадах выкладаў літаратуру ў [[Дзярэчын]]е. У 1803—1806 гадах вучыўся ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]], які скончыў са ступенню доктара тэалогіі. У 1807/1808 навучальным годзе выкладаў маральную тэалогію клірыкам у Папорцях, пасля чаго вярнуўся да школьнага настаўніцтва: выкладаў польскую літаратуру ў Навагрудскай павятовай школе (да 1809), у [[Жамойцкая Кальварыя|Жамойцкай Кальварыі]] (да 1811), у Дзярэчыне для манаскай моладзі (да 1813), а таксама рэлігію і польскую мову ў [[Гродзенская гімназія|Гродзенскай гімназіі]] (да 1817). Аўтар біяграмы ў «[[Polski Słownik Biograficzny|Polskim Słowniku Biograficznym]]» [[Роберт Свентахоўскі]] лічыў, што менавіта Фалькоўскі быў у Навагрудку настаўнікам юнага [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] і хваліў ягоны верш пра пажар Навагрудка, і што менавіта ён, а не «а. Яцына», пра якога пішуць біёграфы паэта, абудзіў у Міцкевіча паэтычны талент: дамініканца з такім прозвішчам архіўныя крыніцы не ведаюць. У 1817 годзе літоўскія дамініканцы, адзначаючы 600-годдзе заснавання ордэна, у духу традыцыі вядомага місіянера XVIII стагоддзя [[Ваўжынец Аўлачынскі|Ваўжынца Аўлачынскага]] шырока аднавілі краёвыя місіі ў Літве, [[Жамойць|Жамойці]], [[Інфлянты|Інфлянтах]], на [[Падолле|Падоллі]] і [[Валынь|Валыні]]. Да 1820 года Фалькоўскі быў кіраўніком гэтых місій. Паводле [[Уладзімір Конан|Уладзіміра Конана]], з Гродна ён ездзіў у Расію да каталіцкага мітрапаліта. Пасля трох гадоў місій пасяліўся ў Вільні; з 1823 года быў прыёрам кляштара Святога Якуба на [[Лукішкі (Вільня)|Лукішках]]. У 1824 годзе ўдзельнічаў у правінцыйнай капітуле як дэфінітар; з 1826 года ў афіцыйных дакументах тытулаваўся ''pater provinciae''. Юбілейны год, абвешчаны папам [[Леў XII|Львом XII]] у 1826 годзе, надаў місіям новы імпэт; Фалькоўскі зноў быў іх душой і прапаведаваў у Літве, а таксама каля паўгода на Падоллі. У 1829 годзе стаў настаяцелем кляштара ў Дзярэчыне; пасля трох гадоў жыў у [[Веркі|Верках]], а затым у [[Касцёл Святога Юрыя і кляштар дамініканцаў (Валынцы)|Забелах]]. Адтуль як прамотар ружанца ездзіў па краі, засноўваючы ружанцовыя брацтвы і рамантуючы арганы ў касцёлах; за жыццё адрамантаваў 50 арганаў. Апошні год жыцця цярпеў ад цяжкой скурнай хваробы, з-за якой паводле парады лекараў ездзіў на мінеральныя воды ў [[Аглона|Аглону]], але працягваў працаваць. Памёр 22 лістапада 1836 года ў вёсцы Няўляны, вяртаючыся з прапаведніцкага падарожжа; пахаваны ў Забелах. Сучаснікі адзначалі яго незвычайную пакору. == Творчасць == === Паэзія === Пісаў оды ў гонар імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] (у т. л. «На дзень нараджэння найяснейшага цара Аляксандра I», 1816), гродзенскага губернатара Лёхерна і віцэ-губернатара Міхала Андрэйковіча; яны друкаваліся ў Гродне. Асучасніў састарэлую польскую мову гімнаў у Гадзінках да Найсвяцейшай Дзевы Марыі і выправіў ружанцовую паэзію. === Казанні === Падрыхтаваў выданне сваіх казанняў у 12 тамах пад назвай «Nowa kaznodziejska biblioteka» («Новая прапаведніцкая бібліятэка»). Два тамы выйшлі ў Вільні ў 1823 годзе, наступныя чатыры — пад змененай выдаўцом [[Юзаф Завадскі|Юзафам Завадскім]] назвай «Dzieło kaznodziejskie» (Вільня, 1827—1829). Другое выданне ў 6 тамах выйшла пасля смерці аўтара (Вільня, 1846). Тамы VII—XII (нядзельныя, святочныя і аказіянальныя казанні) засталіся ў рукапісе. Гісторык красамоўства Шпадэрскі адзначаў, што казанні Фалькоўскага вылучаюцца моўнай правільнасцю і яснасцю раскрыцця тэмы, аднак стыль іх расцягнуты, перыяды доўгія, з дамешкам схаластыкі і з перавагай дыялектыкі над пачуццём. Падобна ацэньваў іх і гісторык прапаведніцтва Юзаф Себасцьян Пельчар: паводле яго, Фалькоўскі пакінуў па сабе славу руплівага місіянера і добрага прапаведніка, а ягоныя казанні ўтрымліваюць шмат добрага матэрыялу, але «крыху халодныя і расцягнутыя»<ref name="Pelczar">''Pelczar J. S.'' Zarys dziejów kaznodziejstwa w Kościele katolickim. — Kraków, 1896. — Cz. II. — S. 327.</ref>. Акрамя збораў, асобнымі выданнямі выходзілі аказіянальныя казанні Фалькоўскага<ref name="Pelczar" />: * «Kazanie pogrzebowe na śmierć ś. p. Tadeusza Andrzejkowicza» (Гродна, 1816); * «Kazanie na uroczyste objęcie władzy przez Niemcewicza» (Гродна, 1816); * «Kazanie żałobne» (Вільня, 1818); * «Kazanie na pogrzebie Maryanny Pohoskiej» (Вільня, 1820); * «Kazanie na pogrzebie ś. p. K. Czyża» (Вільня, 1821); * «Kazanie na obchodzie żałobnym po zejściu Piusa VII» (Вільня, 1823); * «Kazania w czasie wielkiego Jubileuszu» (Вільня, 1827). === Аскетычныя творы === * «Zegar dusz czyśćcowych» (Вільня, 1820); * «[https://polona.pl/preview/36e5b9f5-4399-414e-8bbf-a56781115fa4 Ogród różany, w którym zawiera się duch nabożeństwa i religii ku wygodzie wszystkich katolików służący]» (Вільня, 1821, 1829, 1836; Вроцлаў, 1828; Варшава, 1836); * «Nabożeństwo jubileuszowe w krótkości zebrane» (Вільня, 1826); * «[https://polona.pl/preview/47c4e900-4dc5-482c-aded-d1485089c10d Wielki tydzień dla duchownego pożytku chrześcijan wszelkiego stanu]» (Вільня, 1829, 1845, 1850). === Курс літаратуры === Паводле Уладзіміра Конана, сярод рукапіснай спадчыны Фалькоўскага захаваліся 3 тамы «Збору розных твораў». У трэцім томе змешчаны сістэматычны курс «Literatura powszechna» («Усеагульная літаратура»), які ён, верагодна, чытаў у Гродзенскай гімназіі. Курс уключае раздзелы пра паняцце літаратуры, вынаходства алфавіта, пісьма, паперы і друку, класіфікацыю навук, гісторыю літаратуры, вольныя і «прыгожыя» навукі, паэзію. Літаратуру (пад якой разумелася амаль уся гуманітарная культура) Фалькоўскі дзяліў на рэлігійную і свецкую, а таксама на тэарэтычную і практычную. У раздзеле «Пра паэзію» ён разглядаў лірычны, эпічны і драматычны роды, класіфікаваў жанры (элегія, ода, песня, эпіграма, байка, сатыра і інш.), падрабязна аналізаваў трагедыю і камедыю ў духу [[класіцызм]]у (у т. л. правіла «трох адзінстваў»), спасылаўся на арыстоцелеўскую тэорыю [[катарсіс]]у, даваў нарыс гісторыі драматургіі ад [[Эсхіл]]а і [[Сафокл]]а да [[Жан Расін|Жана Расіна]], [[П'ер Карнель|П’ера Карнеля]] і [[Мальер]]а, адзначаў геній [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. Асобныя раздзелы прысвечаны оперы, балету і пантаміме. Конан ацэньваў Фалькоўскага як асветніка-гуманіста акадэмічнага складу, лаяльнага да царскага ўрада. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Świętochowski R.'' Falkowski Jakub Zebedeusz // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 360—361. * ''Конан У. М.'' Фалькоўскі Якуб // Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст.: энцыклапедычны даведнік. — Мн., 1995. — С. 583—584. * Асветнікі зямлі Беларускай, X — пачатак XX ст. : энцыклапедычны даведнік. — 2-е выд. — Мінск, 2006. — С. 444. * Рэлігія і царква на Беларусі : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 2001. — С. 337. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Фалькоўскі Якуб}} [[Катэгорыя:Дамініканцы]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святары]] [[Катэгорыя:Прапаведнікі]] [[Катэгорыя:Педагогі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Арганныя майстры]] 1c4r20ehyplv5coafeq81t30kqm698u 0 817851 5227186 2026-10-26T12:01:33Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Кігач (Атыраўская вобласць)]] у [[Кігаш (Атыраўская вобласць)]] 5227186 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Кігаш (Атыраўская вобласць)]] tvo3srx9svqmd9yn5ypfq16dg8tvbjj 0 817852 5227196 2026-10-26T12:02:49Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Кудрашава]] у [[Кудрашаў]] 5227196 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Кудрашаў]] pdi4ve1a95vnb3jd63fxi3vtb9kpr0x 0 817853 5227225 2026-10-26T12:09:37Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Суюндук (Атыраўская вобласць)]] у [[Суйіндык (Атыраўская вобласць)]] 5227225 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Суйіндык (Атыраўская вобласць)]] mrzcj3ncm401dd2asqadf9fqtr8m8u5 5227226 5227225 2026-10-26T12:09:52Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Суйіндык (Атыраўская вобласць)]] 5227226 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка}} #REDIRECT [[Суйіндык (Атыраўская вобласць)]] nxbqr8t6i278jsmeyotaqcl893k0p1u 0 817854 5227245 2026-10-26T12:16:16Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Шастой (сяло)]] у [[Шастой]] 5227245 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шастой]] o2mu8ftrb8iownsbvowjtd9aqw7msrd 0 817855 5227270 2026-10-26T13:01:13Z Autumndancer 168015 ёсць аднайменнае возера 5227270 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Атавапіскат}} {{Рака}} '''Атавапіскат''' ({{lang-en|Attawapiskat River}}) — рака на паўночным усходзе правінцыі [[Антарыа (правінцыя)|Антарыа]] ([[Канада]]). Сярэдні расход вады - 626 м³/с. Рака бярэ пачатак у [[Атавапіскат (возера)|аднайменным возеры]]. Цячэ ва ўсходнім кірунку і ўпадае ў праліў Акіміскі, які адлучае ў [[Джэймс (заліў)|заліве Джэймс]] востраў [[Акіміскі]] ад мацерыковай часткі Канады. Даўжыня ракі Атавапіскат - 748 км, плошча басейна - 50 200 км². [[Катэгорыя:Рэкі Антарыа]] noukwvcdkjd2jgn6rzfm5wej5p7z55j 5227271 5227270 2026-10-26T13:01:49Z Autumndancer 168015 5227271 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Атавапіскат}} {{Рака}} '''Атавапіскат''' ({{lang-en|Attawapiskat River}}) — [[рака]] на паўночным усходзе правінцыі [[Антарыа (правінцыя)|Антарыа]] ([[Канада]]). Сярэдні расход вады - 626 м³/с. Рака бярэ пачатак у [[Атавапіскат (возера)|аднайменным возеры]]. Цячэ ва ўсходнім кірунку і ўпадае ў праліў Акіміскі, які адлучае ў [[Джэймс (заліў)|заліве Джэймс]] востраў [[Акіміскі]] ад мацерыковай часткі Канады. Даўжыня ракі Атавапіскат - 748 км, плошча басейна - 50 200 км². [[Катэгорыя:Рэкі Антарыа]] epov30l281yj218idfq05b5phdrkb95 5227272 5227271 2026-10-26T13:02:01Z Autumndancer 168015 5227272 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Атавапіскат}} {{Рака}} '''Атавапіскат''' ({{lang-en|Attawapiskat River}}) — [[рака]] на паўночным усходзе правінцыі [[Антарыа (правінцыя)|Антарыа]] ([[Канада]]). Сярэдні расход вады - 626 м³/с. Рака бярэ пачатак у [[Атавапіскат (возера)|аднайменным возеры]]. Цячэ ва ўсходнім кірунку і ўпадае ў праліў Акіміскі, які адлучае ў [[Джэймс (заліў)|заліве Джэймс]] востраў [[Акіміскі]] ад мацерыковай часткі Канады. Даўжыня ракі Атавапіскат - 748 км, плошча басейна - 50 200 км². == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Рэкі Антарыа]] atyepp0dibos2rlvmmgtbk8cqtdpiuv 5227276 5227272 2026-10-26T13:05:08Z Autumndancer 168015 5227276 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Атавапіскат}} {{Рака}} '''Атавапіскат''' ({{lang-en|Attawapiskat River}}) — [[рака]] на паўночным усходзе правінцыі [[Антарыа (правінцыя)|Антарыа]] ([[Канада]]). Сярэдні расход вады — 626 м³/с. Рака бярэ пачатак у [[Атавапіскат (возера)|аднайменным возеры]]. Цячэ ва ўсходнім кірунку і ўпадае ў праліў Акіміскі, які адлучае ў [[Джэймс (заліў)|заліве Джэймс]] востраў [[Акіміскі]] ад мацерыковай часткі Канады. Даўжыня ракі Атавапіскат — 748 км, плошча басейна — 50 200 км². == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Рэкі Антарыа]] 9hwh9vdypv4a2il6rsw7meg84xkhabn 0 817856 5227279 2026-10-26T13:11:11Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Востраў}} '''Востраў Акіміскі''' ({{lang-en|Akimiski Island}}) — самы вялікі востраў ў [[Джэймс (заліў)|заліве Джэймс]] ([[Канада]]). Уваходзіць у склад рэгіёну Кікіктані тэрыторыі [[Нунавут]] [[Канада|Канады]]. Плошча - 3001 км² (163-е месца ў спісе найбуйнейшых астравоў свету і...» 5227279 wikitext text/x-wiki {{Востраў}} '''Востраў Акіміскі''' ({{lang-en|Akimiski Island}}) — самы вялікі востраў ў [[Джэймс (заліў)|заліве Джэймс]] ([[Канада]]). Уваходзіць у склад рэгіёну Кікіктані тэрыторыі [[Нунавут]] [[Канада|Канады]]. Плошча - 3001 км² (163-е месца ў спісе найбуйнейшых астравоў свету і 29-е ш спісе найбуйнейшых астравоў Канады). Даўжыня берагавой лініі вострава роўная 261 км, максімальная даўжыня — 86 км, максімальная шырыня — 32 км. Востраў знаходзіцца за 19 км ад [[Антарыа (правінцыя)|правінцыі Антарыа]], якую можна ўбачыць з заходняга берага выспы. Паверхня выспы раўнінная з невялікім павелічэннем вышыні на поўнач. Асноўная расліннасць - [[лішайнікі]], [[імхі]] і травы, а таксама карлікавыя чорныя елкі. Берагавыя водмелі ўтвараюць балоты і ваты. Патокі прэснай вады, якія трапляюць у заліў Джэймса з паўднёвага захаду, забяспечваюць дастатковым харчаваннем птушыныя калоніі ў ваколіцах вострава. [[Катэгорыя:Астравы Канады]] p9v6owiuc2u2y3f6oow5e2g76y01epg 5227280 5227279 2026-10-26T13:12:31Z Autumndancer 168015 5227280 wikitext text/x-wiki {{Востраў}} '''Востраў Акіміскі''' ({{lang-en|Akimiski Island}}) — самы вялікі востраў ў [[Джэймс (заліў)|заліве Джэймс]] ([[Канада]]). Уваходзіць у склад рэгіёну Кікіктані тэрыторыі [[Нунавут]] [[Канада|Канады]]. Плошча — 3001 км² (163-е месца ў спісе найбуйнейшых астравоў свету і 29-е ш спісе найбуйнейшых астравоў Канады). Даўжыня берагавой лініі вострава роўная 261 км, максімальная даўжыня — 86 км, максімальная шырыня — 32 км. Востраў знаходзіцца за 19 км ад [[Антарыа (правінцыя)|правінцыі Антарыа]], якую можна ўбачыць з заходняга берага выспы. Паверхня выспы раўнінная з невялікім павелічэннем вышыні на поўнач. Асноўная расліннасць — [[лішайнікі]], [[імхі]] і травы, а таксама карлікавыя чорныя елкі. Берагавыя водмелі ўтвараюць балоты і ваты. Патокі прэснай вады, якія трапляюць у заліў Джэймса з паўднёвага захаду, забяспечваюць дастатковым харчаваннем птушыныя калоніі ў ваколіцах вострава. [[Катэгорыя:Астравы Канады]] p597c8lj0hxljhczv7lk6xcwfhjdw1e 5227281 5227280 2026-10-26T13:13:02Z Autumndancer 168015 5227281 wikitext text/x-wiki {{Востраў}} '''Востраў Акіміскі''' ({{lang-en|Akimiski Island}}) — самы вялікі востраў ў [[Джэймс (заліў)|заліве Джэймс]] ([[Канада]]). Уваходзіць у склад рэгіёну Кікіктані тэрыторыі [[Нунавут]] [[Канада|Канады]]. Плошча — 3001 км² (163-е месца ў спісе найбуйнейшых астравоў свету і 29-е ш спісе найбуйнейшых астравоў Канады). Даўжыня берагавой лініі вострава роўная 261 км, максімальная даўжыня — 86 км, максімальная шырыня — 32 км. Востраў знаходзіцца за 19 км ад [[Антарыа (правінцыя)|правінцыі Антарыа]], якую можна ўбачыць з заходняга берага вострава. Паверхня выспы раўнінная з невялікім павелічэннем вышыні на поўнач. Асноўная расліннасць — [[лішайнікі]], [[імхі]] і травы, а таксама карлікавыя чорныя елкі. Берагавыя водмелі ўтвараюць балоты і ваты. Патокі прэснай вады, якія трапляюць у заліў Джэймса з паўднёвага захаду, забяспечваюць дастатковым харчаваннем птушыныя калоніі ў ваколіцах вострава. [[Катэгорыя:Астравы Канады]] 70tyylkdyy3iukq9d9ltseko9hm760f 5227297 5227281 2026-10-26T13:37:14Z Autumndancer 168015 5227297 wikitext text/x-wiki {{Востраў}} '''Востраў Акіміскі''' ({{lang-en|Akimiski Island}}) — самы вялікі востраў ў [[Джэймс (заліў)|заліве Джэймс]] ([[Канада]]). Уваходзіць у склад рэгіёну Кікіктані тэрыторыі [[Нунавут]] [[Канада|Канады]]. Плошча — 3001 км² (163-е месца ў спісе найбуйнейшых астравоў свету і 29-е ш спісе найбуйнейшых астравоў Канады). Даўжыня берагавой лініі вострава роўная 261 км, максімальная даўжыня — 86 км, максімальная шырыня — 32 км. Востраў знаходзіцца за 19 км ад [[Антарыа (правінцыя)|правінцыі Антарыа]], якую можна ўбачыць з заходняга берага вострава. Паверхня вострава раўнінная з невялікім павелічэннем вышыні на поўнач. Асноўная расліннасць — [[лішайнікі]], [[імхі]] і травы, а таксама карлікавыя чорныя елкі. Берагавыя водмелі ўтвараюць балоты і ваты. Патокі прэснай вады, якія трапляюць у заліў Джэймса з паўднёвага захаду, забяспечваюць дастатковым харчаваннем птушыныя калоніі ў ваколіцах вострава. [[Катэгорыя:Астравы Канады]] qhnc0lv2kgeiyfp003rob5meu14f0oi 0 817857 5227282 2026-10-26T13:24:57Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Лаўрэнційскае ўзвышша''' {{lang-en|(Lawrentian Upland}}) — на паўночным усходзе [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], у [[Канада|Канадзе]] і часткова ў [[ЗША]]. Мяжуе на паўднёвым усходзе з [[Апалчскае плато|Апалачскім плато]], на поўдні з Цэнтральнымі раўнінамі, на па...» 5227282 wikitext text/x-wiki '''Лаўрэнційскае ўзвышша''' {{lang-en|(Lawrentian Upland}}) — на паўночным усходзе [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], у [[Канада|Канадзе]] і часткова ў [[ЗША]]. Мяжуе на паўднёвым усходзе з [[Апалчскае плато|Апалачскім плато]], на поўдні з Цэнтральнымі раўнінамі, на паўднёвым захадзе з Вялікімі раўнінамі, на захадзе з нізінай Макензі, на поўначы з нізінай [[Гудзонаў заліў|Гудзонава заліва]]. На поўначы і паўночным усходзе абмываецца [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым]] і [[Атлантычны акіян|Атлантычным]] акіянамі. Плошча каля 5 млн км². Азёрна-ўзгорысты рэльеф. Пераважаюць вышыні 200—400 м; усходняя частка (паўвостраў Лабрадор) больш прыўзнятая (600—700 м); на паўночна-ўсходнім узбярэжжы — горы Торнгат (вышыня да 1676 м). Лаўрэнційскае ўзвышша складзена з [[гнейс]]аў, [[крышталічныя сланцы|крышталічных сланцаў]], [[граніт]]аў, [[дыярыт]]аў. Радовішчы [[нікель|нікелю]] (Садберы), жалезных і медных руд, [[золата]], урану і інш. Захаваліся паясы друмлінаў і озавыя грады. Густая рачная сетка, шматлікія азёры. Клімат умераны і субарктычны. Зіма працяглая са снегападамі, лета кароткае халоднае. Шматгадовая мерзлата. З поўначы на поўдзень змяняюцца зоны тундры, лесатундры і тайгі. Для тундравай зоны (паўночная трэцяя частка) характэрны мохава-лішайнікавыя, асаковыя, хмызняковыя (карлікавая бяроза, багульнік і інш.) раслінныя асацыяцыі на тундра-глеевых і балотных глебах. [[Лесатундра]] з рэдкастойнымі лясамі з чорнай елкі, бальзамічнай піхты і інш. Пашырана лістоўніца. На Пд таежныя хвойныя лясы. Жывёльны свет тундры: [[паўночны алень]] (карыбу), пясец, лемінг, палярны воўк, палярная курапатка, [[палярная сава]]; у тайзе — лось, лясны алень, [[чорны мядзведзь]], куніца, скунс, бобр, норка, [[андатра]] і інш. gk6o3ogilpmn02sph3a05nhkqpbgk8s 5227283 5227282 2026-10-26T13:25:46Z Autumndancer 168015 5227283 wikitext text/x-wiki '''Лаўрэнційскае ўзвышша''' {{lang-en|(Lawrentian Upland}}) — на паўночным усходзе [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], у [[Канада|Канадзе]] і часткова ў [[ЗША]]. Мяжуе на паўднёвым усходзе з [[Апалчскае плато|Апалачскім плато]], на поўдні з Цэнтральнымі раўнінамі, на паўднёвым захадзе з Вялікімі раўнінамі, на захадзе з нізінай Макензі, на поўначы з нізінай [[Гудзонаў заліў|Гудзонава заліва]]. На поўначы і паўночным усходзе абмываецца [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым]] і [[Атлантычны акіян|Атлантычным]] акіянамі. Плошча каля 5 млн км². Азёрна-ўзгорысты рэльеф. Пераважаюць вышыні 200—400 м; усходняя частка (паўвостраў Лабрадор) больш прыўзнятая (600—700 м); на паўночна-ўсходнім узбярэжжы — горы Торнгат (вышыня да 1676 м). Лаўрэнційскае ўзвышша складзена з [[гнейс]]аў, [[крышталічныя сланцы|крышталічных сланцаў]], [[граніт]]аў, [[дыярыт]]аў. Радовішчы [[нікель|нікелю]] (Садберы), жалезных і медных руд, [[золата]], урану і інш. Захаваліся паясы друмлінаў і озавыя грады. Густая рачная сетка, шматлікія азёры. Клімат умераны і субарктычны. Зіма працяглая са снегападамі, лета кароткае халоднае. Шматгадовая мерзлата. З поўначы на поўдзень змяняюцца зоны тундры, лесатундры і тайгі. Для тундравай зоны (паўночная трэцяя частка) характэрны мохава-лішайнікавыя, асаковыя, хмызняковыя (карлікавая бяроза, багульнік і інш.) раслінныя асацыяцыі на тундра-глеевых і балотных глебах. [[Лесатундра]] з рэдкастойнымі лясамі з чорнай елкі, бальзамічнай піхты і інш. Пашырана лістоўніца. На Пд таежныя хвойныя лясы. Жывёльны свет тундры: [[паўночны алень]] (карыбу), пясец, лемінг, палярны воўк, палярная курапатка, [[палярная сава]]; у тайзе — лось, лясны алень, [[чорны мядзведзь]], куніца, скунс, бобр, норка, [[андатра]] і інш. [[Катэгорыя:Горныя хрыбты Канады]] r52dpilb768pljjmwrd6fola76qt9zy 5227284 5227283 2026-10-26T13:26:05Z Autumndancer 168015 5227284 wikitext text/x-wiki '''Лаўрэнційскае ўзвышша''' {{lang-en|(Lawrentian Upland}}) — на паўночным усходзе [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], у [[Канада|Канадзе]] і часткова ў [[ЗША]]. Мяжуе на паўднёвым усходзе з [[Апалачскае плато|Апалачскім плато]], на поўдні з Цэнтральнымі раўнінамі, на паўднёвым захадзе з Вялікімі раўнінамі, на захадзе з нізінай Макензі, на поўначы з нізінай [[Гудзонаў заліў|Гудзонава заліва]]. На поўначы і паўночным усходзе абмываецца [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым]] і [[Атлантычны акіян|Атлантычным]] акіянамі. Плошча каля 5 млн км². Азёрна-ўзгорысты рэльеф. Пераважаюць вышыні 200—400 м; усходняя частка (паўвостраў Лабрадор) больш прыўзнятая (600—700 м); на паўночна-ўсходнім узбярэжжы — горы Торнгат (вышыня да 1676 м). Лаўрэнційскае ўзвышша складзена з [[гнейс]]аў, [[крышталічныя сланцы|крышталічных сланцаў]], [[граніт]]аў, [[дыярыт]]аў. Радовішчы [[нікель|нікелю]] (Садберы), жалезных і медных руд, [[золата]], урану і інш. Захаваліся паясы друмлінаў і озавыя грады. Густая рачная сетка, шматлікія азёры. Клімат умераны і субарктычны. Зіма працяглая са снегападамі, лета кароткае халоднае. Шматгадовая мерзлата. З поўначы на поўдзень змяняюцца зоны тундры, лесатундры і тайгі. Для тундравай зоны (паўночная трэцяя частка) характэрны мохава-лішайнікавыя, асаковыя, хмызняковыя (карлікавая бяроза, багульнік і інш.) раслінныя асацыяцыі на тундра-глеевых і балотных глебах. [[Лесатундра]] з рэдкастойнымі лясамі з чорнай елкі, бальзамічнай піхты і інш. Пашырана лістоўніца. На Пд таежныя хвойныя лясы. Жывёльны свет тундры: [[паўночны алень]] (карыбу), пясец, лемінг, палярны воўк, палярная курапатка, [[палярная сава]]; у тайзе — лось, лясны алень, [[чорны мядзведзь]], куніца, скунс, бобр, норка, [[андатра]] і інш. [[Катэгорыя:Горныя хрыбты Канады]] h5xa1vc08eetkv55v763nd4cqwhp33g 5227285 5227284 2026-10-26T13:26:17Z Autumndancer 168015 5227285 wikitext text/x-wiki '''Лаўрэнційскае ўзвышша''' ({{lang-en|Lawrentian Upland}}) — на паўночным усходзе [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], у [[Канада|Канадзе]] і часткова ў [[ЗША]]. Мяжуе на паўднёвым усходзе з [[Апалачскае плато|Апалачскім плато]], на поўдні з Цэнтральнымі раўнінамі, на паўднёвым захадзе з Вялікімі раўнінамі, на захадзе з нізінай Макензі, на поўначы з нізінай [[Гудзонаў заліў|Гудзонава заліва]]. На поўначы і паўночным усходзе абмываецца [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым]] і [[Атлантычны акіян|Атлантычным]] акіянамі. Плошча каля 5 млн км². Азёрна-ўзгорысты рэльеф. Пераважаюць вышыні 200—400 м; усходняя частка (паўвостраў Лабрадор) больш прыўзнятая (600—700 м); на паўночна-ўсходнім узбярэжжы — горы Торнгат (вышыня да 1676 м). Лаўрэнційскае ўзвышша складзена з [[гнейс]]аў, [[крышталічныя сланцы|крышталічных сланцаў]], [[граніт]]аў, [[дыярыт]]аў. Радовішчы [[нікель|нікелю]] (Садберы), жалезных і медных руд, [[золата]], урану і інш. Захаваліся паясы друмлінаў і озавыя грады. Густая рачная сетка, шматлікія азёры. Клімат умераны і субарктычны. Зіма працяглая са снегападамі, лета кароткае халоднае. Шматгадовая мерзлата. З поўначы на поўдзень змяняюцца зоны тундры, лесатундры і тайгі. Для тундравай зоны (паўночная трэцяя частка) характэрны мохава-лішайнікавыя, асаковыя, хмызняковыя (карлікавая бяроза, багульнік і інш.) раслінныя асацыяцыі на тундра-глеевых і балотных глебах. [[Лесатундра]] з рэдкастойнымі лясамі з чорнай елкі, бальзамічнай піхты і інш. Пашырана лістоўніца. На Пд таежныя хвойныя лясы. Жывёльны свет тундры: [[паўночны алень]] (карыбу), пясец, лемінг, палярны воўк, палярная курапатка, [[палярная сава]]; у тайзе — лось, лясны алень, [[чорны мядзведзь]], куніца, скунс, бобр, норка, [[андатра]] і інш. [[Катэгорыя:Горныя хрыбты Канады]] 37in5cebe8iwyjtfvb30pw2aa001ov2 5227286 5227285 2026-10-26T13:28:45Z Autumndancer 168015 5227286 wikitext text/x-wiki '''Лаўрэнційскае ўзвышша''' ({{lang-en|Lawrentian Upland}}) — на паўночным усходзе [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], у [[Канада|Канадзе]] і часткова ў [[ЗША]]. Мяжуе на паўднёвым усходзе з [[Апалачскае плато|Апалачскім плато]], на поўдні з Цэнтральнымі раўнінамі, на паўднёвым захадзе з Вялікімі раўнінамі, на захадзе з нізінай Макензі, на поўначы з нізінай [[Гудзонаў заліў|Гудзонава заліва]]. На поўначы і паўночным усходзе абмываецца [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым]] і [[Атлантычны акіян|Атлантычным]] акіянамі. Плошча каля 5 млн км². Азёрна-ўзгорысты рэльеф. Пераважаюць вышыні 200—400 м; усходняя частка (паўвостраў Лабрадор) больш прыўзнятая (600—700 м); на паўночна-ўсходнім узбярэжжы — горы Торнгат (вышыня да 1676 м). Лаўрэнційскае ўзвышша складзена з [[гнейс]]аў, [[крышталічныя сланцы|крышталічных сланцаў]], [[граніт]]аў, [[дыярыт]]аў. Радовішчы [[нікель|нікелю]] (Садберы), жалезных і медных руд, [[золата]], урану і інш. Захаваліся паясы друмлінаў і озавыя грады. Густая рачная сетка, шматлікія азёры. Клімат умераны і субарктычны. Зіма працяглая са снегападамі, лета кароткае халоднае. Шматгадовая мерзлата. З поўначы на поўдзень змяняюцца зоны тундры, лесатундры і тайгі. Для тундравай зоны (паўночная трэцяя частка) характэрны мохава-лішайнікавыя, асаковыя, хмызняковыя (карлікавая бяроза, багульнік і інш.) раслінныя асацыяцыі на тундра-глеевых і балотных глебах. [[Лесатундра]] з рэдкастойнымі лясамі з чорнай елкі, бальзамічнай піхты і інш. Пашырана лістоўніца. На Пд таежныя хвойныя лясы. Жывёльны свет тундры: [[паўночны алень]] (карыбу), пясец, лемінг, палярны воўк, палярная курапатка, [[палярная сава]]; у тайзе — лось, лясны алень, [[чорны мядзведзь]], куніца, скунс, бобр, норка, [[андатра]] і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Лаўрэнційскае ўзвышша|||}} [[Катэгорыя:Горныя хрыбты Канады]] l8ht5czfjq6xnff7p9wmn2v4alee3w8 5227287 5227286 2026-10-26T13:30:38Z Autumndancer 168015 5227287 wikitext text/x-wiki '''Лаўрэнційскае ўзвышша''' ({{lang-en|Lawrentian Upland}}) — на паўночным усходзе [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], у [[Канада|Канадзе]] і часткова ў [[ЗША]]. Мяжуе на паўднёвым усходзе з [[Апалачскае плато|Апалачскім плато]], на поўдні з Цэнтральнымі раўнінамі, на паўднёвым захадзе з Вялікімі раўнінамі, на захадзе з нізінай Макензі, на поўначы з [[нізіна Гудзонава заліва|нізінай Гудзонава заліва]]. На поўначы і паўночным усходзе абмываецца [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым]] і [[Атлантычны акіян|Атлантычным]] акіянамі. Плошча каля 5 млн км². Азёрна-ўзгорысты рэльеф. Пераважаюць вышыні 200—400 м; усходняя частка (паўвостраў Лабрадор) больш прыўзнятая (600—700 м); на паўночна-ўсходнім узбярэжжы — горы Торнгат (вышыня да 1676 м). Лаўрэнційскае ўзвышша складзена з [[гнейс]]аў, [[крышталічныя сланцы|крышталічных сланцаў]], [[граніт]]аў, [[дыярыт]]аў. Радовішчы [[нікель|нікелю]] (Садберы), жалезных і медных руд, [[золата]], урану і інш. Захаваліся паясы друмлінаў і озавыя грады. Густая рачная сетка, шматлікія азёры. Клімат умераны і субарктычны. Зіма працяглая са снегападамі, лета кароткае халоднае. Шматгадовая мерзлата. З поўначы на поўдзень змяняюцца зоны тундры, лесатундры і тайгі. Для тундравай зоны (паўночная трэцяя частка) характэрны мохава-лішайнікавыя, асаковыя, хмызняковыя (карлікавая бяроза, багульнік і інш.) раслінныя асацыяцыі на тундра-глеевых і балотных глебах. [[Лесатундра]] з рэдкастойнымі лясамі з чорнай елкі, бальзамічнай піхты і інш. Пашырана лістоўніца. На Пд таежныя хвойныя лясы. Жывёльны свет тундры: [[паўночны алень]] (карыбу), пясец, лемінг, палярны воўк, палярная курапатка, [[палярная сава]]; у тайзе — лось, лясны алень, [[чорны мядзведзь]], куніца, скунс, бобр, норка, [[андатра]] і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Лаўрэнційскае ўзвышша|||}} [[Катэгорыя:Горныя хрыбты Канады]] mf3p7whrldiq166jdm0jcvw7xln19m4 5227288 5227287 2026-10-26T13:31:08Z Autumndancer 168015 5227288 wikitext text/x-wiki '''Лаўрэнційскае ўзвышша''' ({{lang-en|Lawrentian Upland}}) — на паўночным усходзе [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], у [[Канада|Канадзе]] і часткова ў [[ЗША]]. Мяжуе на паўднёвым усходзе з [[Апалачскае плато|Апалачскім плато]], на поўдні з Цэнтральнымі раўнінамі, на паўднёвым захадзе з [[Вялікія раўніны|Вялікімі раўнінамі]], на захадзе з нізінай Макензі, на поўначы з [[нізіна Гудзонава заліва|нізінай Гудзонава заліва]]. На поўначы і паўночным усходзе абмываецца [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым]] і [[Атлантычны акіян|Атлантычным]] акіянамі. Плошча каля 5 млн км². Азёрна-ўзгорысты рэльеф. Пераважаюць вышыні 200—400 м; усходняя частка (паўвостраў Лабрадор) больш прыўзнятая (600—700 м); на паўночна-ўсходнім узбярэжжы — горы Торнгат (вышыня да 1676 м). Лаўрэнційскае ўзвышша складзена з [[гнейс]]аў, [[крышталічныя сланцы|крышталічных сланцаў]], [[граніт]]аў, [[дыярыт]]аў. Радовішчы [[нікель|нікелю]] (Садберы), жалезных і медных руд, [[золата]], урану і інш. Захаваліся паясы друмлінаў і озавыя грады. Густая рачная сетка, шматлікія азёры. Клімат умераны і субарктычны. Зіма працяглая са снегападамі, лета кароткае халоднае. Шматгадовая мерзлата. З поўначы на поўдзень змяняюцца зоны тундры, лесатундры і тайгі. Для тундравай зоны (паўночная трэцяя частка) характэрны мохава-лішайнікавыя, асаковыя, хмызняковыя (карлікавая бяроза, багульнік і інш.) раслінныя асацыяцыі на тундра-глеевых і балотных глебах. [[Лесатундра]] з рэдкастойнымі лясамі з чорнай елкі, бальзамічнай піхты і інш. Пашырана лістоўніца. На Пд таежныя хвойныя лясы. Жывёльны свет тундры: [[паўночны алень]] (карыбу), пясец, лемінг, палярны воўк, палярная курапатка, [[палярная сава]]; у тайзе — лось, лясны алень, [[чорны мядзведзь]], куніца, скунс, бобр, норка, [[андатра]] і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Лаўрэнційскае ўзвышша|||}} [[Катэгорыя:Горныя хрыбты Канады]] 9okhnpbb40g565kktweot9ov8ivnk8q 5227290 5227288 2026-10-26T13:32:15Z Autumndancer 168015 вікіфікацыя 5227290 wikitext text/x-wiki '''Лаўрэнційскае ўзвышша''' ({{lang-en|Lawrentian Upland}}) — на паўночным усходзе [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], у [[Канада|Канадзе]] і часткова ў [[ЗША]]. Мяжуе на паўднёвым усходзе з [[Апалачскае плато|Апалачскім плато]], на поўдні з Цэнтральнымі раўнінамі, на паўднёвым захадзе з [[Вялікія раўніны|Вялікімі раўнінамі]], на захадзе з нізінай Макензі, на поўначы з [[нізіна Гудзонава заліва|нізінай Гудзонава заліва]]. На поўначы і паўночным усходзе абмываецца [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым]] і [[Атлантычны акіян|Атлантычным]] акіянамі. Плошча каля 5 млн км². Азёрна-ўзгорысты рэльеф. Пераважаюць вышыні 200—400 м; усходняя частка (паўвостраў Лабрадор) больш прыўзнятая (600—700 м); на паўночна-ўсходнім узбярэжжы — горы [[Торнгат]] (вышыня да 1676 м). Лаўрэнційскае ўзвышша складзена з [[гнейс]]аў, [[крышталічныя сланцы|крышталічных сланцаў]], [[граніт]]аў, [[дыярыт]]аў. Радовішчы [[нікель|нікелю]] (Садберы), жалезных і медных руд, [[золата]], урану і інш. Захаваліся паясы друмлінаў і озавыя грады. Густая рачная сетка, шматлікія азёры. Клімат умераны і субарктычны. Зіма працяглая са снегападамі, лета кароткае халоднае. Шматгадовая мерзлата. З поўначы на поўдзень змяняюцца зоны тундры, лесатундры і тайгі. Для тундравай зоны (паўночная трэцяя частка) характэрны мохава-лішайнікавыя, асаковыя, хмызняковыя (карлікавая бяроза, багульнік і інш.) раслінныя асацыяцыі на тундра-глеевых і балотных глебах. [[Лесатундра]] з рэдкастойнымі лясамі з чорнай елкі, бальзамічнай піхты і інш. Пашырана лістоўніца. На Пд таежныя хвойныя лясы. Жывёльны свет тундры: [[паўночны алень]] (карыбу), пясец, лемінг, палярны воўк, палярная курапатка, [[палярная сава]]; у тайзе — лось, лясны алень, [[чорны мядзведзь]], куніца, скунс, бобр, норка, [[андатра]] і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Лаўрэнційскае ўзвышша|||}} [[Катэгорыя:Горныя хрыбты Канады]] e7yj67x60unm0tzmwkfy6m7dpzqmucy 5227295 5227290 2026-10-26T13:33:04Z Autumndancer 168015 5227295 wikitext text/x-wiki '''Лаўрэнційскае ўзвышша''' ({{lang-en|Lawrentian Upland}}) — на паўночным усходзе [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], у [[Канада|Канадзе]] і часткова ў [[ЗША]]. Мяжуе на паўднёвым усходзе з [[Апалачскае плато|Апалачскім плато]], на поўдні з Цэнтральнымі раўнінамі, на паўднёвым захадзе з [[Вялікія раўніны|Вялікімі раўнінамі]], на захадзе з нізінай Макензі, на поўначы з [[нізіна Гудзонава заліва|нізінай Гудзонава заліва]]. На поўначы і паўночным усходзе абмываецца [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым]] і [[Атлантычны акіян|Атлантычным]] акіянамі. Плошча каля 5 млн км². Азёрна-ўзгорысты рэльеф. Пераважаюць вышыні 200—400 м; усходняя частка ([[Лабрадор (паўвостраў)|паўвостраў Лабрадор]]) больш прыўзнятая (600—700 м); на паўночна-ўсходнім узбярэжжы — горы [[Торнгат]] (вышыня да 1676 м). Лаўрэнційскае ўзвышша складзена з [[гнейс]]аў, [[крышталічныя сланцы|крышталічных сланцаў]], [[граніт]]аў, [[дыярыт]]аў. Радовішчы [[нікель|нікелю]] (Садберы), жалезных і медных руд, [[золата]], урану і інш. Захаваліся паясы друмлінаў і озавыя грады. Густая рачная сетка, шматлікія азёры. Клімат умераны і субарктычны. Зіма працяглая са снегападамі, лета кароткае халоднае. Шматгадовая мерзлата. З поўначы на поўдзень змяняюцца зоны тундры, лесатундры і тайгі. Для тундравай зоны (паўночная трэцяя частка) характэрны мохава-лішайнікавыя, асаковыя, хмызняковыя (карлікавая бяроза, багульнік і інш.) раслінныя асацыяцыі на тундра-глеевых і балотных глебах. [[Лесатундра]] з рэдкастойнымі лясамі з чорнай елкі, бальзамічнай піхты і інш. Пашырана лістоўніца. На Пд таежныя хвойныя лясы. Жывёльны свет тундры: [[паўночны алень]] (карыбу), пясец, лемінг, палярны воўк, палярная курапатка, [[палярная сава]]; у тайзе — лось, лясны алень, [[чорны мядзведзь]], куніца, скунс, бобр, норка, [[андатра]] і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Лаўрэнційскае ўзвышша|||}} [[Катэгорыя:Горныя хрыбты Канады]] n2yeodgziurb0e75486b8iszkiv0cx2 5227300 5227295 2026-10-26T13:40:42Z Autumndancer 168015 5227300 wikitext text/x-wiki '''Лаўрэнційскае ўзвышша''' ({{lang-en|Lawrentian Upland}}) — на паўночным усходзе [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], у [[Канада|Канадзе]] і часткова ў [[ЗША]]. Мяжуе на паўднёвым усходзе з горамі [[Апалачы]], на поўдні з Цэнтральнымі раўнінамі, на паўднёвым захадзе з [[Вялікія раўніны|Вялікімі раўнінамі]], на захадзе з нізінай Макензі, на поўначы з [[нізіна Гудзонава заліва|нізінай Гудзонава заліва]]. На поўначы і паўночным усходзе абмываецца [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым]] і [[Атлантычны акіян|Атлантычным]] акіянамі. Плошча каля 5 млн км². Азёрна-ўзгорысты рэльеф. Пераважаюць вышыні 200—400 м; усходняя частка ([[Лабрадор (паўвостраў)|паўвостраў Лабрадор]]) больш прыўзнятая (600—700 м); на паўночна-ўсходнім узбярэжжы — горы [[Торнгат]] (вышыня да 1676 м). Лаўрэнційскае ўзвышша складзена з [[гнейс]]аў, [[крышталічныя сланцы|крышталічных сланцаў]], [[граніт]]аў, [[дыярыт]]аў. Радовішчы [[нікель|нікелю]] (Садберы), жалезных і медных руд, [[золата]], урану і інш. Захаваліся паясы друмлінаў і озавыя грады. Густая рачная сетка, шматлікія азёры. Клімат умераны і субарктычны. Зіма працяглая са снегападамі, лета кароткае халоднае. Шматгадовая мерзлата. З поўначы на поўдзень змяняюцца зоны тундры, лесатундры і тайгі. Для тундравай зоны (паўночная трэцяя частка) характэрны мохава-лішайнікавыя, асаковыя, хмызняковыя (карлікавая бяроза, багульнік і інш.) раслінныя асацыяцыі на тундра-глеевых і балотных глебах. [[Лесатундра]] з рэдкастойнымі лясамі з чорнай елкі, бальзамічнай піхты і інш. Пашырана лістоўніца. На Пд таежныя хвойныя лясы. Жывёльны свет тундры: [[паўночны алень]] (карыбу), пясец, лемінг, палярны воўк, палярная курапатка, [[палярная сава]]; у тайзе — лось, лясны алень, [[чорны мядзведзь]], куніца, скунс, бобр, норка, [[андатра]] і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Лаўрэнційскае ўзвышша|||}} [[Катэгорыя:Горныя хрыбты Канады]] cnee78v9pdf5aai4obzt63gna2myp28 5227302 5227300 2026-10-26T13:42:32Z JerzyKundrat 174 5227302 wikitext text/x-wiki '''Лаўрэнційскае ўзвышша''' ({{lang-en|Lawrentian Upland}}) — на паўночным усходзе [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], у [[Канада|Канадзе]] і часткова ў [[ЗША]]. Мяжуе на паўднёвым усходзе з горамі [[Апалачы]], на поўдні з [[Цэнтральныя раўніны|Цэнтральнымі раўнінамі]], на паўднёвым захадзе з [[Вялікія раўніны|Вялікімі раўнінамі]], на захадзе з нізінай Макензі, на поўначы з [[нізіна Гудзонава заліва|нізінай Гудзонава заліва]]. На поўначы і паўночным усходзе абмываецца [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым]] і [[Атлантычны акіян|Атлантычным]] акіянамі. Плошча каля 5 млн км². Азёрна-ўзгорысты рэльеф. Пераважаюць вышыні 200—400 м; усходняя частка ([[Лабрадор (паўвостраў)|паўвостраў Лабрадор]]) больш прыўзнятая (600—700 м); на паўночна-ўсходнім узбярэжжы — горы [[Торнгат]] (вышыня да 1676 м). Лаўрэнційскае ўзвышша складзена з [[гнейс]]аў, [[крышталічныя сланцы|крышталічных сланцаў]], [[граніт]]аў, [[дыярыт]]аў. Радовішчы [[нікель|нікелю]] (Садберы), жалезных і медных руд, [[золата]], урану і інш. Захаваліся паясы друмлінаў і озавыя грады. Густая рачная сетка, шматлікія азёры. Клімат умераны і субарктычны. Зіма працяглая са снегападамі, лета кароткае халоднае. Шматгадовая мерзлата. З поўначы на поўдзень змяняюцца зоны тундры, лесатундры і тайгі. Для тундравай зоны (паўночная трэцяя частка) характэрны мохава-лішайнікавыя, асаковыя, хмызняковыя (карлікавая бяроза, багульнік і інш.) раслінныя асацыяцыі на тундра-глеевых і балотных глебах. [[Лесатундра]] з рэдкастойнымі лясамі з чорнай елкі, бальзамічнай піхты і інш. Пашырана лістоўніца. На Пд таежныя хвойныя лясы. Жывёльны свет тундры: [[паўночны алень]] (карыбу), пясец, лемінг, палярны воўк, палярная курапатка, [[палярная сава]]; у тайзе — лось, лясны алень, [[чорны мядзведзь]], куніца, скунс, бобр, норка, [[андатра]] і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Лаўрэнційскае ўзвышша|||}} [[Катэгорыя:Рэльеф Канады]] hkge5ivi22k3l2z3oaoyf3v080z1nlz 5227303 5227302 2026-10-26T13:43:28Z Autumndancer 168015 5227303 wikitext text/x-wiki '''Лаўрэнційскае ўзвышша''' ({{lang-en|Lawrentian Upland}}) — на паўночным усходзе [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], у [[Канада|Канадзе]] і часткова ў [[ЗША]]. Мяжуе на паўднёвым усходзе з горамі [[Апалачы]], на поўдні з [[Цэнтральныя раўніны|Цэнтральнымі раўнінамі]], на паўднёвым захадзе з [[Вялікія раўніны|Вялікімі раўнінамі]], на захадзе з нізінай Макензі, на поўначы з [[нізіна Гудзонава заліва|нізінай Гудзонава заліва]]. На поўначы і паўночным усходзе абмываецца [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым]] і [[Атлантычны акіян|Атлантычным]] акіянамі. Плошча каля 5 млн км². Азёрна-ўзгорысты рэльеф. Пераважаюць вышыні 200—400 м; усходняя частка ([[Лабрадор (паўвостраў)|паўвостраў Лабрадор]]) больш прыўзнятая (600—700 м); на паўночна-ўсходнім узбярэжжы — горы [[Торнгат]] (вышыня да 1676 м). Лаўрэнційскае ўзвышша складзена з [[гнейс]]аў, [[крышталічныя сланцы|крышталічных сланцаў]], [[граніт]]аў, [[дыярыт]]аў. Радовішчы [[нікель|нікелю]] (Садберы), жалезных і медных руд, [[золата]], урану і інш. Захаваліся паясы друмлінаў і озавыя грады. Густая рачная сетка, шматлікія азёры. Клімат умераны і субарктычны. Зіма працяглая са снегападамі, лета кароткае халоднае. [[Шматгадовая мерзлата]]. З поўначы на поўдзень змяняюцца зоны тундры, лесатундры і тайгі. Для тундравай зоны (паўночная трэцяя частка) характэрны мохава-лішайнікавыя, асаковыя, хмызняковыя ([[карлікавая бяроза]], [[багульнік]] і інш.) раслінныя асацыяцыі на тундра-глеевых і балотных глебах. [[Лесатундра]] з рэдкастойнымі лясамі з чорнай елкі, бальзамічнай піхты і інш. Пашырана [[лістоўніца]]. На поўдні таежныя [[хвойныя лясы]]. Жывёльны свет тундры: [[паўночны алень]] (карыбу), пясец, лемінг, палярны воўк, палярная курапатка, [[палярная сава]]; у тайзе — лось, лясны алень, [[чорны мядзведзь]], куніца, скунс, бобр, норка, [[андатра]] і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Лаўрэнційскае ўзвышша|||}} [[Катэгорыя:Рэльеф Канады]] d06e6oj1c39oaruh7c3n3onushuqkx9 5227409 5227303 2026-10-26T16:34:39Z IP781584110 134977 стыль, вікіфікацыя 5227409 wikitext text/x-wiki '''Лаўрэнційскае ўзвышша''' ({{lang-en|Lawrentian Upland}}) — [[узвышша]] на паўночным усходзе [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], у [[Канада|Канадзе]] і часткова ў [[ЗША]]. Мяжуе на паўднёвым усходзе з горамі [[Апалачы]], на поўдні з [[Цэнтральныя раўніны|Цэнтральнымі раўнінамі]], на паўднёвым захадзе з [[Вялікія раўніны|Вялікімі раўнінамі]], на захадзе з нізінай Макензі, на поўначы з {{нп5|Нізіна Гудзонава заліва|нізінай Гудзонава заліва|en|Hudson Bay Lowlands}}. На поўначы і паўночным усходзе абмываецца [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым]] і [[Атлантычны акіян|Атлантычным]] акіянамі. Плошча каля 5 млн км². Азёрна-ўзгорысты рэльеф. Пераважаюць вышыні 200—400 м; усходняя частка ([[Лабрадор (паўвостраў)|паўвостраў Лабрадор]]) больш прыўзнятая (600—700 м); на паўночна-ўсходнім узбярэжжы — горы [[Торнгат]] (вышыня да 1676 м). Лаўрэнційскае ўзвышша складзена з [[гнейс]]аў, [[крышталічныя сланцы|крышталічных сланцаў]], [[граніт]]аў, [[дыярыт]]аў. Радовішчы [[нікель|нікелю]] (Садберы), жалезных і медных руд, [[золата]], урану і інш. Захаваліся паясы друмлінаў і озавыя грады. Густая рачная сетка, шматлікія азёры. Клімат умераны і субарктычны. Зіма працяглая са снегападамі, лета кароткае халоднае. [[Шматгадовая мерзлата]]. З поўначы на поўдзень змяняюцца зоны тундры, лесатундры і тайгі. Для тундравай зоны (паўночная трэцяя частка) характэрны мохава-лішайнікавыя, асаковыя, хмызняковыя ([[карлікавая бяроза]], [[багульнік]] і інш.) раслінныя асацыяцыі на тундра-глеевых і балотных глебах. [[Лесатундра]] з рэдкастойнымі лясамі з чорнай елкі, бальзамічнай піхты і інш. Пашырана [[лістоўніца]]. На поўдні таежныя [[хвойныя лясы]]. Жывёльны свет тундры: [[паўночны алень]] (карыбу), пясец, лемінг, палярны воўк, палярная курапатка, [[палярная сава]]; у тайзе — лось, лясны алень, [[чорны мядзведзь]], куніца, скунс, бобр, норка, [[андатра]] і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Лаўрэнційскае ўзвышша||162}} [[Катэгорыя:Рэльеф Канады]] tkb220rd5sbqg2vvlukscyfqmybin7s 5227756 5227409 2026-10-27T05:52:40Z Autumndancer 168015 5227756 wikitext text/x-wiki '''Лаўрэнційскае ўзвышша''' ({{lang-en|Lawrentian Upland}}) — [[узвышша]] на паўночным усходзе [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], у [[Канада|Канадзе]] і часткова ў [[ЗША]]. Мяжуе на паўднёвым усходзе з горамі [[Апалачы]], на поўдні з [[Цэнтральныя раўніны|Цэнтральнымі раўнінамі]], на паўднёвым захадзе з [[Вялікія раўніны|Вялікімі раўнінамі]], на захадзе з нізінай Макензі, на поўначы з {{нп5|Нізіна Гудзонава заліва|нізінай Гудзонава заліва|en|Hudson Bay Lowlands}}. На поўначы і паўночным усходзе абмываецца [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым]] і [[Атлантычны акіян|Атлантычным]] акіянамі. Плошча каля 5 млн км². Азёрна-ўзгорысты рэльеф. Пераважаюць вышыні 200—400 м; усходняя частка ([[Лабрадор (паўвостраў)|паўвостраў Лабрадор]]) больш прыўзнятая (600—700 м); на паўночна-ўсходнім узбярэжжы — горы [[Торнгат]] (вышыня да 1676 м). Лаўрэнційскае ўзвышша складзена з [[гнейс]]аў, [[крышталічныя сланцы|крышталічных сланцаў]], [[граніт]]аў, [[дыярыт]]аў. Радовішчы [[нікель|нікелю]] (Садберы), жалезных і медных руд, [[золата]], урану і інш. Захаваліся паясы друмлінаў і озавыя грады. Густая рачная сетка, шматлікія азёры. Клімат умераны і субарктычны. Зіма працяглая са снегападамі, лета кароткае халоднае. [[Шматгадовая мерзлата]]. З поўначы на поўдзень змяняюцца зоны тундры, лесатундры і тайгі. Для тундравай зоны (паўночная трэцяя частка) характэрны мохава-лішайнікавыя, асаковыя, хмызняковыя ([[карлікавая бяроза]], [[багун (род раслін)|багун]] і інш.) раслінныя асацыяцыі на тундра-глеевых і балотных глебах. [[Лесатундра]] з рэдкастойнымі лясамі з чорнай елкі, бальзамічнай піхты і інш. Пашырана [[лістоўніца]]. На поўдні таежныя [[хвойныя лясы]]. Жывёльны свет тундры: [[паўночны алень]] (карыбу), пясец, лемінг, палярны воўк, палярная курапатка, [[палярная сава]]; у тайзе — лось, лясны алень, [[чорны мядзведзь]], куніца, скунс, бобр, норка, [[андатра]] і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Лаўрэнційскае ўзвышша||162}} [[Катэгорыя:Рэльеф Канады]] inwnb4os4rktn3gtnhx4gc1u58hagj0 5227932 5227756 2026-10-27T10:59:48Z Autumndancer 168015 5227932 wikitext text/x-wiki '''Лаўрэнційскае ўзвышша''' ({{lang-en|Lawrentian Upland}}) — [[узвышша]] на паўночным усходзе [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], у [[Канада|Канадзе]] і часткова ў [[ЗША]]. Мяжуе на паўднёвым усходзе з горамі [[Апалачы]], на поўдні з [[Цэнтральныя раўніны|Цэнтральнымі раўнінамі]], на паўднёвым захадзе з [[Вялікія раўніны|Вялікімі раўнінамі]], на захадзе з нізінай Макензі, на поўначы з [[Нізіна Гудзонава заліва|нізінай Гудзонава заліва]]. На поўначы і паўночным усходзе абмываецца [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым]] і [[Атлантычны акіян|Атлантычным]] акіянамі. Плошча каля 5 млн км². Азёрна-ўзгорысты рэльеф. Пераважаюць вышыні 200—400 м; усходняя частка ([[Лабрадор (паўвостраў)|паўвостраў Лабрадор]]) больш прыўзнятая (600—700 м); на паўночна-ўсходнім узбярэжжы — горы [[Торнгат]] (вышыня да 1676 м). Лаўрэнційскае ўзвышша складзена з [[гнейс]]аў, [[крышталічныя сланцы|крышталічных сланцаў]], [[граніт]]аў, [[дыярыт]]аў. Радовішчы [[нікель|нікелю]] (Садберы), жалезных і медных руд, [[золата]], урану і інш. Захаваліся паясы друмлінаў і озавыя грады. Густая рачная сетка, шматлікія азёры. Клімат умераны і субарктычны. Зіма працяглая са снегападамі, лета кароткае халоднае. [[Шматгадовая мерзлата]]. З поўначы на поўдзень змяняюцца зоны тундры, лесатундры і тайгі. Для тундравай зоны (паўночная трэцяя частка) характэрны мохава-лішайнікавыя, асаковыя, хмызняковыя ([[карлікавая бяроза]], [[багун (род раслін)|багун]] і інш.) раслінныя асацыяцыі на тундра-глеевых і балотных глебах. [[Лесатундра]] з рэдкастойнымі лясамі з чорнай елкі, бальзамічнай піхты і інш. Пашырана [[лістоўніца]]. На поўдні таежныя [[хвойныя лясы]]. Жывёльны свет тундры: [[паўночны алень]] (карыбу), пясец, лемінг, палярны воўк, палярная курапатка, [[палярная сава]]; у тайзе — лось, лясны алень, [[чорны мядзведзь]], куніца, скунс, бобр, норка, [[андатра]] і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Лаўрэнційскае ўзвышша||162}} [[Катэгорыя:Рэльеф Канады]] ddlm24tk7ndisy3u4f8ynbn7ehyxuvg 5227953 5227932 2026-10-27T11:11:01Z Autumndancer 168015 5227953 wikitext text/x-wiki {{Узвышша}} '''Лаўрэнційскае ўзвышша''' ({{lang-en|Lawrentian Upland}}) — [[узвышша]] на паўночным усходзе [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], у [[Канада|Канадзе]] і часткова ў [[ЗША]]. Мяжуе на паўднёвым усходзе з горамі [[Апалачы]], на поўдні з [[Цэнтральныя раўніны|Цэнтральнымі раўнінамі]], на паўднёвым захадзе з [[Вялікія раўніны|Вялікімі раўнінамі]], на захадзе з нізінай Макензі, на поўначы з [[Нізіна Гудзонава заліва|нізінай Гудзонава заліва]]. На поўначы і паўночным усходзе абмываецца [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым]] і [[Атлантычны акіян|Атлантычным]] акіянамі. Плошча каля 5 млн км². Азёрна-ўзгорысты рэльеф. Пераважаюць вышыні 200—400 м; усходняя частка ([[Лабрадор (паўвостраў)|паўвостраў Лабрадор]]) больш прыўзнятая (600—700 м); на паўночна-ўсходнім узбярэжжы — горы [[Торнгат]] (вышыня да 1676 м). Лаўрэнційскае ўзвышша складзена з [[гнейс]]аў, [[крышталічныя сланцы|крышталічных сланцаў]], [[граніт]]аў, [[дыярыт]]аў. Радовішчы [[нікель|нікелю]] (Садберы), жалезных і медных руд, [[золата]], урану і інш. Захаваліся паясы друмлінаў і озавыя грады. Густая рачная сетка, шматлікія азёры. Клімат умераны і субарктычны. Зіма працяглая са снегападамі, лета кароткае халоднае. [[Шматгадовая мерзлата]]. З поўначы на поўдзень змяняюцца зоны тундры, лесатундры і тайгі. Для тундравай зоны (паўночная трэцяя частка) характэрны мохава-лішайнікавыя, асаковыя, хмызняковыя ([[карлікавая бяроза]], [[багун (род раслін)|багун]] і інш.) раслінныя асацыяцыі на тундра-глеевых і балотных глебах. [[Лесатундра]] з рэдкастойнымі лясамі з чорнай елкі, бальзамічнай піхты і інш. Пашырана [[лістоўніца]]. На поўдні таежныя [[хвойныя лясы]]. Жывёльны свет тундры: [[паўночны алень]] (карыбу), пясец, лемінг, палярны воўк, палярная курапатка, [[палярная сава]]; у тайзе — лось, лясны алень, [[чорны мядзведзь]], куніца, скунс, бобр, норка, [[андатра]] і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Лаўрэнційскае ўзвышша||162}} [[Катэгорыя:Рэльеф Канады]] 6oxt36ksmiwfo5ktq0yujyrp3ex6b9i 14 817858 5227304 2026-10-26T13:43:50Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Commonscat}} {{Catmain}} [[Катэгорыя:Геаграфія Канады]]» 5227304 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} {{Catmain}} [[Катэгорыя:Геаграфія Канады]] et93xcqxzhnc25ks8nyn0l7ivojv7wd 5227313 5227304 2026-10-26T13:51:47Z JerzyKundrat 174 5227313 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} {{Catmain}} [[Катэгорыя:Геаграфія Канады]] [[Катэгорыя:Рэльеф паводле краін|Канада]] [[Катэгорыя:Рэльеф Паўночнай Амерыкі|Канада]] 7jsjqc4dw9up79gid2phbun3hbf8yow 0 817859 5227325 2026-10-26T14:14:06Z Feeleman 163471 Feeleman перанёс старонку [[Ліам Хайфілд]] у [[Ліям Хайфілд]]: Назва з памылкай правапісу 5227325 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ліям Хайфілд]] eu51avuv2qh3lfdfjx1ib35n14wojkd 0 817860 5227343 2026-10-26T14:32:55Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/80701768|Kazimierz Falkowski]]» 5227343 wikitext text/x-wiki {{Палітык}}'''Казі́мір Фалько́ўскі''' ({{lang-pl|Kazimierz Falkowski}}; 28 студзеня 1875, маёнтак Хадакі, [[Вілейскі павет]] — 28 мая 1936, [[Вільня]]) — польскі інжынер-тэхнолаг, дзеяч чыгуначнага транспарту ў [[Сібір|Сібіры]] і [[Другая Рэч Паспалітая|Другой Рэчы Паспалітай]], грамадскі дзеяч. Віцэ-прэзідэнт дырэкцыі [[Ачынск|Ачынска]]-[[Мінусінск|Мінусінскай]] чыгункі, у 1929—1936 гадах — дырэктар чыгунак у Вільні. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў маёнтку Хадакі Вілейскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] ў сям'і Януарыя Фалькоўскага і Марыі з Мацкевічаў<ref name="PSB">''Samujłło J.'' Falkowski Kazimierz // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 365.</ref>. Пачаў вучыцца ў [[Мінская мужчынская гімназія|гімназіі ў Мінску]]<ref>Аўтар біяграмы ў «[[Polski Słownik Biograficzny|Polskim Słowniku Biograficznym]]» [[Юліян Самуйла]] памылкова называе [[Мінск-Мазавецкі]]; некралог у «Inżynierze Kolejowym» гаворыць пра Мінск Літоўскі, г. зн. [[Мінск]].</ref>. За ўдзел у вучнёўскім гуртку, які дзейнічаў у духу барацьбы за незалежнасць [[Польшча|Польшчы]], яму пагражала выключэнне, таму ён перавёўся ў гімназію ў [[Рыга|Рызе]]<ref name="IK">Ś. p. inż. Kazimierz Falkowski // Inżynier Kolejowy. — 1936. — Nr 9 (145). — S. 340.</ref>. Пасля яе заканчэння вучыўся на матэматычным факультэце [[Тартускі ўніверсітэт|Дэрпцкага (Юр'еўскага) універсітэта]], а ў 1904 годзе скончыў хімічны факультэт [[Рыжскі політэхнічны інстытут|Рыжскага політэхнічнага інстытута]] са званнем інжынера-тэхнолага. У студэнцкія гады быў сябрам польскай студэнцкай карпарацыі «[[Арконія]]»<ref name="PSB" />. === У Сібіры === З 1 ліпеня 1905 года да 31 кастрычніка 1918 года працаваў на чыгунках [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Займаў шэраг высокіх пасад і дайшоў да віцэ-прэзідэнта дырэкцыі Ачынска-Мінусінскай чыгункі<ref name="IK" /><ref name="PSB" />. У 1914—1916 гадах Фалькоўскі быў намеснікам начальніка будаўніцтва чыгункі Ачынск — Мінусінск. З ваеннапалонных, што працавалі на будаўніцтве, ён сфармаваў групу пад кіраўніцтвам маёра Станіслава Кудзельскага<ref>''Островский Л. К.'' Польское население городов Западной Сибири (1890—1917 гг.) // Гуманитарные науки в Сибири. — 2010. — № 4. — С. 82.</ref>. Займаючы гэтую пасаду, ён садзейнічаў стварэнню [[5-я дывізія польскіх стральцоў|Польскай Сібірскай дывізіі]], за што пазней зазнаў пераслед з боку бальшавікоў<ref name="IK" /><ref name="PSB" />. У гэтую дывізію масава ўступалі добраахвотнікі з ліку польскіх чыгуначнікаў Сібіры. Палякі складалі тады каля 20% занятых на будаўніцтве і эксплуатацыі Транссібірскай магістралі і амаль 60% яе чыноўніцкіх і кіраўнічых кадраў<ref>''Czerwieniec-Ivasyk M.'' Polscy kolejarze na Kolei Transsyberyjskiej // III Siedleckie Forum Doktorantów / red. A. Dróżdż, M. Ruszczyńska, M. Krasuski. — Siedlce: Wyd. Nauk. UPH, 2023. — S. 202—203.</ref>. З лістапада 1918 года да 18 ліпеня 1920 года працаваў у Польскім нацыянальным камітэце для Сібіры і Расіі як сябра камітэта і спецыяльны паўнамоцнік на [[Заходняя Сібір|Заходнюю Сібір]]. Трапіў у бальшавіцкі палон, адкуль уцёк і хаваўся ў Сібіры. З 1 жніўня 1920 года да 1 сакавіка 1922 года пад чужым прозвішчам працаваў у савецкай навуковай «Экспедыцыі па пошуку Паўночнага марскога шляху»<ref name="IK" /><ref name="PSB" />. === У Польшчы === У чэрвені 1922 года перабраўся ў Польшчу. Да мая 1928 года быў начальнікам аддзела Акруговай палаты дзяржаўнага кантролю ў [[Варшава|Варшаве]]. Затым перайшоў у Галоўную інспекцыю [[Міністэрства камунікацый Польшчы|Міністэрства камунікацый]] як выконвальнік абавязкаў Галоўнага інспектара камунікацый. У кастрычніку 1929 года стаў дырэктарам чыгунак у Вільні, гэта значыць [[Дырэкцыя дзяржаўных чыгунак у Вільні|Дырэкцыі дзяржаўных чыгунак у Вільні]]<ref name="IK" /><ref name="PSB" />. Акрамя прафесійнай працы, удзельнічаў у грамадскім і культурна-асветніцкім жыцці і ўзначальваў некалькі арганізацый і таварыстваў<ref name="PSB" />. Нечакана памёр 28 мая 1936 года ў Вільні<ref name="IK" /><ref name="PSB" />. == Сям'я == У 1928 годзе ажаніўся з Зофіяй Бальбінай Пшылускай. Меў з ёю дачку і сына<ref name="PSB" />. == Узнагароды == * [[Крыж Незалежнасці]] — за барацьбу за незалежнасць Польшчы; * [[Крыж Заслугі (Польшча)|Залаты Крыж Заслугі]] — за грамадскую працу<ref name="IK" />. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Samujłło J.'' Falkowski Kazimierz // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 365. * Ś. p. inż. Kazimierz Falkowski // Inżynier Kolejowy. — 1936. — Nr 9 (145). — S. 340. * ''Czerwieniec-Ivasyk M.'' Polscy kolejarze na Kolei Transsyberyjskiej // III Siedleckie Forum Doktorantów. — Siedlce, 2023. — S. 201—213. * ''Kuczyński A.'' Syberia. Czterysta lat polskiej diaspory. Antologia historyczno-kulturowa. — Wrocław, 1993. — S. 395. * ''Островский Л. К.'' Польское население городов Западной Сибири (1890—1917 гг.) // Гуманитарные науки в Сибири. — 2010. — № 4. — С. 80—84. [[Катэгорыя:Памерлі ў 1936 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1875 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Роса]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Дэрпцкага ўніверсітэта]] 5okn8x6gl1schcr03yj2wuusyxrejww 5227345 5227343 2026-10-26T14:35:27Z Aliaksei Lastouski 75892 5227345 wikitext text/x-wiki {{Палітык}}'''Казі́мір Фалько́ўскі''' ({{lang-pl|Kazimierz Falkowski}}; [[28 студзеня]] [[1875]], маёнтак Хадакі, [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскі павет]] — [[28 мая]] [[1936]], [[Вільня]]) — польскі інжынер-тэхнолаг, дзеяч чыгуначнага транспарту ў [[Сібір|Сібіры]] і [[Другая Рэч Паспалітая|Другой Рэчы Паспалітай]], грамадскі дзеяч. Віцэ-прэзідэнт дырэкцыі [[Ачынск|Ачынска]]-[[Мінусінск|Мінусінскай]] чыгункі, у 1929—1936 гадах — дырэктар чыгунак у Вільні. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў маёнтку Хадакі Вілейскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] ў сям'і Януарыя Фалькоўскага і Марыі з Мацкевічаў<ref name="PSB">''Samujłło J.'' Falkowski Kazimierz // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 365.</ref>. Пачаў вучыцца ў [[Мінская мужчынская гімназія|гімназіі ў Мінску]]<ref>Аўтар біяграмы ў «[[Polski Słownik Biograficzny|Polskim Słowniku Biograficznym]]» [[Юліян Самуйла]] памылкова называе [[Мінск-Мазавецкі]]; некралог у «Inżynierze Kolejowym» гаворыць пра Мінск Літоўскі, г. зн. [[Мінск]].</ref>. За ўдзел у вучнёўскім гуртку, які дзейнічаў у духу барацьбы за незалежнасць [[Польшча|Польшчы]], яму пагражала выключэнне, таму ён перавёўся ў гімназію ў [[Рыга|Рызе]]<ref name="IK">Ś. p. inż. Kazimierz Falkowski // Inżynier Kolejowy. — 1936. — Nr 9 (145). — S. 340.</ref>. Пасля яе заканчэння вучыўся на матэматычным факультэце [[Тартускі ўніверсітэт|Дэрпцкага (Юр'еўскага) універсітэта]], а ў 1904 годзе скончыў хімічны факультэт [[Рыжскі політэхнічны інстытут|Рыжскага політэхнічнага інстытута]] са званнем інжынера-тэхнолага. У студэнцкія гады быў сябрам польскай студэнцкай карпарацыі «[[Арконія]]»<ref name="PSB" />. === У Сібіры === З 1 ліпеня 1905 года да 31 кастрычніка 1918 года працаваў на чыгунках [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Займаў шэраг высокіх пасад і дайшоў да віцэ-прэзідэнта дырэкцыі Ачынска-Мінусінскай чыгункі<ref name="IK" /><ref name="PSB" />. У 1914—1916 гадах Фалькоўскі быў намеснікам начальніка будаўніцтва чыгункі Ачынск — Мінусінск. З ваеннапалонных, што працавалі на будаўніцтве, ён сфармаваў групу пад кіраўніцтвам маёра Станіслава Кудзельскага<ref>''Островский Л. К.'' Польское население городов Западной Сибири (1890—1917 гг.) // Гуманитарные науки в Сибири. — 2010. — № 4. — С. 82.</ref>. Займаючы гэтую пасаду, ён садзейнічаў стварэнню [[5-я дывізія польскіх стральцоў|Польскай Сібірскай дывізіі]], за што пазней зазнаў пераслед з боку бальшавікоў<ref name="IK" /><ref name="PSB" />. У гэтую дывізію масава ўступалі добраахвотнікі з ліку польскіх чыгуначнікаў Сібіры. Палякі складалі тады каля 20% занятых на будаўніцтве і эксплуатацыі Транссібірскай магістралі і амаль 60% яе чыноўніцкіх і кіраўнічых кадраў<ref>''Czerwieniec-Ivasyk M.'' Polscy kolejarze na Kolei Transsyberyjskiej // III Siedleckie Forum Doktorantów / red. A. Dróżdż, M. Ruszczyńska, M. Krasuski. — Siedlce: Wyd. Nauk. UPH, 2023. — S. 202—203.</ref>. З лістапада 1918 года да 18 ліпеня 1920 года працаваў у Польскім нацыянальным камітэце для Сібіры і Расіі як сябра камітэта і спецыяльны паўнамоцнік на [[Заходняя Сібір|Заходнюю Сібір]]. Трапіў у бальшавіцкі палон, адкуль уцёк і хаваўся ў Сібіры. З 1 жніўня 1920 года да 1 сакавіка 1922 года пад чужым прозвішчам працаваў у савецкай навуковай «Экспедыцыі па пошуку Паўночнага марскога шляху»<ref name="IK" /><ref name="PSB" />. === У Польшчы === У чэрвені 1922 года перабраўся ў Польшчу. Да мая 1928 года быў начальнікам аддзела Акруговай палаты дзяржаўнага кантролю ў [[Варшава|Варшаве]]. Затым перайшоў у Галоўную інспекцыю [[Міністэрства камунікацый Польшчы|Міністэрства камунікацый]] як выконвальнік абавязкаў Галоўнага інспектара камунікацый. У кастрычніку 1929 года стаў дырэктарам чыгунак у Вільні, гэта значыць [[Дырэкцыя дзяржаўных чыгунак у Вільні|Дырэкцыі дзяржаўных чыгунак у Вільні]]<ref name="IK" /><ref name="PSB" />. Акрамя прафесійнай працы, удзельнічаў у грамадскім і культурна-асветніцкім жыцці і ўзначальваў некалькі арганізацый і таварыстваў<ref name="PSB" />. Нечакана памёр 28 мая 1936 года ў Вільні<ref name="IK" /><ref name="PSB" />. == Сям'я == У 1928 годзе ажаніўся з Зофіяй Бальбінай Пшылускай. Меў з ёю дачку і сына<ref name="PSB" />. == Узнагароды == * [[Крыж Незалежнасці]] — за барацьбу за незалежнасць Польшчы; * [[Крыж Заслугі (Польшча)|Залаты Крыж Заслугі]] — за грамадскую працу<ref name="IK" />. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Samujłło J.'' Falkowski Kazimierz // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 365. * Ś. p. inż. Kazimierz Falkowski // Inżynier Kolejowy. — 1936. — Nr 9 (145). — S. 340. * ''Czerwieniec-Ivasyk M.'' Polscy kolejarze na Kolei Transsyberyjskiej // III Siedleckie Forum Doktorantów. — Siedlce, 2023. — S. 201—213. * ''Kuczyński A.'' Syberia. Czterysta lat polskiej diaspory. Antologia historyczno-kulturowa. — Wrocław, 1993. — S. 395. * ''Островский Л. К.'' Польское население городов Западной Сибири (1890—1917 гг.) // Гуманитарные науки в Сибири. — 2010. — № 4. — С. 80—84. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Фалькоўскі, Казімір}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1936 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1875 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Роса]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1875 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 28 мая]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Рыжскага політэхнічнага інстытута]] [[Катэгорыя:Чыгуначнікі]] [[Катэгорыя:Інжынеры Польшчы]] [[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]] [[Катэгорыя:Кавалеры Залатога Крыжа Заслугі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Дэрпцкага ўніверсітэта]] 7y9b8uvjyujwrpjuw40t1jqimudx02p 5227346 5227345 2026-10-26T14:36:23Z Aliaksei Lastouski 75892 5227346 wikitext text/x-wiki {{Палітык}}'''Казі́мір Фалько́ўскі''' ({{lang-pl|Kazimierz Falkowski}}; [[28 студзеня]] [[1875]], маёнтак Хадакі, [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскі павет]] — [[28 мая]] [[1936]], [[Вільня]]) — польскі інжынер-тэхнолаг, дзеяч чыгуначнага транспарту ў [[Сібір|Сібіры]] і [[Другая Рэч Паспалітая|Другой Рэчы Паспалітай]], грамадскі дзеяч. Віцэ-прэзідэнт дырэкцыі [[Ачынск|Ачынска]]-[[Мінусінск|Мінусінскай]] чыгункі, у 1929—1936 гадах — дырэктар чыгунак у Вільні. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў маёнтку Хадакі Вілейскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] ў сям'і Януарыя Фалькоўскага і Марыі з Мацкевічаў<ref name="PSB">''Samujłło J.'' Falkowski Kazimierz // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 365.</ref>. Пачаў вучыцца ў [[Мінская мужчынская гімназія|гімназіі ў Мінску]]. За ўдзел у вучнёўскім гуртку, які дзейнічаў у духу барацьбы за незалежнасць [[Польшча|Польшчы]], яму пагражала выключэнне, таму ён перавёўся ў гімназію ў [[Рыга|Рызе]]<ref name="IK">Ś. p. inż. Kazimierz Falkowski // Inżynier Kolejowy. — 1936. — Nr 9 (145). — S. 340.</ref>. Пасля яе заканчэння вучыўся на матэматычным факультэце [[Тартускі ўніверсітэт|Дэрпцкага (Юр'еўскага) універсітэта]], а ў 1904 годзе скончыў хімічны факультэт [[Рыжскі політэхнічны інстытут|Рыжскага політэхнічнага інстытута]] са званнем інжынера-тэхнолага. У студэнцкія гады быў сябрам польскай студэнцкай карпарацыі «[[Арконія]]»<ref name="PSB" />. === У Сібіры === З 1 ліпеня 1905 года да 31 кастрычніка 1918 года працаваў на чыгунках [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Займаў шэраг высокіх пасад і дайшоў да віцэ-прэзідэнта дырэкцыі Ачынска-Мінусінскай чыгункі<ref name="IK" /><ref name="PSB" />. У 1914—1916 гадах Фалькоўскі быў намеснікам начальніка будаўніцтва чыгункі Ачынск — Мінусінск. З ваеннапалонных, што працавалі на будаўніцтве, ён сфармаваў групу пад кіраўніцтвам маёра Станіслава Кудзельскага<ref>''Островский Л. К.'' Польское население городов Западной Сибири (1890—1917 гг.) // Гуманитарные науки в Сибири. — 2010. — № 4. — С. 82.</ref>. Займаючы гэтую пасаду, ён садзейнічаў стварэнню [[5-я дывізія польскіх стральцоў|Польскай Сібірскай дывізіі]], за што пазней зазнаў пераслед з боку бальшавікоў<ref name="IK" /><ref name="PSB" />. У гэтую дывізію масава ўступалі добраахвотнікі з ліку польскіх чыгуначнікаў Сібіры. Палякі складалі тады каля 20% занятых на будаўніцтве і эксплуатацыі Транссібірскай магістралі і амаль 60% яе чыноўніцкіх і кіраўнічых кадраў<ref>''Czerwieniec-Ivasyk M.'' Polscy kolejarze na Kolei Transsyberyjskiej // III Siedleckie Forum Doktorantów / red. A. Dróżdż, M. Ruszczyńska, M. Krasuski. — Siedlce: Wyd. Nauk. UPH, 2023. — S. 202—203.</ref>. З лістапада 1918 года да 18 ліпеня 1920 года працаваў у Польскім нацыянальным камітэце для Сібіры і Расіі як сябра камітэта і спецыяльны паўнамоцнік на [[Заходняя Сібір|Заходнюю Сібір]]. Трапіў у бальшавіцкі палон, адкуль уцёк і хаваўся ў Сібіры. З 1 жніўня 1920 года да 1 сакавіка 1922 года пад чужым прозвішчам працаваў у савецкай навуковай «Экспедыцыі па пошуку Паўночнага марскога шляху»<ref name="IK" /><ref name="PSB" />. === У Польшчы === У чэрвені 1922 года перабраўся ў Польшчу. Да мая 1928 года быў начальнікам аддзела Акруговай палаты дзяржаўнага кантролю ў [[Варшава|Варшаве]]. Затым перайшоў у Галоўную інспекцыю [[Міністэрства камунікацый Польшчы|Міністэрства камунікацый]] як выконвальнік абавязкаў Галоўнага інспектара камунікацый. У кастрычніку 1929 года стаў дырэктарам чыгунак у Вільні, гэта значыць [[Дырэкцыя дзяржаўных чыгунак у Вільні|Дырэкцыі дзяржаўных чыгунак у Вільні]]<ref name="IK" /><ref name="PSB" />. Акрамя прафесійнай працы, удзельнічаў у грамадскім і культурна-асветніцкім жыцці і ўзначальваў некалькі арганізацый і таварыстваў<ref name="PSB" />. Нечакана памёр 28 мая 1936 года ў Вільні<ref name="IK" /><ref name="PSB" />. == Сям'я == У 1928 годзе ажаніўся з Зофіяй Бальбінай Пшылускай. Меў з ёю дачку і сына<ref name="PSB" />. == Узнагароды == * [[Крыж Незалежнасці]] — за барацьбу за незалежнасць Польшчы; * [[Крыж Заслугі (Польшча)|Залаты Крыж Заслугі]] — за грамадскую працу<ref name="IK" />. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Samujłło J.'' Falkowski Kazimierz // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 365. * Ś. p. inż. Kazimierz Falkowski // Inżynier Kolejowy. — 1936. — Nr 9 (145). — S. 340. * ''Czerwieniec-Ivasyk M.'' Polscy kolejarze na Kolei Transsyberyjskiej // III Siedleckie Forum Doktorantów. — Siedlce, 2023. — S. 201—213. * ''Kuczyński A.'' Syberia. Czterysta lat polskiej diaspory. Antologia historyczno-kulturowa. — Wrocław, 1993. — S. 395. * ''Островский Л. К.'' Польское население городов Западной Сибири (1890—1917 гг.) // Гуманитарные науки в Сибири. — 2010. — № 4. — С. 80—84. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Фалькоўскі, Казімір}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1936 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1875 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Роса]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1875 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 28 мая]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Рыжскага політэхнічнага інстытута]] [[Катэгорыя:Чыгуначнікі]] [[Катэгорыя:Інжынеры Польшчы]] [[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]] [[Катэгорыя:Кавалеры Залатога Крыжа Заслугі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Дэрпцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Мінская мужчынская гімназія]] gpfgkjux3iwbw0gq31ri4p8mcnfdwbe 5227933 5227346 2026-10-27T10:59:55Z Ciepiersia 162280 −[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1875 годзе]]; −[[Катэгорыя:Памерлі ў 1936 годзе]]; −[[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]]; −[[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Роса]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]], афармленне 5227933 wikitext text/x-wiki {{Палітык}} {{цёзкі2|Фалькоўскі}} '''Казі́мір Фалько́ўскі''' ({{lang-pl|Kazimierz Falkowski}}; [[28 студзеня]] [[1875]], маёнтак Хадакі, [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскі павет]] — [[28 мая]] [[1936]], [[Вільня]]) — польскі інжынер-тэхнолаг, дзеяч чыгуначнага транспарту ў [[Сібір|Сібіры]] і [[Другая Рэч Паспалітая|Другой Рэчы Паспалітай]], грамадскі дзеяч. Віцэ-прэзідэнт дырэкцыі [[Ачынск|Ачынска]]-[[Мінусінск|Мінусінскай]] чыгункі, у 1929—1936 гадах — дырэктар чыгунак у Вільні. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў маёнтку Хадакі Вілейскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] ў сям'і Януарыя Фалькоўскага і Марыі з Мацкевічаў<ref name="PSB">''Samujłło J.'' Falkowski Kazimierz // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 365.</ref>. Пачаў вучыцца ў [[Мінская мужчынская гімназія|гімназіі ў Мінску]]. За ўдзел у вучнёўскім гуртку, які дзейнічаў у духу барацьбы за незалежнасць [[Польшча|Польшчы]], яму пагражала выключэнне, таму ён перавёўся ў гімназію ў [[Рыга|Рызе]]<ref name="IK">Ś. p. inż. Kazimierz Falkowski // Inżynier Kolejowy. — 1936. — Nr 9 (145). — S. 340.</ref>. Пасля яе заканчэння вучыўся на матэматычным факультэце [[Тартускі ўніверсітэт|Дэрпцкага (Юр'еўскага) універсітэта]], а ў 1904 годзе скончыў хімічны факультэт [[Рыжскі політэхнічны інстытут|Рыжскага політэхнічнага інстытута]] са званнем інжынера-тэхнолага. У студэнцкія гады быў сябрам польскай студэнцкай карпарацыі «[[Арконія]]»<ref name="PSB" />. === У Сібіры === З 1 ліпеня 1905 года да 31 кастрычніка 1918 года працаваў на чыгунках [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Займаў шэраг высокіх пасад і дайшоў да віцэ-прэзідэнта дырэкцыі Ачынска-Мінусінскай чыгункі<ref name="IK" /><ref name="PSB" />. У 1914—1916 гадах Фалькоўскі быў намеснікам начальніка будаўніцтва чыгункі Ачынск — Мінусінск. З ваеннапалонных, што працавалі на будаўніцтве, ён сфармаваў групу пад кіраўніцтвам маёра Станіслава Кудзельскага<ref>''Островский Л. К.'' Польское население городов Западной Сибири (1890—1917 гг.) // Гуманитарные науки в Сибири. — 2010. — № 4. — С. 82.</ref>. Займаючы гэтую пасаду, ён садзейнічаў стварэнню [[5-я дывізія польскіх стральцоў|Польскай Сібірскай дывізіі]], за што пазней зазнаў пераслед з боку бальшавікоў<ref name="IK" /><ref name="PSB" />. У гэтую дывізію масава ўступалі добраахвотнікі з ліку польскіх чыгуначнікаў Сібіры. Палякі складалі тады каля 20% занятых на будаўніцтве і эксплуатацыі Транссібірскай магістралі і амаль 60% яе чыноўніцкіх і кіраўнічых кадраў<ref>''Czerwieniec-Ivasyk M.'' Polscy kolejarze na Kolei Transsyberyjskiej // III Siedleckie Forum Doktorantów / red. A. Dróżdż, M. Ruszczyńska, M. Krasuski. — Siedlce: Wyd. Nauk. UPH, 2023. — S. 202—203.</ref>. З лістапада 1918 года да 18 ліпеня 1920 года працаваў у Польскім нацыянальным камітэце для Сібіры і Расіі як сябра камітэта і спецыяльны паўнамоцнік на [[Заходняя Сібір|Заходнюю Сібір]]. Трапіў у бальшавіцкі палон, адкуль уцёк і хаваўся ў Сібіры. З 1 жніўня 1920 года да 1 сакавіка 1922 года пад чужым прозвішчам працаваў у савецкай навуковай «Экспедыцыі па пошуку Паўночнага марскога шляху»<ref name="IK" /><ref name="PSB" />. === У Польшчы === У чэрвені 1922 года перабраўся ў Польшчу. Да мая 1928 года быў начальнікам аддзела Акруговай палаты дзяржаўнага кантролю ў [[Варшава|Варшаве]]. Затым перайшоў у Галоўную інспекцыю [[Міністэрства камунікацый Польшчы|Міністэрства камунікацый]] як выконвальнік абавязкаў Галоўнага інспектара камунікацый. У кастрычніку 1929 года стаў дырэктарам чыгунак у Вільні, гэта значыць [[Дырэкцыя дзяржаўных чыгунак у Вільні|Дырэкцыі дзяржаўных чыгунак у Вільні]]<ref name="IK" /><ref name="PSB" />. Акрамя прафесійнай працы, удзельнічаў у грамадскім і культурна-асветніцкім жыцці і ўзначальваў некалькі арганізацый і таварыстваў<ref name="PSB" />. Нечакана памёр 28 мая 1936 года ў Вільні<ref name="IK" /><ref name="PSB" />. == Сям'я == У 1928 годзе ажаніўся з Зофіяй Бальбінай Пшылускай. Меў з ёю дачку і сына<ref name="PSB" />. == Узнагароды == * [[Крыж Незалежнасці]] — за барацьбу за незалежнасць Польшчы; * [[Крыж Заслугі (Польшча)|Залаты Крыж Заслугі]] — за грамадскую працу<ref name="IK" />. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Samujłło J.'' Falkowski Kazimierz // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 365. * Ś. p. inż. Kazimierz Falkowski // Inżynier Kolejowy. — 1936. — Nr 9 (145). — S. 340. * ''Czerwieniec-Ivasyk M.'' Polscy kolejarze na Kolei Transsyberyjskiej // III Siedleckie Forum Doktorantów. — Siedlce, 2023. — S. 201—213. * ''Kuczyński A.'' Syberia. Czterysta lat polskiej diaspory. Antologia historyczno-kulturowa. — Wrocław, 1993. — S. 395. * ''Островский Л. К.'' Польское население городов Западной Сибири (1890—1917 гг.) // Гуманитарные науки в Сибири. — 2010. — № 4. — С. 80—84. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Фалькоўскі, Казімір}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 студзеня]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Рыжскага політэхнічнага інстытута]] [[Катэгорыя:Чыгуначнікі]] [[Катэгорыя:Інжынеры Польшчы]] [[Катэгорыя:Кавалеры Крыжа Незалежнасці]] [[Катэгорыя:Кавалеры Залатога Крыжа Заслугі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Дэрпцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Мінская мужчынская гімназія]] hedr9sx90gf30a0ahoe1law8u9amkox 0 817861 5227444 2026-10-26T17:02:30Z Аляксандр Белы 46814 Стварыў пачатковы тэкст старонкі 5227444 wikitext text/x-wiki Рыфейскія горы (Рыпейскія горы, Рыпы, Рыфы, Рыпеі, Рыфеі) - у антычнай геаграфіі назва меркаванага ўзвышша, у якім бяруць пачатак асноўныя рэкі [[Скіфія|Скіфіі]]; у грэцкай міфалогіі гэта таксама і горы, на якіх знаходзілася жыллё паўночнага ветра Барэя. Ранняя навачасная геаграфія лічыла гэтыя горы водападзелам [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] і [[Чорнае мора|Чорнага мора]]. Меркаваны фізічны адпаведнік — сучасныя [[Уральскія горы]][1], або [[Беларуская града]], або [[Валдайскае ўзвышша]]. У антычных крыніцах Паўночную лакалізацыю Рыфейскіх гор упершыню пазначыў Гекатэй Мілецкі, пасля чаго антычная навука займалася ўдакладненнем іх размяшчэння [2]. Пра [[Гіпербарэя|гіпербарэяў]], якія жылі за гэтымі гарамі, пісаў Геланік [3]. У [[Герадот|Герадота]] гэтая назва не згадваецца. [[Гіпакрат]] паказваў, што Скіфія ляжыць каля падножжа Рыпейскіх гор, адкуль дзьме паўночны вецер [4]. [[Арыстоцель]] адзначаў, што горы ляжаць за крайнай Скіфіяй, пад сузор'ем Мядзведзіцы, і адтуль сцякае найбольш рэк, аднак лічыў казкамі аповеды пра іх надзвычайную велічыню [5]. Апалон Родасскі пазначаў там вытокі Істра [[Дунай|(Дуная]]) [6]. [[Страбон]] лічыў гэтыя горы і гіпербарэяў міфічнымі [7]. Паводле Дыянісія Перыегета, з гэтых гор сцякалі рэкі Алдэск і Пантыкап [8]. Гісторык Юстын адзначаў, што Скіфія абмежаваная з аднаго боку [[Чорнае мора|Понтам]], а з іншага — Рыфейскімі гарамі [9]. [[Клаўдзій Пталемей]] у II стагоддзі н. э. размяшчаў іх на тэрыторыі [[Еўрапейская Сарматыя|Еўрапейскай Сарматыі]] з пэўнымі каардынатамі [10]. * У «Арфічнай арганаўтыцы» Рыпейскія цясніны згаданы на шляху арганаўтаў, а таксама гаворыцца, што яны закрываюць Сонца [[Кімерыйцы|кімерыйцам]] [11]. Паводле Маркіяна, з гэтых гор бяруць пачатак рэкі Хесін і Турунт [12]. * * Согласно «Периплу» Маркиана, с Рипейских гор, которые лежат «между Меотийским озером и Сарматским океаном», текут реки Хесин (предположительно Западная Двина) и ''Турунт'' (предположительно Полота). * Філасторый паказваў, што з іх сцякае Танаіс (Дон), а ля іх падножжа жывуць [[неўры]] [13]. * Сама назва часам звяжацца з грэчаскім словам «рыпэ» (парыў ветру), які нібыта паходзіў ад Борэя [14]. * У старажытнаіндыйскай «Рыгведзе» ўзгадваецца вяршыня Рыпы як месца аховы шляху Сонца [15]. * Даследчыкі паказвалі на сувязь Рыпаў з эпічнымі гарамі Меру ў індуізме [16]. * Таксама геаграфічная традыцыя часта звязвае вобраз з агульнымі ў многіх народаў рэлігійнымі і міфалагічнымі ўяўленнямі пра нябесную краіну на поўначы [17]. * * У Новы Час == Літаратура == * Подосинов А. В., Денисов А. О. Рипейские горы в античной и средневековой геокартографии // Аристей. Вестник классической филологии и античной истории. — № 14. — 2016. — С. 53-160. * Глава X. Рипейские горы // ''Куклина И. В.'' Этногеография Скифии по античным источникам — {{М.}}: Наука, 1985 [http://kronk.spb.ru/library/kuklina-iv-1985.htm][https://search.rsl.ru/ru/record/01001242580] * {{Любкер|Рипейские горы|год=2007}} sgmnh98t78bafcrbmgafysc7ljv6wvx 5227464 5227444 2026-10-26T17:40:36Z Аляксандр Белы 46814 працягнуў ствараць пачатковы (чарнавы) тэкст старонкі. буду працаваць яшчэ некалькі дзён 5227464 wikitext text/x-wiki Рыфейскія горы (Рыпейскія горы, Рыпы, Рыфы, Рыпеі, Рыфеі) — у антычнай геаграфіі назва меркаванага ўзвышша, у якім бяруць пачатак асноўныя рэкі [[Скіфія|Скіфіі]]; у грэцкай міфалогіі гэта таксама і горы, на якіх знаходзілася жыллё паўночнага ветра [[Барэй|Барэя]]. (Сама назва часам звязваецца з грэчаскім словам «рыпэ» (парыў ветру), які нібыта паходзіў ад Барэя). Ранняя навачасная геаграфія лічыла гэтыя горы водападзелам [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] і [[Чорнае мора|Чорнага мора]]. Меркаваны фізічны адпаведнік — сучасныя [[Уральскія горы]][1], або [[Беларуская града]], або [[Валдайскае ўзвышша]]. У антычных крыніцах Паўночную лакалізацыю Рыфейскіх гор упершыню пазначыў Гекатэй Мілецкі, пасля чаго антычная навука займалася ўдакладненнем іх размяшчэння [2]. Пра [[Гіпербарэя|гіпербарэяў]], якія жылі за гэтымі гарамі, пісаў Геланік<ref>''Гелланик'', фр.96 Мюллер = Климент Александрийский. Строматы I 72, 2; ср. Кирилл Александрийский. Против Юлиана. 705</ref>. У [[Герадот|Герадота]] гэтая назва не згадваецца. [[Гіпакрат]] паказваў, што Скіфія ляжыць каля падножжа Рыпейскіх гор, адкуль дзьме паўночны вецер<ref>''Гиппократ''. О воздухе, водах и местностях (26). Перевод В. В. Латышева (по рубрикации в переводе Руднева § 19)</ref> . [[Арыстоцель]] адзначаў, што горы ляжаць за крайнай Скіфіяй, пад сузор'ем Мядзведзіцы, і адтуль сцякае найбольш рэк, аднак лічыў казкамі аповеды пра іх надзвычайную велічыню<ref>''Аристотель''. Метеорологика. I. 13. 350b10</ref>. Апалоній Родасскі пазначаў там вытокі Істра [[Дунай|(Дуная]])<ref>''Аполлоний Родосский''. Аргонавтика. IV. 283; гл. схоліі да гэтага месца.</ref>. [[Страбон]] лічыў гэтыя горы і гіпербарэяў міфічнымі<ref>''Страбон''. География. VII. 3. 1. 295; VII. 3. 6. 299.</ref>. Паводле геаграфічнай паэмы Дыянісія Перыегета, з гэтых гор сцякалі рэкі Алдэск і Пантыкап<ref>''Дионисий Периэгет''. Описание ойкумены (314). </ref>. Рымскі гісторык Юстын адзначаў, што Скіфія «абмежаваная з аднаго боку [[Чорнае мора|Понтам]], а з іншага — Рыфейскімі гарамі, а ззаду — Азіей и ракой Фасіс»<ref>Юстин, «Эпитома сочинения Помпея Трога „История Филиппа“» Книга II, Гл. 2.(1)</ref>. [[Клаўдзій Пталемей]] у II стагоддзі н. э. размяшчаў іх на тэрыторыі [[Еўрапейская Сарматыя|Еўрапейскай Сарматыі]], з каардынатамі па сярэдзіне: 63°— 57°30 п.ш.<ref>''Птолемей''. География. VIII. 5. 5, 10. Перевод К. С. Апта.</ref>. * У «Арфічнай арганаўтыцы» Рыпейскія цясніны згаданы на шляху арганаўтаў, а таксама гаворыцца, што яны закрываюць Сонца [[Кімерыйцы|кімерыйцам]] <ref>Орфическая аргонавтика (1123).</ref>. Паводле «Перыпла» Маркіяна з Гераклеі, з гэтых гор, якія ляжаць «паміж Меатыйским возерам ([[Азоўскае мора|Азоўскім морам]]) і Сармацкім акіянам (Балтыкай)», бяруць пачатак рэкі Хесін (магчыма, [[Дзвіна]]) і Турунт (магчыма, [[Палата]])<ref>''Маркиан''. Перипл внешнего моря. II. 39.</ref> . * Па Філасторгнію, з Рыпейскіх гор сцякае Танаіс (меркавана, [[Северскі Данец]] ці [[Дон]]), а ля іх падножжа жылі [[неўры]] , якіх ён атаясамляў з [[Гуны|гунамі]] <ref>''Фотий''. Сокращение «Церковной истории» Филосторгия. IX. 17</ref>. Верагодней за ўсё, ён аб'яднаў Дон і [[Волга|Волгу]], якая ў «дарускай» старажытнасці аб'ядноўвалася з Камай, а не з сучасным вярхоўем Волгі, у адзіную раку. * * У старажытнаіндыйскай «Рыгведзе» ўзгадваецца вяршыня Рыпы як месца аховы шляху Сонца [15]. * Даследчыкі паказвалі на сувязь Рыпаў з эпічнымі гарамі Меру ў індуізме [16]. * Таксама геаграфічная традыцыя часта звязвае вобраз з агульнымі ў многіх народаў рэлігійнымі і міфалагічнымі ўяўленнямі пра нябесную краіну на поўначы [17]. * * У Новы Час (працягну паводле Хронікі Белай Русі) == Літаратура == * Подосинов А. В., Денисов А. О. Рипейские горы в античной и средневековой геокартографии // Аристей. Вестник классической филологии и античной истории. — № 14. — 2016. — С. 53-160. * Глава X. Рипейские горы // ''Куклина И. В.'' Этногеография Скифии по античным источникам — {{М.}}: Наука, 1985 [http://kronk.spb.ru/library/kuklina-iv-1985.htm][https://search.rsl.ru/ru/record/01001242580] 1hm12y2dh7m6zjgef2ay56t3wjfmyks 5227466 5227464 2026-10-26T17:41:48Z Аляксандр Белы 46814 5227466 wikitext text/x-wiki Рыфейскія горы (Рыпейскія горы, Рыпы, Рыфы, Рыпеі, Рыфеі) — у антычнай геаграфіі назва меркаванага ўзвышша, у якім бяруць пачатак асноўныя рэкі [[Скіфія|Скіфіі]]; у грэцкай міфалогіі гэта таксама і горы, на якіх знаходзілася жыллё паўночнага ветра [[Барэй|Барэя]]. (Сама назва часам звязваецца з грэчаскім словам «рыпэ» (парыў ветру), які нібыта паходзіў ад Барэя). Ранняя навачасная геаграфія лічыла гэтыя горы водападзелам [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] і [[Чорнае мора|Чорнага мора]]. Меркаваны фізічны адпаведнік — сучасныя [[Уральскія горы]][1], або [[Беларуская града]], або [[Валдайскае ўзвышша]]. == У антычных крыніцах == Паўночную лакалізацыю Рыфейскіх гор упершыню пазначыў Гекатэй Мілецкі, пасля чаго антычная навука займалася ўдакладненнем іх размяшчэння [2]. Пра [[Гіпербарэя|гіпербарэяў]], якія жылі за гэтымі гарамі, пісаў Геланік<ref>''Гелланик'', фр.96 Мюллер = Климент Александрийский. Строматы I 72, 2; ср. Кирилл Александрийский. Против Юлиана. 705</ref>. У [[Герадот|Герадота]] гэтая назва не згадваецца. [[Гіпакрат]] паказваў, што Скіфія ляжыць каля падножжа Рыпейскіх гор, адкуль дзьме паўночны вецер<ref>''Гиппократ''. О воздухе, водах и местностях (26). Перевод В. В. Латышева (по рубрикации в переводе Руднева § 19)</ref> . [[Арыстоцель]] адзначаў, што горы ляжаць за крайнай Скіфіяй, пад сузор'ем Мядзведзіцы, і адтуль сцякае найбольш рэк, аднак лічыў казкамі аповеды пра іх надзвычайную велічыню<ref>''Аристотель''. Метеорологика. I. 13. 350b10</ref>. Апалоній Родасскі пазначаў там вытокі Істра [[Дунай|(Дуная]])<ref>''Аполлоний Родосский''. Аргонавтика. IV. 283; гл. схоліі да гэтага месца.</ref>. [[Страбон]] лічыў гэтыя горы і гіпербарэяў міфічнымі<ref>''Страбон''. География. VII. 3. 1. 295; VII. 3. 6. 299.</ref>. Паводле геаграфічнай паэмы Дыянісія Перыегета, з гэтых гор сцякалі рэкі Алдэск і Пантыкап<ref>''Дионисий Периэгет''. Описание ойкумены (314). </ref>. Рымскі гісторык Юстын адзначаў, што Скіфія «абмежаваная з аднаго боку [[Чорнае мора|Понтам]], а з іншага — Рыфейскімі гарамі, а ззаду — Азіей и ракой Фасіс»<ref>Юстин, «Эпитома сочинения Помпея Трога „История Филиппа“» Книга II, Гл. 2.(1)</ref>. [[Клаўдзій Пталемей]] у II стагоддзі н. э. размяшчаў іх на тэрыторыі [[Еўрапейская Сарматыя|Еўрапейскай Сарматыі]], з каардынатамі па сярэдзіне: 63°— 57°30 п.ш.<ref>''Птолемей''. География. VIII. 5. 5, 10. Перевод К. С. Апта.</ref>. * У «Арфічнай арганаўтыцы» Рыпейскія цясніны згаданы на шляху арганаўтаў, а таксама гаворыцца, што яны закрываюць Сонца [[Кімерыйцы|кімерыйцам]] <ref>Орфическая аргонавтика (1123).</ref>. Паводле «Перыпла» Маркіяна з Гераклеі, з гэтых гор, якія ляжаць «паміж Меатыйским возерам ([[Азоўскае мора|Азоўскім морам]]) і Сармацкім акіянам (Балтыкай)», бяруць пачатак рэкі Хесін (магчыма, [[Дзвіна]]) і Турунт (магчыма, [[Палата]])<ref>''Маркиан''. Перипл внешнего моря. II. 39.</ref> . * Па Філасторгнію, з Рыпейскіх гор сцякае Танаіс (меркавана, [[Северскі Данец]] ці [[Дон]]), а ля іх падножжа жылі [[неўры]] , якіх ён атаясамляў з [[Гуны|гунамі]] <ref>''Фотий''. Сокращение «Церковной истории» Филосторгия. IX. 17</ref>. Верагодней за ўсё, ён аб'яднаў Дон і [[Волга|Волгу]], якая ў «дарускай» старажытнасці аб'ядноўвалася з Камай, а не з сучасным вярхоўем Волгі, у адзіную раку. * У старажытнаіндыйскай «Рыгведзе» ўзгадваецца вяршыня Рыпы як месца аховы шляху Сонца [15]. * Даследчыкі паказвалі на сувязь Рыпаў з эпічнымі гарамі Меру ў індуізме [16]. * Таксама геаграфічная традыцыя часта звязвае вобраз з агульнымі ў многіх народаў рэлігійнымі і міфалагічнымі ўяўленнямі пра нябесную краіну на поўначы [17]. == У Новы Час == (працягну паводле Хронікі Белай Русі) == Літаратура == * Подосинов А. В., Денисов А. О. Рипейские горы в античной и средневековой геокартографии // Аристей. Вестник классической филологии и античной истории. — № 14. — 2016. — С. 53-160. * Глава X. Рипейские горы // ''Куклина И. В.'' Этногеография Скифии по античным источникам — {{М.}}: Наука, 1985 [http://kronk.spb.ru/library/kuklina-iv-1985.htm][https://search.rsl.ru/ru/record/01001242580] gtgrsac525ckd4pvff2251dcga9esh9 5227468 5227466 2026-10-26T17:42:53Z Аляксандр Белы 46814 Зноскі 5227468 wikitext text/x-wiki Рыфейскія горы (Рыпейскія горы, Рыпы, Рыфы, Рыпеі, Рыфеі) — у антычнай геаграфіі назва меркаванага ўзвышша, у якім бяруць пачатак асноўныя рэкі [[Скіфія|Скіфіі]]; у грэцкай міфалогіі гэта таксама і горы, на якіх знаходзілася жыллё паўночнага ветра [[Барэй|Барэя]]. (Сама назва часам звязваецца з грэчаскім словам «рыпэ» (парыў ветру), які нібыта паходзіў ад Барэя). Ранняя навачасная геаграфія лічыла гэтыя горы водападзелам [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] і [[Чорнае мора|Чорнага мора]]. Меркаваны фізічны адпаведнік — сучасныя [[Уральскія горы]][1], або [[Беларуская града]], або [[Валдайскае ўзвышша]]. == У антычных крыніцах == Паўночную лакалізацыю Рыфейскіх гор упершыню пазначыў Гекатэй Мілецкі, пасля чаго антычная навука займалася ўдакладненнем іх размяшчэння [2]. Пра [[Гіпербарэя|гіпербарэяў]], якія жылі за гэтымі гарамі, пісаў Геланік<ref>''Гелланик'', фр.96 Мюллер = Климент Александрийский. Строматы I 72, 2; ср. Кирилл Александрийский. Против Юлиана. 705</ref>. У [[Герадот|Герадота]] гэтая назва не згадваецца. [[Гіпакрат]] паказваў, што Скіфія ляжыць каля падножжа Рыпейскіх гор, адкуль дзьме паўночны вецер<ref>''Гиппократ''. О воздухе, водах и местностях (26). Перевод В. В. Латышева (по рубрикации в переводе Руднева § 19)</ref> . [[Арыстоцель]] адзначаў, што горы ляжаць за крайнай Скіфіяй, пад сузор'ем Мядзведзіцы, і адтуль сцякае найбольш рэк, аднак лічыў казкамі аповеды пра іх надзвычайную велічыню<ref>''Аристотель''. Метеорологика. I. 13. 350b10</ref>. Апалоній Родасскі пазначаў там вытокі Істра [[Дунай|(Дуная]])<ref>''Аполлоний Родосский''. Аргонавтика. IV. 283; гл. схоліі да гэтага месца.</ref>. [[Страбон]] лічыў гэтыя горы і гіпербарэяў міфічнымі<ref>''Страбон''. География. VII. 3. 1. 295; VII. 3. 6. 299.</ref>. Паводле геаграфічнай паэмы Дыянісія Перыегета, з гэтых гор сцякалі рэкі Алдэск і Пантыкап<ref>''Дионисий Периэгет''. Описание ойкумены (314). </ref>. Рымскі гісторык Юстын адзначаў, што Скіфія «абмежаваная з аднаго боку [[Чорнае мора|Понтам]], а з іншага — Рыфейскімі гарамі, а ззаду — Азіей и ракой Фасіс»<ref>Юстин, «Эпитома сочинения Помпея Трога „История Филиппа“» Книга II, Гл. 2.(1)</ref>. [[Клаўдзій Пталемей]] у II стагоддзі н. э. размяшчаў іх на тэрыторыі [[Еўрапейская Сарматыя|Еўрапейскай Сарматыі]], з каардынатамі па сярэдзіне: 63°— 57°30 п.ш.<ref>''Птолемей''. География. VIII. 5. 5, 10. Перевод К. С. Апта.</ref>. * У «Арфічнай арганаўтыцы» Рыпейскія цясніны згаданы на шляху арганаўтаў, а таксама гаворыцца, што яны закрываюць Сонца [[Кімерыйцы|кімерыйцам]] <ref>Орфическая аргонавтика (1123).</ref>. Паводле «Перыпла» Маркіяна з Гераклеі, з гэтых гор, якія ляжаць «паміж Меатыйским возерам ([[Азоўскае мора|Азоўскім морам]]) і Сармацкім акіянам (Балтыкай)», бяруць пачатак рэкі Хесін (магчыма, [[Дзвіна]]) і Турунт (магчыма, [[Палата]])<ref>''Маркиан''. Перипл внешнего моря. II. 39.</ref> . * Па Філасторгнію, з Рыпейскіх гор сцякае Танаіс (меркавана, [[Северскі Данец]] ці [[Дон]]), а ля іх падножжа жылі [[неўры]] , якіх ён атаясамляў з [[Гуны|гунамі]] <ref>''Фотий''. Сокращение «Церковной истории» Филосторгия. IX. 17</ref>. Верагодней за ўсё, ён аб'яднаў Дон і [[Волга|Волгу]], якая ў «дарускай» старажытнасці аб'ядноўвалася з Камай, а не з сучасным вярхоўем Волгі, у адзіную раку. * У старажытнаіндыйскай «Рыгведзе» ўзгадваецца вяршыня Рыпы як месца аховы шляху Сонца [15]. * Даследчыкі паказвалі на сувязь Рыпаў з эпічнымі гарамі Меру ў індуізме [16]. * Таксама геаграфічная традыцыя часта звязвае вобраз з агульнымі ў многіх народаў рэлігійнымі і міфалагічнымі ўяўленнямі пра нябесную краіну на поўначы [17]. == У Новы Час == (працягну паводле Хронікі Белай Русі) == Зноскі == == Літаратура == * Подосинов А. В., Денисов А. О. Рипейские горы в античной и средневековой геокартографии // Аристей. Вестник классической филологии и античной истории. — № 14. — 2016. — С. 53-160. * Глава X. Рипейские горы // ''Куклина И. В.'' Этногеография Скифии по античным источникам — {{М.}}: Наука, 1985 [http://kronk.spb.ru/library/kuklina-iv-1985.htm][https://search.rsl.ru/ru/record/01001242580] nb41yyo2eoxpyp2r581g8oeipi0t62k 5227469 5227468 2026-10-26T17:43:42Z Аляксандр Белы 46814 Зноскі 5227469 wikitext text/x-wiki Рыфейскія горы (Рыпейскія горы, Рыпы, Рыфы, Рыпеі, Рыфеі) — у антычнай геаграфіі назва меркаванага ўзвышша, у якім бяруць пачатак асноўныя рэкі [[Скіфія|Скіфіі]]; у грэцкай міфалогіі гэта таксама і горы, на якіх знаходзілася жыллё паўночнага ветра [[Барэй|Барэя]]. (Сама назва часам звязваецца з грэчаскім словам «рыпэ» (парыў ветру), які нібыта паходзіў ад Барэя). Ранняя навачасная геаграфія лічыла гэтыя горы водападзелам [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] і [[Чорнае мора|Чорнага мора]]. Меркаваны фізічны адпаведнік — сучасныя [[Уральскія горы]][1], або [[Беларуская града]], або [[Валдайскае ўзвышша]]. == У антычных крыніцах == Паўночную лакалізацыю Рыфейскіх гор упершыню пазначыў Гекатэй Мілецкі, пасля чаго антычная навука займалася ўдакладненнем іх размяшчэння [2]. Пра [[Гіпербарэя|гіпербарэяў]], якія жылі за гэтымі гарамі, пісаў Геланік<ref>''Гелланик'', фр.96 Мюллер = Климент Александрийский. Строматы I 72, 2; ср. Кирилл Александрийский. Против Юлиана. 705</ref>. У [[Герадот|Герадота]] гэтая назва не згадваецца. [[Гіпакрат]] паказваў, што Скіфія ляжыць каля падножжа Рыпейскіх гор, адкуль дзьме паўночны вецер<ref>''Гиппократ''. О воздухе, водах и местностях (26). Перевод В. В. Латышева (по рубрикации в переводе Руднева § 19)</ref> . [[Арыстоцель]] адзначаў, што горы ляжаць за крайнай Скіфіяй, пад сузор'ем Мядзведзіцы, і адтуль сцякае найбольш рэк, аднак лічыў казкамі аповеды пра іх надзвычайную велічыню<ref>''Аристотель''. Метеорологика. I. 13. 350b10</ref>. Апалоній Родасскі пазначаў там вытокі Істра [[Дунай|(Дуная]])<ref>''Аполлоний Родосский''. Аргонавтика. IV. 283; гл. схоліі да гэтага месца.</ref>. [[Страбон]] лічыў гэтыя горы і гіпербарэяў міфічнымі<ref>''Страбон''. География. VII. 3. 1. 295; VII. 3. 6. 299.</ref>. Паводле геаграфічнай паэмы Дыянісія Перыегета, з гэтых гор сцякалі рэкі Алдэск і Пантыкап<ref>''Дионисий Периэгет''. Описание ойкумены (314). </ref>. Рымскі гісторык Юстын адзначаў, што Скіфія «абмежаваная з аднаго боку [[Чорнае мора|Понтам]], а з іншага — Рыфейскімі гарамі, а ззаду — Азіей и ракой Фасіс»<ref>Юстин, «Эпитома сочинения Помпея Трога „История Филиппа“» Книга II, Гл. 2.(1)</ref>. [[Клаўдзій Пталемей]] у II стагоддзі н. э. размяшчаў іх на тэрыторыі [[Еўрапейская Сарматыя|Еўрапейскай Сарматыі]], з каардынатамі па сярэдзіне: 63°— 57°30 п.ш.<ref>''Птолемей''. География. VIII. 5. 5, 10. Перевод К. С. Апта.</ref>. * У «Арфічнай арганаўтыцы» Рыпейскія цясніны згаданы на шляху арганаўтаў, а таксама гаворыцца, што яны закрываюць Сонца [[Кімерыйцы|кімерыйцам]] <ref>Орфическая аргонавтика (1123).</ref>. Паводле «Перыпла» Маркіяна з Гераклеі, з гэтых гор, якія ляжаць «паміж Меатыйским возерам ([[Азоўскае мора|Азоўскім морам]]) і Сармацкім акіянам (Балтыкай)», бяруць пачатак рэкі Хесін (магчыма, [[Дзвіна]]) і Турунт (магчыма, [[Палата]])<ref>''Маркиан''. Перипл внешнего моря. II. 39.</ref> . * Па Філасторгнію, з Рыпейскіх гор сцякае Танаіс (меркавана, [[Северскі Данец]] ці [[Дон]]), а ля іх падножжа жылі [[неўры]] , якіх ён атаясамляў з [[Гуны|гунамі]] <ref>''Фотий''. Сокращение «Церковной истории» Филосторгия. IX. 17</ref>. Верагодней за ўсё, ён аб'яднаў Дон і [[Волга|Волгу]], якая ў «дарускай» старажытнасці аб'ядноўвалася з Камай, а не з сучасным вярхоўем Волгі, у адзіную раку. * У старажытнаіндыйскай «Рыгведзе» ўзгадваецца вяршыня Рыпы як месца аховы шляху Сонца [15]. * Даследчыкі паказвалі на сувязь Рыпаў з эпічнымі гарамі Меру ў індуізме [16]. * Таксама геаграфічная традыцыя часта звязвае вобраз з агульнымі ў многіх народаў рэлігійнымі і міфалагічнымі ўяўленнямі пра нябесную краіну на поўначы [17]. == У Новы Час == (працягну паводле Хронікі Белай Русі) == Літаратура == * Подосинов А. В., Денисов А. О. Рипейские горы в античной и средневековой геокартографии // Аристей. Вестник классической филологии и античной истории. — № 14. — 2016. — С. 53-160. * Глава X. Рипейские горы // ''Куклина И. В.'' Этногеография Скифии по античным источникам — {{М.}}: Наука, 1985 [http://kronk.spb.ru/library/kuklina-iv-1985.htm][https://search.rsl.ru/ru/record/01001242580] == Зноскі == ivmuzdw5ni70u2zs2pgyl6i5hz3983v 5227496 5227469 2026-10-26T18:17:52Z Аляксандр Белы 46814 грэч. Ῥιπαῖα ὄρη; лац. Rhipaei або Riphaei montes 5227496 wikitext text/x-wiki Рыфейскія горы (Рыпейскія горы, Рыпы, Рыфы, Рыпеі, Рыфеі; [[Грэчаская мова|грэч.]] ''Ῥιπαῖα ὄρη;'' [[Лацінская мова|лац.]] ''Rhipaei'' або ''Riphaei montes'') — у антычнай геаграфіі назва меркаванага ўзвышша, у якім бяруць пачатак асноўныя рэкі [[Скіфія|Скіфіі]]; у грэцкай міфалогіі гэта таксама і горы, на якіх знаходзілася жыллё паўночнага ветра [[Барэй|Барэя]]. (Сама назва часам звязваецца з грэчаскім словам «рыпэ» (парыў ветру), які нібыта паходзіў ад Барэя). Ранняя навачасная геаграфія лічыла гэтыя горы водападзелам [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] і [[Чорнае мора|Чорнага мора]]. На многіх картах канца XV — першай паловы XVI ст. яны праецыраваліся на тэрыторыю сучаснай Беларусі. Меркаваны фізічны адпаведнік — сучасныя [[Уральскія горы]][1], або [[Беларуская града]], або [[Валдайскае ўзвышша]]. == У антычных крыніцах == Паўночную лакалізацыю Рыфейскіх гор упершыню пазначыў Гекатэй Мілецкі, пасля чаго антычная навука займалася ўдакладненнем іх размяшчэння [2]. Пра [[Гіпербарэя|гіпербарэяў]], якія жылі за гэтымі гарамі, пісаў Геланік<ref>''Гелланик'', фр.96 Мюллер = Климент Александрийский. Строматы I 72, 2; ср. Кирилл Александрийский. Против Юлиана. 705</ref>. У [[Герадот|Герадота]] гэтая назва не згадваецца. [[Гіпакрат]] паказваў, што Скіфія ляжыць каля падножжа Рыпейскіх гор, адкуль дзьме паўночны вецер<ref>''Гиппократ''. О воздухе, водах и местностях (26). Перевод В. В. Латышева (по рубрикации в переводе Руднева § 19)</ref> . [[Арыстоцель]] адзначаў, што горы ляжаць за крайнай Скіфіяй, пад сузор'ем Мядзведзіцы, і адтуль сцякае найбольш рэк, аднак лічыў казкамі аповеды пра іх надзвычайную велічыню<ref>''Аристотель''. Метеорологика. I. 13. 350b10</ref>. Апалоній Родасскі пазначаў там вытокі Істра [[Дунай|(Дуная]])<ref>''Аполлоний Родосский''. Аргонавтика. IV. 283; гл. схоліі да гэтага месца.</ref>. [[Страбон]] лічыў гэтыя горы і гіпербарэяў міфічнымі<ref>''Страбон''. География. VII. 3. 1. 295; VII. 3. 6. 299.</ref>. Паводле геаграфічнай паэмы Дыянісія Перыегета, з гэтых гор сцякалі рэкі Алдэск і Пантыкап<ref>''Дионисий Периэгет''. Описание ойкумены (314). </ref>. Рымскі гісторык Юстын адзначаў, што Скіфія «абмежаваная з аднаго боку [[Чорнае мора|Понтам]], а з іншага — Рыфейскімі гарамі, а ззаду — Азіей и ракой Фасіс»<ref>Юстин, «Эпитома сочинения Помпея Трога „История Филиппа“» Книга II, Гл. 2.(1)</ref>. [[Клаўдзій Пталемей]] у II стагоддзі н. э. размяшчаў іх на тэрыторыі [[Еўрапейская Сарматыя|Еўрапейскай Сарматыі]], з каардынатамі па сярэдзіне: 63°— 57°30 п.ш.<ref>''Птолемей''. География. VIII. 5. 5, 10. Перевод К. С. Апта.</ref>. * У «Арфічнай арганаўтыцы» Рыпейскія цясніны згаданы на шляху арганаўтаў, а таксама гаворыцца, што яны закрываюць Сонца [[Кімерыйцы|кімерыйцам]] <ref>Орфическая аргонавтика (1123).</ref>. Паводле «Перыпла» Маркіяна з Гераклеі, з гэтых гор, якія ляжаць «паміж Меатыйским возерам ([[Азоўскае мора|Азоўскім морам]]) і Сармацкім акіянам (Балтыкай)», бяруць пачатак рэкі Хесін (магчыма, [[Дзвіна]]) і Турунт (магчыма, [[Палата]])<ref>''Маркиан''. Перипл внешнего моря. II. 39.</ref> . * Па Філасторгнію, з Рыпейскіх гор сцякае Танаіс (меркавана, [[Северскі Данец]] ці [[Дон]]), а ля іх падножжа жылі [[неўры]] , якіх ён атаясамляў з [[Гуны|гунамі]] <ref>''Фотий''. Сокращение «Церковной истории» Филосторгия. IX. 17</ref>. Верагодней за ўсё, ён аб'яднаў Дон і [[Волга|Волгу]], якая ў «дарускай» старажытнасці аб'ядноўвалася з Камай, а не з сучасным вярхоўем Волгі, у адзіную раку. * У старажытнаіндыйскай «Рыгведзе» ўзгадваецца вяршыня Рыпы як месца аховы шляху Сонца [15]. * Даследчыкі паказвалі на сувязь Рыпаў з эпічнымі гарамі Меру ў індуізме [16]. * Таксама геаграфічная традыцыя часта звязвае вобраз з агульнымі ў многіх народаў рэлігійнымі і міфалагічнымі ўяўленнямі пра нябесную краіну на поўначы [17]. == У Новы Час == (працягну паводле Хронікі Белай Русі) == Літаратура == * Подосинов А. В., Денисов А. О. Рипейские горы в античной и средневековой геокартографии // Аристей. Вестник классической филологии и античной истории. — № 14. — 2016. — С. 53-160. * Глава X. Рипейские горы // ''Куклина И. В.'' Этногеография Скифии по античным источникам — {{М.}}: Наука, 1985 [http://kronk.spb.ru/library/kuklina-iv-1985.htm][https://search.rsl.ru/ru/record/01001242580] == Зноскі == 4robvgq0freslj6sx9k4rwej31xpzxv 5227498 5227496 2026-10-26T18:19:21Z Аляксандр Белы 46814 {{пішу}} 5227498 wikitext text/x-wiki {{пішу}} Рыфейскія горы (Рыпейскія горы, Рыпы, Рыфы, Рыпеі, Рыфеі; [[Грэчаская мова|грэч.]] ''Ῥιπαῖα ὄρη;'' [[Лацінская мова|лац.]] ''Rhipaei'' або ''Riphaei montes'') — у антычнай геаграфіі назва меркаванага ўзвышша, у якім бяруць пачатак асноўныя рэкі [[Скіфія|Скіфіі]]; у грэцкай міфалогіі гэта таксама і горы, на якіх знаходзілася жыллё паўночнага ветра [[Барэй|Барэя]]. (Сама назва часам звязваецца з грэчаскім словам «рыпэ» (парыў ветру), які нібыта паходзіў ад Барэя). Ранняя навачасная геаграфія лічыла гэтыя горы водападзелам [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] і [[Чорнае мора|Чорнага мора]]. На многіх картах канца XV — першай паловы XVI ст. яны праецыраваліся на тэрыторыю сучаснай Беларусі. Меркаваны фізічны адпаведнік — сучасныя [[Уральскія горы]][1], або [[Беларуская града]], або [[Валдайскае ўзвышша]]. == У антычных крыніцах == Паўночную лакалізацыю Рыфейскіх гор упершыню пазначыў Гекатэй Мілецкі, пасля чаго антычная навука займалася ўдакладненнем іх размяшчэння [2]. Пра [[Гіпербарэя|гіпербарэяў]], якія жылі за гэтымі гарамі, пісаў Геланік<ref>''Гелланик'', фр.96 Мюллер = Климент Александрийский. Строматы I 72, 2; ср. Кирилл Александрийский. Против Юлиана. 705</ref>. У [[Герадот|Герадота]] гэтая назва не згадваецца. [[Гіпакрат]] паказваў, што Скіфія ляжыць каля падножжа Рыпейскіх гор, адкуль дзьме паўночны вецер<ref>''Гиппократ''. О воздухе, водах и местностях (26). Перевод В. В. Латышева (по рубрикации в переводе Руднева § 19)</ref> . [[Арыстоцель]] адзначаў, што горы ляжаць за крайнай Скіфіяй, пад сузор'ем Мядзведзіцы, і адтуль сцякае найбольш рэк, аднак лічыў казкамі аповеды пра іх надзвычайную велічыню<ref>''Аристотель''. Метеорологика. I. 13. 350b10</ref>. Апалоній Родасскі пазначаў там вытокі Істра [[Дунай|(Дуная]])<ref>''Аполлоний Родосский''. Аргонавтика. IV. 283; гл. схоліі да гэтага месца.</ref>. [[Страбон]] лічыў гэтыя горы і гіпербарэяў міфічнымі<ref>''Страбон''. География. VII. 3. 1. 295; VII. 3. 6. 299.</ref>. Паводле геаграфічнай паэмы Дыянісія Перыегета, з гэтых гор сцякалі рэкі Алдэск і Пантыкап<ref>''Дионисий Периэгет''. Описание ойкумены (314). </ref>. Рымскі гісторык Юстын адзначаў, што Скіфія «абмежаваная з аднаго боку [[Чорнае мора|Понтам]], а з іншага — Рыфейскімі гарамі, а ззаду — Азіей и ракой Фасіс»<ref>Юстин, «Эпитома сочинения Помпея Трога „История Филиппа“» Книга II, Гл. 2.(1)</ref>. [[Клаўдзій Пталемей]] у II стагоддзі н. э. размяшчаў іх на тэрыторыі [[Еўрапейская Сарматыя|Еўрапейскай Сарматыі]], з каардынатамі па сярэдзіне: 63°— 57°30 п.ш.<ref>''Птолемей''. География. VIII. 5. 5, 10. Перевод К. С. Апта.</ref>. * У «Арфічнай арганаўтыцы» Рыпейскія цясніны згаданы на шляху арганаўтаў, а таксама гаворыцца, што яны закрываюць Сонца [[Кімерыйцы|кімерыйцам]] <ref>Орфическая аргонавтика (1123).</ref>. Паводле «Перыпла» Маркіяна з Гераклеі, з гэтых гор, якія ляжаць «паміж Меатыйским возерам ([[Азоўскае мора|Азоўскім морам]]) і Сармацкім акіянам (Балтыкай)», бяруць пачатак рэкі Хесін (магчыма, [[Дзвіна]]) і Турунт (магчыма, [[Палата]])<ref>''Маркиан''. Перипл внешнего моря. II. 39.</ref> . * Па Філасторгнію, з Рыпейскіх гор сцякае Танаіс (меркавана, [[Северскі Данец]] ці [[Дон]]), а ля іх падножжа жылі [[неўры]] , якіх ён атаясамляў з [[Гуны|гунамі]] <ref>''Фотий''. Сокращение «Церковной истории» Филосторгия. IX. 17</ref>. Верагодней за ўсё, ён аб'яднаў Дон і [[Волга|Волгу]], якая ў «дарускай» старажытнасці аб'ядноўвалася з Камай, а не з сучасным вярхоўем Волгі, у адзіную раку. * У старажытнаіндыйскай «Рыгведзе» ўзгадваецца вяршыня Рыпы як месца аховы шляху Сонца [15]. * Даследчыкі паказвалі на сувязь Рыпаў з эпічнымі гарамі Меру ў індуізме [16]. * Таксама геаграфічная традыцыя часта звязвае вобраз з агульнымі ў многіх народаў рэлігійнымі і міфалагічнымі ўяўленнямі пра нябесную краіну на поўначы [17]. == У Новы Час == (працягну паводле Хронікі Белай Русі) == Літаратура == * Подосинов А. В., Денисов А. О. Рипейские горы в античной и средневековой геокартографии // Аристей. Вестник классической филологии и античной истории. — № 14. — 2016. — С. 53-160. * Глава X. Рипейские горы // ''Куклина И. В.'' Этногеография Скифии по античным источникам — {{М.}}: Наука, 1985 [http://kronk.spb.ru/library/kuklina-iv-1985.htm][https://search.rsl.ru/ru/record/01001242580] == Зноскі == rmmdg39h7147hqbb2okbt92qx9fcyl9 5227857 5227498 2026-10-27T09:52:39Z Аляксандр Белы 46814 працягваю паводле Хронікі Белай Русі, пакуль яшчэ чарнавік 5227857 wikitext text/x-wiki {{пішу}} Рыфейскія горы (Рыпейскія горы, Рыпы, Рыфы, Рыпеі, Рыфеі; [[Грэчаская мова|грэч.]] ''Ῥιπαῖα ὄρη;'' [[Лацінская мова|лац.]] ''Rhipaei'' або ''Riphaei montes'') — у антычнай геаграфіі назва меркаванага ўзвышша, у якім бяруць пачатак асноўныя рэкі [[Скіфія|Скіфіі]]; у грэцкай міфалогіі гэта таксама і горы, на якіх знаходзілася жыллё паўночнага ветра [[Барэй|Барэя]]. (Сама назва часам звязваецца з грэчаскім словам «рыпэ» (парыў ветру), які нібыта паходзіў ад Барэя). Ранняя навачасная геаграфія лічыла гэтыя горы водападзелам [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] і [[Чорнае мора|Чорнага мора]]. На многіх картах канца XV — першай паловы XVI ст. яны праецыраваліся на тэрыторыю сучаснай Беларусі. Меркаваны фізічны адпаведнік — сучасныя [[Уральскія горы]][1], або [[Беларуская града]], або [[Валдайскае ўзвышша]]. == У антычных крыніцах == антычныя географы яшчэ iанiйскага перыяду (VI—IV ст. да н.э.) змяшчалi вытокi ўсiх еўрапейскiх рэк, якiя ўпадаюць у Чорнае мора, у так званых Рыфейскiх гарах. Іх рэальным прататыпам мог быць Каўказ<ref>Ельницкий Л.А. Знания древних о северных странах. М., 1961. С. 60.</ref>; але зыходзячы з таго, што на многіх картах XVI ст. Рыфей служыў водападзелам Дняпра з Дзвiной i Нёманам, яго трэба было б атаясамiць з Беларускай градой (праўда, назваць яе горнай сiстэмай было б вялiкай нацяжкай). Паўночную лакалізацыю Рыфейскіх гор упершыню пазначыў Гекатэй Мілецкі, пасля чаго антычная навука займалася ўдакладненнем іх размяшчэння [2]. Пра [[Гіпербарэя|гіпербарэяў]], якія жылі за гэтымі гарамі, пісаў Геланік<ref>''Гелланик'', фр.96 Мюллер = Климент Александрийский. Строматы I 72, 2; ср. Кирилл Александрийский. Против Юлиана. 705</ref>. У [[Герадот|Герадота]] гэтая назва не згадваецца. [[Гіпакрат]] паказваў, што Скіфія ляжыць каля падножжа Рыпейскіх гор, адкуль дзьме паўночны вецер<ref>''Гиппократ''. О воздухе, водах и местностях (26). Перевод В. В. Латышева (по рубрикации в переводе Руднева § 19)</ref> . [[Арыстоцель]] адзначаў, што горы ляжаць за крайнай Скіфіяй, пад сузор'ем Мядзведзіцы, і адтуль сцякае найбольш рэк, аднак лічыў казкамі аповеды пра іх надзвычайную велічыню<ref>''Аристотель''. Метеорологика. I. 13. 350b10</ref>. Апалоній Родасскі пазначаў там вытокі Істра [[Дунай|(Дуная]])<ref>''Аполлоний Родосский''. Аргонавтика. IV. 283; гл. схоліі да гэтага месца.</ref>. [[Страбон]] лічыў гэтыя горы і гіпербарэяў міфічнымі<ref>''Страбон''. География. VII. 3. 1. 295; VII. 3. 6. 299.</ref>. Паводле геаграфічнай паэмы Дыянісія Перыегета, з гэтых гор сцякалі рэкі Алдэск і Пантыкап<ref>''Дионисий Периэгет''. Описание ойкумены (314). </ref>. Рымскі гісторык Юстын адзначаў, што Скіфія «абмежаваная з аднаго боку [[Чорнае мора|Понтам]], а з іншага — Рыфейскімі гарамі, а ззаду — Азіей и ракой Фасіс»<ref>Юстин, «Эпитома сочинения Помпея Трога „История Филиппа“» Книга II, Гл. 2.(1)</ref>. [[Клаўдзій Пталемей]] у II стагоддзі н. э. размяшчаў іх на тэрыторыі [[Еўрапейская Сарматыя|Еўрапейскай Сарматыі]], з каардынатамі па сярэдзіне: 63°— 57°30 п.ш.<ref>''Птолемей''. География. VIII. 5. 5, 10. Перевод К. С. Апта.</ref>. * У «Арфічнай арганаўтыцы» Рыпейскія цясніны згаданы на шляху арганаўтаў, а таксама гаворыцца, што яны закрываюць Сонца [[Кімерыйцы|кімерыйцам]] <ref>Орфическая аргонавтика (1123).</ref>. Паводле «Перыпла» Маркіяна з Гераклеі, з гэтых гор, якія ляжаць «паміж Меатыйским возерам ([[Азоўскае мора|Азоўскім морам]]) і Сармацкім акіянам (Балтыкай)», бяруць пачатак рэкі Хесін (магчыма, [[Дзвіна]]) і Турунт (магчыма, [[Палата]])<ref>''Маркиан''. Перипл внешнего моря. II. 39.</ref> . * Па Філасторгнію, з Рыпейскіх гор сцякае Танаіс (меркавана, [[Северскі Данец]] ці [[Дон]]), а ля іх падножжа жылі [[неўры]] , якіх ён атаясамляў з [[Гуны|гунамі]] <ref>''Фотий''. Сокращение «Церковной истории» Филосторгия. IX. 17</ref>. Верагодней за ўсё, ён аб'яднаў Дон і [[Волга|Волгу]], якая ў «дарускай» старажытнасці аб'ядноўвалася з Камай, а не з сучасным вярхоўем Волгі, у адзіную раку. * У старажытнаіндыйскай «Рыгведзе» ўзгадваецца вяршыня Рыпы як месца аховы шляху Сонца [15]. * Даследчыкі паказвалі на сувязь Рыпаў з эпічнымі гарамі Меру ў індуізме [16]. * Таксама геаграфічная традыцыя часта звязвае вобраз з агульнымі ў многіх народаў рэлігійнымі і міфалагічнымі ўяўленнямі пра нябесную краіну на поўначы [17]. == У Новы Час == (працягну паводле Хронікі Белай Русі) Галоўным арыенцiрам у «Еўрапейскай Сарматыi» вучоным ранняга Новага часу служылi ўяўныя Рыфейскiя гоpы, якія на каpтах XIV—XVI ст. (асаблiва пталемееўскiх) пеpасякалі Ўсходнюю Еўpопу з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, падзяляючы басейны Чорнага i Балтыйскага мораў. Наколькі фантастычнымі былі традыцыйныя ўяўленні пра Рыфей, бачна ўжо з того, што на працягу больш як 13 стагоддзяў кабінетные вучоныя Антычнасці і Сярэднявечча, следам за Пампоніем Мелам (I ст. н.э) і Гаем Юліем Солінам (III ці IV ст. н.э.) паўтаралі легенду пра [[Грыфон|грыфона]], міфічную драпежную істоту з галавой, крыламі і кіпцюрамі арла і целам ільва, якая нібыта жыве ў гэтых гарах. Напрыклад, тая ж Савельева пpызнае, што назву «Hоўгаpад» заходнееўpапейскiя каpтогpафы i геогpафы XV ст. адносiлi не толькi да Hаўгаpодскай зямлi, але i да ўсёй Расii; дакладней, да той яе часткi, якая, меркавалася, ляжала на паўночным захадзе ад Рыфейскiх гоp<ref>Савельева Е.А. Hовгоpод и Hовгоpодская земля в западноевpопейской каpтогpафии XV—XVI вв., с. 6.</ref>. Чарговая праца Вальдзеемюлера, ''Carta Marina Navigatoria Portugallen Navigationes...'' (1516), створаная пад уражаннем апошнiх партугальскiх геаграфічных адкрыццяў, у паказе ''Белай Русi'' значна адрознiваецца ад яго папярэднiх. З поўдня, паўднёвага ўсходу i ўсходу яна абмежаваная Рыфейскiмi гарамi, а самы яе поўдзень закранае левабярэжжа Дняпра, дзе аўтар змяшчаў ''Russia Alba'' на сваiх картах 1513 г.<ref>Багров Л. История русской картографии, с. 80—82, 85; Кордт В. Материалы по истории русской картографии. Сер. 2. Вып. 1, карта 1; Katalog dawnych map Rzeczypospolitej Polskiej w kolekcji Emeryka Hutten Czapskiego i w innych zbiórach. T. 1, s. 76—77; Michow H. Weitere Beiträge zur ältesten Kartographie Russlands, s. 135—136; Shirley R.W. The mapping of the World, p. 46—49, pl. 43; Bagrow L. A history of the cartography of Russia up to 1600. V. 1, fig. 18.</ref> Перакананне еўрапейцаў у iснаваннi гэтых гор было абвергнутае толькi ў 1520–х гадах, калi яны бліжэй пазнаёмiлiся з рэальным рэльефам Усходнееўрапейскай раўнiны<ref>Посольство от Василия Иоанновича, великого князя московского, к папе Клименту VII, с. 35; Письмо Алберта Кампензе к Его Святейшеству Папе Клименту VII о делах Московии // [Семёнов В.] Библиотека иностранных писателей о России. Т. 1. С. 29; Анучин Д.Н. Рельеф поверхности Европейской России в последовательном развитии о нем представлений, с. 63; Рамсей Р. Открытия, которых никогда не было, с. 187.</ref>. Нямецкi гуманiст [[Ульрых фон Гутэн]], даведаўшыся пра iх неiснаванне з працы [[Мацей Мяхоўскі|Мацея Мяхоўскага]], усклiкнуў: «О час! О веды! Як соладка жыць! Ды сядзець склаўшы рукi — гэта яшчэ не радасць. Навукi квiтнеюць; падавiся, варварства, i рыхтуйся да выгнання!»<ref>Алексеев М.П. Сибирь в известиях западноевропейских путешественников и писателей. T. 1, c. 85; Борисовская Н. Старинные гравированные карты и планы XV—XVIII вв. М., 1992. С. 22; Доpошкевич В.H. Hоволатинская поэзия Белоpуссии и Литвы. Мн., 1979. С. 106.</ref>. Калi iснаванне Рыфейскiх гор, у розных хараграфiях i на старых картах часта згадваных побач з ''Белай Руссю'', не пацвердзiлася, iх назву спачатку спрабавалi дапасаваць да Ўрала (што захавалася да нашага часу ў назве буйнога падраздзела агульнай стратыграфічнай шкалы — Рыфей); ужо ў XX ст. iм знайшлi «прытулак» на Месяцы. == Літаратура == * Подосинов А. В., Денисов А. О. Рипейские горы в античной и средневековой геокартографии // Аристей. Вестник классической филологии и античной истории. — № 14. — 2016. — С. 53-160. * Глава X. Рипейские горы // ''Куклина И. В.'' Этногеография Скифии по античным источникам — {{М.}}: Наука, 1985 [http://kronk.spb.ru/library/kuklina-iv-1985.htm][https://search.rsl.ru/ru/record/01001242580] == Зноскі == apal45toe7ycgrhz9pnx60oy2vstzzo 0 817862 5227448 2026-10-26T17:13:22Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Маскогі (народ)]] 5227448 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Маскогі (народ)]] ikwlsggr2oqm8j6lwx9d7oxvhzwc4m7 0 817863 5227465 2026-10-26T17:41:40Z Aliaksei Lastouski 75892 Новая старонка: «{{Пісьменнік | імя = Януарый Філіповіч | арыгінал імя = {{lang-pl|January Filipowicz}} | выява = | подпіс выявы = | дата нараджэння = 1815 | месца нараджэння = [[Навагрудак]] | дата смерці = 29.8.1869 | месца смерці = [[Вільня]] | альма-матар = Віле...» 5227465 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | імя = Януарый Філіповіч | арыгінал імя = {{lang-pl|January Filipowicz}} | выява = | подпіс выявы = | дата нараджэння = 1815 | месца нараджэння = [[Навагрудак]] | дата смерці = 29.8.1869 | месца смерці = [[Вільня]] | альма-матар = [[Віленскі ўніверсітэт]] | род дзейнасці = філолаг, лексікограф, фалькларыст, педагог, паэт, выдавец, перакладчык }} '''Януа́рый Філіпо́віч''' ({{lang-pl|January Filipowicz}}; 1815, [[Навагрудак]] — 29 жніўня 1869, [[Вільня]]) — філолаг, лексікограф, збіральнік беларускага фальклору, педагог, паэт і празаік. Пісаў па-польску. Выдавец віленскага альманаха «Lud i Czas» (1845), у якім надрукаваў адзін з ранніх запісаў беларускага вясельнага абраду з Падзвіння з поўнымі беларускімі тэкстамі сватоўскіх «арацый». Адзін з укладальнікаў [[Віленскі слоўнік|«Віленскага слоўніка»]] польскай мовы (1861). == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1815 годзе ў Навагрудку<ref>Некралог у «Tygodniku Illustrowanym» (1870) асцярожна піша, што сям'я Філіповіча «мела калісьці маёнтак у Навагрудку, і там, мусіць, Януарый нарадзіўся каля 1815 года»; адсюль і асцярожная фармулёўка PSB. В. Цехоўскі (1911) называе Навагрудак і 1815 год без агаворак.</ref><ref name="Ciech">''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106.</ref>, дзе яго бацькі мелі маёмасць, там жа ён атрымаў пачатковую адукацыю. Вышэйшую адукацыю атрымаў у Вільні<ref name="PSB">''Śnieżko A.'' Filipowicz January // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 454.</ref>. Пра яго педагагічную дзейнасць звестак амаль няма; затое ён вядомы як аўтар падручнікаў<ref name="PSB" />. Увесь вядомы творчы шлях Філіповіча звязаны з Вільняй. У 1842—1845 гадах ён выступаў як паэт, празаік, выдавец і збіральнік фальклору. З сярэдзіны 1850-х гадоў займаўся пераважна навуковымі перакладамі і лексікаграфіяй. Пісаў таксама ў шматлікія газеты і часопісы<ref name="PSB" />. Памёр у Вільні 29 жніўня 1869 года<ref>Дата паводле Л. Яноўскага і PSB; Крашэўскі піша пра «першыя дні верасня».</ref>, скончыўшы жыццё самагубствам. Пра гэта ўжо ў 1870 годзе паведаміў [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]] (пад псеўданімам Б. Баляславіта) у штогадовым аглядзе «Rachunki z roku 1869». Ён называў Філіповіча «вядомым сурэдактарам часопіса, які выдаваўся ў Вільні разам з Валяр'янам Тамашэвічам пад назвай „Lud i Czas“», і пісаў, што той, «не могучы знесці ўціску, якому падвяргаецца польская нацыянальнасць у Літве, даведзены да роспачы, адабраў сабе жыццё»<ref name="Bol">[''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609.</ref>. [[Аляксандр Снежка]] ў PSB лічыў самагубства толькі магчымым і як ускосны доказ прыводзіў адсутнасць магілы Філіповіча на віленскіх могілках<ref name="PSB" />. == Літаратурная дзейнасць == Першыя вершы Філіповіч надрукаваў у альманаху «Wianek paproci czyli zbiór poezji», які выдаў [[Пётр Медэкша]] (Вільня, 1842)<ref name="PSB" />. Пад уласным прозвішчам ён друкаваў вершы толькі ў 1842—1843 гадах: акрамя вершаванай аповесці «Pan Jasnotki», вядома ўсяго шэсць яго вершаў<ref name="Kukuc">''Kukuć D.'' Placyd Jankowski czy January Filipowicz? // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica. — 2005. — T. 7. — S. 255—261.</ref>. Абодва свае творы 1843 года Філіповіч пазначыў як апрацоўку «народных паданняў». Першы з іх — «літоўская аповесць» «Pan Jasnotki» (Вільня, друкарня [[Крысціян Тэафіл Глюксберг|Тэафіля Глюксберга]])<ref name="PJ">''Filipowicz J.'' Pan Jasnotki: powieść litewska z podań ludu. — Wilno: druk. T. Glücksberga, 1843. — 96 s.</ref><ref>У слоўніку Л. Яноўскага, а ўслед за ім і ў PSB, назва памылкова падаецца як «Pan Jasnoski».</ref>. Назву можна перакласці як «Уладальнік ясноткі»: «яснотка» — народная назва міфічнай [[Папараць-кветка|папараць-кветкі]]. Гэта алегарычная аповесць пра малодшага сына, які за вернасць памерламу бацьку атрымлівае кветку ўсеведання і, паспрабаваўшы з яе дапамогай розныя віды шчасця, пераконваецца, што яго трэба шукаць толькі «ў шчасці брата». Другі — казка для дзяцей «Przygody Jasia syna rybaka» (Вільня, друкарня А. Дворца), падпісаная ініцыяламі «J. F.»; яе прыпісваюць Філіповічу<ref name="Jas">Przygody Jasia syna rybaka: powiastka z podań ludu / przez J. F. — Wilno: nakł. i druk. A. Dworca, 1843.</ref>. Яе сюжэт — пра тры чароўныя рэчы (пярсцёнак, які дае золата, шапку-нявідзімку, лятучы дыван, боты-скараходы) і чароўныя яблыкі, якія ператвараюць чалавека ў казла. У прадмове «Да дзяцей» аўтар шкадуе, што дзеці ведаюць больш пра чужыя краіны, чым пра «нашых, хатніх», і таму прапануе ім «аповесць з народных паданняў»<ref name="Jas" />. Аўтарства вершаванага твора «Posiedzenia wiejskie we IV-ch niedzielach» (Вільня, 1856), выдадзенага пад псеўданімам «February Luty», застаецца спрэчным. Гэта чатыры гутаркі апавядальніка з сялянамі пра народныя павер'і, этыку і вясковы побыт, у тым ліку апісанне вяселля дробнага шляхціца з сялянкай. Твор прыпісваюць то [[Плацыд Янкоўскі|Плацыду Янкоўскаму]], то Філіповічу. [[Караль Эстрайхер]] у 1885 і 1906 гадах аднёс яго да Філіповіча. Кукуць мяркуе, што псеўданім «February» адсылае да імя Януарыя, а згадка пра хімію ў апошніх радках твора можа быць схаваным подпісам аўтара<ref name="Kukuc" />. == Народная культура і мова ў творах == === Міфалогія і народныя павер'і === Аснову «Pana Jasnotki» складаюць народныя ўяўленні пра памерлых і нячыстую сілу. У ноч поўні нябожчыка трэба ахоўваць на магіле ад нячыстай сілы. Магілу акрэсліваюць калінавым дубцом («рушчкай») і абсаджваюць папараццю. Духі, што прымаюць аблічча мядзведзяў, змеяў і птушак, не могуць пераступіць гэтую мяжу і знікаюць з першым пеўнем. Удзячны дух бацькі з'яўляецца сыну ў белай хмары<ref name="PJ" />. Падрабязна апісаны купальскі комплекс уяўленняў пра кветку папараці: яна цвіце апоўначы на [[Купалле]], нядоўга, «сямю праменямі», яе ахоўваюць зграі духаў, якія страшаць смокамі, мядзведзямі і змеямі, а той, хто яе здабудзе, бачыць чараўніц і ваўкалакаў, ведае, «дзе скарб агнём гарыць», пазнае думкі людзей і ўладарыць духамі. Таксама папараць служыць абярэгам: ёю акурваюць хату і затыкаюць яе ў вушакі дзвярэй, калі ў хляве загняздзілася «чараўніца-птушка», нячысцік уначы ездзіць на конях у стайні ці ў хаце апоўначы «трашчаць сталы». У заўвагах Філіповіч сцвярджае, што ўсё апісанне кветкі «цалкам адпавядае народнаму паданню», і занатоўвае павер'е, што начная птушка лелек выдойвае кароў і коз, «адсюль яго завуць казадоем». Пра буру ў тэксце кажуць, што «чорт у пекле жэніцца»<ref name="PJ" />. У «Przygodach Jasia» выступаюць тры чарты, «па-нямецку апранутыя» ў фракі, панчохі і чаравікі, якія б'юцца за кучу золата. Вобраз чорта-«немца» характэрны для беларускай і літоўскай народнай дэманалогіі. Тут жа фігуруе прыказка «дзе чорт не можа, там бабу пашле»<ref name="Jas" />. === Пахавальная абраднасць === Аповесць адкрываецца разгорнутай сцэнай смерці і пахавання. Паміраючы бацька загадвае сынам прыняць Смерць як госцю — пасадзіць за стол, падзяліцца ежай і мёдам. Сыны наліваюць чатыры чары, тры выпіваюць «за блізкую смерць бацькі», а чацвёртую пакідаюць Смерці і запрашаюць яе ў хату прыгаворам «Смерці, смерці, у госці просім». Услед за Смерцю ўваходзяць галашэйніцы з распушчанымі валасамі, якія «жалобным карагодам» абмываюць цела нябожчыка слязьмі і выціраюць яго валасамі<ref name="PJ" />. Сцэна перагукаецца з апісаннем беларускага галашэння ў Рыпінскага, які адзначаў, што плач над труной ці магілай з'яўляецца для жанчын абавязкам, а без такіх жалобных песень не абыходзяцца ні Радаўніца, ні Дзяды<ref name="Ryp" />. === Літоўскія рэаліі === Падзагаловак «літоўская аповесць» Філіповіч падмацоўвае літоўскай міфалогіяй і геаграфіяй. Сыны клічуць на дапамогу [[Пяркунас|Пяркуна]]. Ідэальная дзяўчына Армільда прыгожая, «як багіня прыгажосці [[Мільда]]». На бяседах у казачным замку спявае вайдэлот. Згадваюцца [[Паланга]] і яе бурштынавыя каралі, возера «каўнаскага мёду», жамойцкая парода коней, а таксама шляхецкі ўбор: [[Жупан (адзенне)|жупан]], пояс, магерка, шабля. Казачная Рай-Гара, дзе «рэкі цяклі малаком і мёдам і самі пякліся калачы», а замак пабудаваны з цукру, маку і марцыпанаў<ref name="PJ" />. === Мова === Мова «Pana Jasnotki» мае выразныя рысы польскай мовы Беларусі і Літвы: часціцы «to-j», «bo-j», «ot» («Ot tok czeka niemłócony»), формы «trza», «widno», «tatula», «krynica», «tatarczana kasza» (параўн. бел. ''татарка'' — грэчка). У рэпліках братоў ужываецца характэрны загадны лад 1-й асобы множнага ліку на ''-ma'': «Jedzma, jedzma a śpieszajma, / Jadła zostać mu nie dajma». Шырока выкарыстаная народная вобразнасць: каліна як сімвал дзявочай прыгажосці («Jej lica — to kwiat kalina»), паўторы-рэфрэны ў стылі народнай песні<ref name="PJ" />. Падобныя рэгіяналізмы ёсць і ў «Przygodach Jasia» («Ot, matko moja», «bóty»)<ref name="Jas" />. == «Lud i Czas» == У 1845 годзе Філіповіч уласным коштам выдаў у Вільні альманах «Lud i Czas. Pismo poświęcone literaturze i moralności» («Народ і Час. Часопіс, прысвечаны літаратуры і маральнасці»). Паводле Цяхоўскага, на тытульным аркушы выдаўцом падпісаўся адзін Філіповіч<ref name="Ciech" />, але Крашэўскі называў сурэдактарам выдання Валяр'яна Тамашэвіча<ref name="Bol" />. Выйшаў толькі адзін том на 211 старонках у друкарні Глюксберга; цэнзурны дазвол датаваны 22 снежня 1844 года<ref name="PSB" /><ref name="LiC">Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno: druk. T. Glücksberga, 1845. — [T.] I. — 211 s.</ref>. У прадмове «Ад выдаўца» Філіповіч параўноўвае Вільню з Варшавай, дзе выходзіць каля дваццаці перыядычных выданняў, і з Падоллем, Валынню і Украінай, якія маюць свой «Athenaeum». Ён канстатуе, што «прастора краю за Нёманам і Віллёй» пасля спынення «Wizerunków i Roztrząsań Naukowych» не мае ўласнага трывалага часопіса. Выданне мела ўключаць пяць раздзелаў: развагі пра літаратуру, мову, мараль і выхаванне; паэзію; нарысы характараў і звычаяў; «краёвыя памяткі» — гістарычныя, моўныя, літаратурныя; «гмінныя студыі», г. зн. народазнаўства<ref name="LiC" />. Мясцовую тэматыку ў томе прадстаўляюць: верш «Próg dźwiński» (крыптанім «J. S.») пра парогі на [[Заходняя Дзвіна|Дзвіне]]; пачатак аповесці Валяр'яна Кэмпіса «Wspomnienia z życia akademickiego» пра студэнтаў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі]], дзе супрацьпастаўляюцца «мы, літвіны» і студэнты-«валынякі» і згадваюцца паляванні на [[Панары|Панарскіх гарах]]; эпізод з селянінам-«русаком» Гавелкам, які смяецца з плуга, запрэжанага валамі, бо «бацькі нашы так не рабілі», у нарысе «Głupi i Mądry» (K. S. Z.). У раздзеле «Pamiątki krajowe» надрукаваны вытрымкі са старадрукаванага гаспадарчага дапаможніка «Oekonomika Ziemiańska» (паводле выдаўца, неўзабаве пасля 1669 года) як «матэрыял для назіранняў над звычаямі і прамысловасцю таго веку». Сярод іншага ў томе — вершы А. Дашкевіча і [[Юзаф Мар'ян Мікулоўскі|Юзафа Мар'яна Мікулоўскага]], пераклады [[Валяр'ян Тамашэвіч|Валяр'яна Тамашэвіча]] з [[Аляксандр Пушкін|Пушкіна]] і [[Фрыдрых Шылер|Шылера]]<ref name="LiC" />. Цехоўскі ў 1911 годзе ацэньваў паэзію ў томе як «даволі слабую», хоць і нешматлікую. Каля трэці тома займаюць «цікавыя» ўспаміны Кэмпіса, а найбольшую навуковую вартасць, паводле Цехоўскага, маюць «гмінныя (народазнаўчыя) студыі» — «Kilka słów o podaniach gminnych» і «Wesele w okolicach naddźwińskich»<ref name="Ciech" />. Уласныя артыкулы Філіповіча ў томе прысвечаны літаратурнай тэорыі і педагогіцы. У артыкуле «Kilka uwag i postrzeżeń nad literaturą» ён патрабуе, каб літаратура была «вобразам свайго народа», г. зн. месца і часу, і заклікае чытачоў купляць «краёвыя» кнігі. Артыкул «O związkach i wpływach wzajemnych ducha i materii w człowieku» — урывак з працы пра выхаванне, прысвечаны ўзаемадзеянню духу і цела і фізічнаму выхаванню<ref name="LiC" />. Паводле некралога ў «Tygodniku Illustrowanym», у той жа час Філіповіч напісаў крытычны разбор «Mieszanin obyczajowych» [[Генрык Жавускі|Генрыка Жавускага]], выдадзеных пад псеўданімам Ярош Бейла, і выпусціў яго асобнай кніжкай пад назвай «Pomieszanie Jarosza Bejły»<ref name="TI">[Некралог] // Tygodnik Illustrowany. — 1870. — Ser. 2, t. V. — S. 105.</ref>. Гэтая праца ні ў PSB, ні ў Яноўскага не згадваецца. Да творчасці Жавускага Філіповіч звяртаўся і ў артыкуле «Kilka uwag i postrzeżeń nad literaturą», дзе называў яго «амаль найпатужнейшай галавой» польскай літаратуры, якая «бавіць дзяцей прыгожымі абразкамі мінулага» і адначасова «выхоўвае іх розгай»<ref name="LiC" />. == Фалькларыстычная дзейнасць == Філіповіч збіраў беларускі фальклор. У заўвагах да «Pana Jasnotki» (1843) ён згадвае ўласны рукапісны збор «гмінных» песень, нідзе дагэтуль не друкаваных. Адтуль ён прыводзіць дзве песні з матывам «зялёнай скрыні». Першая — пра сястру і брата, якога забівае бацька. Другая — пра дзяўчыну Галюсю, якая «в'е лавандавы вянок на зялёнай скрыні». Гэты матыў, які ў песнях заўсёды звязаны з бядой ці смерцю, ён лічыць рэліктам «далёкай старажытнасці»<ref name="PJ" />. === Беларускія песні ў «Lud i Czas» === Этнаграфічны раздзел «Studia gminne» ў «Lud i Czas» адкрывае артыкул «Kilka słów o podaniach gminnych». Ён не падпісаны і напісаны ад імя рэдакцыі. Народная традыцыя ў ім падзелена на тры групы. Першая — забаўляльныя казкі: гэта «старасвецкі посуд з дарагога металу», які мастак можа перарабіць на ўпрыгожанне літаратуры. Другая — маральныя паданні, прыказкі і песні, у якіх «спачывае маральнасць народа» і якія маюць «сваіх невядомых нам філосафаў і маралістаў». Трэцяя — абрады, абрадавыя прамовы і вясельныя песні, якія часта бываюць адзінай крыніцай ведаў пра «старажытнае жыццё продкаў». Аўтар спасылаецца на «Lud polski» [[Лукаш Галэмбёўскі|Лукаша Галэмбёўскага]], на працы [[Казімір Вуйціцкі|Казіміра Вуйціцкага]], на зборы песень [[Ян Чачот|Яна Чачота]] і [[Вацлаў з Алеска|Вацлава з Алеска]], і на «Studia literackie» Крашэўскага. Гэтая тэарэтычная частка, напісаная ад імя рэдакцыі, належыць, відаць, самому Філіповічу<ref name="LiC" />. Далей ідзе абазначаная двукоссем вялікая цытата з неназванага «збіральніка наддзвінскіх паданняў». Філіповіч завяршае яе словамі «на гэтым перарываем выцяг з чужых заўваг пра паэзію і песні наддзвінскага люду», г. зн. адкрыта пазначае яе як запазычанне<ref name="LiC" />. Крыніцай з'яўляецца раздзел «Вясельныя» з кнігі [[Аляксандр Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Białoruś» (Парыж, 1840). Рыпінскі апісваў фальклор Падзвіння, «паміж вусцямі Віцьбы і Палаты і хвалямі шырокай Дзвіны»<ref name="Ryp">''Rypiński A.'' Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji, o jego muzyce, śpiewie, tańcach etc. — Paryż, 1840. — S. 51—58.</ref>. Цытата супадае з ім амаль даслоўна і ў тым самым парадку. Гэта і назіранне, што «ў сялян на Белай Русі» найбольш шматлікія вясельныя песні, і спасылкі на «Lud polski» Галэмбёўскага, на Вацлава з Алеска і на [[Марыя Чарноўская|Марыю Чарноўскую]] ў «Dzienniku Wileńskim». Гэта і песні «Psicy, bojarki, psicy!», «Czamu ty, Audotka, nia płakała…», «Najechało hości z czużaja wołości…», «Hości na dwor jeduć, kurki pod piecz leżuć…», «Da domu, swaty, da domu…», «Zielonaja ruteńka…», «Wotoż tabie siastryca za toje…», заўвага пра іх паралелі ў [[Галіцыя|Галіцыі]], апісанне таго, як брат «прадае» касу маладой, і песня «Daj nia brat, nia brat, da Tatar…»<ref name="Ryp" /><ref name="LiC" />. Філіповіч, аднак, правёў і пэўную рэдактуру. Ён апусціў палемічнае параўнанне беларускіх свах з «манатонным, зласлівым» спевам свах «маскоўскіх», «кацапаў», што ў падцэнзурным віленскім выданні 1844—1845 гадоў было немагчыма, а таксама зварот Рыпінскага да слухачоў Польскага літаратурнага таварыства ў Парыжы і бібліяграфічныя дэталі. Беларускія тэксты ён перадаў спрошчанай польскай арфаграфіяй, адмовіўшыся ад надрадковых знакаў, якімі Рыпінскі пазначаў націск і нескладовае ''ў'' (''Aûúdotka'' → ''Audotka'', ''zakúsywali'' → ''zakusywali''). Месцамі ён наблізіў тэксты да польскага вымаўлення (''Najèchała hości, z czużeja wałości'' → ''Najechało hości, z czużaja wołości''; ''pad piecz'' → ''pod piecz'') і змяніў асобныя словы: ''bajarki'' → ''bojarki'', ''Prakopka'' → ''Prakopa'', ''kosunki'' → ''kosienki''. У апісанні продажу касы «востры нож» Рыпінскага ператварыўся ў нажніцы<ref>''Rypiński A.'' Białoruś… — Paryż, 1840. — S. 51—58; Lud i Czas. — Wilno, 1845. — S. 188—192.</ref>. Тыя ж песні і тое ж апісанне продажу касы пазней паўтарыў [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальд Друцкі-Падбярэскі]] у нарысе «Белорусская свадьба» («Иллюстрация», 1848)<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 91—97.</ref>. Такім чынам, «Lud i Czas» — першы вядомы перадрук вясельных матэрыялаў Рыпінскага, і да таго ж выдадзены не ў эміграцыі, а ў самой Вільні. === «Wesele w okolicach naddźwińskich» === Найкаштоўнейшая этнаграфічная публікацыя Філіповіча — апісанне беларускага вяселля ў Падзвінні, якое ён змясціў у «Lud i Czas» «з уласнага збору», «як дапаўненне» да цытаты з Рыпінскага. Гэта дапаўненне ў літаральным сэнсе: Рыпінскі свядома адмовіўся апісваць вясельныя абрады, бо, паводле яго, яны ўжо апісаныя ў Галэмбёўскага, Вацлава з Алеска і Чарноўскай, і калі б ён «тут іх апісваў, яшчэ б новыя тамы склаў»<ref name="Ryp" />. Філіповіч запаўняе менавіта гэты прабел: у Рыпінскага, як і ў пазнейшага Падбярэскага, няма ні закормлін, ні чыноў сватоў Багданага і тысяцкага, ні пасаду на дзяжы, ні сватоўскіх арацый. Гэта адзін з ранніх надрукаваных запісаў беларускага вясельнага абраду з поўнымі тэкстамі сватоўскіх прамоў<ref name="LiC" />. Філіповіч апісвае ўсе этапы вяселля. Яно пачынаецца з запоін: сваты частуюць гарэлкай усіх у хаце, пачынаючы са старэйшых. У чацвер перад шлюбам адбываюцца закормліны (заручыны). У суботу вечарам і жаніха, і нявесту ў іх дамах «садзяць на пасад». Жаніх з рутавым вянком на шапцы спачатку маўкліва сядзіць на печы, а маці зводзіць яго адтуль за стол. Нявесту садзяць на дзяжу і з адмысловымі песнямі расплятаюць ёй касу. У нядзелю вясельны поезд жаніха пад'язджае да зачыненых варот нявесты. Старэйшы сват уваходзіць у хату і перадае маладой вянок жаніха, а дружкі бароняць нявесту і нярэдка прывязваюць яе ручніком да моцнага мужчыны, схаванага пад лавай, каб прымусіць жаніха яе выкупіць. Калі маладыя вяртаюцца пасля шлюбу, маці маладой аблівае жаніха вадой з аўсом, і той павінен хутка саскочыць з каня і дагнаць яе, пакуль яна не схавалася на печы. Вяселле завяршаецца падзякай свата «за хлеб, за соль» і патрабаваннем пасагу<ref name="LiC" />. Падрабязна пералічаныя вясельныя чыны: старэйшы сват Багдан і сват ціхі з боку жаніха, сват «за бацьку» і свацця «за матку» на месца нябожчыкаў, тысяцкі з боку нявесты, баяркі (дружкі), сват і свацця Камлявыя. Маладых называюць князем і княгіняй. Месца, дзе садзяць маладую, называецца «кутняе месца». Філіповіч асабліва падкрэслівае ролю Багдана і тысяцкага як «душы ўсяго вяселля». Яны павінны «гамоніць», г. зн. гаварыць вясельныя «арацыі» і весці вершаваны дыялог, у якім ад кананічнага тэксту лёгка пераходзяць да імправізаваных з'едлівых жартаў. Многія госці прыходзяць на вяселле толькі каб паслухаць такое спаборніцтва, а сват, які перамог, карыстаецца «вялікай павагай»; ёсць людзі, вядомыя ў гэтым «рамястве», якіх асабліва шукаюць і добра аплачваюць<ref name="LiC" />. Тэксты прамоў пададзены цалкам па-беларуску, польскай графікай, з рэмаркамі пра дзеянні ўдзельнікаў і зноскамі, дзе патлумачаны асобныя словы (''hukaci'' — «размаўляць», ''paczopka'' — «спавівач», ''zatraulać'' — «цкаваць [сабакамі]», ''luty'' — «злы», ''raczyć'' — «забаўляць», ''szełkowy'' — «шаўковы», ''kniaź'', ''kniahinia'' — «малады», «маладая»). Сярод іх ёсць блаславенне маладога на пасадзе («Schyli głowu da dołu, / Najprzód Hospodu Bohu…»). Ёсць вялікі дыялог Багдана з тысяцкім («Tysiacki Wajewoda, / Jasny wus, szełkowaja broda…»), у якім сваты выхваляюць маладых формуламі «Dziewiać miasiacow u żywocie naszona, / Na dziesiontym sparadzona» і «Pa sto pur pszanicy wysiewano, / Pakuł mładoho Kniazia wzhadowano». Ёсць апісанне «чатырох кутоў» хаты («U jednym kucie — młoda, młodzianna i śliczna panna… U czwartym kucie — piecz») і заключная падзяка: «Dzienkuju Swatu za chleb, sol, / za pahulanie, za pahukanie…»<ref name="LiC" />. === Месца ў гісторыі беларускай этнаграфіі === Запіс Філіповіча належыць да ранняга этапу апісання беларускага вяселля. Да яго былі кніга [[Аляксандр Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Białoruś» (Парыж, 1840) з вясельнымі песнямі з Падзвіння, адкуль Філіповіч і ўзяў цытаваныя песні, кароткія апісанні ў «Могилевских губернских ведомостях» (1841) і эпізод у «Шляхціцу Завальню» [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]]. Пасля яго з'явіліся апісанні вяселля ў Барысаўскім павеце ў [[Яўстафій Тышкевіч|Яўстафія Тышкевіча]] (1847) і нарыс Друцкага-Падбярэскага (1848). У акадэмічным томе «Вяселле. Абрад» (1978) укладальнік [[Кастусь Цвірка]] згадвае «Вяселле ў наддзвінскіх аколіцах» з «Lud i Czas» як «цікавае апісанне вяселля, верагодна, шляхецкага, з вершаванай размовай свата з тысяцкім», не называючы аўтара і не перадрукоўваючы тэксту<ref name="BNT">Вяселле. Абрад / уклад., уступ. арт. і камент. К. А. Цвіркі. — Мн.: Навука і тэхніка, 1978. — (Беларуская народная творчасць).</ref>. Але сам Філіповіч недвухсэнсоўна апісвае сялянскае вяселле: гаворка ідзе пра «chłopka» і «białoruskich wieśniaków»<ref name="LiC" />. Вершаваныя формулы, запісаныя Філіповічам, маюць прамыя паралелі ў пазнейшых запісах з таго ж рэгіёна. У апісанні сялянскага вяселля ў Віцебскім павеце, зробленым В. В. Іванавым (1912), прамоўца-«начынальнік» звяртаецца да «пана тысяцкага, ваяводы шляхецкага» (у Філіповіча — «Tysiacki Wajewoda, jasny wus, szełkowaja broda»). ТАналагічна сходзяцца пытанне «ці ёсць у гэтым доме ацец і маці» і формула пра тых, хто сядзіць «за цясовымі сталамі… за віннымі напіткамі» («za cisowymi stałami… za winnymi czarami»). Ваявода ў Іванава таксама «сядзіць на куце», што адпавядае «кутняму месцу» ў Філіповіча<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 363—365.</ref>. Праводзіны гасцей «Da domu, swaty, da domu! / Pojeli koniki sałomu… kala płotu krapiwu», запісаныя ў 1845 годзе, амаль без змен гучалі на Полаччыне яшчэ ў 1970-я гады: «Паедзем, сваты, дадому, / Паелі конікі салому, / А каля тыну крапіву». Захаваліся там і назва дружак «баяркі», і абсыпанне аўсом пры ад'ездзе маладых<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 534.</ref>. == Навуковая і лексікаграфічная дзейнасць == З сярэдзіны 1853 года Філіповіч разам з Валяр'янам Тамашэвічам перакладаў нямецкі падручнік хіміі «Schule der Chemie» [[Юліюс Адольф Штэкгардт|Юліюса Адольфа Штэкгардта]]. Пераклад выйшаў у Вільні ў 1855 годзе пад назвай «Wykład chemji czyli Pierwsze zasady tej nauki wsparte najprostszemi doświadczeniami» (600 + XXX старонак, 290 дрэварытаў у тэксце). Паводле падзагалоўка, ён прызначаўся «для школьнага ўжытку і самаадукацыі без настаўніка, асабліва для пачаткоўцаў — вясковых аптэкараў, гаспадароў, рамеснікаў»<ref name="Jan">''Janowski L.'' Słownik bio-bibliograficzny dawnego Uniwersytetu Wileńskiego. — Wilno, 1939. — S. 113—114.</ref>. У 1856 годзе абодва перакладчыкі выдалі працу «O chemicznej polskiej terminologii». Паводле Кукуця, гэта быў голас віленскага асяроддзя ў агульнапольскай дыскусіі пра хімічную тэрміналогію<ref name="Kukuc" /><ref name="PSB" />. Прыблізна з 1854 года Філіповіч працаваў у рэдакцыі [[Віленскі слоўнік|«Słownika języka polskiego»]], выдадзенага ў Вільні [[Маўрыцы Оргельбранд|Маўрыцыем Оргельбрандам]]<ref name="Kukuc" />. Слоўнік выходзіў сшыткамі з 1856 года, а ў 1861 годзе выйшаў у двух тамах; ён налічваў каля 110 тыс. слоў<ref name="Linde">''Linde-Usiekniewicz J., Łozińska S.'' In Quest of Influences of Polish Language Dictionaries on the Oldest Polish Sign Language Dictionary // International Journal of Lexicography. — 2023. — Vol. 36, № 4. — P. 451—452, 462.</ref>. Філіповіч апрацаваў словы на літары «M» і «N» і частку на «O»<ref name="PSB" />. Апошняй яго выдадзенай працай быў «Elementarz polski bez zgłoskowania, czyli przewodnik do nauki czytania z dołączeniem krótkiego katechizmu i sposobu służenia do mszy» (Вільня, 1862; 106 с.)<ref>Некралог у «Tygodniku Illustrowanym» датуе «Элементар» 1861 годам.</ref>. У рукапісе засталася «Pogadanka kmiotka o polanickiej zagrodzie o rzeczach przyrodniczych» (1862)<ref name="PSB" />. == Ацэнкі == Ужо Цяхоўскі (1911) на падставе артыкулаў у «Lud i Czas» ацэньваў Філіповіча як чалавека «разумнага і не пазбаўленага таленту»<ref name="Ciech" />; гэтую ацэнку амаль даслоўна паўтарыў Снежка ў PSB<ref name="PSB" />. Цяхоўскі ж першым звярнуў увагу на навуковую вартасць этнаграфічных матэрыялаў альманаха<ref name="Ciech" />. Кукуць называе яго «другарадным літаратарам», але адзначае ў яго паэзіі ўвагу да рытму і рыфмы і разнастайнасць вершаваных формаў<ref name="Kukuc" />. Да гэтага часу Філіповіч заставаўся вядомым перадусім як выдавец недаўгавечнага віленскага альманаха і адзін з укладальнікаў «Віленскага слоўніка». Між тым яго фальклорныя публікацыі, асабліва запіс беларускага вяселля з Падзвіння (1845), — ранняе сведчанне цікавасці віленскага літаратурнага асяроддзя да беларускай народнай культуры. Па-беларуску спецыяльных публікацый пра яго няма. == Творы == * Pan Jasnotki: powieść litewska z podań ludu. — Wilno, 1843. * Przygody Jasia syna rybaka: powiastka z podań ludu. — Wilno, 1843. (прыпісваецца) * Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno, 1845. — T. I. (выдавец і аўтар) * Stoeckhardt J. A. Wykład chemji czyli Pierwsze zasady tej nauki wsparte najprostszemi doświadczeniami / пер. з В. Тамашэвічам. — Wilno, 1855. — T. I. * O chemicznej polskiej terminologji. — Wilno, 1856. — 106 s. (з В. Тамашэвічам) * Pomieszanie Jarosza Bejły. — [каля 1845]. (крытычны разбор «Mieszanin obyczajowych» Г. Жавускага; вядомы паводле некралога) * Posiedzenia wiejskie we IV-ch niedzielach. — Wilno, 1856. (аўтарства спрэчнае) * Elementarz polski bez zgłoskowania, czyli przewodnik do nauki czytania. — Wilno, 1862. == Спасылкі == {{Навігацыя}}{{Бібліяінфармацыя}}{{зноскі}} == Літаратура == * ''Śnieżko A.'' Filipowicz January // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 454. * ''Kukuć D.'' Placyd Jankowski czy January Filipowicz? // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica. — 2005. — T. 7. — S. 255—261. — [[doi:10.18778/1505-9057.07.14]] * ''Linde-Usiekniewicz J., Łozińska S.'' In Quest of Influences of Polish Language Dictionaries on the Oldest Polish Sign Language Dictionary // International Journal of Lexicography. — 2023. — Vol. 36, № 4. — P. 447—465. * ''Rypiński A.'' Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji, o jego muzyce, śpiewie, tańcach etc. — Paryż, 1840. * Вяселле. Абрад / уклад. К. А. Цвірка. — Мн.: Навука і тэхніка, 1978. — С. 7, 91—97, 363—365, 534. * [Некралог] // Tygodnik Illustrowany. — 1870. — Ser. 2, t. V. — S. 105. * [''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609. * ''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106. * ''Janowski L.'' Słownik bio-bibliograficzny dawnego Uniwersytetu Wileńskiego. — Wilno, 1939. — S. 113—114. [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1815 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 29 жніўня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1869 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Лексікографы]] [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы]] [[Катэгорыя:Паэты]] ab7h1i7myqzmdmdt53qhab3atb4y23m 5227478 5227465 2026-10-26T17:56:04Z Aliaksei Lastouski 75892 5227478 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | імя = Януарый Філіповіч | арыгінал імя = {{lang-pl|January Filipowicz}} | выява = | подпіс выявы = | дата нараджэння = 1815 | месца нараджэння = [[Навагрудак]] | дата смерці = 29.8.1869 | месца смерці = [[Вільня]] | альма-матар = [[Віленскі ўніверсітэт]] | род дзейнасці = філолаг, лексікограф, фалькларыст, педагог, паэт, выдавец, перакладчык | Выява = [[File:January Filipowicz.jpg|thumb|Станіслаў Маршалкевіч. Мініяцюрны партрэт Януарыя Філіповіча. Нацыянальны музей у Кракаве]] }} '''Януа́рый Філіпо́віч''' ({{lang-pl|January Filipowicz}}; 1815, [[Навагрудак]] — 29 жніўня 1869, [[Вільня]]) — філолаг, лексікограф, збіральнік беларускага фальклору, педагог, паэт і празаік. Пісаў па-польску. Выдавец віленскага альманаха «Lud i Czas» (1845), у якім надрукаваў адзін з ранніх запісаў беларускага вясельнага абраду з Падзвіння з поўнымі беларускімі тэкстамі сватоўскіх «арацый». Адзін з укладальнікаў [[Віленскі слоўнік|«Віленскага слоўніка»]] польскай мовы (1861). == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1815 годзе ў Навагрудку<ref>Некралог у «Tygodniku Illustrowanym» (1870) асцярожна піша, што сям'я Філіповіча «мела калісьці маёнтак у Навагрудку, і там, мусіць, Януарый нарадзіўся каля 1815 года»; адсюль і асцярожная фармулёўка PSB. В. Цехоўскі (1911) называе Навагрудак і 1815 год без агаворак.</ref><ref name="Ciech">''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106.</ref>, дзе яго бацькі мелі маёмасць, там жа ён атрымаў пачатковую адукацыю. Вышэйшую адукацыю атрымаў у Вільні<ref name="PSB">''Śnieżko A.'' Filipowicz January // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 454.</ref>. Пра яго педагагічную дзейнасць звестак амаль няма; затое ён вядомы як аўтар падручнікаў<ref name="PSB" />. Увесь вядомы творчы шлях Філіповіча звязаны з Вільняй. У 1842—1845 гадах ён выступаў як паэт, празаік, выдавец і збіральнік фальклору. З сярэдзіны 1850-х гадоў займаўся пераважна навуковымі перакладамі і лексікаграфіяй. Пісаў таксама ў шматлікія газеты і часопісы<ref name="PSB" />. Памёр у Вільні 29 жніўня 1869 года<ref>Дата паводле Л. Яноўскага і PSB; Крашэўскі піша пра «першыя дні верасня».</ref>, скончыўшы жыццё самагубствам. Пра гэта ўжо ў 1870 годзе паведаміў [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]] (пад псеўданімам Б. Баляславіта) у штогадовым аглядзе «Rachunki z roku 1869». Ён называў Філіповіча «вядомым сурэдактарам часопіса, які выдаваўся ў Вільні разам з Валяр'янам Тамашэвічам пад назвай „Lud i Czas“», і пісаў, што той, «не могучы знесці ўціску, якому падвяргаецца польская нацыянальнасць у Літве, даведзены да роспачы, адабраў сабе жыццё»<ref name="Bol">[''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609.</ref>. [[Аляксандр Снежка]] ў PSB лічыў самагубства толькі магчымым і як ускосны доказ прыводзіў адсутнасць магілы Філіповіча на віленскіх могілках<ref name="PSB" />. == Літаратурная дзейнасць == Першыя вершы Філіповіч надрукаваў у альманаху «Wianek paproci czyli zbiór poezji», які выдаў [[Пётр Медэкша]] (Вільня, 1842)<ref name="PSB" />. Пад уласным прозвішчам ён друкаваў вершы толькі ў 1842—1843 гадах: акрамя вершаванай аповесці «Pan Jasnotki», вядома ўсяго шэсць яго вершаў<ref name="Kukuc">''Kukuć D.'' Placyd Jankowski czy January Filipowicz? // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica. — 2005. — T. 7. — S. 255—261.</ref>. Абодва свае творы 1843 года Філіповіч пазначыў як апрацоўку «народных паданняў». Першы з іх — «літоўская аповесць» «Pan Jasnotki» (Вільня, друкарня [[Крысціян Тэафіл Глюксберг|Тэафіля Глюксберга]])<ref name="PJ">''Filipowicz J.'' Pan Jasnotki: powieść litewska z podań ludu. — Wilno: druk. T. Glücksberga, 1843. — 96 s.</ref><ref>У слоўніку Л. Яноўскага, а ўслед за ім і ў PSB, назва памылкова падаецца як «Pan Jasnoski».</ref>. Назву можна перакласці як «Уладальнік ясноткі»: «яснотка» — народная назва міфічнай [[Папараць-кветка|папараць-кветкі]]. Гэта алегарычная аповесць пра малодшага сына, які за вернасць памерламу бацьку атрымлівае кветку ўсеведання і, паспрабаваўшы з яе дапамогай розныя віды шчасця, пераконваецца, што яго трэба шукаць толькі «ў шчасці брата». Другі — казка для дзяцей «Przygody Jasia syna rybaka» (Вільня, друкарня А. Дворца), падпісаная ініцыяламі «J. F.»; яе прыпісваюць Філіповічу<ref name="Jas">Przygody Jasia syna rybaka: powiastka z podań ludu / przez J. F. — Wilno: nakł. i druk. A. Dworca, 1843.</ref>. Яе сюжэт — пра тры чароўныя рэчы (пярсцёнак, які дае золата, шапку-нявідзімку, лятучы дыван, боты-скараходы) і чароўныя яблыкі, якія ператвараюць чалавека ў казла. У прадмове «Да дзяцей» аўтар шкадуе, што дзеці ведаюць больш пра чужыя краіны, чым пра «нашых, хатніх», і таму прапануе ім «аповесць з народных паданняў»<ref name="Jas" />. Аўтарства вершаванага твора «Posiedzenia wiejskie we IV-ch niedzielach» (Вільня, 1856), выдадзенага пад псеўданімам «February Luty», застаецца спрэчным. Гэта чатыры гутаркі апавядальніка з сялянамі пра народныя павер'і, этыку і вясковы побыт, у тым ліку апісанне вяселля дробнага шляхціца з сялянкай. Твор прыпісваюць то [[Плацыд Янкоўскі|Плацыду Янкоўскаму]], то Філіповічу. [[Караль Эстрайхер]] у 1885 і 1906 гадах аднёс яго да Філіповіча. Кукуць мяркуе, што псеўданім «February» адсылае да імя Януарыя, а згадка пра хімію ў апошніх радках твора можа быць схаваным подпісам аўтара<ref name="Kukuc" />. == Народная культура і мова ў творах == === Міфалогія і народныя павер'і === Аснову «Pana Jasnotki» складаюць народныя ўяўленні пра памерлых і нячыстую сілу. У ноч поўні нябожчыка трэба ахоўваць на магіле ад нячыстай сілы. Магілу акрэсліваюць калінавым дубцом («рушчкай») і абсаджваюць папараццю. Духі, што прымаюць аблічча мядзведзяў, змеяў і птушак, не могуць пераступіць гэтую мяжу і знікаюць з першым пеўнем. Удзячны дух бацькі з'яўляецца сыну ў белай хмары<ref name="PJ" />. Падрабязна апісаны купальскі комплекс уяўленняў пра кветку папараці: яна цвіце апоўначы на [[Купалле]], нядоўга, «сямю праменямі», яе ахоўваюць зграі духаў, якія страшаць смокамі, мядзведзямі і змеямі, а той, хто яе здабудзе, бачыць чараўніц і ваўкалакаў, ведае, «дзе скарб агнём гарыць», пазнае думкі людзей і ўладарыць духамі. Таксама папараць служыць абярэгам: ёю акурваюць хату і затыкаюць яе ў вушакі дзвярэй, калі ў хляве загняздзілася «чараўніца-птушка», нячысцік уначы ездзіць на конях у стайні ці ў хаце апоўначы «трашчаць сталы». У заўвагах Філіповіч сцвярджае, што ўсё апісанне кветкі «цалкам адпавядае народнаму паданню», і занатоўвае павер'е, што начная птушка лелек выдойвае кароў і коз, «адсюль яго завуць казадоем». Пра буру ў тэксце кажуць, што «чорт у пекле жэніцца»<ref name="PJ" />. У «Przygodach Jasia» выступаюць тры чарты, «па-нямецку апранутыя» ў фракі, панчохі і чаравікі, якія б'юцца за кучу золата. Вобраз чорта-«немца» характэрны для беларускай і літоўскай народнай дэманалогіі. Тут жа фігуруе прыказка «дзе чорт не можа, там бабу пашле»<ref name="Jas" />. === Пахавальная абраднасць === Аповесць адкрываецца разгорнутай сцэнай смерці і пахавання. Паміраючы бацька загадвае сынам прыняць Смерць як госцю — пасадзіць за стол, падзяліцца ежай і мёдам. Сыны наліваюць чатыры чары, тры выпіваюць «за блізкую смерць бацькі», а чацвёртую пакідаюць Смерці і запрашаюць яе ў хату прыгаворам «Смерці, смерці, у госці просім». Услед за Смерцю ўваходзяць галашэйніцы з распушчанымі валасамі, якія «жалобным карагодам» абмываюць цела нябожчыка слязьмі і выціраюць яго валасамі<ref name="PJ" />. Сцэна перагукаецца з апісаннем беларускага галашэння ў Рыпінскага, які адзначаў, што плач над труной ці магілай з'яўляецца для жанчын абавязкам, а без такіх жалобных песень не абыходзяцца ні Радаўніца, ні Дзяды<ref name="Ryp" />. === Літоўскія рэаліі === Падзагаловак «літоўская аповесць» Філіповіч падмацоўвае літоўскай міфалогіяй і геаграфіяй. Сыны клічуць на дапамогу [[Пяркунас|Пяркуна]]. Ідэальная дзяўчына Армільда прыгожая, «як багіня прыгажосці [[Мільда]]». На бяседах у казачным замку спявае вайдэлот. Згадваюцца [[Паланга]] і яе бурштынавыя каралі, возера «каўнаскага мёду», жамойцкая парода коней, а таксама шляхецкі ўбор: [[Жупан (адзенне)|жупан]], пояс, магерка, шабля. Казачная Рай-Гара, дзе «рэкі цяклі малаком і мёдам і самі пякліся калачы», а замак пабудаваны з цукру, маку і марцыпанаў<ref name="PJ" />. === Мова === Мова «Pana Jasnotki» мае выразныя рысы польскай мовы Беларусі і Літвы: часціцы «to-j», «bo-j», «ot» («Ot tok czeka niemłócony»), формы «trza», «widno», «tatula», «krynica», «tatarczana kasza» (параўн. бел. ''татарка'' — грэчка). У рэпліках братоў ужываецца характэрны загадны лад 1-й асобы множнага ліку на ''-ma'': «Jedzma, jedzma a śpieszajma, / Jadła zostać mu nie dajma». Шырока выкарыстаная народная вобразнасць: каліна як сімвал дзявочай прыгажосці («Jej lica — to kwiat kalina»), паўторы-рэфрэны ў стылі народнай песні<ref name="PJ" />. Падобныя рэгіяналізмы ёсць і ў «Przygodach Jasia» («Ot, matko moja», «bóty»)<ref name="Jas" />. == «Lud i Czas» == У 1845 годзе Філіповіч уласным коштам выдаў у Вільні альманах «Lud i Czas. Pismo poświęcone literaturze i moralności» («Народ і Час. Часопіс, прысвечаны літаратуры і маральнасці»). Паводле Цяхоўскага, на тытульным аркушы выдаўцом падпісаўся адзін Філіповіч<ref name="Ciech" />, але Крашэўскі называў сурэдактарам выдання Валяр'яна Тамашэвіча<ref name="Bol" />. Выйшаў толькі адзін том на 211 старонках у друкарні Глюксберга; цэнзурны дазвол датаваны 22 снежня 1844 года<ref name="PSB" /><ref name="LiC">Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno: druk. T. Glücksberga, 1845. — [T.] I. — 211 s.</ref>. У прадмове «Ад выдаўца» Філіповіч параўноўвае Вільню з Варшавай, дзе выходзіць каля дваццаці перыядычных выданняў, і з Падоллем, Валынню і Украінай, якія маюць свой «Athenaeum». Ён канстатуе, што «прастора краю за Нёманам і Віллёй» пасля спынення «Wizerunków i Roztrząsań Naukowych» не мае ўласнага трывалага часопіса. Выданне мела ўключаць пяць раздзелаў: развагі пра літаратуру, мову, мараль і выхаванне; паэзію; нарысы характараў і звычаяў; «краёвыя памяткі» — гістарычныя, моўныя, літаратурныя; «гмінныя студыі», г. зн. народазнаўства<ref name="LiC" />. Мясцовую тэматыку ў томе прадстаўляюць: верш «Próg dźwiński» (крыптанім «J. S.») пра парогі на [[Заходняя Дзвіна|Дзвіне]]; пачатак аповесці Валяр'яна Кэмпіса «Wspomnienia z życia akademickiego» пра студэнтаў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі]], дзе супрацьпастаўляюцца «мы, літвіны» і студэнты-«валынякі» і згадваюцца паляванні на [[Панары|Панарскіх гарах]]; эпізод з селянінам-«русаком» Гавелкам, які смяецца з плуга, запрэжанага валамі, бо «бацькі нашы так не рабілі», у нарысе «Głupi i Mądry» (K. S. Z.). У раздзеле «Pamiątki krajowe» надрукаваны вытрымкі са старадрукаванага гаспадарчага дапаможніка «Oekonomika Ziemiańska» (паводле выдаўца, неўзабаве пасля 1669 года) як «матэрыял для назіранняў над звычаямі і прамысловасцю таго веку». Сярод іншага ў томе — вершы А. Дашкевіча і [[Юзаф Мар'ян Мікулоўскі|Юзафа Мар'яна Мікулоўскага]], пераклады [[Валяр'ян Тамашэвіч|Валяр'яна Тамашэвіча]] з [[Аляксандр Пушкін|Пушкіна]] і [[Фрыдрых Шылер|Шылера]]<ref name="LiC" />. Цехоўскі ў 1911 годзе ацэньваў паэзію ў томе як «даволі слабую», хоць і нешматлікую. Каля трэці тома займаюць «цікавыя» ўспаміны Кэмпіса, а найбольшую навуковую вартасць, паводле Цехоўскага, маюць «гмінныя (народазнаўчыя) студыі» — «Kilka słów o podaniach gminnych» і «Wesele w okolicach naddźwińskich»<ref name="Ciech" />. Уласныя артыкулы Філіповіча ў томе прысвечаны літаратурнай тэорыі і педагогіцы. У артыкуле «Kilka uwag i postrzeżeń nad literaturą» ён патрабуе, каб літаратура была «вобразам свайго народа», г. зн. месца і часу, і заклікае чытачоў купляць «краёвыя» кнігі. Артыкул «O związkach i wpływach wzajemnych ducha i materii w człowieku» — урывак з працы пра выхаванне, прысвечаны ўзаемадзеянню духу і цела і фізічнаму выхаванню<ref name="LiC" />. Паводле некралога ў «Tygodniku Illustrowanym», у той жа час Філіповіч напісаў крытычны разбор «Mieszanin obyczajowych» [[Генрык Жавускі|Генрыка Жавускага]], выдадзеных пад псеўданімам Ярош Бейла, і выпусціў яго асобнай кніжкай пад назвай «Pomieszanie Jarosza Bejły»<ref name="TI">[Некралог] // Tygodnik Illustrowany. — 1870. — Ser. 2, t. V. — S. 105.</ref>. Гэтая праца ні ў PSB, ні ў Яноўскага не згадваецца. Да творчасці Жавускага Філіповіч звяртаўся і ў артыкуле «Kilka uwag i postrzeżeń nad literaturą», дзе называў яго «амаль найпатужнейшай галавой» польскай літаратуры, якая «бавіць дзяцей прыгожымі абразкамі мінулага» і адначасова «выхоўвае іх розгай»<ref name="LiC" />. == Фалькларыстычная дзейнасць == Філіповіч збіраў беларускі фальклор. У заўвагах да «Pana Jasnotki» (1843) ён згадвае ўласны рукапісны збор «гмінных» песень, нідзе дагэтуль не друкаваных. Адтуль ён прыводзіць дзве песні з матывам «зялёнай скрыні». Першая — пра сястру і брата, якога забівае бацька. Другая — пра дзяўчыну Галюсю, якая «в'е лавандавы вянок на зялёнай скрыні». Гэты матыў, які ў песнях заўсёды звязаны з бядой ці смерцю, ён лічыць рэліктам «далёкай старажытнасці»<ref name="PJ" />. === Беларускія песні ў «Lud i Czas» === Этнаграфічны раздзел «Studia gminne» ў «Lud i Czas» адкрывае артыкул «Kilka słów o podaniach gminnych». Ён не падпісаны і напісаны ад імя рэдакцыі. Народная традыцыя ў ім падзелена на тры групы. Першая — забаўляльныя казкі: гэта «старасвецкі посуд з дарагога металу», які мастак можа перарабіць на ўпрыгожанне літаратуры. Другая — маральныя паданні, прыказкі і песні, у якіх «спачывае маральнасць народа» і якія маюць «сваіх невядомых нам філосафаў і маралістаў». Трэцяя — абрады, абрадавыя прамовы і вясельныя песні, якія часта бываюць адзінай крыніцай ведаў пра «старажытнае жыццё продкаў». Аўтар спасылаецца на «Lud polski» [[Лукаш Галэмбёўскі|Лукаша Галэмбёўскага]], на працы [[Казімір Вуйціцкі|Казіміра Вуйціцкага]], на зборы песень [[Ян Чачот|Яна Чачота]] і [[Вацлаў з Алеска|Вацлава з Алеска]], і на «Studia literackie» Крашэўскага. Гэтая тэарэтычная частка, напісаная ад імя рэдакцыі, належыць, відаць, самому Філіповічу<ref name="LiC" />. Далей ідзе абазначаная двукоссем вялікая цытата з неназванага «збіральніка наддзвінскіх паданняў». Філіповіч завяршае яе словамі «на гэтым перарываем выцяг з чужых заўваг пра паэзію і песні наддзвінскага люду», г. зн. адкрыта пазначае яе як запазычанне<ref name="LiC" />. Крыніцай з'яўляецца раздзел «Вясельныя» з кнігі [[Аляксандр Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Białoruś» (Парыж, 1840). Рыпінскі апісваў фальклор Падзвіння, «паміж вусцямі Віцьбы і Палаты і хвалямі шырокай Дзвіны»<ref name="Ryp">''Rypiński A.'' Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji, o jego muzyce, śpiewie, tańcach etc. — Paryż, 1840. — S. 51—58.</ref>. Цытата супадае з ім амаль даслоўна і ў тым самым парадку. Гэта і назіранне, што «ў сялян на Белай Русі» найбольш шматлікія вясельныя песні, і спасылкі на «Lud polski» Галэмбёўскага, на Вацлава з Алеска і на [[Марыя Чарноўская|Марыю Чарноўскую]] ў «Dzienniku Wileńskim». Гэта і песні «Psicy, bojarki, psicy!», «Czamu ty, Audotka, nia płakała…», «Najechało hości z czużaja wołości…», «Hości na dwor jeduć, kurki pod piecz leżuć…», «Da domu, swaty, da domu…», «Zielonaja ruteńka…», «Wotoż tabie siastryca za toje…», заўвага пра іх паралелі ў [[Галіцыя|Галіцыі]], апісанне таго, як брат «прадае» касу маладой, і песня «Daj nia brat, nia brat, da Tatar…»<ref name="Ryp" /><ref name="LiC" />. Філіповіч, аднак, правёў і пэўную рэдактуру. Ён апусціў палемічнае параўнанне беларускіх свах з «манатонным, зласлівым» спевам свах «маскоўскіх», «кацапаў», што ў падцэнзурным віленскім выданні 1844—1845 гадоў было немагчыма, а таксама зварот Рыпінскага да слухачоў Польскага літаратурнага таварыства ў Парыжы і бібліяграфічныя дэталі. Беларускія тэксты ён перадаў спрошчанай польскай арфаграфіяй, адмовіўшыся ад надрадковых знакаў, якімі Рыпінскі пазначаў націск і нескладовае ''ў'' (''Aûúdotka'' → ''Audotka'', ''zakúsywali'' → ''zakusywali''). Месцамі ён наблізіў тэксты да польскага вымаўлення (''Najèchała hości, z czużeja wałości'' → ''Najechało hości, z czużaja wołości''; ''pad piecz'' → ''pod piecz'') і змяніў асобныя словы: ''bajarki'' → ''bojarki'', ''Prakopka'' → ''Prakopa'', ''kosunki'' → ''kosienki''. У апісанні продажу касы «востры нож» Рыпінскага ператварыўся ў нажніцы<ref>''Rypiński A.'' Białoruś… — Paryż, 1840. — S. 51—58; Lud i Czas. — Wilno, 1845. — S. 188—192.</ref>. Тыя ж песні і тое ж апісанне продажу касы пазней паўтарыў [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальд Друцкі-Падбярэскі]] у нарысе «Белорусская свадьба» («Иллюстрация», 1848)<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 91—97.</ref>. Такім чынам, «Lud i Czas» — першы вядомы перадрук вясельных матэрыялаў Рыпінскага, і да таго ж выдадзены не ў эміграцыі, а ў самой Вільні. === «Wesele w okolicach naddźwińskich» === Найкаштоўнейшая этнаграфічная публікацыя Філіповіча — апісанне беларускага вяселля ў Падзвінні, якое ён змясціў у «Lud i Czas» «з уласнага збору», «як дапаўненне» да цытаты з Рыпінскага. Гэта дапаўненне ў літаральным сэнсе: Рыпінскі свядома адмовіўся апісваць вясельныя абрады, бо, паводле яго, яны ўжо апісаныя ў Галэмбёўскага, Вацлава з Алеска і Чарноўскай, і калі б ён «тут іх апісваў, яшчэ б новыя тамы склаў»<ref name="Ryp" />. Філіповіч запаўняе менавіта гэты прабел: у Рыпінскага, як і ў пазнейшага Падбярэскага, няма ні закормлін, ні чыноў сватоў Багданага і тысяцкага, ні пасаду на дзяжы, ні сватоўскіх арацый. Гэта адзін з ранніх надрукаваных запісаў беларускага вясельнага абраду з поўнымі тэкстамі сватоўскіх прамоў<ref name="LiC" />. Філіповіч апісвае ўсе этапы вяселля. Яно пачынаецца з запоін: сваты частуюць гарэлкай усіх у хаце, пачынаючы са старэйшых. У чацвер перад шлюбам адбываюцца закормліны (заручыны). У суботу вечарам і жаніха, і нявесту ў іх дамах «садзяць на пасад». Жаніх з рутавым вянком на шапцы спачатку маўкліва сядзіць на печы, а маці зводзіць яго адтуль за стол. Нявесту садзяць на дзяжу і з адмысловымі песнямі расплятаюць ёй касу. У нядзелю вясельны поезд жаніха пад'язджае да зачыненых варот нявесты. Старэйшы сват уваходзіць у хату і перадае маладой вянок жаніха, а дружкі бароняць нявесту і нярэдка прывязваюць яе ручніком да моцнага мужчыны, схаванага пад лавай, каб прымусіць жаніха яе выкупіць. Калі маладыя вяртаюцца пасля шлюбу, маці маладой аблівае жаніха вадой з аўсом, і той павінен хутка саскочыць з каня і дагнаць яе, пакуль яна не схавалася на печы. Вяселле завяршаецца падзякай свата «за хлеб, за соль» і патрабаваннем пасагу<ref name="LiC" />. Падрабязна пералічаныя вясельныя чыны: старэйшы сват Багдан і сват ціхі з боку жаніха, сват «за бацьку» і свацця «за матку» на месца нябожчыкаў, тысяцкі з боку нявесты, баяркі (дружкі), сват і свацця Камлявыя. Маладых называюць князем і княгіняй. Месца, дзе садзяць маладую, называецца «кутняе месца». Філіповіч асабліва падкрэслівае ролю Багдана і тысяцкага як «душы ўсяго вяселля». Яны павінны «гамоніць», г. зн. гаварыць вясельныя «арацыі» і весці вершаваны дыялог, у якім ад кананічнага тэксту лёгка пераходзяць да імправізаваных з'едлівых жартаў. Многія госці прыходзяць на вяселле толькі каб паслухаць такое спаборніцтва, а сват, які перамог, карыстаецца «вялікай павагай»; ёсць людзі, вядомыя ў гэтым «рамястве», якіх асабліва шукаюць і добра аплачваюць<ref name="LiC" />. Тэксты прамоў пададзены цалкам па-беларуску, польскай графікай, з рэмаркамі пра дзеянні ўдзельнікаў і зноскамі, дзе патлумачаны асобныя словы (''hukaci'' — «размаўляць», ''paczopka'' — «спавівач», ''zatraulać'' — «цкаваць [сабакамі]», ''luty'' — «злы», ''raczyć'' — «забаўляць», ''szełkowy'' — «шаўковы», ''kniaź'', ''kniahinia'' — «малады», «маладая»). Сярод іх ёсць блаславенне маладога на пасадзе («Schyli głowu da dołu, / Najprzód Hospodu Bohu…»). Ёсць вялікі дыялог Багдана з тысяцкім («Tysiacki Wajewoda, / Jasny wus, szełkowaja broda…»), у якім сваты выхваляюць маладых формуламі «Dziewiać miasiacow u żywocie naszona, / Na dziesiontym sparadzona» і «Pa sto pur pszanicy wysiewano, / Pakuł mładoho Kniazia wzhadowano». Ёсць апісанне «чатырох кутоў» хаты («U jednym kucie — młoda, młodzianna i śliczna panna… U czwartym kucie — piecz») і заключная падзяка: «Dzienkuju Swatu za chleb, sol, / za pahulanie, za pahukanie…»<ref name="LiC" />. === Месца ў гісторыі беларускай этнаграфіі === Запіс Філіповіча належыць да ранняга этапу апісання беларускага вяселля. Да яго былі кніга [[Аляксандр Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Białoruś» (Парыж, 1840) з вясельнымі песнямі з Падзвіння, адкуль Філіповіч і ўзяў цытаваныя песні, кароткія апісанні ў «Могилевских губернских ведомостях» (1841) і эпізод у «Шляхціцу Завальню» [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]]. Пасля яго з'явіліся апісанні вяселля ў Барысаўскім павеце ў [[Яўстафій Тышкевіч|Яўстафія Тышкевіча]] (1847) і нарыс Друцкага-Падбярэскага (1848). У акадэмічным томе «Вяселле. Абрад» (1978) укладальнік [[Кастусь Цвірка]] згадвае «Вяселле ў наддзвінскіх аколіцах» з «Lud i Czas» як «цікавае апісанне вяселля, верагодна, шляхецкага, з вершаванай размовай свата з тысяцкім», не называючы аўтара і не перадрукоўваючы тэксту<ref name="BNT">Вяселле. Абрад / уклад., уступ. арт. і камент. К. А. Цвіркі. — Мн.: Навука і тэхніка, 1978. — (Беларуская народная творчасць).</ref>. Але сам Філіповіч недвухсэнсоўна апісвае сялянскае вяселле: гаворка ідзе пра «chłopka» і «białoruskich wieśniaków»<ref name="LiC" />. Вершаваныя формулы, запісаныя Філіповічам, маюць прамыя паралелі ў пазнейшых запісах з таго ж рэгіёна. У апісанні сялянскага вяселля ў Віцебскім павеце, зробленым В. В. Іванавым (1912), прамоўца-«начынальнік» звяртаецца да «пана тысяцкага, ваяводы шляхецкага» (у Філіповіча — «Tysiacki Wajewoda, jasny wus, szełkowaja broda»). ТАналагічна сходзяцца пытанне «ці ёсць у гэтым доме ацец і маці» і формула пра тых, хто сядзіць «за цясовымі сталамі… за віннымі напіткамі» («za cisowymi stałami… za winnymi czarami»). Ваявода ў Іванава таксама «сядзіць на куце», што адпавядае «кутняму месцу» ў Філіповіча<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 363—365.</ref>. Праводзіны гасцей «Da domu, swaty, da domu! / Pojeli koniki sałomu… kala płotu krapiwu», запісаныя ў 1845 годзе, амаль без змен гучалі на Полаччыне яшчэ ў 1970-я гады: «Паедзем, сваты, дадому, / Паелі конікі салому, / А каля тыну крапіву». Захаваліся там і назва дружак «баяркі», і абсыпанне аўсом пры ад'ездзе маладых<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 534.</ref>. == Навуковая і лексікаграфічная дзейнасць == З сярэдзіны 1853 года Філіповіч разам з Валяр'янам Тамашэвічам перакладаў нямецкі падручнік хіміі «Schule der Chemie» [[Юліюс Адольф Штэкгардт|Юліюса Адольфа Штэкгардта]]. Пераклад выйшаў у Вільні ў 1855 годзе пад назвай «Wykład chemji czyli Pierwsze zasady tej nauki wsparte najprostszemi doświadczeniami» (600 + XXX старонак, 290 дрэварытаў у тэксце). Паводле падзагалоўка, ён прызначаўся «для школьнага ўжытку і самаадукацыі без настаўніка, асабліва для пачаткоўцаў — вясковых аптэкараў, гаспадароў, рамеснікаў»<ref name="Jan">''Janowski L.'' Słownik bio-bibliograficzny dawnego Uniwersytetu Wileńskiego. — Wilno, 1939. — S. 113—114.</ref>. У 1856 годзе абодва перакладчыкі выдалі працу «O chemicznej polskiej terminologii». Паводле Кукуця, гэта быў голас віленскага асяроддзя ў агульнапольскай дыскусіі пра хімічную тэрміналогію<ref name="Kukuc" /><ref name="PSB" />. Прыблізна з 1854 года Філіповіч працаваў у рэдакцыі [[Віленскі слоўнік|«Słownika języka polskiego»]], выдадзенага ў Вільні [[Маўрыцы Оргельбранд|Маўрыцыем Оргельбрандам]]<ref name="Kukuc" />. Слоўнік выходзіў сшыткамі з 1856 года, а ў 1861 годзе выйшаў у двух тамах; ён налічваў каля 110 тыс. слоў<ref name="Linde">''Linde-Usiekniewicz J., Łozińska S.'' In Quest of Influences of Polish Language Dictionaries on the Oldest Polish Sign Language Dictionary // International Journal of Lexicography. — 2023. — Vol. 36, № 4. — P. 451—452, 462.</ref>. Філіповіч апрацаваў словы на літары «M» і «N» і частку на «O»<ref name="PSB" />. Апошняй яго выдадзенай працай быў «Elementarz polski bez zgłoskowania, czyli przewodnik do nauki czytania z dołączeniem krótkiego katechizmu i sposobu służenia do mszy» (Вільня, 1862; 106 с.)<ref>Некралог у «Tygodniku Illustrowanym» датуе «Элементар» 1861 годам.</ref>. У рукапісе засталася «Pogadanka kmiotka o polanickiej zagrodzie o rzeczach przyrodniczych» (1862)<ref name="PSB" />. == Ацэнкі == Ужо Цяхоўскі (1911) на падставе артыкулаў у «Lud i Czas» ацэньваў Філіповіча як чалавека «разумнага і не пазбаўленага таленту»<ref name="Ciech" />; гэтую ацэнку амаль даслоўна паўтарыў Снежка ў PSB<ref name="PSB" />. Цяхоўскі ж першым звярнуў увагу на навуковую вартасць этнаграфічных матэрыялаў альманаха<ref name="Ciech" />. Кукуць называе яго «другарадным літаратарам», але адзначае ў яго паэзіі ўвагу да рытму і рыфмы і разнастайнасць вершаваных формаў<ref name="Kukuc" />. Да гэтага часу Філіповіч заставаўся вядомым перадусім як выдавец недаўгавечнага віленскага альманаха і адзін з укладальнікаў «Віленскага слоўніка». Між тым яго фальклорныя публікацыі, асабліва запіс беларускага вяселля з Падзвіння (1845), — ранняе сведчанне цікавасці віленскага літаратурнага асяроддзя да беларускай народнай культуры. Па-беларуску спецыяльных публікацый пра яго няма. == Творы == * Pan Jasnotki: powieść litewska z podań ludu. — Wilno, 1843. * Przygody Jasia syna rybaka: powiastka z podań ludu. — Wilno, 1843. (прыпісваецца) * Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno, 1845. — T. I. (выдавец і аўтар) * Stoeckhardt J. A. Wykład chemji czyli Pierwsze zasady tej nauki wsparte najprostszemi doświadczeniami / пер. з В. Тамашэвічам. — Wilno, 1855. — T. I. * O chemicznej polskiej terminologji. — Wilno, 1856. — 106 s. (з В. Тамашэвічам) * Pomieszanie Jarosza Bejły. — [каля 1845]. (крытычны разбор «Mieszanin obyczajowych» Г. Жавускага; вядомы паводле некралога) * Posiedzenia wiejskie we IV-ch niedzielach. — Wilno, 1856. (аўтарства спрэчнае) * Elementarz polski bez zgłoskowania, czyli przewodnik do nauki czytania. — Wilno, 1862. == Спасылкі == {{Навігацыя}}{{Бібліяінфармацыя}}{{зноскі}} == Літаратура == * ''Śnieżko A.'' Filipowicz January // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 454. * ''Kukuć D.'' Placyd Jankowski czy January Filipowicz? // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica. — 2005. — T. 7. — S. 255—261. — [[doi:10.18778/1505-9057.07.14]] * ''Linde-Usiekniewicz J., Łozińska S.'' In Quest of Influences of Polish Language Dictionaries on the Oldest Polish Sign Language Dictionary // International Journal of Lexicography. — 2023. — Vol. 36, № 4. — P. 447—465. * ''Rypiński A.'' Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji, o jego muzyce, śpiewie, tańcach etc. — Paryż, 1840. * Вяселле. Абрад / уклад. К. А. Цвірка. — Мн.: Навука і тэхніка, 1978. — С. 7, 91—97, 363—365, 534. * [Некралог] // Tygodnik Illustrowany. — 1870. — Ser. 2, t. V. — S. 105. * [''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609. * ''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106. * ''Janowski L.'' Słownik bio-bibliograficzny dawnego Uniwersytetu Wileńskiego. — Wilno, 1939. — S. 113—114. [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1815 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 29 жніўня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1869 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Лексікографы]] [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы]] [[Катэгорыя:Паэты]] gdwqkoqj2u0xx89v82nyzytz6y73ipm 5227502 5227478 2026-10-26T18:25:07Z JerzyKundrat 174 5227502 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | імя = Януарый Філіповіч | арыгінал імя = {{lang-pl|January Filipowicz}} | Выява = January Filipowicz.jpg | Подпіс = Станіслаў Маршалкевіч. Мініяцюрны партрэт Януарыя Філіповіча. Нацыянальны музей у Кракаве | Род дзейнасці = філолаг, лексікограф, фалькларыст, педагог, паэт, выдавец, перакладчык }} '''Януа́рый Філіпо́віч''' ({{lang-pl|January Filipowicz}}; 1815, [[Навагрудак]] — 29 жніўня 1869, [[Вільня]]) — філолаг, лексікограф, збіральнік беларускага фальклору, педагог, паэт і празаік. Пісаў па-польску. Выдавец віленскага альманаха «Lud i Czas» (1845), у якім надрукаваў адзін з ранніх запісаў беларускага вясельнага абраду з Падзвіння з поўнымі беларускімі тэкстамі сватоўскіх «арацый». Адзін з укладальнікаў «[[Віленскі слоўнік|Віленскага слоўніка]]» польскай мовы (1861). == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1815 годзе ў Навагрудку<ref>Некралог у «Tygodniku Illustrowanym» (1870) асцярожна піша, што сям’я Філіповіча «мела калісьці маёнтак у Навагрудку, і там, мусіць, Януарый нарадзіўся каля 1815 года»; адсюль і асцярожная фармулёўка PSB. В. Цехоўскі (1911) называе Навагрудак і 1815 год без агаворак.</ref><ref name="Ciech">''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106.</ref>, дзе яго бацькі мелі маёмасць, там жа ён атрымаў пачатковую адукацыю. Вышэйшую адукацыю атрымаў у Вільні<ref name="PSB">''Śnieżko A.'' Filipowicz January // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 454.</ref>. Пра яго педагагічную дзейнасць звестак амаль няма; затое ён вядомы як аўтар падручнікаў<ref name="PSB" />. Увесь вядомы творчы шлях Філіповіча звязаны з Вільняй. У 1842—1845 гадах ён выступаў як паэт, празаік, выдавец і збіральнік фальклору. З сярэдзіны 1850-х гадоў займаўся пераважна навуковымі перакладамі і лексікаграфіяй. Пісаў таксама ў шматлікія газеты і часопісы<ref name="PSB" />. Памёр у Вільні 29 жніўня 1869 года<ref>Дата паводле Л. Яноўскага і PSB; Крашэўскі піша пра «першыя дні верасня».</ref>, скончыўшы жыццё самагубствам. Пра гэта ўжо ў 1870 годзе паведаміў [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]] (пад псеўданімам Б. Баляславіта) у штогадовым аглядзе «Rachunki z roku 1869». Ён называў Філіповіча «вядомым сурэдактарам часопіса, які выдаваўся ў Вільні разам з Валяр’янам Тамашэвічам пад назвай „Lud i Czas“», і пісаў, што той, «не могучы знесці ўціску, якому падвяргаецца польская нацыянальнасць у Літве, даведзены да роспачы, адабраў сабе жыццё»<ref name="Bol">[''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609.</ref>. [[Аляксандр Снежка]] ў PSB лічыў самагубства толькі магчымым і як ускосны доказ прыводзіў адсутнасць магілы Філіповіча на віленскіх могілках<ref name="PSB" />. == Літаратурная дзейнасць == Першыя вершы Філіповіч надрукаваў у альманаху «Wianek paproci czyli zbiór poezji», які выдаў [[Пётр Медэкша]] (Вільня, 1842)<ref name="PSB" />. Пад уласным прозвішчам ён друкаваў вершы толькі ў 1842—1843 гадах: акрамя вершаванай аповесці «Pan Jasnotki», вядома ўсяго шэсць яго вершаў<ref name="Kukuc">''Kukuć D.'' Placyd Jankowski czy January Filipowicz? // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica. — 2005. — T. 7. — S. 255—261.</ref>. Абодва свае творы 1843 года Філіповіч пазначыў як апрацоўку «народных паданняў». Першы з іх — «літоўская аповесць» «Pan Jasnotki» (Вільня, друкарня [[Крысціян Тэафіл Глюксберг|Тэафіля Глюксберга]])<ref name="PJ">''Filipowicz J.'' Pan Jasnotki: powieść litewska z podań ludu. — Wilno: druk. T. Glücksberga, 1843. — 96 s.</ref><ref>У слоўніку Л. Яноўскага, а ўслед за ім і ў PSB, назва памылкова падаецца як «Pan Jasnoski».</ref>. Назву можна перакласці як «Уладальнік ясноткі»: «яснотка» — народная назва міфічнай [[Папараць-кветка|папараць-кветкі]]. Гэта алегарычная аповесць пра малодшага сына, які за вернасць памерламу бацьку атрымлівае кветку ўсеведання і, паспрабаваўшы з яе дапамогай розныя віды шчасця, пераконваецца, што яго трэба шукаць толькі «ў шчасці брата». Другі — казка для дзяцей «Przygody Jasia syna rybaka» (Вільня, друкарня А. Дворца), падпісаная ініцыяламі «J. F.»; яе прыпісваюць Філіповічу<ref name="Jas">Przygody Jasia syna rybaka: powiastka z podań ludu / przez J. F. — Wilno: nakł. i druk. A. Dworca, 1843.</ref>. Яе сюжэт — пра тры чароўныя рэчы (пярсцёнак, які дае золата, шапку-нявідзімку, лятучы дыван, боты-скараходы) і чароўныя яблыкі, якія ператвараюць чалавека ў казла. У прадмове «Да дзяцей» аўтар шкадуе, што дзеці ведаюць больш пра чужыя краіны, чым пра «нашых, хатніх», і таму прапануе ім «аповесць з народных паданняў»<ref name="Jas" />. Аўтарства вершаванага твора «Posiedzenia wiejskie we IV-ch niedzielach» (Вільня, 1856), выдадзенага пад псеўданімам «February Luty», застаецца спрэчным. Гэта чатыры гутаркі апавядальніка з сялянамі пра народныя павер’і, этыку і вясковы побыт, у тым ліку апісанне вяселля дробнага шляхціца з сялянкай. Твор прыпісваюць то [[Плацыд Янкоўскі|Плацыду Янкоўскаму]], то Філіповічу. [[Караль Эстрайхер]] у 1885 і 1906 гадах аднёс яго да Філіповіча. Кукуць мяркуе, што псеўданім «February» адсылае да імя Януарыя, а згадка пра хімію ў апошніх радках твора можа быць схаваным подпісам аўтара<ref name="Kukuc" />. == Народная культура і мова ў творах == === Міфалогія і народныя павер’і === Аснову «Pana Jasnotki» складаюць народныя ўяўленні пра памерлых і нячыстую сілу. У ноч поўні нябожчыка трэба ахоўваць на магіле ад нячыстай сілы. Магілу акрэсліваюць калінавым дубцом («рушчкай») і абсаджваюць папараццю. Духі, што прымаюць аблічча мядзведзяў, змеяў і птушак, не могуць пераступіць гэтую мяжу і знікаюць з першым пеўнем. Удзячны дух бацькі з’яўляецца сыну ў белай хмары<ref name="PJ" />. Падрабязна апісаны купальскі комплекс уяўленняў пра кветку папараці: яна цвіце апоўначы на [[Купалле]], нядоўга, «сямю праменямі», яе ахоўваюць зграі духаў, якія страшаць смокамі, мядзведзямі і змеямі, а той, хто яе здабудзе, бачыць чараўніц і ваўкалакаў, ведае, «дзе скарб агнём гарыць», пазнае думкі людзей і ўладарыць духамі. Таксама папараць служыць абярэгам: ёю акурваюць хату і затыкаюць яе ў вушакі дзвярэй, калі ў хляве загняздзілася «чараўніца-птушка», нячысцік уначы ездзіць на конях у стайні ці ў хаце апоўначы «трашчаць сталы». У заўвагах Філіповіч сцвярджае, што ўсё апісанне кветкі «цалкам адпавядае народнаму паданню», і занатоўвае павер’е, што начная птушка лелек выдойвае кароў і коз, «адсюль яго завуць казадоем». Пра буру ў тэксце кажуць, што «чорт у пекле жэніцца»<ref name="PJ" />. У «Przygodach Jasia» выступаюць тры чарты, «па-нямецку апранутыя» ў фракі, панчохі і чаравікі, якія б’юцца за кучу золата. Вобраз чорта-«немца» характэрны для беларускай і літоўскай народнай дэманалогіі. Тут жа фігуруе прыказка «дзе чорт не можа, там бабу пашле»<ref name="Jas" />. === Пахавальная абраднасць === Аповесць адкрываецца разгорнутай сцэнай смерці і пахавання. Паміраючы бацька загадвае сынам прыняць Смерць як госцю — пасадзіць за стол, падзяліцца ежай і мёдам. Сыны наліваюць чатыры чары, тры выпіваюць «за блізкую смерць бацькі», а чацвёртую пакідаюць Смерці і запрашаюць яе ў хату прыгаворам «Смерці, смерці, у госці просім». Услед за Смерцю ўваходзяць галашэйніцы з распушчанымі валасамі, якія «жалобным карагодам» абмываюць цела нябожчыка слязьмі і выціраюць яго валасамі<ref name="PJ" />. Сцэна перагукаецца з апісаннем беларускага галашэння ў Рыпінскага, які адзначаў, што плач над труной ці магілай з’яўляецца для жанчын абавязкам, а без такіх жалобных песень не абыходзяцца ні Радаўніца, ні Дзяды<ref name="Ryp" />. === Літоўскія рэаліі === Падзагаловак «літоўская аповесць» Філіповіч падмацоўвае літоўскай міфалогіяй і геаграфіяй. Сыны клічуць на дапамогу [[Пяркунас|Пяркуна]]. Ідэальная дзяўчына Армільда прыгожая, «як багіня прыгажосці [[Мільда]]». На бяседах у казачным замку спявае вайдэлот. Згадваюцца [[Паланга]] і яе бурштынавыя каралі, возера «каўнаскага мёду», жамойцкая парода коней, а таксама шляхецкі ўбор: [[Жупан (адзенне)|жупан]], пояс, магерка, шабля. Казачная Рай-Гара, дзе «рэкі цяклі малаком і мёдам і самі пякліся калачы», а замак пабудаваны з цукру, маку і марцыпанаў<ref name="PJ" />. === Мова === Мова «Pana Jasnotki» мае выразныя рысы польскай мовы Беларусі і Літвы: часціцы «to-j», «bo-j», «ot» («Ot tok czeka niemłócony»), формы «trza», «widno», «tatula», «krynica», «tatarczana kasza» (параўн. бел. ''татарка'' — грэчка). У рэпліках братоў ужываецца характэрны загадны лад 1-й асобы множнага ліку на ''-ma'': «Jedzma, jedzma a śpieszajma, / Jadła zostać mu nie dajma». Шырока выкарыстаная народная вобразнасць: каліна як сімвал дзявочай прыгажосці («Jej lica — to kwiat kalina»), паўторы-рэфрэны ў стылі народнай песні<ref name="PJ" />. Падобныя рэгіяналізмы ёсць і ў «Przygodach Jasia» («Ot, matko moja», «bóty»)<ref name="Jas" />. == «Lud i Czas» == У 1845 годзе Філіповіч уласным коштам выдаў у Вільні альманах «Lud i Czas. Pismo poświęcone literaturze i moralności» («Народ і Час. Часопіс, прысвечаны літаратуры і маральнасці»). Паводле Цяхоўскага, на тытульным аркушы выдаўцом падпісаўся адзін Філіповіч<ref name="Ciech" />, але Крашэўскі называў сурэдактарам выдання Валяр’яна Тамашэвіча<ref name="Bol" />. Выйшаў толькі адзін том на 211 старонках у друкарні Глюксберга; цэнзурны дазвол датаваны 22 снежня 1844 года<ref name="PSB" /><ref name="LiC">Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno: druk. T. Glücksberga, 1845. — [T.] I. — 211 s.</ref>. У прадмове «Ад выдаўца» Філіповіч параўноўвае Вільню з Варшавай, дзе выходзіць каля дваццаці перыядычных выданняў, і з Падоллем, Валынню і Украінай, якія маюць свой «Athenaeum». Ён канстатуе, што «прастора краю за Нёманам і Віллёй» пасля спынення «Wizerunków i Roztrząsań Naukowych» не мае ўласнага трывалага часопіса. Выданне мела ўключаць пяць раздзелаў: развагі пра літаратуру, мову, мараль і выхаванне; паэзію; нарысы характараў і звычаяў; «краёвыя памяткі» — гістарычныя, моўныя, літаратурныя; «гмінныя студыі», г. зн. народазнаўства<ref name="LiC" />. Мясцовую тэматыку ў томе прадстаўляюць: верш «Próg dźwiński» (крыптанім «J. S.») пра парогі на [[Заходняя Дзвіна|Дзвіне]]; пачатак аповесці Валяр’яна Кэмпіса «Wspomnienia z życia akademickiego» пра студэнтаў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі]], дзе супрацьпастаўляюцца «мы, літвіны» і студэнты-«валынякі» і згадваюцца паляванні на [[Панары|Панарскіх гарах]]; эпізод з селянінам-«русаком» Гавелкам, які смяецца з плуга, запрэжанага валамі, бо «бацькі нашы так не рабілі», у нарысе «Głupi i Mądry» (K. S. Z.). У раздзеле «Pamiątki krajowe» надрукаваны вытрымкі са старадрукаванага гаспадарчага дапаможніка «Oekonomika Ziemiańska» (паводле выдаўца, неўзабаве пасля 1669 года) як «матэрыял для назіранняў над звычаямі і прамысловасцю таго веку». Сярод іншага ў томе — вершы А. Дашкевіча і [[Юзаф Мар'ян Мікулоўскі|Юзафа Мар’яна Мікулоўскага]], пераклады [[Валяр'ян Тамашэвіч|Валяр’яна Тамашэвіча]] з [[Аляксандр Пушкін|Пушкіна]] і [[Фрыдрых Шылер|Шылера]]<ref name="LiC" />. Цехоўскі ў 1911 годзе ацэньваў паэзію ў томе як «даволі слабую», хоць і нешматлікую. Каля трэці тома займаюць «цікавыя» ўспаміны Кэмпіса, а найбольшую навуковую вартасць, паводле Цехоўскага, маюць «гмінныя (народазнаўчыя) студыі» — «Kilka słów o podaniach gminnych» і «Wesele w okolicach naddźwińskich»<ref name="Ciech" />. Уласныя артыкулы Філіповіча ў томе прысвечаны літаратурнай тэорыі і педагогіцы. У артыкуле «Kilka uwag i postrzeżeń nad literaturą» ён патрабуе, каб літаратура была «вобразам свайго народа», г. зн. месца і часу, і заклікае чытачоў купляць «краёвыя» кнігі. Артыкул «O związkach i wpływach wzajemnych ducha i materii w człowieku» — урывак з працы пра выхаванне, прысвечаны ўзаемадзеянню духу і цела і фізічнаму выхаванню<ref name="LiC" />. Паводле некралога ў «Tygodniku Illustrowanym», у той жа час Філіповіч напісаў крытычны разбор «Mieszanin obyczajowych» [[Генрык Жавускі|Генрыка Жавускага]], выдадзеных пад псеўданімам Ярош Бейла, і выпусціў яго асобнай кніжкай пад назвай «Pomieszanie Jarosza Bejły»<ref name="TI">[Некралог] // Tygodnik Illustrowany. — 1870. — Ser. 2, t. V. — S. 105.</ref>. Гэтая праца ні ў PSB, ні ў Яноўскага не згадваецца. Да творчасці Жавускага Філіповіч звяртаўся і ў артыкуле «Kilka uwag i postrzeżeń nad literaturą», дзе называў яго «амаль найпатужнейшай галавой» польскай літаратуры, якая «бавіць дзяцей прыгожымі абразкамі мінулага» і адначасова «выхоўвае іх розгай»<ref name="LiC" />. == Фалькларыстычная дзейнасць == Філіповіч збіраў беларускі фальклор. У заўвагах да «Pana Jasnotki» (1843) ён згадвае ўласны рукапісны збор «гмінных» песень, нідзе дагэтуль не друкаваных. Адтуль ён прыводзіць дзве песні з матывам «зялёнай скрыні». Першая — пра сястру і брата, якога забівае бацька. Другая — пра дзяўчыну Галюсю, якая «в’е лавандавы вянок на зялёнай скрыні». Гэты матыў, які ў песнях заўсёды звязаны з бядой ці смерцю, ён лічыць рэліктам «далёкай старажытнасці»<ref name="PJ" />. === Беларускія песні ў «Lud i Czas» === Этнаграфічны раздзел «Studia gminne» ў «Lud i Czas» адкрывае артыкул «Kilka słów o podaniach gminnych». Ён не падпісаны і напісаны ад імя рэдакцыі. Народная традыцыя ў ім падзелена на тры групы. Першая — забаўляльныя казкі: гэта «старасвецкі посуд з дарагога металу», які мастак можа перарабіць на ўпрыгожанне літаратуры. Другая — маральныя паданні, прыказкі і песні, у якіх «спачывае маральнасць народа» і якія маюць «сваіх невядомых нам філосафаў і маралістаў». Трэцяя — абрады, абрадавыя прамовы і вясельныя песні, якія часта бываюць адзінай крыніцай ведаў пра «старажытнае жыццё продкаў». Аўтар спасылаецца на «Lud polski» [[Лукаш Галэмбёўскі|Лукаша Галэмбёўскага]], на працы [[Казімір Вуйціцкі|Казіміра Вуйціцкага]], на зборы песень [[Ян Чачот|Яна Чачота]] і [[Вацлаў з Алеска|Вацлава з Алеска]], і на «Studia literackie» Крашэўскага. Гэтая тэарэтычная частка, напісаная ад імя рэдакцыі, належыць, відаць, самому Філіповічу<ref name="LiC" />. Далей ідзе абазначаная двукоссем вялікая цытата з неназванага «збіральніка наддзвінскіх паданняў». Філіповіч завяршае яе словамі «на гэтым перарываем выцяг з чужых заўваг пра паэзію і песні наддзвінскага люду», г. зн. адкрыта пазначае яе як запазычанне<ref name="LiC" />. Крыніцай з’яўляецца раздзел «Вясельныя» з кнігі [[Аляксандр Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Białoruś» (Парыж, 1840). Рыпінскі апісваў фальклор Падзвіння, «паміж вусцямі Віцьбы і Палаты і хвалямі шырокай Дзвіны»<ref name="Ryp">''Rypiński A.'' Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji, o jego muzyce, śpiewie, tańcach etc. — Paryż, 1840. — S. 51—58.</ref>. Цытата супадае з ім амаль даслоўна і ў тым самым парадку. Гэта і назіранне, што «ў сялян на Белай Русі» найбольш шматлікія вясельныя песні, і спасылкі на «Lud polski» Галэмбёўскага, на Вацлава з Алеска і на [[Марыя Чарноўская|Марыю Чарноўскую]] ў «Dzienniku Wileńskim». Гэта і песні «Psicy, bojarki, psicy!», «Czamu ty, Audotka, nia płakała…», «Najechało hości z czużaja wołości…», «Hości na dwor jeduć, kurki pod piecz leżuć…», «Da domu, swaty, da domu…», «Zielonaja ruteńka…», «Wotoż tabie siastryca za toje…», заўвага пра іх паралелі ў [[Галіцыя|Галіцыі]], апісанне таго, як брат «прадае» касу маладой, і песня «Daj nia brat, nia brat, da Tatar…»<ref name="Ryp" /><ref name="LiC" />. Філіповіч, аднак, правёў і пэўную рэдактуру. Ён апусціў палемічнае параўнанне беларускіх свах з «манатонным, зласлівым» спевам свах «маскоўскіх», «кацапаў», што ў падцэнзурным віленскім выданні 1844—1845 гадоў было немагчыма, а таксама зварот Рыпінскага да слухачоў Польскага літаратурнага таварыства ў Парыжы і бібліяграфічныя дэталі. Беларускія тэксты ён перадаў спрошчанай польскай арфаграфіяй, адмовіўшыся ад надрадковых знакаў, якімі Рыпінскі пазначаў націск і нескладовае ''ў'' (''Aûúdotka'' → ''Audotka'', ''zakúsywali'' → ''zakusywali''). Месцамі ён наблізіў тэксты да польскага вымаўлення (''Najèchała hości, z czużeja wałości'' → ''Najechało hości, z czużaja wołości''; ''pad piecz'' → ''pod piecz'') і змяніў асобныя словы: ''bajarki'' → ''bojarki'', ''Prakopka'' → ''Prakopa'', ''kosunki'' → ''kosienki''. У апісанні продажу касы «востры нож» Рыпінскага ператварыўся ў нажніцы<ref>''Rypiński A.'' Białoruś… — Paryż, 1840. — S. 51—58; Lud i Czas. — Wilno, 1845. — S. 188—192.</ref>. Тыя ж песні і тое ж апісанне продажу касы пазней паўтарыў [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальд Друцкі-Падбярэскі]] у нарысе «Белорусская свадьба» («Иллюстрация», 1848)<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 91—97.</ref>. Такім чынам, «Lud i Czas» — першы вядомы перадрук вясельных матэрыялаў Рыпінскага, і да таго ж выдадзены не ў эміграцыі, а ў самой Вільні. === «Wesele w okolicach naddźwińskich» === Найкаштоўнейшая этнаграфічная публікацыя Філіповіча — апісанне беларускага вяселля ў Падзвінні, якое ён змясціў у «Lud i Czas» «з уласнага збору», «як дапаўненне» да цытаты з Рыпінскага. Гэта дапаўненне ў літаральным сэнсе: Рыпінскі свядома адмовіўся апісваць вясельныя абрады, бо, паводле яго, яны ўжо апісаныя ў Галэмбёўскага, Вацлава з Алеска і Чарноўскай, і калі б ён «тут іх апісваў, яшчэ б новыя тамы склаў»<ref name="Ryp" />. Філіповіч запаўняе менавіта гэты прабел: у Рыпінскага, як і ў пазнейшага Падбярэскага, няма ні закормлін, ні чыноў сватоў Багданага і тысяцкага, ні пасаду на дзяжы, ні сватоўскіх арацый. Гэта адзін з ранніх надрукаваных запісаў беларускага вясельнага абраду з поўнымі тэкстамі сватоўскіх прамоў<ref name="LiC" />. Філіповіч апісвае ўсе этапы вяселля. Яно пачынаецца з запоін: сваты частуюць гарэлкай усіх у хаце, пачынаючы са старэйшых. У чацвер перад шлюбам адбываюцца закормліны (заручыны). У суботу вечарам і жаніха, і нявесту ў іх дамах «садзяць на пасад». Жаніх з рутавым вянком на шапцы спачатку маўкліва сядзіць на печы, а маці зводзіць яго адтуль за стол. Нявесту садзяць на дзяжу і з адмысловымі песнямі расплятаюць ёй касу. У нядзелю вясельны поезд жаніха пад’язджае да зачыненых варот нявесты. Старэйшы сват уваходзіць у хату і перадае маладой вянок жаніха, а дружкі бароняць нявесту і нярэдка прывязваюць яе ручніком да моцнага мужчыны, схаванага пад лавай, каб прымусіць жаніха яе выкупіць. Калі маладыя вяртаюцца пасля шлюбу, маці маладой аблівае жаніха вадой з аўсом, і той павінен хутка саскочыць з каня і дагнаць яе, пакуль яна не схавалася на печы. Вяселле завяршаецца падзякай свата «за хлеб, за соль» і патрабаваннем пасагу<ref name="LiC" />. Падрабязна пералічаныя вясельныя чыны: старэйшы сват Багдан і сват ціхі з боку жаніха, сват «за бацьку» і свацця «за матку» на месца нябожчыкаў, тысяцкі з боку нявесты, баяркі (дружкі), сват і свацця Камлявыя. Маладых называюць князем і княгіняй. Месца, дзе садзяць маладую, называецца «кутняе месца». Філіповіч асабліва падкрэслівае ролю Багдана і тысяцкага як «душы ўсяго вяселля». Яны павінны «гамоніць», г. зн. гаварыць вясельныя «арацыі» і весці вершаваны дыялог, у якім ад кананічнага тэксту лёгка пераходзяць да імправізаваных з’едлівых жартаў. Многія госці прыходзяць на вяселле толькі каб паслухаць такое спаборніцтва, а сват, які перамог, карыстаецца «вялікай павагай»; ёсць людзі, вядомыя ў гэтым «рамястве», якіх асабліва шукаюць і добра аплачваюць<ref name="LiC" />. Тэксты прамоў пададзены цалкам па-беларуску, польскай графікай, з рэмаркамі пра дзеянні ўдзельнікаў і зноскамі, дзе патлумачаны асобныя словы (''hukaci'' — «размаўляць», ''paczopka'' — «спавівач», ''zatraulać'' — «цкаваць [сабакамі]», ''luty'' — «злы», ''raczyć'' — «забаўляць», ''szełkowy'' — «шаўковы», ''kniaź'', ''kniahinia'' — «малады», «маладая»). Сярод іх ёсць блаславенне маладога на пасадзе («Schyli głowu da dołu, / Najprzód Hospodu Bohu…»). Ёсць вялікі дыялог Багдана з тысяцкім («Tysiacki Wajewoda, / Jasny wus, szełkowaja broda…»), у якім сваты выхваляюць маладых формуламі «Dziewiać miasiacow u żywocie naszona, / Na dziesiontym sparadzona» і «Pa sto pur pszanicy wysiewano, / Pakuł mładoho Kniazia wzhadowano». Ёсць апісанне «чатырох кутоў» хаты («U jednym kucie — młoda, młodzianna i śliczna panna… U czwartym kucie — piecz») і заключная падзяка: «Dzienkuju Swatu za chleb, sol, / za pahulanie, za pahukanie…»<ref name="LiC" />. === Месца ў гісторыі беларускай этнаграфіі === Запіс Філіповіча належыць да ранняга этапу апісання беларускага вяселля. Да яго былі кніга [[Аляксандр Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Białoruś» (Парыж, 1840) з вясельнымі песнямі з Падзвіння, адкуль Філіповіч і ўзяў цытаваныя песні, кароткія апісанні ў «Могилевских губернских ведомостях» (1841) і эпізод у «Шляхціцу Завальню» [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]]. Пасля яго з’явіліся апісанні вяселля ў Барысаўскім павеце ў [[Яўстафій Тышкевіч|Яўстафія Тышкевіча]] (1847) і нарыс Друцкага-Падбярэскага (1848). У акадэмічным томе «Вяселле. Абрад» (1978) укладальнік [[Кастусь Цвірка]] згадвае «Вяселле ў наддзвінскіх аколіцах» з «Lud i Czas» як «цікавае апісанне вяселля, верагодна, шляхецкага, з вершаванай размовай свата з тысяцкім», не называючы аўтара і не перадрукоўваючы тэксту<ref name="BNT">Вяселле. Абрад / уклад., уступ. арт. і камент. К. А. Цвіркі. — Мн.: Навука і тэхніка, 1978. — (Беларуская народная творчасць).</ref>. Але сам Філіповіч недвухсэнсоўна апісвае сялянскае вяселле: гаворка ідзе пра «chłopka» і «białoruskich wieśniaków»<ref name="LiC" />. Вершаваныя формулы, запісаныя Філіповічам, маюць прамыя паралелі ў пазнейшых запісах з таго ж рэгіёна. У апісанні сялянскага вяселля ў Віцебскім павеце, зробленым В. В. Іванавым (1912), прамоўца-«начынальнік» звяртаецца да «пана тысяцкага, ваяводы шляхецкага» (у Філіповіча — «Tysiacki Wajewoda, jasny wus, szełkowaja broda»). ТАналагічна сходзяцца пытанне «ці ёсць у гэтым доме ацец і маці» і формула пра тых, хто сядзіць «за цясовымі сталамі… за віннымі напіткамі» («za cisowymi stałami… za winnymi czarami»). Ваявода ў Іванава таксама «сядзіць на куце», што адпавядае «кутняму месцу» ў Філіповіча<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 363—365.</ref>. Праводзіны гасцей «Da domu, swaty, da domu! / Pojeli koniki sałomu… kala płotu krapiwu», запісаныя ў 1845 годзе, амаль без змен гучалі на Полаччыне яшчэ ў 1970-я гады: «Паедзем, сваты, дадому, / Паелі конікі салому, / А каля тыну крапіву». Захаваліся там і назва дружак «баяркі», і абсыпанне аўсом пры ад’ездзе маладых<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 534.</ref>. == Навуковая і лексікаграфічная дзейнасць == З сярэдзіны 1853 года Філіповіч разам з Валяр’янам Тамашэвічам перакладаў нямецкі падручнік хіміі «Schule der Chemie» [[Юліюс Адольф Штэкгардт|Юліюса Адольфа Штэкгардта]]. Пераклад выйшаў у Вільні ў 1855 годзе пад назвай «Wykład chemji czyli Pierwsze zasady tej nauki wsparte najprostszemi doświadczeniami» (600 + XXX старонак, 290 дрэварытаў у тэксце). Паводле падзагалоўка, ён прызначаўся «для школьнага ўжытку і самаадукацыі без настаўніка, асабліва для пачаткоўцаў — вясковых аптэкараў, гаспадароў, рамеснікаў»<ref name="Jan">''Janowski L.'' Słownik bio-bibliograficzny dawnego Uniwersytetu Wileńskiego. — Wilno, 1939. — S. 113—114.</ref>. У 1856 годзе абодва перакладчыкі выдалі працу «O chemicznej polskiej terminologii». Паводле Кукуця, гэта быў голас віленскага асяроддзя ў агульнапольскай дыскусіі пра хімічную тэрміналогію<ref name="Kukuc" /><ref name="PSB" />. Прыблізна з 1854 года Філіповіч працаваў у рэдакцыі «[[Віленскі слоўнік|Słownika języka polskiego]]», выдадзенага ў Вільні [[Маўрыцы Оргельбранд|Маўрыцыем Оргельбрандам]]<ref name="Kukuc" />. Слоўнік выходзіў сшыткамі з 1856 года, а ў 1861 годзе выйшаў у двух тамах; ён налічваў каля 110 тыс. слоў<ref name="Linde">''Linde-Usiekniewicz J., Łozińska S.'' In Quest of Influences of Polish Language Dictionaries on the Oldest Polish Sign Language Dictionary // International Journal of Lexicography. — 2023. — Vol. 36, № 4. — P. 451—452, 462.</ref>. Філіповіч апрацаваў словы на літары «M» і «N» і частку на «O»<ref name="PSB" />. Апошняй яго выдадзенай працай быў «Elementarz polski bez zgłoskowania, czyli przewodnik do nauki czytania z dołączeniem krótkiego katechizmu i sposobu służenia do mszy» (Вільня, 1862; 106 с.)<ref>Некралог у «Tygodniku Illustrowanym» датуе «Элементар» 1861 годам.</ref>. У рукапісе засталася «Pogadanka kmiotka o polanickiej zagrodzie o rzeczach przyrodniczych» (1862)<ref name="PSB" />. == Ацэнкі == Ужо Цяхоўскі (1911) на падставе артыкулаў у «Lud i Czas» ацэньваў Філіповіча як чалавека «разумнага і не пазбаўленага таленту»<ref name="Ciech" />; гэтую ацэнку амаль даслоўна паўтарыў Снежка ў PSB<ref name="PSB" />. Цяхоўскі ж першым звярнуў увагу на навуковую вартасць этнаграфічных матэрыялаў альманаха<ref name="Ciech" />. Кукуць называе яго «другарадным літаратарам», але адзначае ў яго паэзіі ўвагу да рытму і рыфмы і разнастайнасць вершаваных формаў<ref name="Kukuc" />. Да гэтага часу Філіповіч заставаўся вядомым перадусім як выдавец недаўгавечнага віленскага альманаха і адзін з укладальнікаў «Віленскага слоўніка». Між тым яго фальклорныя публікацыі, асабліва запіс беларускага вяселля з Падзвіння (1845), — ранняе сведчанне цікавасці віленскага літаратурнага асяроддзя да беларускай народнай культуры. Па-беларуску спецыяльных публікацый пра яго няма. == Творы == * Pan Jasnotki: powieść litewska z podań ludu. — Wilno, 1843. * Przygody Jasia syna rybaka: powiastka z podań ludu. — Wilno, 1843. (прыпісваецца) * Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno, 1845. — T. I. (выдавец і аўтар) * Stoeckhardt J. A. Wykład chemji czyli Pierwsze zasady tej nauki wsparte najprostszemi doświadczeniami / пер. з В. Тамашэвічам. — Wilno, 1855. — T. I. * O chemicznej polskiej terminologji. — Wilno, 1856. — 106 s. (з В. Тамашэвічам) * Pomieszanie Jarosza Bejły. — [каля 1845]. (крытычны разбор «Mieszanin obyczajowych» Г. Жавускага; вядомы паводле некралога) * Posiedzenia wiejskie we IV-ch niedzielach. — Wilno, 1856. (аўтарства спрэчнае) * Elementarz polski bez zgłoskowania, czyli przewodnik do nauki czytania. — Wilno, 1862. == Спасылкі == {{Навігацыя}}{{Бібліяінфармацыя}}{{зноскі}} == Літаратура == * ''Śnieżko A.'' Filipowicz January // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 454. * ''Kukuć D.'' Placyd Jankowski czy January Filipowicz? // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica. — 2005. — T. 7. — S. 255—261. — [[doi:10.18778/1505-9057.07.14]] * ''Linde-Usiekniewicz J., Łozińska S.'' In Quest of Influences of Polish Language Dictionaries on the Oldest Polish Sign Language Dictionary // International Journal of Lexicography. — 2023. — Vol. 36, № 4. — P. 447—465. * ''Rypiński A.'' Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji, o jego muzyce, śpiewie, tańcach etc. — Paryż, 1840. * Вяселле. Абрад / уклад. К. А. Цвірка. — Мн.: Навука і тэхніка, 1978. — С. 7, 91—97, 363—365, 534. * [Некралог] // Tygodnik Illustrowany. — 1870. — Ser. 2, t. V. — S. 105. * [''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609. * ''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106. * ''Janowski L.'' Słownik bio-bibliograficzny dawnego Uniwersytetu Wileńskiego. — Wilno, 1939. — S. 113—114. [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1815 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 29 жніўня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1869 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Лексікографы]] [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя паэты]] q4wsumjirflzyw08fkkv9jxrg39fv44 5227503 5227502 2026-10-26T18:25:57Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5227503 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | імя = Януарый Філіповіч | арыгінал імя = {{lang-pl|January Filipowicz}} | Выява = January Filipowicz.jpg | Подпіс = Станіслаў Маршалкевіч. Мініяцюрны партрэт Януарыя Філіповіча. Нацыянальны музей у Кракаве | Род дзейнасці = філолаг, лексікограф, фалькларыст, педагог, паэт, выдавец, перакладчык }} '''Януа́рый Філіпо́віч''' ({{lang-pl|January Filipowicz}}; 1815, [[Навагрудак]] — 29 жніўня 1869, [[Вільня]]) — філолаг, лексікограф, збіральнік беларускага фальклору, педагог, паэт і празаік. Пісаў па-польску. Выдавец віленскага альманаха «Lud i Czas» (1845), у якім надрукаваў адзін з ранніх запісаў беларускага вясельнага абраду з Падзвіння з поўнымі беларускімі тэкстамі сватоўскіх «арацый». Адзін з укладальнікаў «[[Віленскі слоўнік|Віленскага слоўніка]]» польскай мовы (1861). == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1815 годзе ў Навагрудку<ref>Некралог у «Tygodniku Illustrowanym» (1870) асцярожна піша, што сям’я Філіповіча «мела калісьці маёнтак у Навагрудку, і там, мусіць, Януарый нарадзіўся каля 1815 года»; адсюль і асцярожная фармулёўка PSB. В. Цехоўскі (1911) называе Навагрудак і 1815 год без агаворак.</ref><ref name="Ciech">''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106.</ref>, дзе яго бацькі мелі маёмасць, там жа ён атрымаў пачатковую адукацыю. Вышэйшую адукацыю атрымаў у Вільні<ref name="PSB">''Śnieżko A.'' Filipowicz January // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 454.</ref>. Пра яго педагагічную дзейнасць звестак амаль няма; затое ён вядомы як аўтар падручнікаў<ref name="PSB" />. Увесь вядомы творчы шлях Філіповіча звязаны з Вільняй. У 1842—1845 гадах ён выступаў як паэт, празаік, выдавец і збіральнік фальклору. З сярэдзіны 1850-х гадоў займаўся пераважна навуковымі перакладамі і лексікаграфіяй. Пісаў таксама ў шматлікія газеты і часопісы<ref name="PSB" />. Памёр у Вільні 29 жніўня 1869 года<ref>Дата паводле Л. Яноўскага і PSB; Крашэўскі піша пра «першыя дні верасня».</ref>, скончыўшы жыццё самагубствам. Пра гэта ўжо ў 1870 годзе паведаміў [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]] (пад псеўданімам Б. Баляславіта) у штогадовым аглядзе «Rachunki z roku 1869». Ён называў Філіповіча «вядомым сурэдактарам часопіса, які выдаваўся ў Вільні разам з Валяр’янам Тамашэвічам пад назвай „Lud i Czas“», і пісаў, што той, «не могучы знесці ўціску, якому падвяргаецца польская нацыянальнасць у Літве, даведзены да роспачы, адабраў сабе жыццё»<ref name="Bol">[''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609.</ref>. [[Аляксандр Снежка]] ў PSB лічыў самагубства толькі магчымым і як ускосны доказ прыводзіў адсутнасць магілы Філіповіча на віленскіх могілках<ref name="PSB" />. == Літаратурная дзейнасць == Першыя вершы Філіповіч надрукаваў у альманаху «Wianek paproci czyli zbiór poezji», які выдаў [[Пётр Медэкша]] (Вільня, 1842)<ref name="PSB" />. Пад уласным прозвішчам ён друкаваў вершы толькі ў 1842—1843 гадах: акрамя вершаванай аповесці «Pan Jasnotki», вядома ўсяго шэсць яго вершаў<ref name="Kukuc">''Kukuć D.'' Placyd Jankowski czy January Filipowicz? // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica. — 2005. — T. 7. — S. 255—261.</ref>. Абодва свае творы 1843 года Філіповіч пазначыў як апрацоўку «народных паданняў». Першы з іх — «літоўская аповесць» «Pan Jasnotki» (Вільня, друкарня [[Крысціян Тэафіл Глюксберг|Тэафіля Глюксберга]])<ref name="PJ">''Filipowicz J.'' Pan Jasnotki: powieść litewska z podań ludu. — Wilno: druk. T. Glücksberga, 1843. — 96 s.</ref><ref>У слоўніку Л. Яноўскага, а ўслед за ім і ў PSB, назва памылкова падаецца як «Pan Jasnoski».</ref>. Назву можна перакласці як «Уладальнік ясноткі»: «яснотка» — народная назва міфічнай [[Папараць-кветка|папараць-кветкі]]. Гэта алегарычная аповесць пра малодшага сына, які за вернасць памерламу бацьку атрымлівае кветку ўсеведання і, паспрабаваўшы з яе дапамогай розныя віды шчасця, пераконваецца, што яго трэба шукаць толькі «ў шчасці брата». Другі — казка для дзяцей «Przygody Jasia syna rybaka» (Вільня, друкарня А. Дворца), падпісаная ініцыяламі «J. F.»; яе прыпісваюць Філіповічу<ref name="Jas">Przygody Jasia syna rybaka: powiastka z podań ludu / przez J. F. — Wilno: nakł. i druk. A. Dworca, 1843.</ref>. Яе сюжэт — пра тры чароўныя рэчы (пярсцёнак, які дае золата, шапку-нявідзімку, лятучы дыван, боты-скараходы) і чароўныя яблыкі, якія ператвараюць чалавека ў казла. У прадмове «Да дзяцей» аўтар шкадуе, што дзеці ведаюць больш пра чужыя краіны, чым пра «нашых, хатніх», і таму прапануе ім «аповесць з народных паданняў»<ref name="Jas" />. Аўтарства вершаванага твора «Posiedzenia wiejskie we IV-ch niedzielach» (Вільня, 1856), выдадзенага пад псеўданімам «February Luty», застаецца спрэчным. Гэта чатыры гутаркі апавядальніка з сялянамі пра народныя павер’і, этыку і вясковы побыт, у тым ліку апісанне вяселля дробнага шляхціца з сялянкай. Твор прыпісваюць то [[Плацыд Янкоўскі|Плацыду Янкоўскаму]], то Філіповічу. [[Караль Эстрайхер]] у 1885 і 1906 гадах аднёс яго да Філіповіча. Кукуць мяркуе, што псеўданім «February» адсылае да імя Януарыя, а згадка пра хімію ў апошніх радках твора можа быць схаваным подпісам аўтара<ref name="Kukuc" />. == Народная культура і мова ў творах == === Міфалогія і народныя павер’і === Аснову «Pana Jasnotki» складаюць народныя ўяўленні пра памерлых і нячыстую сілу. У ноч поўні нябожчыка трэба ахоўваць на магіле ад нячыстай сілы. Магілу акрэсліваюць калінавым дубцом («рушчкай») і абсаджваюць папараццю. Духі, што прымаюць аблічча мядзведзяў, змеяў і птушак, не могуць пераступіць гэтую мяжу і знікаюць з першым пеўнем. Удзячны дух бацькі з’яўляецца сыну ў белай хмары<ref name="PJ" />. Падрабязна апісаны купальскі комплекс уяўленняў пра кветку папараці: яна цвіце апоўначы на [[Купалле]], нядоўга, «сямю праменямі», яе ахоўваюць зграі духаў, якія страшаць смокамі, мядзведзямі і змеямі, а той, хто яе здабудзе, бачыць чараўніц і ваўкалакаў, ведае, «дзе скарб агнём гарыць», пазнае думкі людзей і ўладарыць духамі. Таксама папараць служыць абярэгам: ёю акурваюць хату і затыкаюць яе ў вушакі дзвярэй, калі ў хляве загняздзілася «чараўніца-птушка», нячысцік уначы ездзіць на конях у стайні ці ў хаце апоўначы «трашчаць сталы». У заўвагах Філіповіч сцвярджае, што ўсё апісанне кветкі «цалкам адпавядае народнаму паданню», і занатоўвае павер’е, што начная птушка лелек выдойвае кароў і коз, «адсюль яго завуць казадоем». Пра буру ў тэксце кажуць, што «чорт у пекле жэніцца»<ref name="PJ" />. У «Przygodach Jasia» выступаюць тры чарты, «па-нямецку апранутыя» ў фракі, панчохі і чаравікі, якія б’юцца за кучу золата. Вобраз чорта-«немца» характэрны для беларускай і літоўскай народнай дэманалогіі. Тут жа фігуруе прыказка «дзе чорт не можа, там бабу пашле»<ref name="Jas" />. === Пахавальная абраднасць === Аповесць адкрываецца разгорнутай сцэнай смерці і пахавання. Паміраючы бацька загадвае сынам прыняць Смерць як госцю — пасадзіць за стол, падзяліцца ежай і мёдам. Сыны наліваюць чатыры чары, тры выпіваюць «за блізкую смерць бацькі», а чацвёртую пакідаюць Смерці і запрашаюць яе ў хату прыгаворам «Смерці, смерці, у госці просім». Услед за Смерцю ўваходзяць галашэйніцы з распушчанымі валасамі, якія «жалобным карагодам» абмываюць цела нябожчыка слязьмі і выціраюць яго валасамі<ref name="PJ" />. Сцэна перагукаецца з апісаннем беларускага галашэння ў Рыпінскага, які адзначаў, што плач над труной ці магілай з’яўляецца для жанчын абавязкам, а без такіх жалобных песень не абыходзяцца ні Радаўніца, ні Дзяды<ref name="Ryp" />. === Літоўскія рэаліі === Падзагаловак «літоўская аповесць» Філіповіч падмацоўвае літоўскай міфалогіяй і геаграфіяй. Сыны клічуць на дапамогу [[Пяркунас|Пяркуна]]. Ідэальная дзяўчына Армільда прыгожая, «як багіня прыгажосці [[Мільда]]». На бяседах у казачным замку спявае вайдэлот. Згадваюцца [[Паланга]] і яе бурштынавыя каралі, возера «каўнаскага мёду», жамойцкая парода коней, а таксама шляхецкі ўбор: [[Жупан (адзенне)|жупан]], пояс, магерка, шабля. Казачная Рай-Гара, дзе «рэкі цяклі малаком і мёдам і самі пякліся калачы», а замак пабудаваны з цукру, маку і марцыпанаў<ref name="PJ" />. === Мова === Мова «Pana Jasnotki» мае выразныя рысы польскай мовы Беларусі і Літвы: часціцы «to-j», «bo-j», «ot» («Ot tok czeka niemłócony»), формы «trza», «widno», «tatula», «krynica», «tatarczana kasza» (параўн. бел. ''татарка'' — грэчка). У рэпліках братоў ужываецца характэрны загадны лад 1-й асобы множнага ліку на ''-ma'': «Jedzma, jedzma a śpieszajma, / Jadła zostać mu nie dajma». Шырока выкарыстаная народная вобразнасць: каліна як сімвал дзявочай прыгажосці («Jej lica — to kwiat kalina»), паўторы-рэфрэны ў стылі народнай песні<ref name="PJ" />. Падобныя рэгіяналізмы ёсць і ў «Przygodach Jasia» («Ot, matko moja», «bóty»)<ref name="Jas" />. == «Lud i Czas» == У 1845 годзе Філіповіч уласным коштам выдаў у Вільні альманах «Lud i Czas. Pismo poświęcone literaturze i moralności» («Народ і Час. Часопіс, прысвечаны літаратуры і маральнасці»). Паводле Цяхоўскага, на тытульным аркушы выдаўцом падпісаўся адзін Філіповіч<ref name="Ciech" />, але Крашэўскі называў сурэдактарам выдання Валяр’яна Тамашэвіча<ref name="Bol" />. Выйшаў толькі адзін том на 211 старонках у друкарні Глюксберга; цэнзурны дазвол датаваны 22 снежня 1844 года<ref name="PSB" /><ref name="LiC">Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno: druk. T. Glücksberga, 1845. — [T.] I. — 211 s.</ref>. У прадмове «Ад выдаўца» Філіповіч параўноўвае Вільню з Варшавай, дзе выходзіць каля дваццаці перыядычных выданняў, і з Падоллем, Валынню і Украінай, якія маюць свой «Athenaeum». Ён канстатуе, што «прастора краю за Нёманам і Віллёй» пасля спынення «Wizerunków i Roztrząsań Naukowych» не мае ўласнага трывалага часопіса. Выданне мела ўключаць пяць раздзелаў: развагі пра літаратуру, мову, мараль і выхаванне; паэзію; нарысы характараў і звычаяў; «краёвыя памяткі» — гістарычныя, моўныя, літаратурныя; «гмінныя студыі», г. зн. народазнаўства<ref name="LiC" />. Мясцовую тэматыку ў томе прадстаўляюць: верш «Próg dźwiński» (крыптанім «J. S.») пра парогі на [[Заходняя Дзвіна|Дзвіне]]; пачатак аповесці Валяр’яна Кэмпіса «Wspomnienia z życia akademickiego» пра студэнтаў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі]], дзе супрацьпастаўляюцца «мы, літвіны» і студэнты-«валынякі» і згадваюцца паляванні на [[Панары|Панарскіх гарах]]; эпізод з селянінам-«русаком» Гавелкам, які смяецца з плуга, запрэжанага валамі, бо «бацькі нашы так не рабілі», у нарысе «Głupi i Mądry» (K. S. Z.). У раздзеле «Pamiątki krajowe» надрукаваны вытрымкі са старадрукаванага гаспадарчага дапаможніка «Oekonomika Ziemiańska» (паводле выдаўца, неўзабаве пасля 1669 года) як «матэрыял для назіранняў над звычаямі і прамысловасцю таго веку». Сярод іншага ў томе — вершы А. Дашкевіча і [[Юзаф Мар'ян Мікулоўскі|Юзафа Мар’яна Мікулоўскага]], пераклады [[Валяр'ян Тамашэвіч|Валяр’яна Тамашэвіча]] з [[Аляксандр Пушкін|Пушкіна]] і [[Фрыдрых Шылер|Шылера]]<ref name="LiC" />. Цехоўскі ў 1911 годзе ацэньваў паэзію ў томе як «даволі слабую», хоць і нешматлікую. Каля трэці тома займаюць «цікавыя» ўспаміны Кэмпіса, а найбольшую навуковую вартасць, паводле Цехоўскага, маюць «гмінныя (народазнаўчыя) студыі» — «Kilka słów o podaniach gminnych» і «Wesele w okolicach naddźwińskich»<ref name="Ciech" />. Уласныя артыкулы Філіповіча ў томе прысвечаны літаратурнай тэорыі і педагогіцы. У артыкуле «Kilka uwag i postrzeżeń nad literaturą» ён патрабуе, каб літаратура была «вобразам свайго народа», г. зн. месца і часу, і заклікае чытачоў купляць «краёвыя» кнігі. Артыкул «O związkach i wpływach wzajemnych ducha i materii w człowieku» — урывак з працы пра выхаванне, прысвечаны ўзаемадзеянню духу і цела і фізічнаму выхаванню<ref name="LiC" />. Паводле некралога ў «Tygodniku Illustrowanym», у той жа час Філіповіч напісаў крытычны разбор «Mieszanin obyczajowych» [[Генрык Жавускі|Генрыка Жавускага]], выдадзеных пад псеўданімам Ярош Бейла, і выпусціў яго асобнай кніжкай пад назвай «Pomieszanie Jarosza Bejły»<ref name="TI">[Некралог] // Tygodnik Illustrowany. — 1870. — Ser. 2, t. V. — S. 105.</ref>. Гэтая праца ні ў PSB, ні ў Яноўскага не згадваецца. Да творчасці Жавускага Філіповіч звяртаўся і ў артыкуле «Kilka uwag i postrzeżeń nad literaturą», дзе называў яго «амаль найпатужнейшай галавой» польскай літаратуры, якая «бавіць дзяцей прыгожымі абразкамі мінулага» і адначасова «выхоўвае іх розгай»<ref name="LiC" />. == Фалькларыстычная дзейнасць == Філіповіч збіраў беларускі фальклор. У заўвагах да «Pana Jasnotki» (1843) ён згадвае ўласны рукапісны збор «гмінных» песень, нідзе дагэтуль не друкаваных. Адтуль ён прыводзіць дзве песні з матывам «зялёнай скрыні». Першая — пра сястру і брата, якога забівае бацька. Другая — пра дзяўчыну Галюсю, якая «в’е лавандавы вянок на зялёнай скрыні». Гэты матыў, які ў песнях заўсёды звязаны з бядой ці смерцю, ён лічыць рэліктам «далёкай старажытнасці»<ref name="PJ" />. === Беларускія песні ў «Lud i Czas» === Этнаграфічны раздзел «Studia gminne» ў «Lud i Czas» адкрывае артыкул «Kilka słów o podaniach gminnych». Ён не падпісаны і напісаны ад імя рэдакцыі. Народная традыцыя ў ім падзелена на тры групы. Першая — забаўляльныя казкі: гэта «старасвецкі посуд з дарагога металу», які мастак можа перарабіць на ўпрыгожанне літаратуры. Другая — маральныя паданні, прыказкі і песні, у якіх «спачывае маральнасць народа» і якія маюць «сваіх невядомых нам філосафаў і маралістаў». Трэцяя — абрады, абрадавыя прамовы і вясельныя песні, якія часта бываюць адзінай крыніцай ведаў пра «старажытнае жыццё продкаў». Аўтар спасылаецца на «Lud polski» [[Лукаш Галэмбёўскі|Лукаша Галэмбёўскага]], на працы [[Казімір Вуйціцкі|Казіміра Вуйціцкага]], на зборы песень [[Ян Чачот|Яна Чачота]] і [[Вацлаў з Алеска|Вацлава з Алеска]], і на «Studia literackie» Крашэўскага. Гэтая тэарэтычная частка, напісаная ад імя рэдакцыі, належыць, відаць, самому Філіповічу<ref name="LiC" />. Далей ідзе абазначаная двукоссем вялікая цытата з неназванага «збіральніка наддзвінскіх паданняў». Філіповіч завяршае яе словамі «на гэтым перарываем выцяг з чужых заўваг пра паэзію і песні наддзвінскага люду», г. зн. адкрыта пазначае яе як запазычанне<ref name="LiC" />. Крыніцай з’яўляецца раздзел «Вясельныя» з кнігі [[Аляксандр Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Białoruś» (Парыж, 1840). Рыпінскі апісваў фальклор Падзвіння, «паміж вусцямі Віцьбы і Палаты і хвалямі шырокай Дзвіны»<ref name="Ryp">''Rypiński A.'' Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji, o jego muzyce, śpiewie, tańcach etc. — Paryż, 1840. — S. 51—58.</ref>. Цытата супадае з ім амаль даслоўна і ў тым самым парадку. Гэта і назіранне, што «ў сялян на Белай Русі» найбольш шматлікія вясельныя песні, і спасылкі на «Lud polski» Галэмбёўскага, на Вацлава з Алеска і на [[Марыя Чарноўская|Марыю Чарноўскую]] ў «Dzienniku Wileńskim». Гэта і песні «Psicy, bojarki, psicy!», «Czamu ty, Audotka, nia płakała…», «Najechało hości z czużaja wołości…», «Hości na dwor jeduć, kurki pod piecz leżuć…», «Da domu, swaty, da domu…», «Zielonaja ruteńka…», «Wotoż tabie siastryca za toje…», заўвага пра іх паралелі ў [[Галіцыя|Галіцыі]], апісанне таго, як брат «прадае» касу маладой, і песня «Daj nia brat, nia brat, da Tatar…»<ref name="Ryp" /><ref name="LiC" />. Філіповіч, аднак, правёў і пэўную рэдактуру. Ён апусціў палемічнае параўнанне беларускіх свах з «манатонным, зласлівым» спевам свах «маскоўскіх», «кацапаў», што ў падцэнзурным віленскім выданні 1844—1845 гадоў было немагчыма, а таксама зварот Рыпінскага да слухачоў Польскага літаратурнага таварыства ў Парыжы і бібліяграфічныя дэталі. Беларускія тэксты ён перадаў спрошчанай польскай арфаграфіяй, адмовіўшыся ад надрадковых знакаў, якімі Рыпінскі пазначаў націск і нескладовае ''ў'' (''Aûúdotka'' → ''Audotka'', ''zakúsywali'' → ''zakusywali''). Месцамі ён наблізіў тэксты да польскага вымаўлення (''Najèchała hości, z czużeja wałości'' → ''Najechało hości, z czużaja wołości''; ''pad piecz'' → ''pod piecz'') і змяніў асобныя словы: ''bajarki'' → ''bojarki'', ''Prakopka'' → ''Prakopa'', ''kosunki'' → ''kosienki''. У апісанні продажу касы «востры нож» Рыпінскага ператварыўся ў нажніцы<ref>''Rypiński A.'' Białoruś… — Paryż, 1840. — S. 51—58; Lud i Czas. — Wilno, 1845. — S. 188—192.</ref>. Тыя ж песні і тое ж апісанне продажу касы пазней паўтарыў [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальд Друцкі-Падбярэскі]] у нарысе «Белорусская свадьба» («Иллюстрация», 1848)<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 91—97.</ref>. Такім чынам, «Lud i Czas» — першы вядомы перадрук вясельных матэрыялаў Рыпінскага, і да таго ж выдадзены не ў эміграцыі, а ў самой Вільні. === «Wesele w okolicach naddźwińskich» === Найкаштоўнейшая этнаграфічная публікацыя Філіповіча — апісанне беларускага вяселля ў Падзвінні, якое ён змясціў у «Lud i Czas» «з уласнага збору», «як дапаўненне» да цытаты з Рыпінскага. Гэта дапаўненне ў літаральным сэнсе: Рыпінскі свядома адмовіўся апісваць вясельныя абрады, бо, паводле яго, яны ўжо апісаныя ў Галэмбёўскага, Вацлава з Алеска і Чарноўскай, і калі б ён «тут іх апісваў, яшчэ б новыя тамы склаў»<ref name="Ryp" />. Філіповіч запаўняе менавіта гэты прабел: у Рыпінскага, як і ў пазнейшага Падбярэскага, няма ні закормлін, ні чыноў сватоў Багданага і тысяцкага, ні пасаду на дзяжы, ні сватоўскіх арацый. Гэта адзін з ранніх надрукаваных запісаў беларускага вясельнага абраду з поўнымі тэкстамі сватоўскіх прамоў<ref name="LiC" />. Філіповіч апісвае ўсе этапы вяселля. Яно пачынаецца з запоін: сваты частуюць гарэлкай усіх у хаце, пачынаючы са старэйшых. У чацвер перад шлюбам адбываюцца закормліны (заручыны). У суботу вечарам і жаніха, і нявесту ў іх дамах «садзяць на пасад». Жаніх з рутавым вянком на шапцы спачатку маўкліва сядзіць на печы, а маці зводзіць яго адтуль за стол. Нявесту садзяць на дзяжу і з адмысловымі песнямі расплятаюць ёй касу. У нядзелю вясельны поезд жаніха пад’язджае да зачыненых варот нявесты. Старэйшы сват уваходзіць у хату і перадае маладой вянок жаніха, а дружкі бароняць нявесту і нярэдка прывязваюць яе ручніком да моцнага мужчыны, схаванага пад лавай, каб прымусіць жаніха яе выкупіць. Калі маладыя вяртаюцца пасля шлюбу, маці маладой аблівае жаніха вадой з аўсом, і той павінен хутка саскочыць з каня і дагнаць яе, пакуль яна не схавалася на печы. Вяселле завяршаецца падзякай свата «за хлеб, за соль» і патрабаваннем пасагу<ref name="LiC" />. Падрабязна пералічаныя вясельныя чыны: старэйшы сват Багдан і сват ціхі з боку жаніха, сват «за бацьку» і свацця «за матку» на месца нябожчыкаў, тысяцкі з боку нявесты, баяркі (дружкі), сват і свацця Камлявыя. Маладых называюць князем і княгіняй. Месца, дзе садзяць маладую, называецца «кутняе месца». Філіповіч асабліва падкрэслівае ролю Багдана і тысяцкага як «душы ўсяго вяселля». Яны павінны «гамоніць», г. зн. гаварыць вясельныя «арацыі» і весці вершаваны дыялог, у якім ад кананічнага тэксту лёгка пераходзяць да імправізаваных з’едлівых жартаў. Многія госці прыходзяць на вяселле толькі каб паслухаць такое спаборніцтва, а сват, які перамог, карыстаецца «вялікай павагай»; ёсць людзі, вядомыя ў гэтым «рамястве», якіх асабліва шукаюць і добра аплачваюць<ref name="LiC" />. Тэксты прамоў пададзены цалкам па-беларуску, польскай графікай, з рэмаркамі пра дзеянні ўдзельнікаў і зноскамі, дзе патлумачаны асобныя словы (''hukaci'' — «размаўляць», ''paczopka'' — «спавівач», ''zatraulać'' — «цкаваць [сабакамі]», ''luty'' — «злы», ''raczyć'' — «забаўляць», ''szełkowy'' — «шаўковы», ''kniaź'', ''kniahinia'' — «малады», «маладая»). Сярод іх ёсць блаславенне маладога на пасадзе («Schyli głowu da dołu, / Najprzód Hospodu Bohu…»). Ёсць вялікі дыялог Багдана з тысяцкім («Tysiacki Wajewoda, / Jasny wus, szełkowaja broda…»), у якім сваты выхваляюць маладых формуламі «Dziewiać miasiacow u żywocie naszona, / Na dziesiontym sparadzona» і «Pa sto pur pszanicy wysiewano, / Pakuł mładoho Kniazia wzhadowano». Ёсць апісанне «чатырох кутоў» хаты («U jednym kucie — młoda, młodzianna i śliczna panna… U czwartym kucie — piecz») і заключная падзяка: «Dzienkuju Swatu za chleb, sol, / za pahulanie, za pahukanie…»<ref name="LiC" />. === Месца ў гісторыі беларускай этнаграфіі === Запіс Філіповіча належыць да ранняга этапу апісання беларускага вяселля. Да яго былі кніга [[Аляксандр Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Białoruś» (Парыж, 1840) з вясельнымі песнямі з Падзвіння, адкуль Філіповіч і ўзяў цытаваныя песні, кароткія апісанні ў «Могилевских губернских ведомостях» (1841) і эпізод у «Шляхціцу Завальню» [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]]. Пасля яго з’явіліся апісанні вяселля ў Барысаўскім павеце ў [[Яўстафій Тышкевіч|Яўстафія Тышкевіча]] (1847) і нарыс Друцкага-Падбярэскага (1848). У акадэмічным томе «Вяселле. Абрад» (1978) укладальнік [[Кастусь Цвірка]] згадвае «Вяселле ў наддзвінскіх аколіцах» з «Lud i Czas» як «цікавае апісанне вяселля, верагодна, шляхецкага, з вершаванай размовай свата з тысяцкім», не называючы аўтара і не перадрукоўваючы тэксту<ref name="BNT">Вяселле. Абрад / уклад., уступ. арт. і камент. К. А. Цвіркі. — Мн.: Навука і тэхніка, 1978. — (Беларуская народная творчасць).</ref>. Але сам Філіповіч недвухсэнсоўна апісвае сялянскае вяселле: гаворка ідзе пра «chłopka» і «białoruskich wieśniaków»<ref name="LiC" />. Вершаваныя формулы, запісаныя Філіповічам, маюць прамыя паралелі ў пазнейшых запісах з таго ж рэгіёна. У апісанні сялянскага вяселля ў Віцебскім павеце, зробленым В. В. Іванавым (1912), прамоўца-«начынальнік» звяртаецца да «пана тысяцкага, ваяводы шляхецкага» (у Філіповіча — «Tysiacki Wajewoda, jasny wus, szełkowaja broda»). ТАналагічна сходзяцца пытанне «ці ёсць у гэтым доме ацец і маці» і формула пра тых, хто сядзіць «за цясовымі сталамі… за віннымі напіткамі» («za cisowymi stałami… za winnymi czarami»). Ваявода ў Іванава таксама «сядзіць на куце», што адпавядае «кутняму месцу» ў Філіповіча<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 363—365.</ref>. Праводзіны гасцей «Da domu, swaty, da domu! / Pojeli koniki sałomu… kala płotu krapiwu», запісаныя ў 1845 годзе, амаль без змен гучалі на Полаччыне яшчэ ў 1970-я гады: «Паедзем, сваты, дадому, / Паелі конікі салому, / А каля тыну крапіву». Захаваліся там і назва дружак «баяркі», і абсыпанне аўсом пры ад’ездзе маладых<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 534.</ref>. == Навуковая і лексікаграфічная дзейнасць == З сярэдзіны 1853 года Філіповіч разам з Валяр’янам Тамашэвічам перакладаў нямецкі падручнік хіміі «Schule der Chemie» [[Юліюс Адольф Штэкгардт|Юліюса Адольфа Штэкгардта]]. Пераклад выйшаў у Вільні ў 1855 годзе пад назвай «Wykład chemji czyli Pierwsze zasady tej nauki wsparte najprostszemi doświadczeniami» (600 + XXX старонак, 290 дрэварытаў у тэксце). Паводле падзагалоўка, ён прызначаўся «для школьнага ўжытку і самаадукацыі без настаўніка, асабліва для пачаткоўцаў — вясковых аптэкараў, гаспадароў, рамеснікаў»<ref name="Jan">''Janowski L.'' Słownik bio-bibliograficzny dawnego Uniwersytetu Wileńskiego. — Wilno, 1939. — S. 113—114.</ref>. У 1856 годзе абодва перакладчыкі выдалі працу «O chemicznej polskiej terminologii». Паводле Кукуця, гэта быў голас віленскага асяроддзя ў агульнапольскай дыскусіі пра хімічную тэрміналогію<ref name="Kukuc" /><ref name="PSB" />. Прыблізна з 1854 года Філіповіч працаваў у рэдакцыі «[[Віленскі слоўнік|Słownika języka polskiego]]», выдадзенага ў Вільні [[Маўрыцы Оргельбранд|Маўрыцыем Оргельбрандам]]<ref name="Kukuc" />. Слоўнік выходзіў сшыткамі з 1856 года, а ў 1861 годзе выйшаў у двух тамах; ён налічваў каля 110 тыс. слоў<ref name="Linde">''Linde-Usiekniewicz J., Łozińska S.'' In Quest of Influences of Polish Language Dictionaries on the Oldest Polish Sign Language Dictionary // International Journal of Lexicography. — 2023. — Vol. 36, № 4. — P. 451—452, 462.</ref>. Філіповіч апрацаваў словы на літары «M» і «N» і частку на «O»<ref name="PSB" />. Апошняй яго выдадзенай працай быў «Elementarz polski bez zgłoskowania, czyli przewodnik do nauki czytania z dołączeniem krótkiego katechizmu i sposobu służenia do mszy» (Вільня, 1862; 106 с.)<ref>Некралог у «Tygodniku Illustrowanym» датуе «Элементар» 1861 годам.</ref>. У рукапісе засталася «Pogadanka kmiotka o polanickiej zagrodzie o rzeczach przyrodniczych» (1862)<ref name="PSB" />. == Ацэнкі == Ужо Цяхоўскі (1911) на падставе артыкулаў у «Lud i Czas» ацэньваў Філіповіча як чалавека «разумнага і не пазбаўленага таленту»<ref name="Ciech" />; гэтую ацэнку амаль даслоўна паўтарыў Снежка ў PSB<ref name="PSB" />. Цяхоўскі ж першым звярнуў увагу на навуковую вартасць этнаграфічных матэрыялаў альманаха<ref name="Ciech" />. Кукуць называе яго «другарадным літаратарам», але адзначае ў яго паэзіі ўвагу да рытму і рыфмы і разнастайнасць вершаваных формаў<ref name="Kukuc" />. Да гэтага часу Філіповіч заставаўся вядомым перадусім як выдавец недаўгавечнага віленскага альманаха і адзін з укладальнікаў «Віленскага слоўніка». Між тым яго фальклорныя публікацыі, асабліва запіс беларускага вяселля з Падзвіння (1845), — ранняе сведчанне цікавасці віленскага літаратурнага асяроддзя да беларускай народнай культуры. Па-беларуску спецыяльных публікацый пра яго няма. == Творы == * Pan Jasnotki: powieść litewska z podań ludu. — Wilno, 1843. * Przygody Jasia syna rybaka: powiastka z podań ludu. — Wilno, 1843. (прыпісваецца) * Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno, 1845. — T. I. (выдавец і аўтар) * Stoeckhardt J. A. Wykład chemji czyli Pierwsze zasady tej nauki wsparte najprostszemi doświadczeniami / пер. з В. Тамашэвічам. — Wilno, 1855. — T. I. * O chemicznej polskiej terminologji. — Wilno, 1856. — 106 s. (з В. Тамашэвічам) * Pomieszanie Jarosza Bejły. — [каля 1845]. (крытычны разбор «Mieszanin obyczajowych» Г. Жавускага; вядомы паводле некралога) * Posiedzenia wiejskie we IV-ch niedzielach. — Wilno, 1856. (аўтарства спрэчнае) * Elementarz polski bez zgłoskowania, czyli przewodnik do nauki czytania. — Wilno, 1862. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} == Літаратура == * ''Śnieżko A.'' Filipowicz January // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 454. * ''Kukuć D.'' Placyd Jankowski czy January Filipowicz? // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica. — 2005. — T. 7. — S. 255—261. — [[doi:10.18778/1505-9057.07.14]] * ''Linde-Usiekniewicz J., Łozińska S.'' In Quest of Influences of Polish Language Dictionaries on the Oldest Polish Sign Language Dictionary // International Journal of Lexicography. — 2023. — Vol. 36, № 4. — P. 447—465. * ''Rypiński A.'' Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji, o jego muzyce, śpiewie, tańcach etc. — Paryż, 1840. * Вяселле. Абрад / уклад. К. А. Цвірка. — Мн.: Навука і тэхніка, 1978. — С. 7, 91—97, 363—365, 534. * [Некралог] // Tygodnik Illustrowany. — 1870. — Ser. 2, t. V. — S. 105. * [''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609. * ''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106. * ''Janowski L.'' Słownik bio-bibliograficzny dawnego Uniwersytetu Wileńskiego. — Wilno, 1939. — S. 113—114. [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1815 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 29 жніўня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1869 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Лексікографы]] [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя паэты]] tqrtzm62vt5yslvzxkrq8hrrcpfdpt3 5227505 5227503 2026-10-26T18:26:58Z JerzyKundrat 174 5227505 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | імя = Януарый Філіповіч | арыгінал імя = {{lang-pl|January Filipowicz}} | Выява = January Filipowicz.jpg | Подпіс = Станіслаў Маршалкевіч. Мініяцюрны партрэт Януарыя Філіповіча. Нацыянальны музей у Кракаве | Род дзейнасці = філолаг, лексікограф, фалькларыст, педагог, паэт, выдавец, перакладчык }} '''Януа́рый Філіпо́віч''' ({{lang-pl|January Filipowicz}}; 1815, [[Навагрудак]] — 29 жніўня 1869, [[Вільня]]) — філолаг, лексікограф, збіральнік беларускага фальклору, педагог, паэт і празаік. Пісаў па-польску. Выдавец віленскага альманаха «Lud i Czas» (1845), у якім надрукаваў адзін з ранніх запісаў беларускага вясельнага абраду з Падзвіння з поўнымі беларускімі тэкстамі сватоўскіх «арацый». Адзін з укладальнікаў «[[Віленскі слоўнік|Віленскага слоўніка]]» польскай мовы (1861). == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1815 годзе ў Навагрудку<ref>Некралог у «Tygodniku Illustrowanym» (1870) асцярожна піша, што сям’я Філіповіча «мела калісьці маёнтак у Навагрудку, і там, мусіць, Януарый нарадзіўся каля 1815 года»; адсюль і асцярожная фармулёўка PSB. В. Цехоўскі (1911) называе Навагрудак і 1815 год без агаворак.</ref><ref name="Ciech">''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106.</ref>, дзе яго бацькі мелі маёмасць, там жа ён атрымаў пачатковую адукацыю. Вышэйшую адукацыю атрымаў у Вільні<ref name="PSB">''Śnieżko A.'' Filipowicz January // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 454.</ref>. Пра яго педагагічную дзейнасць звестак амаль няма; затое ён вядомы як аўтар падручнікаў<ref name="PSB" />. Увесь вядомы творчы шлях Філіповіча звязаны з Вільняй. У 1842—1845 гадах ён выступаў як паэт, празаік, выдавец і збіральнік фальклору. З сярэдзіны 1850-х гадоў займаўся пераважна навуковымі перакладамі і лексікаграфіяй. Пісаў таксама ў шматлікія газеты і часопісы<ref name="PSB" />. Памёр у Вільні 29 жніўня 1869 года<ref>Дата паводле Л. Яноўскага і PSB; Крашэўскі піша пра «першыя дні верасня».</ref>, скончыўшы жыццё самагубствам. Пра гэта ўжо ў 1870 годзе паведаміў [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]] (пад псеўданімам Б. Баляславіта) у штогадовым аглядзе «Rachunki z roku 1869». Ён называў Філіповіча «вядомым сурэдактарам часопіса, які выдаваўся ў Вільні разам з Валяр’янам Тамашэвічам пад назвай „Lud i Czas“», і пісаў, што той, «не могучы знесці ўціску, якому падвяргаецца польская нацыянальнасць у Літве, даведзены да роспачы, адабраў сабе жыццё»<ref name="Bol">[''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609.</ref>. [[Аляксандр Снежка]] ў PSB лічыў самагубства толькі магчымым і як ускосны доказ прыводзіў адсутнасць магілы Філіповіча на віленскіх могілках<ref name="PSB" />. == Літаратурная дзейнасць == Першыя вершы Філіповіч надрукаваў у альманаху «Wianek paproci czyli zbiór poezji», які выдаў [[Пётр Медэкша]] (Вільня, 1842)<ref name="PSB" />. Пад уласным прозвішчам ён друкаваў вершы толькі ў 1842—1843 гадах: акрамя вершаванай аповесці «Pan Jasnotki», вядома ўсяго шэсць яго вершаў<ref name="Kukuc">''Kukuć D.'' Placyd Jankowski czy January Filipowicz? // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica. — 2005. — T. 7. — S. 255—261.</ref>. Абодва свае творы 1843 года Філіповіч пазначыў як апрацоўку «народных паданняў». Першы з іх — «літоўская аповесць» «Pan Jasnotki» (Вільня, друкарня [[Крысціян Тэафіл Глюксберг|Тэафіля Глюксберга]])<ref name="PJ">''Filipowicz J.'' Pan Jasnotki: powieść litewska z podań ludu. — Wilno: druk. T. Glücksberga, 1843. — 96 s.</ref><ref>У слоўніку Л. Яноўскага, а ўслед за ім і ў PSB, назва памылкова падаецца як «Pan Jasnoski».</ref>. Назву можна перакласці як «Уладальнік ясноткі»: «яснотка» — народная назва міфічнай [[Папараць-кветка|папараць-кветкі]]. Гэта алегарычная аповесць пра малодшага сына, які за вернасць памерламу бацьку атрымлівае кветку ўсеведання і, паспрабаваўшы з яе дапамогай розныя віды шчасця, пераконваецца, што яго трэба шукаць толькі «ў шчасці брата». Другі — казка для дзяцей «Przygody Jasia syna rybaka» (Вільня, друкарня А. Дворца), падпісаная ініцыяламі «J. F.»; яе прыпісваюць Філіповічу<ref name="Jas">Przygody Jasia syna rybaka: powiastka z podań ludu / przez J. F. — Wilno: nakł. i druk. A. Dworca, 1843.</ref>. Яе сюжэт — пра тры чароўныя рэчы (пярсцёнак, які дае золата, шапку-нявідзімку, лятучы дыван, боты-скараходы) і чароўныя яблыкі, якія ператвараюць чалавека ў казла. У прадмове «Да дзяцей» аўтар шкадуе, што дзеці ведаюць больш пра чужыя краіны, чым пра «нашых, хатніх», і таму прапануе ім «аповесць з народных паданняў»<ref name="Jas" />. Аўтарства вершаванага твора «Posiedzenia wiejskie we IV-ch niedzielach» (Вільня, 1856), выдадзенага пад псеўданімам «February Luty», застаецца спрэчным. Гэта чатыры гутаркі апавядальніка з сялянамі пра народныя павер’і, этыку і вясковы побыт, у тым ліку апісанне вяселля дробнага шляхціца з сялянкай. Твор прыпісваюць то [[Плацыд Янкоўскі|Плацыду Янкоўскаму]], то Філіповічу. [[Караль Эстрайхер]] у 1885 і 1906 гадах аднёс яго да Філіповіча. Кукуць мяркуе, што псеўданім «February» адсылае да імя Януарыя, а згадка пра хімію ў апошніх радках твора можа быць схаваным подпісам аўтара<ref name="Kukuc" />. == Народная культура і мова ў творах == === Міфалогія і народныя павер’і === Аснову «Pana Jasnotki» складаюць народныя ўяўленні пра памерлых і нячыстую сілу. У ноч поўні нябожчыка трэба ахоўваць на магіле ад нячыстай сілы. Магілу акрэсліваюць калінавым дубцом («рушчкай») і абсаджваюць папараццю. Духі, што прымаюць аблічча мядзведзяў, змеяў і птушак, не могуць пераступіць гэтую мяжу і знікаюць з першым пеўнем. Удзячны дух бацькі з’яўляецца сыну ў белай хмары<ref name="PJ" />. Падрабязна апісаны купальскі комплекс уяўленняў пра кветку папараці: яна цвіце апоўначы на [[Купалле]], нядоўга, «сямю праменямі», яе ахоўваюць зграі духаў, якія страшаць смокамі, мядзведзямі і змеямі, а той, хто яе здабудзе, бачыць чараўніц і ваўкалакаў, ведае, «дзе скарб агнём гарыць», пазнае думкі людзей і ўладарыць духамі. Таксама папараць служыць абярэгам: ёю акурваюць хату і затыкаюць яе ў вушакі дзвярэй, калі ў хляве загняздзілася «чараўніца-птушка», нячысцік уначы ездзіць на конях у стайні ці ў хаце апоўначы «трашчаць сталы». У заўвагах Філіповіч сцвярджае, што ўсё апісанне кветкі «цалкам адпавядае народнаму паданню», і занатоўвае павер’е, што начная птушка лелек выдойвае кароў і коз, «адсюль яго завуць казадоем». Пра буру ў тэксце кажуць, што «чорт у пекле жэніцца»<ref name="PJ" />. У «Przygodach Jasia» выступаюць тры чарты, «па-нямецку апранутыя» ў фракі, панчохі і чаравікі, якія б’юцца за кучу золата. Вобраз чорта-«немца» характэрны для беларускай і літоўскай народнай дэманалогіі. Тут жа фігуруе прыказка «дзе чорт не можа, там бабу пашле»<ref name="Jas" />. === Пахавальная абраднасць === Аповесць адкрываецца разгорнутай сцэнай смерці і пахавання. Паміраючы бацька загадвае сынам прыняць Смерць як госцю — пасадзіць за стол, падзяліцца ежай і мёдам. Сыны наліваюць чатыры чары, тры выпіваюць «за блізкую смерць бацькі», а чацвёртую пакідаюць Смерці і запрашаюць яе ў хату прыгаворам «Смерці, смерці, у госці просім». Услед за Смерцю ўваходзяць галашэйніцы з распушчанымі валасамі, якія «жалобным карагодам» абмываюць цела нябожчыка слязьмі і выціраюць яго валасамі<ref name="PJ" />. Сцэна перагукаецца з апісаннем беларускага галашэння ў Рыпінскага, які адзначаў, што плач над труной ці магілай з’яўляецца для жанчын абавязкам, а без такіх жалобных песень не абыходзяцца ні Радаўніца, ні Дзяды<ref name="Ryp" />. === Літоўскія рэаліі === Падзагаловак «літоўская аповесць» Філіповіч падмацоўвае літоўскай міфалогіяй і геаграфіяй. Сыны клічуць на дапамогу [[Пяркунас|Пяркуна]]. Ідэальная дзяўчына Армільда прыгожая, «як багіня прыгажосці [[Мільда]]». На бяседах у казачным замку спявае вайдэлот. Згадваюцца [[Паланга]] і яе бурштынавыя каралі, возера «каўнаскага мёду», жамойцкая парода коней, а таксама шляхецкі ўбор: [[Жупан (адзенне)|жупан]], пояс, магерка, шабля. Казачная Рай-Гара, дзе «рэкі цяклі малаком і мёдам і самі пякліся калачы», а замак пабудаваны з цукру, маку і марцыпанаў<ref name="PJ" />. === Мова === Мова «Pana Jasnotki» мае выразныя рысы польскай мовы Беларусі і Літвы: часціцы «to-j», «bo-j», «ot» («Ot tok czeka niemłócony»), формы «trza», «widno», «tatula», «krynica», «tatarczana kasza» (параўн. бел. ''татарка'' — грэчка). У рэпліках братоў ужываецца характэрны загадны лад 1-й асобы множнага ліку на ''-ma'': «Jedzma, jedzma a śpieszajma, / Jadła zostać mu nie dajma». Шырока выкарыстаная народная вобразнасць: каліна як сімвал дзявочай прыгажосці («Jej lica — to kwiat kalina»), паўторы-рэфрэны ў стылі народнай песні<ref name="PJ" />. Падобныя рэгіяналізмы ёсць і ў «Przygodach Jasia» («Ot, matko moja», «bóty»)<ref name="Jas" />. == «Lud i Czas» == У 1845 годзе Філіповіч уласным коштам выдаў у Вільні альманах «Lud i Czas. Pismo poświęcone literaturze i moralności» («Народ і Час. Часопіс, прысвечаны літаратуры і маральнасці»). Паводле Цяхоўскага, на тытульным аркушы выдаўцом падпісаўся адзін Філіповіч<ref name="Ciech" />, але Крашэўскі называў сурэдактарам выдання Валяр’яна Тамашэвіча<ref name="Bol" />. Выйшаў толькі адзін том на 211 старонках у друкарні Глюксберга; цэнзурны дазвол датаваны 22 снежня 1844 года<ref name="PSB" /><ref name="LiC">Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno: druk. T. Glücksberga, 1845. — [T.] I. — 211 s.</ref>. У прадмове «Ад выдаўца» Філіповіч параўноўвае Вільню з Варшавай, дзе выходзіць каля дваццаці перыядычных выданняў, і з Падоллем, Валынню і Украінай, якія маюць свой «Athenaeum». Ён канстатуе, што «прастора краю за Нёманам і Віллёй» пасля спынення «Wizerunków i Roztrząsań Naukowych» не мае ўласнага трывалага часопіса. Выданне мела ўключаць пяць раздзелаў: развагі пра літаратуру, мову, мараль і выхаванне; паэзію; нарысы характараў і звычаяў; «краёвыя памяткі» — гістарычныя, моўныя, літаратурныя; «гмінныя студыі», г. зн. народазнаўства<ref name="LiC" />. Мясцовую тэматыку ў томе прадстаўляюць: верш «Próg dźwiński» (крыптанім «J. S.») пра парогі на [[Заходняя Дзвіна|Дзвіне]]; пачатак аповесці Валяр’яна Кэмпіса «Wspomnienia z życia akademickiego» пра студэнтаў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі]], дзе супрацьпастаўляюцца «мы, літвіны» і студэнты-«валынякі» і згадваюцца паляванні на [[Панары|Панарскіх гарах]]; эпізод з селянінам-«русаком» Гавелкам, які смяецца з плуга, запрэжанага валамі, бо «бацькі нашы так не рабілі», у нарысе «Głupi i Mądry» (K. S. Z.). У раздзеле «Pamiątki krajowe» надрукаваны вытрымкі са старадрукаванага гаспадарчага дапаможніка «Oekonomika Ziemiańska» (паводле выдаўца, неўзабаве пасля 1669 года) як «матэрыял для назіранняў над звычаямі і прамысловасцю таго веку». Сярод іншага ў томе — вершы А. Дашкевіча і [[Юзаф Мар'ян Мікулоўскі|Юзафа Мар’яна Мікулоўскага]], пераклады [[Валяр'ян Тамашэвіч|Валяр’яна Тамашэвіча]] з [[Аляксандр Пушкін|Пушкіна]] і [[Фрыдрых Шылер|Шылера]]<ref name="LiC" />. Цехоўскі ў 1911 годзе ацэньваў паэзію ў томе як «даволі слабую», хоць і нешматлікую. Каля трэці тома займаюць «цікавыя» ўспаміны Кэмпіса, а найбольшую навуковую вартасць, паводле Цехоўскага, маюць «гмінныя (народазнаўчыя) студыі» — «Kilka słów o podaniach gminnych» і «Wesele w okolicach naddźwińskich»<ref name="Ciech" />. Уласныя артыкулы Філіповіча ў томе прысвечаны літаратурнай тэорыі і педагогіцы. У артыкуле «Kilka uwag i postrzeżeń nad literaturą» ён патрабуе, каб літаратура была «вобразам свайго народа», г. зн. месца і часу, і заклікае чытачоў купляць «краёвыя» кнігі. Артыкул «O związkach i wpływach wzajemnych ducha i materii w człowieku» — урывак з працы пра выхаванне, прысвечаны ўзаемадзеянню духу і цела і фізічнаму выхаванню<ref name="LiC" />. Паводле некралога ў «Tygodniku Illustrowanym», у той жа час Філіповіч напісаў крытычны разбор «Mieszanin obyczajowych» [[Генрык Жавускі|Генрыка Жавускага]], выдадзеных пад псеўданімам Ярош Бейла, і выпусціў яго асобнай кніжкай пад назвай «Pomieszanie Jarosza Bejły»<ref name="TI">[Некралог] // Tygodnik Illustrowany. — 1870. — Ser. 2, t. V. — S. 105.</ref>. Гэтая праца ні ў PSB, ні ў Яноўскага не згадваецца. Да творчасці Жавускага Філіповіч звяртаўся і ў артыкуле «Kilka uwag i postrzeżeń nad literaturą», дзе называў яго «амаль найпатужнейшай галавой» польскай літаратуры, якая «бавіць дзяцей прыгожымі абразкамі мінулага» і адначасова «выхоўвае іх розгай»<ref name="LiC" />. == Фалькларыстычная дзейнасць == Філіповіч збіраў беларускі фальклор. У заўвагах да «Pana Jasnotki» (1843) ён згадвае ўласны рукапісны збор «гмінных» песень, нідзе дагэтуль не друкаваных. Адтуль ён прыводзіць дзве песні з матывам «зялёнай скрыні». Першая — пра сястру і брата, якога забівае бацька. Другая — пра дзяўчыну Галюсю, якая «в’е лавандавы вянок на зялёнай скрыні». Гэты матыў, які ў песнях заўсёды звязаны з бядой ці смерцю, ён лічыць рэліктам «далёкай старажытнасці»<ref name="PJ" />. === Беларускія песні ў «Lud i Czas» === Этнаграфічны раздзел «Studia gminne» ў «Lud i Czas» адкрывае артыкул «Kilka słów o podaniach gminnych». Ён не падпісаны і напісаны ад імя рэдакцыі. Народная традыцыя ў ім падзелена на тры групы. Першая — забаўляльныя казкі: гэта «старасвецкі посуд з дарагога металу», які мастак можа перарабіць на ўпрыгожанне літаратуры. Другая — маральныя паданні, прыказкі і песні, у якіх «спачывае маральнасць народа» і якія маюць «сваіх невядомых нам філосафаў і маралістаў». Трэцяя — абрады, абрадавыя прамовы і вясельныя песні, якія часта бываюць адзінай крыніцай ведаў пра «старажытнае жыццё продкаў». Аўтар спасылаецца на «Lud polski» [[Лукаш Галэмбёўскі|Лукаша Галэмбёўскага]], на працы [[Казімір Вуйціцкі|Казіміра Вуйціцкага]], на зборы песень [[Ян Чачот|Яна Чачота]] і [[Вацлаў з Алеска|Вацлава з Алеска]], і на «Studia literackie» Крашэўскага. Гэтая тэарэтычная частка, напісаная ад імя рэдакцыі, належыць, відаць, самому Філіповічу<ref name="LiC" />. Далей ідзе абазначаная двукоссем вялікая цытата з неназванага «збіральніка наддзвінскіх паданняў». Філіповіч завяршае яе словамі «на гэтым перарываем выцяг з чужых заўваг пра паэзію і песні наддзвінскага люду», г. зн. адкрыта пазначае яе як запазычанне<ref name="LiC" />. Крыніцай з’яўляецца раздзел «Вясельныя» з кнігі [[Аляксандр Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Białoruś» (Парыж, 1840). Рыпінскі апісваў фальклор Падзвіння, «паміж вусцямі Віцьбы і Палаты і хвалямі шырокай Дзвіны»<ref name="Ryp">''Rypiński A.'' Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji, o jego muzyce, śpiewie, tańcach etc. — Paryż, 1840. — S. 51—58.</ref>. Цытата супадае з ім амаль даслоўна і ў тым самым парадку. Гэта і назіранне, што «ў сялян на Белай Русі» найбольш шматлікія вясельныя песні, і спасылкі на «Lud polski» Галэмбёўскага, на Вацлава з Алеска і на [[Марыя Чарноўская|Марыю Чарноўскую]] ў «Dzienniku Wileńskim». Гэта і песні «Psicy, bojarki, psicy!», «Czamu ty, Audotka, nia płakała…», «Najechało hości z czużaja wołości…», «Hości na dwor jeduć, kurki pod piecz leżuć…», «Da domu, swaty, da domu…», «Zielonaja ruteńka…», «Wotoż tabie siastryca za toje…», заўвага пра іх паралелі ў [[Галіцыя|Галіцыі]], апісанне таго, як брат «прадае» касу маладой, і песня «Daj nia brat, nia brat, da Tatar…»<ref name="Ryp" /><ref name="LiC" />. Філіповіч, аднак, правёў і пэўную рэдактуру. Ён апусціў палемічнае параўнанне беларускіх свах з «манатонным, зласлівым» спевам свах «маскоўскіх», «кацапаў», што ў падцэнзурным віленскім выданні 1844—1845 гадоў было немагчыма, а таксама зварот Рыпінскага да слухачоў Польскага літаратурнага таварыства ў Парыжы і бібліяграфічныя дэталі. Беларускія тэксты ён перадаў спрошчанай польскай арфаграфіяй, адмовіўшыся ад надрадковых знакаў, якімі Рыпінскі пазначаў націск і нескладовае ''ў'' (''Aûúdotka'' → ''Audotka'', ''zakúsywali'' → ''zakusywali''). Месцамі ён наблізіў тэксты да польскага вымаўлення (''Najèchała hości, z czużeja wałości'' → ''Najechało hości, z czużaja wołości''; ''pad piecz'' → ''pod piecz'') і змяніў асобныя словы: ''bajarki'' → ''bojarki'', ''Prakopka'' → ''Prakopa'', ''kosunki'' → ''kosienki''. У апісанні продажу касы «востры нож» Рыпінскага ператварыўся ў нажніцы<ref>''Rypiński A.'' Białoruś… — Paryż, 1840. — S. 51—58; Lud i Czas. — Wilno, 1845. — S. 188—192.</ref>. Тыя ж песні і тое ж апісанне продажу касы пазней паўтарыў [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальд Друцкі-Падбярэскі]] у нарысе «Белорусская свадьба» («Иллюстрация», 1848)<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 91—97.</ref>. Такім чынам, «Lud i Czas» — першы вядомы перадрук вясельных матэрыялаў Рыпінскага, і да таго ж выдадзены не ў эміграцыі, а ў самой Вільні. === «Wesele w okolicach naddźwińskich» === Найкаштоўнейшая этнаграфічная публікацыя Філіповіча — апісанне беларускага вяселля ў Падзвінні, якое ён змясціў у «Lud i Czas» «з уласнага збору», «як дапаўненне» да цытаты з Рыпінскага. Гэта дапаўненне ў літаральным сэнсе: Рыпінскі свядома адмовіўся апісваць вясельныя абрады, бо, паводле яго, яны ўжо апісаныя ў Галэмбёўскага, Вацлава з Алеска і Чарноўскай, і калі б ён «тут іх апісваў, яшчэ б новыя тамы склаў»<ref name="Ryp" />. Філіповіч запаўняе менавіта гэты прабел: у Рыпінскага, як і ў пазнейшага Падбярэскага, няма ні закормлін, ні чыноў сватоў Багданага і тысяцкага, ні пасаду на дзяжы, ні сватоўскіх арацый. Гэта адзін з ранніх надрукаваных запісаў беларускага вясельнага абраду з поўнымі тэкстамі сватоўскіх прамоў<ref name="LiC" />. Філіповіч апісвае ўсе этапы вяселля. Яно пачынаецца з запоін: сваты частуюць гарэлкай усіх у хаце, пачынаючы са старэйшых. У чацвер перад шлюбам адбываюцца закормліны (заручыны). У суботу вечарам і жаніха, і нявесту ў іх дамах «садзяць на пасад». Жаніх з рутавым вянком на шапцы спачатку маўкліва сядзіць на печы, а маці зводзіць яго адтуль за стол. Нявесту садзяць на дзяжу і з адмысловымі песнямі расплятаюць ёй касу. У нядзелю вясельны поезд жаніха пад’язджае да зачыненых варот нявесты. Старэйшы сват уваходзіць у хату і перадае маладой вянок жаніха, а дружкі бароняць нявесту і нярэдка прывязваюць яе ручніком да моцнага мужчыны, схаванага пад лавай, каб прымусіць жаніха яе выкупіць. Калі маладыя вяртаюцца пасля шлюбу, маці маладой аблівае жаніха вадой з аўсом, і той павінен хутка саскочыць з каня і дагнаць яе, пакуль яна не схавалася на печы. Вяселле завяршаецца падзякай свата «за хлеб, за соль» і патрабаваннем пасагу<ref name="LiC" />. Падрабязна пералічаныя вясельныя чыны: старэйшы сват Багдан і сват ціхі з боку жаніха, сват «за бацьку» і свацця «за матку» на месца нябожчыкаў, тысяцкі з боку нявесты, баяркі (дружкі), сват і свацця Камлявыя. Маладых называюць князем і княгіняй. Месца, дзе садзяць маладую, называецца «кутняе месца». Філіповіч асабліва падкрэслівае ролю Багдана і тысяцкага як «душы ўсяго вяселля». Яны павінны «гамоніць», г. зн. гаварыць вясельныя «арацыі» і весці вершаваны дыялог, у якім ад кананічнага тэксту лёгка пераходзяць да імправізаваных з’едлівых жартаў. Многія госці прыходзяць на вяселле толькі каб паслухаць такое спаборніцтва, а сват, які перамог, карыстаецца «вялікай павагай»; ёсць людзі, вядомыя ў гэтым «рамястве», якіх асабліва шукаюць і добра аплачваюць<ref name="LiC" />. Тэксты прамоў пададзены цалкам па-беларуску, польскай графікай, з рэмаркамі пра дзеянні ўдзельнікаў і зноскамі, дзе патлумачаны асобныя словы (''hukaci'' — «размаўляць», ''paczopka'' — «спавівач», ''zatraulać'' — «цкаваць [сабакамі]», ''luty'' — «злы», ''raczyć'' — «забаўляць», ''szełkowy'' — «шаўковы», ''kniaź'', ''kniahinia'' — «малады», «маладая»). Сярод іх ёсць блаславенне маладога на пасадзе («Schyli głowu da dołu, / Najprzód Hospodu Bohu…»). Ёсць вялікі дыялог Багдана з тысяцкім («Tysiacki Wajewoda, / Jasny wus, szełkowaja broda…»), у якім сваты выхваляюць маладых формуламі «Dziewiać miasiacow u żywocie naszona, / Na dziesiontym sparadzona» і «Pa sto pur pszanicy wysiewano, / Pakuł mładoho Kniazia wzhadowano». Ёсць апісанне «чатырох кутоў» хаты («U jednym kucie — młoda, młodzianna i śliczna panna… U czwartym kucie — piecz») і заключная падзяка: «Dzienkuju Swatu za chleb, sol, / za pahulanie, za pahukanie…»<ref name="LiC" />. === Месца ў гісторыі беларускай этнаграфіі === Запіс Філіповіча належыць да ранняга этапу апісання беларускага вяселля. Да яго былі кніга [[Аляксандр Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Białoruś» (Парыж, 1840) з вясельнымі песнямі з Падзвіння, адкуль Філіповіч і ўзяў цытаваныя песні, кароткія апісанні ў «Могилевских губернских ведомостях» (1841) і эпізод у «Шляхціцу Завальню» [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]]. Пасля яго з’явіліся апісанні вяселля ў Барысаўскім павеце ў [[Яўстафій Тышкевіч|Яўстафія Тышкевіча]] (1847) і нарыс Друцкага-Падбярэскага (1848). У акадэмічным томе «Вяселле. Абрад» (1978) укладальнік [[Кастусь Цвірка]] згадвае «Вяселле ў наддзвінскіх аколіцах» з «Lud i Czas» як «цікавае апісанне вяселля, верагодна, шляхецкага, з вершаванай размовай свата з тысяцкім», не называючы аўтара і не перадрукоўваючы тэксту<ref name="BNT">Вяселле. Абрад / уклад., уступ. арт. і камент. К. А. Цвіркі. — Мн.: Навука і тэхніка, 1978. — (Беларуская народная творчасць).</ref>. Але сам Філіповіч недвухсэнсоўна апісвае сялянскае вяселле: гаворка ідзе пра «chłopka» і «białoruskich wieśniaków»<ref name="LiC" />. Вершаваныя формулы, запісаныя Філіповічам, маюць прамыя паралелі ў пазнейшых запісах з таго ж рэгіёна. У апісанні сялянскага вяселля ў Віцебскім павеце, зробленым В. В. Іванавым (1912), прамоўца-«начынальнік» звяртаецца да «пана тысяцкага, ваяводы шляхецкага» (у Філіповіча — «Tysiacki Wajewoda, jasny wus, szełkowaja broda»). ТАналагічна сходзяцца пытанне «ці ёсць у гэтым доме ацец і маці» і формула пра тых, хто сядзіць «за цясовымі сталамі… за віннымі напіткамі» («za cisowymi stałami… za winnymi czarami»). Ваявода ў Іванава таксама «сядзіць на куце», што адпавядае «кутняму месцу» ў Філіповіча<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 363—365.</ref>. Праводзіны гасцей «Da domu, swaty, da domu! / Pojeli koniki sałomu… kala płotu krapiwu», запісаныя ў 1845 годзе, амаль без змен гучалі на Полаччыне яшчэ ў 1970-я гады: «Паедзем, сваты, дадому, / Паелі конікі салому, / А каля тыну крапіву». Захаваліся там і назва дружак «баяркі», і абсыпанне аўсом пры ад’ездзе маладых<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 534.</ref>. == Навуковая і лексікаграфічная дзейнасць == З сярэдзіны 1853 года Філіповіч разам з Валяр’янам Тамашэвічам перакладаў нямецкі падручнік хіміі «Schule der Chemie» [[Юліюс Адольф Штэкгардт|Юліюса Адольфа Штэкгардта]]. Пераклад выйшаў у Вільні ў 1855 годзе пад назвай «Wykład chemji czyli Pierwsze zasady tej nauki wsparte najprostszemi doświadczeniami» (600 + XXX старонак, 290 дрэварытаў у тэксце). Паводле падзагалоўка, ён прызначаўся «для школьнага ўжытку і самаадукацыі без настаўніка, асабліва для пачаткоўцаў — вясковых аптэкараў, гаспадароў, рамеснікаў»<ref name="Jan">''Janowski L.'' Słownik bio-bibliograficzny dawnego Uniwersytetu Wileńskiego. — Wilno, 1939. — S. 113—114.</ref>. У 1856 годзе абодва перакладчыкі выдалі працу «O chemicznej polskiej terminologii». Паводле Кукуця, гэта быў голас віленскага асяроддзя ў агульнапольскай дыскусіі пра хімічную тэрміналогію<ref name="Kukuc" /><ref name="PSB" />. Прыблізна з 1854 года Філіповіч працаваў у рэдакцыі «[[Віленскі слоўнік|Słownika języka polskiego]]», выдадзенага ў Вільні [[Маўрыцы Оргельбранд|Маўрыцыем Оргельбрандам]]<ref name="Kukuc" />. Слоўнік выходзіў сшыткамі з 1856 года, а ў 1861 годзе выйшаў у двух тамах; ён налічваў каля 110 тыс. слоў<ref name="Linde">''Linde-Usiekniewicz J., Łozińska S.'' In Quest of Influences of Polish Language Dictionaries on the Oldest Polish Sign Language Dictionary // International Journal of Lexicography. — 2023. — Vol. 36, № 4. — P. 451—452, 462.</ref>. Філіповіч апрацаваў словы на літары «M» і «N» і частку на «O»<ref name="PSB" />. Апошняй яго выдадзенай працай быў «Elementarz polski bez zgłoskowania, czyli przewodnik do nauki czytania z dołączeniem krótkiego katechizmu i sposobu służenia do mszy» (Вільня, 1862; 106 с.)<ref>Некралог у «Tygodniku Illustrowanym» датуе «Элементар» 1861 годам.</ref>. У рукапісе засталася «Pogadanka kmiotka o polanickiej zagrodzie o rzeczach przyrodniczych» (1862)<ref name="PSB" />. == Ацэнкі == Ужо Цяхоўскі (1911) на падставе артыкулаў у «Lud i Czas» ацэньваў Філіповіча як чалавека «разумнага і не пазбаўленага таленту»<ref name="Ciech" />; гэтую ацэнку амаль даслоўна паўтарыў Снежка ў PSB<ref name="PSB" />. Цяхоўскі ж першым звярнуў увагу на навуковую вартасць этнаграфічных матэрыялаў альманаха<ref name="Ciech" />. Кукуць называе яго «другарадным літаратарам», але адзначае ў яго паэзіі ўвагу да рытму і рыфмы і разнастайнасць вершаваных формаў<ref name="Kukuc" />. Да гэтага часу Філіповіч заставаўся вядомым перадусім як выдавец недаўгавечнага віленскага альманаха і адзін з укладальнікаў «Віленскага слоўніка». Між тым яго фальклорныя публікацыі, асабліва запіс беларускага вяселля з Падзвіння (1845), — ранняе сведчанне цікавасці віленскага літаратурнага асяроддзя да беларускай народнай культуры. Па-беларуску спецыяльных публікацый пра яго няма. == Творы == * Pan Jasnotki: powieść litewska z podań ludu. — Wilno, 1843. * Przygody Jasia syna rybaka: powiastka z podań ludu. — Wilno, 1843. (прыпісваецца) * Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno, 1845. — T. I. (выдавец і аўтар) * Stoeckhardt J. A. Wykład chemji czyli Pierwsze zasady tej nauki wsparte najprostszemi doświadczeniami / пер. з В. Тамашэвічам. — Wilno, 1855. — T. I. * O chemicznej polskiej terminologji. — Wilno, 1856. — 106 s. (з В. Тамашэвічам) * Pomieszanie Jarosza Bejły. — [каля 1845]. (крытычны разбор «Mieszanin obyczajowych» Г. Жавускага; вядомы паводле некралога) * Posiedzenia wiejskie we IV-ch niedzielach. — Wilno, 1856. (аўтарства спрэчнае) * Elementarz polski bez zgłoskowania, czyli przewodnik do nauki czytania. — Wilno, 1862. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Śnieżko A.'' Filipowicz January // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 454. * ''Kukuć D.'' Placyd Jankowski czy January Filipowicz? // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica. — 2005. — T. 7. — S. 255—261. — [[doi:10.18778/1505-9057.07.14]] * ''Linde-Usiekniewicz J., Łozińska S.'' In Quest of Influences of Polish Language Dictionaries on the Oldest Polish Sign Language Dictionary // International Journal of Lexicography. — 2023. — Vol. 36, № 4. — P. 447—465. * ''Rypiński A.'' Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji, o jego muzyce, śpiewie, tańcach etc. — Paryż, 1840. * Вяселле. Абрад / уклад. К. А. Цвірка. — Мн.: Навука і тэхніка, 1978. — С. 7, 91—97, 363—365, 534. * [Некралог] // Tygodnik Illustrowany. — 1870. — Ser. 2, t. V. — S. 105. * [''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609. * ''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106. * ''Janowski L.'' Słownik bio-bibliograficzny dawnego Uniwersytetu Wileńskiego. — Wilno, 1939. — S. 113—114. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Філіповіч Януарый}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1815 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 29 жніўня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1869 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Лексікографы]] [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя паэты]] tonp8yxowzeo1593uvmuva9dp53jqhp 5227520 5227505 2026-10-26T18:37:04Z M.L.Bot 261 5227520 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Януа́рый Філіпо́віч''' ({{lang-pl|January Filipowicz}}; {{ВДП}}) — філолаг, лексікограф, збіральнік беларускага фальклору, педагог, паэт і празаік. Пісаў па-польску. Выдавец віленскага альманаха «Lud i Czas» (1845), у якім надрукаваў адзін з ранніх запісаў беларускага вясельнага абраду з Падзвіння з поўнымі беларускімі тэкстамі сватоўскіх «арацый». Адзін з укладальнікаў «[[Віленскі слоўнік|Віленскага слоўніка]]» польскай мовы (1861). == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1815 годзе ў Навагрудку<ref>Некралог у «Tygodniku Illustrowanym» (1870) асцярожна піша, што сям’я Філіповіча «мела калісьці маёнтак у Навагрудку, і там, мусіць, Януарый нарадзіўся каля 1815 года»; адсюль і асцярожная фармулёўка PSB. В. Цехоўскі (1911) называе Навагрудак і 1815 год без агаворак.</ref><ref name="Ciech">''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106.</ref>, дзе яго бацькі мелі маёмасць, там жа ён атрымаў пачатковую адукацыю. Вышэйшую адукацыю атрымаў у Вільні<ref name="PSB">''Śnieżko A.'' Filipowicz January // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 454.</ref>. Пра яго педагагічную дзейнасць звестак амаль няма; затое ён вядомы як аўтар падручнікаў<ref name="PSB" />. Увесь вядомы творчы шлях Філіповіча звязаны з Вільняй. У 1842—1845 гадах ён выступаў як паэт, празаік, выдавец і збіральнік фальклору. З сярэдзіны 1850-х гадоў займаўся пераважна навуковымі перакладамі і лексікаграфіяй. Пісаў таксама ў шматлікія газеты і часопісы<ref name="PSB" />. Памёр у Вільні 29 жніўня 1869 года<ref>Дата паводле Л. Яноўскага і PSB; Крашэўскі піша пра «першыя дні верасня».</ref>, скончыўшы жыццё самагубствам. Пра гэта ўжо ў 1870 годзе паведаміў [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]] (пад псеўданімам Б. Баляславіта) у штогадовым аглядзе «Rachunki z roku 1869». Ён называў Філіповіча «вядомым сурэдактарам часопіса, які выдаваўся ў Вільні разам з Валяр’янам Тамашэвічам пад назвай „Lud i Czas“», і пісаў, што той, «не могучы знесці ўціску, якому падвяргаецца польская нацыянальнасць у Літве, даведзены да роспачы, адабраў сабе жыццё»<ref name="Bol">[''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609.</ref>. [[Аляксандр Снежка]] ў PSB лічыў самагубства толькі магчымым і як ускосны доказ прыводзіў адсутнасць магілы Філіповіча на віленскіх могілках<ref name="PSB" />. == Літаратурная дзейнасць == Першыя вершы Філіповіч надрукаваў у альманаху «Wianek paproci czyli zbiór poezji», які выдаў [[Пётр Медэкша]] (Вільня, 1842)<ref name="PSB" />. Пад уласным прозвішчам ён друкаваў вершы толькі ў 1842—1843 гадах: акрамя вершаванай аповесці «Pan Jasnotki», вядома ўсяго шэсць яго вершаў<ref name="Kukuc">''Kukuć D.'' Placyd Jankowski czy January Filipowicz? // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica. — 2005. — T. 7. — S. 255—261.</ref>. Абодва свае творы 1843 года Філіповіч пазначыў як апрацоўку «народных паданняў». Першы з іх — «літоўская аповесць» «Pan Jasnotki» (Вільня, друкарня [[Крысціян Тэафіл Глюксберг|Тэафіля Глюксберга]])<ref name="PJ">''Filipowicz J.'' Pan Jasnotki: powieść litewska z podań ludu. — Wilno: druk. T. Glücksberga, 1843. — 96 s.</ref><ref>У слоўніку Л. Яноўскага, а ўслед за ім і ў PSB, назва памылкова падаецца як «Pan Jasnoski».</ref>. Назву можна перакласці як «Уладальнік ясноткі»: «яснотка» — народная назва міфічнай [[Папараць-кветка|папараць-кветкі]]. Гэта алегарычная аповесць пра малодшага сына, які за вернасць памерламу бацьку атрымлівае кветку ўсеведання і, паспрабаваўшы з яе дапамогай розныя віды шчасця, пераконваецца, што яго трэба шукаць толькі «ў шчасці брата». Другі — казка для дзяцей «Przygody Jasia syna rybaka» (Вільня, друкарня А. Дворца), падпісаная ініцыяламі «J. F.»; яе прыпісваюць Філіповічу<ref name="Jas">Przygody Jasia syna rybaka: powiastka z podań ludu / przez J. F. — Wilno: nakł. i druk. A. Dworca, 1843.</ref>. Яе сюжэт — пра тры чароўныя рэчы (пярсцёнак, які дае золата, шапку-нявідзімку, лятучы дыван, боты-скараходы) і чароўныя яблыкі, якія ператвараюць чалавека ў казла. У прадмове «Да дзяцей» аўтар шкадуе, што дзеці ведаюць больш пра чужыя краіны, чым пра «нашых, хатніх», і таму прапануе ім «аповесць з народных паданняў»<ref name="Jas" />. Аўтарства вершаванага твора «Posiedzenia wiejskie we IV-ch niedzielach» (Вільня, 1856), выдадзенага пад псеўданімам «February Luty», застаецца спрэчным. Гэта чатыры гутаркі апавядальніка з сялянамі пра народныя павер’і, этыку і вясковы побыт, у тым ліку апісанне вяселля дробнага шляхціца з сялянкай. Твор прыпісваюць то [[Плацыд Янкоўскі|Плацыду Янкоўскаму]], то Філіповічу. [[Караль Эстрайхер]] у 1885 і 1906 гадах аднёс яго да Філіповіча. Кукуць мяркуе, што псеўданім «February» адсылае да імя Януарыя, а згадка пра хімію ў апошніх радках твора можа быць схаваным подпісам аўтара<ref name="Kukuc" />. == Народная культура і мова ў творах == === Міфалогія і народныя павер’і === Аснову «Pana Jasnotki» складаюць народныя ўяўленні пра памерлых і нячыстую сілу. У ноч поўні нябожчыка трэба ахоўваць на магіле ад нячыстай сілы. Магілу акрэсліваюць калінавым дубцом («рушчкай») і абсаджваюць папараццю. Духі, што прымаюць аблічча мядзведзяў, змеяў і птушак, не могуць пераступіць гэтую мяжу і знікаюць з першым пеўнем. Удзячны дух бацькі з’яўляецца сыну ў белай хмары<ref name="PJ" />. Падрабязна апісаны купальскі комплекс уяўленняў пра кветку папараці: яна цвіце апоўначы на [[Купалле]], нядоўга, «сямю праменямі», яе ахоўваюць зграі духаў, якія страшаць смокамі, мядзведзямі і змеямі, а той, хто яе здабудзе, бачыць чараўніц і ваўкалакаў, ведае, «дзе скарб агнём гарыць», пазнае думкі людзей і ўладарыць духамі. Таксама папараць служыць абярэгам: ёю акурваюць хату і затыкаюць яе ў вушакі дзвярэй, калі ў хляве загняздзілася «чараўніца-птушка», нячысцік уначы ездзіць на конях у стайні ці ў хаце апоўначы «трашчаць сталы». У заўвагах Філіповіч сцвярджае, што ўсё апісанне кветкі «цалкам адпавядае народнаму паданню», і занатоўвае павер’е, што начная птушка лелек выдойвае кароў і коз, «адсюль яго завуць казадоем». Пра буру ў тэксце кажуць, што «чорт у пекле жэніцца»<ref name="PJ" />. У «Przygodach Jasia» выступаюць тры чарты, «па-нямецку апранутыя» ў фракі, панчохі і чаравікі, якія б’юцца за кучу золата. Вобраз чорта-«немца» характэрны для беларускай і літоўскай народнай дэманалогіі. Тут жа фігуруе прыказка «дзе чорт не можа, там бабу пашле»<ref name="Jas" />. === Пахавальная абраднасць === Аповесць адкрываецца разгорнутай сцэнай смерці і пахавання. Паміраючы бацька загадвае сынам прыняць Смерць як госцю — пасадзіць за стол, падзяліцца ежай і мёдам. Сыны наліваюць чатыры чары, тры выпіваюць «за блізкую смерць бацькі», а чацвёртую пакідаюць Смерці і запрашаюць яе ў хату прыгаворам «Смерці, смерці, у госці просім». Услед за Смерцю ўваходзяць галашэйніцы з распушчанымі валасамі, якія «жалобным карагодам» абмываюць цела нябожчыка слязьмі і выціраюць яго валасамі<ref name="PJ" />. Сцэна перагукаецца з апісаннем беларускага галашэння ў Рыпінскага, які адзначаў, што плач над труной ці магілай з’яўляецца для жанчын абавязкам, а без такіх жалобных песень не абыходзяцца ні Радаўніца, ні Дзяды<ref name="Ryp" />. === Літоўскія рэаліі === Падзагаловак «літоўская аповесць» Філіповіч падмацоўвае літоўскай міфалогіяй і геаграфіяй. Сыны клічуць на дапамогу [[Пяркунас|Пяркуна]]. Ідэальная дзяўчына Армільда прыгожая, «як багіня прыгажосці [[Мільда]]». На бяседах у казачным замку спявае вайдэлот. Згадваюцца [[Паланга]] і яе бурштынавыя каралі, возера «каўнаскага мёду», жамойцкая парода коней, а таксама шляхецкі ўбор: [[Жупан (адзенне)|жупан]], пояс, магерка, шабля. Казачная Рай-Гара, дзе «рэкі цяклі малаком і мёдам і самі пякліся калачы», а замак пабудаваны з цукру, маку і марцыпанаў<ref name="PJ" />. === Мова === Мова «Pana Jasnotki» мае выразныя рысы польскай мовы Беларусі і Літвы: часціцы «to-j», «bo-j», «ot» («Ot tok czeka niemłócony»), формы «trza», «widno», «tatula», «krynica», «tatarczana kasza» (параўн. бел. ''татарка'' — грэчка). У рэпліках братоў ужываецца характэрны загадны лад 1-й асобы множнага ліку на ''-ma'': «Jedzma, jedzma a śpieszajma, / Jadła zostać mu nie dajma». Шырока выкарыстаная народная вобразнасць: каліна як сімвал дзявочай прыгажосці («Jej lica — to kwiat kalina»), паўторы-рэфрэны ў стылі народнай песні<ref name="PJ" />. Падобныя рэгіяналізмы ёсць і ў «Przygodach Jasia» («Ot, matko moja», «bóty»)<ref name="Jas" />. == «Lud i Czas» == У 1845 годзе Філіповіч уласным коштам выдаў у Вільні альманах «Lud i Czas. Pismo poświęcone literaturze i moralności» («Народ і Час. Часопіс, прысвечаны літаратуры і маральнасці»). Паводле Цяхоўскага, на тытульным аркушы выдаўцом падпісаўся адзін Філіповіч<ref name="Ciech" />, але Крашэўскі называў сурэдактарам выдання Валяр’яна Тамашэвіча<ref name="Bol" />. Выйшаў толькі адзін том на 211 старонках у друкарні Глюксберга; цэнзурны дазвол датаваны 22 снежня 1844 года<ref name="PSB" /><ref name="LiC">Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno: druk. T. Glücksberga, 1845. — [T.] I. — 211 s.</ref>. У прадмове «Ад выдаўца» Філіповіч параўноўвае Вільню з Варшавай, дзе выходзіць каля дваццаці перыядычных выданняў, і з Падоллем, Валынню і Украінай, якія маюць свой «Athenaeum». Ён канстатуе, што «прастора краю за Нёманам і Віллёй» пасля спынення «Wizerunków i Roztrząsań Naukowych» не мае ўласнага трывалага часопіса. Выданне мела ўключаць пяць раздзелаў: развагі пра літаратуру, мову, мараль і выхаванне; паэзію; нарысы характараў і звычаяў; «краёвыя памяткі» — гістарычныя, моўныя, літаратурныя; «гмінныя студыі», г. зн. народазнаўства<ref name="LiC" />. Мясцовую тэматыку ў томе прадстаўляюць: верш «Próg dźwiński» (крыптанім «J. S.») пра парогі на [[Заходняя Дзвіна|Дзвіне]]; пачатак аповесці Валяр’яна Кэмпіса «Wspomnienia z życia akademickiego» пра студэнтаў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі]], дзе супрацьпастаўляюцца «мы, літвіны» і студэнты-«валынякі» і згадваюцца паляванні на [[Панары|Панарскіх гарах]]; эпізод з селянінам-«русаком» Гавелкам, які смяецца з плуга, запрэжанага валамі, бо «бацькі нашы так не рабілі», у нарысе «Głupi i Mądry» (K. S. Z.). У раздзеле «Pamiątki krajowe» надрукаваны вытрымкі са старадрукаванага гаспадарчага дапаможніка «Oekonomika Ziemiańska» (паводле выдаўца, неўзабаве пасля 1669 года) як «матэрыял для назіранняў над звычаямі і прамысловасцю таго веку». Сярод іншага ў томе — вершы А. Дашкевіча і [[Юзаф Мар'ян Мікулоўскі|Юзафа Мар’яна Мікулоўскага]], пераклады [[Валяр'ян Тамашэвіч|Валяр’яна Тамашэвіча]] з [[Аляксандр Пушкін|Пушкіна]] і [[Фрыдрых Шылер|Шылера]]<ref name="LiC" />. Цехоўскі ў 1911 годзе ацэньваў паэзію ў томе як «даволі слабую», хоць і нешматлікую. Каля трэці тома займаюць «цікавыя» ўспаміны Кэмпіса, а найбольшую навуковую вартасць, паводле Цехоўскага, маюць «гмінныя (народазнаўчыя) студыі» — «Kilka słów o podaniach gminnych» і «Wesele w okolicach naddźwińskich»<ref name="Ciech" />. Уласныя артыкулы Філіповіча ў томе прысвечаны літаратурнай тэорыі і педагогіцы. У артыкуле «Kilka uwag i postrzeżeń nad literaturą» ён патрабуе, каб літаратура была «вобразам свайго народа», г. зн. месца і часу, і заклікае чытачоў купляць «краёвыя» кнігі. Артыкул «O związkach i wpływach wzajemnych ducha i materii w człowieku» — урывак з працы пра выхаванне, прысвечаны ўзаемадзеянню духу і цела і фізічнаму выхаванню<ref name="LiC" />. Паводле некралога ў «Tygodniku Illustrowanym», у той жа час Філіповіч напісаў крытычны разбор «Mieszanin obyczajowych» [[Генрык Жавускі|Генрыка Жавускага]], выдадзеных пад псеўданімам Ярош Бейла, і выпусціў яго асобнай кніжкай пад назвай «Pomieszanie Jarosza Bejły»<ref name="TI">[Некралог] // Tygodnik Illustrowany. — 1870. — Ser. 2, t. V. — S. 105.</ref>. Гэтая праца ні ў PSB, ні ў Яноўскага не згадваецца. Да творчасці Жавускага Філіповіч звяртаўся і ў артыкуле «Kilka uwag i postrzeżeń nad literaturą», дзе называў яго «амаль найпатужнейшай галавой» польскай літаратуры, якая «бавіць дзяцей прыгожымі абразкамі мінулага» і адначасова «выхоўвае іх розгай»<ref name="LiC" />. == Фалькларыстычная дзейнасць == Філіповіч збіраў беларускі фальклор. У заўвагах да «Pana Jasnotki» (1843) ён згадвае ўласны рукапісны збор «гмінных» песень, нідзе дагэтуль не друкаваных. Адтуль ён прыводзіць дзве песні з матывам «зялёнай скрыні». Першая — пра сястру і брата, якога забівае бацька. Другая — пра дзяўчыну Галюсю, якая «в’е лавандавы вянок на зялёнай скрыні». Гэты матыў, які ў песнях заўсёды звязаны з бядой ці смерцю, ён лічыць рэліктам «далёкай старажытнасці»<ref name="PJ" />. === Беларускія песні ў «Lud i Czas» === Этнаграфічны раздзел «Studia gminne» ў «Lud i Czas» адкрывае артыкул «Kilka słów o podaniach gminnych». Ён не падпісаны і напісаны ад імя рэдакцыі. Народная традыцыя ў ім падзелена на тры групы. Першая — забаўляльныя казкі: гэта «старасвецкі посуд з дарагога металу», які мастак можа перарабіць на ўпрыгожанне літаратуры. Другая — маральныя паданні, прыказкі і песні, у якіх «спачывае маральнасць народа» і якія маюць «сваіх невядомых нам філосафаў і маралістаў». Трэцяя — абрады, абрадавыя прамовы і вясельныя песні, якія часта бываюць адзінай крыніцай ведаў пра «старажытнае жыццё продкаў». Аўтар спасылаецца на «Lud polski» [[Лукаш Галэмбёўскі|Лукаша Галэмбёўскага]], на працы [[Казімір Вуйціцкі|Казіміра Вуйціцкага]], на зборы песень [[Ян Чачот|Яна Чачота]] і [[Вацлаў з Алеска|Вацлава з Алеска]], і на «Studia literackie» Крашэўскага. Гэтая тэарэтычная частка, напісаная ад імя рэдакцыі, належыць, відаць, самому Філіповічу<ref name="LiC" />. Далей ідзе абазначаная двукоссем вялікая цытата з неназванага «збіральніка наддзвінскіх паданняў». Філіповіч завяршае яе словамі «на гэтым перарываем выцяг з чужых заўваг пра паэзію і песні наддзвінскага люду», г. зн. адкрыта пазначае яе як запазычанне<ref name="LiC" />. Крыніцай з’яўляецца раздзел «Вясельныя» з кнігі [[Аляксандр Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Białoruś» (Парыж, 1840). Рыпінскі апісваў фальклор Падзвіння, «паміж вусцямі Віцьбы і Палаты і хвалямі шырокай Дзвіны»<ref name="Ryp">''Rypiński A.'' Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji, o jego muzyce, śpiewie, tańcach etc. — Paryż, 1840. — S. 51—58.</ref>. Цытата супадае з ім амаль даслоўна і ў тым самым парадку. Гэта і назіранне, што «ў сялян на Белай Русі» найбольш шматлікія вясельныя песні, і спасылкі на «Lud polski» Галэмбёўскага, на Вацлава з Алеска і на [[Марыя Чарноўская|Марыю Чарноўскую]] ў «Dzienniku Wileńskim». Гэта і песні «Psicy, bojarki, psicy!», «Czamu ty, Audotka, nia płakała…», «Najechało hości z czużaja wołości…», «Hości na dwor jeduć, kurki pod piecz leżuć…», «Da domu, swaty, da domu…», «Zielonaja ruteńka…», «Wotoż tabie siastryca za toje…», заўвага пра іх паралелі ў [[Галіцыя|Галіцыі]], апісанне таго, як брат «прадае» касу маладой, і песня «Daj nia brat, nia brat, da Tatar…»<ref name="Ryp" /><ref name="LiC" />. Філіповіч, аднак, правёў і пэўную рэдактуру. Ён апусціў палемічнае параўнанне беларускіх свах з «манатонным, зласлівым» спевам свах «маскоўскіх», «кацапаў», што ў падцэнзурным віленскім выданні 1844—1845 гадоў было немагчыма, а таксама зварот Рыпінскага да слухачоў Польскага літаратурнага таварыства ў Парыжы і бібліяграфічныя дэталі. Беларускія тэксты ён перадаў спрошчанай польскай арфаграфіяй, адмовіўшыся ад надрадковых знакаў, якімі Рыпінскі пазначаў націск і нескладовае ''ў'' (''Aûúdotka'' → ''Audotka'', ''zakúsywali'' → ''zakusywali''). Месцамі ён наблізіў тэксты да польскага вымаўлення (''Najèchała hości, z czużeja wałości'' → ''Najechało hości, z czużaja wołości''; ''pad piecz'' → ''pod piecz'') і змяніў асобныя словы: ''bajarki'' → ''bojarki'', ''Prakopka'' → ''Prakopa'', ''kosunki'' → ''kosienki''. У апісанні продажу касы «востры нож» Рыпінскага ператварыўся ў нажніцы<ref>''Rypiński A.'' Białoruś… — Paryż, 1840. — S. 51—58; Lud i Czas. — Wilno, 1845. — S. 188—192.</ref>. Тыя ж песні і тое ж апісанне продажу касы пазней паўтарыў [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальд Друцкі-Падбярэскі]] у нарысе «Белорусская свадьба» («Иллюстрация», 1848)<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 91—97.</ref>. Такім чынам, «Lud i Czas» — першы вядомы перадрук вясельных матэрыялаў Рыпінскага, і да таго ж выдадзены не ў эміграцыі, а ў самой Вільні. === «Wesele w okolicach naddźwińskich» === Найкаштоўнейшая этнаграфічная публікацыя Філіповіча — апісанне беларускага вяселля ў Падзвінні, якое ён змясціў у «Lud i Czas» «з уласнага збору», «як дапаўненне» да цытаты з Рыпінскага. Гэта дапаўненне ў літаральным сэнсе: Рыпінскі свядома адмовіўся апісваць вясельныя абрады, бо, паводле яго, яны ўжо апісаныя ў Галэмбёўскага, Вацлава з Алеска і Чарноўскай, і калі б ён «тут іх апісваў, яшчэ б новыя тамы склаў»<ref name="Ryp" />. Філіповіч запаўняе менавіта гэты прабел: у Рыпінскага, як і ў пазнейшага Падбярэскага, няма ні закормлін, ні чыноў сватоў Багданага і тысяцкага, ні пасаду на дзяжы, ні сватоўскіх арацый. Гэта адзін з ранніх надрукаваных запісаў беларускага вясельнага абраду з поўнымі тэкстамі сватоўскіх прамоў<ref name="LiC" />. Філіповіч апісвае ўсе этапы вяселля. Яно пачынаецца з запоін: сваты частуюць гарэлкай усіх у хаце, пачынаючы са старэйшых. У чацвер перад шлюбам адбываюцца закормліны (заручыны). У суботу вечарам і жаніха, і нявесту ў іх дамах «садзяць на пасад». Жаніх з рутавым вянком на шапцы спачатку маўкліва сядзіць на печы, а маці зводзіць яго адтуль за стол. Нявесту садзяць на дзяжу і з адмысловымі песнямі расплятаюць ёй касу. У нядзелю вясельны поезд жаніха пад’язджае да зачыненых варот нявесты. Старэйшы сват уваходзіць у хату і перадае маладой вянок жаніха, а дружкі бароняць нявесту і нярэдка прывязваюць яе ручніком да моцнага мужчыны, схаванага пад лавай, каб прымусіць жаніха яе выкупіць. Калі маладыя вяртаюцца пасля шлюбу, маці маладой аблівае жаніха вадой з аўсом, і той павінен хутка саскочыць з каня і дагнаць яе, пакуль яна не схавалася на печы. Вяселле завяршаецца падзякай свата «за хлеб, за соль» і патрабаваннем пасагу<ref name="LiC" />. Падрабязна пералічаныя вясельныя чыны: старэйшы сват Багдан і сват ціхі з боку жаніха, сват «за бацьку» і свацця «за матку» на месца нябожчыкаў, тысяцкі з боку нявесты, баяркі (дружкі), сват і свацця Камлявыя. Маладых называюць князем і княгіняй. Месца, дзе садзяць маладую, называецца «кутняе месца». Філіповіч асабліва падкрэслівае ролю Багдана і тысяцкага як «душы ўсяго вяселля». Яны павінны «гамоніць», г. зн. гаварыць вясельныя «арацыі» і весці вершаваны дыялог, у якім ад кананічнага тэксту лёгка пераходзяць да імправізаваных з’едлівых жартаў. Многія госці прыходзяць на вяселле толькі каб паслухаць такое спаборніцтва, а сват, які перамог, карыстаецца «вялікай павагай»; ёсць людзі, вядомыя ў гэтым «рамястве», якіх асабліва шукаюць і добра аплачваюць<ref name="LiC" />. Тэксты прамоў пададзены цалкам па-беларуску, польскай графікай, з рэмаркамі пра дзеянні ўдзельнікаў і зноскамі, дзе патлумачаны асобныя словы (''hukaci'' — «размаўляць», ''paczopka'' — «спавівач», ''zatraulać'' — «цкаваць [сабакамі]», ''luty'' — «злы», ''raczyć'' — «забаўляць», ''szełkowy'' — «шаўковы», ''kniaź'', ''kniahinia'' — «малады», «маладая»). Сярод іх ёсць блаславенне маладога на пасадзе («Schyli głowu da dołu, / Najprzód Hospodu Bohu…»). Ёсць вялікі дыялог Багдана з тысяцкім («Tysiacki Wajewoda, / Jasny wus, szełkowaja broda…»), у якім сваты выхваляюць маладых формуламі «Dziewiać miasiacow u żywocie naszona, / Na dziesiontym sparadzona» і «Pa sto pur pszanicy wysiewano, / Pakuł mładoho Kniazia wzhadowano». Ёсць апісанне «чатырох кутоў» хаты («U jednym kucie — młoda, młodzianna i śliczna panna… U czwartym kucie — piecz») і заключная падзяка: «Dzienkuju Swatu za chleb, sol, / za pahulanie, za pahukanie…»<ref name="LiC" />. === Месца ў гісторыі беларускай этнаграфіі === Запіс Філіповіча належыць да ранняга этапу апісання беларускага вяселля. Да яго былі кніга [[Аляксандр Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Białoruś» (Парыж, 1840) з вясельнымі песнямі з Падзвіння, адкуль Філіповіч і ўзяў цытаваныя песні, кароткія апісанні ў «Могилевских губернских ведомостях» (1841) і эпізод у «Шляхціцу Завальню» [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]]. Пасля яго з’явіліся апісанні вяселля ў Барысаўскім павеце ў [[Яўстафій Тышкевіч|Яўстафія Тышкевіча]] (1847) і нарыс Друцкага-Падбярэскага (1848). У акадэмічным томе «Вяселле. Абрад» (1978) укладальнік [[Кастусь Цвірка]] згадвае «Вяселле ў наддзвінскіх аколіцах» з «Lud i Czas» як «цікавае апісанне вяселля, верагодна, шляхецкага, з вершаванай размовай свата з тысяцкім», не называючы аўтара і не перадрукоўваючы тэксту<ref name="BNT">Вяселле. Абрад / уклад., уступ. арт. і камент. К. А. Цвіркі. — Мн.: Навука і тэхніка, 1978. — (Беларуская народная творчасць).</ref>. Але сам Філіповіч недвухсэнсоўна апісвае сялянскае вяселле: гаворка ідзе пра «chłopka» і «białoruskich wieśniaków»<ref name="LiC" />. Вершаваныя формулы, запісаныя Філіповічам, маюць прамыя паралелі ў пазнейшых запісах з таго ж рэгіёна. У апісанні сялянскага вяселля ў Віцебскім павеце, зробленым В. В. Іванавым (1912), прамоўца-«начынальнік» звяртаецца да «пана тысяцкага, ваяводы шляхецкага» (у Філіповіча — «Tysiacki Wajewoda, jasny wus, szełkowaja broda»). ТАналагічна сходзяцца пытанне «ці ёсць у гэтым доме ацец і маці» і формула пра тых, хто сядзіць «за цясовымі сталамі… за віннымі напіткамі» («za cisowymi stałami… za winnymi czarami»). Ваявода ў Іванава таксама «сядзіць на куце», што адпавядае «кутняму месцу» ў Філіповіча<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 363—365.</ref>. Праводзіны гасцей «Da domu, swaty, da domu! / Pojeli koniki sałomu… kala płotu krapiwu», запісаныя ў 1845 годзе, амаль без змен гучалі на Полаччыне яшчэ ў 1970-я гады: «Паедзем, сваты, дадому, / Паелі конікі салому, / А каля тыну крапіву». Захаваліся там і назва дружак «баяркі», і абсыпанне аўсом пры ад’ездзе маладых<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 534.</ref>. == Навуковая і лексікаграфічная дзейнасць == З сярэдзіны 1853 года Філіповіч разам з Валяр’янам Тамашэвічам перакладаў нямецкі падручнік хіміі «Schule der Chemie» [[Юліюс Адольф Штэкгардт|Юліюса Адольфа Штэкгардта]]. Пераклад выйшаў у Вільні ў 1855 годзе пад назвай «Wykład chemji czyli Pierwsze zasady tej nauki wsparte najprostszemi doświadczeniami» (600 + XXX старонак, 290 дрэварытаў у тэксце). Паводле падзагалоўка, ён прызначаўся «для школьнага ўжытку і самаадукацыі без настаўніка, асабліва для пачаткоўцаў — вясковых аптэкараў, гаспадароў, рамеснікаў»<ref name="Jan">''Janowski L.'' Słownik bio-bibliograficzny dawnego Uniwersytetu Wileńskiego. — Wilno, 1939. — S. 113—114.</ref>. У 1856 годзе абодва перакладчыкі выдалі працу «O chemicznej polskiej terminologii». Паводле Кукуця, гэта быў голас віленскага асяроддзя ў агульнапольскай дыскусіі пра хімічную тэрміналогію<ref name="Kukuc" /><ref name="PSB" />. Прыблізна з 1854 года Філіповіч працаваў у рэдакцыі «[[Віленскі слоўнік|Słownika języka polskiego]]», выдадзенага ў Вільні [[Маўрыцы Оргельбранд|Маўрыцыем Оргельбрандам]]<ref name="Kukuc" />. Слоўнік выходзіў сшыткамі з 1856 года, а ў 1861 годзе выйшаў у двух тамах; ён налічваў каля 110 тыс. слоў<ref name="Linde">''Linde-Usiekniewicz J., Łozińska S.'' In Quest of Influences of Polish Language Dictionaries on the Oldest Polish Sign Language Dictionary // International Journal of Lexicography. — 2023. — Vol. 36, № 4. — P. 451—452, 462.</ref>. Філіповіч апрацаваў словы на літары «M» і «N» і частку на «O»<ref name="PSB" />. Апошняй яго выдадзенай працай быў «Elementarz polski bez zgłoskowania, czyli przewodnik do nauki czytania z dołączeniem krótkiego katechizmu i sposobu służenia do mszy» (Вільня, 1862; 106 с.)<ref>Некралог у «Tygodniku Illustrowanym» датуе «Элементар» 1861 годам.</ref>. У рукапісе засталася «Pogadanka kmiotka o polanickiej zagrodzie o rzeczach przyrodniczych» (1862)<ref name="PSB" />. == Ацэнкі == Ужо Цяхоўскі (1911) на падставе артыкулаў у «Lud i Czas» ацэньваў Філіповіча як чалавека «разумнага і не пазбаўленага таленту»<ref name="Ciech" />; гэтую ацэнку амаль даслоўна паўтарыў Снежка ў PSB<ref name="PSB" />. Цяхоўскі ж першым звярнуў увагу на навуковую вартасць этнаграфічных матэрыялаў альманаха<ref name="Ciech" />. Кукуць называе яго «другарадным літаратарам», але адзначае ў яго паэзіі ўвагу да рытму і рыфмы і разнастайнасць вершаваных формаў<ref name="Kukuc" />. Да гэтага часу Філіповіч заставаўся вядомым перадусім як выдавец недаўгавечнага віленскага альманаха і адзін з укладальнікаў «Віленскага слоўніка». Між тым яго фальклорныя публікацыі, асабліва запіс беларускага вяселля з Падзвіння (1845), — ранняе сведчанне цікавасці віленскага літаратурнага асяроддзя да беларускай народнай культуры. Па-беларуску спецыяльных публікацый пра яго няма. == Творы == * Pan Jasnotki: powieść litewska z podań ludu. — Wilno, 1843. * Przygody Jasia syna rybaka: powiastka z podań ludu. — Wilno, 1843. (прыпісваецца) * Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno, 1845. — T. I. (выдавец і аўтар) * Stoeckhardt J. A. Wykład chemji czyli Pierwsze zasady tej nauki wsparte najprostszemi doświadczeniami / пер. з В. Тамашэвічам. — Wilno, 1855. — T. I. * O chemicznej polskiej terminologji. — Wilno, 1856. — 106 s. (з В. Тамашэвічам) * Pomieszanie Jarosza Bejły. — [каля 1845]. (крытычны разбор «Mieszanin obyczajowych» Г. Жавускага; вядомы паводле некралога) * Posiedzenia wiejskie we IV-ch niedzielach. — Wilno, 1856. (аўтарства спрэчнае) * Elementarz polski bez zgłoskowania, czyli przewodnik do nauki czytania. — Wilno, 1862. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Śnieżko A.'' Filipowicz January // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 454. * ''Kukuć D.'' Placyd Jankowski czy January Filipowicz? // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica. — 2005. — T. 7. — S. 255—261. — [[doi:10.18778/1505-9057.07.14]] * ''Linde-Usiekniewicz J., Łozińska S.'' In Quest of Influences of Polish Language Dictionaries on the Oldest Polish Sign Language Dictionary // International Journal of Lexicography. — 2023. — Vol. 36, № 4. — P. 447—465. * ''Rypiński A.'' Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji, o jego muzyce, śpiewie, tańcach etc. — Paryż, 1840. * Вяселле. Абрад / уклад. К. А. Цвірка. — Мн.: Навука і тэхніка, 1978. — С. 7, 91—97, 363—365, 534. * [Некралог] // Tygodnik Illustrowany. — 1870. — Ser. 2, t. V. — S. 105. * [''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609. * ''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106. * ''Janowski L.'' Słownik bio-bibliograficzny dawnego Uniwersytetu Wileńskiego. — Wilno, 1939. — S. 113—114. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Філіповіч Януарый}} [[Катэгорыя:Лексікографы]] [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя паэты]] a5xfrsbznx84denjo75x3ajnj3jq6po 5227580 5227520 2026-10-26T19:48:24Z Aliaksei Lastouski 75892 5227580 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Януа́рый Філіпо́віч''' ({{lang-pl|January Filipowicz}}; {{ВДП}}) — філолаг, лексікограф, збіральнік беларускага фальклору, педагог, паэт і празаік. Пісаў па-польску. Выдавец віленскага альманаха «Lud i Czas» (1845), у якім надрукаваў адзін з ранніх запісаў беларускага вясельнага абраду з Падзвіння з поўнымі беларускімі тэкстамі сватоўскіх «арацый». Адзін з укладальнікаў «[[Віленскі слоўнік|Віленскага слоўніка]]» польскай мовы (1861). == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1815 годзе ў Навагрудку<ref>Некралог у «Tygodniku Illustrowanym» (1870) асцярожна піша, што сям’я Філіповіча «мела калісьці маёнтак у Навагрудку, і там, мусіць, Януарый нарадзіўся каля 1815 года»; адсюль і асцярожная фармулёўка PSB. В. Цехоўскі (1911) называе Навагрудак і 1815 год без агаворак.</ref><ref name="Ciech">''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106.</ref>, дзе яго бацькі мелі маёмасць, там жа ён атрымаў пачатковую адукацыю. Вышэйшую адукацыю атрымаў у Вільні<ref name="PSB">''Śnieżko A.'' Filipowicz January // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 454.</ref>. Пра яго педагагічную дзейнасць звестак амаль няма; затое ён вядомы як аўтар падручнікаў<ref name="PSB" />. Увесь вядомы творчы шлях Філіповіча звязаны з Вільняй. У 1842—1845 гадах ён выступаў як паэт, празаік, выдавец і збіральнік фальклору. З сярэдзіны 1850-х гадоў займаўся пераважна навуковымі перакладамі і лексікаграфіяй. Пісаў таксама ў шматлікія газеты і часопісы<ref name="PSB" />. Памёр у Вільні 29 жніўня 1869 года<ref>Дата паводле Л. Яноўскага і PSB; Крашэўскі піша пра «першыя дні верасня».</ref>, скончыўшы жыццё самагубствам. Пра гэта ўжо ў 1870 годзе паведаміў [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]] (пад псеўданімам Б. Баляславіта) у штогадовым аглядзе «Rachunki z roku 1869». Ён называў Філіповіча «вядомым сурэдактарам часопіса, які выдаваўся ў Вільні разам з Валяр’янам Тамашэвічам пад назвай „Lud i Czas“», і пісаў, што той, «не могучы знесці ўціску, якому падвяргаецца польская нацыянальнасць у Літве, даведзены да роспачы, адабраў сабе жыццё»<ref name="Bol">[''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609.</ref>. [[Аляксандр Снежка]] ў PSB лічыў самагубства толькі магчымым і як ускосны доказ прыводзіў адсутнасць магілы Філіповіча на віленскіх могілках<ref name="PSB" />. == Літаратурная дзейнасць == Першыя вершы Філіповіч надрукаваў у альманаху «Wianek paproci czyli zbiór poezji», які выдаў [[Пётр Медэкша]] (Вільня, 1842)<ref name="PSB" />. Пад уласным прозвішчам ён друкаваў вершы толькі ў 1842—1843 гадах: акрамя вершаванай аповесці «Pan Jasnotki», вядома ўсяго шэсць яго вершаў<ref name="Kukuc">''Kukuć D.'' Placyd Jankowski czy January Filipowicz? // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica. — 2005. — T. 7. — S. 255—261.</ref>. Абодва свае творы 1843 года Філіповіч пазначыў як апрацоўку «народных паданняў». Першы з іх — «літоўская аповесць» «Pan Jasnotki» (Вільня, друкарня [[Крысціян Тэафіл Глюксберг|Тэафіля Глюксберга]])<ref name="PJ">''Filipowicz J.'' Pan Jasnotki: powieść litewska z podań ludu. — Wilno: druk. T. Glücksberga, 1843. — 96 s.</ref><ref>У слоўніку Л. Яноўскага, а ўслед за ім і ў PSB, назва памылкова падаецца як «Pan Jasnoski».</ref>. Назву можна перакласці як «Уладальнік ясноткі»: «яснотка» — народная назва міфічнай [[Папараць-кветка|папараць-кветкі]]. Гэта алегарычная аповесць пра малодшага сына, які за вернасць памерламу бацьку атрымлівае кветку ўсеведання і, паспрабаваўшы з яе дапамогай розныя віды шчасця, пераконваецца, што яго трэба шукаць толькі «ў шчасці брата». Другі — казка для дзяцей «Przygody Jasia syna rybaka» (Вільня, друкарня А. Дворца), падпісаная ініцыяламі «J. F.»; яе прыпісваюць Філіповічу<ref name="Jas">Przygody Jasia syna rybaka: powiastka z podań ludu / przez J. F. — Wilno: nakł. i druk. A. Dworca, 1843.</ref>. Яе сюжэт — пра тры чароўныя рэчы (пярсцёнак, які дае золата, шапку-нявідзімку, лятучы дыван, боты-скараходы) і чароўныя яблыкі, якія ператвараюць чалавека ў казла. У прадмове «Да дзяцей» аўтар шкадуе, што дзеці ведаюць больш пра чужыя краіны, чым пра «нашых, хатніх», і таму прапануе ім «аповесць з народных паданняў»<ref name="Jas" />. Аўтарства вершаванага твора «Posiedzenia wiejskie we IV-ch niedzielach» (Вільня, 1856), выдадзенага пад псеўданімам «February Luty», застаецца спрэчным. Гэта чатыры гутаркі апавядальніка з сялянамі пра народныя павер’і, этыку і вясковы побыт, у тым ліку апісанне вяселля дробнага шляхціца з сялянкай. Твор прыпісваюць то [[Плацыд Янкоўскі|Плацыду Янкоўскаму]], то Філіповічу. [[Караль Эстрайхер]] у 1885 і 1906 гадах аднёс яго да Філіповіча. Кукуць мяркуе, што псеўданім «February» адсылае да імя Януарыя, а згадка пра хімію ў апошніх радках твора можа быць схаваным подпісам аўтара<ref name="Kukuc" />. == Народная культура і мова ў творах == === Міфалогія і народныя павер’і === Аснову «Pana Jasnotki» складаюць народныя ўяўленні пра памерлых і нячыстую сілу. У ноч поўні нябожчыка трэба ахоўваць на магіле ад нячыстай сілы. Магілу акрэсліваюць калінавым дубцом («рушчкай») і абсаджваюць папараццю. Духі, што прымаюць аблічча мядзведзяў, змеяў і птушак, не могуць пераступіць гэтую мяжу і знікаюць з першым пеўнем. Удзячны дух бацькі з’яўляецца сыну ў белай хмары<ref name="PJ" />. Падрабязна апісаны купальскі комплекс уяўленняў пра кветку папараці: яна цвіце апоўначы на [[Купалле]], нядоўга, «сямю праменямі», яе ахоўваюць зграі духаў, якія страшаць смокамі, мядзведзямі і змеямі, а той, хто яе здабудзе, бачыць чараўніц і ваўкалакаў, ведае, «дзе скарб агнём гарыць», пазнае думкі людзей і ўладарыць духамі. Таксама папараць служыць абярэгам: ёю акурваюць хату і затыкаюць яе ў вушакі дзвярэй, калі ў хляве загняздзілася «чараўніца-птушка», нячысцік уначы ездзіць на конях у стайні ці ў хаце апоўначы «трашчаць сталы». У заўвагах Філіповіч сцвярджае, што ўсё апісанне кветкі «цалкам адпавядае народнаму паданню», і занатоўвае павер’е, што начная птушка лелек выдойвае кароў і коз, «адсюль яго завуць казадоем». Пра буру ў тэксце кажуць, што «чорт у пекле жэніцца»<ref name="PJ" />. У «Przygodach Jasia» выступаюць тры чарты, «па-нямецку апранутыя» ў фракі, панчохі і чаравікі, якія б’юцца за кучу золата. Вобраз чорта-«немца» характэрны для беларускай і літоўскай народнай дэманалогіі. Тут жа фігуруе прыказка «дзе чорт не можа, там бабу пашле»<ref name="Jas" />. === Пахавальная абраднасць === Аповесць адкрываецца разгорнутай сцэнай смерці і пахавання. Паміраючы бацька загадвае сынам прыняць Смерць як госцю — пасадзіць за стол, падзяліцца ежай і мёдам. Сыны наліваюць чатыры чары, тры выпіваюць «за блізкую смерць бацькі», а чацвёртую пакідаюць Смерці і запрашаюць яе ў хату прыгаворам «Смерці, смерці, у госці просім». Услед за Смерцю ўваходзяць галашэйніцы з распушчанымі валасамі, якія «жалобным карагодам» абмываюць цела нябожчыка слязьмі і выціраюць яго валасамі<ref name="PJ" />. Сцэна перагукаецца з апісаннем беларускага галашэння ў Рыпінскага, які адзначаў, што плач над труной ці магілай з’яўляецца для жанчын абавязкам, а без такіх жалобных песень не абыходзяцца ні Радаўніца, ні Дзяды<ref name="Ryp" />. === Літоўскія рэаліі === Падзагаловак «літоўская аповесць» Філіповіч падмацоўвае літоўскай міфалогіяй і геаграфіяй. Сыны клічуць на дапамогу [[Пяркунас|Пяркуна]]. Ідэальная дзяўчына Армільда прыгожая, «як багіня прыгажосці [[Мільда]]». На бяседах у казачным замку спявае вайдэлот. Згадваюцца [[Паланга]] і яе бурштынавыя каралі, возера «каўнаскага мёду», жамойцкая парода коней, а таксама шляхецкі ўбор: [[Жупан (адзенне)|жупан]], пояс, магерка, шабля. Казачная Рай-Гара, дзе «рэкі цяклі малаком і мёдам і самі пякліся калачы», а замак пабудаваны з цукру, маку і марцыпанаў<ref name="PJ" />. === Мова === Мова «Pana Jasnotki» мае выразныя рысы польскай мовы Беларусі і Літвы: часціцы «to-j», «bo-j», «ot» («Ot tok czeka niemłócony»), формы «trza», «widno», «tatula», «krynica», «tatarczana kasza» (параўн. бел. ''татарка'' — грэчка). У рэпліках братоў ужываецца характэрны загадны лад 1-й асобы множнага ліку на ''-ma'': «Jedzma, jedzma a śpieszajma, / Jadła zostać mu nie dajma». Шырока выкарыстаная народная вобразнасць: каліна як сімвал дзявочай прыгажосці («Jej lica — to kwiat kalina»), паўторы-рэфрэны ў стылі народнай песні<ref name="PJ" />. Падобныя рэгіяналізмы ёсць і ў «Przygodach Jasia» («Ot, matko moja», «bóty»)<ref name="Jas" />. == «Lud i Czas» == У 1845 годзе Філіповіч уласным коштам выдаў у Вільні альманах «Lud i Czas. Pismo poświęcone literaturze i moralności» («Народ і Час. Часопіс, прысвечаны літаратуры і маральнасці»). Паводле Цяхоўскага, на тытульным аркушы выдаўцом падпісаўся адзін Філіповіч<ref name="Ciech" />, але Крашэўскі называў сурэдактарам выдання Валяр’яна Тамашэвіча<ref name="Bol" />. Выйшаў толькі адзін том на 211 старонках у друкарні Глюксберга; цэнзурны дазвол датаваны 22 снежня 1844 года<ref name="PSB" /><ref name="LiC">Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno: druk. T. Glücksberga, 1845. — [T.] I. — 211 s.</ref>. У прадмове «Ад выдаўца» Філіповіч параўноўвае Вільню з Варшавай, дзе выходзіць каля дваццаці перыядычных выданняў, і з Падоллем, Валынню і Украінай, якія маюць свой «Athenaeum». Ён канстатуе, што «прастора краю за Нёманам і Віллёй» пасля спынення «Wizerunków i Roztrząsań Naukowych» не мае ўласнага трывалага часопіса. Выданне мела ўключаць пяць раздзелаў: развагі пра літаратуру, мову, мараль і выхаванне; паэзію; нарысы характараў і звычаяў; «краёвыя памяткі» — гістарычныя, моўныя, літаратурныя; «гмінныя студыі», г. зн. народазнаўства<ref name="LiC" />. Мясцовую тэматыку ў томе прадстаўляюць: верш «Próg dźwiński» (крыптанім «J. S.») пра парогі на [[Заходняя Дзвіна|Дзвіне]]; пачатак аповесці Валяр’яна Кэмпіса «Wspomnienia z życia akademickiego» пра студэнтаў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі]], дзе супрацьпастаўляюцца «мы, літвіны» і студэнты-«валынякі» і згадваюцца паляванні на [[Панары|Панарскіх гарах]]; эпізод з селянінам-«русаком» Гавелкам, які смяецца з плуга, запрэжанага валамі, бо «бацькі нашы так не рабілі», у нарысе «Głupi i Mądry» (K. S. Z.). У раздзеле «Pamiątki krajowe» надрукаваны вытрымкі са старадрукаванага гаспадарчага дапаможніка «Oekonomika Ziemiańska» (паводле выдаўца, неўзабаве пасля 1669 года) як «матэрыял для назіранняў над звычаямі і прамысловасцю таго веку». Сярод іншага ў томе — вершы А. Дашкевіча і [[Юзаф Мар'ян Мікулоўскі|Юзафа Мар’яна Мікулоўскага]], пераклады [[Валяр'ян Тамашэвіч|Валер’яна Тамашэвіча]] з [[Аляксандр Пушкін|Пушкіна]] і [[Фрыдрых Шылер|Шылера]]<ref name="LiC" />. Цехоўскі ў 1911 годзе ацэньваў паэзію ў томе як «даволі слабую», хоць і нешматлікую. Каля трэці тома займаюць «цікавыя» ўспаміны Кэмпіса, а найбольшую навуковую вартасць, паводле Цехоўскага, маюць «гмінныя (народазнаўчыя) студыі» — «Kilka słów o podaniach gminnych» і «Wesele w okolicach naddźwińskich»<ref name="Ciech" />. Уласныя артыкулы Філіповіча ў томе прысвечаны літаратурнай тэорыі і педагогіцы. У артыкуле «Kilka uwag i postrzeżeń nad literaturą» ён патрабуе, каб літаратура была «вобразам свайго народа», г. зн. месца і часу, і заклікае чытачоў купляць «краёвыя» кнігі. Артыкул «O związkach i wpływach wzajemnych ducha i materii w człowieku» — урывак з працы пра выхаванне, прысвечаны ўзаемадзеянню духу і цела і фізічнаму выхаванню<ref name="LiC" />. Паводле некралога ў «Tygodniku Illustrowanym», у той жа час Філіповіч напісаў крытычны разбор «Mieszanin obyczajowych» [[Генрык Жавускі|Генрыка Жавускага]], выдадзеных пад псеўданімам Ярош Бейла, і выпусціў яго асобнай кніжкай пад назвай «Pomieszanie Jarosza Bejły»<ref name="TI">[Некралог] // Tygodnik Illustrowany. — 1870. — Ser. 2, t. V. — S. 105.</ref>. Гэтая праца ні ў PSB, ні ў Яноўскага не згадваецца. Да творчасці Жавускага Філіповіч звяртаўся і ў артыкуле «Kilka uwag i postrzeżeń nad literaturą», дзе называў яго «амаль найпатужнейшай галавой» польскай літаратуры, якая «бавіць дзяцей прыгожымі абразкамі мінулага» і адначасова «выхоўвае іх розгай»<ref name="LiC" />. == Фалькларыстычная дзейнасць == Філіповіч збіраў беларускі фальклор. У заўвагах да «Pana Jasnotki» (1843) ён згадвае ўласны рукапісны збор «гмінных» песень, нідзе дагэтуль не друкаваных. Адтуль ён прыводзіць дзве песні з матывам «зялёнай скрыні». Першая — пра сястру і брата, якога забівае бацька. Другая — пра дзяўчыну Галюсю, якая «в’е лавандавы вянок на зялёнай скрыні». Гэты матыў, які ў песнях заўсёды звязаны з бядой ці смерцю, ён лічыць рэліктам «далёкай старажытнасці»<ref name="PJ" />. === Беларускія песні ў «Lud i Czas» === Этнаграфічны раздзел «Studia gminne» ў «Lud i Czas» адкрывае артыкул «Kilka słów o podaniach gminnych». Ён не падпісаны і напісаны ад імя рэдакцыі. Народная традыцыя ў ім падзелена на тры групы. Першая — забаўляльныя казкі: гэта «старасвецкі посуд з дарагога металу», які мастак можа перарабіць на ўпрыгожанне літаратуры. Другая — маральныя паданні, прыказкі і песні, у якіх «спачывае маральнасць народа» і якія маюць «сваіх невядомых нам філосафаў і маралістаў». Трэцяя — абрады, абрадавыя прамовы і вясельныя песні, якія часта бываюць адзінай крыніцай ведаў пра «старажытнае жыццё продкаў». Аўтар спасылаецца на «Lud polski» [[Лукаш Галэмбёўскі|Лукаша Галэмбёўскага]], на працы [[Казімір Вуйціцкі|Казіміра Вуйціцкага]], на зборы песень [[Ян Чачот|Яна Чачота]] і [[Вацлаў з Алеска|Вацлава з Алеска]], і на «Studia literackie» Крашэўскага. Гэтая тэарэтычная частка, напісаная ад імя рэдакцыі, належыць, відаць, самому Філіповічу<ref name="LiC" />. Далей ідзе абазначаная двукоссем вялікая цытата з неназванага «збіральніка наддзвінскіх паданняў». Філіповіч завяршае яе словамі «на гэтым перарываем выцяг з чужых заўваг пра паэзію і песні наддзвінскага люду», г. зн. адкрыта пазначае яе як запазычанне<ref name="LiC" />. Крыніцай з’яўляецца раздзел «Вясельныя» з кнігі [[Аляксандр Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Białoruś» (Парыж, 1840). Рыпінскі апісваў фальклор Падзвіння, «паміж вусцямі Віцьбы і Палаты і хвалямі шырокай Дзвіны»<ref name="Ryp">''Rypiński A.'' Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji, o jego muzyce, śpiewie, tańcach etc. — Paryż, 1840. — S. 51—58.</ref>. Цытата супадае з ім амаль даслоўна і ў тым самым парадку. Гэта і назіранне, што «ў сялян на Белай Русі» найбольш шматлікія вясельныя песні, і спасылкі на «Lud polski» Галэмбёўскага, на Вацлава з Алеска і на [[Марыя Чарноўская|Марыю Чарноўскую]] ў «Dzienniku Wileńskim». Гэта і песні «Psicy, bojarki, psicy!», «Czamu ty, Audotka, nia płakała…», «Najechało hości z czużaja wołości…», «Hości na dwor jeduć, kurki pod piecz leżuć…», «Da domu, swaty, da domu…», «Zielonaja ruteńka…», «Wotoż tabie siastryca za toje…», заўвага пра іх паралелі ў [[Галіцыя|Галіцыі]], апісанне таго, як брат «прадае» касу маладой, і песня «Daj nia brat, nia brat, da Tatar…»<ref name="Ryp" /><ref name="LiC" />. Філіповіч, аднак, правёў і пэўную рэдактуру. Ён апусціў палемічнае параўнанне беларускіх свах з «манатонным, зласлівым» спевам свах «маскоўскіх», «кацапаў», што ў падцэнзурным віленскім выданні 1844—1845 гадоў было немагчыма, а таксама зварот Рыпінскага да слухачоў Польскага літаратурнага таварыства ў Парыжы і бібліяграфічныя дэталі. Беларускія тэксты ён перадаў спрошчанай польскай арфаграфіяй, адмовіўшыся ад надрадковых знакаў, якімі Рыпінскі пазначаў націск і нескладовае ''ў'' (''Aûúdotka'' → ''Audotka'', ''zakúsywali'' → ''zakusywali''). Месцамі ён наблізіў тэксты да польскага вымаўлення (''Najèchała hości, z czużeja wałości'' → ''Najechało hości, z czużaja wołości''; ''pad piecz'' → ''pod piecz'') і змяніў асобныя словы: ''bajarki'' → ''bojarki'', ''Prakopka'' → ''Prakopa'', ''kosunki'' → ''kosienki''. У апісанні продажу касы «востры нож» Рыпінскага ператварыўся ў нажніцы<ref>''Rypiński A.'' Białoruś… — Paryż, 1840. — S. 51—58; Lud i Czas. — Wilno, 1845. — S. 188—192.</ref>. Тыя ж песні і тое ж апісанне продажу касы пазней паўтарыў [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальд Друцкі-Падбярэскі]] у нарысе «Белорусская свадьба» («Иллюстрация», 1848)<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 91—97.</ref>. Такім чынам, «Lud i Czas» — першы вядомы перадрук вясельных матэрыялаў Рыпінскага, і да таго ж выдадзены не ў эміграцыі, а ў самой Вільні. === «Wesele w okolicach naddźwińskich» === Найкаштоўнейшая этнаграфічная публікацыя Філіповіча — апісанне беларускага вяселля ў Падзвінні, якое ён змясціў у «Lud i Czas» «з уласнага збору», «як дапаўненне» да цытаты з Рыпінскага. Гэта дапаўненне ў літаральным сэнсе: Рыпінскі свядома адмовіўся апісваць вясельныя абрады, бо, паводле яго, яны ўжо апісаныя ў Галэмбёўскага, Вацлава з Алеска і Чарноўскай, і калі б ён «тут іх апісваў, яшчэ б новыя тамы склаў»<ref name="Ryp" />. Філіповіч запаўняе менавіта гэты прабел: у Рыпінскага, як і ў пазнейшага Падбярэскага, няма ні закормлін, ні чыноў сватоў Багданага і тысяцкага, ні пасаду на дзяжы, ні сватоўскіх арацый. Гэта адзін з ранніх надрукаваных запісаў беларускага вясельнага абраду з поўнымі тэкстамі сватоўскіх прамоў<ref name="LiC" />. Філіповіч апісвае ўсе этапы вяселля. Яно пачынаецца з запоін: сваты частуюць гарэлкай усіх у хаце, пачынаючы са старэйшых. У чацвер перад шлюбам адбываюцца закормліны (заручыны). У суботу вечарам і жаніха, і нявесту ў іх дамах «садзяць на пасад». Жаніх з рутавым вянком на шапцы спачатку маўкліва сядзіць на печы, а маці зводзіць яго адтуль за стол. Нявесту садзяць на дзяжу і з адмысловымі песнямі расплятаюць ёй касу. У нядзелю вясельны поезд жаніха пад’язджае да зачыненых варот нявесты. Старэйшы сват уваходзіць у хату і перадае маладой вянок жаніха, а дружкі бароняць нявесту і нярэдка прывязваюць яе ручніком да моцнага мужчыны, схаванага пад лавай, каб прымусіць жаніха яе выкупіць. Калі маладыя вяртаюцца пасля шлюбу, маці маладой аблівае жаніха вадой з аўсом, і той павінен хутка саскочыць з каня і дагнаць яе, пакуль яна не схавалася на печы. Вяселле завяршаецца падзякай свата «за хлеб, за соль» і патрабаваннем пасагу<ref name="LiC" />. Падрабязна пералічаныя вясельныя чыны: старэйшы сват Багдан і сват ціхі з боку жаніха, сват «за бацьку» і свацця «за матку» на месца нябожчыкаў, тысяцкі з боку нявесты, баяркі (дружкі), сват і свацця Камлявыя. Маладых называюць князем і княгіняй. Месца, дзе садзяць маладую, называецца «кутняе месца». Філіповіч асабліва падкрэслівае ролю Багдана і тысяцкага як «душы ўсяго вяселля». Яны павінны «гамоніць», г. зн. гаварыць вясельныя «арацыі» і весці вершаваны дыялог, у якім ад кананічнага тэксту лёгка пераходзяць да імправізаваных з’едлівых жартаў. Многія госці прыходзяць на вяселле толькі каб паслухаць такое спаборніцтва, а сват, які перамог, карыстаецца «вялікай павагай»; ёсць людзі, вядомыя ў гэтым «рамястве», якіх асабліва шукаюць і добра аплачваюць<ref name="LiC" />. Тэксты прамоў пададзены цалкам па-беларуску, польскай графікай, з рэмаркамі пра дзеянні ўдзельнікаў і зноскамі, дзе патлумачаны асобныя словы (''hukaci'' — «размаўляць», ''paczopka'' — «спавівач», ''zatraulać'' — «цкаваць [сабакамі]», ''luty'' — «злы», ''raczyć'' — «забаўляць», ''szełkowy'' — «шаўковы», ''kniaź'', ''kniahinia'' — «малады», «маладая»). Сярод іх ёсць блаславенне маладога на пасадзе («Schyli głowu da dołu, / Najprzód Hospodu Bohu…»). Ёсць вялікі дыялог Багдана з тысяцкім («Tysiacki Wajewoda, / Jasny wus, szełkowaja broda…»), у якім сваты выхваляюць маладых формуламі «Dziewiać miasiacow u żywocie naszona, / Na dziesiontym sparadzona» і «Pa sto pur pszanicy wysiewano, / Pakuł mładoho Kniazia wzhadowano». Ёсць апісанне «чатырох кутоў» хаты («U jednym kucie — młoda, młodzianna i śliczna panna… U czwartym kucie — piecz») і заключная падзяка: «Dzienkuju Swatu za chleb, sol, / za pahulanie, za pahukanie…»<ref name="LiC" />. === Месца ў гісторыі беларускай этнаграфіі === Запіс Філіповіча належыць да ранняга этапу апісання беларускага вяселля. Да яго былі кніга [[Аляксандр Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Białoruś» (Парыж, 1840) з вясельнымі песнямі з Падзвіння, адкуль Філіповіч і ўзяў цытаваныя песні, кароткія апісанні ў «Могилевских губернских ведомостях» (1841) і эпізод у «Шляхціцу Завальню» [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]]. Пасля яго з’явіліся апісанні вяселля ў Барысаўскім павеце ў [[Яўстафій Тышкевіч|Яўстафія Тышкевіча]] (1847) і нарыс Друцкага-Падбярэскага (1848). У акадэмічным томе «Вяселле. Абрад» (1978) укладальнік [[Кастусь Цвірка]] згадвае «Вяселле ў наддзвінскіх аколіцах» з «Lud i Czas» як «цікавае апісанне вяселля, верагодна, шляхецкага, з вершаванай размовай свата з тысяцкім», не называючы аўтара і не перадрукоўваючы тэксту<ref name="BNT">Вяселле. Абрад / уклад., уступ. арт. і камент. К. А. Цвіркі. — Мн.: Навука і тэхніка, 1978. — (Беларуская народная творчасць).</ref>. Але сам Філіповіч недвухсэнсоўна апісвае сялянскае вяселле: гаворка ідзе пра «chłopka» і «białoruskich wieśniaków»<ref name="LiC" />. Вершаваныя формулы, запісаныя Філіповічам, маюць прамыя паралелі ў пазнейшых запісах з таго ж рэгіёна. У апісанні сялянскага вяселля ў Віцебскім павеце, зробленым В. В. Іванавым (1912), прамоўца-«начынальнік» звяртаецца да «пана тысяцкага, ваяводы шляхецкага» (у Філіповіча — «Tysiacki Wajewoda, jasny wus, szełkowaja broda»). ТАналагічна сходзяцца пытанне «ці ёсць у гэтым доме ацец і маці» і формула пра тых, хто сядзіць «за цясовымі сталамі… за віннымі напіткамі» («za cisowymi stałami… za winnymi czarami»). Ваявода ў Іванава таксама «сядзіць на куце», што адпавядае «кутняму месцу» ў Філіповіча<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 363—365.</ref>. Праводзіны гасцей «Da domu, swaty, da domu! / Pojeli koniki sałomu… kala płotu krapiwu», запісаныя ў 1845 годзе, амаль без змен гучалі на Полаччыне яшчэ ў 1970-я гады: «Паедзем, сваты, дадому, / Паелі конікі салому, / А каля тыну крапіву». Захаваліся там і назва дружак «баяркі», і абсыпанне аўсом пры ад’ездзе маладых<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 534.</ref>. == Навуковая і лексікаграфічная дзейнасць == З сярэдзіны 1853 года Філіповіч разам з Валяр’янам Тамашэвічам перакладаў нямецкі падручнік хіміі «Schule der Chemie» [[Юліюс Адольф Штэкгардт|Юліюса Адольфа Штэкгардта]]. Пераклад выйшаў у Вільні ў 1855 годзе пад назвай «Wykład chemji czyli Pierwsze zasady tej nauki wsparte najprostszemi doświadczeniami» (600 + XXX старонак, 290 дрэварытаў у тэксце). Паводле падзагалоўка, ён прызначаўся «для школьнага ўжытку і самаадукацыі без настаўніка, асабліва для пачаткоўцаў — вясковых аптэкараў, гаспадароў, рамеснікаў»<ref name="Jan">''Janowski L.'' Słownik bio-bibliograficzny dawnego Uniwersytetu Wileńskiego. — Wilno, 1939. — S. 113—114.</ref>. У 1856 годзе абодва перакладчыкі выдалі працу «O chemicznej polskiej terminologii». Паводле Кукуця, гэта быў голас віленскага асяроддзя ў агульнапольскай дыскусіі пра хімічную тэрміналогію<ref name="Kukuc" /><ref name="PSB" />. Прыблізна з 1854 года Філіповіч працаваў у рэдакцыі «[[Віленскі слоўнік|Słownika języka polskiego]]», выдадзенага ў Вільні [[Маўрыцы Оргельбранд|Маўрыцыем Оргельбрандам]]<ref name="Kukuc" />. Слоўнік выходзіў сшыткамі з 1856 года, а ў 1861 годзе выйшаў у двух тамах; ён налічваў каля 110 тыс. слоў<ref name="Linde">''Linde-Usiekniewicz J., Łozińska S.'' In Quest of Influences of Polish Language Dictionaries on the Oldest Polish Sign Language Dictionary // International Journal of Lexicography. — 2023. — Vol. 36, № 4. — P. 451—452, 462.</ref>. Філіповіч апрацаваў словы на літары «M» і «N» і частку на «O»<ref name="PSB" />. Апошняй яго выдадзенай працай быў «Elementarz polski bez zgłoskowania, czyli przewodnik do nauki czytania z dołączeniem krótkiego katechizmu i sposobu służenia do mszy» (Вільня, 1862; 106 с.)<ref>Некралог у «Tygodniku Illustrowanym» датуе «Элементар» 1861 годам.</ref>. У рукапісе засталася «Pogadanka kmiotka o polanickiej zagrodzie o rzeczach przyrodniczych» (1862)<ref name="PSB" />. == Ацэнкі == Ужо Цяхоўскі (1911) на падставе артыкулаў у «Lud i Czas» ацэньваў Філіповіча як чалавека «разумнага і не пазбаўленага таленту»<ref name="Ciech" />; гэтую ацэнку амаль даслоўна паўтарыў Снежка ў PSB<ref name="PSB" />. Цяхоўскі ж першым звярнуў увагу на навуковую вартасць этнаграфічных матэрыялаў альманаха<ref name="Ciech" />. Кукуць называе яго «другарадным літаратарам», але адзначае ў яго паэзіі ўвагу да рытму і рыфмы і разнастайнасць вершаваных формаў<ref name="Kukuc" />. Да гэтага часу Філіповіч заставаўся вядомым перадусім як выдавец недаўгавечнага віленскага альманаха і адзін з укладальнікаў «Віленскага слоўніка». Між тым яго фальклорныя публікацыі, асабліва запіс беларускага вяселля з Падзвіння (1845), — ранняе сведчанне цікавасці віленскага літаратурнага асяроддзя да беларускай народнай культуры. Па-беларуску спецыяльных публікацый пра яго няма. == Творы == * Pan Jasnotki: powieść litewska z podań ludu. — Wilno, 1843. * Przygody Jasia syna rybaka: powiastka z podań ludu. — Wilno, 1843. (прыпісваецца) * Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno, 1845. — T. I. (выдавец і аўтар) * Stoeckhardt J. A. Wykład chemji czyli Pierwsze zasady tej nauki wsparte najprostszemi doświadczeniami / пер. з В. Тамашэвічам. — Wilno, 1855. — T. I. * O chemicznej polskiej terminologji. — Wilno, 1856. — 106 s. (з В. Тамашэвічам) * Pomieszanie Jarosza Bejły. — [каля 1845]. (крытычны разбор «Mieszanin obyczajowych» Г. Жавускага; вядомы паводле некралога) * Posiedzenia wiejskie we IV-ch niedzielach. — Wilno, 1856. (аўтарства спрэчнае) * Elementarz polski bez zgłoskowania, czyli przewodnik do nauki czytania. — Wilno, 1862. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Śnieżko A.'' Filipowicz January // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 454. * ''Kukuć D.'' Placyd Jankowski czy January Filipowicz? // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica. — 2005. — T. 7. — S. 255—261. — [[doi:10.18778/1505-9057.07.14]] * ''Linde-Usiekniewicz J., Łozińska S.'' In Quest of Influences of Polish Language Dictionaries on the Oldest Polish Sign Language Dictionary // International Journal of Lexicography. — 2023. — Vol. 36, № 4. — P. 447—465. * ''Rypiński A.'' Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji, o jego muzyce, śpiewie, tańcach etc. — Paryż, 1840. * Вяселле. Абрад / уклад. К. А. Цвірка. — Мн.: Навука і тэхніка, 1978. — С. 7, 91—97, 363—365, 534. * [Некралог] // Tygodnik Illustrowany. — 1870. — Ser. 2, t. V. — S. 105. * [''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609. * ''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106. * ''Janowski L.'' Słownik bio-bibliograficzny dawnego Uniwersytetu Wileńskiego. — Wilno, 1939. — S. 113—114. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Філіповіч Януарый}} [[Катэгорыя:Лексікографы]] [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя паэты]] tnvjgrtb80vg0x6vaytylsd7xbvhsxb 5227585 5227580 2026-10-26T19:51:09Z Aliaksei Lastouski 75892 5227585 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Януа́рый Філіпо́віч''' ({{lang-pl|January Filipowicz}}; {{ВДП}}) — філолаг, лексікограф, збіральнік беларускага фальклору, педагог, паэт і празаік. Пісаў па-польску. Выдавец віленскага альманаха «Lud i Czas» (1845), у якім надрукаваў адзін з ранніх запісаў беларускага вясельнага абраду з Падзвіння з поўнымі беларускімі тэкстамі сватоўскіх «арацый». Адзін з укладальнікаў «[[Віленскі слоўнік|Віленскага слоўніка]]» польскай мовы (1861). == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1815 годзе ў Навагрудку<ref>Некралог у «Tygodniku Illustrowanym» (1870) асцярожна піша, што сям’я Філіповіча «мела калісьці маёнтак у Навагрудку, і там, мусіць, Януарый нарадзіўся каля 1815 года»; адсюль і асцярожная фармулёўка PSB. В. Цехоўскі (1911) называе Навагрудак і 1815 год без агаворак.</ref><ref name="Ciech">''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106.</ref>, дзе яго бацькі мелі маёмасць, там жа ён атрымаў пачатковую адукацыю. Вышэйшую адукацыю атрымаў у Вільні<ref name="PSB">''Śnieżko A.'' Filipowicz January // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 454.</ref>. Пра яго педагагічную дзейнасць звестак амаль няма; затое ён вядомы як аўтар падручнікаў<ref name="PSB" />. Увесь вядомы творчы шлях Філіповіча звязаны з Вільняй. У 1842—1845 гадах ён выступаў як паэт, празаік, выдавец і збіральнік фальклору. З сярэдзіны 1850-х гадоў займаўся пераважна навуковымі перакладамі і лексікаграфіяй. Пісаў таксама ў шматлікія газеты і часопісы<ref name="PSB" />. Памёр у Вільні 29 жніўня 1869 года<ref>Дата паводле Л. Яноўскага і PSB; Крашэўскі піша пра «першыя дні верасня».</ref>, скончыўшы жыццё самагубствам. Пра гэта ўжо ў 1870 годзе паведаміў [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]] (пад псеўданімам Б. Баляславіта) у штогадовым аглядзе «Rachunki z roku 1869». Ён называў Філіповіча «вядомым сурэдактарам часопіса, які выдаваўся ў Вільні разам з Валяр’янам Тамашэвічам пад назвай „Lud i Czas“», і пісаў, што той, «не могучы знесці ўціску, якому падвяргаецца польская нацыянальнасць у Літве, даведзены да роспачы, адабраў сабе жыццё»<ref name="Bol">[''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609.</ref>. [[Аляксандр Снежка]] ў PSB лічыў самагубства толькі магчымым і як ускосны доказ прыводзіў адсутнасць магілы Філіповіча на віленскіх могілках<ref name="PSB" />. == Літаратурная дзейнасць == Першыя вершы Філіповіч надрукаваў у альманаху «Wianek paproci czyli zbiór poezji», які выдаў [[Пётр Медэкша]] (Вільня, 1842)<ref name="PSB" />. Пад уласным прозвішчам ён друкаваў вершы толькі ў 1842—1843 гадах: акрамя вершаванай аповесці «Pan Jasnotki», вядома ўсяго шэсць яго вершаў<ref name="Kukuc">''Kukuć D.'' Placyd Jankowski czy January Filipowicz? // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica. — 2005. — T. 7. — S. 255—261.</ref>. Абодва свае творы 1843 года Філіповіч пазначыў як апрацоўку «народных паданняў». Першы з іх — «літоўская аповесць» «Pan Jasnotki» (Вільня, друкарня [[Крысціян Тэафіл Глюксберг|Тэафіля Глюксберга]])<ref name="PJ">''Filipowicz J.'' Pan Jasnotki: powieść litewska z podań ludu. — Wilno: druk. T. Glücksberga, 1843. — 96 s.</ref><ref>У слоўніку Л. Яноўскага, а ўслед за ім і ў PSB, назва памылкова падаецца як «Pan Jasnoski».</ref>. Назву можна перакласці як «Уладальнік ясноткі»: «яснотка» — народная назва міфічнай [[Папараць-кветка|папараць-кветкі]]. Гэта алегарычная аповесць пра малодшага сына, які за вернасць памерламу бацьку атрымлівае кветку ўсеведання і, паспрабаваўшы з яе дапамогай розныя віды шчасця, пераконваецца, што яго трэба шукаць толькі «ў шчасці брата». Другі — казка для дзяцей «Przygody Jasia syna rybaka» (Вільня, друкарня А. Дворца), падпісаная ініцыяламі «J. F.»; яе прыпісваюць Філіповічу<ref name="Jas">Przygody Jasia syna rybaka: powiastka z podań ludu / przez J. F. — Wilno: nakł. i druk. A. Dworca, 1843.</ref>. Яе сюжэт — пра тры чароўныя рэчы (пярсцёнак, які дае золата, шапку-нявідзімку, лятучы дыван, боты-скараходы) і чароўныя яблыкі, якія ператвараюць чалавека ў казла. У прадмове «Да дзяцей» аўтар шкадуе, што дзеці ведаюць больш пра чужыя краіны, чым пра «нашых, хатніх», і таму прапануе ім «аповесць з народных паданняў»<ref name="Jas" />. Аўтарства вершаванага твора «Posiedzenia wiejskie we IV-ch niedzielach» (Вільня, 1856), выдадзенага пад псеўданімам «February Luty», застаецца спрэчным. Гэта чатыры гутаркі апавядальніка з сялянамі пра народныя павер’і, этыку і вясковы побыт, у тым ліку апісанне вяселля дробнага шляхціца з сялянкай. Твор прыпісваюць то [[Плацыд Янкоўскі|Плацыду Янкоўскаму]], то Філіповічу. [[Караль Эстрайхер]] у 1885 і 1906 гадах аднёс яго да Філіповіча. Кукуць мяркуе, што псеўданім «February» адсылае да імя Януарыя, а згадка пра хімію ў апошніх радках твора можа быць схаваным подпісам аўтара<ref name="Kukuc" />. == Народная культура і мова ў творах == === Міфалогія і народныя павер’і === Аснову «Pana Jasnotki» складаюць народныя ўяўленні пра памерлых і нячыстую сілу. У ноч поўні нябожчыка трэба ахоўваць на магіле ад нячыстай сілы. Магілу акрэсліваюць калінавым дубцом («рушчкай») і абсаджваюць папараццю. Духі, што прымаюць аблічча мядзведзяў, змеяў і птушак, не могуць пераступіць гэтую мяжу і знікаюць з першым пеўнем. Удзячны дух бацькі з’яўляецца сыну ў белай хмары<ref name="PJ" />. Падрабязна апісаны купальскі комплекс уяўленняў пра кветку папараці: яна цвіце апоўначы на [[Купалле]], нядоўга, «сямю праменямі», яе ахоўваюць зграі духаў, якія страшаць смокамі, мядзведзямі і змеямі, а той, хто яе здабудзе, бачыць чараўніц і ваўкалакаў, ведае, «дзе скарб агнём гарыць», пазнае думкі людзей і ўладарыць духамі. Таксама папараць служыць абярэгам: ёю акурваюць хату і затыкаюць яе ў вушакі дзвярэй, калі ў хляве загняздзілася «чараўніца-птушка», нячысцік уначы ездзіць на конях у стайні ці ў хаце апоўначы «трашчаць сталы». У заўвагах Філіповіч сцвярджае, што ўсё апісанне кветкі «цалкам адпавядае народнаму паданню», і занатоўвае павер’е, што начная птушка лелек выдойвае кароў і коз, «адсюль яго завуць казадоем». Пра буру ў тэксце кажуць, што «чорт у пекле жэніцца»<ref name="PJ" />. У «Przygodach Jasia» выступаюць тры чарты, «па-нямецку апранутыя» ў фракі, панчохі і чаравікі, якія б’юцца за кучу золата. Вобраз чорта-«немца» характэрны для беларускай і літоўскай народнай дэманалогіі. Тут жа фігуруе прыказка «дзе чорт не можа, там бабу пашле»<ref name="Jas" />. === Пахавальная абраднасць === Аповесць адкрываецца разгорнутай сцэнай смерці і пахавання. Паміраючы бацька загадвае сынам прыняць Смерць як госцю — пасадзіць за стол, падзяліцца ежай і мёдам. Сыны наліваюць чатыры чары, тры выпіваюць «за блізкую смерць бацькі», а чацвёртую пакідаюць Смерці і запрашаюць яе ў хату прыгаворам «Смерці, смерці, у госці просім». Услед за Смерцю ўваходзяць галашэйніцы з распушчанымі валасамі, якія «жалобным карагодам» абмываюць цела нябожчыка слязьмі і выціраюць яго валасамі<ref name="PJ" />. Сцэна перагукаецца з апісаннем беларускага галашэння ў Рыпінскага, які адзначаў, што плач над труной ці магілай з’яўляецца для жанчын абавязкам, а без такіх жалобных песень не абыходзяцца ні Радаўніца, ні Дзяды<ref name="Ryp" />. === Літоўскія рэаліі === Падзагаловак «літоўская аповесць» Філіповіч падмацоўвае літоўскай міфалогіяй і геаграфіяй. Сыны клічуць на дапамогу [[Пяркунас|Пяркуна]]. Ідэальная дзяўчына Армільда прыгожая, «як багіня прыгажосці [[Мільда]]». На бяседах у казачным замку спявае вайдэлот. Згадваюцца [[Паланга]] і яе бурштынавыя каралі, возера «каўнаскага мёду», жамойцкая парода коней, а таксама шляхецкі ўбор: [[Жупан (адзенне)|жупан]], пояс, магерка, шабля. Казачная Рай-Гара, дзе «рэкі цяклі малаком і мёдам і самі пякліся калачы», а замак пабудаваны з цукру, маку і марцыпанаў<ref name="PJ" />. === Мова === Мова «Pana Jasnotki» мае выразныя рысы польскай мовы Беларусі і Літвы: часціцы «to-j», «bo-j», «ot» («Ot tok czeka niemłócony»), формы «trza», «widno», «tatula», «krynica», «tatarczana kasza» (параўн. бел. ''татарка'' — грэчка). У рэпліках братоў ужываецца характэрны загадны лад 1-й асобы множнага ліку на ''-ma'': «Jedzma, jedzma a śpieszajma, / Jadła zostać mu nie dajma». Шырока выкарыстаная народная вобразнасць: каліна як сімвал дзявочай прыгажосці («Jej lica — to kwiat kalina»), паўторы-рэфрэны ў стылі народнай песні<ref name="PJ" />. Падобныя рэгіяналізмы ёсць і ў «Przygodach Jasia» («Ot, matko moja», «bóty»)<ref name="Jas" />. == «Lud i Czas» == У 1845 годзе Філіповіч уласным коштам выдаў у Вільні альманах «Lud i Czas. Pismo poświęcone literaturze i moralności» («Народ і Час. Часопіс, прысвечаны літаратуры і маральнасці»). Паводле Цяхоўскага, на тытульным аркушы выдаўцом падпісаўся адзін Філіповіч<ref name="Ciech" />, але Крашэўскі называў сурэдактарам выдання [[Валяр’ян Тамашэвіч|Валяр’яна Тамашэвіча]]<ref name="Bol" />. Выйшаў толькі адзін том на 211 старонках у друкарні Глюксберга; цэнзурны дазвол датаваны 22 снежня 1844 года<ref name="PSB" /><ref name="LiC">Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno: druk. T. Glücksberga, 1845. — [T.] I. — 211 s.</ref>. У прадмове «Ад выдаўца» Філіповіч параўноўвае Вільню з Варшавай, дзе выходзіць каля дваццаці перыядычных выданняў, і з Падоллем, Валынню і Украінай, якія маюць свой «Athenaeum». Ён канстатуе, што «прастора краю за Нёманам і Віллёй» пасля спынення «Wizerunków i Roztrząsań Naukowych» не мае ўласнага трывалага часопіса. Выданне мела ўключаць пяць раздзелаў: развагі пра літаратуру, мову, мараль і выхаванне; паэзію; нарысы характараў і звычаяў; «краёвыя памяткі» — гістарычныя, моўныя, літаратурныя; «гмінныя студыі», г. зн. народазнаўства<ref name="LiC" />. Мясцовую тэматыку ў томе прадстаўляюць: верш «Próg dźwiński» (крыптанім «J. S.») пра парогі на [[Заходняя Дзвіна|Дзвіне]]; пачатак успамінаў Тамашэвіча (пад псеўданімам Кэмпіс) «Wspomnienia z życia akademickiego» пра студэнтаў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі]], дзе супрацьпастаўляюцца «мы, літвіны» і студэнты-«валынякі» і згадваюцца паляванні на [[Панары|Панарскіх гарах]]; эпізод з селянінам-«русаком» Гавелкам, які смяецца з плуга, запрэжанага валамі, бо «бацькі нашы так не рабілі», у нарысе «Głupi i Mądry» (K. S. Z.). У раздзеле «Pamiątki krajowe» надрукаваны вытрымкі са старадрукаванага гаспадарчага дапаможніка «Oekonomika Ziemiańska» (паводле выдаўца, неўзабаве пасля 1669 года) як «матэрыял для назіранняў над звычаямі і прамысловасцю таго веку». Сярод іншага ў томе — пераклады Валер’яна Тамашэвіча з [[Аляксандр Пушкін|Пушкіна]] і [[Фрыдрых Шылер|Шылера]]<ref name="LiC" />. Цяхоўскі ў 1911 годзе ацэньваў паэзію ў томе як «даволі слабую», хоць і нешматлікую. Каля трэці тома займаюць «цікавыя» ўспаміны Кэмпіса (Тамашэвіча), а найбольшую навуковую вартасць, паводле Цяхоўскага, маюць «гмінныя (народазнаўчыя) студыі» — «Kilka słów o podaniach gminnych» і «Wesele w okolicach naddźwińskich»<ref name="Ciech" />. Уласныя артыкулы Філіповіча ў томе прысвечаны літаратурнай тэорыі і педагогіцы. У артыкуле «Kilka uwag i postrzeżeń nad literaturą» ён патрабуе, каб літаратура была «вобразам свайго народа», г. зн. месца і часу, і заклікае чытачоў купляць «краёвыя» кнігі. Артыкул «O związkach i wpływach wzajemnych ducha i materii w człowieku» — урывак з працы пра выхаванне, прысвечаны ўзаемадзеянню духу і цела і фізічнаму выхаванню<ref name="LiC" />. Паводле некралога ў «Tygodniku Illustrowanym», у той жа час Філіповіч напісаў крытычны разбор «Mieszanin obyczajowych» [[Генрык Жавускі|Генрыка Жавускага]], выдадзеных пад псеўданімам Ярош Бейла, і выпусціў яго асобнай кніжкай пад назвай «Pomieszanie Jarosza Bejły»<ref name="TI">[Некралог] // Tygodnik Illustrowany. — 1870. — Ser. 2, t. V. — S. 105.</ref>. Гэтая праца ні ў PSB, ні ў Яноўскага не згадваецца. Да творчасці Жавускага Філіповіч звяртаўся і ў артыкуле «Kilka uwag i postrzeżeń nad literaturą», дзе называў яго «амаль найпатужнейшай галавой» польскай літаратуры, якая «бавіць дзяцей прыгожымі абразкамі мінулага» і адначасова «выхоўвае іх розгай»<ref name="LiC" />. == Фалькларыстычная дзейнасць == Філіповіч збіраў беларускі фальклор. У заўвагах да «Pana Jasnotki» (1843) ён згадвае ўласны рукапісны збор «гмінных» песень, нідзе дагэтуль не друкаваных. Адтуль ён прыводзіць дзве песні з матывам «зялёнай скрыні». Першая — пра сястру і брата, якога забівае бацька. Другая — пра дзяўчыну Галюсю, якая «в’е лавандавы вянок на зялёнай скрыні». Гэты матыў, які ў песнях заўсёды звязаны з бядой ці смерцю, ён лічыць рэліктам «далёкай старажытнасці»<ref name="PJ" />. === Беларускія песні ў «Lud i Czas» === Этнаграфічны раздзел «Studia gminne» ў «Lud i Czas» адкрывае артыкул «Kilka słów o podaniach gminnych». Ён не падпісаны і напісаны ад імя рэдакцыі. Народная традыцыя ў ім падзелена на тры групы. Першая — забаўляльныя казкі: гэта «старасвецкі посуд з дарагога металу», які мастак можа перарабіць на ўпрыгожанне літаратуры. Другая — маральныя паданні, прыказкі і песні, у якіх «спачывае маральнасць народа» і якія маюць «сваіх невядомых нам філосафаў і маралістаў». Трэцяя — абрады, абрадавыя прамовы і вясельныя песні, якія часта бываюць адзінай крыніцай ведаў пра «старажытнае жыццё продкаў». Аўтар спасылаецца на «Lud polski» [[Лукаш Галэмбёўскі|Лукаша Галэмбёўскага]], на працы [[Казімір Вуйціцкі|Казіміра Вуйціцкага]], на зборы песень [[Ян Чачот|Яна Чачота]] і [[Вацлаў з Алеска|Вацлава з Алеска]], і на «Studia literackie» Крашэўскага. Гэтая тэарэтычная частка, напісаная ад імя рэдакцыі, належыць, відаць, самому Філіповічу<ref name="LiC" />. Далей ідзе абазначаная двукоссем вялікая цытата з неназванага «збіральніка наддзвінскіх паданняў». Філіповіч завяршае яе словамі «на гэтым перарываем выцяг з чужых заўваг пра паэзію і песні наддзвінскага люду», г. зн. адкрыта пазначае яе як запазычанне<ref name="LiC" />. Крыніцай з’яўляецца раздзел «Вясельныя» з кнігі [[Аляксандр Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Białoruś» (Парыж, 1840). Рыпінскі апісваў фальклор Падзвіння, «паміж вусцямі Віцьбы і Палаты і хвалямі шырокай Дзвіны»<ref name="Ryp">''Rypiński A.'' Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji, o jego muzyce, śpiewie, tańcach etc. — Paryż, 1840. — S. 51—58.</ref>. Цытата супадае з ім амаль даслоўна і ў тым самым парадку. Гэта і назіранне, што «ў сялян на Белай Русі» найбольш шматлікія вясельныя песні, і спасылкі на «Lud polski» Галэмбёўскага, на Вацлава з Алеска і на [[Марыя Чарноўская|Марыю Чарноўскую]] ў «Dzienniku Wileńskim». Гэта і песні «Psicy, bojarki, psicy!», «Czamu ty, Audotka, nia płakała…», «Najechało hości z czużaja wołości…», «Hości na dwor jeduć, kurki pod piecz leżuć…», «Da domu, swaty, da domu…», «Zielonaja ruteńka…», «Wotoż tabie siastryca za toje…», заўвага пра іх паралелі ў [[Галіцыя|Галіцыі]], апісанне таго, як брат «прадае» касу маладой, і песня «Daj nia brat, nia brat, da Tatar…»<ref name="Ryp" /><ref name="LiC" />. Філіповіч, аднак, правёў і пэўную рэдактуру. Ён апусціў палемічнае параўнанне беларускіх свах з «манатонным, зласлівым» спевам свах «маскоўскіх», «кацапаў», што ў падцэнзурным віленскім выданні 1844—1845 гадоў было немагчыма, а таксама зварот Рыпінскага да слухачоў Польскага літаратурнага таварыства ў Парыжы і бібліяграфічныя дэталі. Беларускія тэксты ён перадаў спрошчанай польскай арфаграфіяй, адмовіўшыся ад надрадковых знакаў, якімі Рыпінскі пазначаў націск і нескладовае ''ў'' (''Aûúdotka'' → ''Audotka'', ''zakúsywali'' → ''zakusywali''). Месцамі ён наблізіў тэксты да польскага вымаўлення (''Najèchała hości, z czużeja wałości'' → ''Najechało hości, z czużaja wołości''; ''pad piecz'' → ''pod piecz'') і змяніў асобныя словы: ''bajarki'' → ''bojarki'', ''Prakopka'' → ''Prakopa'', ''kosunki'' → ''kosienki''. У апісанні продажу касы «востры нож» Рыпінскага ператварыўся ў нажніцы<ref>''Rypiński A.'' Białoruś… — Paryż, 1840. — S. 51—58; Lud i Czas. — Wilno, 1845. — S. 188—192.</ref>. Тыя ж песні і тое ж апісанне продажу касы пазней паўтарыў [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальд Друцкі-Падбярэскі]] у нарысе «Белорусская свадьба» («Иллюстрация», 1848)<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 91—97.</ref>. Такім чынам, «Lud i Czas» — першы вядомы перадрук вясельных матэрыялаў Рыпінскага, і да таго ж выдадзены не ў эміграцыі, а ў самой Вільні. === «Wesele w okolicach naddźwińskich» === Найкаштоўнейшая этнаграфічная публікацыя Філіповіча — апісанне беларускага вяселля ў Падзвінні, якое ён змясціў у «Lud i Czas» «з уласнага збору», «як дапаўненне» да цытаты з Рыпінскага. Гэта дапаўненне ў літаральным сэнсе: Рыпінскі свядома адмовіўся апісваць вясельныя абрады, бо, паводле яго, яны ўжо апісаныя ў Галэмбёўскага, Вацлава з Алеска і Чарноўскай, і калі б ён «тут іх апісваў, яшчэ б новыя тамы склаў»<ref name="Ryp" />. Філіповіч запаўняе менавіта гэты прабел: у Рыпінскага, як і ў пазнейшага Падбярэскага, няма ні закормлін, ні чыноў сватоў Багданага і тысяцкага, ні пасаду на дзяжы, ні сватоўскіх арацый. Гэта адзін з ранніх надрукаваных запісаў беларускага вясельнага абраду з поўнымі тэкстамі сватоўскіх прамоў<ref name="LiC" />. Філіповіч апісвае ўсе этапы вяселля. Яно пачынаецца з запоін: сваты частуюць гарэлкай усіх у хаце, пачынаючы са старэйшых. У чацвер перад шлюбам адбываюцца закормліны (заручыны). У суботу вечарам і жаніха, і нявесту ў іх дамах «садзяць на пасад». Жаніх з рутавым вянком на шапцы спачатку маўкліва сядзіць на печы, а маці зводзіць яго адтуль за стол. Нявесту садзяць на дзяжу і з адмысловымі песнямі расплятаюць ёй касу. У нядзелю вясельны поезд жаніха пад’язджае да зачыненых варот нявесты. Старэйшы сват уваходзіць у хату і перадае маладой вянок жаніха, а дружкі бароняць нявесту і нярэдка прывязваюць яе ручніком да моцнага мужчыны, схаванага пад лавай, каб прымусіць жаніха яе выкупіць. Калі маладыя вяртаюцца пасля шлюбу, маці маладой аблівае жаніха вадой з аўсом, і той павінен хутка саскочыць з каня і дагнаць яе, пакуль яна не схавалася на печы. Вяселле завяршаецца падзякай свата «за хлеб, за соль» і патрабаваннем пасагу<ref name="LiC" />. Падрабязна пералічаныя вясельныя чыны: старэйшы сват Багдан і сват ціхі з боку жаніха, сват «за бацьку» і свацця «за матку» на месца нябожчыкаў, тысяцкі з боку нявесты, баяркі (дружкі), сват і свацця Камлявыя. Маладых называюць князем і княгіняй. Месца, дзе садзяць маладую, называецца «кутняе месца». Філіповіч асабліва падкрэслівае ролю Багдана і тысяцкага як «душы ўсяго вяселля». Яны павінны «гамоніць», г. зн. гаварыць вясельныя «арацыі» і весці вершаваны дыялог, у якім ад кананічнага тэксту лёгка пераходзяць да імправізаваных з’едлівых жартаў. Многія госці прыходзяць на вяселле толькі каб паслухаць такое спаборніцтва, а сват, які перамог, карыстаецца «вялікай павагай»; ёсць людзі, вядомыя ў гэтым «рамястве», якіх асабліва шукаюць і добра аплачваюць<ref name="LiC" />. Тэксты прамоў пададзены цалкам па-беларуску, польскай графікай, з рэмаркамі пра дзеянні ўдзельнікаў і зноскамі, дзе патлумачаны асобныя словы (''hukaci'' — «размаўляць», ''paczopka'' — «спавівач», ''zatraulać'' — «цкаваць [сабакамі]», ''luty'' — «злы», ''raczyć'' — «забаўляць», ''szełkowy'' — «шаўковы», ''kniaź'', ''kniahinia'' — «малады», «маладая»). Сярод іх ёсць блаславенне маладога на пасадзе («Schyli głowu da dołu, / Najprzód Hospodu Bohu…»). Ёсць вялікі дыялог Багдана з тысяцкім («Tysiacki Wajewoda, / Jasny wus, szełkowaja broda…»), у якім сваты выхваляюць маладых формуламі «Dziewiać miasiacow u żywocie naszona, / Na dziesiontym sparadzona» і «Pa sto pur pszanicy wysiewano, / Pakuł mładoho Kniazia wzhadowano». Ёсць апісанне «чатырох кутоў» хаты («U jednym kucie — młoda, młodzianna i śliczna panna… U czwartym kucie — piecz») і заключная падзяка: «Dzienkuju Swatu za chleb, sol, / za pahulanie, za pahukanie…»<ref name="LiC" />. === Месца ў гісторыі беларускай этнаграфіі === Запіс Філіповіча належыць да ранняга этапу апісання беларускага вяселля. Да яго былі кніга [[Аляксандр Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Białoruś» (Парыж, 1840) з вясельнымі песнямі з Падзвіння, адкуль Філіповіч і ўзяў цытаваныя песні, кароткія апісанні ў «Могилевских губернских ведомостях» (1841) і эпізод у «Шляхціцу Завальню» [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]]. Пасля яго з’явіліся апісанні вяселля ў Барысаўскім павеце ў [[Яўстафій Тышкевіч|Яўстафія Тышкевіча]] (1847) і нарыс Друцкага-Падбярэскага (1848). У акадэмічным томе «Вяселле. Абрад» (1978) укладальнік [[Кастусь Цвірка]] згадвае «Вяселле ў наддзвінскіх аколіцах» з «Lud i Czas» як «цікавае апісанне вяселля, верагодна, шляхецкага, з вершаванай размовай свата з тысяцкім», не называючы аўтара і не перадрукоўваючы тэксту<ref name="BNT">Вяселле. Абрад / уклад., уступ. арт. і камент. К. А. Цвіркі. — Мн.: Навука і тэхніка, 1978. — (Беларуская народная творчасць).</ref>. Але сам Філіповіч недвухсэнсоўна апісвае сялянскае вяселле: гаворка ідзе пра «chłopka» і «białoruskich wieśniaków»<ref name="LiC" />. Вершаваныя формулы, запісаныя Філіповічам, маюць прамыя паралелі ў пазнейшых запісах з таго ж рэгіёна. У апісанні сялянскага вяселля ў Віцебскім павеце, зробленым В. В. Іванавым (1912), прамоўца-«начынальнік» звяртаецца да «пана тысяцкага, ваяводы шляхецкага» (у Філіповіча — «Tysiacki Wajewoda, jasny wus, szełkowaja broda»). ТАналагічна сходзяцца пытанне «ці ёсць у гэтым доме ацец і маці» і формула пра тых, хто сядзіць «за цясовымі сталамі… за віннымі напіткамі» («za cisowymi stałami… za winnymi czarami»). Ваявода ў Іванава таксама «сядзіць на куце», што адпавядае «кутняму месцу» ў Філіповіча<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 363—365.</ref>. Праводзіны гасцей «Da domu, swaty, da domu! / Pojeli koniki sałomu… kala płotu krapiwu», запісаныя ў 1845 годзе, амаль без змен гучалі на Полаччыне яшчэ ў 1970-я гады: «Паедзем, сваты, дадому, / Паелі конікі салому, / А каля тыну крапіву». Захаваліся там і назва дружак «баяркі», і абсыпанне аўсом пры ад’ездзе маладых<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 534.</ref>. == Навуковая і лексікаграфічная дзейнасць == З сярэдзіны 1853 года Філіповіч разам з Валяр’янам Тамашэвічам перакладаў нямецкі падручнік хіміі «Schule der Chemie» [[Юліюс Адольф Штэкгардт|Юліюса Адольфа Штэкгардта]]. Пераклад выйшаў у Вільні ў 1855 годзе пад назвай «Wykład chemji czyli Pierwsze zasady tej nauki wsparte najprostszemi doświadczeniami» (600 + XXX старонак, 290 дрэварытаў у тэксце). Паводле падзагалоўка, ён прызначаўся «для школьнага ўжытку і самаадукацыі без настаўніка, асабліва для пачаткоўцаў — вясковых аптэкараў, гаспадароў, рамеснікаў»<ref name="Jan">''Janowski L.'' Słownik bio-bibliograficzny dawnego Uniwersytetu Wileńskiego. — Wilno, 1939. — S. 113—114.</ref>. У 1856 годзе абодва перакладчыкі выдалі працу «O chemicznej polskiej terminologii». Паводле Кукуця, гэта быў голас віленскага асяроддзя ў агульнапольскай дыскусіі пра хімічную тэрміналогію<ref name="Kukuc" /><ref name="PSB" />. Прыблізна з 1854 года Філіповіч працаваў у рэдакцыі «[[Віленскі слоўнік|Słownika języka polskiego]]», выдадзенага ў Вільні [[Маўрыцы Оргельбранд|Маўрыцыем Оргельбрандам]]<ref name="Kukuc" />. Слоўнік выходзіў сшыткамі з 1856 года, а ў 1861 годзе выйшаў у двух тамах; ён налічваў каля 110 тыс. слоў<ref name="Linde">''Linde-Usiekniewicz J., Łozińska S.'' In Quest of Influences of Polish Language Dictionaries on the Oldest Polish Sign Language Dictionary // International Journal of Lexicography. — 2023. — Vol. 36, № 4. — P. 451—452, 462.</ref>. Філіповіч апрацаваў словы на літары «M» і «N» і частку на «O»<ref name="PSB" />. Апошняй яго выдадзенай працай быў «Elementarz polski bez zgłoskowania, czyli przewodnik do nauki czytania z dołączeniem krótkiego katechizmu i sposobu służenia do mszy» (Вільня, 1862; 106 с.)<ref>Некралог у «Tygodniku Illustrowanym» датуе «Элементар» 1861 годам.</ref>. У рукапісе засталася «Pogadanka kmiotka o polanickiej zagrodzie o rzeczach przyrodniczych» (1862)<ref name="PSB" />. == Ацэнкі == Ужо Цяхоўскі (1911) на падставе артыкулаў у «Lud i Czas» ацэньваў Філіповіча як чалавека «разумнага і не пазбаўленага таленту»<ref name="Ciech" />; гэтую ацэнку амаль даслоўна паўтарыў Снежка ў PSB<ref name="PSB" />. Цяхоўскі ж першым звярнуў увагу на навуковую вартасць этнаграфічных матэрыялаў альманаха<ref name="Ciech" />. Кукуць называе яго «другарадным літаратарам», але адзначае ў яго паэзіі ўвагу да рытму і рыфмы і разнастайнасць вершаваных формаў<ref name="Kukuc" />. Да гэтага часу Філіповіч заставаўся вядомым перадусім як выдавец недаўгавечнага віленскага альманаха і адзін з укладальнікаў «Віленскага слоўніка». Між тым яго фальклорныя публікацыі, асабліва запіс беларускага вяселля з Падзвіння (1845), — ранняе сведчанне цікавасці віленскага літаратурнага асяроддзя да беларускай народнай культуры. Па-беларуску спецыяльных публікацый пра яго няма. == Творы == * Pan Jasnotki: powieść litewska z podań ludu. — Wilno, 1843. * Przygody Jasia syna rybaka: powiastka z podań ludu. — Wilno, 1843. (прыпісваецца) * Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno, 1845. — T. I. (выдавец і аўтар) * Stoeckhardt J. A. Wykład chemji czyli Pierwsze zasady tej nauki wsparte najprostszemi doświadczeniami / пер. з В. Тамашэвічам. — Wilno, 1855. — T. I. * O chemicznej polskiej terminologji. — Wilno, 1856. — 106 s. (з В. Тамашэвічам) * Pomieszanie Jarosza Bejły. — [каля 1845]. (крытычны разбор «Mieszanin obyczajowych» Г. Жавускага; вядомы паводле некралога) * Posiedzenia wiejskie we IV-ch niedzielach. — Wilno, 1856. (аўтарства спрэчнае) * Elementarz polski bez zgłoskowania, czyli przewodnik do nauki czytania. — Wilno, 1862. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Śnieżko A.'' Filipowicz January // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 454. * ''Kukuć D.'' Placyd Jankowski czy January Filipowicz? // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica. — 2005. — T. 7. — S. 255—261. — [[doi:10.18778/1505-9057.07.14]] * ''Linde-Usiekniewicz J., Łozińska S.'' In Quest of Influences of Polish Language Dictionaries on the Oldest Polish Sign Language Dictionary // International Journal of Lexicography. — 2023. — Vol. 36, № 4. — P. 447—465. * ''Rypiński A.'' Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji, o jego muzyce, śpiewie, tańcach etc. — Paryż, 1840. * Вяселле. Абрад / уклад. К. А. Цвірка. — Мн.: Навука і тэхніка, 1978. — С. 7, 91—97, 363—365, 534. * [Некралог] // Tygodnik Illustrowany. — 1870. — Ser. 2, t. V. — S. 105. * [''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609. * ''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106. * ''Janowski L.'' Słownik bio-bibliograficzny dawnego Uniwersytetu Wileńskiego. — Wilno, 1939. — S. 113—114. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Філіповіч Януарый}} [[Катэгорыя:Лексікографы]] [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя паэты]] ms31wgywmcjlo32ovvmmjv2d63sg8ei 5227603 5227585 2026-10-26T20:04:52Z Aliaksei Lastouski 75892 5227603 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Януа́рый Філіпо́віч''' ({{lang-pl|January Filipowicz}}; {{ВДП}}) — філолаг, лексікограф, збіральнік беларускага фальклору, педагог, паэт і празаік. Пісаў па-польску. Выдавец віленскага альманаха «Lud i Czas» (1845), у якім надрукаваў адзін з ранніх запісаў беларускага вясельнага абраду з Падзвіння з поўнымі беларускімі тэкстамі сватоўскіх «арацый». Адзін з укладальнікаў «[[Віленскі слоўнік|Віленскага слоўніка]]» польскай мовы (1861). == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1815 годзе ў Навагрудку<ref>Некралог у «Tygodniku Illustrowanym» (1870) асцярожна піша, што сям’я Філіповіча «мела калісьці маёнтак у Навагрудку, і там, мусіць, Януарый нарадзіўся каля 1815 года»; адсюль і асцярожная фармулёўка PSB. В. Цехоўскі (1911) называе Навагрудак і 1815 год без агаворак.</ref><ref name="Ciech">''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106.</ref>, дзе яго бацькі мелі маёмасць, там жа ён атрымаў пачатковую адукацыю. Вышэйшую адукацыю атрымаў у Вільні<ref name="PSB">''Śnieżko A.'' Filipowicz January // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 454.</ref>. Пра яго педагагічную дзейнасць звестак амаль няма; затое ён вядомы як аўтар падручнікаў<ref name="PSB" />. Увесь вядомы творчы шлях Філіповіча звязаны з Вільняй. У 1842—1845 гадах ён выступаў як паэт, празаік, выдавец і збіральнік фальклору. З сярэдзіны 1850-х гадоў займаўся пераважна навуковымі перакладамі і лексікаграфіяй. Пісаў таксама ў шматлікія газеты і часопісы<ref name="PSB" />. Памёр у Вільні 29 жніўня 1869 года<ref>Дата паводле Л. Яноўскага і PSB; Крашэўскі піша пра «першыя дні верасня».</ref>, скончыўшы жыццё самагубствам. Пра гэта ўжо ў 1870 годзе паведаміў [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]] (пад псеўданімам Б. Баляславіта) у штогадовым аглядзе «Rachunki z roku 1869». Ён называў Філіповіча «вядомым сурэдактарам часопіса, які выдаваўся ў Вільні разам з Валяр’янам Тамашэвічам пад назвай „Lud i Czas“», і пісаў, што той, «не могучы знесці ўціску, якому падвяргаецца польская нацыянальнасць у Літве, даведзены да роспачы, адабраў сабе жыццё»<ref name="Bol">[''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609.</ref>. [[Аляксандр Снежка]] ў PSB лічыў самагубства толькі магчымым і як ускосны доказ прыводзіў адсутнасць магілы Філіповіча на віленскіх могілках<ref name="PSB" />. == Літаратурная дзейнасць == Першыя вершы Філіповіч надрукаваў у альманаху «Wianek paproci czyli zbiór poezji», які выдаў [[Пётр Медэкша]] (Вільня, 1842)<ref name="PSB" />. Пад уласным прозвішчам ён друкаваў вершы толькі ў 1842—1843 гадах: акрамя вершаванай аповесці «Pan Jasnotki», вядома ўсяго шэсць яго вершаў<ref name="Kukuc">''Kukuć D.'' Placyd Jankowski czy January Filipowicz? // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica. — 2005. — T. 7. — S. 255—261.</ref>. Абодва свае творы 1843 года Філіповіч пазначыў як апрацоўку «народных паданняў». Першы з іх — «літоўская аповесць» «Pan Jasnotki» (Вільня, друкарня [[Крысціян Тэафіл Глюксберг|Тэафіля Глюксберга]])<ref name="PJ">''Filipowicz J.'' Pan Jasnotki: powieść litewska z podań ludu. — Wilno: druk. T. Glücksberga, 1843. — 96 s.</ref><ref>У слоўніку Л. Яноўскага, а ўслед за ім і ў PSB, назва памылкова падаецца як «Pan Jasnoski».</ref>. Назву можна перакласці як «Уладальнік ясноткі»: «яснотка» — народная назва міфічнай [[Папараць-кветка|папараць-кветкі]]. Гэта алегарычная аповесць пра малодшага сына, які за вернасць памерламу бацьку атрымлівае кветку ўсеведання і, паспрабаваўшы з яе дапамогай розныя віды шчасця, пераконваецца, што яго трэба шукаць толькі «ў шчасці брата». Другі — казка для дзяцей «Przygody Jasia syna rybaka» (Вільня, друкарня А. Дворца), падпісаная ініцыяламі «J. F.»; яе прыпісваюць Філіповічу<ref name="Jas">Przygody Jasia syna rybaka: powiastka z podań ludu / przez J. F. — Wilno: nakł. i druk. A. Dworca, 1843.</ref>. Яе сюжэт — пра тры чароўныя рэчы (пярсцёнак, які дае золата, шапку-нявідзімку, лятучы дыван, боты-скараходы) і чароўныя яблыкі, якія ператвараюць чалавека ў казла. У прадмове «Да дзяцей» аўтар шкадуе, што дзеці ведаюць больш пра чужыя краіны, чым пра «нашых, хатніх», і таму прапануе ім «аповесць з народных паданняў»<ref name="Jas" />. Аўтарства вершаванага твора «Posiedzenia wiejskie we IV-ch niedzielach» (Вільня, 1856), выдадзенага пад псеўданімам «February Luty», застаецца спрэчным. Гэта чатыры гутаркі апавядальніка з сялянамі пра народныя павер’і, этыку і вясковы побыт, у тым ліку апісанне вяселля дробнага шляхціца з сялянкай. Твор прыпісваюць то [[Плацыд Янкоўскі|Плацыду Янкоўскаму]], то Філіповічу. [[Караль Эстрайхер]] у 1885 і 1906 гадах аднёс яго да Філіповіча. Кукуць мяркуе, што псеўданім «February» адсылае да імя Януарыя, а згадка пра хімію ў апошніх радках твора можа быць схаваным подпісам аўтара<ref name="Kukuc" />. == Народная культура і мова ў творах == === Міфалогія і народныя павер’і === Аснову «Pana Jasnotki» складаюць народныя ўяўленні пра памерлых і нячыстую сілу. У ноч поўні нябожчыка трэба ахоўваць на магіле ад нячыстай сілы. Магілу акрэсліваюць калінавым дубцом («рушчкай») і абсаджваюць папараццю. Духі, што прымаюць аблічча мядзведзяў, змеяў і птушак, не могуць пераступіць гэтую мяжу і знікаюць з першым пеўнем. Удзячны дух бацькі з’яўляецца сыну ў белай хмары<ref name="PJ" />. Падрабязна апісаны купальскі комплекс уяўленняў пра кветку папараці: яна цвіце апоўначы на [[Купалле]], нядоўга, «сямю праменямі», яе ахоўваюць зграі духаў, якія страшаць смокамі, мядзведзямі і змеямі, а той, хто яе здабудзе, бачыць чараўніц і ваўкалакаў, ведае, «дзе скарб агнём гарыць», пазнае думкі людзей і ўладарыць духамі. Таксама папараць служыць абярэгам: ёю акурваюць хату і затыкаюць яе ў вушакі дзвярэй, калі ў хляве загняздзілася «чараўніца-птушка», нячысцік уначы ездзіць на конях у стайні ці ў хаце апоўначы «трашчаць сталы». У заўвагах Філіповіч сцвярджае, што ўсё апісанне кветкі «цалкам адпавядае народнаму паданню», і занатоўвае павер’е, што начная птушка лелек выдойвае кароў і коз, «адсюль яго завуць казадоем». Пра буру ў тэксце кажуць, што «чорт у пекле жэніцца»<ref name="PJ" />. У «Przygodach Jasia» выступаюць тры чарты, «па-нямецку апранутыя» ў фракі, панчохі і чаравікі, якія б’юцца за кучу золата. Вобраз чорта-«немца» характэрны для беларускай і літоўскай народнай дэманалогіі. Тут жа фігуруе прыказка «дзе чорт не можа, там бабу пашле»<ref name="Jas" />. === Пахавальная абраднасць === Аповесць адкрываецца разгорнутай сцэнай смерці і пахавання. Паміраючы бацька загадвае сынам прыняць Смерць як госцю — пасадзіць за стол, падзяліцца ежай і мёдам. Сыны наліваюць чатыры чары, тры выпіваюць «за блізкую смерць бацькі», а чацвёртую пакідаюць Смерці і запрашаюць яе ў хату прыгаворам «Смерці, смерці, у госці просім». Услед за Смерцю ўваходзяць галашэйніцы з распушчанымі валасамі, якія «жалобным карагодам» абмываюць цела нябожчыка слязьмі і выціраюць яго валасамі<ref name="PJ" />. Сцэна перагукаецца з апісаннем беларускага галашэння ў Рыпінскага, які адзначаў, што плач над труной ці магілай з’яўляецца для жанчын абавязкам, а без такіх жалобных песень не абыходзяцца ні Радаўніца, ні Дзяды<ref name="Ryp" />. === Літоўскія рэаліі === Падзагаловак «літоўская аповесць» Філіповіч падмацоўвае літоўскай міфалогіяй і геаграфіяй. Сыны клічуць на дапамогу [[Пяркунас|Пяркуна]]. Ідэальная дзяўчына Армільда прыгожая, «як багіня прыгажосці [[Мільда]]». На бяседах у казачным замку спявае вайдэлот. Згадваюцца [[Паланга]] і яе бурштынавыя каралі, возера «каўнаскага мёду», жамойцкая парода коней, а таксама шляхецкі ўбор: [[Жупан (адзенне)|жупан]], пояс, магерка, шабля. Казачная Рай-Гара, дзе «рэкі цяклі малаком і мёдам і самі пякліся калачы», а замак пабудаваны з цукру, маку і марцыпанаў<ref name="PJ" />. === Мова === Мова «Pana Jasnotki» мае выразныя рысы польскай мовы Беларусі і Літвы: часціцы «to-j», «bo-j», «ot» («Ot tok czeka niemłócony»), формы «trza», «widno», «tatula», «krynica», «tatarczana kasza» (параўн. бел. ''татарка'' — грэчка). У рэпліках братоў ужываецца характэрны загадны лад 1-й асобы множнага ліку на ''-ma'': «Jedzma, jedzma a śpieszajma, / Jadła zostać mu nie dajma». Шырока выкарыстаная народная вобразнасць: каліна як сімвал дзявочай прыгажосці («Jej lica — to kwiat kalina»), паўторы-рэфрэны ў стылі народнай песні<ref name="PJ" />. Падобныя рэгіяналізмы ёсць і ў «Przygodach Jasia» («Ot, matko moja», «bóty»)<ref name="Jas" />. == «Lud i Czas» == У 1845 годзе Філіповіч уласным коштам выдаў у Вільні альманах «Lud i Czas. Pismo poświęcone literaturze i moralności» («Народ і Час. Часопіс, прысвечаны літаратуры і маральнасці»). Паводле Цяхоўскага, на тытульным аркушы выдаўцом падпісаўся адзін Філіповіч<ref name="Ciech" />, але Крашэўскі называў сурэдактарам выдання [[Валяр’ян Тамашэвіч|Валяр’яна Тамашэвіча]]<ref name="Bol" />. Выйшаў толькі адзін том на 211 старонках у друкарні Глюксберга; цэнзурны дазвол датаваны 22 снежня 1844 года<ref name="PSB" /><ref name="LiC">Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno: druk. T. Glücksberga, 1845. — [T.] I. — 211 s.</ref>. У прадмове «Ад выдаўца» Філіповіч параўноўвае Вільню з Варшавай, дзе выходзіць каля дваццаці перыядычных выданняў, і з Падоллем, Валынню і Украінай, якія маюць свой «Athenaeum». Ён канстатуе, што «прастора краю за Нёманам і Віллёй» пасля спынення «Wizerunków i Roztrząsań Naukowych» не мае ўласнага трывалага часопіса. Выданне мела ўключаць пяць раздзелаў: развагі пра літаратуру, мову, мараль і выхаванне; паэзію; нарысы характараў і звычаяў; «краёвыя памяткі» — гістарычныя, моўныя, літаратурныя; «гмінныя студыі», г. зн. народазнаўства<ref name="LiC" />. Мясцовую тэматыку ў томе прадстаўляюць: верш «Próg dźwiński» (крыптанім «J. S.») пра парогі на [[Заходняя Дзвіна|Дзвіне]]; пачатак успамінаў Тамашэвіча (пад псеўданімам Кэмпіс) «Wspomnienia z życia akademickiego» пра студэнтаў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі]], дзе супрацьпастаўляюцца «мы, літвіны» і студэнты-«валынякі» і згадваюцца паляванні на [[Панары|Панарскіх гарах]]; эпізод з селянінам-«русаком» Гавелкам, які смяецца з плуга, запрэжанага валамі, бо «бацькі нашы так не рабілі», у нарысе «Głupi i Mądry» (K. S. Z.). У раздзеле «Pamiątki krajowe» надрукаваны вытрымкі са старадрукаванага гаспадарчага дапаможніка «Oekonomika Ziemiańska» (паводле выдаўца, неўзабаве пасля 1669 года) як «матэрыял для назіранняў над звычаямі і прамысловасцю таго веку». Сярод іншага ў томе — пераклады Валер’яна Тамашэвіча з [[Аляксандр Пушкін|Пушкіна]] і [[Фрыдрых Шылер|Шылера]]<ref name="LiC" />. Цяхоўскі ў 1911 годзе ацэньваў паэзію ў томе як «даволі слабую», хоць і нешматлікую. Каля трэці тома займаюць «цікавыя» ўспаміны Кэмпіса (Тамашэвіча), а найбольшую навуковую вартасць, паводле Цяхоўскага, маюць «гмінныя (народазнаўчыя) студыі» — «Kilka słów o podaniach gminnych» і «Wesele w okolicach naddźwińskich»<ref name="Ciech" />. Уласныя артыкулы Філіповіча ў томе прысвечаны літаратурнай тэорыі і педагогіцы. У артыкуле «Kilka uwag i postrzeżeń nad literaturą» ён патрабуе, каб літаратура была «вобразам свайго народа», г. зн. месца і часу, і заклікае чытачоў купляць «краёвыя» кнігі. Артыкул «O związkach i wpływach wzajemnych ducha i materii w człowieku» — урывак з працы пра выхаванне, прысвечаны ўзаемадзеянню духу і цела і фізічнаму выхаванню<ref name="LiC" />. Паводле некралога ў «Tygodniku Illustrowanym», у той жа час Філіповіч напісаў крытычны разбор «Mieszanin obyczajowych» [[Генрык Жавускі|Генрыка Жавускага]], выдадзеных пад псеўданімам Ярош Бейла, і выпусціў яго асобнай кніжкай пад назвай «Pomieszanie Jarosza Bejły»<ref name="TI">[Некралог] // Tygodnik Illustrowany. — 1870. — Ser. 2, t. V. — S. 105.</ref>. Гэтая праца ні ў PSB, ні ў Яноўскага не згадваецца. Да творчасці Жавускага Філіповіч звяртаўся і ў артыкуле «Kilka uwag i postrzeżeń nad literaturą», дзе называў яго «амаль найпатужнейшай галавой» польскай літаратуры, якая «бавіць дзяцей прыгожымі абразкамі мінулага» і адначасова «выхоўвае іх розгай»<ref name="LiC" />. == Фалькларыстычная дзейнасць == Філіповіч збіраў беларускі фальклор. У заўвагах да «Pana Jasnotki» (1843) ён згадвае ўласны рукапісны збор «гмінных» песень, нідзе дагэтуль не друкаваных. Адтуль ён прыводзіць дзве песні з матывам «зялёнай скрыні». Першая — пра сястру і брата, якога забівае бацька. Другая — пра дзяўчыну Галюсю, якая «в’е лавандавы вянок на зялёнай скрыні». Гэты матыў, які ў песнях заўсёды звязаны з бядой ці смерцю, ён лічыць рэліктам «далёкай старажытнасці»<ref name="PJ" />. === Беларускія песні ў «Lud i Czas» === Этнаграфічны раздзел «Studia gminne» ў «Lud i Czas» адкрывае артыкул «Kilka słów o podaniach gminnych». Ён не падпісаны і напісаны ад імя рэдакцыі. Народная традыцыя ў ім падзелена на тры групы. Першая — забаўляльныя казкі: гэта «старасвецкі посуд з дарагога металу», які мастак можа перарабіць на ўпрыгожанне літаратуры. Другая — маральныя паданні, прыказкі і песні, у якіх «спачывае маральнасць народа» і якія маюць «сваіх невядомых нам філосафаў і маралістаў». Трэцяя — абрады, абрадавыя прамовы і вясельныя песні, якія часта бываюць адзінай крыніцай ведаў пра «старажытнае жыццё продкаў». Аўтар спасылаецца на «Lud polski» [[Лукаш Галамбёўскі|Лукаша Галэмбёўскага]], на працы [[Казімір Вуйціцкі|Казіміра Вуйціцкага]], на зборы песень [[Ян Чачот|Яна Чачота]] і [[Вацлаў з Алеска|Вацлава з Алеска]], і на «Studia literackie» Крашэўскага. Гэтая тэарэтычная частка, напісаная ад імя рэдакцыі, належыць, відаць, самому Філіповічу<ref name="LiC" />. Далей ідзе абазначаная двукоссем вялікая цытата з неназванага «збіральніка наддзвінскіх паданняў». Філіповіч завяршае яе словамі «на гэтым перарываем выцяг з чужых заўваг пра паэзію і песні наддзвінскага люду», г. зн. адкрыта пазначае яе як запазычанне<ref name="LiC" />. Крыніцай з’яўляецца раздзел «Вясельныя» з кнігі [[Аляксандр Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Białoruś» (Парыж, 1840). Рыпінскі апісваў фальклор Падзвіння, «паміж вусцямі Віцьбы і Палаты і хвалямі шырокай Дзвіны»<ref name="Ryp">''Rypiński A.'' Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji, o jego muzyce, śpiewie, tańcach etc. — Paryż, 1840. — S. 51—58.</ref>. Цытата супадае з ім амаль даслоўна і ў тым самым парадку. Гэта і назіранне, што «ў сялян на Белай Русі» найбольш шматлікія вясельныя песні, і спасылкі на «Lud polski» Галэмбёўскага, на Вацлава з Алеска і на [[Марыя Чарноўская|Марыю Чарноўскую]] ў «Dzienniku Wileńskim». Гэта і песні «Psicy, bojarki, psicy!», «Czamu ty, Audotka, nia płakała…», «Najechało hości z czużaja wołości…», «Hości na dwor jeduć, kurki pod piecz leżuć…», «Da domu, swaty, da domu…», «Zielonaja ruteńka…», «Wotoż tabie siastryca za toje…», заўвага пра іх паралелі ў [[Галіцыя|Галіцыі]], апісанне таго, як брат «прадае» касу маладой, і песня «Daj nia brat, nia brat, da Tatar…»<ref name="Ryp" /><ref name="LiC" />. Філіповіч, аднак, правёў і пэўную рэдактуру. Ён апусціў палемічнае параўнанне беларускіх свах з «манатонным, зласлівым» спевам свах «маскоўскіх», «кацапаў», што ў падцэнзурным віленскім выданні 1844—1845 гадоў было немагчыма, а таксама зварот Рыпінскага да слухачоў Польскага літаратурнага таварыства ў Парыжы і бібліяграфічныя дэталі. Беларускія тэксты ён перадаў спрошчанай польскай арфаграфіяй, адмовіўшыся ад надрадковых знакаў, якімі Рыпінскі пазначаў націск і нескладовае ''ў'' (''Aûúdotka'' → ''Audotka'', ''zakúsywali'' → ''zakusywali''). Месцамі ён наблізіў тэксты да польскага вымаўлення (''Najèchała hości, z czużeja wałości'' → ''Najechało hości, z czużaja wołości''; ''pad piecz'' → ''pod piecz'') і змяніў асобныя словы: ''bajarki'' → ''bojarki'', ''Prakopka'' → ''Prakopa'', ''kosunki'' → ''kosienki''. У апісанні продажу касы «востры нож» Рыпінскага ператварыўся ў нажніцы<ref>''Rypiński A.'' Białoruś… — Paryż, 1840. — S. 51—58; Lud i Czas. — Wilno, 1845. — S. 188—192.</ref>. Тыя ж песні і тое ж апісанне продажу касы пазней паўтарыў [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальд Друцкі-Падбярэскі]] у нарысе «Белорусская свадьба» («Иллюстрация», 1848)<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 91—97.</ref>. Такім чынам, «Lud i Czas» — першы вядомы перадрук вясельных матэрыялаў Рыпінскага, і да таго ж выдадзены не ў эміграцыі, а ў самой Вільні. === «Wesele w okolicach naddźwińskich» === Найкаштоўнейшая этнаграфічная публікацыя Філіповіча — апісанне беларускага вяселля ў Падзвінні, якое ён змясціў у «Lud i Czas» «з уласнага збору», «як дапаўненне» да цытаты з Рыпінскага. Гэта дапаўненне ў літаральным сэнсе: Рыпінскі свядома адмовіўся апісваць вясельныя абрады, бо, паводле яго, яны ўжо апісаныя ў Галэмбёўскага, Вацлава з Алеска і Чарноўскай, і калі б ён «тут іх апісваў, яшчэ б новыя тамы склаў»<ref name="Ryp" />. Філіповіч запаўняе менавіта гэты прабел: у Рыпінскага, як і ў пазнейшага Падбярэскага, няма ні закормлін, ні чыноў сватоў Багданага і тысяцкага, ні пасаду на дзяжы, ні сватоўскіх арацый. Гэта адзін з ранніх надрукаваных запісаў беларускага вясельнага абраду з поўнымі тэкстамі сватоўскіх прамоў<ref name="LiC" />. Філіповіч апісвае ўсе этапы вяселля. Яно пачынаецца з запоін: сваты частуюць гарэлкай усіх у хаце, пачынаючы са старэйшых. У чацвер перад шлюбам адбываюцца закормліны (заручыны). У суботу вечарам і жаніха, і нявесту ў іх дамах «садзяць на пасад». Жаніх з рутавым вянком на шапцы спачатку маўкліва сядзіць на печы, а маці зводзіць яго адтуль за стол. Нявесту садзяць на дзяжу і з адмысловымі песнямі расплятаюць ёй касу. У нядзелю вясельны поезд жаніха пад’язджае да зачыненых варот нявесты. Старэйшы сват уваходзіць у хату і перадае маладой вянок жаніха, а дружкі бароняць нявесту і нярэдка прывязваюць яе ручніком да моцнага мужчыны, схаванага пад лавай, каб прымусіць жаніха яе выкупіць. Калі маладыя вяртаюцца пасля шлюбу, маці маладой аблівае жаніха вадой з аўсом, і той павінен хутка саскочыць з каня і дагнаць яе, пакуль яна не схавалася на печы. Вяселле завяршаецца падзякай свата «за хлеб, за соль» і патрабаваннем пасагу<ref name="LiC" />. Падрабязна пералічаныя вясельныя чыны: старэйшы сват Багдан і сват ціхі з боку жаніха, сват «за бацьку» і свацця «за матку» на месца нябожчыкаў, тысяцкі з боку нявесты, баяркі (дружкі), сват і свацця Камлявыя. Маладых называюць князем і княгіняй. Месца, дзе садзяць маладую, называецца «кутняе месца». Філіповіч асабліва падкрэслівае ролю Багдана і тысяцкага як «душы ўсяго вяселля». Яны павінны «гамоніць», г. зн. гаварыць вясельныя «арацыі» і весці вершаваны дыялог, у якім ад кананічнага тэксту лёгка пераходзяць да імправізаваных з’едлівых жартаў. Многія госці прыходзяць на вяселле толькі каб паслухаць такое спаборніцтва, а сват, які перамог, карыстаецца «вялікай павагай»; ёсць людзі, вядомыя ў гэтым «рамястве», якіх асабліва шукаюць і добра аплачваюць<ref name="LiC" />. Тэксты прамоў пададзены цалкам па-беларуску, польскай графікай, з рэмаркамі пра дзеянні ўдзельнікаў і зноскамі, дзе патлумачаны асобныя словы (''hukaci'' — «размаўляць», ''paczopka'' — «спавівач», ''zatraulać'' — «цкаваць [сабакамі]», ''luty'' — «злы», ''raczyć'' — «забаўляць», ''szełkowy'' — «шаўковы», ''kniaź'', ''kniahinia'' — «малады», «маладая»). Сярод іх ёсць блаславенне маладога на пасадзе («Schyli głowu da dołu, / Najprzód Hospodu Bohu…»). Ёсць вялікі дыялог Багдана з тысяцкім («Tysiacki Wajewoda, / Jasny wus, szełkowaja broda…»), у якім сваты выхваляюць маладых формуламі «Dziewiać miasiacow u żywocie naszona, / Na dziesiontym sparadzona» і «Pa sto pur pszanicy wysiewano, / Pakuł mładoho Kniazia wzhadowano». Ёсць апісанне «чатырох кутоў» хаты («U jednym kucie — młoda, młodzianna i śliczna panna… U czwartym kucie — piecz») і заключная падзяка: «Dzienkuju Swatu za chleb, sol, / za pahulanie, za pahukanie…»<ref name="LiC" />. === Месца ў гісторыі беларускай этнаграфіі === Запіс Філіповіча належыць да ранняга этапу апісання беларускага вяселля. Да яго былі кніга [[Аляксандр Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Białoruś» (Парыж, 1840) з вясельнымі песнямі з Падзвіння, адкуль Філіповіч і ўзяў цытаваныя песні, кароткія апісанні ў «Могилевских губернских ведомостях» (1841) і эпізод у «Шляхціцу Завальню» [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]]. Пасля яго з’явіліся апісанні вяселля ў Барысаўскім павеце ў [[Яўстафій Тышкевіч|Яўстафія Тышкевіча]] (1847) і нарыс Друцкага-Падбярэскага (1848). У акадэмічным томе «Вяселле. Абрад» (1978) укладальнік [[Кастусь Цвірка]] згадвае «Вяселле ў наддзвінскіх аколіцах» з «Lud i Czas» як «цікавае апісанне вяселля, верагодна, шляхецкага, з вершаванай размовай свата з тысяцкім», не называючы аўтара і не перадрукоўваючы тэксту<ref name="BNT">Вяселле. Абрад / уклад., уступ. арт. і камент. К. А. Цвіркі. — Мн.: Навука і тэхніка, 1978. — (Беларуская народная творчасць).</ref>. Але сам Філіповіч недвухсэнсоўна апісвае сялянскае вяселле: гаворка ідзе пра «chłopka» і «białoruskich wieśniaków»<ref name="LiC" />. Вершаваныя формулы, запісаныя Філіповічам, маюць прамыя паралелі ў пазнейшых запісах з таго ж рэгіёна. У апісанні сялянскага вяселля ў Віцебскім павеце, зробленым В. В. Іванавым (1912), прамоўца-«начынальнік» звяртаецца да «пана тысяцкага, ваяводы шляхецкага» (у Філіповіча — «Tysiacki Wajewoda, jasny wus, szełkowaja broda»). ТАналагічна сходзяцца пытанне «ці ёсць у гэтым доме ацец і маці» і формула пра тых, хто сядзіць «за цясовымі сталамі… за віннымі напіткамі» («za cisowymi stałami… za winnymi czarami»). Ваявода ў Іванава таксама «сядзіць на куце», што адпавядае «кутняму месцу» ў Філіповіча<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 363—365.</ref>. Праводзіны гасцей «Da domu, swaty, da domu! / Pojeli koniki sałomu… kala płotu krapiwu», запісаныя ў 1845 годзе, амаль без змен гучалі на Полаччыне яшчэ ў 1970-я гады: «Паедзем, сваты, дадому, / Паелі конікі салому, / А каля тыну крапіву». Захаваліся там і назва дружак «баяркі», і абсыпанне аўсом пры ад’ездзе маладых<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 534.</ref>. == Навуковая і лексікаграфічная дзейнасць == З сярэдзіны 1853 года Філіповіч разам з Валяр’янам Тамашэвічам перакладаў нямецкі падручнік хіміі «Schule der Chemie» [[Юліюс Адольф Штэкгардт|Юліюса Адольфа Штэкгардта]]. Пераклад выйшаў у Вільні ў 1855 годзе пад назвай «Wykład chemji czyli Pierwsze zasady tej nauki wsparte najprostszemi doświadczeniami» (600 + XXX старонак, 290 дрэварытаў у тэксце). Паводле падзагалоўка, ён прызначаўся «для школьнага ўжытку і самаадукацыі без настаўніка, асабліва для пачаткоўцаў — вясковых аптэкараў, гаспадароў, рамеснікаў»<ref name="Jan">''Janowski L.'' Słownik bio-bibliograficzny dawnego Uniwersytetu Wileńskiego. — Wilno, 1939. — S. 113—114.</ref>. У 1856 годзе абодва перакладчыкі выдалі працу «O chemicznej polskiej terminologii». Паводле Кукуця, гэта быў голас віленскага асяроддзя ў агульнапольскай дыскусіі пра хімічную тэрміналогію<ref name="Kukuc" /><ref name="PSB" />. Прыблізна з 1854 года Філіповіч працаваў у рэдакцыі «[[Віленскі слоўнік|Słownika języka polskiego]]», выдадзенага ў Вільні [[Маўрыцы Оргельбранд|Маўрыцыем Оргельбрандам]]<ref name="Kukuc" />. Слоўнік выходзіў сшыткамі з 1856 года, а ў 1861 годзе выйшаў у двух тамах; ён налічваў каля 110 тыс. слоў<ref name="Linde">''Linde-Usiekniewicz J., Łozińska S.'' In Quest of Influences of Polish Language Dictionaries on the Oldest Polish Sign Language Dictionary // International Journal of Lexicography. — 2023. — Vol. 36, № 4. — P. 451—452, 462.</ref>. Філіповіч апрацаваў словы на літары «M» і «N» і частку на «O»<ref name="PSB" />. Апошняй яго выдадзенай працай быў «Elementarz polski bez zgłoskowania, czyli przewodnik do nauki czytania z dołączeniem krótkiego katechizmu i sposobu służenia do mszy» (Вільня, 1862; 106 с.)<ref>Некралог у «Tygodniku Illustrowanym» датуе «Элементар» 1861 годам.</ref>. У рукапісе засталася «Pogadanka kmiotka o polanickiej zagrodzie o rzeczach przyrodniczych» (1862)<ref name="PSB" />. == Ацэнкі == Ужо Цяхоўскі (1911) на падставе артыкулаў у «Lud i Czas» ацэньваў Філіповіча як чалавека «разумнага і не пазбаўленага таленту»<ref name="Ciech" />; гэтую ацэнку амаль даслоўна паўтарыў Снежка ў PSB<ref name="PSB" />. Цяхоўскі ж першым звярнуў увагу на навуковую вартасць этнаграфічных матэрыялаў альманаха<ref name="Ciech" />. Кукуць называе яго «другарадным літаратарам», але адзначае ў яго паэзіі ўвагу да рытму і рыфмы і разнастайнасць вершаваных формаў<ref name="Kukuc" />. Да гэтага часу Філіповіч заставаўся вядомым перадусім як выдавец недаўгавечнага віленскага альманаха і адзін з укладальнікаў «Віленскага слоўніка». Між тым яго фальклорныя публікацыі, асабліва запіс беларускага вяселля з Падзвіння (1845), — ранняе сведчанне цікавасці віленскага літаратурнага асяроддзя да беларускай народнай культуры. Па-беларуску спецыяльных публікацый пра яго няма. == Творы == * Pan Jasnotki: powieść litewska z podań ludu. — Wilno, 1843. * Przygody Jasia syna rybaka: powiastka z podań ludu. — Wilno, 1843. (прыпісваецца) * Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno, 1845. — T. I. (выдавец і аўтар) * Stoeckhardt J. A. Wykład chemji czyli Pierwsze zasady tej nauki wsparte najprostszemi doświadczeniami / пер. з В. Тамашэвічам. — Wilno, 1855. — T. I. * O chemicznej polskiej terminologji. — Wilno, 1856. — 106 s. (з В. Тамашэвічам) * Pomieszanie Jarosza Bejły. — [каля 1845]. (крытычны разбор «Mieszanin obyczajowych» Г. Жавускага; вядомы паводле некралога) * Posiedzenia wiejskie we IV-ch niedzielach. — Wilno, 1856. (аўтарства спрэчнае) * Elementarz polski bez zgłoskowania, czyli przewodnik do nauki czytania. — Wilno, 1862. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Śnieżko A.'' Filipowicz January // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 454. * ''Kukuć D.'' Placyd Jankowski czy January Filipowicz? // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica. — 2005. — T. 7. — S. 255—261. — [[doi:10.18778/1505-9057.07.14]] * ''Linde-Usiekniewicz J., Łozińska S.'' In Quest of Influences of Polish Language Dictionaries on the Oldest Polish Sign Language Dictionary // International Journal of Lexicography. — 2023. — Vol. 36, № 4. — P. 447—465. * ''Rypiński A.'' Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji, o jego muzyce, śpiewie, tańcach etc. — Paryż, 1840. * Вяселле. Абрад / уклад. К. А. Цвірка. — Мн.: Навука і тэхніка, 1978. — С. 7, 91—97, 363—365, 534. * [Некралог] // Tygodnik Illustrowany. — 1870. — Ser. 2, t. V. — S. 105. * [''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609. * ''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106. * ''Janowski L.'' Słownik bio-bibliograficzny dawnego Uniwersytetu Wileńskiego. — Wilno, 1939. — S. 113—114. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Філіповіч Януарый}} [[Катэгорыя:Лексікографы]] [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя паэты]] k6ukbszg9xxy9je3zfvqd3gjfxgkt5e 5227903 5227603 2026-10-27T10:28:29Z Autumndancer 168015 5227903 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Філіповіч}} {{Пісьменнік}} '''Януа́рый Філіпо́віч''' ({{lang-pl|January Filipowicz}}; {{ВДП}}) — філолаг, лексікограф, збіральнік беларускага фальклору, педагог, паэт і празаік. Пісаў па-польску. Выдавец віленскага альманаха «Lud i Czas» (1845), у якім надрукаваў адзін з ранніх запісаў беларускага вясельнага абраду з Падзвіння з поўнымі беларускімі тэкстамі сватоўскіх «арацый». Адзін з укладальнікаў «[[Віленскі слоўнік|Віленскага слоўніка]]» польскай мовы (1861). == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1815 годзе ў Навагрудку<ref>Некралог у «Tygodniku Illustrowanym» (1870) асцярожна піша, што сям’я Філіповіча «мела калісьці маёнтак у Навагрудку, і там, мусіць, Януарый нарадзіўся каля 1815 года»; адсюль і асцярожная фармулёўка PSB. В. Цехоўскі (1911) называе Навагрудак і 1815 год без агаворак.</ref><ref name="Ciech">''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106.</ref>, дзе яго бацькі мелі маёмасць, там жа ён атрымаў пачатковую адукацыю. Вышэйшую адукацыю атрымаў у Вільні<ref name="PSB">''Śnieżko A.'' Filipowicz January // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 454.</ref>. Пра яго педагагічную дзейнасць звестак амаль няма; затое ён вядомы як аўтар падручнікаў<ref name="PSB" />. Увесь вядомы творчы шлях Філіповіча звязаны з Вільняй. У 1842—1845 гадах ён выступаў як паэт, празаік, выдавец і збіральнік фальклору. З сярэдзіны 1850-х гадоў займаўся пераважна навуковымі перакладамі і лексікаграфіяй. Пісаў таксама ў шматлікія газеты і часопісы<ref name="PSB" />. Памёр у Вільні 29 жніўня 1869 года<ref>Дата паводле Л. Яноўскага і PSB; Крашэўскі піша пра «першыя дні верасня».</ref>, скончыўшы жыццё самагубствам. Пра гэта ўжо ў 1870 годзе паведаміў [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]] (пад псеўданімам Б. Баляславіта) у штогадовым аглядзе «Rachunki z roku 1869». Ён называў Філіповіча «вядомым сурэдактарам часопіса, які выдаваўся ў Вільні разам з Валяр’янам Тамашэвічам пад назвай „Lud i Czas“», і пісаў, што той, «не могучы знесці ўціску, якому падвяргаецца польская нацыянальнасць у Літве, даведзены да роспачы, адабраў сабе жыццё»<ref name="Bol">[''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609.</ref>. [[Аляксандр Снежка]] ў PSB лічыў самагубства толькі магчымым і як ускосны доказ прыводзіў адсутнасць магілы Філіповіча на віленскіх могілках<ref name="PSB" />. == Літаратурная дзейнасць == Першыя вершы Філіповіч надрукаваў у альманаху «Wianek paproci czyli zbiór poezji», які выдаў [[Пётр Медэкша]] (Вільня, 1842)<ref name="PSB" />. Пад уласным прозвішчам ён друкаваў вершы толькі ў 1842—1843 гадах: акрамя вершаванай аповесці «Pan Jasnotki», вядома ўсяго шэсць яго вершаў<ref name="Kukuc">''Kukuć D.'' Placyd Jankowski czy January Filipowicz? // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica. — 2005. — T. 7. — S. 255—261.</ref>. Абодва свае творы 1843 года Філіповіч пазначыў як апрацоўку «народных паданняў». Першы з іх — «літоўская аповесць» «Pan Jasnotki» (Вільня, друкарня [[Крысціян Тэафіл Глюксберг|Тэафіля Глюксберга]])<ref name="PJ">''Filipowicz J.'' Pan Jasnotki: powieść litewska z podań ludu. — Wilno: druk. T. Glücksberga, 1843. — 96 s.</ref><ref>У слоўніку Л. Яноўскага, а ўслед за ім і ў PSB, назва памылкова падаецца як «Pan Jasnoski».</ref>. Назву можна перакласці як «Уладальнік ясноткі»: «яснотка» — народная назва міфічнай [[Папараць-кветка|папараць-кветкі]]. Гэта алегарычная аповесць пра малодшага сына, які за вернасць памерламу бацьку атрымлівае кветку ўсеведання і, паспрабаваўшы з яе дапамогай розныя віды шчасця, пераконваецца, што яго трэба шукаць толькі «ў шчасці брата». Другі — казка для дзяцей «Przygody Jasia syna rybaka» (Вільня, друкарня А. Дворца), падпісаная ініцыяламі «J. F.»; яе прыпісваюць Філіповічу<ref name="Jas">Przygody Jasia syna rybaka: powiastka z podań ludu / przez J. F. — Wilno: nakł. i druk. A. Dworca, 1843.</ref>. Яе сюжэт — пра тры чароўныя рэчы (пярсцёнак, які дае золата, шапку-нявідзімку, лятучы дыван, боты-скараходы) і чароўныя яблыкі, якія ператвараюць чалавека ў казла. У прадмове «Да дзяцей» аўтар шкадуе, што дзеці ведаюць больш пра чужыя краіны, чым пра «нашых, хатніх», і таму прапануе ім «аповесць з народных паданняў»<ref name="Jas" />. Аўтарства вершаванага твора «Posiedzenia wiejskie we IV-ch niedzielach» (Вільня, 1856), выдадзенага пад псеўданімам «February Luty», застаецца спрэчным. Гэта чатыры гутаркі апавядальніка з сялянамі пра народныя павер’і, этыку і вясковы побыт, у тым ліку апісанне вяселля дробнага шляхціца з сялянкай. Твор прыпісваюць то [[Плацыд Янкоўскі|Плацыду Янкоўскаму]], то Філіповічу. [[Караль Эстрайхер]] у 1885 і 1906 гадах аднёс яго да Філіповіча. Кукуць мяркуе, што псеўданім «February» адсылае да імя Януарыя, а згадка пра хімію ў апошніх радках твора можа быць схаваным подпісам аўтара<ref name="Kukuc" />. == Народная культура і мова ў творах == === Міфалогія і народныя павер’і === Аснову «Pana Jasnotki» складаюць народныя ўяўленні пра памерлых і нячыстую сілу. У ноч поўні нябожчыка трэба ахоўваць на магіле ад нячыстай сілы. Магілу акрэсліваюць калінавым дубцом («рушчкай») і абсаджваюць папараццю. Духі, што прымаюць аблічча мядзведзяў, змеяў і птушак, не могуць пераступіць гэтую мяжу і знікаюць з першым пеўнем. Удзячны дух бацькі з’яўляецца сыну ў белай хмары<ref name="PJ" />. Падрабязна апісаны купальскі комплекс уяўленняў пра кветку папараці: яна цвіце апоўначы на [[Купалле]], нядоўга, «сямю праменямі», яе ахоўваюць зграі духаў, якія страшаць смокамі, мядзведзямі і змеямі, а той, хто яе здабудзе, бачыць чараўніц і ваўкалакаў, ведае, «дзе скарб агнём гарыць», пазнае думкі людзей і ўладарыць духамі. Таксама папараць служыць абярэгам: ёю акурваюць хату і затыкаюць яе ў вушакі дзвярэй, калі ў хляве загняздзілася «чараўніца-птушка», нячысцік уначы ездзіць на конях у стайні ці ў хаце апоўначы «трашчаць сталы». У заўвагах Філіповіч сцвярджае, што ўсё апісанне кветкі «цалкам адпавядае народнаму паданню», і занатоўвае павер’е, што начная птушка лелек выдойвае кароў і коз, «адсюль яго завуць казадоем». Пра буру ў тэксце кажуць, што «чорт у пекле жэніцца»<ref name="PJ" />. У «Przygodach Jasia» выступаюць тры чарты, «па-нямецку апранутыя» ў фракі, панчохі і чаравікі, якія б’юцца за кучу золата. Вобраз чорта-«немца» характэрны для беларускай і літоўскай народнай дэманалогіі. Тут жа фігуруе прыказка «дзе чорт не можа, там бабу пашле»<ref name="Jas" />. === Пахавальная абраднасць === Аповесць адкрываецца разгорнутай сцэнай смерці і пахавання. Паміраючы бацька загадвае сынам прыняць Смерць як госцю — пасадзіць за стол, падзяліцца ежай і мёдам. Сыны наліваюць чатыры чары, тры выпіваюць «за блізкую смерць бацькі», а чацвёртую пакідаюць Смерці і запрашаюць яе ў хату прыгаворам «Смерці, смерці, у госці просім». Услед за Смерцю ўваходзяць галашэйніцы з распушчанымі валасамі, якія «жалобным карагодам» абмываюць цела нябожчыка слязьмі і выціраюць яго валасамі<ref name="PJ" />. Сцэна перагукаецца з апісаннем беларускага галашэння ў Рыпінскага, які адзначаў, што плач над труной ці магілай з’яўляецца для жанчын абавязкам, а без такіх жалобных песень не абыходзяцца ні Радаўніца, ні Дзяды<ref name="Ryp" />. === Літоўскія рэаліі === Падзагаловак «літоўская аповесць» Філіповіч падмацоўвае літоўскай міфалогіяй і геаграфіяй. Сыны клічуць на дапамогу [[Пяркунас|Пяркуна]]. Ідэальная дзяўчына Армільда прыгожая, «як багіня прыгажосці [[Мільда]]». На бяседах у казачным замку спявае вайдэлот. Згадваюцца [[Паланга]] і яе бурштынавыя каралі, возера «каўнаскага мёду», жамойцкая парода коней, а таксама шляхецкі ўбор: [[Жупан (адзенне)|жупан]], пояс, магерка, шабля. Казачная Рай-Гара, дзе «рэкі цяклі малаком і мёдам і самі пякліся калачы», а замак пабудаваны з цукру, маку і марцыпанаў<ref name="PJ" />. === Мова === Мова «Pana Jasnotki» мае выразныя рысы польскай мовы Беларусі і Літвы: часціцы «to-j», «bo-j», «ot» («Ot tok czeka niemłócony»), формы «trza», «widno», «tatula», «krynica», «tatarczana kasza» (параўн. бел. ''татарка'' — грэчка). У рэпліках братоў ужываецца характэрны загадны лад 1-й асобы множнага ліку на ''-ma'': «Jedzma, jedzma a śpieszajma, / Jadła zostać mu nie dajma». Шырока выкарыстаная народная вобразнасць: каліна як сімвал дзявочай прыгажосці («Jej lica — to kwiat kalina»), паўторы-рэфрэны ў стылі народнай песні<ref name="PJ" />. Падобныя рэгіяналізмы ёсць і ў «Przygodach Jasia» («Ot, matko moja», «bóty»)<ref name="Jas" />. == «Lud i Czas» == У 1845 годзе Філіповіч уласным коштам выдаў у Вільні альманах «Lud i Czas. Pismo poświęcone literaturze i moralności» («Народ і Час. Часопіс, прысвечаны літаратуры і маральнасці»). Паводле Цяхоўскага, на тытульным аркушы выдаўцом падпісаўся адзін Філіповіч<ref name="Ciech" />, але Крашэўскі называў сурэдактарам выдання [[Валяр’ян Тамашэвіч|Валяр’яна Тамашэвіча]]<ref name="Bol" />. Выйшаў толькі адзін том на 211 старонках у друкарні Глюксберга; цэнзурны дазвол датаваны 22 снежня 1844 года<ref name="PSB" /><ref name="LiC">Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno: druk. T. Glücksberga, 1845. — [T.] I. — 211 s.</ref>. У прадмове «Ад выдаўца» Філіповіч параўноўвае Вільню з Варшавай, дзе выходзіць каля дваццаці перыядычных выданняў, і з Падоллем, Валынню і Украінай, якія маюць свой «Athenaeum». Ён канстатуе, што «прастора краю за Нёманам і Віллёй» пасля спынення «Wizerunków i Roztrząsań Naukowych» не мае ўласнага трывалага часопіса. Выданне мела ўключаць пяць раздзелаў: развагі пра літаратуру, мову, мараль і выхаванне; паэзію; нарысы характараў і звычаяў; «краёвыя памяткі» — гістарычныя, моўныя, літаратурныя; «гмінныя студыі», г. зн. народазнаўства<ref name="LiC" />. Мясцовую тэматыку ў томе прадстаўляюць: верш «Próg dźwiński» (крыптанім «J. S.») пра парогі на [[Заходняя Дзвіна|Дзвіне]]; пачатак успамінаў Тамашэвіча (пад псеўданімам Кэмпіс) «Wspomnienia z życia akademickiego» пра студэнтаў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі]], дзе супрацьпастаўляюцца «мы, літвіны» і студэнты-«валынякі» і згадваюцца паляванні на [[Панары|Панарскіх гарах]]; эпізод з селянінам-«русаком» Гавелкам, які смяецца з плуга, запрэжанага валамі, бо «бацькі нашы так не рабілі», у нарысе «Głupi i Mądry» (K. S. Z.). У раздзеле «Pamiątki krajowe» надрукаваны вытрымкі са старадрукаванага гаспадарчага дапаможніка «Oekonomika Ziemiańska» (паводле выдаўца, неўзабаве пасля 1669 года) як «матэрыял для назіранняў над звычаямі і прамысловасцю таго веку». Сярод іншага ў томе — пераклады Валер’яна Тамашэвіча з [[Аляксандр Пушкін|Пушкіна]] і [[Фрыдрых Шылер|Шылера]]<ref name="LiC" />. Цяхоўскі ў 1911 годзе ацэньваў паэзію ў томе як «даволі слабую», хоць і нешматлікую. Каля трэці тома займаюць «цікавыя» ўспаміны Кэмпіса (Тамашэвіча), а найбольшую навуковую вартасць, паводле Цяхоўскага, маюць «гмінныя (народазнаўчыя) студыі» — «Kilka słów o podaniach gminnych» і «Wesele w okolicach naddźwińskich»<ref name="Ciech" />. Уласныя артыкулы Філіповіча ў томе прысвечаны літаратурнай тэорыі і педагогіцы. У артыкуле «Kilka uwag i postrzeżeń nad literaturą» ён патрабуе, каб літаратура была «вобразам свайго народа», г. зн. месца і часу, і заклікае чытачоў купляць «краёвыя» кнігі. Артыкул «O związkach i wpływach wzajemnych ducha i materii w człowieku» — урывак з працы пра выхаванне, прысвечаны ўзаемадзеянню духу і цела і фізічнаму выхаванню<ref name="LiC" />. Паводле некралога ў «Tygodniku Illustrowanym», у той жа час Філіповіч напісаў крытычны разбор «Mieszanin obyczajowych» [[Генрык Жавускі|Генрыка Жавускага]], выдадзеных пад псеўданімам Ярош Бейла, і выпусціў яго асобнай кніжкай пад назвай «Pomieszanie Jarosza Bejły»<ref name="TI">[Некралог] // Tygodnik Illustrowany. — 1870. — Ser. 2, t. V. — S. 105.</ref>. Гэтая праца ні ў PSB, ні ў Яноўскага не згадваецца. Да творчасці Жавускага Філіповіч звяртаўся і ў артыкуле «Kilka uwag i postrzeżeń nad literaturą», дзе называў яго «амаль найпатужнейшай галавой» польскай літаратуры, якая «бавіць дзяцей прыгожымі абразкамі мінулага» і адначасова «выхоўвае іх розгай»<ref name="LiC" />. == Фалькларыстычная дзейнасць == Філіповіч збіраў беларускі фальклор. У заўвагах да «Pana Jasnotki» (1843) ён згадвае ўласны рукапісны збор «гмінных» песень, нідзе дагэтуль не друкаваных. Адтуль ён прыводзіць дзве песні з матывам «зялёнай скрыні». Першая — пра сястру і брата, якога забівае бацька. Другая — пра дзяўчыну Галюсю, якая «в’е лавандавы вянок на зялёнай скрыні». Гэты матыў, які ў песнях заўсёды звязаны з бядой ці смерцю, ён лічыць рэліктам «далёкай старажытнасці»<ref name="PJ" />. === Беларускія песні ў «Lud i Czas» === Этнаграфічны раздзел «Studia gminne» ў «Lud i Czas» адкрывае артыкул «Kilka słów o podaniach gminnych». Ён не падпісаны і напісаны ад імя рэдакцыі. Народная традыцыя ў ім падзелена на тры групы. Першая — забаўляльныя казкі: гэта «старасвецкі посуд з дарагога металу», які мастак можа перарабіць на ўпрыгожанне літаратуры. Другая — маральныя паданні, прыказкі і песні, у якіх «спачывае маральнасць народа» і якія маюць «сваіх невядомых нам філосафаў і маралістаў». Трэцяя — абрады, абрадавыя прамовы і вясельныя песні, якія часта бываюць адзінай крыніцай ведаў пра «старажытнае жыццё продкаў». Аўтар спасылаецца на «Lud polski» [[Лукаш Галамбёўскі|Лукаша Галэмбёўскага]], на працы [[Казімір Вуйціцкі|Казіміра Вуйціцкага]], на зборы песень [[Ян Чачот|Яна Чачота]] і [[Вацлаў з Алеска|Вацлава з Алеска]], і на «Studia literackie» Крашэўскага. Гэтая тэарэтычная частка, напісаная ад імя рэдакцыі, належыць, відаць, самому Філіповічу<ref name="LiC" />. Далей ідзе абазначаная двукоссем вялікая цытата з неназванага «збіральніка наддзвінскіх паданняў». Філіповіч завяршае яе словамі «на гэтым перарываем выцяг з чужых заўваг пра паэзію і песні наддзвінскага люду», г. зн. адкрыта пазначае яе як запазычанне<ref name="LiC" />. Крыніцай з’яўляецца раздзел «Вясельныя» з кнігі [[Аляксандр Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Białoruś» (Парыж, 1840). Рыпінскі апісваў фальклор Падзвіння, «паміж вусцямі Віцьбы і Палаты і хвалямі шырокай Дзвіны»<ref name="Ryp">''Rypiński A.'' Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji, o jego muzyce, śpiewie, tańcach etc. — Paryż, 1840. — S. 51—58.</ref>. Цытата супадае з ім амаль даслоўна і ў тым самым парадку. Гэта і назіранне, што «ў сялян на Белай Русі» найбольш шматлікія вясельныя песні, і спасылкі на «Lud polski» Галэмбёўскага, на Вацлава з Алеска і на [[Марыя Чарноўская|Марыю Чарноўскую]] ў «Dzienniku Wileńskim». Гэта і песні «Psicy, bojarki, psicy!», «Czamu ty, Audotka, nia płakała…», «Najechało hości z czużaja wołości…», «Hości na dwor jeduć, kurki pod piecz leżuć…», «Da domu, swaty, da domu…», «Zielonaja ruteńka…», «Wotoż tabie siastryca za toje…», заўвага пра іх паралелі ў [[Галіцыя|Галіцыі]], апісанне таго, як брат «прадае» касу маладой, і песня «Daj nia brat, nia brat, da Tatar…»<ref name="Ryp" /><ref name="LiC" />. Філіповіч, аднак, правёў і пэўную рэдактуру. Ён апусціў палемічнае параўнанне беларускіх свах з «манатонным, зласлівым» спевам свах «маскоўскіх», «кацапаў», што ў падцэнзурным віленскім выданні 1844—1845 гадоў было немагчыма, а таксама зварот Рыпінскага да слухачоў Польскага літаратурнага таварыства ў Парыжы і бібліяграфічныя дэталі. Беларускія тэксты ён перадаў спрошчанай польскай арфаграфіяй, адмовіўшыся ад надрадковых знакаў, якімі Рыпінскі пазначаў націск і нескладовае ''ў'' (''Aûúdotka'' → ''Audotka'', ''zakúsywali'' → ''zakusywali''). Месцамі ён наблізіў тэксты да польскага вымаўлення (''Najèchała hości, z czużeja wałości'' → ''Najechało hości, z czużaja wołości''; ''pad piecz'' → ''pod piecz'') і змяніў асобныя словы: ''bajarki'' → ''bojarki'', ''Prakopka'' → ''Prakopa'', ''kosunki'' → ''kosienki''. У апісанні продажу касы «востры нож» Рыпінскага ператварыўся ў нажніцы<ref>''Rypiński A.'' Białoruś… — Paryż, 1840. — S. 51—58; Lud i Czas. — Wilno, 1845. — S. 188—192.</ref>. Тыя ж песні і тое ж апісанне продажу касы пазней паўтарыў [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальд Друцкі-Падбярэскі]] у нарысе «Белорусская свадьба» («Иллюстрация», 1848)<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 91—97.</ref>. Такім чынам, «Lud i Czas» — першы вядомы перадрук вясельных матэрыялаў Рыпінскага, і да таго ж выдадзены не ў эміграцыі, а ў самой Вільні. === «Wesele w okolicach naddźwińskich» === Найкаштоўнейшая этнаграфічная публікацыя Філіповіча — апісанне беларускага вяселля ў Падзвінні, якое ён змясціў у «Lud i Czas» «з уласнага збору», «як дапаўненне» да цытаты з Рыпінскага. Гэта дапаўненне ў літаральным сэнсе: Рыпінскі свядома адмовіўся апісваць вясельныя абрады, бо, паводле яго, яны ўжо апісаныя ў Галэмбёўскага, Вацлава з Алеска і Чарноўскай, і калі б ён «тут іх апісваў, яшчэ б новыя тамы склаў»<ref name="Ryp" />. Філіповіч запаўняе менавіта гэты прабел: у Рыпінскага, як і ў пазнейшага Падбярэскага, няма ні закормлін, ні чыноў сватоў Багданага і тысяцкага, ні пасаду на дзяжы, ні сватоўскіх арацый. Гэта адзін з ранніх надрукаваных запісаў беларускага вясельнага абраду з поўнымі тэкстамі сватоўскіх прамоў<ref name="LiC" />. Філіповіч апісвае ўсе этапы вяселля. Яно пачынаецца з запоін: сваты частуюць гарэлкай усіх у хаце, пачынаючы са старэйшых. У чацвер перад шлюбам адбываюцца закормліны (заручыны). У суботу вечарам і жаніха, і нявесту ў іх дамах «садзяць на пасад». Жаніх з рутавым вянком на шапцы спачатку маўкліва сядзіць на печы, а маці зводзіць яго адтуль за стол. Нявесту садзяць на дзяжу і з адмысловымі песнямі расплятаюць ёй касу. У нядзелю вясельны поезд жаніха пад’язджае да зачыненых варот нявесты. Старэйшы сват уваходзіць у хату і перадае маладой вянок жаніха, а дружкі бароняць нявесту і нярэдка прывязваюць яе ручніком да моцнага мужчыны, схаванага пад лавай, каб прымусіць жаніха яе выкупіць. Калі маладыя вяртаюцца пасля шлюбу, маці маладой аблівае жаніха вадой з аўсом, і той павінен хутка саскочыць з каня і дагнаць яе, пакуль яна не схавалася на печы. Вяселле завяршаецца падзякай свата «за хлеб, за соль» і патрабаваннем пасагу<ref name="LiC" />. Падрабязна пералічаныя вясельныя чыны: старэйшы сват Багдан і сват ціхі з боку жаніха, сват «за бацьку» і свацця «за матку» на месца нябожчыкаў, тысяцкі з боку нявесты, баяркі (дружкі), сват і свацця Камлявыя. Маладых называюць князем і княгіняй. Месца, дзе садзяць маладую, называецца «кутняе месца». Філіповіч асабліва падкрэслівае ролю Багдана і тысяцкага як «душы ўсяго вяселля». Яны павінны «гамоніць», г. зн. гаварыць вясельныя «арацыі» і весці вершаваны дыялог, у якім ад кананічнага тэксту лёгка пераходзяць да імправізаваных з’едлівых жартаў. Многія госці прыходзяць на вяселле толькі каб паслухаць такое спаборніцтва, а сват, які перамог, карыстаецца «вялікай павагай»; ёсць людзі, вядомыя ў гэтым «рамястве», якіх асабліва шукаюць і добра аплачваюць<ref name="LiC" />. Тэксты прамоў пададзены цалкам па-беларуску, польскай графікай, з рэмаркамі пра дзеянні ўдзельнікаў і зноскамі, дзе патлумачаны асобныя словы (''hukaci'' — «размаўляць», ''paczopka'' — «спавівач», ''zatraulać'' — «цкаваць [сабакамі]», ''luty'' — «злы», ''raczyć'' — «забаўляць», ''szełkowy'' — «шаўковы», ''kniaź'', ''kniahinia'' — «малады», «маладая»). Сярод іх ёсць блаславенне маладога на пасадзе («Schyli głowu da dołu, / Najprzód Hospodu Bohu…»). Ёсць вялікі дыялог Багдана з тысяцкім («Tysiacki Wajewoda, / Jasny wus, szełkowaja broda…»), у якім сваты выхваляюць маладых формуламі «Dziewiać miasiacow u żywocie naszona, / Na dziesiontym sparadzona» і «Pa sto pur pszanicy wysiewano, / Pakuł mładoho Kniazia wzhadowano». Ёсць апісанне «чатырох кутоў» хаты («U jednym kucie — młoda, młodzianna i śliczna panna… U czwartym kucie — piecz») і заключная падзяка: «Dzienkuju Swatu za chleb, sol, / za pahulanie, za pahukanie…»<ref name="LiC" />. === Месца ў гісторыі беларускай этнаграфіі === Запіс Філіповіча належыць да ранняга этапу апісання беларускага вяселля. Да яго былі кніга [[Аляксандр Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]] «Białoruś» (Парыж, 1840) з вясельнымі песнямі з Падзвіння, адкуль Філіповіч і ўзяў цытаваныя песні, кароткія апісанні ў «Могилевских губернских ведомостях» (1841) і эпізод у «Шляхціцу Завальню» [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]]. Пасля яго з’явіліся апісанні вяселля ў Барысаўскім павеце ў [[Яўстафій Тышкевіч|Яўстафія Тышкевіча]] (1847) і нарыс Друцкага-Падбярэскага (1848). У акадэмічным томе «Вяселле. Абрад» (1978) укладальнік [[Кастусь Цвірка]] згадвае «Вяселле ў наддзвінскіх аколіцах» з «Lud i Czas» як «цікавае апісанне вяселля, верагодна, шляхецкага, з вершаванай размовай свата з тысяцкім», не называючы аўтара і не перадрукоўваючы тэксту<ref name="BNT">Вяселле. Абрад / уклад., уступ. арт. і камент. К. А. Цвіркі. — Мн.: Навука і тэхніка, 1978. — (Беларуская народная творчасць).</ref>. Але сам Філіповіч недвухсэнсоўна апісвае сялянскае вяселле: гаворка ідзе пра «chłopka» і «białoruskich wieśniaków»<ref name="LiC" />. Вершаваныя формулы, запісаныя Філіповічам, маюць прамыя паралелі ў пазнейшых запісах з таго ж рэгіёна. У апісанні сялянскага вяселля ў Віцебскім павеце, зробленым В. В. Іванавым (1912), прамоўца-«начынальнік» звяртаецца да «пана тысяцкага, ваяводы шляхецкага» (у Філіповіча — «Tysiacki Wajewoda, jasny wus, szełkowaja broda»). ТАналагічна сходзяцца пытанне «ці ёсць у гэтым доме ацец і маці» і формула пра тых, хто сядзіць «за цясовымі сталамі… за віннымі напіткамі» («za cisowymi stałami… za winnymi czarami»). Ваявода ў Іванава таксама «сядзіць на куце», што адпавядае «кутняму месцу» ў Філіповіча<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 363—365.</ref>. Праводзіны гасцей «Da domu, swaty, da domu! / Pojeli koniki sałomu… kala płotu krapiwu», запісаныя ў 1845 годзе, амаль без змен гучалі на Полаччыне яшчэ ў 1970-я гады: «Паедзем, сваты, дадому, / Паелі конікі салому, / А каля тыну крапіву». Захаваліся там і назва дружак «баяркі», і абсыпанне аўсом пры ад’ездзе маладых<ref>Вяселле. Абрад. — Мн., 1978. — С. 534.</ref>. == Навуковая і лексікаграфічная дзейнасць == З сярэдзіны 1853 года Філіповіч разам з Валяр’янам Тамашэвічам перакладаў нямецкі падручнік хіміі «Schule der Chemie» [[Юліюс Адольф Штэкгардт|Юліюса Адольфа Штэкгардта]]. Пераклад выйшаў у Вільні ў 1855 годзе пад назвай «Wykład chemji czyli Pierwsze zasady tej nauki wsparte najprostszemi doświadczeniami» (600 + XXX старонак, 290 дрэварытаў у тэксце). Паводле падзагалоўка, ён прызначаўся «для школьнага ўжытку і самаадукацыі без настаўніка, асабліва для пачаткоўцаў — вясковых аптэкараў, гаспадароў, рамеснікаў»<ref name="Jan">''Janowski L.'' Słownik bio-bibliograficzny dawnego Uniwersytetu Wileńskiego. — Wilno, 1939. — S. 113—114.</ref>. У 1856 годзе абодва перакладчыкі выдалі працу «O chemicznej polskiej terminologii». Паводле Кукуця, гэта быў голас віленскага асяроддзя ў агульнапольскай дыскусіі пра хімічную тэрміналогію<ref name="Kukuc" /><ref name="PSB" />. Прыблізна з 1854 года Філіповіч працаваў у рэдакцыі «[[Віленскі слоўнік|Słownika języka polskiego]]», выдадзенага ў Вільні [[Маўрыцы Оргельбранд|Маўрыцыем Оргельбрандам]]<ref name="Kukuc" />. Слоўнік выходзіў сшыткамі з 1856 года, а ў 1861 годзе выйшаў у двух тамах; ён налічваў каля 110 тыс. слоў<ref name="Linde">''Linde-Usiekniewicz J., Łozińska S.'' In Quest of Influences of Polish Language Dictionaries on the Oldest Polish Sign Language Dictionary // International Journal of Lexicography. — 2023. — Vol. 36, № 4. — P. 451—452, 462.</ref>. Філіповіч апрацаваў словы на літары «M» і «N» і частку на «O»<ref name="PSB" />. Апошняй яго выдадзенай працай быў «Elementarz polski bez zgłoskowania, czyli przewodnik do nauki czytania z dołączeniem krótkiego katechizmu i sposobu służenia do mszy» (Вільня, 1862; 106 с.)<ref>Некралог у «Tygodniku Illustrowanym» датуе «Элементар» 1861 годам.</ref>. У рукапісе засталася «Pogadanka kmiotka o polanickiej zagrodzie o rzeczach przyrodniczych» (1862)<ref name="PSB" />. == Ацэнкі == Ужо Цяхоўскі (1911) на падставе артыкулаў у «Lud i Czas» ацэньваў Філіповіча як чалавека «разумнага і не пазбаўленага таленту»<ref name="Ciech" />; гэтую ацэнку амаль даслоўна паўтарыў Снежка ў PSB<ref name="PSB" />. Цяхоўскі ж першым звярнуў увагу на навуковую вартасць этнаграфічных матэрыялаў альманаха<ref name="Ciech" />. Кукуць называе яго «другарадным літаратарам», але адзначае ў яго паэзіі ўвагу да рытму і рыфмы і разнастайнасць вершаваных формаў<ref name="Kukuc" />. Да гэтага часу Філіповіч заставаўся вядомым перадусім як выдавец недаўгавечнага віленскага альманаха і адзін з укладальнікаў «Віленскага слоўніка». Між тым яго фальклорныя публікацыі, асабліва запіс беларускага вяселля з Падзвіння (1845), — ранняе сведчанне цікавасці віленскага літаратурнага асяроддзя да беларускай народнай культуры. Па-беларуску спецыяльных публікацый пра яго няма. == Творы == * Pan Jasnotki: powieść litewska z podań ludu. — Wilno, 1843. * Przygody Jasia syna rybaka: powiastka z podań ludu. — Wilno, 1843. (прыпісваецца) * Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno, 1845. — T. I. (выдавец і аўтар) * Stoeckhardt J. A. Wykład chemji czyli Pierwsze zasady tej nauki wsparte najprostszemi doświadczeniami / пер. з В. Тамашэвічам. — Wilno, 1855. — T. I. * O chemicznej polskiej terminologji. — Wilno, 1856. — 106 s. (з В. Тамашэвічам) * Pomieszanie Jarosza Bejły. — [каля 1845]. (крытычны разбор «Mieszanin obyczajowych» Г. Жавускага; вядомы паводле некралога) * Posiedzenia wiejskie we IV-ch niedzielach. — Wilno, 1856. (аўтарства спрэчнае) * Elementarz polski bez zgłoskowania, czyli przewodnik do nauki czytania. — Wilno, 1862. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Śnieżko A.'' Filipowicz January // Polski Słownik Biograficzny. — Kraków, 1948. — T. VI. — S. 454. * ''Kukuć D.'' Placyd Jankowski czy January Filipowicz? // Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica. — 2005. — T. 7. — S. 255—261. — [[doi:10.18778/1505-9057.07.14]] * ''Linde-Usiekniewicz J., Łozińska S.'' In Quest of Influences of Polish Language Dictionaries on the Oldest Polish Sign Language Dictionary // International Journal of Lexicography. — 2023. — Vol. 36, № 4. — P. 447—465. * ''Rypiński A.'' Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji, o jego muzyce, śpiewie, tańcach etc. — Paryż, 1840. * Вяселле. Абрад / уклад. К. А. Цвірка. — Мн.: Навука і тэхніка, 1978. — С. 7, 91—97, 363—365, 534. * [Некралог] // Tygodnik Illustrowany. — 1870. — Ser. 2, t. V. — S. 105. * [''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609. * ''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106. * ''Janowski L.'' Słownik bio-bibliograficzny dawnego Uniwersytetu Wileńskiego. — Wilno, 1939. — S. 113—114. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Філіповіч Януарый}} [[Катэгорыя:Лексікографы]] [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя паэты]] 5ebvx75yxbjcgjahwzfgq11sdmonsra 0 817864 5227473 2026-10-26T17:47:01Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Генрых Готшалкавіч]] 5227473 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Генрых Готшалкавіч]] lnfgulaw8ndjtt4qodv58n3umlofzw0 0 817865 5227475 2026-10-26T17:48:01Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Генрык Готшалкавіч]] у [[Генрых Готшалкавіч]] 5227475 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Генрых Готшалкавіч]] lnfgulaw8ndjtt4qodv58n3umlofzw0 14 817866 5227488 2026-10-26T18:11:00Z M.L.Bot 261 Новая старонка: «* [[Катэгорыя:Славянскія плямёны]]» 5227488 wikitext text/x-wiki * [[Катэгорыя:Славянскія плямёны]] 13hxoebm6u6zs6p0du8tyo2c10iy9a9 5227490 5227488 2026-10-26T18:12:16Z M.L.Bot 261 5227490 wikitext text/x-wiki {{commonscat}} [[Катэгорыя:Славянскія плямёны]] 2egi5u0jgbuflvr6t0lg9lte67g4tkl 5227492 5227490 2026-10-26T18:13:10Z M.L.Bot 261 дададзена [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227492 wikitext text/x-wiki {{commonscat}} [[Катэгорыя:Славянскія плямёны]] [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі]] l0wolu1f03ara4k86enqc91xgdh0ioa 5227494 5227492 2026-10-26T18:13:54Z M.L.Bot 261 дададзена [[Катэгорыя:Заходнеславянскія плямёны]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227494 wikitext text/x-wiki {{commonscat}} [[Катэгорыя:Славянскія плямёны]] [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі]] [[Катэгорыя:Заходнеславянскія плямёны]] bgopczcwsgy1es4gckqgxakfw5fp4pe 0 817867 5227513 2026-10-26T18:35:55Z Maksonkaa 174158 Новая старонка: «{{Камп’ютарная гульня | загаловак = Pragmata | выява = Pragmata cover.jpg | распрацоўшчык = [[Capcom]] | выдавец = Capcom | дата анонсу = 11 чэрвеня 2020 | дата выпуску = 17 красавіка 2026 | жанр = [[Прыгодніцкі экшан]] | платформа = [[Windows]], [[PlayStation 5]], [[Xbox Series X/S]], [[Nintendo Switch 2]] | ру...» 5227513 wikitext text/x-wiki {{Камп’ютарная гульня | загаловак = Pragmata | выява = Pragmata cover.jpg | распрацоўшчык = [[Capcom]] | выдавец = Capcom | дата анонсу = 11 чэрвеня 2020 | дата выпуску = 17 красавіка 2026 | жанр = [[Прыгодніцкі экшан]] | платформа = [[Windows]], [[PlayStation 5]], [[Xbox Series X/S]], [[Nintendo Switch 2]] | рухавік = [[RE Engine]] | рэжым = [[Аднакарыстальніцкая гульня|аднакарыстальніцкі]] }} '''''Pragmata''''' — [[камп’ютарная гульня]] ў жанры [[Прыгодніцкі экшан]], распрацаваная і выдадзеная кампаніяй [[Capcom]]. Першапачаткова анансаваная ў 2020 годзе, гульня была выпушчана 24 красавіка 2026 года на платформах [[Nintendo Switch 2]], [[PlayStation 5]], [[Windows]] і [[Xbox Series X/S]]<ref>{{cite web |url=https://www.gematsu.com/2025/12/pragmata-adds-switch-2-version-launches-april-24-2026 |title=PRAGMATA adds Switch 2 version, launches April 24, 2026 |first=Sal |last=Romano |work=Gematsu |date=2025-12-11 |access-date=2025-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212043106/https://www.gematsu.com/2025/12/pragmata-adds-switch-2-version-launches-april-24-2026 |archive-date=2025-12-12}}</ref>. == Геймплэй == Гулец кіруе астранаўтам Х’ю і [[андроід]]ам Дыянай ад трэцяй асобы, пакуль яны шукаюць спосаб збегчы з месячнай даследчай станцыі, якая кішыць варожымі робатамі з [[Штучны інтэлект|штучным інтэлектам]]. Х’ю мае ў распараджэнні розную [[Агнястрэльная зброя|агнястрэльную зброю]], а таксама [[рэактыўны ранец]], які дазваляе ўхіляцца ад атак і залазіць на высокія паверхні. Хоць браня робатаў кулеанепрабівальная, Дыяна можа ўзламаць сістэму абароны ў робата і пазначыць яго ўразлівае месца, якое Х’ю пасля можа атакаваць<ref>{{cite web |url=https://www.pcgamer.com/games/action/almost-exactly-5-years-after-it-was-announced-capcoms-astronaut-action-game-pragmata-finally-has-a-release-date-its-real/ |title=Almost exactly 5 years after it was announced, Capcom's astronaut action game Pragmata finally has a release date: 'It's real' |first=Wes |last=Fenlon |website=[[PC Gamer]] |date=2025-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604220922/https://www.pcgamer.com/games/action/almost-exactly-5-years-after-it-was-announced-capcoms-astronaut-action-game-pragmata-finally-has-a-release-date-its-real/ |archive-date=2025-06-04 |access-date=2025-06-05 |url-status=live}}</ref>. Падчас узлому гулец павінен весці курсор па квадратнай сетцы, пакуль не дасягне спецыяльнай ячэйкі, адначасова пазбягаючы перашкод і актывуючы бонусы, якія могуць даць дадатковыя баявыя перавагі, такія як павелічэнне ўрону ад зброі<ref>{{cite web |url=https://www.pcmag.com/news/capcom-pragmata-demo-space-shooter-unlike-anything-i-have-played |title=I Demoed Pragmata, Capcom's Upcoming Space Shooter, and It's Unlike Anything I've Played |first=Zachery |last=Cuevas |work=[[PCMag]] |date=2025-06-11 |access-date=2025-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250818185848/https://www.pcmag.com/news/capcom-pragmata-demo-space-shooter-unlike-anything-i-have-played |archive-date=2025-08-18}}</ref>. Узлом робатаў адбываецца ў рэальным часе, з-за чаго Х’ю неабходна ўхіляцца ад атак робатаў падчас кожнага ўзлому<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/games/2025/jun/17/pragmata-quirky-science-fiction-game-capcom |title=Pragmata, the quirky science-fiction game that's back from the dead |lang=en |first=Alyssa |last=Mercante |work=[[The Guardian]] |date=2025-06-17 |access-date=2025-08-10}}</ref>. == Сюжэт == На бязлюднай, на першы погляд, даследчай станцыі на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяцы]] астранаўт Х’ю і андроід Дыяна становяцца мішэнню варожага штучнага інтэлекту, які кіруе гэтай станцыяй. Ім трэба аб’яднаць намаганні, каб перамагчы ШІ і вярнуцца на [[Зямля|Зямлю]]<ref name=":0">{{Cite web |url=https://igromania.ru |title=Pragmata получила свежий трейлер на State of Play |lang=ru |author=Вайс, Артём |website=[[Игромания (журнал)|Іграманія]] |date=2026-02-13 |access-date=2026-02-14 |archive-date=2026-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260213122047/https://igromania.ru |url-status=live}}</ref>. == Распрацоўка == Гульня была ўпершыню анансавана 11 чэрвеня 2020 года падчас прамой трансляцыі [[Sony Interactive Entertainment]], прысвечанай PlayStation 5. Праект быў прадстаўлены як першая арыгінальная франшыза Capcom за восем гадоў (пасля ''[[Dragon’s Dogma]]'' 2012 года)<ref>{{cite web |url=https://videogameschronicle.com |title=Capcom announces Pragmata, its first original franchise in 8 years |first=Tom |last=Ivan |website=[[Video Games Chronicle]] |date=2020-06-11 |publisher=1981 Media Ltd. |access-date=2023-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240228055951/https://videogameschronicle.com |archive-date=2024-02-28}}</ref>. Спасылаючыся на гадавую справаздачу кампаніі за 2021 год, Браен Эшкрафт з ''[[Kotaku]]'' адзначыў: «Адна з прычын, чаму гульня так моцна адрозніваецца ад іншых праектаў Capcom, заключаецца ў тым, што яна з’яўляецца стварэннем новага складу распрацоўшчыкаў»<ref name="Kotaku">{{cite web |url=https://kotaku.com |title=Capcom Delays Cool-Looking Sci-Fi Game Pragmata To 2023 |first=Brian |last=Ashcraft |website=[[Kotaku]] |date=2021-11-18 |access-date=2023-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111044123/https://kotaku.com |archive-date=2023-11-11}}</ref>. === Дызайн === [[Файл:Pragmata Diana concept art.jpg|міні|[[Канцэпт-арт]] Дыяны]] Capcom сутыкнулася з цяжкасцямі пры стварэнні візуальнага аблічча Дыяны; першапачаткова планавалася, што яна будзе выглядаць як паўнавартасны андроід, аднак з-за гэтага пацярпела выразнасць гераіні. Яе збіраліся зрабіць накшталт Арале Нарымакі з мангі ''[[Dr. Slump]]'', з мультыплікацыйнымі, гіпербалізаванымі эмоцыямі (напрыклад, адкручваннем уласнай галавы). Праз культурныя адрозненні і далікатныя моманты ў гульні рысы, уласцівыя робатам, прыйшлося звесці да мінімуму<ref name="Automaton 2026-02-18">{{cite web |url=https://automaton-media.com |title=Pragmata devs struggled with conveying Diana's "android-like" vibes in a global cultural context. Screwing her head off like Arale-chan "would've been difficult to achieve," says director |lang=en-US |website=Automaton |date=2026-02-18 |access-date=2026-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260220125638/https://automaton-media.com |archive-date=2026-02-20}}</ref>. У фінальнай версіі гульні Дыяна знешне падобная да чалавека, аднак яе манера размаўляць і паводзіны могуць выклікаць [[Жудасная даліна|эфект «жудаснай даліны»]]. Нью-Ёрк у гульні быў спраектаваны так, нібыта ён створаны з дапамогай [[Генератыўны штучны інтэлект|генератыўнага штучнага інтэлекту]], і, паводле словаў прадзюсара Наота Оямы, выглядает «трохі скажоным» праз нелагічныя памылкі — напрыклад, таксі, якія правальваюцца пад падлогу, або аўтобусы, што тарчаць са сцен<ref>{{cite web |url=https://80.lv |title=Pragmata's New York Was Made by Humans to Look AI-Generated |lang=en-US |website=80 Level |date=2026-03-27 |access-date=2026-03-29 |last1=Levine |first1=Gloria |archive-date=2026-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603163524/https://80.lv |url-status=live}}</ref>. Сам генератыўны ШІ пры гэтым нідзе не прымяняўся; як адзначылі ў Capcom, «распрацоўшчыкі карпатліва працавалі над адтварэннем элементаў, якія перадаюць гэта дзіўнае адчуванне, уласцівае штучнаму інтэлекту»<ref>{{cite web |url=https://ign.com |title=Pragmata Contains a Stage That's a 'Fake New York Generated by AI,' but It's Entirely Made by Humans |lang=en-US |website=IGN |date=2026-03-27 |access-date=2026-03-29 |last1=Valentine |first1=Rebekah}}</ref>. Элі Гоўлд з ''[[PC Gamer]]'' назваў гэты мастацкі стыль «чалавечым [[слоп]]ам»<ref>{{cite web |url=https://pcgamer.com |title=Pragmata's devs created human-made AI slop to mimic the 'uncanny feel' of LLM art |lang=en-GB |website=PC Gamer |date=2026-03-27 |access-date=2026-03-29 |last1=Gould |first1=Elie |archive-url=https://web.archive.org/web/20260327074525/https://pcgamer.com |archive-date=2026-03-27}}</ref>. Распрацоўшчыкам прыйшлося шукаць баланс паміж незвычайнасцю навакольнага асяроддзя і яго дарэчнасцю, каб скажэнні не надта адцягвалі ўвагу гульцоў і не ўспрымаліся імі як падказкі да галаваломак<ref>{{cite web |url=https://eurogamer.net |title=Pragmata's New York-like cityscape was intentionally designed to feel "AI-generated" and "distorted" |lang=en-US |website=Eurogamer |date=2026-03-27 |access-date=2026-03-29 |last1=Phillips Kennedy |first1=Victoria |archive-url=https://web.archive.org/web/20260327055915/https://eurogamer.net |archive-date=2026-03-27}}</ref>. === Графіка і тэхналогіі === [[Файл:Pragmata_-_Diana_close-up.jpg|міні|Валасы Дыяны мадэляваліся з дапамогай сістэмы фізічнай сімуляцыі асобных пасмаў у [[RE Engine]] для дасягнення максімальнай рэалістычнасці.]] ''Pragmata'' распрацоўвалася на рухавіку [[RE Engine]]<ref>{{cite magazine |last=Hilliard |first=Kyle |date=2023-07-03 |title=How Is Capcom's RE Engine So Versatile? |url=https://gameinformer.com |access-date=2025-08-10 |magazine=[[Game Informer]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20250808133148/https://gameinformer.com |archive-date=2025-08-08}}</ref>. Рухавік падтрымлівае [[Трасіроўка промняў|трасіроўку промняў]], якая выкарыстоўваецца для [[Адбіццё (фізіка)|адбіццяў]] і [[Глабальнае асвятленне|глабальнага асвятлення]], а версія для персанальных камп’ютараў таксама падтрымлівае [[Трасіроўка шляху|трасіроўку шляху]] на відэакартах [[Nvidia RTX]]<ref>{{cite web |url=https://digitalfoundry.net |title=Nvidia Hands-On at CES: DLSS 4.5, Path-Traced Pragmata |lang=en-GB |website=Digital Foundry |date=2026-01-06 |access-date=2026-02-16 |last1=Machkovech |first1=Sam |archive-url=https://archive.org |archive-date=2026-02-19}}</ref>. Менеджар па падтрымцы распрацоўкі рухавіка Масару Ідзюін заявіў, што трасіроўка промняў «караністым чынам змяняе візуальнае аблічча гульняў», дазваляючы ствараць «кінематаграфічныя карціны, падобныя да высокабюджэтных [[Навукова-фантастычны фільм|навукова-фантастычных фільмаў]]»<ref>{{cite web |url=https://gamingbolt.com |title=Pragmata's Path Tracing Enables "Cinematic Visuals" Akin to "High-End Sci-Fi Films," per Capcom |lang=en-US |website=GamingBolt |date=2026-01-06 |access-date=2026-02-16 |last1=Sinha |first1=Ravi |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106195851/https://gamingbolt.com |archive-date=2026-01-06}}</ref>. Фізіка валасоў Дыяны разлічваецца сістэмай фізічнай сімуляцыі пасмаў, якая ўпершыню з’явілася ў ''[[Resident Evil 4 (гульня, 2023)|Resident Evil 4]]'' (2023), дзякуючы чаму валасы выглядаюць больш натуральнымі і рэалістычнымі ў параўнанні з традыцыйнай тэхнікай [[Спрайт (камп’ютарная графіка)|растравых выяваў]]. Праз значную даўжыню валасоў Дыяны фізічны рухавік прыйшлося дапрацаваць для дасягнення максімальнай дакладнасці<ref>{{cite web |url=https://videogameschronicle.com |title=Future Capcom games will have better hair, thanks to Pragmata |lang=en-GB |website=Video Games Chronicle |date=2025-08-28 |access-date=2026-02-16 |last1=Scullion |first1=Chris |archive-url=https://web.archive.org/web/20260311171252/https://videogameschronicle.com |archive-date=2026-03-11}}</ref>. Тэхнічныя дасягненні гэтай версіі рухавіка былі выкарыстаны ў ''[[Resident Evil Requiem]]'' для праліку фізікі валасоў [[Грэйс Эшкрафт]]<ref name="Sinha 2025">{{cite web |url=https://gamingbolt.com |title=Resident Evil Requiem – 10 New Things You Must Know |lang=en-US |website=GamingBolt |date=2025-06-30 |access-date=2026-02-19 |last1=Sinha |first1=Ravi |archive-url=https://web.archive.org/web/20260304085121/https://gamingbolt.com |archive-date=2026-03-04}}</ref>. === Прадукцыйнасць === На [[PlayStation 5 Pro]] гульня працуе ў разрозненні [[4K (разрозненне)|4K]] з [[Кадравая частата|частатой]] 60 кадраў за секунду. Стандартная [[PlayStation 5]] і [[Xbox Series X]] выкарыстоўваюць [[маштабаванне выявы]], павялічваючы разрозненне ад [[Full HD|1080p]] да 4K, тады як [[Xbox Series S]] маштабуе выяву ад [[720p]] да [[1440p]]<ref>{{cite web |url=https://purexbox.com |title=Pragmata Demo Comparison Shows Difference Between Xbox Series X, Series S & Switch 2 |lang=en-GB |website=Pure Xbox |date=2026-02-06 |access-date=2026-02-16 |last1=Gilbert |first1=Fraser |archive-url=https://web.archive.org/web/20260212030351/https://purexbox.com |archive-date=2026-02-12}}</ref>, а [[Nintendo Switch 2]] — ад 540p да 1080p<ref>{{cite web |url=https://nintendolife.com |title=Video: Pragmata Demo Side-By-Side Graphics Comparison (Switch 2, Xbox Series S, PS5) |lang=en-GB |website=Nintendo Life |date=2026-02-07 |access-date=2026-02-16 |last1=Doolan |first1=Liam |archive-url=https://web.archive.org/web/20260215184750/https://nintendolife.com |archive-date=2026-02-15}}</ref>. == Выпуск == Першапачаткова выхад гульні быў запланаваны на 2022 год, аднак у студзені 2021 года Capcom перанесла рэліз на 2023 год<ref name="Kotaku" />, а пазней адклала яго на нявызначаны тэрмін<ref>{{cite web |url=https://www.gamesradar.com/capcoms-mysterious-sci-fi-game-has-been-delayed-again-this-time-indefinitely/ |title=Capcom's mysterious sci-fi game has been delayed again, this time indefinitely |first=Jordan |last=Gerblick |website=[[GamesRadar+]] |date=2023-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250605012845/https://www.gamesradar.com/capcoms-mysterious-sci-fi-game-has-been-delayed-again-this-time-indefinitely/ |archive-date=2025-06-05 |access-date=2025-06-05 |url-status=live}}</ref>. У чэрвені 2025 года распрацоўшчыкі абвясцілі пра планы выпусціць гульню ў 2026 годзе<ref>{{cite web |url=https://www.gamespot.com/articles/capcoms-long-delayed-pragmata-gets-2026-release-window/1100-6532102/ |title=Capcom's Long-Delayed Pragmata Gets 2026 Release Window |lang=en |first=Grace |last=Benfell |website=[[GameSpot]] |date=2025-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250605013206/https://www.gamespot.com/articles/capcoms-long-delayed-pragmata-gets-2026-release-window/1100-6532102/ |archive-date=2025-06-05 |access-date=2025-06-05 |url-status=live}}</ref>. Пасля цырымоніі [[The Game Awards 2025]] [[Дэманстрацыйная версія камп’ютарнай гульні|дэмаверсія]] праекта з’явілася на платформе [[Steam]]<ref>{{cite web |url=https://gamingtrend.com/news/pragmata-demo-is-now-live/ |title=''Pragmata'' demo is now live! |first=David |last=Burdette |work=GamingTrend |date=2025-12-12 |access-date=2025-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213134833/https://gamingtrend.com/news/pragmata-demo-is-now-live/ |archive-date=2025-12-13}}</ref>. Акрамя таго, быў анансаваны выпуск фігуркі [[amiibo]] Дыяны<ref>{{cite web |url=https://www.nintendolife.com/news/2025/12/surprise-capcom-is-bringing-pragmata-to-switch-2-amiibo-and-demo-also-confirmed |title=Surprise! Capcom Is Bringing ''Pragmata'' To Switch 2, amiibo And Demo Also Confirmed |first=Liam |last=Doolan |work=Nintendo Life |date=2025-12-12 |access-date=2025-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212075518/https://www.nintendolife.com/news/2025/12/surprise-capcom-is-bringing-pragmata-to-switch-2-amiibo-and-demo-also-confirmed |archive-date=2025-12-12}}</ref>. На кансолях дэмаверсія стала даступная 5 лютага 2026 года<ref>{{cite web |url=https://www.gematsu.com/2026/02/pragmata-sketchbook-demo-now-available-for-ps5-xbox-series-and-switch-2 |title=''PRAGMATA'' Sketchbook demo now available for PS5, Xbox Series, and Switch 2 |first=Sal |last=Romano |work=Gematsu |date=2026-02-05 |access-date=2026-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260213165111/https://www.gematsu.com/2026/02/pragmata-sketchbook-demo-now-available-for-ps5-xbox-series-and-switch-2 |archive-date=2026-02-13}}</ref>; агульная колькасць яе спампоўванняў перавысіла мільён разоў<ref name=":0" />. Таксама гульню прадэманстравалі падчас прэзентацыі Sony State of Play у лютым 2026 года<ref name=":0" />. == Продажы == За першыя два дні з моманту рэлізу было прададзена больш за 1 мільён копій гульні<ref>{{cite web |url=https://ixbt.games/news/2026/04/20/410638-pragmata-dostigla-pervogo-znachimogo-rubezha-prodazh.html |title=Pragmata достигла первого значимого рубежа продаж |lang=ru |first=Дмитрий |last=Кривов |website=[[IXBT.games]] |date=2026-04-20 |access-date=2026-06-22 |url-status=live |archive-url=http://web.archive.org/web/20260622071145/https://ixbt.games/news/2026/04/20/410638-pragmata-dostigla-pervogo-znachimogo-rubezha-prodazh.html |archive-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{cite web |url=https://dtf.ru/gameindustry/5007834-prodazhi-pragmata-dostigli-milliona-kopiy |title=Продажи Pragmata достигли миллиона копий за два дня |lang=ru |author=daniel |website=[[DTF]] |date=2026-04-20 |access-date=2026-06-22 |url-status=live |archive-url=http://web.archive.org/web/20260420120842/https://dtf.ru/gameindustry/5007834-prodazhi-pragmata-dostigli-milliona-kopiy |archive-date=2026-04-20}}</ref>. Праз 16 дзён пасля выхаду агульны аб’ём яе продажаў дасягнуў 2 мільёнаў копій<ref>{{cite web |url=https://3dnews.ru/1141324/noviy-hit-capcom-prodagi-eksperimentalnogo-boevika-pragmata-dostigli-dvuh-millionov-kopiy |title=Новый хит Capcom: продажи экспериментального боевика Pragmata достигли двух миллионов копий |lang=ru |first=Михаил |last=Романов |website=[[3DNews]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-06-22 |url-status=live |archive-url=http://web.archive.org/web/20260509015644/https://3dnews.ru/1141324/noviy-hit-capcom-prodagi-eksperimentalnogo-boevika-pragmata-dostigli-dvuh-millionov-kopiy |archive-date=2026-05-09}}</ref><ref>{{cite web |url=https://dtf.ru/gameindustry/5041955-prodazhi-pragmata-prevysili-dva-milliona-kopiy |title=Продажи Pragmata достигли двух миллионов копий |lang=ru |author=daniel |website=[[DTF]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-06-22 |url-status=live |archive-url=http://web.archive.org/web/20260507082017/https://dtf.ru/gameindustry/5041955-prodazhi-pragmata-prevysili-dva-milliona-kopiy |archive-date=2026-05-07}}</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 5]] [[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch 2]] o1wdh5w7trjuc2yfebh2auy9q5abiwl 5227521 5227513 2026-10-26T18:38:04Z JerzyKundrat 174 /* Заўвагі */ 5227521 wikitext text/x-wiki {{Камп’ютарная гульня | загаловак = Pragmata | выява = Pragmata cover.jpg | распрацоўшчык = [[Capcom]] | выдавец = Capcom | дата анонсу = 11 чэрвеня 2020 | дата выпуску = 17 красавіка 2026 | жанр = [[Прыгодніцкі экшан]] | платформа = [[Windows]], [[PlayStation 5]], [[Xbox Series X/S]], [[Nintendo Switch 2]] | рухавік = [[RE Engine]] | рэжым = [[Аднакарыстальніцкая гульня|аднакарыстальніцкі]] }} '''''Pragmata''''' — [[камп’ютарная гульня]] ў жанры [[Прыгодніцкі экшан]], распрацаваная і выдадзеная кампаніяй [[Capcom]]. Першапачаткова анансаваная ў 2020 годзе, гульня была выпушчана 24 красавіка 2026 года на платформах [[Nintendo Switch 2]], [[PlayStation 5]], [[Windows]] і [[Xbox Series X/S]]<ref>{{cite web |url=https://www.gematsu.com/2025/12/pragmata-adds-switch-2-version-launches-april-24-2026 |title=PRAGMATA adds Switch 2 version, launches April 24, 2026 |first=Sal |last=Romano |work=Gematsu |date=2025-12-11 |access-date=2025-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212043106/https://www.gematsu.com/2025/12/pragmata-adds-switch-2-version-launches-april-24-2026 |archive-date=2025-12-12}}</ref>. == Геймплэй == Гулец кіруе астранаўтам Х’ю і [[андроід]]ам Дыянай ад трэцяй асобы, пакуль яны шукаюць спосаб збегчы з месячнай даследчай станцыі, якая кішыць варожымі робатамі з [[Штучны інтэлект|штучным інтэлектам]]. Х’ю мае ў распараджэнні розную [[Агнястрэльная зброя|агнястрэльную зброю]], а таксама [[рэактыўны ранец]], які дазваляе ўхіляцца ад атак і залазіць на высокія паверхні. Хоць браня робатаў кулеанепрабівальная, Дыяна можа ўзламаць сістэму абароны ў робата і пазначыць яго ўразлівае месца, якое Х’ю пасля можа атакаваць<ref>{{cite web |url=https://www.pcgamer.com/games/action/almost-exactly-5-years-after-it-was-announced-capcoms-astronaut-action-game-pragmata-finally-has-a-release-date-its-real/ |title=Almost exactly 5 years after it was announced, Capcom's astronaut action game Pragmata finally has a release date: 'It's real' |first=Wes |last=Fenlon |website=[[PC Gamer]] |date=2025-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604220922/https://www.pcgamer.com/games/action/almost-exactly-5-years-after-it-was-announced-capcoms-astronaut-action-game-pragmata-finally-has-a-release-date-its-real/ |archive-date=2025-06-04 |access-date=2025-06-05 |url-status=live}}</ref>. Падчас узлому гулец павінен весці курсор па квадратнай сетцы, пакуль не дасягне спецыяльнай ячэйкі, адначасова пазбягаючы перашкод і актывуючы бонусы, якія могуць даць дадатковыя баявыя перавагі, такія як павелічэнне ўрону ад зброі<ref>{{cite web |url=https://www.pcmag.com/news/capcom-pragmata-demo-space-shooter-unlike-anything-i-have-played |title=I Demoed Pragmata, Capcom's Upcoming Space Shooter, and It's Unlike Anything I've Played |first=Zachery |last=Cuevas |work=[[PCMag]] |date=2025-06-11 |access-date=2025-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250818185848/https://www.pcmag.com/news/capcom-pragmata-demo-space-shooter-unlike-anything-i-have-played |archive-date=2025-08-18}}</ref>. Узлом робатаў адбываецца ў рэальным часе, з-за чаго Х’ю неабходна ўхіляцца ад атак робатаў падчас кожнага ўзлому<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/games/2025/jun/17/pragmata-quirky-science-fiction-game-capcom |title=Pragmata, the quirky science-fiction game that's back from the dead |lang=en |first=Alyssa |last=Mercante |work=[[The Guardian]] |date=2025-06-17 |access-date=2025-08-10}}</ref>. == Сюжэт == На бязлюднай, на першы погляд, даследчай станцыі на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяцы]] астранаўт Х’ю і андроід Дыяна становяцца мішэнню варожага штучнага інтэлекту, які кіруе гэтай станцыяй. Ім трэба аб’яднаць намаганні, каб перамагчы ШІ і вярнуцца на [[Зямля|Зямлю]]<ref name=":0">{{Cite web |url=https://igromania.ru |title=Pragmata получила свежий трейлер на State of Play |lang=ru |author=Вайс, Артём |website=[[Игромания (журнал)|Іграманія]] |date=2026-02-13 |access-date=2026-02-14 |archive-date=2026-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260213122047/https://igromania.ru |url-status=live}}</ref>. == Распрацоўка == Гульня была ўпершыню анансавана 11 чэрвеня 2020 года падчас прамой трансляцыі [[Sony Interactive Entertainment]], прысвечанай PlayStation 5. Праект быў прадстаўлены як першая арыгінальная франшыза Capcom за восем гадоў (пасля ''[[Dragon’s Dogma]]'' 2012 года)<ref>{{cite web |url=https://videogameschronicle.com |title=Capcom announces Pragmata, its first original franchise in 8 years |first=Tom |last=Ivan |website=[[Video Games Chronicle]] |date=2020-06-11 |publisher=1981 Media Ltd. |access-date=2023-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240228055951/https://videogameschronicle.com |archive-date=2024-02-28}}</ref>. Спасылаючыся на гадавую справаздачу кампаніі за 2021 год, Браен Эшкрафт з ''[[Kotaku]]'' адзначыў: «Адна з прычын, чаму гульня так моцна адрозніваецца ад іншых праектаў Capcom, заключаецца ў тым, што яна з’яўляецца стварэннем новага складу распрацоўшчыкаў»<ref name="Kotaku">{{cite web |url=https://kotaku.com |title=Capcom Delays Cool-Looking Sci-Fi Game Pragmata To 2023 |first=Brian |last=Ashcraft |website=[[Kotaku]] |date=2021-11-18 |access-date=2023-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111044123/https://kotaku.com |archive-date=2023-11-11}}</ref>. === Дызайн === [[Файл:Pragmata Diana concept art.jpg|міні|[[Канцэпт-арт]] Дыяны]] Capcom сутыкнулася з цяжкасцямі пры стварэнні візуальнага аблічча Дыяны; першапачаткова планавалася, што яна будзе выглядаць як паўнавартасны андроід, аднак з-за гэтага пацярпела выразнасць гераіні. Яе збіраліся зрабіць накшталт Арале Нарымакі з мангі ''[[Dr. Slump]]'', з мультыплікацыйнымі, гіпербалізаванымі эмоцыямі (напрыклад, адкручваннем уласнай галавы). Праз культурныя адрозненні і далікатныя моманты ў гульні рысы, уласцівыя робатам, прыйшлося звесці да мінімуму<ref name="Automaton 2026-02-18">{{cite web |url=https://automaton-media.com |title=Pragmata devs struggled with conveying Diana's "android-like" vibes in a global cultural context. Screwing her head off like Arale-chan "would've been difficult to achieve," says director |lang=en-US |website=Automaton |date=2026-02-18 |access-date=2026-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260220125638/https://automaton-media.com |archive-date=2026-02-20}}</ref>. У фінальнай версіі гульні Дыяна знешне падобная да чалавека, аднак яе манера размаўляць і паводзіны могуць выклікаць [[Жудасная даліна|эфект «жудаснай даліны»]]. Нью-Ёрк у гульні быў спраектаваны так, нібыта ён створаны з дапамогай [[Генератыўны штучны інтэлект|генератыўнага штучнага інтэлекту]], і, паводле словаў прадзюсара Наота Оямы, выглядает «трохі скажоным» праз нелагічныя памылкі — напрыклад, таксі, якія правальваюцца пад падлогу, або аўтобусы, што тарчаць са сцен<ref>{{cite web |url=https://80.lv |title=Pragmata's New York Was Made by Humans to Look AI-Generated |lang=en-US |website=80 Level |date=2026-03-27 |access-date=2026-03-29 |last1=Levine |first1=Gloria |archive-date=2026-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603163524/https://80.lv |url-status=live}}</ref>. Сам генератыўны ШІ пры гэтым нідзе не прымяняўся; як адзначылі ў Capcom, «распрацоўшчыкі карпатліва працавалі над адтварэннем элементаў, якія перадаюць гэта дзіўнае адчуванне, уласцівае штучнаму інтэлекту»<ref>{{cite web |url=https://ign.com |title=Pragmata Contains a Stage That's a 'Fake New York Generated by AI,' but It's Entirely Made by Humans |lang=en-US |website=IGN |date=2026-03-27 |access-date=2026-03-29 |last1=Valentine |first1=Rebekah}}</ref>. Элі Гоўлд з ''[[PC Gamer]]'' назваў гэты мастацкі стыль «чалавечым [[слоп]]ам»<ref>{{cite web |url=https://pcgamer.com |title=Pragmata's devs created human-made AI slop to mimic the 'uncanny feel' of LLM art |lang=en-GB |website=PC Gamer |date=2026-03-27 |access-date=2026-03-29 |last1=Gould |first1=Elie |archive-url=https://web.archive.org/web/20260327074525/https://pcgamer.com |archive-date=2026-03-27}}</ref>. Распрацоўшчыкам прыйшлося шукаць баланс паміж незвычайнасцю навакольнага асяроддзя і яго дарэчнасцю, каб скажэнні не надта адцягвалі ўвагу гульцоў і не ўспрымаліся імі як падказкі да галаваломак<ref>{{cite web |url=https://eurogamer.net |title=Pragmata's New York-like cityscape was intentionally designed to feel "AI-generated" and "distorted" |lang=en-US |website=Eurogamer |date=2026-03-27 |access-date=2026-03-29 |last1=Phillips Kennedy |first1=Victoria |archive-url=https://web.archive.org/web/20260327055915/https://eurogamer.net |archive-date=2026-03-27}}</ref>. === Графіка і тэхналогіі === [[Файл:Pragmata_-_Diana_close-up.jpg|міні|Валасы Дыяны мадэляваліся з дапамогай сістэмы фізічнай сімуляцыі асобных пасмаў у [[RE Engine]] для дасягнення максімальнай рэалістычнасці.]] ''Pragmata'' распрацоўвалася на рухавіку [[RE Engine]]<ref>{{cite magazine |last=Hilliard |first=Kyle |date=2023-07-03 |title=How Is Capcom's RE Engine So Versatile? |url=https://gameinformer.com |access-date=2025-08-10 |magazine=[[Game Informer]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20250808133148/https://gameinformer.com |archive-date=2025-08-08}}</ref>. Рухавік падтрымлівае [[Трасіроўка промняў|трасіроўку промняў]], якая выкарыстоўваецца для [[Адбіццё (фізіка)|адбіццяў]] і [[Глабальнае асвятленне|глабальнага асвятлення]], а версія для персанальных камп’ютараў таксама падтрымлівае [[Трасіроўка шляху|трасіроўку шляху]] на відэакартах [[Nvidia RTX]]<ref>{{cite web |url=https://digitalfoundry.net |title=Nvidia Hands-On at CES: DLSS 4.5, Path-Traced Pragmata |lang=en-GB |website=Digital Foundry |date=2026-01-06 |access-date=2026-02-16 |last1=Machkovech |first1=Sam |archive-url=https://archive.org |archive-date=2026-02-19}}</ref>. Менеджар па падтрымцы распрацоўкі рухавіка Масару Ідзюін заявіў, што трасіроўка промняў «караністым чынам змяняе візуальнае аблічча гульняў», дазваляючы ствараць «кінематаграфічныя карціны, падобныя да высокабюджэтных [[Навукова-фантастычны фільм|навукова-фантастычных фільмаў]]»<ref>{{cite web |url=https://gamingbolt.com |title=Pragmata's Path Tracing Enables "Cinematic Visuals" Akin to "High-End Sci-Fi Films," per Capcom |lang=en-US |website=GamingBolt |date=2026-01-06 |access-date=2026-02-16 |last1=Sinha |first1=Ravi |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106195851/https://gamingbolt.com |archive-date=2026-01-06}}</ref>. Фізіка валасоў Дыяны разлічваецца сістэмай фізічнай сімуляцыі пасмаў, якая ўпершыню з’явілася ў ''[[Resident Evil 4 (гульня, 2023)|Resident Evil 4]]'' (2023), дзякуючы чаму валасы выглядаюць больш натуральнымі і рэалістычнымі ў параўнанні з традыцыйнай тэхнікай [[Спрайт (камп’ютарная графіка)|растравых выяваў]]. Праз значную даўжыню валасоў Дыяны фізічны рухавік прыйшлося дапрацаваць для дасягнення максімальнай дакладнасці<ref>{{cite web |url=https://videogameschronicle.com |title=Future Capcom games will have better hair, thanks to Pragmata |lang=en-GB |website=Video Games Chronicle |date=2025-08-28 |access-date=2026-02-16 |last1=Scullion |first1=Chris |archive-url=https://web.archive.org/web/20260311171252/https://videogameschronicle.com |archive-date=2026-03-11}}</ref>. Тэхнічныя дасягненні гэтай версіі рухавіка былі выкарыстаны ў ''[[Resident Evil Requiem]]'' для праліку фізікі валасоў [[Грэйс Эшкрафт]]<ref name="Sinha 2025">{{cite web |url=https://gamingbolt.com |title=Resident Evil Requiem – 10 New Things You Must Know |lang=en-US |website=GamingBolt |date=2025-06-30 |access-date=2026-02-19 |last1=Sinha |first1=Ravi |archive-url=https://web.archive.org/web/20260304085121/https://gamingbolt.com |archive-date=2026-03-04}}</ref>. === Прадукцыйнасць === На [[PlayStation 5 Pro]] гульня працуе ў разрозненні [[4K (разрозненне)|4K]] з [[Кадравая частата|частатой]] 60 кадраў за секунду. Стандартная [[PlayStation 5]] і [[Xbox Series X]] выкарыстоўваюць [[маштабаванне выявы]], павялічваючы разрозненне ад [[Full HD|1080p]] да 4K, тады як [[Xbox Series S]] маштабуе выяву ад [[720p]] да [[1440p]]<ref>{{cite web |url=https://purexbox.com |title=Pragmata Demo Comparison Shows Difference Between Xbox Series X, Series S & Switch 2 |lang=en-GB |website=Pure Xbox |date=2026-02-06 |access-date=2026-02-16 |last1=Gilbert |first1=Fraser |archive-url=https://web.archive.org/web/20260212030351/https://purexbox.com |archive-date=2026-02-12}}</ref>, а [[Nintendo Switch 2]] — ад 540p да 1080p<ref>{{cite web |url=https://nintendolife.com |title=Video: Pragmata Demo Side-By-Side Graphics Comparison (Switch 2, Xbox Series S, PS5) |lang=en-GB |website=Nintendo Life |date=2026-02-07 |access-date=2026-02-16 |last1=Doolan |first1=Liam |archive-url=https://web.archive.org/web/20260215184750/https://nintendolife.com |archive-date=2026-02-15}}</ref>. == Выпуск == Першапачаткова выхад гульні быў запланаваны на 2022 год, аднак у студзені 2021 года Capcom перанесла рэліз на 2023 год<ref name="Kotaku" />, а пазней адклала яго на нявызначаны тэрмін<ref>{{cite web |url=https://www.gamesradar.com/capcoms-mysterious-sci-fi-game-has-been-delayed-again-this-time-indefinitely/ |title=Capcom's mysterious sci-fi game has been delayed again, this time indefinitely |first=Jordan |last=Gerblick |website=[[GamesRadar+]] |date=2023-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250605012845/https://www.gamesradar.com/capcoms-mysterious-sci-fi-game-has-been-delayed-again-this-time-indefinitely/ |archive-date=2025-06-05 |access-date=2025-06-05 |url-status=live}}</ref>. У чэрвені 2025 года распрацоўшчыкі абвясцілі пра планы выпусціць гульню ў 2026 годзе<ref>{{cite web |url=https://www.gamespot.com/articles/capcoms-long-delayed-pragmata-gets-2026-release-window/1100-6532102/ |title=Capcom's Long-Delayed Pragmata Gets 2026 Release Window |lang=en |first=Grace |last=Benfell |website=[[GameSpot]] |date=2025-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250605013206/https://www.gamespot.com/articles/capcoms-long-delayed-pragmata-gets-2026-release-window/1100-6532102/ |archive-date=2025-06-05 |access-date=2025-06-05 |url-status=live}}</ref>. Пасля цырымоніі [[The Game Awards 2025]] [[Дэманстрацыйная версія камп’ютарнай гульні|дэмаверсія]] праекта з’явілася на платформе [[Steam]]<ref>{{cite web |url=https://gamingtrend.com/news/pragmata-demo-is-now-live/ |title=''Pragmata'' demo is now live! |first=David |last=Burdette |work=GamingTrend |date=2025-12-12 |access-date=2025-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213134833/https://gamingtrend.com/news/pragmata-demo-is-now-live/ |archive-date=2025-12-13}}</ref>. Акрамя таго, быў анансаваны выпуск фігуркі [[amiibo]] Дыяны<ref>{{cite web |url=https://www.nintendolife.com/news/2025/12/surprise-capcom-is-bringing-pragmata-to-switch-2-amiibo-and-demo-also-confirmed |title=Surprise! Capcom Is Bringing ''Pragmata'' To Switch 2, amiibo And Demo Also Confirmed |first=Liam |last=Doolan |work=Nintendo Life |date=2025-12-12 |access-date=2025-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212075518/https://www.nintendolife.com/news/2025/12/surprise-capcom-is-bringing-pragmata-to-switch-2-amiibo-and-demo-also-confirmed |archive-date=2025-12-12}}</ref>. На кансолях дэмаверсія стала даступная 5 лютага 2026 года<ref>{{cite web |url=https://www.gematsu.com/2026/02/pragmata-sketchbook-demo-now-available-for-ps5-xbox-series-and-switch-2 |title=''PRAGMATA'' Sketchbook demo now available for PS5, Xbox Series, and Switch 2 |first=Sal |last=Romano |work=Gematsu |date=2026-02-05 |access-date=2026-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260213165111/https://www.gematsu.com/2026/02/pragmata-sketchbook-demo-now-available-for-ps5-xbox-series-and-switch-2 |archive-date=2026-02-13}}</ref>; агульная колькасць яе спампоўванняў перавысіла мільён разоў<ref name=":0" />. Таксама гульню прадэманстравалі падчас прэзентацыі Sony State of Play у лютым 2026 года<ref name=":0" />. == Продажы == За першыя два дні з моманту рэлізу было прададзена больш за 1 мільён копій гульні<ref>{{cite web |url=https://ixbt.games/news/2026/04/20/410638-pragmata-dostigla-pervogo-znachimogo-rubezha-prodazh.html |title=Pragmata достигла первого значимого рубежа продаж |lang=ru |first=Дмитрий |last=Кривов |website=[[IXBT.games]] |date=2026-04-20 |access-date=2026-06-22 |url-status=live |archive-url=http://web.archive.org/web/20260622071145/https://ixbt.games/news/2026/04/20/410638-pragmata-dostigla-pervogo-znachimogo-rubezha-prodazh.html |archive-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{cite web |url=https://dtf.ru/gameindustry/5007834-prodazhi-pragmata-dostigli-milliona-kopiy |title=Продажи Pragmata достигли миллиона копий за два дня |lang=ru |author=daniel |website=[[DTF]] |date=2026-04-20 |access-date=2026-06-22 |url-status=live |archive-url=http://web.archive.org/web/20260420120842/https://dtf.ru/gameindustry/5007834-prodazhi-pragmata-dostigli-milliona-kopiy |archive-date=2026-04-20}}</ref>. Праз 16 дзён пасля выхаду агульны аб’ём яе продажаў дасягнуў 2 мільёнаў копій<ref>{{cite web |url=https://3dnews.ru/1141324/noviy-hit-capcom-prodagi-eksperimentalnogo-boevika-pragmata-dostigli-dvuh-millionov-kopiy |title=Новый хит Capcom: продажи экспериментального боевика Pragmata достигли двух миллионов копий |lang=ru |first=Михаил |last=Романов |website=[[3DNews]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-06-22 |url-status=live |archive-url=http://web.archive.org/web/20260509015644/https://3dnews.ru/1141324/noviy-hit-capcom-prodagi-eksperimentalnogo-boevika-pragmata-dostigli-dvuh-millionov-kopiy |archive-date=2026-05-09}}</ref><ref>{{cite web |url=https://dtf.ru/gameindustry/5041955-prodazhi-pragmata-prevysili-dva-milliona-kopiy |title=Продажи Pragmata достигли двух миллионов копий |lang=ru |author=daniel |website=[[DTF]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-06-22 |url-status=live |archive-url=http://web.archive.org/web/20260507082017/https://dtf.ru/gameindustry/5041955-prodazhi-pragmata-prevysili-dva-milliona-kopiy |archive-date=2026-05-07}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 5]] [[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch 2]] qx05yi1xdarwj7vx1v1ferqhde7dqmm 0 817868 5227530 2026-10-26T18:56:26Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Грачоўскі раён''' ({{lang-ru|Грачёвский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр —...» 5227530 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Грачоўскі раён''' ({{lang-ru|Грачёвский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Грачоўка (сяло, Стаўрапольскі край)|Грачоўка]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]] l2ncvq5y52eycvvfa45a6wb61yau1zk 5227741 5227530 2026-10-27T05:09:36Z DobryBrat 5701 выдалена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]]; дададзена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227741 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Грачоўскі раён''' ({{lang-ru|Грачёвский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Грачоўка (сяло, Стаўрапольскі край)|Грачоўка]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] 3s14xqjk6zbn9qtm6hx79q1mcrz27qt 0 817869 5227532 2026-10-26T18:58:23Z Maksonkaa 174158 Новая старонка: «{{Картка гульні |загаловак = South of Midnight |стыль загалоўка = |выява = <!--[[Выява:South of Midnight.jpg]]--> |подпіс = |распрацоўшчык = [[Compulsion Games]] |выдавец = [[Xbox Game Studios]] |лакалізатар = |мова інтэрфейсу = |серыя...» 5227532 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |загаловак = South of Midnight |стыль загалоўка = |выява = <!--[[Выява:South of Midnight.jpg]]--> |подпіс = |распрацоўшчык = [[Compulsion Games]] |выдавец = [[Xbox Game Studios]] |лакалізатар = |мова інтэрфейсу = |серыя = |дата анонсу = |дата выпуску = [[8 красавіка]] [[2025 год у камп’ютарных гульнях|2025]] |платформа = [[Windows]], [[Xbox Series X/S]] |рухавічок = [[Unreal Engine 4]] |ліцэнзія = |бюджэт = |версія = |жанр = [[Прыгодніцкі экшан|прыгодніцкі экшан]] |рэжым = [[Адзіночная гульня|адзіночны]] |рэйтынг = |носьбіт = [[Лічбавая дыстрыбуцыя]] |сістэмныя патрабаванні = |кіраванне = [[Камп’ютарная клавіятура|клавіятура]] і [[Камп’ютарная мыш|мыш]] або [[геймпад]] |сайт = }} '''''South of Midnight''''' — [[камп’ютарная гульня]] ў жанры [[Прыгодніцкі экшан|прыгодніцкі экшан]], распрацаваная студыяй [[Compulsion Games]] і выдадзеная [[Xbox Game Studios]]. Выпуск гульні адбыўся 8 красавіка 2025 года. Паводле сюжэту галоўная гераіня падарожнічае па [[Фантастыка|фантастычным]] свеце, натхнёным міфалогіяй [[Глыбокі Поўдзень|Глыбокага Поўдня]]. Гульня выйшла на платформах [[Windows]] і [[Xbox Series X/S]]. == Ігравы працэс == ''South of Midnight'' — экшн з выглядам ад трэцяй асобы. Галоўная гераіня гульні, Хэйзел, авалодвае чароўным старажытным мастацтвам «пляцення»<ref name="wincentral">{{Cite web |last=Cope |first=Alexander |date=2024-05-23 |title=South of Midnight FAQ: Xbox Game Pass, story, platforms, and everything you need to know |url=https://www.windowscentral.com/gaming/south-of-midnight-faq |access-date=2024-06-27 |website=Windows Central |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703171717/https://www.windowscentral.com/gaming/south-of-midnight-faq |archive-date=2024-07-03 |url-status=live}}</ref>. Баявая механіка заснавана на выкарыстанні магічных здольнасцей, якія дазваляюць «расплятаць» ворагаў. Таксама прысутнічае вырашэнне галаваломак і платформінг<ref>{{cite web |last1=Northup |first1=Travis |title=South of Midnight First Preview: Compulsion Games Bets Big on Art, Music, and Deep South Folklore |url=https://www.ign.com/articles/south-of-midnight-first-preview-compulsion-games-bets-big-on-art-music-and-deep-south-folklore |website=[[IGN]] |access-date=2024-11-14|lang=en |date=2024-11-12}}</ref>. У гульні прымяняецца тэхніка пакадравай анімацыі для стварэння відэаўставак. Апавяданне пабудавана на элементах паўднёвага фальклору і суправаджаецца музычным афармленнем, натхнёным культурай амерыканскага Поўдня<ref name="GamesRadarGuide">{{Cite web |last=Wald |first=Heather |last2=Gould-Wilson |first2=Jasmine |date=2023-06-11 |title=South of Midnight: Everything we know so far |url=https://www.gamesradar.com/south-of-midnight-guide/ |access-date=2024-06-27 |website=[[GamesRadar+]] |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627025326/https://www.gamesradar.com/south-of-midnight-guide/ |archive-date=2024-06-27 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Randall |first=Harvey |date=2024-06-09 |title=South of Midnight, a gorgeous action adventure game with weighty, Souls-adjacent combat and stylised cutscenes will be dodge-rolling onto PC next year |url=https://www.pcgamer.com/games/action/south-of-midnight-a-gorgeous-looking-action-adventure-game-with-weighty-souls-adjacent-combat-and-stylised-cutscenes-will-be-dodge-rolling-onto-pc-next-year/ |access-date=2024-06-27 |work=[[PC Gamer]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627025333/https://www.pcgamer.com/games/action/south-of-midnight-a-gorgeous-looking-action-adventure-game-with-weighty-souls-adjacent-combat-and-stylised-cutscenes-will-be-dodge-rolling-onto-pc-next-year/ |archive-date=2024-06-27 |url-status=live}}</ref>. == Распрацоўка == Распрацоўкай ''South of Midnight'' займалася студыя Compulsion Games, якая стварыла раней гульні ''[[We Happy Few]]'' і ''Contrast''. Праект стаў першай гульнёй студыі, што распрацоўвалася пад эгідай [[Xbox Game Studios]] пасля набыцця кампаніі ў 2018 годзе. На ранніх этапах распрацоўкі гульня мела кодавую назву ''Project Midnight''. Першая інфармацыя пра гульню з’явілася ў 2021 годзе на партале [[Windows Central]], дзе былі апублікаваны канцэпт-арты<ref>{{Cite web |last=Corden |first=Jez |date=2021-11-11 |title=New upcoming Xbox exclusives revealed: Project 'Midnight' from Compulsion and 'Pentiment' from Obsidian |url=https://windowscentral.com |access-date=2024-06-27 |website=Windows Central |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627025333/https://windowscentral.com |archive-date=2024-06-27 |url-status=live}}</ref>. Афіцыйны анонс адбыўся 11 чэрвеня 2023 года на прэзентацыі Xbox Games Showcase<ref>{{Cite web |last=Stedman |first=Alex |date=2023-06-11 |title=South of Midnight, New Game From We Happy Few Developer, Unveiled at Xbox Showcase |url=https://ign.com |access-date=2024-06-27 |website=IGN |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627025326/https://ign.com |archive-date=2024-06-27 |url-status=live}}</ref>. 9 чэрвеня 2024 года Compulsion Games прадставіла першы геймплейны трэйлер і абвясціла пра выхад гульні ў 2025 годзе<ref>{{Cite web |author=Stewart, Marcus |date=2024-06-09 |title=Southern Gothic Action Game South Of Midnight Gets First Gameplay Trailer And 2025 Launch Window |url=https://gameinformer.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609195301/https://gameinformer.com |archive-date=2024-06-09 |access-date=2024-06-27 |website=[[Game Informer]] |lang=en}}</ref>. == Водгукі == {{Ацэнкі гульні | MC = 75/100 (PC)<ref name="MC_PC">{{Cite web |url=https://metacritic.com |title=South of Midnight for PC Reviews |lang=en |website=[[Metacritic]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20250626193518/https://metacritic.com |archive-date=2025-06-26 |access-date=2025-07-16 |url-status=live}}</ref><br>76/100 (XBXS)<ref name="MC_XBXS">{{Cite web |url=https://metacritic.com |title=South of Midnight for Xbox Series X Reviews |lang=en |website=[[Metacritic]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20250716165933/https://metacritic.com |archive-date=2025-07-16 |access-date=2025-07-16 |url-status=live}}</ref> | OC = 77/100 (67 %)<ref name="OC">{{Cite web |url=https://opencritic.com |title=South of Midnight Reviews |lang=en |website=[[OpenCritic]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20250716165927/https://opencritic.com |archive-date=2025-07-16 |access-date=2025-07-16 |url-status=live}}</ref> | Kritikanstvo = 73/100<ref>{{Cite web |url=https://kritikanstvo.ru |title=South of Midnight (2025) |lang=ru |website=[[Крытыканства|Крытыканства]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20250716165947/https://kritikanstvo.ru |archive-date=2025-07-16 |access-date=2025-07-16 |url-status=live}}</ref> | Destruct = 9/10<ref>{{Cite web |url=https://destructoid.com |title=South of Midnight Review: A glorious testament to video game storytelling excellence |lang=en |first=Kristina |last=Ebanez |website=[[Destructoid]] |date=2025-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623024111/https://destructoid.com |archive-date=2025-06-23 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | DT = {{рэйтынг|3,5|5}}<ref>{{Cite web |url=https://digitaltrends.com |title=South of Midnight review: a heartfelt ode to America’s deep South |lang=en |first=Giovanni |last=Colantonio |website={{нп|Digital Trends|Digital Trends|en}} |date=2025-04-03 |archive-url=http://web.archive.org/web/20250516103240/https://digitaltrends.com |archive-date=2025-05-16 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | Edge = 7/10<ref name="EdgeReview">{{Артыкул |аўтар=Edge staff |загаловак=South of Midnight review |год=2025 |язык=en |выданне=[[Edge (часопіс)|Edge]] |выдавецтва=[[Future plc]] |месяц=06 |нумар=410}}</ref> | EuroG = {{рэйтынг|3|5}}<ref>{{Cite web |url=https://eurogamer.net |title=South of Midnight review |lang=en |first=Chris |last=Tapsell |website=[[Eurogamer]] |date=2025-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250428094733/https://eurogamer.net |archive-date=2025-04-28 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | GI = 8,5/10<ref>{{Cite web |url=https://gameinformer.com |title=South of Midnight Review - A Toe-Tapping Tapestry |lang=en |first=Charles |last=Harte |website=[[Game Informer]] |date=2025-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250613014441/https://gameinformer.com |archive-date=2025-06-13 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | GSpot = 8/10<ref>{{Cite web |url=https://gamespot.com |title=South Of Midnight Review - A Love Letter To The American Deep South |lang=en |first=Jordan |last=Ramée |website=[[GameSpot]] |date=2025-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250528235326/https://gamespot.com |archive-date=2025-05-28 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | HCG = 4/5<ref>{{Cite web |url=https://hardcoregamer.com |title=Review: South of Midnight |lang=en |first=Parker |last=Green |website=[[Hardcore Gamer]] |date=2025-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250624170507/https://hardcoregamer.com |archive-date=2025-06-24 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | IGN = 8/10<ref>{{Cite web |url=https://ign.com |title=South of Midnight Review |lang=en |first=Michael |last=Higham |website=[[IGN]] |date=2025-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250520133136/https://ign.com |archive-date=2025-05-20 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | PCGN = 6/10<ref>{{Cite web |url=https://pcgamesn.com |title=South of Midnight review - the Shakin' Bones of something better |lang=en |first=Lauren |last=Bergin |website=[[PCGamesN]] |date=2025-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250624170508/https://pcgamesn.com |archive-date=2025-06-24 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | PCGUS = 83/100<ref>{{Cite web |url=https://pcgamer.com |title=South of Midnight review |lang=en |first=Andrea |last=Shearon |website=[[PC Gamer]] |date=2025-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250628180811/https://pcgamer.com |archive-date=2025-06-28 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | SN = 8/10<ref>{{Cite web |url=https://shacknews.com |title=South of Midnight review: A bayou fairy tale |lang=en |first=Donovan |last=Erskine |website=[[Shacknews]] |date=2025-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250428094714/https://shacknews.com |archive-date=2025-04-28 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | tGM = 7,5/10<ref>{{Cite web |url=https://thegamesmachine.it |title=South of Midnight – Recensione |lang=it |first=Alessandro |last=Alosi |website={{нп|The Games Machine|The Games Machine|en}} |date=2025-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427094317/https://thegamesmachine.it |archive-date=2025-04-27 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | TG = {{рэйтынг|3|5}}<ref>{{Cite web |url=https://theguardian.com |title=South of Midnight review – beautiful surfaces can’t hide thin gameplay |lang=en |first=Lewis |last=Gordon |website=[[The Guardian]] |date=2025-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506120932/https://theguardian.com |archive-date=2025-05-06 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | 3DN = 8/10<ref>{{Cite web |url=https://3dnews.ru |title=South of Midnight — соткана по лекалам. Рецензия |lang=ru |first=Алексей |last=Лихачев |website=[[3DNews]] |date=2025-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623035504/https://3dnews.ru/ |archive-date=2025-06-23 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | PG = 7,5/10<ref>{{Cite web |url=https://playground.ru |title=Рецензия на South of Midnight |lang=ru |first=Кирилл |last=Примаков |website=[[PlayGround.ru]] |date=2025-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717170512/https://playground.ru |archive-date=2025-07-17 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> }} == Зноскі == {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] tgmqch3a53vggd6gjv13q1qlq3ua1iv 5227534 5227532 2026-10-26T18:58:44Z Maksonkaa 174158 5227534 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |загаловак = South of Midnight |стыль загалоўка = |выява = <!--[[Выява:South of Midnight.jpg]]--> |подпіс = |распрацоўшчык = [[Compulsion Games]] |выдавец = [[Xbox Game Studios]] |лакалізатар = |мова інтэрфейсу = |серыя = |дата анонсу = |дата выпуску = [[8 красавіка]] [[2025 год у камп’ютарных гульнях|2025]] |платформа = [[Windows]], [[Xbox Series X/S]] |рухавічок = [[Unreal Engine 4]] |ліцэнзія = |бюджэт = |версія = |жанр = [[Прыгодніцкі экшан|прыгодніцкі экшан]] |рэжым = [[Адзіночная гульня|адзіночны]] |рэйтынг = |носьбіт = [[Лічбавая дыстрыбуцыя]] |сістэмныя патрабаванні = |кіраванне = [[Камп’ютарная клавіятура|клавіятура]] і [[Камп’ютарная мыш|мыш]] або [[геймпад]] |сайт = }} '''''South of Midnight''''' — [[камп’ютарная гульня]] ў жанры [[Прыгодніцкі экшан|прыгодніцкі экшан]], распрацаваная студыяй [[Compulsion Games]] і выдадзеная [[Xbox Game Studios]]. Выпуск гульні адбыўся 8 красавіка 2025 года. Паводле сюжэту галоўная гераіня падарожнічае па [[Фантастыка|фантастычным]] свеце, натхнёным міфалогіяй [[Глыбокі Поўдзень|Глыбокага Поўдня]]. Гульня выйшла на платформах [[Windows]] і [[Xbox Series X/S]]. == Ігравы працэс == ''South of Midnight'' — экшн з выглядам ад трэцяй асобы. Галоўная гераіня гульні, Хэйзел, авалодвае чароўным старажытным мастацтвам «пляцення»<ref name="wincentral">{{Cite web |last=Cope |first=Alexander |date=2024-05-23 |title=South of Midnight FAQ: Xbox Game Pass, story, platforms, and everything you need to know |url=https://www.windowscentral.com/gaming/south-of-midnight-faq |access-date=2024-06-27 |website=Windows Central |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703171717/https://www.windowscentral.com/gaming/south-of-midnight-faq |archive-date=2024-07-03 |url-status=live}}</ref>. Баявая механіка заснавана на выкарыстанні магічных здольнасцей, якія дазваляюць «расплятаць» ворагаў. Таксама прысутнічае вырашэнне галаваломак і платформінг<ref>{{cite web |last1=Northup |first1=Travis |title=South of Midnight First Preview: Compulsion Games Bets Big on Art, Music, and Deep South Folklore |url=https://www.ign.com/articles/south-of-midnight-first-preview-compulsion-games-bets-big-on-art-music-and-deep-south-folklore |website=[[IGN]] |access-date=2024-11-14|lang=en |date=2024-11-12}}</ref>. У гульні прымяняецца тэхніка пакадравай анімацыі для стварэння відэаўставак. Апавяданне пабудавана на элементах паўднёвага фальклору і суправаджаецца музычным афармленнем, натхнёным культурай амерыканскага Поўдня<ref name="GamesRadarGuide">{{Cite web |last=Wald |first=Heather |last2=Gould-Wilson |first2=Jasmine |date=2023-06-11 |title=South of Midnight: Everything we know so far |url=https://www.gamesradar.com/south-of-midnight-guide/ |access-date=2024-06-27 |website=[[GamesRadar+]] |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627025326/https://www.gamesradar.com/south-of-midnight-guide/ |archive-date=2024-06-27 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Randall |first=Harvey |date=2024-06-09 |title=South of Midnight, a gorgeous action adventure game with weighty, Souls-adjacent combat and stylised cutscenes will be dodge-rolling onto PC next year |url=https://www.pcgamer.com/games/action/south-of-midnight-a-gorgeous-looking-action-adventure-game-with-weighty-souls-adjacent-combat-and-stylised-cutscenes-will-be-dodge-rolling-onto-pc-next-year/ |access-date=2024-06-27 |work=[[PC Gamer]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627025333/https://www.pcgamer.com/games/action/south-of-midnight-a-gorgeous-looking-action-adventure-game-with-weighty-souls-adjacent-combat-and-stylised-cutscenes-will-be-dodge-rolling-onto-pc-next-year/ |archive-date=2024-06-27 |url-status=live}}</ref>. == Распрацоўка == Распрацоўкай ''South of Midnight'' займалася студыя Compulsion Games, якая стварыла раней гульні ''[[We Happy Few]]'' і ''Contrast''. Праект стаў першай гульнёй студыі, што распрацоўвалася пад эгідай [[Xbox Game Studios]] пасля набыцця кампаніі ў 2018 годзе. На ранніх этапах распрацоўкі гульня мела кодавую назву ''Project Midnight''. Першая інфармацыя пра гульню з’явілася ў 2021 годзе на партале [[Windows Central]], дзе былі апублікаваны канцэпт-арты<ref>{{Cite web |last=Corden |first=Jez |date=2021-11-11 |title=New upcoming Xbox exclusives revealed: Project 'Midnight' from Compulsion and 'Pentiment' from Obsidian |url=https://windowscentral.com |access-date=2024-06-27 |website=Windows Central |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627025333/https://windowscentral.com |archive-date=2024-06-27 |url-status=live}}</ref>. Афіцыйны анонс адбыўся 11 чэрвеня 2023 года на прэзентацыі Xbox Games Showcase<ref>{{Cite web |last=Stedman |first=Alex |date=2023-06-11 |title=South of Midnight, New Game From We Happy Few Developer, Unveiled at Xbox Showcase |url=https://ign.com |access-date=2024-06-27 |website=IGN |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627025326/https://ign.com |archive-date=2024-06-27 |url-status=live}}</ref>. 9 чэрвеня 2024 года Compulsion Games прадставіла першы геймплейны трэйлер і абвясціла пра выхад гульні ў 2025 годзе<ref>{{Cite web |author=Stewart, Marcus |date=2024-06-09 |title=Southern Gothic Action Game South Of Midnight Gets First Gameplay Trailer And 2025 Launch Window |url=https://gameinformer.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609195301/https://gameinformer.com |archive-date=2024-06-09 |access-date=2024-06-27 |website=[[Game Informer]] |lang=en}}</ref>. == Водгукі == {{Ацэнкі гульні | MC = 75/100 (PC)<ref name="MC_PC">{{Cite web |url=https://metacritic.com |title=South of Midnight for PC Reviews |lang=en |website=[[Metacritic]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20250626193518/https://metacritic.com |archive-date=2025-06-26 |access-date=2025-07-16 |url-status=live}}</ref><br>76/100 (XBXS)<ref name="MC_XBXS">{{Cite web |url=https://metacritic.com |title=South of Midnight for Xbox Series X Reviews |lang=en |website=[[Metacritic]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20250716165933/https://metacritic.com |archive-date=2025-07-16 |access-date=2025-07-16 |url-status=live}}</ref> | OC = 77/100 (67 %)<ref name="OC">{{Cite web |url=https://opencritic.com |title=South of Midnight Reviews |lang=en |website=[[OpenCritic]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20250716165927/https://opencritic.com |archive-date=2025-07-16 |access-date=2025-07-16 |url-status=live}}</ref> | Kritikanstvo = 73/100<ref>{{Cite web |url=https://kritikanstvo.ru |title=South of Midnight (2025) |lang=ru |website=[[Крытыканства|Крытыканства]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20250716165947/https://kritikanstvo.ru |archive-date=2025-07-16 |access-date=2025-07-16 |url-status=live}}</ref> | Destruct = 9/10<ref>{{Cite web |url=https://destructoid.com |title=South of Midnight Review: A glorious testament to video game storytelling excellence |lang=en |first=Kristina |last=Ebanez |website=[[Destructoid]] |date=2025-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623024111/https://destructoid.com |archive-date=2025-06-23 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | DT = {{рэйтынг|3,5|5}}<ref>{{Cite web |url=https://digitaltrends.com |title=South of Midnight review: a heartfelt ode to America’s deep South |lang=en |first=Giovanni |last=Colantonio |website={{нп|Digital Trends|Digital Trends|en}} |date=2025-04-03 |archive-url=http://web.archive.org/web/20250516103240/https://digitaltrends.com |archive-date=2025-05-16 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | Edge = 7/10<ref name="EdgeReview">{{Артыкул |аўтар=Edge staff |загаловак=South of Midnight review |год=2025 |язык=en |выданне=[[Edge (часопіс)|Edge]] |выдавецтва=[[Future plc]] |месяц=06 |нумар=410}}</ref> | EuroG = {{рэйтынг|3|5}}<ref>{{Cite web |url=https://eurogamer.net |title=South of Midnight review |lang=en |first=Chris |last=Tapsell |website=[[Eurogamer]] |date=2025-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250428094733/https://eurogamer.net |archive-date=2025-04-28 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | GI = 8,5/10<ref>{{Cite web |url=https://gameinformer.com |title=South of Midnight Review - A Toe-Tapping Tapestry |lang=en |first=Charles |last=Harte |website=[[Game Informer]] |date=2025-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250613014441/https://gameinformer.com |archive-date=2025-06-13 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | GSpot = 8/10<ref>{{Cite web |url=https://gamespot.com |title=South Of Midnight Review - A Love Letter To The American Deep South |lang=en |first=Jordan |last=Ramée |website=[[GameSpot]] |date=2025-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250528235326/https://gamespot.com |archive-date=2025-05-28 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | HCG = 4/5<ref>{{Cite web |url=https://hardcoregamer.com |title=Review: South of Midnight |lang=en |first=Parker |last=Green |website=[[Hardcore Gamer]] |date=2025-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250624170507/https://hardcoregamer.com |archive-date=2025-06-24 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | IGN = 8/10<ref>{{Cite web |url=https://ign.com |title=South of Midnight Review |lang=en |first=Michael |last=Higham |website=[[IGN]] |date=2025-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250520133136/https://ign.com |archive-date=2025-05-20 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | PCGN = 6/10<ref>{{Cite web |url=https://pcgamesn.com |title=South of Midnight review - the Shakin' Bones of something better |lang=en |first=Lauren |last=Bergin |website=[[PCGamesN]] |date=2025-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250624170508/https://pcgamesn.com |archive-date=2025-06-24 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | PCGUS = 83/100<ref>{{Cite web |url=https://pcgamer.com |title=South of Midnight review |lang=en |first=Andrea |last=Shearon |website=[[PC Gamer]] |date=2025-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250628180811/https://pcgamer.com |archive-date=2025-06-28 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | SN = 8/10<ref>{{Cite web |url=https://shacknews.com |title=South of Midnight review: A bayou fairy tale |lang=en |first=Donovan |last=Erskine |website=[[Shacknews]] |date=2025-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250428094714/https://shacknews.com |archive-date=2025-04-28 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | tGM = 7,5/10<ref>{{Cite web |url=https://thegamesmachine.it |title=South of Midnight – Recensione |lang=it |first=Alessandro |last=Alosi |website={{нп|The Games Machine|The Games Machine|en}} |date=2025-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427094317/https://thegamesmachine.it |archive-date=2025-04-27 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | TG = {{рэйтынг|3|5}}<ref>{{Cite web |url=https://theguardian.com |title=South of Midnight review – beautiful surfaces can’t hide thin gameplay |lang=en |first=Lewis |last=Gordon |website=[[The Guardian]] |date=2025-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506120932/https://theguardian.com |archive-date=2025-05-06 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | 3DN = 8/10<ref>{{Cite web |url=https://3dnews.ru |title=South of Midnight — соткана по лекалам. Рецензия |lang=ru |first=Алексей |last=Лихачев |website=[[3DNews]] |date=2025-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623035504/https://3dnews.ru/ |archive-date=2025-06-23 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> | PG = 7,5/10<ref>{{Cite web |url=https://playground.ru |title=Рецензия на South of Midnight |lang=ru |first=Кирилл |last=Примаков |website=[[PlayGround.ru]] |date=2025-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717170512/https://playground.ru |archive-date=2025-07-17 |access-date=2025-07-17 |url-status=live}}</ref> }} {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] fowlt2dxbpb9b5pkam1y2ondzfxdvsi 0 817870 5227533 2026-10-26T18:58:42Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Ізабільненскі раён''' ({{lang-ru|Изобильненский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны...» 5227533 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Ізабільненскі раён''' ({{lang-ru|Изобильненский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Ізабільны]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]] knpx70ib1ot9dsjmat9cf2ztf2d3y7j 5227742 5227533 2026-10-27T05:09:40Z DobryBrat 5701 выдалена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]]; дададзена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227742 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Ізабільненскі раён''' ({{lang-ru|Изобильненский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Ізабільны]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] r5ny9zyyt29caul1qfnc81l09cacr5f 0 817871 5227536 2026-10-26T19:03:03Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Іпатаўскі раён''' ({{lang-ru|Ипатовский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр —...» 5227536 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Іпатаўскі раён''' ({{lang-ru|Ипатовский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Іпатава (горад)|Іпатава]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]] 4b6p23tj907dldppbjma64md1ta76kj 5227743 5227536 2026-10-27T05:09:44Z DobryBrat 5701 выдалена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]]; дададзена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227743 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Іпатаўскі раён''' ({{lang-ru|Ипатовский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Іпатава (горад)|Іпатава]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] dghqee7luzc5swtohjtu6d68ifdt7o9 0 817872 5227537 2026-10-26T19:05:50Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Качубееўскі раён''' ({{lang-ru|Кочубеевский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэн...» 5227537 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Качубееўскі раён''' ({{lang-ru|Кочубеевский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Качубееўскае]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]] gao25grp7kyc742kqos6maj0ksder8l 5227751 5227537 2026-10-27T05:11:15Z DobryBrat 5701 выдалена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]]; дададзена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227751 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Качубееўскі раён''' ({{lang-ru|Кочубеевский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Качубееўскае]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] jrhpvt66dweifw2orzp6fjjw5gq8qu1 0 817873 5227538 2026-10-26T19:09:48Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Кіраўскі раён''' ({{lang-ru|Кировский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — г...» 5227538 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Кіраўскі раён''' ({{lang-ru|Кировский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Новапаўлаўск]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]] kfelxqipi3m05l3yvpus98zlmgxkwll 5227752 5227538 2026-10-27T05:11:20Z DobryBrat 5701 выдалена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]]; дададзена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227752 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Кіраўскі раён''' ({{lang-ru|Кировский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Новапаўлаўск]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] fh2s2v7isygsyzgl0w3edn4dlv89oh1 5227900 5227752 2026-10-27T10:26:09Z Autumndancer 168015 5227900 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Кіраўскі раён}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Кіраўскі раён''' ({{lang-ru|Кировский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Новапаўлаўск]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] amdjgaxjbxw2xbmemjhuaj89pto6eze 5227902 5227900 2026-10-27T10:27:00Z Autumndancer 168015 5227902 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Кіраўскі раён (значэнні)}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Кіраўскі раён''' ({{lang-ru|Кировский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Новапаўлаўск]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] 1gn65m5uju07u91212hojc0pacxs9ev 0 817874 5227544 2026-10-26T19:11:44Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Краснагвардзейскі раён''' ({{lang-ru|Красногвардейский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адмініст...» 5227544 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Краснагвардзейскі раён''' ({{lang-ru|Красногвардейский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Краснагвардзейскае (Стаўрапольскі край)|Краснагвардзейскае]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]] 3uqyijiaxhgshpeuynsd37q3w9sb85k 5227753 5227544 2026-10-27T05:11:24Z DobryBrat 5701 выдалена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]]; дададзена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227753 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Краснагвардзейскі раён''' ({{lang-ru|Красногвардейский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Краснагвардзейскае (Стаўрапольскі край)|Краснагвардзейскае]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] 320bf387k50yjnau8emj2w2f739vzb5 5227895 5227753 2026-10-27T10:20:23Z Autumndancer 168015 5227895 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Краснагвардзейскі раён}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Краснагвардзейскі раён''' ({{lang-ru|Красногвардейский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Краснагвардзейскае (Стаўрапольскі край)|Краснагвардзейскае]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] mpxi8ue19hzgwq2s3ckt3y5loebm69t 0 817875 5227545 2026-10-26T19:15:08Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Курскі раён''' ({{lang-ru|Курский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — стані...» 5227545 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Курскі раён''' ({{lang-ru|Курский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — станіца [[Курская (станіца)|Курская]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]] 5j88ucpu8tbh7mkkw2zhlnskdrsfm9q 5227754 5227545 2026-10-27T05:11:28Z DobryBrat 5701 выдалена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]]; дададзена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227754 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Курскі раён''' ({{lang-ru|Курский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — станіца [[Курская (станіца)|Курская]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] 78n9620jyoy0oa2ehws3tc7jhua3nwh 5227898 5227754 2026-10-27T10:23:43Z Autumndancer 168015 5227898 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Курскі раён}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Курскі раён''' ({{lang-ru|Курский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — станіца [[Курская (станіца)|Курская]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] 6mav1mzz1t9twafq5n9kxirp9rtp4ur 0 817876 5227551 2026-10-26T19:19:18Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Левакумскі раён''' ({{lang-ru|Левокумский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр...» 5227551 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Левакумскі раён''' ({{lang-ru|Левокумский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Левакумскае]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]] pxg82dzkfpcduuev7uuph7mvjw24b9t 5227744 5227551 2026-10-27T05:10:05Z DobryBrat 5701 выдалена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]]; дададзена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227744 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Левакумскі раён''' ({{lang-ru|Левокумский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Левакумскае]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] qu4iv4oe34wtyx2a068294c3q6kwkxs 0 817877 5227552 2026-10-26T19:20:07Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Катагенез]] 5227552 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Катагенез]] 3nq4al89rfk6mjoptt7l2qkvyg34qmo 5227599 5227552 2026-10-26T20:01:13Z JerzyKundrat 174 Мэта перасылкі зменена з [[Катагенез]] на [[Катагенез (біялогія)]] 5227599 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Катагенез (біялогія)]] rro4bbq1dsmhb68bct24714s99jms21 0 817878 5227553 2026-10-26T19:20:37Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Мінералаводскі раён''' ({{lang-ru|Минераловодский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацый...» 5227553 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Мінералаводскі раён''' ({{lang-ru|Минераловодский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Мінеральныя Воды]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]] a6g4xws04svg3vq8q56kq70fr3jnqr5 5227745 5227553 2026-10-27T05:10:10Z DobryBrat 5701 выдалена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]]; дададзена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227745 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Мінералаводскі раён''' ({{lang-ru|Минераловодский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Мінеральныя Воды]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] ninttex7rbk8t9u73e771ga29m2dotf 0 817879 5227555 2026-10-26T19:22:02Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Наваселіцкі раён''' ({{lang-ru|Новоселицкий район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэн...» 5227555 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Наваселіцкі раён''' ({{lang-ru|Новоселицкий район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Наваселіцкае]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]] lr8c7nitmbywyb1ux9qkdfivrgjdoke 5227737 5227555 2026-10-27T05:07:56Z DobryBrat 5701 выдалена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]]; дададзена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227737 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Наваселіцкі раён''' ({{lang-ru|Новоселицкий район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — сяло [[Наваселіцкае]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] om0a7bk5csqwxlnho6dfs2x0l428rj8 0 817880 5227556 2026-10-26T19:22:04Z Zadorenko V 175157 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Нефцякумскі раён''' ({{lang-ru|Нефтекумский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэн...» 5227556 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Нефцякумскі раён''' ({{lang-ru|Нефтекумский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Нефцякумск]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]] 9ld305nrb0g8pz7jamfhewh7jkx1yrr 5227746 5227556 2026-10-27T05:10:13Z DobryBrat 5701 выдалена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага края]]; дададзена [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227746 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Нефцякумскі раён''' ({{lang-ru|Нефтекумский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Нефцякумск]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}}{{Зноскі}}{{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] 2k4rrgo9pr76f4n3v1m5nmr1c8uwv64 0 817881 5227557 2026-10-26T19:29:18Z Zadorenko V 175157 Перасылае да [[Пасёлак гарадскога тыпу]] 5227557 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пасёлак гарадскога тыпу]] phmicnzc7uxcrn9xf95safzwcgx68c9 0 817882 5227558 2026-10-26T19:30:54Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «'''Катагенез''' — рэгрэсіўнай эвалюцыя. Асновай яе з’яўляецца катамарфоз — рэгрэсіўныя пераўтварэнні арганізмаў, звязаныя з іх пераходам да больш простага спосабу жыцця, страта імі некаторых прыстасаванняў да пэўных умоў існавання. Тэрмін «катамарф...» 5227558 wikitext text/x-wiki '''Катагенез''' — рэгрэсіўнай эвалюцыя. Асновай яе з’яўляецца катамарфоз — рэгрэсіўныя пераўтварэнні арганізмаў, звязаныя з іх пераходам да больш простага спосабу жыцця, страта імі некаторых прыстасаванняў да пэўных умоў існавання. Тэрмін «катамарфоз» прапанаваны савецкім біёлагам [[І. І. Шмальгаўзен]]ам (1939). Генетычная аснова катамарфозу — намнажэнне [[мутацыя|мутацый]], што вядуць да недаразвіцця органаў, якія страцілі сваё значэнне пры змене спосабу жыцця. Катамарфоз характэрны для [[абалоннікі|абалоннікаў]], вусаногіх ракаў, [[імшанкі|імшанак]], [[калаўроткі|калаўротак]] і інш. Але ў такіх арганізмаў часам назіраюцца і прагрэсіўныя змены ў асобных сістэмах органаў. Прыватны выпадак катамарфозу — гіпамарфоз, агульнае недаразвіццё арганізма, напр. [[неатэнія]] (у [[аксалотль|аксалотля]], [[пратэй еўрапейскі|пячорнага пратэя]]). Паняцце «катагенез» падкрэслівае экалагічныя і генетычныя аспекты рэгрэсіўнай эвалюцыі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|8|Катамарфоз}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Макраэвалюцыя]] mcgjtck22h7muf2992zkh53timbzcjl 5227594 5227558 2026-10-26T19:59:52Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[Катагенез]] у [[Катагенез (біялогія)]] 5227558 wikitext text/x-wiki '''Катагенез''' — рэгрэсіўнай эвалюцыя. Асновай яе з’яўляецца катамарфоз — рэгрэсіўныя пераўтварэнні арганізмаў, звязаныя з іх пераходам да больш простага спосабу жыцця, страта імі некаторых прыстасаванняў да пэўных умоў існавання. Тэрмін «катамарфоз» прапанаваны савецкім біёлагам [[І. І. Шмальгаўзен]]ам (1939). Генетычная аснова катамарфозу — намнажэнне [[мутацыя|мутацый]], што вядуць да недаразвіцця органаў, якія страцілі сваё значэнне пры змене спосабу жыцця. Катамарфоз характэрны для [[абалоннікі|абалоннікаў]], вусаногіх ракаў, [[імшанкі|імшанак]], [[калаўроткі|калаўротак]] і інш. Але ў такіх арганізмаў часам назіраюцца і прагрэсіўныя змены ў асобных сістэмах органаў. Прыватны выпадак катамарфозу — гіпамарфоз, агульнае недаразвіццё арганізма, напр. [[неатэнія]] (у [[аксалотль|аксалотля]], [[пратэй еўрапейскі|пячорнага пратэя]]). Паняцце «катагенез» падкрэслівае экалагічныя і генетычныя аспекты рэгрэсіўнай эвалюцыі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|8|Катамарфоз}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Макраэвалюцыя]] mcgjtck22h7muf2992zkh53timbzcjl 0 817883 5227559 2026-10-26T19:32:57Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Іван Іванавіч Шмальгаўзен]] 5227559 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Іван Іванавіч Шмальгаўзен]] nnrhnzpzr05pkrg5ffl748bogaotmr2 0 817884 5227562 2026-10-26T19:39:56Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Вучоны}} '''Іван Іванавіч Шмальгаўзен''' ({{ВД-Прэамбула}}) украінскі і расійскі біёлаг, заолаг, тэарэтык эвалюцыйнага вучэння. Акадэмік Украінскай АН (1922) і Расійскай АН (1935). Заслужаны дзеяч навукі Украіны (1935). Сын [[І. Ф. Шмальгаўзен]]а. == Біяграфія == Сконч...» 5227562 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Іван Іванавіч Шмальгаўзен''' ({{ВД-Прэамбула}}) украінскі і расійскі біёлаг, заолаг, тэарэтык эвалюцыйнага вучэння. Акадэмік Украінскай АН (1922) і Расійскай АН (1935). Заслужаны дзеяч навукі Украіны (1935). Сын [[І. Ф. Шмальгаўзен]]а. == Біяграфія == Скончыў [[Кіеўскі ўніверсітэт]] (1907). Вучань [[А. М. Северцаў|А. М. Северцава]]. Прафесар Варонежскага (з 1918), Кіеўскага (з 1921) і Маскоўскага (1939—48) унмверсітэтаў. У 1930—41 гады дырэктар Інстытута заалогіі і біялогіі Украінскай АН, у 1936—48 гады дырэктар Інстытута эвалюцыйнай марфалогіі і экалогіі жывёл, у 1948—63 гады у Заалагічным інстытуце (з 1955 загадчык лабараторыі) Расійскай АН. Навуковыя працы па параўнальнай анатоміі і эмбрыялогіі, эвалюцвйнай марфалогіі, заканамернасцях росту жывёл, фактарах і заканамернасцях эвалюцыі, біякібернетыцы. Стварыў тэорыю стабілізуючага адбору (1938—46). == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|17|Шмальгаўзен|[[А. С. Леанцюк]]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шмальгаўзен Іван Іванавіч}} [[Катэгорыя:Заолагі Расіі]] [[Катэгорыя:Заолагі Украіны]] ioh3ydupalraf9zs72zs4urg45wl0id 5227565 5227562 2026-10-26T19:40:57Z JerzyKundrat 174 5227565 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Іван Іванавіч Шмальгаўзен''' ({{ВД-Прэамбула}}) — украінскі і расійскі біёлаг, заолаг, тэарэтык эвалюцыйнага вучэння. Акадэмік Украінскай АН (1922) і Расійскай АН (1935). Заслужаны дзеяч навукі Украіны (1935). Сын [[І. Ф. Шмальгаўзен]]а. == Біяграфія == Скончыў [[Кіеўскі ўніверсітэт]] (1907). Вучань [[А. М. Северцаў|А. М. Северцава]]. Прафесар Варонежскага (з 1918), Кіеўскага (з 1921) і Маскоўскага (1939—48) унмверсітэтаў. У 1930—41 гады дырэктар Інстытута заалогіі і біялогіі Украінскай АН, у 1936—48 гады дырэктар Інстытута эвалюцыйнай марфалогіі і экалогіі жывёл, у 1948—63 гады у Заалагічным інстытуце (з 1955 загадчык лабараторыі) Расійскай АН. Навуковыя працы па параўнальнай анатоміі і эмбрыялогіі, эвалюцвйнай марфалогіі, заканамернасцях росту жывёл, фактарах і заканамернасцях эвалюцыі, біякібернетыцы. Стварыў тэорыю стабілізуючага адбору (1938—46). == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|17|Шмальгаўзен|[[А. С. Леанцюк]]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шмальгаўзен Іван Іванавіч}} [[Катэгорыя:Заолагі Расіі]] [[Катэгорыя:Заолагі Украіны]] sq1w5ckgp4h6ivlpnygya681wd56dkb 5227566 5227565 2026-10-26T19:41:17Z JerzyKundrat 174 5227566 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Іван Іванавіч Шмальгаўзен''' ({{ВД-Прэамбула}}) — украінскі і расійскі біёлаг, заолаг, тэарэтык эвалюцыйнага вучэння. Акадэмік Украінскай АН (1922) і Расійскай АН (1935). Заслужаны дзеяч навукі Украіны (1935). Сын [[І. Ф. Шмальгаўзен]]а. == Біяграфія == Скончыў [[Кіеўскі ўніверсітэт]] (1907). Вучань [[А. М. Северцаў|А. М. Северцава]]. Прафесар Варонежскага (з 1918), Кіеўскага (з 1921) і Маскоўскага (1939—48) унмверсітэтаў. У 1930—41 гады дырэктар Інстытута заалогіі і біялогіі Украінскай АН, у 1936—48 гады дырэктар Інстытута эвалюцыйнай марфалогіі і экалогіі жывёл, у 1948—63 гады у Заалагічным інстытуце (з 1955 загадчык лабараторыі) Расійскай АН. Навуковыя працы па параўнальнай анатоміі і эмбрыялогіі, эвалюцвйнай марфалогіі, заканамернасцях росту жывёл, фактарах і заканамернасцях эвалюцыі, біякібернетыцы. Стварыў тэорыю стабілізуючага адбору (1938—46). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|17|Шмальгаўзен|[[А. С. Леанцюк]]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шмальгаўзен Іван Іванавіч}} [[Катэгорыя:Заолагі Расіі]] [[Катэгорыя:Заолагі Украіны]] id0pjlsgnp30y4ygm7oah1b11volwjp 5227589 5227566 2026-10-26T19:54:36Z JerzyKundrat 174 5227589 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Іван Іванавіч Шмальгаўзен''' ({{ВД-Прэамбула}}) — украінскі і расійскі біёлаг, заолаг, тэарэтык эвалюцыйнага вучэння. Акадэмік Украінскай АН (1922) і Расійскай АН (1935). Заслужаны дзеяч навукі Украіны (1935). Сын [[І. Ф. Шмальгаўзен]]а. == Біяграфія == Скончыў [[Кіеўскі ўніверсітэт]] (1907). Вучань [[А. М. Северцаў|А. М. Северцава]]. Прафесар Варонежскага (з 1918), Кіеўскага (з 1921) і Маскоўскага (1939—48) унмверсітэтаў. У 1930—41 гады дырэктар Інстытута заалогіі і біялогіі Украінскай АН, у 1936—48 гады дырэктар Інстытута эвалюцыйнай марфалогіі і экалогіі жывёл, у 1948—63 гады у Заалагічным інстытуце (з 1955 загадчык лабараторыі) Расійскай АН. Навуковыя працы па параўнальнай анатоміі і эмбрыялогіі, эвалюцвйнай марфалогіі, заканамернасцях росту жывёл, фактарах і заканамернасцях эвалюцыі, біякібернетыцы. Стварыў тэорыю стабілізуючага адбору (1938—46). == Ушанаванне памяці == Яго імя атрымаў [[Інстытут заалогіі імя І. І. Шмальгаўзена НАН Украіны]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|17|Шмальгаўзен|[[А. С. Леанцюк]]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шмальгаўзен Іван Іванавіч}} [[Катэгорыя:Заолагі Расіі]] [[Катэгорыя:Заолагі Украіны]] 9hz6uoxpn3l2h846f7ixz2ulcky3i52 0 817885 5227569 2026-10-26T19:42:31Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Іван Фёдаравіч Шмальгаўзен]] 5227569 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Іван Фёдаравіч Шмальгаўзен]] pwao95yuc2uwek5s1o4ncdkobvmui4e 0 817886 5227570 2026-10-26T19:45:09Z Aliaksei Lastouski 75892 Новая старонка: «{{Асоба | імя = Валяр'ян Тамашэвіч | арыгінал імя = {{lang-pl|Walerian Bernard Tomaszewicz}} | выява = | подпіс выявы = | псеўданімы = Walerjan Kępis, W. T., Wal. T. | дата нараджэння = 1.9.1818 | месца нараджэння = [[Вільня]] | дата смерці = 14.5.1861 | месца смерці =...» 5227570 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Валяр'ян Тамашэвіч | арыгінал імя = {{lang-pl|Walerian Bernard Tomaszewicz}} | выява = | подпіс выявы = | псеўданімы = Walerjan Kępis, W. T., Wal. T. | дата нараджэння = 1.9.1818 | месца нараджэння = [[Вільня]] | дата смерці = 14.5.1861 | месца смерці = [[Парыж]] | месца пахавання = [[Манмартр (могілкі)|могілкі Манмартр]] | альма-матар = [[Медыка-хірургічная акадэмія|Віленская медыка-хірургічная акадэмія]], [[Маскоўскі ўніверсітэт]] | род дзейнасці = перакладчык, літаратар, лексікограф | жонка = Матыльда з Карповічаў }} '''Валяр'я́н Берна́рд Тамашэ́віч''' ({{lang-pl|Walerian Bernard Tomaszewicz}}; псеўданімы і крыптанімы: ''Walerjan Kępis'', ''W. T.'', ''Wal. T.''; 1 верасня 1818, [[Вільня]] — 14 мая 1861, [[Парыж]]) — перакладчык, літаратар, крытык і лексікограф. Пісаў па-польску. Адзін з укладальнікаў [[Віленскі слоўнік|«Віленскага слоўніка»]] польскай мовы і аўтар (разам з [[Януарый Філіповіч|Януарыем Філіповічам]]) віленскай праграмы польскай хімічнай тэрміналогіі. Перакладчык [[Фрыдрых Шылер|Фрыдрыха Шылера]] і [[Аляксандр Пушкін|Аляксандра Пушкіна]]. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў Вільні ў збяднелай шляхецкай сям'і. Быў малодшым дзіцём Каспара Тамашэвіча (каля 1770—1837) і Людвікі з Урановічаў (памерла ў 1818 годзе, верагодна, пры родах). Бацька падчас [[Паўстанне 1794 года|паўстання 1794 года]] быў камісарам [[Троцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Троцкага павета]]. Яго маёнтак Карацішкі ў Троцкім павеце за ўдзел у паўстанні канфіскавалі. Пазней ён жыў у [[Новыя Трокі|Новых Троках]], быў рэгентам трокскага межавага суда, а пасля 1817 года — сябрам віленскага [[Таварыства шубраўцаў]]<ref name="PSB">''Kukuć D.'' Tomaszewicz Walerian Bernard // Polski Słownik Biograficzny. — Warszawa; Kraków, 2023. — T. LIV. — S. 190—192.</ref>. Паводле [[Вінцэнт Каратынскі|Вінцэнта Каратынскага]], бацька быў «вядомым у свой час адвакатам, а калісьці артылерыстам былога польскага войска»<ref name="Kor">''Korotyński W.'' Walerjan Tomaszewicz (Wspomnienie pośmiertne) // Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861. — S. 282—292.</ref>. Старэйшыя браты Людвік Эўстахі (нар. 1804) і Уладзіслаў (каля 1813—1885) удзельнічалі ў [[Лістападаўскае паўстанне|паўстанні 1830—1831 гадоў]]. Уладзіслаў пасля эміграваў і стаў перакладчыкам [[Джордж Байран|Джорджа Байрана]], [[Дантэ Аліг'еры|Дантэ]], [[Фрыдрых Готліб Клопштак|Фрыдрыха Готліба Клопштака]] і [[Віктор дэ Лапрад|Віктора дэ Лапрада]] (псеўданім ''W. T. Ramingo''). Былі ў Валяр'яна і сёстры: Эміліяна Зузана, Генрыка Францішка, Юліяна Анастазія і Леаніла<ref name="PSB" />. Пачатковую адукацыю атрымаў дома ад братоў. З снежня 1831 года вучыўся ў павятовай школе пры [[1-я Віленская мужчынская гімназія|Першай віленскай губернскай гімназіі]], а затым у самой гімназіі, якую скончыў у чэрвені 1837 года. Утрымліваў сябе рэпетытарствам<ref name="PSB" />. === Арышт і студыі === У 1839 годзе пачаў вучыцца ў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі]]. У лістападзе таго ж года быў арыштаваны падчас рэпрэсій пасля раскрыцця змовы [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]]. Вызвалены 30 снежня 1841 года пад нагляд паліцыі, вярнуцца ў акадэмію ўжо не паспеў: 1 жніўня 1842 года яе канчаткова зачынілі<ref name="PSB" />. Сам Тамашэвіч пазней пісаў пра «два гады летаргіі паміж чатырма сценамі»<ref name="Kor" />. У 1842 годзе працаваў хатнім настаўнікам у адным са шляхецкіх двароў Троцкага павета<ref name="PSB" />. У жніўні 1845 года выехаў у [[Масква|Маскву]] і паступіў на філасофскі факультэт [[Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. Падчас вакацый у Вільні ў 1846 годзе яго затрымала паліцыя ў справе нелегальных польскіх студэнцкіх гурткоў Маскоўскага ўніверсітэта. У лістападзе ён вярнуўся ў Маскву, але праз некалькі тыдняў яго зноў затрымалі і пад канвоем адправілі ў Вільню. У 1847 годзе зноў запісаўся ў Маскоўскі ўніверсітэт, цяпер на юрыдычны факультэт. Вучыўся не менш за два гады, але курса не скончыў; верагодна, атрымаў дыплом настаўніка дзяржаўных школ<ref name="PSB" />. === Віленскі перыяд === Каля 1849 года вярнуўся ў Літву і жыў пад Вільняй, верагодна, па-ранейшаму як рэпетытар<ref name="PSB" />. Уваходзіў у кола маладых віленскіх літаратараў, што гуртаваліся вакол «Pamiętnika Naukowo-Literackiego» [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальда Падбярэскага]], і быў яго сталым супрацоўнікам. Удзельнічаў у палеміках гэтага кола з «Tygodnikiem Petersburskim»<ref name="Kor" />. Бываў на «аўторках» у [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]]<ref name="PSB" />. У 1855 годзе ажаніўся з Матыльдай з Карповічаў (каля 1826—1861). Жыў з ёю ў Вільні, а потым у суседнім Замэчку<ref name="PSB" />. Паводле Каратынскага, жонка была для яго «сяброўкай, нянькай і супрацоўніцай пасля страты зроку». Сам Тамашэвіч казаў, што яна «не палова, а дзевяноста дзевяць частак» яго самога<ref name="Kor" />. Як піша Каратынскі, Тамашэвіч меў вялікі ўплыў на віленскіх літаратараў маладога пакалення. Яго дом быў «своеасаблівай акадэміяй, дзе жывое слова замяняла кнігі», і гэты ўплыў, паводле мемуарыста, важыў нават больш за ўласныя працы Тамашэвіча. Ён быў чалавекам крытычнага, а не столькі творчага складу, «ворагам усякага педантызму». Не пабаяўся адным з першых у Літве назваць захоплена прынятага ўсімі «Jordana» «спробай добрага пяра і чорнага атраменту»<ref name="Kor" />. === Хвароба і эміграцыя === Праца над слоўнікам канчаткова падарвала яго здароўе і зрок. Вясной 1857 года ён пакінуў рэдакцыю «Віленскага слоўніка». Восенню 1857 года лячыўся ў [[Варшава|Варшаве]] ў Афтальмалагічным інстытуце ў доктара [[Віктар Фелікс Шакальскі|Віктара Фелікса Шакальскага]], але страціў зрок на адно вока<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. У 1858 годзе віленская інтэлігенцыя задумала выдаць альманах, прыбытак ад якога павінен быў выратаваць «кранутага слепатой» Тамашэвіча ад «цяжкай нястачы». Калі ж [[Адам Ганоры Кіркор]] выдаў замест гэтага так званы «Album wileński» з нагоды візіту імператара [[Аляксандр II|Аляксандра II]] у Вільню, Тамашэвіч адказаў на гэта ананімнымі гнеўнымі артыкуламі ў парыжскім «Przeglądzie Rzeczy Polskich» («Przyjdź Królestwo Boże», 1858; «Album wileńskie», 1860). Верагодна, яму належыць і артыкул «Kurier Wileński» (1860), накіраваны супраць лініі газеты Кіркора<ref name="PSB" />. Восенню 1859 года разам з жонкай выехаў на лячэнне за мяжу. На мяжы 1859 і 1860 гадоў быў у клініцы ў [[Берлін]]е, але і там лячэнне не дапамагло. Вясной 1860 года пасяліўся ў Парыжы<ref name="PSB" /><ref>Каратынскі датуе выезд у Парыж 1858 годам.</ref>. Жыў у беднасці, з дапамогай маёра Юзафа Залескага, [[Зыгмунт Мілкоўскі|Зыгмунта Мілкоўскага]] і Севярына Эльжаноўскага. Пасябраваў з [[Цыпрыян Норвід|Цыпрыянам Норвідам]], запрашаў яго на «літоўскія абедзікі» і слухаў яго парыжскія лекцыі пра [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]] (1860). Лячыўся ў польскіх лекараў [[Ян Бравацкі|Яна Бравацкага]] і [[Ксаверы Галензоўскі|Ксаверыя Галензоўскага]]<ref name="PSB" />. Памёр у Парыжы 14 мая 1861 года і быў пахаваны на могілках [[Манмартр (могілкі)|Манмартр]] у польскай агульнай магіле. Праз некалькі тыдняў там жа пахавалі [[Іаахім Лялевель|Іаахіма Лялевеля]], і магіла стала называцца «лялевелеўскай». Жонка Тамашэвіча пасля яго смерці страціла розум і памерла 25 мая 1861 года. Дзяцей у іх, верагодна, не было<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Зборнік «Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy» (Вільня, 1861) задумваўся як альманах на карысць самога Тамашэвіча: прыбытак ад продажу павінен быў «на нейкі час адвесці цяжкую нястачу брата-літаратара, які, крануты найстрашнейшай немаччу — поўнай стратай зроку, асуджаны на роспачную бяздзейнасць». Цэнзурны дазвол датаваны 30 верасня 1860 года, яшчэ пры жыцці Тамашэвіча. Пасля яго смерці выдаўцы Ян Прусіноўскі і [[Маўрыцы Крупавіч]] вырашылі давесці справу да канца пад той самай назвай. Чысты прыбытак яны прызначылі на навучальныя дапаможнікі для бедных здольных вучняў і сірот, а ў канцы тома змясцілі пасмяротны ўспамін Вінцэнта Каратынскага (прадмова датаваная 29 жніўня 1861 года)<ref name="PZ">Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy / wyd. J. Prusinowski, M. Krupowicz. — Wilno, 1861. — S. V—VI, 156, 158—168, 259—266, 281—292.</ref>. У зборніку выступілі, сярод іншых, [[Юліян Барташэвіч]], Юзаф Кажанёўскі, [[Тэафіль Ленартовіч]], [[Ядвіга Лушчэўская|Дэатыма]], [[Цыпрыян Норвід]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]], [[Зыгмунт Мілкоўскі]] (пад псеўданімам Т. Т. Еж), [[Караль Шайноха]], [[Леанард Ходзька]], [[Люцыян Сяменьскі]], [[Габрыэля Пузына|Габрыэла Пузына]], [[Адам Плуг]], [[Феліцыян Рымкевіч]] і [[Юзаф Багдан Залескі]] (пад крыптанімам J. B. Z.); быў перадрукаваны таксама верш [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]] «W Szwajcarii». [[Зофія Вянгерская]] пакінула ў яго альбоме («імянніку») верш «W imionniku W. T.», датаваны 15 снежня 1859 года, — шасцірадкоўе пра тое, што Кліо запісвае памяць на мармуры, каханне — на пяску, а «сапраўднае сяброўства» — толькі «ў сэрцы і непагаслай думцы»<ref name="PZ" />. Яго брат Уладзіслаў (W. T. Ramingo) змясціў пераклады з «Боскай камедыі» Дантэ і з Байрана<ref name="PZ" />. == Літаратурная дзейнасць == === «Lud i Czas» і «Успаміны з акадэмічнага жыцця» === Першыя публікацыі Тамашэвіча з'явіліся ў віленскім альманаху Януарыя Філіповіча «Lud i Czas» (1845). Паводле Крашэўскага, Тамашэвіч быў яго сурэдактарам<ref name="Bol">[''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609.</ref>. Пад псеўданімам «Walerjan Kępis», які яму, паводле Каратынскага, далі сябры, ён надрукаваў пачатак аповесці «Wspomnienia z życia akademickiego». Гэта шэраг абразкоў з жыцця студэнтаў віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі, якія займаюць каля трэці тома<ref name="PSB" /><ref name="Kor" /><ref name="Ciech">''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106.</ref>. Тут ёсць начныя гутаркі «пры гарбаце, сярод дыму люлек» пра «жанчын і літаратуру», кватэра студэнтаў-«валынякоў», якія прывозілі ў акадэмію толькі турэцкі тытунь, валынскі правінцыялізм і ўкраінскія песні, а ад «нас, літвінаў» набывалі навуку і скіраванасць юнацкага запалу. Ёсць і паляванні «па праклятых панарскіх гарах»<ref name="LiC">Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno, 1845. — [T.] I. — S. 95—166.</ref>. У «Успамінах» Тамашэвіч пісаў: «ні туманны сірочы дзіцячы век, ні свавольная маладосць, ні два гады летаргіі паміж чатырма сценамі, ні, нарэшце, шаленства кахання не пакінулі ўва мне такіх глыбокіх уражанняў, як акадэмічнае жыццё». Аповесць мелася мець працяг, але альманах на першым томе спыніўся. Рукапіс астатніх частак, разам з нарысамі па сацыяльнай эканоміі, якой Тамашэвіч старанна займаўся, згубіўся ў Маскве. Каратынскі шкадаваў, што з-за гэтага «ўнутраная гісторыя дзевяцігадовага жыцця медыка-хірургічнай акадэміі ў Вільні» засталася неапісанай, і заклікаў яе выхаванцаў давесці справу Тамашэвіча да канца<ref name="Kor" />. Паводле Кукуця, «Kilka wspomnień uniwersyteckich» у «Pamiętniku Naukowo-Literackim» (1849—1850), якія часам прыпісваюць Тамашэвічу, яму не належаць<ref name="PSB" />. === Пераклады === У «Lud i Czas» Тамашэвіч змясціў таксама пераклад «Гусара» Пушкіна і ўрывак з «[[Дон Карлас|Дон Карласа]]» Шылера. Урыўкі з празаічнага перакладу «Фіеска» Шылера выйшлі ў «Pamiętnikach Umysłowych» Кіркора (т. 3, 1846). Новыя ўрыўкі «Дон Карласа» з'явіліся ў «Bibliotece Warszawskiej» (1856, т. 1) разам з працай «O stanowisku Szyllera jako dramaturga oraz o wierszu nierymowanym polskim»<ref name="BE">Томашевич (Валериан Tomaszewicz) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1901. — Т. XXXIII. — С. 477.</ref><ref name="PSB" />. У ёй Тамашэвіч абгрунтоўваў, што найбольш прыдатны для драмы польскі белы верш, і ўзорам у гэтым называў [[Юзаф Кажанёўскі|Юзафа Каржанёўскага]]. Каратынскі ставіў пераклад «Дон Карласа» значна вышэй за іншыя польскія пераклады «па вернасці, прыгажосці выказвання і будове верша» і ў доказ параўноўваў адзін і той жа маналог маркіза Позы ў перакладзе М. Будзыньскага і Тамашэвіча<ref name="Kor" />. У рукапісе засталіся поўныя пераклады «Дон Карласа» (рукапіс быў у Маўрыцыя Оргельбранда ў Вільні) і «Фіеска», а таксама пераклады «Разбойнікаў» (каля 1843) і «Вільгельма Тэля» Шылера і дробныя творы [[Міхаіл Лермантаў|Міхаіла Лермантава]] і [[Пётр Вяземскі|Пятра Вяземскага]]<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. === Арыгінальная творчасць і публіцыстыка === У рукапісе засталіся аповесці «Pamiętniki rubla» і «Czary», маналог з драматычнай фантазіі «Ernest Mennesinger» і камедыя ў пяці актах «Za późno», пастаўленая ўжо пасля смерці аўтара, 13 сакавіка 1886 года ў варшаўскім Тэатры Разнастайнасцей<ref name="PSB" />. «Pamiętniki rubla», паводле Каратынскага, высока цанілі, судзячы па захаваных у Філіповіча лістах<ref name="Kor" />. Спадчына Тамашэвіча, апроч рукапісу «Дон Карласа», невядома дзе цяпер<ref name="PSB" />. У «Pamiętniku Naukowo-Literackim» (1850) надрукаваў артыкул «Fenomena somnambulizmu w Wilnie» пра празарлівыя здольнасці дзвюх сясцёр і пакуты, якія ім гэта прыносіла. Каратынскі ўдакладняе, што гаворка ішла пра сясцёр Бачыжмальскіх і што аўтар абараняў іх добрае імя ад паклёпнікаў; артыкул выйшаў таксама асобнай брашурай<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Тамашэвіч прапаноўваў выдаваць у Вільні энцыклапедыю і зборныя энцыклапедычныя выданні, але гэтая задума не здзейснілася<ref name="Kor" />. У варшаўскай прэсе друкаваў уласныя вершы («Nowiny», 1855). У «Gazecie Warszawskiej» далучыўся да дыскусіі пра польскі бытавы раман, выкліканай «Двума светамі» Крашэўскага («Postronne zdańko o tendencyjnym i filozoficznym romansie», 1856), і пісаў карэспандэнцыі пра грамадска-культурнае жыццё Віленшчыны (1856). Апошняя яго карэспандэнцыя ў «Gazecie Codziennej» (1860) змяшчае анекдот пра імправізацыю маладога [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]<ref name="PSB" />. == Навуковая і лексікаграфічная дзейнасць == === Хімічная тэрміналогія === Прыблізна з 1853 года Тамашэвіч разам з Януарыем Філіповічам перакладаў падручнік хіміі [[Юліюс Адольф Штэкгардт|Юліюса Адольфа Штэкгардта]] «Die Schule der Chemie». Пераклад з [[Дрэварыт|дрэварытамі]], больш за 600 старонак, выйшаў у Вільні ў 1855 годзе пад назвай «Wykład chemii czyli pierwsze zasady tej nauki, wsparte najprostszymi doświadczeniami». Як сказана ў падзагалоўку, ён быў прызначаны «для школьнага ўжытку і самаадукацыі без настаўніка, асабліва для пачаткоўцаў — вясковых аптэкараў, гаспадароў, рамеснікаў». У працы «O chemicznej polskiej terminologii» (Вільня, 1856), таксама напісанай з Філіповічам, Тамашэвіч абгрунтоўваў уласную хімічную наменклатуру, прапанаваную ў «Wykładzie»<ref name="PSB" />. Так званая «віленская» наменклатура была адной з чатырох агульных праграм польскай тэрміналогіі неарганічнай хіміі, што паўсталі ў 1850-я гады, разам з кракаўскай, варшаўскай і пазнанскай. Філіповіч і Тамашэвіч прапаноўвалі адмовіцца ад чужых канчаткаў у назвах элементаў: ''cer'', ''erb'', ''itr'', ''osm'', ''terb'' і нават ''wodnik'' для вадароду. Усе солі павінны былі мець канчатак ''-an''. Для аксідаў уводзілася «градацыя» назваў паводле колькасці кіслароду: ''podniedokwas'', ''niedokwas'', ''podkwas'', ''okwas'', ''podokwas''. Суфікс ''-ik'' яны выключалі як памяншальны<ref name="Kus">''Kuśnierek I.'' Kształtowanie się polskiego nazewnictwa chemicznego na tle historycznego dyskursu naukowego (XVII — pocz. XX w.): rozprawa doktorska. — Częstochowa, 2022. — S. 48—49, 98—104.</ref>. Тэрміналогія не прыжылася: пераважылі кракаўская і варшаўская сістэмы<ref name="Kus" />. Паводле Каратынскага, сам Тамашэвіч у рэшце рэшт ад сваёй тэрміналогіі адмовіўся<ref name="Kor" />. === «Віленскі слоўнік» === У 1854 годзе Тамашэвіч увайшоў у рэдакцыю «Słownika języka polskiego» (Вільня, 1861, ч. 1—2), так званага «Віленскага слоўніка», ініцыяванага [[Маўрыцы Оргельбранд|Маўрыцыем Оргельбрандам]]. Кукуць называе яго самым значным слоўнікам такога тыпу з часоў [[Самуэль Багуміл Ліндэ|Самуэля Багуміла Ліндэ]]. Слоўнік «для падручнага ўжытку» склалі Тамашэвіч, Філіповіч, [[Міхал Богуш-Шышка]], [[Фларыян Чапялінскі]], Вінцэнт Каратынскі і [[Аляксандр Здановіч (гісторык)|Аляксандр Здановіч]], пры ўдзеле [[Браніслаў Трэнтоўскі|Браніслава Трэнтоўскага]]<ref name="PSB" />. Тамашэвіч апрацаваў частку слоў на літары «P» і «Z» (да «Zadnić»), а таксама тэрміналогію астраноміі, фізікі, хіміі, геалогіі, батанікі і мінералогіі. Ён правёў карэктуру ўсіх артыкулаў на літары A—K. Каратынскі называе гэта «агульнай рэдакцыяй», г. зн. праглядам рукапісу, складзенага з самых розных крыніц, які часта трэба было перарабляць. Менавіта Каратынскі пасля Тамашэвіча і ўзяў на сябе гэты прагляд<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Прынцыпы слоўніка Тамашэвіч выклаў у артыкуле «Kilka uwag z powodu nowego wydania „Słownika Polskiego”» («Gazeta Warszawska», 1856)<ref name="PSB" />. == Творы == * Wspomnienia z życia akademickiego / przez Walerjana Kępis // Lud i Czas. — Wilno, 1845. — T. I. (пачатак) * Huzar (з Пушкіна); Don Karlos (урывак з Шылера) // Lud i Czas. — Wilno, 1845. — T. I. * Fiesko (урыўкі з Шылера) // Pamiętniki Umysłowe. — 1846. — T. 3. * Fenomena somnambulizmu w Wilnie // Pamiętnik Naukowo-Literacki. — 1850. — Z. 4. (асобна: Wilno, 1850) * Stoeckhardt J. A. Wykład chemii czyli pierwsze zasady tej nauki, wsparte najprostszymi doświadczeniami / пер. з Я. Філіповічам. — Wilno, 1855. * O chemicznej polskiej terminologii. — Wilno, 1856. (з Я. Філіповічам) * O stanowisku Szyllera jako dramaturga oraz o wierszu nierymowanym polskim; Don Karlos (урыўкі) // Biblioteka Warszawska. — 1856. — T. 1. * Słownik języka polskiego. — Wilno, 1861. — Cz. 1—2. (адзін з укладальнікаў) {{зноскі}} == Літаратура == * ''Kukuć D.'' Tomaszewicz Walerian Bernard // Polski Słownik Biograficzny. — Warszawa; Kraków, 2023. — T. LIV. — S. 190—192. * ''Korotyński W.'' Walerjan Tomaszewicz (Wspomnienie pośmiertne) // Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861. — S. 282—292. * ''Kukuć D.'' Kartka z dziejów kultury polskiej na Wileńszczyźnie. Życie i działalność Januarego Filipowicza. — Kraków, 2006. * ''Kuśnierek I.'' Kształtowanie się polskiego nazewnictwa chemicznego na tle historycznego dyskursu naukowego (XVII — pocz. XX w.): rozprawa doktorska. — Częstochowa, 2022. * Томашевич (Валериан Tomaszewicz) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1901. — Т. XXXIII. — С. 477. * ''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Тамашэвіч, Валяр'ян}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 1 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1818 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]] [[Катэгорыя:Памерлі 14 мая]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1861 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Манмартр]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Першай віленскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Лексікографы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі]] op38sxwosdbn5sd14cmi5okib3fvrtu 5227822 5227570 2026-10-27T08:41:27Z M.L.Bot 261 5227822 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Валяр'ян Тамашэвіч | арыгінал імя = {{lang-pl|Walerian Bernard Tomaszewicz}} | выява = | подпіс выявы = | Псеўданімы = Walerjan Kępis, W. T., Wal. T. | дата нараджэння = 1.9.1818 | месца нараджэння = [[Вільня]] | дата смерці = 14.5.1861 | месца смерці = [[Парыж]] | Месца пахавання = [[Манмартр (могілкі)|могілкі Манмартр]] | Альма-матар = [[Медыка-хірургічная акадэмія|Віленская медыка-хірургічная акадэмія]], [[Маскоўскі ўніверсітэт]] | род дзейнасці = перакладчык, літаратар, лексікограф | жонка = Матыльда з Карповічаў }} '''Валяр’я́н Берна́рд Тамашэ́віч''' ({{lang-pl|Walerian Bernard Tomaszewicz}}; псеўданімы і крыптанімы: ''Walerjan Kępis'', ''W. T.'', ''Wal. T.''; 1 верасня 1818, [[Вільня]] — 14 мая 1861, [[Парыж]]) — перакладчык, літаратар, крытык і лексікограф. Пісаў па-польску. Адзін з укладальнікаў «[[Віленскі слоўнік|Віленскага слоўніка]]» польскай мовы і аўтар (разам з [[Януарый Філіповіч|Януарыем Філіповічам]]) віленскай праграмы польскай хімічнай тэрміналогіі. Перакладчык [[Фрыдрых Шылер|Фрыдрыха Шылера]] і [[Аляксандр Пушкін|Аляксандра Пушкіна]]. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў Вільні ў збяднелай шляхецкай сям’і. Быў малодшым дзіцём Каспара Тамашэвіча (каля 1770—1837) і Людвікі з Урановічаў (памерла ў 1818 годзе, верагодна, пры родах). Бацька падчас [[Паўстанне 1794 года|паўстання 1794 года]] быў камісарам [[Троцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Троцкага павета]]. Яго маёнтак Карацішкі ў Троцкім павеце за ўдзел у паўстанні канфіскавалі. Пазней ён жыў у [[Новыя Трокі|Новых Троках]], быў рэгентам трокскага межавага суда, а пасля 1817 года — сябрам віленскага [[Таварыства шубраўцаў]]<ref name="PSB">''Kukuć D.'' Tomaszewicz Walerian Bernard // Polski Słownik Biograficzny. — Warszawa; Kraków, 2023. — T. LIV. — S. 190—192.</ref>. Паводле [[Вінцэнт Каратынскі|Вінцэнта Каратынскага]], бацька быў «вядомым у свой час адвакатам, а калісьці артылерыстам былога польскага войска»<ref name="Kor">''Korotyński W.'' Walerjan Tomaszewicz (Wspomnienie pośmiertne) // Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861. — S. 282—292.</ref>. Старэйшыя браты Людвік Эўстахі (нар. 1804) і Уладзіслаў (каля 1813—1885) удзельнічалі ў [[Лістападаўскае паўстанне|паўстанні 1830—1831 гадоў]]. Уладзіслаў пасля эміграваў і стаў перакладчыкам [[Джордж Байран|Джорджа Байрана]], [[Дантэ Аліг'еры|Дантэ]], [[Фрыдрых Готліб Клопштак|Фрыдрыха Готліба Клопштака]] і [[Віктор дэ Лапрад|Віктора дэ Лапрада]] (псеўданім ''W. T. Ramingo''). Былі ў Валяр’яна і сёстры: Эміліяна Зузана, Генрыка Францішка, Юліяна Анастазія і Леаніла<ref name="PSB" />. Пачатковую адукацыю атрымаў дома ад братоў. З снежня 1831 года вучыўся ў павятовай школе пры [[1-я Віленская мужчынская гімназія|Першай віленскай губернскай гімназіі]], а затым у самой гімназіі, якую скончыў у чэрвені 1837 года. Утрымліваў сябе рэпетытарствам<ref name="PSB" />. === Арышт і студыі === У 1839 годзе пачаў вучыцца ў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі]]. У лістападзе таго ж года быў арыштаваны падчас рэпрэсій пасля раскрыцця змовы [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]]. Вызвалены 30 снежня 1841 года пад нагляд паліцыі, вярнуцца ў акадэмію ўжо не паспеў: 1 жніўня 1842 года яе канчаткова зачынілі<ref name="PSB" />. Сам Тамашэвіч пазней пісаў пра «два гады летаргіі паміж чатырма сценамі»<ref name="Kor" />. У 1842 годзе працаваў хатнім настаўнікам у адным са шляхецкіх двароў Троцкага павета<ref name="PSB" />. У жніўні 1845 года выехаў у [[Масква|Маскву]] і паступіў на філасофскі факультэт [[Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. Падчас вакацый у Вільні ў 1846 годзе яго затрымала паліцыя ў справе нелегальных польскіх студэнцкіх гурткоў Маскоўскага ўніверсітэта. У лістападзе ён вярнуўся ў Маскву, але праз некалькі тыдняў яго зноў затрымалі і пад канвоем адправілі ў Вільню. У 1847 годзе зноў запісаўся ў Маскоўскі ўніверсітэт, цяпер на юрыдычны факультэт. Вучыўся не менш за два гады, але курса не скончыў; верагодна, атрымаў дыплом настаўніка дзяржаўных школ<ref name="PSB" />. === Віленскі перыяд === Каля 1849 года вярнуўся ў Літву і жыў пад Вільняй, верагодна, па-ранейшаму як рэпетытар<ref name="PSB" />. Уваходзіў у кола маладых віленскіх літаратараў, што гуртаваліся вакол «Pamiętnika Naukowo-Literackiego» [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальда Падбярэскага]], і быў яго сталым супрацоўнікам. Удзельнічаў у палеміках гэтага кола з «Tygodnikiem Petersburskim»<ref name="Kor" />. Бываў на «аўторках» у [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]]<ref name="PSB" />. У 1855 годзе ажаніўся з Матыльдай з Карповічаў (каля 1826—1861). Жыў з ёю ў Вільні, а потым у суседнім Замэчку<ref name="PSB" />. Паводле Каратынскага, жонка была для яго «сяброўкай, нянькай і супрацоўніцай пасля страты зроку». Сам Тамашэвіч казаў, што яна «не палова, а дзевяноста дзевяць частак» яго самога<ref name="Kor" />. Як піша Каратынскі, Тамашэвіч меў вялікі ўплыў на віленскіх літаратараў маладога пакалення. Яго дом быў «своеасаблівай акадэміяй, дзе жывое слова замяняла кнігі», і гэты ўплыў, паводле мемуарыста, важыў нават больш за ўласныя працы Тамашэвіча. Ён быў чалавекам крытычнага, а не столькі творчага складу, «ворагам усякага педантызму». Не пабаяўся адным з першых у Літве назваць захоплена прынятага ўсімі «Jordana» «спробай добрага пяра і чорнага атраменту»<ref name="Kor" />. === Хвароба і эміграцыя === Праца над слоўнікам канчаткова падарвала яго здароўе і зрок. Вясной 1857 года ён пакінуў рэдакцыю «Віленскага слоўніка». Восенню 1857 года лячыўся ў [[Варшава|Варшаве]] ў Афтальмалагічным інстытуце ў доктара [[Віктар Фелікс Шакальскі|Віктара Фелікса Шакальскага]], але страціў зрок на адно вока<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. У 1858 годзе віленская інтэлігенцыя задумала выдаць альманах, прыбытак ад якога павінен быў выратаваць «кранутага слепатой» Тамашэвіча ад «цяжкай нястачы». Калі ж [[Адам Ганоры Кіркор]] выдаў замест гэтага так званы «Album wileński» з нагоды візіту імператара [[Аляксандр II|Аляксандра II]] у Вільню, Тамашэвіч адказаў на гэта ананімнымі гнеўнымі артыкуламі ў парыжскім «Przeglądzie Rzeczy Polskich» («Przyjdź Królestwo Boże», 1858; «Album wileńskie», 1860). Верагодна, яму належыць і артыкул «Kurier Wileński» (1860), накіраваны супраць лініі газеты Кіркора<ref name="PSB" />. Восенню 1859 года разам з жонкай выехаў на лячэнне за мяжу. На мяжы 1859 і 1860 гадоў быў у клініцы ў [[Берлін]]е, але і там лячэнне не дапамагло. Вясной 1860 года пасяліўся ў Парыжы<ref name="PSB" /><ref>Каратынскі датуе выезд у Парыж 1858 годам.</ref>. Жыў у беднасці, з дапамогай маёра Юзафа Залескага, [[Зыгмунт Мілкоўскі|Зыгмунта Мілкоўскага]] і Севярына Эльжаноўскага. Пасябраваў з [[Цыпрыян Норвід|Цыпрыянам Норвідам]], запрашаў яго на «літоўскія абедзікі» і слухаў яго парыжскія лекцыі пра [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]] (1860). Лячыўся ў польскіх лекараў [[Ян Бравацкі|Яна Бравацкага]] і [[Ксаверы Галензоўскі|Ксаверыя Галензоўскага]]<ref name="PSB" />. Памёр у Парыжы 14 мая 1861 года і быў пахаваны на могілках [[Манмартр (могілкі)|Манмартр]] у польскай агульнай магіле. Праз некалькі тыдняў там жа пахавалі [[Іаахім Лялевель|Іаахіма Лялевеля]], і магіла стала называцца «лялевелеўскай». Жонка Тамашэвіча пасля яго смерці страціла розум і памерла 25 мая 1861 года. Дзяцей у іх, верагодна, не было<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Зборнік «Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy» (Вільня, 1861) задумваўся як альманах на карысць самога Тамашэвіча: прыбытак ад продажу павінен быў «на нейкі час адвесці цяжкую нястачу брата-літаратара, які, крануты найстрашнейшай немаччу — поўнай стратай зроку, асуджаны на роспачную бяздзейнасць». Цэнзурны дазвол датаваны 30 верасня 1860 года, яшчэ пры жыцці Тамашэвіча. Пасля яго смерці выдаўцы Ян Прусіноўскі і [[Маўрыцы Крупавіч]] вырашылі давесці справу да канца пад той самай назвай. Чысты прыбытак яны прызначылі на навучальныя дапаможнікі для бедных здольных вучняў і сірот, а ў канцы тома змясцілі пасмяротны ўспамін Вінцэнта Каратынскага (прадмова датаваная 29 жніўня 1861 года)<ref name="PZ">Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy / wyd. J. Prusinowski, M. Krupowicz. — Wilno, 1861. — S. V—VI, 156, 158—168, 259—266, 281—292.</ref>. У зборніку выступілі, сярод іншых, [[Юліян Барташэвіч]], Юзаф Кажанёўскі, [[Тэафіль Ленартовіч]], [[Ядвіга Лушчэўская|Дэатыма]], [[Цыпрыян Норвід]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]], [[Зыгмунт Мілкоўскі]] (пад псеўданімам Т. Т. Еж), [[Караль Шайноха]], [[Леанард Ходзька]], [[Люцыян Сяменьскі]], [[Габрыэля Пузына|Габрыэла Пузына]], [[Адам Плуг]], [[Феліцыян Рымкевіч]] і [[Юзаф Багдан Залескі]] (пад крыптанімам J. B. Z.); быў перадрукаваны таксама верш [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]] «W Szwajcarii». [[Зофія Вянгерская]] пакінула ў яго альбоме («імянніку») верш «W imionniku W. T.», датаваны 15 снежня 1859 года, — шасцірадкоўе пра тое, што Кліо запісвае памяць на мармуры, каханне — на пяску, а «сапраўднае сяброўства» — толькі «ў сэрцы і непагаслай думцы»<ref name="PZ" />. Яго брат Уладзіслаў (W. T. Ramingo) змясціў пераклады з «Боскай камедыі» Дантэ і з Байрана<ref name="PZ" />. == Літаратурная дзейнасць == === «Lud i Czas» і «Успаміны з акадэмічнага жыцця» === Першыя публікацыі Тамашэвіча з’явіліся ў віленскім альманаху Януарыя Філіповіча «Lud i Czas» (1845). Паводле Крашэўскага, Тамашэвіч быў яго сурэдактарам<ref name="Bol">[''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609.</ref>. Пад псеўданімам «Walerjan Kępis», які яму, паводле Каратынскага, далі сябры, ён надрукаваў пачатак аповесці «Wspomnienia z życia akademickiego». Гэта шэраг абразкоў з жыцця студэнтаў віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі, якія займаюць каля трэці тома<ref name="PSB" /><ref name="Kor" /><ref name="Ciech">''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106.</ref>. Тут ёсць начныя гутаркі «пры гарбаце, сярод дыму люлек» пра «жанчын і літаратуру», кватэра студэнтаў-«валынякоў», якія прывозілі ў акадэмію толькі турэцкі тытунь, валынскі правінцыялізм і ўкраінскія песні, а ад «нас, літвінаў» набывалі навуку і скіраванасць юнацкага запалу. Ёсць і паляванні «па праклятых панарскіх гарах»<ref name="LiC">Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno, 1845. — [T.] I. — S. 95—166.</ref>. У «Успамінах» Тамашэвіч пісаў: «ні туманны сірочы дзіцячы век, ні свавольная маладосць, ні два гады летаргіі паміж чатырма сценамі, ні, нарэшце, шаленства кахання не пакінулі ўва мне такіх глыбокіх уражанняў, як акадэмічнае жыццё». Аповесць мелася мець працяг, але альманах на першым томе спыніўся. Рукапіс астатніх частак, разам з нарысамі па сацыяльнай эканоміі, якой Тамашэвіч старанна займаўся, згубіўся ў Маскве. Каратынскі шкадаваў, што з-за гэтага «ўнутраная гісторыя дзевяцігадовага жыцця медыка-хірургічнай акадэміі ў Вільні» засталася неапісанай, і заклікаў яе выхаванцаў давесці справу Тамашэвіча да канца<ref name="Kor" />. Паводле Кукуця, «Kilka wspomnień uniwersyteckich» у «Pamiętniku Naukowo-Literackim» (1849—1850), якія часам прыпісваюць Тамашэвічу, яму не належаць<ref name="PSB" />. === Пераклады === У «Lud i Czas» Тамашэвіч змясціў таксама пераклад «Гусара» Пушкіна і ўрывак з «[[Дон Карлас]]а» Шылера. Урыўкі з празаічнага перакладу «Фіеска» Шылера выйшлі ў «Pamiętnikach Umysłowych» Кіркора (т. 3, 1846). Новыя ўрыўкі «Дон Карласа» з’явіліся ў «Bibliotece Warszawskiej» (1856, т. 1) разам з працай «O stanowisku Szyllera jako dramaturga oraz o wierszu nierymowanym polskim»<ref name="BE">Томашевич (Валериан Tomaszewicz) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1901. — Т. XXXIII. — С. 477.</ref><ref name="PSB" />. У ёй Тамашэвіч абгрунтоўваў, што найбольш прыдатны для драмы польскі белы верш, і ўзорам у гэтым называў [[Юзаф Кажанёўскі|Юзафа Каржанёўскага]]. Каратынскі ставіў пераклад «Дон Карласа» значна вышэй за іншыя польскія пераклады «па вернасці, прыгажосці выказвання і будове верша» і ў доказ параўноўваў адзін і той жа маналог маркіза Позы ў перакладзе М. Будзыньскага і Тамашэвіча<ref name="Kor" />. У рукапісе засталіся поўныя пераклады «Дон Карласа» (рукапіс быў у Маўрыцыя Оргельбранда ў Вільні) і «Фіеска», а таксама пераклады «Разбойнікаў» (каля 1843) і «Вільгельма Тэля» Шылера і дробныя творы [[Міхаіл Лермантаў|Міхаіла Лермантава]] і [[Пётр Вяземскі|Пятра Вяземскага]]<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. === Арыгінальная творчасць і публіцыстыка === У рукапісе засталіся аповесці «Pamiętniki rubla» і «Czary», маналог з драматычнай фантазіі «Ernest Mennesinger» і камедыя ў пяці актах «Za późno», пастаўленая ўжо пасля смерці аўтара, 13 сакавіка 1886 года ў варшаўскім Тэатры Разнастайнасцей<ref name="PSB" />. «Pamiętniki rubla», паводле Каратынскага, высока цанілі, судзячы па захаваных у Філіповіча лістах<ref name="Kor" />. Спадчына Тамашэвіча, апроч рукапісу «Дон Карласа», невядома дзе цяпер<ref name="PSB" />. У «Pamiętniku Naukowo-Literackim» (1850) надрукаваў артыкул «Fenomena somnambulizmu w Wilnie» пра празарлівыя здольнасці дзвюх сясцёр і пакуты, якія ім гэта прыносіла. Каратынскі ўдакладняе, што гаворка ішла пра сясцёр Бачыжмальскіх і што аўтар абараняў іх добрае імя ад паклёпнікаў; артыкул выйшаў таксама асобнай брашурай<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Тамашэвіч прапаноўваў выдаваць у Вільні энцыклапедыю і зборныя энцыклапедычныя выданні, але гэтая задума не здзейснілася<ref name="Kor" />. У варшаўскай прэсе друкаваў уласныя вершы («Nowiny», 1855). У «Gazecie Warszawskiej» далучыўся да дыскусіі пра польскі бытавы раман, выкліканай «Двума светамі» Крашэўскага («Postronne zdańko o tendencyjnym i filozoficznym romansie», 1856), і пісаў карэспандэнцыі пра грамадска-культурнае жыццё Віленшчыны (1856). Апошняя яго карэспандэнцыя ў «Gazecie Codziennej» (1860) змяшчае анекдот пра імправізацыю маладога [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]<ref name="PSB" />. == Навуковая і лексікаграфічная дзейнасць == === Хімічная тэрміналогія === Прыблізна з 1853 года Тамашэвіч разам з Януарыем Філіповічам перакладаў падручнік хіміі [[Юліюс Адольф Штэкгардт|Юліюса Адольфа Штэкгардта]] «Die Schule der Chemie». Пераклад з [[Дрэварыт|дрэварытамі]], больш за 600 старонак, выйшаў у Вільні ў 1855 годзе пад назвай «Wykład chemii czyli pierwsze zasady tej nauki, wsparte najprostszymi doświadczeniami». Як сказана ў падзагалоўку, ён быў прызначаны «для школьнага ўжытку і самаадукацыі без настаўніка, асабліва для пачаткоўцаў — вясковых аптэкараў, гаспадароў, рамеснікаў». У працы «O chemicznej polskiej terminologii» (Вільня, 1856), таксама напісанай з Філіповічам, Тамашэвіч абгрунтоўваў уласную хімічную наменклатуру, прапанаваную ў «Wykładzie»<ref name="PSB" />. Так званая «віленская» наменклатура была адной з чатырох агульных праграм польскай тэрміналогіі неарганічнай хіміі, што паўсталі ў 1850-я гады, разам з кракаўскай, варшаўскай і пазнанскай. Філіповіч і Тамашэвіч прапаноўвалі адмовіцца ад чужых канчаткаў у назвах элементаў: ''cer'', ''erb'', ''itr'', ''osm'', ''terb'' і нават ''wodnik'' для вадароду. Усе солі павінны былі мець канчатак ''-an''. Для аксідаў уводзілася «градацыя» назваў паводле колькасці кіслароду: ''podniedokwas'', ''niedokwas'', ''podkwas'', ''okwas'', ''podokwas''. Суфікс ''-ik'' яны выключалі як памяншальны<ref name="Kus">''Kuśnierek I.'' Kształtowanie się polskiego nazewnictwa chemicznego na tle historycznego dyskursu naukowego (XVII — pocz. XX w.): rozprawa doktorska. — Częstochowa, 2022. — S. 48—49, 98—104.</ref>. Тэрміналогія не прыжылася: пераважылі кракаўская і варшаўская сістэмы<ref name="Kus" />. Паводле Каратынскага, сам Тамашэвіч у рэшце рэшт ад сваёй тэрміналогіі адмовіўся<ref name="Kor" />. === «Віленскі слоўнік» === У 1854 годзе Тамашэвіч увайшоў у рэдакцыю «Słownika języka polskiego» (Вільня, 1861, ч. 1—2), так званага «Віленскага слоўніка», ініцыяванага [[Маўрыцы Оргельбранд|Маўрыцыем Оргельбрандам]]. Кукуць называе яго самым значным слоўнікам такога тыпу з часоў [[Самуэль Багуміл Ліндэ|Самуэля Багуміла Ліндэ]]. Слоўнік «для падручнага ўжытку» склалі Тамашэвіч, Філіповіч, [[Міхал Богуш-Шышка]], [[Фларыян Чапялінскі]], Вінцэнт Каратынскі і [[Аляксандр Здановіч (гісторык)|Аляксандр Здановіч]], пры ўдзеле [[Браніслаў Трэнтоўскі|Браніслава Трэнтоўскага]]<ref name="PSB" />. Тамашэвіч апрацаваў частку слоў на літары «P» і «Z» (да «Zadnić»), а таксама тэрміналогію астраноміі, фізікі, хіміі, геалогіі, батанікі і мінералогіі. Ён правёў карэктуру ўсіх артыкулаў на літары A—K. Каратынскі называе гэта «агульнай рэдакцыяй», г. зн. праглядам рукапісу, складзенага з самых розных крыніц, які часта трэба было перарабляць. Менавіта Каратынскі пасля Тамашэвіча і ўзяў на сябе гэты прагляд<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Прынцыпы слоўніка Тамашэвіч выклаў у артыкуле «Kilka uwag z powodu nowego wydania „Słownika Polskiego“» («Gazeta Warszawska», 1856)<ref name="PSB" />. == Творы == * Wspomnienia z życia akademickiego / przez Walerjana Kępis // Lud i Czas. — Wilno, 1845. — T. I. (пачатак) * Huzar (з Пушкіна); Don Karlos (урывак з Шылера) // Lud i Czas. — Wilno, 1845. — T. I. * Fiesko (урыўкі з Шылера) // Pamiętniki Umysłowe. — 1846. — T. 3. * Fenomena somnambulizmu w Wilnie // Pamiętnik Naukowo-Literacki. — 1850. — Z. 4. (асобна: Wilno, 1850) * Stoeckhardt J. A. Wykład chemii czyli pierwsze zasady tej nauki, wsparte najprostszymi doświadczeniami / пер. з Я. Філіповічам. — Wilno, 1855. * O chemicznej polskiej terminologii. — Wilno, 1856. (з Я. Філіповічам) * O stanowisku Szyllera jako dramaturga oraz o wierszu nierymowanym polskim; Don Karlos (урыўкі) // Biblioteka Warszawska. — 1856. — T. 1. * Słownik języka polskiego. — Wilno, 1861. — Cz. 1—2. (адзін з укладальнікаў) {{зноскі}} == Літаратура == * ''Kukuć D.'' Tomaszewicz Walerian Bernard // Polski Słownik Biograficzny. — Warszawa; Kraków, 2023. — T. LIV. — S. 190—192. * ''Korotyński W.'' Walerjan Tomaszewicz (Wspomnienie pośmiertne) // Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861. — S. 282—292. * ''Kukuć D.'' Kartka z dziejów kultury polskiej na Wileńszczyźnie. Życie i działalność Januarego Filipowicza. — Kraków, 2006. * ''Kuśnierek I.'' Kształtowanie się polskiego nazewnictwa chemicznego na tle historycznego dyskursu naukowego (XVII — pocz. XX w.): rozprawa doktorska. — Częstochowa, 2022. * Томашевич (Валериан Tomaszewicz) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1901. — Т. XXXIII. — С. 477. * ''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Тамашэвіч, Валяр'ян}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 1 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1818 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]] [[Катэгорыя:Памерлі 14 мая]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1861 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Манмартр]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Першай віленскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Лексікографы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі]] kc3p6kdyfla2mhm9aq2mzoo5094cesj 5227823 5227822 2026-10-27T08:42:02Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Валяр'ян Тамашэвіч]] у [[Валяр’ян Тамашэвіч]]: апостраф 5227822 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Валяр'ян Тамашэвіч | арыгінал імя = {{lang-pl|Walerian Bernard Tomaszewicz}} | выява = | подпіс выявы = | Псеўданімы = Walerjan Kępis, W. T., Wal. T. | дата нараджэння = 1.9.1818 | месца нараджэння = [[Вільня]] | дата смерці = 14.5.1861 | месца смерці = [[Парыж]] | Месца пахавання = [[Манмартр (могілкі)|могілкі Манмартр]] | Альма-матар = [[Медыка-хірургічная акадэмія|Віленская медыка-хірургічная акадэмія]], [[Маскоўскі ўніверсітэт]] | род дзейнасці = перакладчык, літаратар, лексікограф | жонка = Матыльда з Карповічаў }} '''Валяр’я́н Берна́рд Тамашэ́віч''' ({{lang-pl|Walerian Bernard Tomaszewicz}}; псеўданімы і крыптанімы: ''Walerjan Kępis'', ''W. T.'', ''Wal. T.''; 1 верасня 1818, [[Вільня]] — 14 мая 1861, [[Парыж]]) — перакладчык, літаратар, крытык і лексікограф. Пісаў па-польску. Адзін з укладальнікаў «[[Віленскі слоўнік|Віленскага слоўніка]]» польскай мовы і аўтар (разам з [[Януарый Філіповіч|Януарыем Філіповічам]]) віленскай праграмы польскай хімічнай тэрміналогіі. Перакладчык [[Фрыдрых Шылер|Фрыдрыха Шылера]] і [[Аляксандр Пушкін|Аляксандра Пушкіна]]. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў Вільні ў збяднелай шляхецкай сям’і. Быў малодшым дзіцём Каспара Тамашэвіча (каля 1770—1837) і Людвікі з Урановічаў (памерла ў 1818 годзе, верагодна, пры родах). Бацька падчас [[Паўстанне 1794 года|паўстання 1794 года]] быў камісарам [[Троцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Троцкага павета]]. Яго маёнтак Карацішкі ў Троцкім павеце за ўдзел у паўстанні канфіскавалі. Пазней ён жыў у [[Новыя Трокі|Новых Троках]], быў рэгентам трокскага межавага суда, а пасля 1817 года — сябрам віленскага [[Таварыства шубраўцаў]]<ref name="PSB">''Kukuć D.'' Tomaszewicz Walerian Bernard // Polski Słownik Biograficzny. — Warszawa; Kraków, 2023. — T. LIV. — S. 190—192.</ref>. Паводле [[Вінцэнт Каратынскі|Вінцэнта Каратынскага]], бацька быў «вядомым у свой час адвакатам, а калісьці артылерыстам былога польскага войска»<ref name="Kor">''Korotyński W.'' Walerjan Tomaszewicz (Wspomnienie pośmiertne) // Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861. — S. 282—292.</ref>. Старэйшыя браты Людвік Эўстахі (нар. 1804) і Уладзіслаў (каля 1813—1885) удзельнічалі ў [[Лістападаўскае паўстанне|паўстанні 1830—1831 гадоў]]. Уладзіслаў пасля эміграваў і стаў перакладчыкам [[Джордж Байран|Джорджа Байрана]], [[Дантэ Аліг'еры|Дантэ]], [[Фрыдрых Готліб Клопштак|Фрыдрыха Готліба Клопштака]] і [[Віктор дэ Лапрад|Віктора дэ Лапрада]] (псеўданім ''W. T. Ramingo''). Былі ў Валяр’яна і сёстры: Эміліяна Зузана, Генрыка Францішка, Юліяна Анастазія і Леаніла<ref name="PSB" />. Пачатковую адукацыю атрымаў дома ад братоў. З снежня 1831 года вучыўся ў павятовай школе пры [[1-я Віленская мужчынская гімназія|Першай віленскай губернскай гімназіі]], а затым у самой гімназіі, якую скончыў у чэрвені 1837 года. Утрымліваў сябе рэпетытарствам<ref name="PSB" />. === Арышт і студыі === У 1839 годзе пачаў вучыцца ў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі]]. У лістападзе таго ж года быў арыштаваны падчас рэпрэсій пасля раскрыцця змовы [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]]. Вызвалены 30 снежня 1841 года пад нагляд паліцыі, вярнуцца ў акадэмію ўжо не паспеў: 1 жніўня 1842 года яе канчаткова зачынілі<ref name="PSB" />. Сам Тамашэвіч пазней пісаў пра «два гады летаргіі паміж чатырма сценамі»<ref name="Kor" />. У 1842 годзе працаваў хатнім настаўнікам у адным са шляхецкіх двароў Троцкага павета<ref name="PSB" />. У жніўні 1845 года выехаў у [[Масква|Маскву]] і паступіў на філасофскі факультэт [[Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. Падчас вакацый у Вільні ў 1846 годзе яго затрымала паліцыя ў справе нелегальных польскіх студэнцкіх гурткоў Маскоўскага ўніверсітэта. У лістападзе ён вярнуўся ў Маскву, але праз некалькі тыдняў яго зноў затрымалі і пад канвоем адправілі ў Вільню. У 1847 годзе зноў запісаўся ў Маскоўскі ўніверсітэт, цяпер на юрыдычны факультэт. Вучыўся не менш за два гады, але курса не скончыў; верагодна, атрымаў дыплом настаўніка дзяржаўных школ<ref name="PSB" />. === Віленскі перыяд === Каля 1849 года вярнуўся ў Літву і жыў пад Вільняй, верагодна, па-ранейшаму як рэпетытар<ref name="PSB" />. Уваходзіў у кола маладых віленскіх літаратараў, што гуртаваліся вакол «Pamiętnika Naukowo-Literackiego» [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальда Падбярэскага]], і быў яго сталым супрацоўнікам. Удзельнічаў у палеміках гэтага кола з «Tygodnikiem Petersburskim»<ref name="Kor" />. Бываў на «аўторках» у [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]]<ref name="PSB" />. У 1855 годзе ажаніўся з Матыльдай з Карповічаў (каля 1826—1861). Жыў з ёю ў Вільні, а потым у суседнім Замэчку<ref name="PSB" />. Паводле Каратынскага, жонка была для яго «сяброўкай, нянькай і супрацоўніцай пасля страты зроку». Сам Тамашэвіч казаў, што яна «не палова, а дзевяноста дзевяць частак» яго самога<ref name="Kor" />. Як піша Каратынскі, Тамашэвіч меў вялікі ўплыў на віленскіх літаратараў маладога пакалення. Яго дом быў «своеасаблівай акадэміяй, дзе жывое слова замяняла кнігі», і гэты ўплыў, паводле мемуарыста, важыў нават больш за ўласныя працы Тамашэвіча. Ён быў чалавекам крытычнага, а не столькі творчага складу, «ворагам усякага педантызму». Не пабаяўся адным з першых у Літве назваць захоплена прынятага ўсімі «Jordana» «спробай добрага пяра і чорнага атраменту»<ref name="Kor" />. === Хвароба і эміграцыя === Праца над слоўнікам канчаткова падарвала яго здароўе і зрок. Вясной 1857 года ён пакінуў рэдакцыю «Віленскага слоўніка». Восенню 1857 года лячыўся ў [[Варшава|Варшаве]] ў Афтальмалагічным інстытуце ў доктара [[Віктар Фелікс Шакальскі|Віктара Фелікса Шакальскага]], але страціў зрок на адно вока<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. У 1858 годзе віленская інтэлігенцыя задумала выдаць альманах, прыбытак ад якога павінен быў выратаваць «кранутага слепатой» Тамашэвіча ад «цяжкай нястачы». Калі ж [[Адам Ганоры Кіркор]] выдаў замест гэтага так званы «Album wileński» з нагоды візіту імператара [[Аляксандр II|Аляксандра II]] у Вільню, Тамашэвіч адказаў на гэта ананімнымі гнеўнымі артыкуламі ў парыжскім «Przeglądzie Rzeczy Polskich» («Przyjdź Królestwo Boże», 1858; «Album wileńskie», 1860). Верагодна, яму належыць і артыкул «Kurier Wileński» (1860), накіраваны супраць лініі газеты Кіркора<ref name="PSB" />. Восенню 1859 года разам з жонкай выехаў на лячэнне за мяжу. На мяжы 1859 і 1860 гадоў быў у клініцы ў [[Берлін]]е, але і там лячэнне не дапамагло. Вясной 1860 года пасяліўся ў Парыжы<ref name="PSB" /><ref>Каратынскі датуе выезд у Парыж 1858 годам.</ref>. Жыў у беднасці, з дапамогай маёра Юзафа Залескага, [[Зыгмунт Мілкоўскі|Зыгмунта Мілкоўскага]] і Севярына Эльжаноўскага. Пасябраваў з [[Цыпрыян Норвід|Цыпрыянам Норвідам]], запрашаў яго на «літоўскія абедзікі» і слухаў яго парыжскія лекцыі пра [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]] (1860). Лячыўся ў польскіх лекараў [[Ян Бравацкі|Яна Бравацкага]] і [[Ксаверы Галензоўскі|Ксаверыя Галензоўскага]]<ref name="PSB" />. Памёр у Парыжы 14 мая 1861 года і быў пахаваны на могілках [[Манмартр (могілкі)|Манмартр]] у польскай агульнай магіле. Праз некалькі тыдняў там жа пахавалі [[Іаахім Лялевель|Іаахіма Лялевеля]], і магіла стала называцца «лялевелеўскай». Жонка Тамашэвіча пасля яго смерці страціла розум і памерла 25 мая 1861 года. Дзяцей у іх, верагодна, не было<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Зборнік «Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy» (Вільня, 1861) задумваўся як альманах на карысць самога Тамашэвіча: прыбытак ад продажу павінен быў «на нейкі час адвесці цяжкую нястачу брата-літаратара, які, крануты найстрашнейшай немаччу — поўнай стратай зроку, асуджаны на роспачную бяздзейнасць». Цэнзурны дазвол датаваны 30 верасня 1860 года, яшчэ пры жыцці Тамашэвіча. Пасля яго смерці выдаўцы Ян Прусіноўскі і [[Маўрыцы Крупавіч]] вырашылі давесці справу да канца пад той самай назвай. Чысты прыбытак яны прызначылі на навучальныя дапаможнікі для бедных здольных вучняў і сірот, а ў канцы тома змясцілі пасмяротны ўспамін Вінцэнта Каратынскага (прадмова датаваная 29 жніўня 1861 года)<ref name="PZ">Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy / wyd. J. Prusinowski, M. Krupowicz. — Wilno, 1861. — S. V—VI, 156, 158—168, 259—266, 281—292.</ref>. У зборніку выступілі, сярод іншых, [[Юліян Барташэвіч]], Юзаф Кажанёўскі, [[Тэафіль Ленартовіч]], [[Ядвіга Лушчэўская|Дэатыма]], [[Цыпрыян Норвід]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]], [[Зыгмунт Мілкоўскі]] (пад псеўданімам Т. Т. Еж), [[Караль Шайноха]], [[Леанард Ходзька]], [[Люцыян Сяменьскі]], [[Габрыэля Пузына|Габрыэла Пузына]], [[Адам Плуг]], [[Феліцыян Рымкевіч]] і [[Юзаф Багдан Залескі]] (пад крыптанімам J. B. Z.); быў перадрукаваны таксама верш [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]] «W Szwajcarii». [[Зофія Вянгерская]] пакінула ў яго альбоме («імянніку») верш «W imionniku W. T.», датаваны 15 снежня 1859 года, — шасцірадкоўе пра тое, што Кліо запісвае памяць на мармуры, каханне — на пяску, а «сапраўднае сяброўства» — толькі «ў сэрцы і непагаслай думцы»<ref name="PZ" />. Яго брат Уладзіслаў (W. T. Ramingo) змясціў пераклады з «Боскай камедыі» Дантэ і з Байрана<ref name="PZ" />. == Літаратурная дзейнасць == === «Lud i Czas» і «Успаміны з акадэмічнага жыцця» === Першыя публікацыі Тамашэвіча з’явіліся ў віленскім альманаху Януарыя Філіповіча «Lud i Czas» (1845). Паводле Крашэўскага, Тамашэвіч быў яго сурэдактарам<ref name="Bol">[''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609.</ref>. Пад псеўданімам «Walerjan Kępis», які яму, паводле Каратынскага, далі сябры, ён надрукаваў пачатак аповесці «Wspomnienia z życia akademickiego». Гэта шэраг абразкоў з жыцця студэнтаў віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі, якія займаюць каля трэці тома<ref name="PSB" /><ref name="Kor" /><ref name="Ciech">''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106.</ref>. Тут ёсць начныя гутаркі «пры гарбаце, сярод дыму люлек» пра «жанчын і літаратуру», кватэра студэнтаў-«валынякоў», якія прывозілі ў акадэмію толькі турэцкі тытунь, валынскі правінцыялізм і ўкраінскія песні, а ад «нас, літвінаў» набывалі навуку і скіраванасць юнацкага запалу. Ёсць і паляванні «па праклятых панарскіх гарах»<ref name="LiC">Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno, 1845. — [T.] I. — S. 95—166.</ref>. У «Успамінах» Тамашэвіч пісаў: «ні туманны сірочы дзіцячы век, ні свавольная маладосць, ні два гады летаргіі паміж чатырма сценамі, ні, нарэшце, шаленства кахання не пакінулі ўва мне такіх глыбокіх уражанняў, як акадэмічнае жыццё». Аповесць мелася мець працяг, але альманах на першым томе спыніўся. Рукапіс астатніх частак, разам з нарысамі па сацыяльнай эканоміі, якой Тамашэвіч старанна займаўся, згубіўся ў Маскве. Каратынскі шкадаваў, што з-за гэтага «ўнутраная гісторыя дзевяцігадовага жыцця медыка-хірургічнай акадэміі ў Вільні» засталася неапісанай, і заклікаў яе выхаванцаў давесці справу Тамашэвіча да канца<ref name="Kor" />. Паводле Кукуця, «Kilka wspomnień uniwersyteckich» у «Pamiętniku Naukowo-Literackim» (1849—1850), якія часам прыпісваюць Тамашэвічу, яму не належаць<ref name="PSB" />. === Пераклады === У «Lud i Czas» Тамашэвіч змясціў таксама пераклад «Гусара» Пушкіна і ўрывак з «[[Дон Карлас]]а» Шылера. Урыўкі з празаічнага перакладу «Фіеска» Шылера выйшлі ў «Pamiętnikach Umysłowych» Кіркора (т. 3, 1846). Новыя ўрыўкі «Дон Карласа» з’явіліся ў «Bibliotece Warszawskiej» (1856, т. 1) разам з працай «O stanowisku Szyllera jako dramaturga oraz o wierszu nierymowanym polskim»<ref name="BE">Томашевич (Валериан Tomaszewicz) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1901. — Т. XXXIII. — С. 477.</ref><ref name="PSB" />. У ёй Тамашэвіч абгрунтоўваў, што найбольш прыдатны для драмы польскі белы верш, і ўзорам у гэтым называў [[Юзаф Кажанёўскі|Юзафа Каржанёўскага]]. Каратынскі ставіў пераклад «Дон Карласа» значна вышэй за іншыя польскія пераклады «па вернасці, прыгажосці выказвання і будове верша» і ў доказ параўноўваў адзін і той жа маналог маркіза Позы ў перакладзе М. Будзыньскага і Тамашэвіча<ref name="Kor" />. У рукапісе засталіся поўныя пераклады «Дон Карласа» (рукапіс быў у Маўрыцыя Оргельбранда ў Вільні) і «Фіеска», а таксама пераклады «Разбойнікаў» (каля 1843) і «Вільгельма Тэля» Шылера і дробныя творы [[Міхаіл Лермантаў|Міхаіла Лермантава]] і [[Пётр Вяземскі|Пятра Вяземскага]]<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. === Арыгінальная творчасць і публіцыстыка === У рукапісе засталіся аповесці «Pamiętniki rubla» і «Czary», маналог з драматычнай фантазіі «Ernest Mennesinger» і камедыя ў пяці актах «Za późno», пастаўленая ўжо пасля смерці аўтара, 13 сакавіка 1886 года ў варшаўскім Тэатры Разнастайнасцей<ref name="PSB" />. «Pamiętniki rubla», паводле Каратынскага, высока цанілі, судзячы па захаваных у Філіповіча лістах<ref name="Kor" />. Спадчына Тамашэвіча, апроч рукапісу «Дон Карласа», невядома дзе цяпер<ref name="PSB" />. У «Pamiętniku Naukowo-Literackim» (1850) надрукаваў артыкул «Fenomena somnambulizmu w Wilnie» пра празарлівыя здольнасці дзвюх сясцёр і пакуты, якія ім гэта прыносіла. Каратынскі ўдакладняе, што гаворка ішла пра сясцёр Бачыжмальскіх і што аўтар абараняў іх добрае імя ад паклёпнікаў; артыкул выйшаў таксама асобнай брашурай<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Тамашэвіч прапаноўваў выдаваць у Вільні энцыклапедыю і зборныя энцыклапедычныя выданні, але гэтая задума не здзейснілася<ref name="Kor" />. У варшаўскай прэсе друкаваў уласныя вершы («Nowiny», 1855). У «Gazecie Warszawskiej» далучыўся да дыскусіі пра польскі бытавы раман, выкліканай «Двума светамі» Крашэўскага («Postronne zdańko o tendencyjnym i filozoficznym romansie», 1856), і пісаў карэспандэнцыі пра грамадска-культурнае жыццё Віленшчыны (1856). Апошняя яго карэспандэнцыя ў «Gazecie Codziennej» (1860) змяшчае анекдот пра імправізацыю маладога [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]<ref name="PSB" />. == Навуковая і лексікаграфічная дзейнасць == === Хімічная тэрміналогія === Прыблізна з 1853 года Тамашэвіч разам з Януарыем Філіповічам перакладаў падручнік хіміі [[Юліюс Адольф Штэкгардт|Юліюса Адольфа Штэкгардта]] «Die Schule der Chemie». Пераклад з [[Дрэварыт|дрэварытамі]], больш за 600 старонак, выйшаў у Вільні ў 1855 годзе пад назвай «Wykład chemii czyli pierwsze zasady tej nauki, wsparte najprostszymi doświadczeniami». Як сказана ў падзагалоўку, ён быў прызначаны «для школьнага ўжытку і самаадукацыі без настаўніка, асабліва для пачаткоўцаў — вясковых аптэкараў, гаспадароў, рамеснікаў». У працы «O chemicznej polskiej terminologii» (Вільня, 1856), таксама напісанай з Філіповічам, Тамашэвіч абгрунтоўваў уласную хімічную наменклатуру, прапанаваную ў «Wykładzie»<ref name="PSB" />. Так званая «віленская» наменклатура была адной з чатырох агульных праграм польскай тэрміналогіі неарганічнай хіміі, што паўсталі ў 1850-я гады, разам з кракаўскай, варшаўскай і пазнанскай. Філіповіч і Тамашэвіч прапаноўвалі адмовіцца ад чужых канчаткаў у назвах элементаў: ''cer'', ''erb'', ''itr'', ''osm'', ''terb'' і нават ''wodnik'' для вадароду. Усе солі павінны былі мець канчатак ''-an''. Для аксідаў уводзілася «градацыя» назваў паводле колькасці кіслароду: ''podniedokwas'', ''niedokwas'', ''podkwas'', ''okwas'', ''podokwas''. Суфікс ''-ik'' яны выключалі як памяншальны<ref name="Kus">''Kuśnierek I.'' Kształtowanie się polskiego nazewnictwa chemicznego na tle historycznego dyskursu naukowego (XVII — pocz. XX w.): rozprawa doktorska. — Częstochowa, 2022. — S. 48—49, 98—104.</ref>. Тэрміналогія не прыжылася: пераважылі кракаўская і варшаўская сістэмы<ref name="Kus" />. Паводле Каратынскага, сам Тамашэвіч у рэшце рэшт ад сваёй тэрміналогіі адмовіўся<ref name="Kor" />. === «Віленскі слоўнік» === У 1854 годзе Тамашэвіч увайшоў у рэдакцыю «Słownika języka polskiego» (Вільня, 1861, ч. 1—2), так званага «Віленскага слоўніка», ініцыяванага [[Маўрыцы Оргельбранд|Маўрыцыем Оргельбрандам]]. Кукуць называе яго самым значным слоўнікам такога тыпу з часоў [[Самуэль Багуміл Ліндэ|Самуэля Багуміла Ліндэ]]. Слоўнік «для падручнага ўжытку» склалі Тамашэвіч, Філіповіч, [[Міхал Богуш-Шышка]], [[Фларыян Чапялінскі]], Вінцэнт Каратынскі і [[Аляксандр Здановіч (гісторык)|Аляксандр Здановіч]], пры ўдзеле [[Браніслаў Трэнтоўскі|Браніслава Трэнтоўскага]]<ref name="PSB" />. Тамашэвіч апрацаваў частку слоў на літары «P» і «Z» (да «Zadnić»), а таксама тэрміналогію астраноміі, фізікі, хіміі, геалогіі, батанікі і мінералогіі. Ён правёў карэктуру ўсіх артыкулаў на літары A—K. Каратынскі называе гэта «агульнай рэдакцыяй», г. зн. праглядам рукапісу, складзенага з самых розных крыніц, які часта трэба было перарабляць. Менавіта Каратынскі пасля Тамашэвіча і ўзяў на сябе гэты прагляд<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Прынцыпы слоўніка Тамашэвіч выклаў у артыкуле «Kilka uwag z powodu nowego wydania „Słownika Polskiego“» («Gazeta Warszawska», 1856)<ref name="PSB" />. == Творы == * Wspomnienia z życia akademickiego / przez Walerjana Kępis // Lud i Czas. — Wilno, 1845. — T. I. (пачатак) * Huzar (з Пушкіна); Don Karlos (урывак з Шылера) // Lud i Czas. — Wilno, 1845. — T. I. * Fiesko (урыўкі з Шылера) // Pamiętniki Umysłowe. — 1846. — T. 3. * Fenomena somnambulizmu w Wilnie // Pamiętnik Naukowo-Literacki. — 1850. — Z. 4. (асобна: Wilno, 1850) * Stoeckhardt J. A. Wykład chemii czyli pierwsze zasady tej nauki, wsparte najprostszymi doświadczeniami / пер. з Я. Філіповічам. — Wilno, 1855. * O chemicznej polskiej terminologii. — Wilno, 1856. (з Я. Філіповічам) * O stanowisku Szyllera jako dramaturga oraz o wierszu nierymowanym polskim; Don Karlos (урыўкі) // Biblioteka Warszawska. — 1856. — T. 1. * Słownik języka polskiego. — Wilno, 1861. — Cz. 1—2. (адзін з укладальнікаў) {{зноскі}} == Літаратура == * ''Kukuć D.'' Tomaszewicz Walerian Bernard // Polski Słownik Biograficzny. — Warszawa; Kraków, 2023. — T. LIV. — S. 190—192. * ''Korotyński W.'' Walerjan Tomaszewicz (Wspomnienie pośmiertne) // Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861. — S. 282—292. * ''Kukuć D.'' Kartka z dziejów kultury polskiej na Wileńszczyźnie. Życie i działalność Januarego Filipowicza. — Kraków, 2006. * ''Kuśnierek I.'' Kształtowanie się polskiego nazewnictwa chemicznego na tle historycznego dyskursu naukowego (XVII — pocz. XX w.): rozprawa doktorska. — Częstochowa, 2022. * Томашевич (Валериан Tomaszewicz) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1901. — Т. XXXIII. — С. 477. * ''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT: Тамашэвіч, Валяр'ян}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 1 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1818 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]] [[Катэгорыя:Памерлі 14 мая]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1861 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Манмартр]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Першай віленскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Лексікографы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі]] kc3p6kdyfla2mhm9aq2mzoo5094cesj 5227827 5227823 2026-10-27T08:47:00Z M.L.Bot 261 афармленне 5227827 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Псеўданімы = Walerjan Kępis, W. T., Wal. T. | Альма-матар = [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія]], [[Маскоўскі ўніверсітэт]] | Род дзейнасці = перакладчык, літаратар, лексікограф | Жонка = Матыльда з Карповічаў }} '''Валяр’я́н Берна́рд Тамашэ́віч''' ({{lang-pl|Walerian Bernard Tomaszewicz}}; псеўданімы і крыптанімы: ''Walerjan Kępis'', ''W. T.'', ''Wal. T.''; 1 верасня 1818, [[Вільня]] — 14 мая 1861, [[Парыж]]) — перакладчык, літаратар, крытык і лексікограф. Пісаў па-польску. Адзін з укладальнікаў «[[Віленскі слоўнік|Віленскага слоўніка]]» польскай мовы і аўтар (разам з [[Януарый Філіповіч|Януарыем Філіповічам]]) віленскай праграмы польскай хімічнай тэрміналогіі. Перакладчык [[Фрыдрых Шылер|Фрыдрыха Шылера]] і [[Аляксандр Пушкін|Аляксандра Пушкіна]]. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў Вільні ў збяднелай шляхецкай сям’і. Быў малодшым дзіцём Каспара Тамашэвіча (каля 1770—1837) і Людвікі з Урановічаў (памерла ў 1818 годзе, верагодна, пры родах). Бацька падчас [[Паўстанне 1794 года|паўстання 1794 года]] быў камісарам [[Троцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Троцкага павета]]. Яго маёнтак Карацішкі ў Троцкім павеце за ўдзел у паўстанні канфіскавалі. Пазней ён жыў у [[Новыя Трокі|Новых Троках]], быў рэгентам трокскага межавага суда, а пасля 1817 года — сябрам віленскага [[Таварыства шубраўцаў]]<ref name="PSB">''Kukuć D.'' Tomaszewicz Walerian Bernard // Polski Słownik Biograficzny. — Warszawa; Kraków, 2023. — T. LIV. — S. 190—192.</ref>. Паводле [[Вінцэнт Каратынскі|Вінцэнта Каратынскага]], бацька быў «вядомым у свой час адвакатам, а калісьці артылерыстам былога польскага войска»<ref name="Kor">''Korotyński W.'' Walerjan Tomaszewicz (Wspomnienie pośmiertne) // Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861. — S. 282—292.</ref>. Старэйшыя браты Людвік Эўстахі (нар. 1804) і Уладзіслаў (каля 1813—1885) удзельнічалі ў [[Лістападаўскае паўстанне|паўстанні 1830—1831 гадоў]]. Уладзіслаў пасля эміграваў і стаў перакладчыкам [[Джордж Байран|Джорджа Байрана]], [[Дантэ Аліг'еры|Дантэ]], [[Фрыдрых Готліб Клопштак|Фрыдрыха Готліба Клопштака]] і [[Віктор дэ Лапрад|Віктора дэ Лапрада]] (псеўданім ''W. T. Ramingo''). Былі ў Валяр’яна і сёстры: Эміліяна Зузана, Генрыка Францішка, Юліяна Анастазія і Леаніла<ref name="PSB" />. Пачатковую адукацыю атрымаў дома ад братоў. З снежня 1831 года вучыўся ў павятовай школе пры [[1-я Віленская мужчынская гімназія|Першай віленскай губернскай гімназіі]], а затым у самой гімназіі, якую скончыў у чэрвені 1837 года. Утрымліваў сябе рэпетытарствам<ref name="PSB" />. === Арышт і студыі === У 1839 годзе пачаў вучыцца ў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі]]. У лістападзе таго ж года быў арыштаваны падчас рэпрэсій пасля раскрыцця змовы [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]]. Вызвалены 30 снежня 1841 года пад нагляд паліцыі, вярнуцца ў акадэмію ўжо не паспеў: 1 жніўня 1842 года яе канчаткова зачынілі<ref name="PSB" />. Сам Тамашэвіч пазней пісаў пра «два гады летаргіі паміж чатырма сценамі»<ref name="Kor" />. У 1842 годзе працаваў хатнім настаўнікам у адным са шляхецкіх двароў Троцкага павета<ref name="PSB" />. У жніўні 1845 года выехаў у [[Масква|Маскву]] і паступіў на філасофскі факультэт [[Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. Падчас вакацый у Вільні ў 1846 годзе яго затрымала паліцыя ў справе нелегальных польскіх студэнцкіх гурткоў Маскоўскага ўніверсітэта. У лістападзе ён вярнуўся ў Маскву, але праз некалькі тыдняў яго зноў затрымалі і пад канвоем адправілі ў Вільню. У 1847 годзе зноў запісаўся ў Маскоўскі ўніверсітэт, цяпер на юрыдычны факультэт. Вучыўся не менш за два гады, але курса не скончыў; верагодна, атрымаў дыплом настаўніка дзяржаўных школ<ref name="PSB" />. === Віленскі перыяд === Каля 1849 года вярнуўся ў Літву і жыў пад Вільняй, верагодна, па-ранейшаму як рэпетытар<ref name="PSB" />. Уваходзіў у кола маладых віленскіх літаратараў, што гуртаваліся вакол «Pamiętnika Naukowo-Literackiego» [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальда Падбярэскага]], і быў яго сталым супрацоўнікам. Удзельнічаў у палеміках гэтага кола з «Tygodnikiem Petersburskim»<ref name="Kor" />. Бываў на «аўторках» у [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]]<ref name="PSB" />. У 1855 годзе ажаніўся з Матыльдай з Карповічаў (каля 1826—1861). Жыў з ёю ў Вільні, а потым у суседнім Замэчку<ref name="PSB" />. Паводле Каратынскага, жонка была для яго «сяброўкай, нянькай і супрацоўніцай пасля страты зроку». Сам Тамашэвіч казаў, што яна «не палова, а дзевяноста дзевяць частак» яго самога<ref name="Kor" />. Як піша Каратынскі, Тамашэвіч меў вялікі ўплыў на віленскіх літаратараў маладога пакалення. Яго дом быў «своеасаблівай акадэміяй, дзе жывое слова замяняла кнігі», і гэты ўплыў, паводле мемуарыста, важыў нават больш за ўласныя працы Тамашэвіча. Ён быў чалавекам крытычнага, а не столькі творчага складу, «ворагам усякага педантызму». Не пабаяўся адным з першых у Літве назваць захоплена прынятага ўсімі «Jordana» «спробай добрага пяра і чорнага атраменту»<ref name="Kor" />. === Хвароба і эміграцыя === Праца над слоўнікам канчаткова падарвала яго здароўе і зрок. Вясной 1857 года ён пакінуў рэдакцыю «Віленскага слоўніка». Восенню 1857 года лячыўся ў [[Варшава|Варшаве]] ў Афтальмалагічным інстытуце ў доктара [[Віктар Фелікс Шакальскі|Віктара Фелікса Шакальскага]], але страціў зрок на адно вока<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. У 1858 годзе віленская інтэлігенцыя задумала выдаць альманах, прыбытак ад якога павінен быў выратаваць «кранутага слепатой» Тамашэвіча ад «цяжкай нястачы». Калі ж [[Адам Ганоры Кіркор]] выдаў замест гэтага так званы «Album wileński» з нагоды візіту імператара [[Аляксандр II|Аляксандра II]] у Вільню, Тамашэвіч адказаў на гэта ананімнымі гнеўнымі артыкуламі ў парыжскім «Przeglądzie Rzeczy Polskich» («Przyjdź Królestwo Boże», 1858; «Album wileńskie», 1860). Верагодна, яму належыць і артыкул «Kurier Wileński» (1860), накіраваны супраць лініі газеты Кіркора<ref name="PSB" />. Восенню 1859 года разам з жонкай выехаў на лячэнне за мяжу. На мяжы 1859 і 1860 гадоў быў у клініцы ў [[Берлін]]е, але і там лячэнне не дапамагло. Вясной 1860 года пасяліўся ў Парыжы<ref name="PSB" /><ref>Каратынскі датуе выезд у Парыж 1858 годам.</ref>. Жыў у беднасці, з дапамогай маёра Юзафа Залескага, [[Зыгмунт Мілкоўскі|Зыгмунта Мілкоўскага]] і Севярына Эльжаноўскага. Пасябраваў з [[Цыпрыян Норвід|Цыпрыянам Норвідам]], запрашаў яго на «літоўскія абедзікі» і слухаў яго парыжскія лекцыі пра [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]] (1860). Лячыўся ў польскіх лекараў [[Ян Бравацкі|Яна Бравацкага]] і [[Ксаверы Галензоўскі|Ксаверыя Галензоўскага]]<ref name="PSB" />. Памёр у Парыжы 14 мая 1861 года і быў пахаваны на могілках [[Манмартр (могілкі)|Манмартр]] у польскай агульнай магіле. Праз некалькі тыдняў там жа пахавалі [[Іаахім Лялевель|Іаахіма Лялевеля]], і магіла стала называцца «лялевелеўскай». Жонка Тамашэвіча пасля яго смерці страціла розум і памерла 25 мая 1861 года. Дзяцей у іх, верагодна, не было<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Зборнік «Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy» (Вільня, 1861) задумваўся як альманах на карысць самога Тамашэвіча: прыбытак ад продажу павінен быў «на нейкі час адвесці цяжкую нястачу брата-літаратара, які, крануты найстрашнейшай немаччу — поўнай стратай зроку, асуджаны на роспачную бяздзейнасць». Цэнзурны дазвол датаваны 30 верасня 1860 года, яшчэ пры жыцці Тамашэвіча. Пасля яго смерці выдаўцы Ян Прусіноўскі і [[Маўрыцы Крупавіч]] вырашылі давесці справу да канца пад той самай назвай. Чысты прыбытак яны прызначылі на навучальныя дапаможнікі для бедных здольных вучняў і сірот, а ў канцы тома змясцілі пасмяротны ўспамін Вінцэнта Каратынскага (прадмова датаваная 29 жніўня 1861 года)<ref name="PZ">Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy / wyd. J. Prusinowski, M. Krupowicz. — Wilno, 1861. — S. V—VI, 156, 158—168, 259—266, 281—292.</ref>. У зборніку выступілі, сярод іншых, [[Юліян Барташэвіч]], Юзаф Кажанёўскі, [[Тэафіль Ленартовіч]], [[Ядвіга Лушчэўская|Дэатыма]], [[Цыпрыян Норвід]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]], [[Зыгмунт Мілкоўскі]] (пад псеўданімам Т. Т. Еж), [[Караль Шайноха]], [[Леанард Ходзька]], [[Люцыян Сяменьскі]], [[Габрыэля Пузына|Габрыэла Пузына]], [[Адам Плуг]], [[Феліцыян Рымкевіч]] і [[Юзаф Багдан Залескі]] (пад крыптанімам J. B. Z.); быў перадрукаваны таксама верш [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]] «W Szwajcarii». [[Зофія Вянгерская]] пакінула ў яго альбоме («імянніку») верш «W imionniku W. T.», датаваны 15 снежня 1859 года, — шасцірадкоўе пра тое, што Кліо запісвае памяць на мармуры, каханне — на пяску, а «сапраўднае сяброўства» — толькі «ў сэрцы і непагаслай думцы»<ref name="PZ" />. Яго брат Уладзіслаў (W. T. Ramingo) змясціў пераклады з «Боскай камедыі» Дантэ і з Байрана<ref name="PZ" />. == Літаратурная дзейнасць == === «Lud i Czas» і «Успаміны з акадэмічнага жыцця» === Першыя публікацыі Тамашэвіча з’явіліся ў віленскім альманаху Януарыя Філіповіча «Lud i Czas» (1845). Паводле Крашэўскага, Тамашэвіч быў яго сурэдактарам<ref name="Bol">[''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609.</ref>. Пад псеўданімам «Walerjan Kępis», які яму, паводле Каратынскага, далі сябры, ён надрукаваў пачатак аповесці «Wspomnienia z życia akademickiego». Гэта шэраг абразкоў з жыцця студэнтаў віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі, якія займаюць каля трэці тома<ref name="PSB" /><ref name="Kor" /><ref name="Ciech">''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106.</ref>. Тут ёсць начныя гутаркі «пры гарбаце, сярод дыму люлек» пра «жанчын і літаратуру», кватэра студэнтаў-«валынякоў», якія прывозілі ў акадэмію толькі турэцкі тытунь, валынскі правінцыялізм і ўкраінскія песні, а ад «нас, літвінаў» набывалі навуку і скіраванасць юнацкага запалу. Ёсць і паляванні «па праклятых панарскіх гарах»<ref name="LiC">Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno, 1845. — [T.] I. — S. 95—166.</ref>. У «Успамінах» Тамашэвіч пісаў: «ні туманны сірочы дзіцячы век, ні свавольная маладосць, ні два гады летаргіі паміж чатырма сценамі, ні, нарэшце, шаленства кахання не пакінулі ўва мне такіх глыбокіх уражанняў, як акадэмічнае жыццё». Аповесць мелася мець працяг, але альманах на першым томе спыніўся. Рукапіс астатніх частак, разам з нарысамі па сацыяльнай эканоміі, якой Тамашэвіч старанна займаўся, згубіўся ў Маскве. Каратынскі шкадаваў, што з-за гэтага «ўнутраная гісторыя дзевяцігадовага жыцця медыка-хірургічнай акадэміі ў Вільні» засталася неапісанай, і заклікаў яе выхаванцаў давесці справу Тамашэвіча да канца<ref name="Kor" />. Паводле Кукуця, «Kilka wspomnień uniwersyteckich» у «Pamiętniku Naukowo-Literackim» (1849—1850), якія часам прыпісваюць Тамашэвічу, яму не належаць<ref name="PSB" />. === Пераклады === У «Lud i Czas» Тамашэвіч змясціў таксама пераклад «Гусара» Пушкіна і ўрывак з «[[Дон Карлас]]а» Шылера. Урыўкі з празаічнага перакладу «Фіеска» Шылера выйшлі ў «Pamiętnikach Umysłowych» Кіркора (т. 3, 1846). Новыя ўрыўкі «Дон Карласа» з’явіліся ў «Bibliotece Warszawskiej» (1856, т. 1) разам з працай «O stanowisku Szyllera jako dramaturga oraz o wierszu nierymowanym polskim»<ref name="BE">Томашевич (Валериан Tomaszewicz) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1901. — Т. XXXIII. — С. 477.</ref><ref name="PSB" />. У ёй Тамашэвіч абгрунтоўваў, што найбольш прыдатны для драмы польскі белы верш, і ўзорам у гэтым называў [[Юзаф Кажанёўскі|Юзафа Каржанёўскага]]. Каратынскі ставіў пераклад «Дон Карласа» значна вышэй за іншыя польскія пераклады «па вернасці, прыгажосці выказвання і будове верша» і ў доказ параўноўваў адзін і той жа маналог маркіза Позы ў перакладзе М. Будзыньскага і Тамашэвіча<ref name="Kor" />. У рукапісе засталіся поўныя пераклады «Дон Карласа» (рукапіс быў у Маўрыцыя Оргельбранда ў Вільні) і «Фіеска», а таксама пераклады «Разбойнікаў» (каля 1843) і «Вільгельма Тэля» Шылера і дробныя творы [[Міхаіл Лермантаў|Міхаіла Лермантава]] і [[Пётр Вяземскі|Пятра Вяземскага]]<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. === Арыгінальная творчасць і публіцыстыка === У рукапісе засталіся аповесці «Pamiętniki rubla» і «Czary», маналог з драматычнай фантазіі «Ernest Mennesinger» і камедыя ў пяці актах «Za późno», пастаўленая ўжо пасля смерці аўтара, 13 сакавіка 1886 года ў варшаўскім Тэатры Разнастайнасцей<ref name="PSB" />. «Pamiętniki rubla», паводле Каратынскага, высока цанілі, судзячы па захаваных у Філіповіча лістах<ref name="Kor" />. Спадчына Тамашэвіча, апроч рукапісу «Дон Карласа», невядома дзе цяпер<ref name="PSB" />. У «Pamiętniku Naukowo-Literackim» (1850) надрукаваў артыкул «Fenomena somnambulizmu w Wilnie» пра празарлівыя здольнасці дзвюх сясцёр і пакуты, якія ім гэта прыносіла. Каратынскі ўдакладняе, што гаворка ішла пра сясцёр Бачыжмальскіх і што аўтар абараняў іх добрае імя ад паклёпнікаў; артыкул выйшаў таксама асобнай брашурай<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Тамашэвіч прапаноўваў выдаваць у Вільні энцыклапедыю і зборныя энцыклапедычныя выданні, але гэтая задума не здзейснілася<ref name="Kor" />. У варшаўскай прэсе друкаваў уласныя вершы («Nowiny», 1855). У «Gazecie Warszawskiej» далучыўся да дыскусіі пра польскі бытавы раман, выкліканай «Двума светамі» Крашэўскага («Postronne zdańko o tendencyjnym i filozoficznym romansie», 1856), і пісаў карэспандэнцыі пра грамадска-культурнае жыццё Віленшчыны (1856). Апошняя яго карэспандэнцыя ў «Gazecie Codziennej» (1860) змяшчае анекдот пра імправізацыю маладога [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]<ref name="PSB" />. == Навуковая і лексікаграфічная дзейнасць == === Хімічная тэрміналогія === Прыблізна з 1853 года Тамашэвіч разам з Януарыем Філіповічам перакладаў падручнік хіміі [[Юліюс Адольф Штэкгардт|Юліюса Адольфа Штэкгардта]] «Die Schule der Chemie». Пераклад з [[Дрэварыт|дрэварытамі]], больш за 600 старонак, выйшаў у Вільні ў 1855 годзе пад назвай «Wykład chemii czyli pierwsze zasady tej nauki, wsparte najprostszymi doświadczeniami». Як сказана ў падзагалоўку, ён быў прызначаны «для школьнага ўжытку і самаадукацыі без настаўніка, асабліва для пачаткоўцаў — вясковых аптэкараў, гаспадароў, рамеснікаў». У працы «O chemicznej polskiej terminologii» (Вільня, 1856), таксама напісанай з Філіповічам, Тамашэвіч абгрунтоўваў уласную хімічную наменклатуру, прапанаваную ў «Wykładzie»<ref name="PSB" />. Так званая «віленская» наменклатура была адной з чатырох агульных праграм польскай тэрміналогіі неарганічнай хіміі, што паўсталі ў 1850-я гады, разам з кракаўскай, варшаўскай і пазнанскай. Філіповіч і Тамашэвіч прапаноўвалі адмовіцца ад чужых канчаткаў у назвах элементаў: ''cer'', ''erb'', ''itr'', ''osm'', ''terb'' і нават ''wodnik'' для вадароду. Усе солі павінны былі мець канчатак ''-an''. Для аксідаў уводзілася «градацыя» назваў паводле колькасці кіслароду: ''podniedokwas'', ''niedokwas'', ''podkwas'', ''okwas'', ''podokwas''. Суфікс ''-ik'' яны выключалі як памяншальны<ref name="Kus">''Kuśnierek I.'' Kształtowanie się polskiego nazewnictwa chemicznego na tle historycznego dyskursu naukowego (XVII — pocz. XX w.): rozprawa doktorska. — Częstochowa, 2022. — S. 48—49, 98—104.</ref>. Тэрміналогія не прыжылася: пераважылі кракаўская і варшаўская сістэмы<ref name="Kus" />. Паводле Каратынскага, сам Тамашэвіч у рэшце рэшт ад сваёй тэрміналогіі адмовіўся<ref name="Kor" />. === «Віленскі слоўнік» === У 1854 годзе Тамашэвіч увайшоў у рэдакцыю «Słownika języka polskiego» (Вільня, 1861, ч. 1—2), так званага «Віленскага слоўніка», ініцыяванага [[Маўрыцы Оргельбранд|Маўрыцыем Оргельбрандам]]. Кукуць называе яго самым значным слоўнікам такога тыпу з часоў [[Самуэль Багуміл Ліндэ|Самуэля Багуміла Ліндэ]]. Слоўнік «для падручнага ўжытку» склалі Тамашэвіч, Філіповіч, [[Міхал Богуш-Шышка]], [[Фларыян Чапялінскі]], Вінцэнт Каратынскі і [[Аляксандр Здановіч (гісторык)|Аляксандр Здановіч]], пры ўдзеле [[Браніслаў Трэнтоўскі|Браніслава Трэнтоўскага]]<ref name="PSB" />. Тамашэвіч апрацаваў частку слоў на літары «P» і «Z» (да «Zadnić»), а таксама тэрміналогію астраноміі, фізікі, хіміі, геалогіі, батанікі і мінералогіі. Ён правёў карэктуру ўсіх артыкулаў на літары A—K. Каратынскі называе гэта «агульнай рэдакцыяй», г. зн. праглядам рукапісу, складзенага з самых розных крыніц, які часта трэба было перарабляць. Менавіта Каратынскі пасля Тамашэвіча і ўзяў на сябе гэты прагляд<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Прынцыпы слоўніка Тамашэвіч выклаў у артыкуле «Kilka uwag z powodu nowego wydania „Słownika Polskiego“» («Gazeta Warszawska», 1856)<ref name="PSB" />. == Творы == * Wspomnienia z życia akademickiego / przez Walerjana Kępis // Lud i Czas. — Wilno, 1845. — T. I. (пачатак) * Huzar (з Пушкіна); Don Karlos (урывак з Шылера) // Lud i Czas. — Wilno, 1845. — T. I. * Fiesko (урыўкі з Шылера) // Pamiętniki Umysłowe. — 1846. — T. 3. * Fenomena somnambulizmu w Wilnie // Pamiętnik Naukowo-Literacki. — 1850. — Z. 4. (асобна: Wilno, 1850) * Stoeckhardt J. A. Wykład chemii czyli pierwsze zasady tej nauki, wsparte najprostszymi doświadczeniami / пер. з Я. Філіповічам. — Wilno, 1855. * O chemicznej polskiej terminologii. — Wilno, 1856. (з Я. Філіповічам) * O stanowisku Szyllera jako dramaturga oraz o wierszu nierymowanym polskim; Don Karlos (урыўкі) // Biblioteka Warszawska. — 1856. — T. 1. * Słownik języka polskiego. — Wilno, 1861. — Cz. 1—2. (адзін з укладальнікаў) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Kukuć D.'' Tomaszewicz Walerian Bernard // Polski Słownik Biograficzny. — Warszawa; Kraków, 2023. — T. LIV. — S. 190—192. * ''Korotyński W.'' Walerjan Tomaszewicz (Wspomnienie pośmiertne) // Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861. — S. 282—292. * ''Kukuć D.'' Kartka z dziejów kultury polskiej na Wileńszczyźnie. Życie i działalność Januarego Filipowicza. — Kraków, 2006. * ''Kuśnierek I.'' Kształtowanie się polskiego nazewnictwa chemicznego na tle historycznego dyskursu naukowego (XVII — pocz. XX w.): rozprawa doktorska. — Częstochowa, 2022. * Томашевич (Валериан Tomaszewicz) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1901. — Т. XXXIII. — С. 477. * ''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тамашэвіч Валяр’ян}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Першай віленскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Лексікографы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі]] cpiusno842b7l4t1rrpksgg51yr361a 5227829 5227827 2026-10-27T08:48:08Z M.L.Bot 261 5227829 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Псеўданімы = Walerjan Kępis, W. T., Wal. T. | Альма-матар = [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія]], [[Маскоўскі ўніверсітэт]] | Род дзейнасці = перакладчык, літаратар, лексікограф | Жонка = Матыльда з Карповічаў }} '''Валяр’я́н Берна́рд Тамашэ́віч''' ({{lang-pl|Walerian Bernard Tomaszewicz}}; псеўданімы і крыптанімы: ''Walerjan Kępis'', ''W. T.'', ''Wal. T.''; {{ВДП}}) — перакладчык, літаратар, крытык і лексікограф. Пісаў па-польску. Адзін з укладальнікаў «[[Віленскі слоўнік|Віленскага слоўніка]]» польскай мовы і аўтар (разам з [[Януарый Філіповіч|Януарыем Філіповічам]]) віленскай праграмы польскай хімічнай тэрміналогіі. Перакладчык [[Фрыдрых Шылер|Фрыдрыха Шылера]] і [[Аляксандр Пушкін|Аляксандра Пушкіна]]. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў Вільні ў збяднелай шляхецкай сям’і. Быў малодшым дзіцём Каспара Тамашэвіча (каля 1770—1837) і Людвікі з Урановічаў (памерла ў 1818 годзе, верагодна, пры родах). Бацька падчас [[Паўстанне 1794 года|паўстання 1794 года]] быў камісарам [[Троцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Троцкага павета]]. Яго маёнтак Карацішкі ў Троцкім павеце за ўдзел у паўстанні канфіскавалі. Пазней ён жыў у [[Новыя Трокі|Новых Троках]], быў рэгентам трокскага межавага суда, а пасля 1817 года — сябрам віленскага [[Таварыства шубраўцаў]]<ref name="PSB">''Kukuć D.'' Tomaszewicz Walerian Bernard // Polski Słownik Biograficzny. — Warszawa; Kraków, 2023. — T. LIV. — S. 190—192.</ref>. Паводле [[Вінцэнт Каратынскі|Вінцэнта Каратынскага]], бацька быў «вядомым у свой час адвакатам, а калісьці артылерыстам былога польскага войска»<ref name="Kor">''Korotyński W.'' Walerjan Tomaszewicz (Wspomnienie pośmiertne) // Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861. — S. 282—292.</ref>. Старэйшыя браты Людвік Эўстахі (нар. 1804) і Уладзіслаў (каля 1813—1885) удзельнічалі ў [[Лістападаўскае паўстанне|паўстанні 1830—1831 гадоў]]. Уладзіслаў пасля эміграваў і стаў перакладчыкам [[Джордж Байран|Джорджа Байрана]], [[Дантэ Аліг'еры|Дантэ]], [[Фрыдрых Готліб Клопштак|Фрыдрыха Готліба Клопштака]] і [[Віктор дэ Лапрад|Віктора дэ Лапрада]] (псеўданім ''W. T. Ramingo''). Былі ў Валяр’яна і сёстры: Эміліяна Зузана, Генрыка Францішка, Юліяна Анастазія і Леаніла<ref name="PSB" />. Пачатковую адукацыю атрымаў дома ад братоў. З снежня 1831 года вучыўся ў павятовай школе пры [[1-я Віленская мужчынская гімназія|Першай віленскай губернскай гімназіі]], а затым у самой гімназіі, якую скончыў у чэрвені 1837 года. Утрымліваў сябе рэпетытарствам<ref name="PSB" />. === Арышт і студыі === У 1839 годзе пачаў вучыцца ў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі]]. У лістападзе таго ж года быў арыштаваны падчас рэпрэсій пасля раскрыцця змовы [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]]. Вызвалены 30 снежня 1841 года пад нагляд паліцыі, вярнуцца ў акадэмію ўжо не паспеў: 1 жніўня 1842 года яе канчаткова зачынілі<ref name="PSB" />. Сам Тамашэвіч пазней пісаў пра «два гады летаргіі паміж чатырма сценамі»<ref name="Kor" />. У 1842 годзе працаваў хатнім настаўнікам у адным са шляхецкіх двароў Троцкага павета<ref name="PSB" />. У жніўні 1845 года выехаў у [[Масква|Маскву]] і паступіў на філасофскі факультэт [[Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. Падчас вакацый у Вільні ў 1846 годзе яго затрымала паліцыя ў справе нелегальных польскіх студэнцкіх гурткоў Маскоўскага ўніверсітэта. У лістападзе ён вярнуўся ў Маскву, але праз некалькі тыдняў яго зноў затрымалі і пад канвоем адправілі ў Вільню. У 1847 годзе зноў запісаўся ў Маскоўскі ўніверсітэт, цяпер на юрыдычны факультэт. Вучыўся не менш за два гады, але курса не скончыў; верагодна, атрымаў дыплом настаўніка дзяржаўных школ<ref name="PSB" />. === Віленскі перыяд === Каля 1849 года вярнуўся ў Літву і жыў пад Вільняй, верагодна, па-ранейшаму як рэпетытар<ref name="PSB" />. Уваходзіў у кола маладых віленскіх літаратараў, што гуртаваліся вакол «Pamiętnika Naukowo-Literackiego» [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальда Падбярэскага]], і быў яго сталым супрацоўнікам. Удзельнічаў у палеміках гэтага кола з «Tygodnikiem Petersburskim»<ref name="Kor" />. Бываў на «аўторках» у [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]]<ref name="PSB" />. У 1855 годзе ажаніўся з Матыльдай з Карповічаў (каля 1826—1861). Жыў з ёю ў Вільні, а потым у суседнім Замэчку<ref name="PSB" />. Паводле Каратынскага, жонка была для яго «сяброўкай, нянькай і супрацоўніцай пасля страты зроку». Сам Тамашэвіч казаў, што яна «не палова, а дзевяноста дзевяць частак» яго самога<ref name="Kor" />. Як піша Каратынскі, Тамашэвіч меў вялікі ўплыў на віленскіх літаратараў маладога пакалення. Яго дом быў «своеасаблівай акадэміяй, дзе жывое слова замяняла кнігі», і гэты ўплыў, паводле мемуарыста, важыў нават больш за ўласныя працы Тамашэвіча. Ён быў чалавекам крытычнага, а не столькі творчага складу, «ворагам усякага педантызму». Не пабаяўся адным з першых у Літве назваць захоплена прынятага ўсімі «Jordana» «спробай добрага пяра і чорнага атраменту»<ref name="Kor" />. === Хвароба і эміграцыя === Праца над слоўнікам канчаткова падарвала яго здароўе і зрок. Вясной 1857 года ён пакінуў рэдакцыю «Віленскага слоўніка». Восенню 1857 года лячыўся ў [[Варшава|Варшаве]] ў Афтальмалагічным інстытуце ў доктара [[Віктар Фелікс Шакальскі|Віктара Фелікса Шакальскага]], але страціў зрок на адно вока<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. У 1858 годзе віленская інтэлігенцыя задумала выдаць альманах, прыбытак ад якога павінен быў выратаваць «кранутага слепатой» Тамашэвіча ад «цяжкай нястачы». Калі ж [[Адам Ганоры Кіркор]] выдаў замест гэтага так званы «Album wileński» з нагоды візіту імператара [[Аляксандр II|Аляксандра II]] у Вільню, Тамашэвіч адказаў на гэта ананімнымі гнеўнымі артыкуламі ў парыжскім «Przeglądzie Rzeczy Polskich» («Przyjdź Królestwo Boże», 1858; «Album wileńskie», 1860). Верагодна, яму належыць і артыкул «Kurier Wileński» (1860), накіраваны супраць лініі газеты Кіркора<ref name="PSB" />. Восенню 1859 года разам з жонкай выехаў на лячэнне за мяжу. На мяжы 1859 і 1860 гадоў быў у клініцы ў [[Берлін]]е, але і там лячэнне не дапамагло. Вясной 1860 года пасяліўся ў Парыжы<ref name="PSB" /><ref>Каратынскі датуе выезд у Парыж 1858 годам.</ref>. Жыў у беднасці, з дапамогай маёра Юзафа Залескага, [[Зыгмунт Мілкоўскі|Зыгмунта Мілкоўскага]] і Севярына Эльжаноўскага. Пасябраваў з [[Цыпрыян Норвід|Цыпрыянам Норвідам]], запрашаў яго на «літоўскія абедзікі» і слухаў яго парыжскія лекцыі пра [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]] (1860). Лячыўся ў польскіх лекараў [[Ян Бравацкі|Яна Бравацкага]] і [[Ксаверы Галензоўскі|Ксаверыя Галензоўскага]]<ref name="PSB" />. Памёр у Парыжы 14 мая 1861 года і быў пахаваны на могілках [[Манмартр (могілкі)|Манмартр]] у польскай агульнай магіле. Праз некалькі тыдняў там жа пахавалі [[Іаахім Лялевель|Іаахіма Лялевеля]], і магіла стала называцца «лялевелеўскай». Жонка Тамашэвіча пасля яго смерці страціла розум і памерла 25 мая 1861 года. Дзяцей у іх, верагодна, не было<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Зборнік «Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy» (Вільня, 1861) задумваўся як альманах на карысць самога Тамашэвіча: прыбытак ад продажу павінен быў «на нейкі час адвесці цяжкую нястачу брата-літаратара, які, крануты найстрашнейшай немаччу — поўнай стратай зроку, асуджаны на роспачную бяздзейнасць». Цэнзурны дазвол датаваны 30 верасня 1860 года, яшчэ пры жыцці Тамашэвіча. Пасля яго смерці выдаўцы Ян Прусіноўскі і [[Маўрыцы Крупавіч]] вырашылі давесці справу да канца пад той самай назвай. Чысты прыбытак яны прызначылі на навучальныя дапаможнікі для бедных здольных вучняў і сірот, а ў канцы тома змясцілі пасмяротны ўспамін Вінцэнта Каратынскага (прадмова датаваная 29 жніўня 1861 года)<ref name="PZ">Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy / wyd. J. Prusinowski, M. Krupowicz. — Wilno, 1861. — S. V—VI, 156, 158—168, 259—266, 281—292.</ref>. У зборніку выступілі, сярод іншых, [[Юліян Барташэвіч]], Юзаф Кажанёўскі, [[Тэафіль Ленартовіч]], [[Ядвіга Лушчэўская|Дэатыма]], [[Цыпрыян Норвід]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]], [[Зыгмунт Мілкоўскі]] (пад псеўданімам Т. Т. Еж), [[Караль Шайноха]], [[Леанард Ходзька]], [[Люцыян Сяменьскі]], [[Габрыэля Пузына|Габрыэла Пузына]], [[Адам Плуг]], [[Феліцыян Рымкевіч]] і [[Юзаф Багдан Залескі]] (пад крыптанімам J. B. Z.); быў перадрукаваны таксама верш [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]] «W Szwajcarii». [[Зофія Вянгерская]] пакінула ў яго альбоме («імянніку») верш «W imionniku W. T.», датаваны 15 снежня 1859 года, — шасцірадкоўе пра тое, што Кліо запісвае памяць на мармуры, каханне — на пяску, а «сапраўднае сяброўства» — толькі «ў сэрцы і непагаслай думцы»<ref name="PZ" />. Яго брат Уладзіслаў (W. T. Ramingo) змясціў пераклады з «Боскай камедыі» Дантэ і з Байрана<ref name="PZ" />. == Літаратурная дзейнасць == === «Lud i Czas» і «Успаміны з акадэмічнага жыцця» === Першыя публікацыі Тамашэвіча з’явіліся ў віленскім альманаху Януарыя Філіповіча «Lud i Czas» (1845). Паводле Крашэўскага, Тамашэвіч быў яго сурэдактарам<ref name="Bol">[''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609.</ref>. Пад псеўданімам «Walerjan Kępis», які яму, паводле Каратынскага, далі сябры, ён надрукаваў пачатак аповесці «Wspomnienia z życia akademickiego». Гэта шэраг абразкоў з жыцця студэнтаў віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі, якія займаюць каля трэці тома<ref name="PSB" /><ref name="Kor" /><ref name="Ciech">''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106.</ref>. Тут ёсць начныя гутаркі «пры гарбаце, сярод дыму люлек» пра «жанчын і літаратуру», кватэра студэнтаў-«валынякоў», якія прывозілі ў акадэмію толькі турэцкі тытунь, валынскі правінцыялізм і ўкраінскія песні, а ад «нас, літвінаў» набывалі навуку і скіраванасць юнацкага запалу. Ёсць і паляванні «па праклятых панарскіх гарах»<ref name="LiC">Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno, 1845. — [T.] I. — S. 95—166.</ref>. У «Успамінах» Тамашэвіч пісаў: «ні туманны сірочы дзіцячы век, ні свавольная маладосць, ні два гады летаргіі паміж чатырма сценамі, ні, нарэшце, шаленства кахання не пакінулі ўва мне такіх глыбокіх уражанняў, як акадэмічнае жыццё». Аповесць мелася мець працяг, але альманах на першым томе спыніўся. Рукапіс астатніх частак, разам з нарысамі па сацыяльнай эканоміі, якой Тамашэвіч старанна займаўся, згубіўся ў Маскве. Каратынскі шкадаваў, што з-за гэтага «ўнутраная гісторыя дзевяцігадовага жыцця медыка-хірургічнай акадэміі ў Вільні» засталася неапісанай, і заклікаў яе выхаванцаў давесці справу Тамашэвіча да канца<ref name="Kor" />. Паводле Кукуця, «Kilka wspomnień uniwersyteckich» у «Pamiętniku Naukowo-Literackim» (1849—1850), якія часам прыпісваюць Тамашэвічу, яму не належаць<ref name="PSB" />. === Пераклады === У «Lud i Czas» Тамашэвіч змясціў таксама пераклад «Гусара» Пушкіна і ўрывак з «[[Дон Карлас]]а» Шылера. Урыўкі з празаічнага перакладу «Фіеска» Шылера выйшлі ў «Pamiętnikach Umysłowych» Кіркора (т. 3, 1846). Новыя ўрыўкі «Дон Карласа» з’явіліся ў «Bibliotece Warszawskiej» (1856, т. 1) разам з працай «O stanowisku Szyllera jako dramaturga oraz o wierszu nierymowanym polskim»<ref name="BE">Томашевич (Валериан Tomaszewicz) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1901. — Т. XXXIII. — С. 477.</ref><ref name="PSB" />. У ёй Тамашэвіч абгрунтоўваў, што найбольш прыдатны для драмы польскі белы верш, і ўзорам у гэтым называў [[Юзаф Кажанёўскі|Юзафа Каржанёўскага]]. Каратынскі ставіў пераклад «Дон Карласа» значна вышэй за іншыя польскія пераклады «па вернасці, прыгажосці выказвання і будове верша» і ў доказ параўноўваў адзін і той жа маналог маркіза Позы ў перакладзе М. Будзыньскага і Тамашэвіча<ref name="Kor" />. У рукапісе засталіся поўныя пераклады «Дон Карласа» (рукапіс быў у Маўрыцыя Оргельбранда ў Вільні) і «Фіеска», а таксама пераклады «Разбойнікаў» (каля 1843) і «Вільгельма Тэля» Шылера і дробныя творы [[Міхаіл Лермантаў|Міхаіла Лермантава]] і [[Пётр Вяземскі|Пятра Вяземскага]]<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. === Арыгінальная творчасць і публіцыстыка === У рукапісе засталіся аповесці «Pamiętniki rubla» і «Czary», маналог з драматычнай фантазіі «Ernest Mennesinger» і камедыя ў пяці актах «Za późno», пастаўленая ўжо пасля смерці аўтара, 13 сакавіка 1886 года ў варшаўскім Тэатры Разнастайнасцей<ref name="PSB" />. «Pamiętniki rubla», паводле Каратынскага, высока цанілі, судзячы па захаваных у Філіповіча лістах<ref name="Kor" />. Спадчына Тамашэвіча, апроч рукапісу «Дон Карласа», невядома дзе цяпер<ref name="PSB" />. У «Pamiętniku Naukowo-Literackim» (1850) надрукаваў артыкул «Fenomena somnambulizmu w Wilnie» пра празарлівыя здольнасці дзвюх сясцёр і пакуты, якія ім гэта прыносіла. Каратынскі ўдакладняе, што гаворка ішла пра сясцёр Бачыжмальскіх і што аўтар абараняў іх добрае імя ад паклёпнікаў; артыкул выйшаў таксама асобнай брашурай<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Тамашэвіч прапаноўваў выдаваць у Вільні энцыклапедыю і зборныя энцыклапедычныя выданні, але гэтая задума не здзейснілася<ref name="Kor" />. У варшаўскай прэсе друкаваў уласныя вершы («Nowiny», 1855). У «Gazecie Warszawskiej» далучыўся да дыскусіі пра польскі бытавы раман, выкліканай «Двума светамі» Крашэўскага («Postronne zdańko o tendencyjnym i filozoficznym romansie», 1856), і пісаў карэспандэнцыі пра грамадска-культурнае жыццё Віленшчыны (1856). Апошняя яго карэспандэнцыя ў «Gazecie Codziennej» (1860) змяшчае анекдот пра імправізацыю маладога [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]<ref name="PSB" />. == Навуковая і лексікаграфічная дзейнасць == === Хімічная тэрміналогія === Прыблізна з 1853 года Тамашэвіч разам з Януарыем Філіповічам перакладаў падручнік хіміі [[Юліюс Адольф Штэкгардт|Юліюса Адольфа Штэкгардта]] «Die Schule der Chemie». Пераклад з [[Дрэварыт|дрэварытамі]], больш за 600 старонак, выйшаў у Вільні ў 1855 годзе пад назвай «Wykład chemii czyli pierwsze zasady tej nauki, wsparte najprostszymi doświadczeniami». Як сказана ў падзагалоўку, ён быў прызначаны «для школьнага ўжытку і самаадукацыі без настаўніка, асабліва для пачаткоўцаў — вясковых аптэкараў, гаспадароў, рамеснікаў». У працы «O chemicznej polskiej terminologii» (Вільня, 1856), таксама напісанай з Філіповічам, Тамашэвіч абгрунтоўваў уласную хімічную наменклатуру, прапанаваную ў «Wykładzie»<ref name="PSB" />. Так званая «віленская» наменклатура была адной з чатырох агульных праграм польскай тэрміналогіі неарганічнай хіміі, што паўсталі ў 1850-я гады, разам з кракаўскай, варшаўскай і пазнанскай. Філіповіч і Тамашэвіч прапаноўвалі адмовіцца ад чужых канчаткаў у назвах элементаў: ''cer'', ''erb'', ''itr'', ''osm'', ''terb'' і нават ''wodnik'' для вадароду. Усе солі павінны былі мець канчатак ''-an''. Для аксідаў уводзілася «градацыя» назваў паводле колькасці кіслароду: ''podniedokwas'', ''niedokwas'', ''podkwas'', ''okwas'', ''podokwas''. Суфікс ''-ik'' яны выключалі як памяншальны<ref name="Kus">''Kuśnierek I.'' Kształtowanie się polskiego nazewnictwa chemicznego na tle historycznego dyskursu naukowego (XVII — pocz. XX w.): rozprawa doktorska. — Częstochowa, 2022. — S. 48—49, 98—104.</ref>. Тэрміналогія не прыжылася: пераважылі кракаўская і варшаўская сістэмы<ref name="Kus" />. Паводле Каратынскага, сам Тамашэвіч у рэшце рэшт ад сваёй тэрміналогіі адмовіўся<ref name="Kor" />. === «Віленскі слоўнік» === У 1854 годзе Тамашэвіч увайшоў у рэдакцыю «Słownika języka polskiego» (Вільня, 1861, ч. 1—2), так званага «Віленскага слоўніка», ініцыяванага [[Маўрыцы Оргельбранд|Маўрыцыем Оргельбрандам]]. Кукуць называе яго самым значным слоўнікам такога тыпу з часоў [[Самуэль Багуміл Ліндэ|Самуэля Багуміла Ліндэ]]. Слоўнік «для падручнага ўжытку» склалі Тамашэвіч, Філіповіч, [[Міхал Богуш-Шышка]], [[Фларыян Чапялінскі]], Вінцэнт Каратынскі і [[Аляксандр Здановіч (гісторык)|Аляксандр Здановіч]], пры ўдзеле [[Браніслаў Трэнтоўскі|Браніслава Трэнтоўскага]]<ref name="PSB" />. Тамашэвіч апрацаваў частку слоў на літары «P» і «Z» (да «Zadnić»), а таксама тэрміналогію астраноміі, фізікі, хіміі, геалогіі, батанікі і мінералогіі. Ён правёў карэктуру ўсіх артыкулаў на літары A—K. Каратынскі называе гэта «агульнай рэдакцыяй», г. зн. праглядам рукапісу, складзенага з самых розных крыніц, які часта трэба было перарабляць. Менавіта Каратынскі пасля Тамашэвіча і ўзяў на сябе гэты прагляд<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Прынцыпы слоўніка Тамашэвіч выклаў у артыкуле «Kilka uwag z powodu nowego wydania „Słownika Polskiego“» («Gazeta Warszawska», 1856)<ref name="PSB" />. == Творы == * Wspomnienia z życia akademickiego / przez Walerjana Kępis // Lud i Czas. — Wilno, 1845. — T. I. (пачатак) * Huzar (з Пушкіна); Don Karlos (урывак з Шылера) // Lud i Czas. — Wilno, 1845. — T. I. * Fiesko (урыўкі з Шылера) // Pamiętniki Umysłowe. — 1846. — T. 3. * Fenomena somnambulizmu w Wilnie // Pamiętnik Naukowo-Literacki. — 1850. — Z. 4. (асобна: Wilno, 1850) * Stoeckhardt J. A. Wykład chemii czyli pierwsze zasady tej nauki, wsparte najprostszymi doświadczeniami / пер. з Я. Філіповічам. — Wilno, 1855. * O chemicznej polskiej terminologii. — Wilno, 1856. (з Я. Філіповічам) * O stanowisku Szyllera jako dramaturga oraz o wierszu nierymowanym polskim; Don Karlos (урыўкі) // Biblioteka Warszawska. — 1856. — T. 1. * Słownik języka polskiego. — Wilno, 1861. — Cz. 1—2. (адзін з укладальнікаў) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Kukuć D.'' Tomaszewicz Walerian Bernard // Polski Słownik Biograficzny. — Warszawa; Kraków, 2023. — T. LIV. — S. 190—192. * ''Korotyński W.'' Walerjan Tomaszewicz (Wspomnienie pośmiertne) // Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861. — S. 282—292. * ''Kukuć D.'' Kartka z dziejów kultury polskiej na Wileńszczyźnie. Życie i działalność Januarego Filipowicza. — Kraków, 2006. * ''Kuśnierek I.'' Kształtowanie się polskiego nazewnictwa chemicznego na tle historycznego dyskursu naukowego (XVII — pocz. XX w.): rozprawa doktorska. — Częstochowa, 2022. * Томашевич (Валериан Tomaszewicz) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1901. — Т. XXXIII. — С. 477. * ''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тамашэвіч Валяр’ян}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Першай віленскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Лексікографы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі]] me5xo4ttlzjk47obihqjz16g0nhys5g 5227835 5227829 2026-10-27T09:02:46Z M.L.Bot 261 /* Арышт і студыі */ 5227835 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Псеўданімы = Walerjan Kępis, W. T., Wal. T. | Альма-матар = [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія]], [[Маскоўскі ўніверсітэт]] | Род дзейнасці = перакладчык, літаратар, лексікограф | Жонка = Матыльда з Карповічаў }} '''Валяр’я́н Берна́рд Тамашэ́віч''' ({{lang-pl|Walerian Bernard Tomaszewicz}}; псеўданімы і крыптанімы: ''Walerjan Kępis'', ''W. T.'', ''Wal. T.''; {{ВДП}}) — перакладчык, літаратар, крытык і лексікограф. Пісаў па-польску. Адзін з укладальнікаў «[[Віленскі слоўнік|Віленскага слоўніка]]» польскай мовы і аўтар (разам з [[Януарый Філіповіч|Януарыем Філіповічам]]) віленскай праграмы польскай хімічнай тэрміналогіі. Перакладчык [[Фрыдрых Шылер|Фрыдрыха Шылера]] і [[Аляксандр Пушкін|Аляксандра Пушкіна]]. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў Вільні ў збяднелай шляхецкай сям’і. Быў малодшым дзіцём Каспара Тамашэвіча (каля 1770—1837) і Людвікі з Урановічаў (памерла ў 1818 годзе, верагодна, пры родах). Бацька падчас [[Паўстанне 1794 года|паўстання 1794 года]] быў камісарам [[Троцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Троцкага павета]]. Яго маёнтак Карацішкі ў Троцкім павеце за ўдзел у паўстанні канфіскавалі. Пазней ён жыў у [[Новыя Трокі|Новых Троках]], быў рэгентам трокскага межавага суда, а пасля 1817 года — сябрам віленскага [[Таварыства шубраўцаў]]<ref name="PSB">''Kukuć D.'' Tomaszewicz Walerian Bernard // Polski Słownik Biograficzny. — Warszawa; Kraków, 2023. — T. LIV. — S. 190—192.</ref>. Паводле [[Вінцэнт Каратынскі|Вінцэнта Каратынскага]], бацька быў «вядомым у свой час адвакатам, а калісьці артылерыстам былога польскага войска»<ref name="Kor">''Korotyński W.'' Walerjan Tomaszewicz (Wspomnienie pośmiertne) // Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861. — S. 282—292.</ref>. Старэйшыя браты Людвік Эўстахі (нар. 1804) і Уладзіслаў (каля 1813—1885) удзельнічалі ў [[Лістападаўскае паўстанне|паўстанні 1830—1831 гадоў]]. Уладзіслаў пасля эміграваў і стаў перакладчыкам [[Джордж Байран|Джорджа Байрана]], [[Дантэ Аліг'еры|Дантэ]], [[Фрыдрых Готліб Клопштак|Фрыдрыха Готліба Клопштака]] і [[Віктор дэ Лапрад|Віктора дэ Лапрада]] (псеўданім ''W. T. Ramingo''). Былі ў Валяр’яна і сёстры: Эміліяна Зузана, Генрыка Францішка, Юліяна Анастазія і Леаніла<ref name="PSB" />. Пачатковую адукацыю атрымаў дома ад братоў. З снежня 1831 года вучыўся ў павятовай школе пры [[1-я Віленская мужчынская гімназія|Першай віленскай губернскай гімназіі]], а затым у самой гімназіі, якую скончыў у чэрвені 1837 года. Утрымліваў сябе рэпетытарствам<ref name="PSB" />. === Арышт і студыі === У 1839 годзе пачаў вучыцца ў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі]]. У лістападзе таго ж года быў арыштаваны падчас рэпрэсій пасля раскрыцця змовы [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]]. Вызвалены 30 снежня 1841 года пад нагляд паліцыі, вярнуцца ў акадэмію ўжо не паспеў: 1 жніўня 1842 года яе канчаткова зачынілі<ref name="PSB" />. Сам Тамашэвіч пазней пісаў пра «два гады летаргіі паміж чатырма сценамі»<ref name="Kor" />. У 1842 годзе працаваў дамашнім настаўнікам у адным са шляхецкіх двароў Троцкага павета<ref name="PSB" />. У жніўні 1845 года выехаў у [[Масква|Маскву]] і паступіў на філасофскі факультэт [[Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. Падчас вакацый у Вільні ў 1846 годзе яго затрымала паліцыя ў справе нелегальных польскіх студэнцкіх гурткоў Маскоўскага ўніверсітэта. У лістападзе ён вярнуўся ў Маскву, але праз некалькі тыдняў яго зноў затрымалі і пад канвоем адправілі ў Вільню. У 1847 годзе зноў запісаўся ў Маскоўскі ўніверсітэт, цяпер на юрыдычны факультэт. Вучыўся не менш за два гады, але курса не скончыў; верагодна, атрымаў дыплом настаўніка дзяржаўных школ<ref name="PSB" />. === Віленскі перыяд === Каля 1849 года вярнуўся ў Літву і жыў пад Вільняй, верагодна, па-ранейшаму як рэпетытар<ref name="PSB" />. Уваходзіў у кола маладых віленскіх літаратараў, што гуртаваліся вакол «Pamiętnika Naukowo-Literackiego» [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальда Падбярэскага]], і быў яго сталым супрацоўнікам. Удзельнічаў у палеміках гэтага кола з «Tygodnikiem Petersburskim»<ref name="Kor" />. Бываў на «аўторках» у [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]]<ref name="PSB" />. У 1855 годзе ажаніўся з Матыльдай з Карповічаў (каля 1826—1861). Жыў з ёю ў Вільні, а потым у суседнім Замэчку<ref name="PSB" />. Паводле Каратынскага, жонка была для яго «сяброўкай, нянькай і супрацоўніцай пасля страты зроку». Сам Тамашэвіч казаў, што яна «не палова, а дзевяноста дзевяць частак» яго самога<ref name="Kor" />. Як піша Каратынскі, Тамашэвіч меў вялікі ўплыў на віленскіх літаратараў маладога пакалення. Яго дом быў «своеасаблівай акадэміяй, дзе жывое слова замяняла кнігі», і гэты ўплыў, паводле мемуарыста, важыў нават больш за ўласныя працы Тамашэвіча. Ён быў чалавекам крытычнага, а не столькі творчага складу, «ворагам усякага педантызму». Не пабаяўся адным з першых у Літве назваць захоплена прынятага ўсімі «Jordana» «спробай добрага пяра і чорнага атраменту»<ref name="Kor" />. === Хвароба і эміграцыя === Праца над слоўнікам канчаткова падарвала яго здароўе і зрок. Вясной 1857 года ён пакінуў рэдакцыю «Віленскага слоўніка». Восенню 1857 года лячыўся ў [[Варшава|Варшаве]] ў Афтальмалагічным інстытуце ў доктара [[Віктар Фелікс Шакальскі|Віктара Фелікса Шакальскага]], але страціў зрок на адно вока<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. У 1858 годзе віленская інтэлігенцыя задумала выдаць альманах, прыбытак ад якога павінен быў выратаваць «кранутага слепатой» Тамашэвіча ад «цяжкай нястачы». Калі ж [[Адам Ганоры Кіркор]] выдаў замест гэтага так званы «Album wileński» з нагоды візіту імператара [[Аляксандр II|Аляксандра II]] у Вільню, Тамашэвіч адказаў на гэта ананімнымі гнеўнымі артыкуламі ў парыжскім «Przeglądzie Rzeczy Polskich» («Przyjdź Królestwo Boże», 1858; «Album wileńskie», 1860). Верагодна, яму належыць і артыкул «Kurier Wileński» (1860), накіраваны супраць лініі газеты Кіркора<ref name="PSB" />. Восенню 1859 года разам з жонкай выехаў на лячэнне за мяжу. На мяжы 1859 і 1860 гадоў быў у клініцы ў [[Берлін]]е, але і там лячэнне не дапамагло. Вясной 1860 года пасяліўся ў Парыжы<ref name="PSB" /><ref>Каратынскі датуе выезд у Парыж 1858 годам.</ref>. Жыў у беднасці, з дапамогай маёра Юзафа Залескага, [[Зыгмунт Мілкоўскі|Зыгмунта Мілкоўскага]] і Севярына Эльжаноўскага. Пасябраваў з [[Цыпрыян Норвід|Цыпрыянам Норвідам]], запрашаў яго на «літоўскія абедзікі» і слухаў яго парыжскія лекцыі пра [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]] (1860). Лячыўся ў польскіх лекараў [[Ян Бравацкі|Яна Бравацкага]] і [[Ксаверы Галензоўскі|Ксаверыя Галензоўскага]]<ref name="PSB" />. Памёр у Парыжы 14 мая 1861 года і быў пахаваны на могілках [[Манмартр (могілкі)|Манмартр]] у польскай агульнай магіле. Праз некалькі тыдняў там жа пахавалі [[Іаахім Лялевель|Іаахіма Лялевеля]], і магіла стала называцца «лялевелеўскай». Жонка Тамашэвіча пасля яго смерці страціла розум і памерла 25 мая 1861 года. Дзяцей у іх, верагодна, не было<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Зборнік «Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy» (Вільня, 1861) задумваўся як альманах на карысць самога Тамашэвіча: прыбытак ад продажу павінен быў «на нейкі час адвесці цяжкую нястачу брата-літаратара, які, крануты найстрашнейшай немаччу — поўнай стратай зроку, асуджаны на роспачную бяздзейнасць». Цэнзурны дазвол датаваны 30 верасня 1860 года, яшчэ пры жыцці Тамашэвіча. Пасля яго смерці выдаўцы Ян Прусіноўскі і [[Маўрыцы Крупавіч]] вырашылі давесці справу да канца пад той самай назвай. Чысты прыбытак яны прызначылі на навучальныя дапаможнікі для бедных здольных вучняў і сірот, а ў канцы тома змясцілі пасмяротны ўспамін Вінцэнта Каратынскага (прадмова датаваная 29 жніўня 1861 года)<ref name="PZ">Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy / wyd. J. Prusinowski, M. Krupowicz. — Wilno, 1861. — S. V—VI, 156, 158—168, 259—266, 281—292.</ref>. У зборніку выступілі, сярод іншых, [[Юліян Барташэвіч]], Юзаф Кажанёўскі, [[Тэафіль Ленартовіч]], [[Ядвіга Лушчэўская|Дэатыма]], [[Цыпрыян Норвід]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]], [[Зыгмунт Мілкоўскі]] (пад псеўданімам Т. Т. Еж), [[Караль Шайноха]], [[Леанард Ходзька]], [[Люцыян Сяменьскі]], [[Габрыэля Пузына|Габрыэла Пузына]], [[Адам Плуг]], [[Феліцыян Рымкевіч]] і [[Юзаф Багдан Залескі]] (пад крыптанімам J. B. Z.); быў перадрукаваны таксама верш [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]] «W Szwajcarii». [[Зофія Вянгерская]] пакінула ў яго альбоме («імянніку») верш «W imionniku W. T.», датаваны 15 снежня 1859 года, — шасцірадкоўе пра тое, што Кліо запісвае памяць на мармуры, каханне — на пяску, а «сапраўднае сяброўства» — толькі «ў сэрцы і непагаслай думцы»<ref name="PZ" />. Яго брат Уладзіслаў (W. T. Ramingo) змясціў пераклады з «Боскай камедыі» Дантэ і з Байрана<ref name="PZ" />. == Літаратурная дзейнасць == === «Lud i Czas» і «Успаміны з акадэмічнага жыцця» === Першыя публікацыі Тамашэвіча з’явіліся ў віленскім альманаху Януарыя Філіповіча «Lud i Czas» (1845). Паводле Крашэўскага, Тамашэвіч быў яго сурэдактарам<ref name="Bol">[''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609.</ref>. Пад псеўданімам «Walerjan Kępis», які яму, паводле Каратынскага, далі сябры, ён надрукаваў пачатак аповесці «Wspomnienia z życia akademickiego». Гэта шэраг абразкоў з жыцця студэнтаў віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі, якія займаюць каля трэці тома<ref name="PSB" /><ref name="Kor" /><ref name="Ciech">''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106.</ref>. Тут ёсць начныя гутаркі «пры гарбаце, сярод дыму люлек» пра «жанчын і літаратуру», кватэра студэнтаў-«валынякоў», якія прывозілі ў акадэмію толькі турэцкі тытунь, валынскі правінцыялізм і ўкраінскія песні, а ад «нас, літвінаў» набывалі навуку і скіраванасць юнацкага запалу. Ёсць і паляванні «па праклятых панарскіх гарах»<ref name="LiC">Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno, 1845. — [T.] I. — S. 95—166.</ref>. У «Успамінах» Тамашэвіч пісаў: «ні туманны сірочы дзіцячы век, ні свавольная маладосць, ні два гады летаргіі паміж чатырма сценамі, ні, нарэшце, шаленства кахання не пакінулі ўва мне такіх глыбокіх уражанняў, як акадэмічнае жыццё». Аповесць мелася мець працяг, але альманах на першым томе спыніўся. Рукапіс астатніх частак, разам з нарысамі па сацыяльнай эканоміі, якой Тамашэвіч старанна займаўся, згубіўся ў Маскве. Каратынскі шкадаваў, што з-за гэтага «ўнутраная гісторыя дзевяцігадовага жыцця медыка-хірургічнай акадэміі ў Вільні» засталася неапісанай, і заклікаў яе выхаванцаў давесці справу Тамашэвіча да канца<ref name="Kor" />. Паводле Кукуця, «Kilka wspomnień uniwersyteckich» у «Pamiętniku Naukowo-Literackim» (1849—1850), якія часам прыпісваюць Тамашэвічу, яму не належаць<ref name="PSB" />. === Пераклады === У «Lud i Czas» Тамашэвіч змясціў таксама пераклад «Гусара» Пушкіна і ўрывак з «[[Дон Карлас]]а» Шылера. Урыўкі з празаічнага перакладу «Фіеска» Шылера выйшлі ў «Pamiętnikach Umysłowych» Кіркора (т. 3, 1846). Новыя ўрыўкі «Дон Карласа» з’явіліся ў «Bibliotece Warszawskiej» (1856, т. 1) разам з працай «O stanowisku Szyllera jako dramaturga oraz o wierszu nierymowanym polskim»<ref name="BE">Томашевич (Валериан Tomaszewicz) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1901. — Т. XXXIII. — С. 477.</ref><ref name="PSB" />. У ёй Тамашэвіч абгрунтоўваў, што найбольш прыдатны для драмы польскі белы верш, і ўзорам у гэтым называў [[Юзаф Кажанёўскі|Юзафа Каржанёўскага]]. Каратынскі ставіў пераклад «Дон Карласа» значна вышэй за іншыя польскія пераклады «па вернасці, прыгажосці выказвання і будове верша» і ў доказ параўноўваў адзін і той жа маналог маркіза Позы ў перакладзе М. Будзыньскага і Тамашэвіча<ref name="Kor" />. У рукапісе засталіся поўныя пераклады «Дон Карласа» (рукапіс быў у Маўрыцыя Оргельбранда ў Вільні) і «Фіеска», а таксама пераклады «Разбойнікаў» (каля 1843) і «Вільгельма Тэля» Шылера і дробныя творы [[Міхаіл Лермантаў|Міхаіла Лермантава]] і [[Пётр Вяземскі|Пятра Вяземскага]]<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. === Арыгінальная творчасць і публіцыстыка === У рукапісе засталіся аповесці «Pamiętniki rubla» і «Czary», маналог з драматычнай фантазіі «Ernest Mennesinger» і камедыя ў пяці актах «Za późno», пастаўленая ўжо пасля смерці аўтара, 13 сакавіка 1886 года ў варшаўскім Тэатры Разнастайнасцей<ref name="PSB" />. «Pamiętniki rubla», паводле Каратынскага, высока цанілі, судзячы па захаваных у Філіповіча лістах<ref name="Kor" />. Спадчына Тамашэвіча, апроч рукапісу «Дон Карласа», невядома дзе цяпер<ref name="PSB" />. У «Pamiętniku Naukowo-Literackim» (1850) надрукаваў артыкул «Fenomena somnambulizmu w Wilnie» пра празарлівыя здольнасці дзвюх сясцёр і пакуты, якія ім гэта прыносіла. Каратынскі ўдакладняе, што гаворка ішла пра сясцёр Бачыжмальскіх і што аўтар абараняў іх добрае імя ад паклёпнікаў; артыкул выйшаў таксама асобнай брашурай<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Тамашэвіч прапаноўваў выдаваць у Вільні энцыклапедыю і зборныя энцыклапедычныя выданні, але гэтая задума не здзейснілася<ref name="Kor" />. У варшаўскай прэсе друкаваў уласныя вершы («Nowiny», 1855). У «Gazecie Warszawskiej» далучыўся да дыскусіі пра польскі бытавы раман, выкліканай «Двума светамі» Крашэўскага («Postronne zdańko o tendencyjnym i filozoficznym romansie», 1856), і пісаў карэспандэнцыі пра грамадска-культурнае жыццё Віленшчыны (1856). Апошняя яго карэспандэнцыя ў «Gazecie Codziennej» (1860) змяшчае анекдот пра імправізацыю маладога [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]<ref name="PSB" />. == Навуковая і лексікаграфічная дзейнасць == === Хімічная тэрміналогія === Прыблізна з 1853 года Тамашэвіч разам з Януарыем Філіповічам перакладаў падручнік хіміі [[Юліюс Адольф Штэкгардт|Юліюса Адольфа Штэкгардта]] «Die Schule der Chemie». Пераклад з [[Дрэварыт|дрэварытамі]], больш за 600 старонак, выйшаў у Вільні ў 1855 годзе пад назвай «Wykład chemii czyli pierwsze zasady tej nauki, wsparte najprostszymi doświadczeniami». Як сказана ў падзагалоўку, ён быў прызначаны «для школьнага ўжытку і самаадукацыі без настаўніка, асабліва для пачаткоўцаў — вясковых аптэкараў, гаспадароў, рамеснікаў». У працы «O chemicznej polskiej terminologii» (Вільня, 1856), таксама напісанай з Філіповічам, Тамашэвіч абгрунтоўваў уласную хімічную наменклатуру, прапанаваную ў «Wykładzie»<ref name="PSB" />. Так званая «віленская» наменклатура была адной з чатырох агульных праграм польскай тэрміналогіі неарганічнай хіміі, што паўсталі ў 1850-я гады, разам з кракаўскай, варшаўскай і пазнанскай. Філіповіч і Тамашэвіч прапаноўвалі адмовіцца ад чужых канчаткаў у назвах элементаў: ''cer'', ''erb'', ''itr'', ''osm'', ''terb'' і нават ''wodnik'' для вадароду. Усе солі павінны былі мець канчатак ''-an''. Для аксідаў уводзілася «градацыя» назваў паводле колькасці кіслароду: ''podniedokwas'', ''niedokwas'', ''podkwas'', ''okwas'', ''podokwas''. Суфікс ''-ik'' яны выключалі як памяншальны<ref name="Kus">''Kuśnierek I.'' Kształtowanie się polskiego nazewnictwa chemicznego na tle historycznego dyskursu naukowego (XVII — pocz. XX w.): rozprawa doktorska. — Częstochowa, 2022. — S. 48—49, 98—104.</ref>. Тэрміналогія не прыжылася: пераважылі кракаўская і варшаўская сістэмы<ref name="Kus" />. Паводле Каратынскага, сам Тамашэвіч у рэшце рэшт ад сваёй тэрміналогіі адмовіўся<ref name="Kor" />. === «Віленскі слоўнік» === У 1854 годзе Тамашэвіч увайшоў у рэдакцыю «Słownika języka polskiego» (Вільня, 1861, ч. 1—2), так званага «Віленскага слоўніка», ініцыяванага [[Маўрыцы Оргельбранд|Маўрыцыем Оргельбрандам]]. Кукуць называе яго самым значным слоўнікам такога тыпу з часоў [[Самуэль Багуміл Ліндэ|Самуэля Багуміла Ліндэ]]. Слоўнік «для падручнага ўжытку» склалі Тамашэвіч, Філіповіч, [[Міхал Богуш-Шышка]], [[Фларыян Чапялінскі]], Вінцэнт Каратынскі і [[Аляксандр Здановіч (гісторык)|Аляксандр Здановіч]], пры ўдзеле [[Браніслаў Трэнтоўскі|Браніслава Трэнтоўскага]]<ref name="PSB" />. Тамашэвіч апрацаваў частку слоў на літары «P» і «Z» (да «Zadnić»), а таксама тэрміналогію астраноміі, фізікі, хіміі, геалогіі, батанікі і мінералогіі. Ён правёў карэктуру ўсіх артыкулаў на літары A—K. Каратынскі называе гэта «агульнай рэдакцыяй», г. зн. праглядам рукапісу, складзенага з самых розных крыніц, які часта трэба было перарабляць. Менавіта Каратынскі пасля Тамашэвіча і ўзяў на сябе гэты прагляд<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Прынцыпы слоўніка Тамашэвіч выклаў у артыкуле «Kilka uwag z powodu nowego wydania „Słownika Polskiego“» («Gazeta Warszawska», 1856)<ref name="PSB" />. == Творы == * Wspomnienia z życia akademickiego / przez Walerjana Kępis // Lud i Czas. — Wilno, 1845. — T. I. (пачатак) * Huzar (з Пушкіна); Don Karlos (урывак з Шылера) // Lud i Czas. — Wilno, 1845. — T. I. * Fiesko (урыўкі з Шылера) // Pamiętniki Umysłowe. — 1846. — T. 3. * Fenomena somnambulizmu w Wilnie // Pamiętnik Naukowo-Literacki. — 1850. — Z. 4. (асобна: Wilno, 1850) * Stoeckhardt J. A. Wykład chemii czyli pierwsze zasady tej nauki, wsparte najprostszymi doświadczeniami / пер. з Я. Філіповічам. — Wilno, 1855. * O chemicznej polskiej terminologii. — Wilno, 1856. (з Я. Філіповічам) * O stanowisku Szyllera jako dramaturga oraz o wierszu nierymowanym polskim; Don Karlos (урыўкі) // Biblioteka Warszawska. — 1856. — T. 1. * Słownik języka polskiego. — Wilno, 1861. — Cz. 1—2. (адзін з укладальнікаў) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Kukuć D.'' Tomaszewicz Walerian Bernard // Polski Słownik Biograficzny. — Warszawa; Kraków, 2023. — T. LIV. — S. 190—192. * ''Korotyński W.'' Walerjan Tomaszewicz (Wspomnienie pośmiertne) // Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861. — S. 282—292. * ''Kukuć D.'' Kartka z dziejów kultury polskiej na Wileńszczyźnie. Życie i działalność Januarego Filipowicza. — Kraków, 2006. * ''Kuśnierek I.'' Kształtowanie się polskiego nazewnictwa chemicznego na tle historycznego dyskursu naukowego (XVII — pocz. XX w.): rozprawa doktorska. — Częstochowa, 2022. * Томашевич (Валериан Tomaszewicz) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1901. — Т. XXXIII. — С. 477. * ''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тамашэвіч Валяр’ян}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Першай віленскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Лексікографы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі]] nv5t2tjrtd5fjo8nbdscf7azg57ob97 5227836 5227835 2026-10-27T09:03:34Z M.L.Bot 261 5227836 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Жонка = Матыльда з Карповічаў }} '''Валяр’я́н Берна́рд Тамашэ́віч''' ({{lang-pl|Walerian Bernard Tomaszewicz}}; псеўданімы і крыптанімы: ''Walerjan Kępis'', ''W. T.'', ''Wal. T.''; {{ВДП}}) — перакладчык, літаратар, крытык і лексікограф. Пісаў па-польску. Адзін з укладальнікаў «[[Віленскі слоўнік|Віленскага слоўніка]]» польскай мовы і аўтар (разам з [[Януарый Філіповіч|Януарыем Філіповічам]]) віленскай праграмы польскай хімічнай тэрміналогіі. Перакладчык [[Фрыдрых Шылер|Фрыдрыха Шылера]] і [[Аляксандр Пушкін|Аляксандра Пушкіна]]. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў Вільні ў збяднелай шляхецкай сям’і. Быў малодшым дзіцём Каспара Тамашэвіча (каля 1770—1837) і Людвікі з Урановічаў (памерла ў 1818 годзе, верагодна, пры родах). Бацька падчас [[Паўстанне 1794 года|паўстання 1794 года]] быў камісарам [[Троцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Троцкага павета]]. Яго маёнтак Карацішкі ў Троцкім павеце за ўдзел у паўстанні канфіскавалі. Пазней ён жыў у [[Новыя Трокі|Новых Троках]], быў рэгентам трокскага межавага суда, а пасля 1817 года — сябрам віленскага [[Таварыства шубраўцаў]]<ref name="PSB">''Kukuć D.'' Tomaszewicz Walerian Bernard // Polski Słownik Biograficzny. — Warszawa; Kraków, 2023. — T. LIV. — S. 190—192.</ref>. Паводле [[Вінцэнт Каратынскі|Вінцэнта Каратынскага]], бацька быў «вядомым у свой час адвакатам, а калісьці артылерыстам былога польскага войска»<ref name="Kor">''Korotyński W.'' Walerjan Tomaszewicz (Wspomnienie pośmiertne) // Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861. — S. 282—292.</ref>. Старэйшыя браты Людвік Эўстахі (нар. 1804) і Уладзіслаў (каля 1813—1885) удзельнічалі ў [[Лістападаўскае паўстанне|паўстанні 1830—1831 гадоў]]. Уладзіслаў пасля эміграваў і стаў перакладчыкам [[Джордж Байран|Джорджа Байрана]], [[Дантэ Аліг'еры|Дантэ]], [[Фрыдрых Готліб Клопштак|Фрыдрыха Готліба Клопштака]] і [[Віктор дэ Лапрад|Віктора дэ Лапрада]] (псеўданім ''W. T. Ramingo''). Былі ў Валяр’яна і сёстры: Эміліяна Зузана, Генрыка Францішка, Юліяна Анастазія і Леаніла<ref name="PSB" />. Пачатковую адукацыю атрымаў дома ад братоў. З снежня 1831 года вучыўся ў павятовай школе пры [[1-я Віленская мужчынская гімназія|Першай віленскай губернскай гімназіі]], а затым у самой гімназіі, якую скончыў у чэрвені 1837 года. Утрымліваў сябе рэпетытарствам<ref name="PSB" />. === Арышт і студыі === У 1839 годзе пачаў вучыцца ў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі]]. У лістападзе таго ж года быў арыштаваны падчас рэпрэсій пасля раскрыцця змовы [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]]. Вызвалены 30 снежня 1841 года пад нагляд паліцыі, вярнуцца ў акадэмію ўжо не паспеў: 1 жніўня 1842 года яе канчаткова зачынілі<ref name="PSB" />. Сам Тамашэвіч пазней пісаў пра «два гады летаргіі паміж чатырма сценамі»<ref name="Kor" />. У 1842 годзе працаваў дамашнім настаўнікам у адным са шляхецкіх двароў Троцкага павета<ref name="PSB" />. У жніўні 1845 года выехаў у [[Масква|Маскву]] і паступіў на філасофскі факультэт [[Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. Падчас вакацый у Вільні ў 1846 годзе яго затрымала паліцыя ў справе нелегальных польскіх студэнцкіх гурткоў Маскоўскага ўніверсітэта. У лістападзе ён вярнуўся ў Маскву, але праз некалькі тыдняў яго зноў затрымалі і пад канвоем адправілі ў Вільню. У 1847 годзе зноў запісаўся ў Маскоўскі ўніверсітэт, цяпер на юрыдычны факультэт. Вучыўся не менш за два гады, але курса не скончыў; верагодна, атрымаў дыплом настаўніка дзяржаўных школ<ref name="PSB" />. === Віленскі перыяд === Каля 1849 года вярнуўся ў Літву і жыў пад Вільняй, верагодна, па-ранейшаму як рэпетытар<ref name="PSB" />. Уваходзіў у кола маладых віленскіх літаратараў, што гуртаваліся вакол «Pamiętnika Naukowo-Literackiego» [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальда Падбярэскага]], і быў яго сталым супрацоўнікам. Удзельнічаў у палеміках гэтага кола з «Tygodnikiem Petersburskim»<ref name="Kor" />. Бываў на «аўторках» у [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]]<ref name="PSB" />. У 1855 годзе ажаніўся з Матыльдай з Карповічаў (каля 1826—1861). Жыў з ёю ў Вільні, а потым у суседнім Замэчку<ref name="PSB" />. Паводле Каратынскага, жонка была для яго «сяброўкай, нянькай і супрацоўніцай пасля страты зроку». Сам Тамашэвіч казаў, што яна «не палова, а дзевяноста дзевяць частак» яго самога<ref name="Kor" />. Як піша Каратынскі, Тамашэвіч меў вялікі ўплыў на віленскіх літаратараў маладога пакалення. Яго дом быў «своеасаблівай акадэміяй, дзе жывое слова замяняла кнігі», і гэты ўплыў, паводле мемуарыста, важыў нават больш за ўласныя працы Тамашэвіча. Ён быў чалавекам крытычнага, а не столькі творчага складу, «ворагам усякага педантызму». Не пабаяўся адным з першых у Літве назваць захоплена прынятага ўсімі «Jordana» «спробай добрага пяра і чорнага атраменту»<ref name="Kor" />. === Хвароба і эміграцыя === Праца над слоўнікам канчаткова падарвала яго здароўе і зрок. Вясной 1857 года ён пакінуў рэдакцыю «Віленскага слоўніка». Восенню 1857 года лячыўся ў [[Варшава|Варшаве]] ў Афтальмалагічным інстытуце ў доктара [[Віктар Фелікс Шакальскі|Віктара Фелікса Шакальскага]], але страціў зрок на адно вока<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. У 1858 годзе віленская інтэлігенцыя задумала выдаць альманах, прыбытак ад якога павінен быў выратаваць «кранутага слепатой» Тамашэвіча ад «цяжкай нястачы». Калі ж [[Адам Ганоры Кіркор]] выдаў замест гэтага так званы «Album wileński» з нагоды візіту імператара [[Аляксандр II|Аляксандра II]] у Вільню, Тамашэвіч адказаў на гэта ананімнымі гнеўнымі артыкуламі ў парыжскім «Przeglądzie Rzeczy Polskich» («Przyjdź Królestwo Boże», 1858; «Album wileńskie», 1860). Верагодна, яму належыць і артыкул «Kurier Wileński» (1860), накіраваны супраць лініі газеты Кіркора<ref name="PSB" />. Восенню 1859 года разам з жонкай выехаў на лячэнне за мяжу. На мяжы 1859 і 1860 гадоў быў у клініцы ў [[Берлін]]е, але і там лячэнне не дапамагло. Вясной 1860 года пасяліўся ў Парыжы<ref name="PSB" /><ref>Каратынскі датуе выезд у Парыж 1858 годам.</ref>. Жыў у беднасці, з дапамогай маёра Юзафа Залескага, [[Зыгмунт Мілкоўскі|Зыгмунта Мілкоўскага]] і Севярына Эльжаноўскага. Пасябраваў з [[Цыпрыян Норвід|Цыпрыянам Норвідам]], запрашаў яго на «літоўскія абедзікі» і слухаў яго парыжскія лекцыі пра [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]] (1860). Лячыўся ў польскіх лекараў [[Ян Бравацкі|Яна Бравацкага]] і [[Ксаверы Галензоўскі|Ксаверыя Галензоўскага]]<ref name="PSB" />. Памёр у Парыжы 14 мая 1861 года і быў пахаваны на могілках [[Манмартр (могілкі)|Манмартр]] у польскай агульнай магіле. Праз некалькі тыдняў там жа пахавалі [[Іаахім Лялевель|Іаахіма Лялевеля]], і магіла стала называцца «лялевелеўскай». Жонка Тамашэвіча пасля яго смерці страціла розум і памерла 25 мая 1861 года. Дзяцей у іх, верагодна, не было<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Зборнік «Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy» (Вільня, 1861) задумваўся як альманах на карысць самога Тамашэвіча: прыбытак ад продажу павінен быў «на нейкі час адвесці цяжкую нястачу брата-літаратара, які, крануты найстрашнейшай немаччу — поўнай стратай зроку, асуджаны на роспачную бяздзейнасць». Цэнзурны дазвол датаваны 30 верасня 1860 года, яшчэ пры жыцці Тамашэвіча. Пасля яго смерці выдаўцы Ян Прусіноўскі і [[Маўрыцы Крупавіч]] вырашылі давесці справу да канца пад той самай назвай. Чысты прыбытак яны прызначылі на навучальныя дапаможнікі для бедных здольных вучняў і сірот, а ў канцы тома змясцілі пасмяротны ўспамін Вінцэнта Каратынскага (прадмова датаваная 29 жніўня 1861 года)<ref name="PZ">Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy / wyd. J. Prusinowski, M. Krupowicz. — Wilno, 1861. — S. V—VI, 156, 158—168, 259—266, 281—292.</ref>. У зборніку выступілі, сярод іншых, [[Юліян Барташэвіч]], Юзаф Кажанёўскі, [[Тэафіль Ленартовіч]], [[Ядвіга Лушчэўская|Дэатыма]], [[Цыпрыян Норвід]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]], [[Зыгмунт Мілкоўскі]] (пад псеўданімам Т. Т. Еж), [[Караль Шайноха]], [[Леанард Ходзька]], [[Люцыян Сяменьскі]], [[Габрыэля Пузына|Габрыэла Пузына]], [[Адам Плуг]], [[Феліцыян Рымкевіч]] і [[Юзаф Багдан Залескі]] (пад крыптанімам J. B. Z.); быў перадрукаваны таксама верш [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]] «W Szwajcarii». [[Зофія Вянгерская]] пакінула ў яго альбоме («імянніку») верш «W imionniku W. T.», датаваны 15 снежня 1859 года, — шасцірадкоўе пра тое, што Кліо запісвае памяць на мармуры, каханне — на пяску, а «сапраўднае сяброўства» — толькі «ў сэрцы і непагаслай думцы»<ref name="PZ" />. Яго брат Уладзіслаў (W. T. Ramingo) змясціў пераклады з «Боскай камедыі» Дантэ і з Байрана<ref name="PZ" />. == Літаратурная дзейнасць == === «Lud i Czas» і «Успаміны з акадэмічнага жыцця» === Першыя публікацыі Тамашэвіча з’явіліся ў віленскім альманаху Януарыя Філіповіча «Lud i Czas» (1845). Паводле Крашэўскага, Тамашэвіч быў яго сурэдактарам<ref name="Bol">[''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609.</ref>. Пад псеўданімам «Walerjan Kępis», які яму, паводле Каратынскага, далі сябры, ён надрукаваў пачатак аповесці «Wspomnienia z życia akademickiego». Гэта шэраг абразкоў з жыцця студэнтаў віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі, якія займаюць каля трэці тома<ref name="PSB" /><ref name="Kor" /><ref name="Ciech">''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106.</ref>. Тут ёсць начныя гутаркі «пры гарбаце, сярод дыму люлек» пра «жанчын і літаратуру», кватэра студэнтаў-«валынякоў», якія прывозілі ў акадэмію толькі турэцкі тытунь, валынскі правінцыялізм і ўкраінскія песні, а ад «нас, літвінаў» набывалі навуку і скіраванасць юнацкага запалу. Ёсць і паляванні «па праклятых панарскіх гарах»<ref name="LiC">Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno, 1845. — [T.] I. — S. 95—166.</ref>. У «Успамінах» Тамашэвіч пісаў: «ні туманны сірочы дзіцячы век, ні свавольная маладосць, ні два гады летаргіі паміж чатырма сценамі, ні, нарэшце, шаленства кахання не пакінулі ўва мне такіх глыбокіх уражанняў, як акадэмічнае жыццё». Аповесць мелася мець працяг, але альманах на першым томе спыніўся. Рукапіс астатніх частак, разам з нарысамі па сацыяльнай эканоміі, якой Тамашэвіч старанна займаўся, згубіўся ў Маскве. Каратынскі шкадаваў, што з-за гэтага «ўнутраная гісторыя дзевяцігадовага жыцця медыка-хірургічнай акадэміі ў Вільні» засталася неапісанай, і заклікаў яе выхаванцаў давесці справу Тамашэвіча да канца<ref name="Kor" />. Паводле Кукуця, «Kilka wspomnień uniwersyteckich» у «Pamiętniku Naukowo-Literackim» (1849—1850), якія часам прыпісваюць Тамашэвічу, яму не належаць<ref name="PSB" />. === Пераклады === У «Lud i Czas» Тамашэвіч змясціў таксама пераклад «Гусара» Пушкіна і ўрывак з «[[Дон Карлас]]а» Шылера. Урыўкі з празаічнага перакладу «Фіеска» Шылера выйшлі ў «Pamiętnikach Umysłowych» Кіркора (т. 3, 1846). Новыя ўрыўкі «Дон Карласа» з’явіліся ў «Bibliotece Warszawskiej» (1856, т. 1) разам з працай «O stanowisku Szyllera jako dramaturga oraz o wierszu nierymowanym polskim»<ref name="BE">Томашевич (Валериан Tomaszewicz) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1901. — Т. XXXIII. — С. 477.</ref><ref name="PSB" />. У ёй Тамашэвіч абгрунтоўваў, што найбольш прыдатны для драмы польскі белы верш, і ўзорам у гэтым называў [[Юзаф Кажанёўскі|Юзафа Каржанёўскага]]. Каратынскі ставіў пераклад «Дон Карласа» значна вышэй за іншыя польскія пераклады «па вернасці, прыгажосці выказвання і будове верша» і ў доказ параўноўваў адзін і той жа маналог маркіза Позы ў перакладзе М. Будзыньскага і Тамашэвіча<ref name="Kor" />. У рукапісе засталіся поўныя пераклады «Дон Карласа» (рукапіс быў у Маўрыцыя Оргельбранда ў Вільні) і «Фіеска», а таксама пераклады «Разбойнікаў» (каля 1843) і «Вільгельма Тэля» Шылера і дробныя творы [[Міхаіл Лермантаў|Міхаіла Лермантава]] і [[Пётр Вяземскі|Пятра Вяземскага]]<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. === Арыгінальная творчасць і публіцыстыка === У рукапісе засталіся аповесці «Pamiętniki rubla» і «Czary», маналог з драматычнай фантазіі «Ernest Mennesinger» і камедыя ў пяці актах «Za późno», пастаўленая ўжо пасля смерці аўтара, 13 сакавіка 1886 года ў варшаўскім Тэатры Разнастайнасцей<ref name="PSB" />. «Pamiętniki rubla», паводле Каратынскага, высока цанілі, судзячы па захаваных у Філіповіча лістах<ref name="Kor" />. Спадчына Тамашэвіча, апроч рукапісу «Дон Карласа», невядома дзе цяпер<ref name="PSB" />. У «Pamiętniku Naukowo-Literackim» (1850) надрукаваў артыкул «Fenomena somnambulizmu w Wilnie» пра празарлівыя здольнасці дзвюх сясцёр і пакуты, якія ім гэта прыносіла. Каратынскі ўдакладняе, што гаворка ішла пра сясцёр Бачыжмальскіх і што аўтар абараняў іх добрае імя ад паклёпнікаў; артыкул выйшаў таксама асобнай брашурай<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Тамашэвіч прапаноўваў выдаваць у Вільні энцыклапедыю і зборныя энцыклапедычныя выданні, але гэтая задума не здзейснілася<ref name="Kor" />. У варшаўскай прэсе друкаваў уласныя вершы («Nowiny», 1855). У «Gazecie Warszawskiej» далучыўся да дыскусіі пра польскі бытавы раман, выкліканай «Двума светамі» Крашэўскага («Postronne zdańko o tendencyjnym i filozoficznym romansie», 1856), і пісаў карэспандэнцыі пра грамадска-культурнае жыццё Віленшчыны (1856). Апошняя яго карэспандэнцыя ў «Gazecie Codziennej» (1860) змяшчае анекдот пра імправізацыю маладога [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]<ref name="PSB" />. == Навуковая і лексікаграфічная дзейнасць == === Хімічная тэрміналогія === Прыблізна з 1853 года Тамашэвіч разам з Януарыем Філіповічам перакладаў падручнік хіміі [[Юліюс Адольф Штэкгардт|Юліюса Адольфа Штэкгардта]] «Die Schule der Chemie». Пераклад з [[Дрэварыт|дрэварытамі]], больш за 600 старонак, выйшаў у Вільні ў 1855 годзе пад назвай «Wykład chemii czyli pierwsze zasady tej nauki, wsparte najprostszymi doświadczeniami». Як сказана ў падзагалоўку, ён быў прызначаны «для школьнага ўжытку і самаадукацыі без настаўніка, асабліва для пачаткоўцаў — вясковых аптэкараў, гаспадароў, рамеснікаў». У працы «O chemicznej polskiej terminologii» (Вільня, 1856), таксама напісанай з Філіповічам, Тамашэвіч абгрунтоўваў уласную хімічную наменклатуру, прапанаваную ў «Wykładzie»<ref name="PSB" />. Так званая «віленская» наменклатура была адной з чатырох агульных праграм польскай тэрміналогіі неарганічнай хіміі, што паўсталі ў 1850-я гады, разам з кракаўскай, варшаўскай і пазнанскай. Філіповіч і Тамашэвіч прапаноўвалі адмовіцца ад чужых канчаткаў у назвах элементаў: ''cer'', ''erb'', ''itr'', ''osm'', ''terb'' і нават ''wodnik'' для вадароду. Усе солі павінны былі мець канчатак ''-an''. Для аксідаў уводзілася «градацыя» назваў паводле колькасці кіслароду: ''podniedokwas'', ''niedokwas'', ''podkwas'', ''okwas'', ''podokwas''. Суфікс ''-ik'' яны выключалі як памяншальны<ref name="Kus">''Kuśnierek I.'' Kształtowanie się polskiego nazewnictwa chemicznego na tle historycznego dyskursu naukowego (XVII — pocz. XX w.): rozprawa doktorska. — Częstochowa, 2022. — S. 48—49, 98—104.</ref>. Тэрміналогія не прыжылася: пераважылі кракаўская і варшаўская сістэмы<ref name="Kus" />. Паводле Каратынскага, сам Тамашэвіч у рэшце рэшт ад сваёй тэрміналогіі адмовіўся<ref name="Kor" />. === «Віленскі слоўнік» === У 1854 годзе Тамашэвіч увайшоў у рэдакцыю «Słownika języka polskiego» (Вільня, 1861, ч. 1—2), так званага «Віленскага слоўніка», ініцыяванага [[Маўрыцы Оргельбранд|Маўрыцыем Оргельбрандам]]. Кукуць называе яго самым значным слоўнікам такога тыпу з часоў [[Самуэль Багуміл Ліндэ|Самуэля Багуміла Ліндэ]]. Слоўнік «для падручнага ўжытку» склалі Тамашэвіч, Філіповіч, [[Міхал Богуш-Шышка]], [[Фларыян Чапялінскі]], Вінцэнт Каратынскі і [[Аляксандр Здановіч (гісторык)|Аляксандр Здановіч]], пры ўдзеле [[Браніслаў Трэнтоўскі|Браніслава Трэнтоўскага]]<ref name="PSB" />. Тамашэвіч апрацаваў частку слоў на літары «P» і «Z» (да «Zadnić»), а таксама тэрміналогію астраноміі, фізікі, хіміі, геалогіі, батанікі і мінералогіі. Ён правёў карэктуру ўсіх артыкулаў на літары A—K. Каратынскі называе гэта «агульнай рэдакцыяй», г. зн. праглядам рукапісу, складзенага з самых розных крыніц, які часта трэба было перарабляць. Менавіта Каратынскі пасля Тамашэвіча і ўзяў на сябе гэты прагляд<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Прынцыпы слоўніка Тамашэвіч выклаў у артыкуле «Kilka uwag z powodu nowego wydania „Słownika Polskiego“» («Gazeta Warszawska», 1856)<ref name="PSB" />. == Творы == * Wspomnienia z życia akademickiego / przez Walerjana Kępis // Lud i Czas. — Wilno, 1845. — T. I. (пачатак) * Huzar (з Пушкіна); Don Karlos (урывак з Шылера) // Lud i Czas. — Wilno, 1845. — T. I. * Fiesko (урыўкі з Шылера) // Pamiętniki Umysłowe. — 1846. — T. 3. * Fenomena somnambulizmu w Wilnie // Pamiętnik Naukowo-Literacki. — 1850. — Z. 4. (асобна: Wilno, 1850) * Stoeckhardt J. A. Wykład chemii czyli pierwsze zasady tej nauki, wsparte najprostszymi doświadczeniami / пер. з Я. Філіповічам. — Wilno, 1855. * O chemicznej polskiej terminologii. — Wilno, 1856. (з Я. Філіповічам) * O stanowisku Szyllera jako dramaturga oraz o wierszu nierymowanym polskim; Don Karlos (урыўкі) // Biblioteka Warszawska. — 1856. — T. 1. * Słownik języka polskiego. — Wilno, 1861. — Cz. 1—2. (адзін з укладальнікаў) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Kukuć D.'' Tomaszewicz Walerian Bernard // Polski Słownik Biograficzny. — Warszawa; Kraków, 2023. — T. LIV. — S. 190—192. * ''Korotyński W.'' Walerjan Tomaszewicz (Wspomnienie pośmiertne) // Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861. — S. 282—292. * ''Kukuć D.'' Kartka z dziejów kultury polskiej na Wileńszczyźnie. Życie i działalność Januarego Filipowicza. — Kraków, 2006. * ''Kuśnierek I.'' Kształtowanie się polskiego nazewnictwa chemicznego na tle historycznego dyskursu naukowego (XVII — pocz. XX w.): rozprawa doktorska. — Częstochowa, 2022. * Томашевич (Валериан Tomaszewicz) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1901. — Т. XXXIII. — С. 477. * ''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тамашэвіч Валяр’ян}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Першай віленскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Лексікографы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі]] d8lsd8gsmzacxfhucs5pr85i31t02d4 5227838 5227836 2026-10-27T09:05:53Z M.L.Bot 261 выдалена [[Катэгорыя:Выпускнікі Першай віленскай гімназіі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5227838 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Жонка = Матыльда з Карповічаў }} '''Валяр’я́н Берна́рд Тамашэ́віч''' ({{lang-pl|Walerian Bernard Tomaszewicz}}; псеўданімы і крыптанімы: ''Walerjan Kępis'', ''W. T.'', ''Wal. T.''; {{ВДП}}) — перакладчык, літаратар, крытык і лексікограф. Пісаў па-польску. Адзін з укладальнікаў «[[Віленскі слоўнік|Віленскага слоўніка]]» польскай мовы і аўтар (разам з [[Януарый Філіповіч|Януарыем Філіповічам]]) віленскай праграмы польскай хімічнай тэрміналогіі. Перакладчык [[Фрыдрых Шылер|Фрыдрыха Шылера]] і [[Аляксандр Пушкін|Аляксандра Пушкіна]]. == Біяграфія == === Паходжанне і адукацыя === Нарадзіўся ў Вільні ў збяднелай шляхецкай сям’і. Быў малодшым дзіцём Каспара Тамашэвіча (каля 1770—1837) і Людвікі з Урановічаў (памерла ў 1818 годзе, верагодна, пры родах). Бацька падчас [[Паўстанне 1794 года|паўстання 1794 года]] быў камісарам [[Троцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Троцкага павета]]. Яго маёнтак Карацішкі ў Троцкім павеце за ўдзел у паўстанні канфіскавалі. Пазней ён жыў у [[Новыя Трокі|Новых Троках]], быў рэгентам трокскага межавага суда, а пасля 1817 года — сябрам віленскага [[Таварыства шубраўцаў]]<ref name="PSB">''Kukuć D.'' Tomaszewicz Walerian Bernard // Polski Słownik Biograficzny. — Warszawa; Kraków, 2023. — T. LIV. — S. 190—192.</ref>. Паводле [[Вінцэнт Каратынскі|Вінцэнта Каратынскага]], бацька быў «вядомым у свой час адвакатам, а калісьці артылерыстам былога польскага войска»<ref name="Kor">''Korotyński W.'' Walerjan Tomaszewicz (Wspomnienie pośmiertne) // Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861. — S. 282—292.</ref>. Старэйшыя браты Людвік Эўстахі (нар. 1804) і Уладзіслаў (каля 1813—1885) удзельнічалі ў [[Лістападаўскае паўстанне|паўстанні 1830—1831 гадоў]]. Уладзіслаў пасля эміграваў і стаў перакладчыкам [[Джордж Байран|Джорджа Байрана]], [[Дантэ Аліг'еры|Дантэ]], [[Фрыдрых Готліб Клопштак|Фрыдрыха Готліба Клопштака]] і [[Віктор дэ Лапрад|Віктора дэ Лапрада]] (псеўданім ''W. T. Ramingo''). Былі ў Валяр’яна і сёстры: Эміліяна Зузана, Генрыка Францішка, Юліяна Анастазія і Леаніла<ref name="PSB" />. Пачатковую адукацыю атрымаў дома ад братоў. З снежня 1831 года вучыўся ў павятовай школе пры [[1-я Віленская мужчынская гімназія|Першай віленскай губернскай гімназіі]], а затым у самой гімназіі, якую скончыў у чэрвені 1837 года. Утрымліваў сябе рэпетытарствам<ref name="PSB" />. === Арышт і студыі === У 1839 годзе пачаў вучыцца ў [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі]]. У лістападзе таго ж года быў арыштаваны падчас рэпрэсій пасля раскрыцця змовы [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]]. Вызвалены 30 снежня 1841 года пад нагляд паліцыі, вярнуцца ў акадэмію ўжо не паспеў: 1 жніўня 1842 года яе канчаткова зачынілі<ref name="PSB" />. Сам Тамашэвіч пазней пісаў пра «два гады летаргіі паміж чатырма сценамі»<ref name="Kor" />. У 1842 годзе працаваў дамашнім настаўнікам у адным са шляхецкіх двароў Троцкага павета<ref name="PSB" />. У жніўні 1845 года выехаў у [[Масква|Маскву]] і паступіў на філасофскі факультэт [[Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. Падчас вакацый у Вільні ў 1846 годзе яго затрымала паліцыя ў справе нелегальных польскіх студэнцкіх гурткоў Маскоўскага ўніверсітэта. У лістападзе ён вярнуўся ў Маскву, але праз некалькі тыдняў яго зноў затрымалі і пад канвоем адправілі ў Вільню. У 1847 годзе зноў запісаўся ў Маскоўскі ўніверсітэт, цяпер на юрыдычны факультэт. Вучыўся не менш за два гады, але курса не скончыў; верагодна, атрымаў дыплом настаўніка дзяржаўных школ<ref name="PSB" />. === Віленскі перыяд === Каля 1849 года вярнуўся ў Літву і жыў пад Вільняй, верагодна, па-ранейшаму як рэпетытар<ref name="PSB" />. Уваходзіў у кола маладых віленскіх літаратараў, што гуртаваліся вакол «Pamiętnika Naukowo-Literackiego» [[Рамуальд Падбярэскі|Рамуальда Падбярэскага]], і быў яго сталым супрацоўнікам. Удзельнічаў у палеміках гэтага кола з «Tygodnikiem Petersburskim»<ref name="Kor" />. Бываў на «аўторках» у [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]]<ref name="PSB" />. У 1855 годзе ажаніўся з Матыльдай з Карповічаў (каля 1826—1861). Жыў з ёю ў Вільні, а потым у суседнім Замэчку<ref name="PSB" />. Паводле Каратынскага, жонка была для яго «сяброўкай, нянькай і супрацоўніцай пасля страты зроку». Сам Тамашэвіч казаў, што яна «не палова, а дзевяноста дзевяць частак» яго самога<ref name="Kor" />. Як піша Каратынскі, Тамашэвіч меў вялікі ўплыў на віленскіх літаратараў маладога пакалення. Яго дом быў «своеасаблівай акадэміяй, дзе жывое слова замяняла кнігі», і гэты ўплыў, паводле мемуарыста, важыў нават больш за ўласныя працы Тамашэвіча. Ён быў чалавекам крытычнага, а не столькі творчага складу, «ворагам усякага педантызму». Не пабаяўся адным з першых у Літве назваць захоплена прынятага ўсімі «Jordana» «спробай добрага пяра і чорнага атраменту»<ref name="Kor" />. === Хвароба і эміграцыя === Праца над слоўнікам канчаткова падарвала яго здароўе і зрок. Вясной 1857 года ён пакінуў рэдакцыю «Віленскага слоўніка». Восенню 1857 года лячыўся ў [[Варшава|Варшаве]] ў Афтальмалагічным інстытуце ў доктара [[Віктар Фелікс Шакальскі|Віктара Фелікса Шакальскага]], але страціў зрок на адно вока<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. У 1858 годзе віленская інтэлігенцыя задумала выдаць альманах, прыбытак ад якога павінен быў выратаваць «кранутага слепатой» Тамашэвіча ад «цяжкай нястачы». Калі ж [[Адам Ганоры Кіркор]] выдаў замест гэтага так званы «Album wileński» з нагоды візіту імператара [[Аляксандр II|Аляксандра II]] у Вільню, Тамашэвіч адказаў на гэта ананімнымі гнеўнымі артыкуламі ў парыжскім «Przeglądzie Rzeczy Polskich» («Przyjdź Królestwo Boże», 1858; «Album wileńskie», 1860). Верагодна, яму належыць і артыкул «Kurier Wileński» (1860), накіраваны супраць лініі газеты Кіркора<ref name="PSB" />. Восенню 1859 года разам з жонкай выехаў на лячэнне за мяжу. На мяжы 1859 і 1860 гадоў быў у клініцы ў [[Берлін]]е, але і там лячэнне не дапамагло. Вясной 1860 года пасяліўся ў Парыжы<ref name="PSB" /><ref>Каратынскі датуе выезд у Парыж 1858 годам.</ref>. Жыў у беднасці, з дапамогай маёра Юзафа Залескага, [[Зыгмунт Мілкоўскі|Зыгмунта Мілкоўскага]] і Севярына Эльжаноўскага. Пасябраваў з [[Цыпрыян Норвід|Цыпрыянам Норвідам]], запрашаў яго на «літоўскія абедзікі» і слухаў яго парыжскія лекцыі пра [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]] (1860). Лячыўся ў польскіх лекараў [[Ян Бравацкі|Яна Бравацкага]] і [[Ксаверы Галензоўскі|Ксаверыя Галензоўскага]]<ref name="PSB" />. Памёр у Парыжы 14 мая 1861 года і быў пахаваны на могілках [[Манмартр (могілкі)|Манмартр]] у польскай агульнай магіле. Праз некалькі тыдняў там жа пахавалі [[Іаахім Лялевель|Іаахіма Лялевеля]], і магіла стала называцца «лялевелеўскай». Жонка Тамашэвіча пасля яго смерці страціла розум і памерла 25 мая 1861 года. Дзяцей у іх, верагодна, не было<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Зборнік «Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy» (Вільня, 1861) задумваўся як альманах на карысць самога Тамашэвіча: прыбытак ад продажу павінен быў «на нейкі час адвесці цяжкую нястачу брата-літаратара, які, крануты найстрашнейшай немаччу — поўнай стратай зроку, асуджаны на роспачную бяздзейнасць». Цэнзурны дазвол датаваны 30 верасня 1860 года, яшчэ пры жыцці Тамашэвіча. Пасля яго смерці выдаўцы Ян Прусіноўскі і [[Маўрыцы Крупавіч]] вырашылі давесці справу да канца пад той самай назвай. Чысты прыбытак яны прызначылі на навучальныя дапаможнікі для бедных здольных вучняў і сірот, а ў канцы тома змясцілі пасмяротны ўспамін Вінцэнта Каратынскага (прадмова датаваная 29 жніўня 1861 года)<ref name="PZ">Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy / wyd. J. Prusinowski, M. Krupowicz. — Wilno, 1861. — S. V—VI, 156, 158—168, 259—266, 281—292.</ref>. У зборніку выступілі, сярод іншых, [[Юліян Барташэвіч]], Юзаф Кажанёўскі, [[Тэафіль Ленартовіч]], [[Ядвіга Лушчэўская|Дэатыма]], [[Цыпрыян Норвід]], [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]], [[Зыгмунт Мілкоўскі]] (пад псеўданімам Т. Т. Еж), [[Караль Шайноха]], [[Леанард Ходзька]], [[Люцыян Сяменьскі]], [[Габрыэля Пузына|Габрыэла Пузына]], [[Адам Плуг]], [[Феліцыян Рымкевіч]] і [[Юзаф Багдан Залескі]] (пад крыптанімам J. B. Z.); быў перадрукаваны таксама верш [[Юліуш Славацкі|Юліуша Славацкага]] «W Szwajcarii». [[Зофія Вянгерская]] пакінула ў яго альбоме («імянніку») верш «W imionniku W. T.», датаваны 15 снежня 1859 года, — шасцірадкоўе пра тое, што Кліо запісвае памяць на мармуры, каханне — на пяску, а «сапраўднае сяброўства» — толькі «ў сэрцы і непагаслай думцы»<ref name="PZ" />. Яго брат Уладзіслаў (W. T. Ramingo) змясціў пераклады з «Боскай камедыі» Дантэ і з Байрана<ref name="PZ" />. == Літаратурная дзейнасць == === «Lud i Czas» і «Успаміны з акадэмічнага жыцця» === Першыя публікацыі Тамашэвіча з’явіліся ў віленскім альманаху Януарыя Філіповіча «Lud i Czas» (1845). Паводле Крашэўскага, Тамашэвіч быў яго сурэдактарам<ref name="Bol">[''Bolesławita B.''] Rachunki z roku 1869. — Poznań, 1870. — S. 609.</ref>. Пад псеўданімам «Walerjan Kępis», які яму, паводле Каратынскага, далі сябры, ён надрукаваў пачатак аповесці «Wspomnienia z życia akademickiego». Гэта шэраг абразкоў з жыцця студэнтаў віленскай Медыка-хірургічнай акадэміі, якія займаюць каля трэці тома<ref name="PSB" /><ref name="Kor" /><ref name="Ciech">''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106.</ref>. Тут ёсць начныя гутаркі «пры гарбаце, сярод дыму люлек» пра «жанчын і літаратуру», кватэра студэнтаў-«валынякоў», якія прывозілі ў акадэмію толькі турэцкі тытунь, валынскі правінцыялізм і ўкраінскія песні, а ад «нас, літвінаў» набывалі навуку і скіраванасць юнацкага запалу. Ёсць і паляванні «па праклятых панарскіх гарах»<ref name="LiC">Lud i Czas: pismo poświęcone literaturze i moralności. — Wilno, 1845. — [T.] I. — S. 95—166.</ref>. У «Успамінах» Тамашэвіч пісаў: «ні туманны сірочы дзіцячы век, ні свавольная маладосць, ні два гады летаргіі паміж чатырма сценамі, ні, нарэшце, шаленства кахання не пакінулі ўва мне такіх глыбокіх уражанняў, як акадэмічнае жыццё». Аповесць мелася мець працяг, але альманах на першым томе спыніўся. Рукапіс астатніх частак, разам з нарысамі па сацыяльнай эканоміі, якой Тамашэвіч старанна займаўся, згубіўся ў Маскве. Каратынскі шкадаваў, што з-за гэтага «ўнутраная гісторыя дзевяцігадовага жыцця медыка-хірургічнай акадэміі ў Вільні» засталася неапісанай, і заклікаў яе выхаванцаў давесці справу Тамашэвіча да канца<ref name="Kor" />. Паводле Кукуця, «Kilka wspomnień uniwersyteckich» у «Pamiętniku Naukowo-Literackim» (1849—1850), якія часам прыпісваюць Тамашэвічу, яму не належаць<ref name="PSB" />. === Пераклады === У «Lud i Czas» Тамашэвіч змясціў таксама пераклад «Гусара» Пушкіна і ўрывак з «[[Дон Карлас]]а» Шылера. Урыўкі з празаічнага перакладу «Фіеска» Шылера выйшлі ў «Pamiętnikach Umysłowych» Кіркора (т. 3, 1846). Новыя ўрыўкі «Дон Карласа» з’явіліся ў «Bibliotece Warszawskiej» (1856, т. 1) разам з працай «O stanowisku Szyllera jako dramaturga oraz o wierszu nierymowanym polskim»<ref name="BE">Томашевич (Валериан Tomaszewicz) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1901. — Т. XXXIII. — С. 477.</ref><ref name="PSB" />. У ёй Тамашэвіч абгрунтоўваў, што найбольш прыдатны для драмы польскі белы верш, і ўзорам у гэтым называў [[Юзаф Кажанёўскі|Юзафа Каржанёўскага]]. Каратынскі ставіў пераклад «Дон Карласа» значна вышэй за іншыя польскія пераклады «па вернасці, прыгажосці выказвання і будове верша» і ў доказ параўноўваў адзін і той жа маналог маркіза Позы ў перакладзе М. Будзыньскага і Тамашэвіча<ref name="Kor" />. У рукапісе засталіся поўныя пераклады «Дон Карласа» (рукапіс быў у Маўрыцыя Оргельбранда ў Вільні) і «Фіеска», а таксама пераклады «Разбойнікаў» (каля 1843) і «Вільгельма Тэля» Шылера і дробныя творы [[Міхаіл Лермантаў|Міхаіла Лермантава]] і [[Пётр Вяземскі|Пятра Вяземскага]]<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. === Арыгінальная творчасць і публіцыстыка === У рукапісе засталіся аповесці «Pamiętniki rubla» і «Czary», маналог з драматычнай фантазіі «Ernest Mennesinger» і камедыя ў пяці актах «Za późno», пастаўленая ўжо пасля смерці аўтара, 13 сакавіка 1886 года ў варшаўскім Тэатры Разнастайнасцей<ref name="PSB" />. «Pamiętniki rubla», паводле Каратынскага, высока цанілі, судзячы па захаваных у Філіповіча лістах<ref name="Kor" />. Спадчына Тамашэвіча, апроч рукапісу «Дон Карласа», невядома дзе цяпер<ref name="PSB" />. У «Pamiętniku Naukowo-Literackim» (1850) надрукаваў артыкул «Fenomena somnambulizmu w Wilnie» пра празарлівыя здольнасці дзвюх сясцёр і пакуты, якія ім гэта прыносіла. Каратынскі ўдакладняе, што гаворка ішла пра сясцёр Бачыжмальскіх і што аўтар абараняў іх добрае імя ад паклёпнікаў; артыкул выйшаў таксама асобнай брашурай<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Тамашэвіч прапаноўваў выдаваць у Вільні энцыклапедыю і зборныя энцыклапедычныя выданні, але гэтая задума не здзейснілася<ref name="Kor" />. У варшаўскай прэсе друкаваў уласныя вершы («Nowiny», 1855). У «Gazecie Warszawskiej» далучыўся да дыскусіі пра польскі бытавы раман, выкліканай «Двума светамі» Крашэўскага («Postronne zdańko o tendencyjnym i filozoficznym romansie», 1856), і пісаў карэспандэнцыі пра грамадска-культурнае жыццё Віленшчыны (1856). Апошняя яго карэспандэнцыя ў «Gazecie Codziennej» (1860) змяшчае анекдот пра імправізацыю маладога [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]<ref name="PSB" />. == Навуковая і лексікаграфічная дзейнасць == === Хімічная тэрміналогія === Прыблізна з 1853 года Тамашэвіч разам з Януарыем Філіповічам перакладаў падручнік хіміі [[Юліюс Адольф Штэкгардт|Юліюса Адольфа Штэкгардта]] «Die Schule der Chemie». Пераклад з [[Дрэварыт|дрэварытамі]], больш за 600 старонак, выйшаў у Вільні ў 1855 годзе пад назвай «Wykład chemii czyli pierwsze zasady tej nauki, wsparte najprostszymi doświadczeniami». Як сказана ў падзагалоўку, ён быў прызначаны «для школьнага ўжытку і самаадукацыі без настаўніка, асабліва для пачаткоўцаў — вясковых аптэкараў, гаспадароў, рамеснікаў». У працы «O chemicznej polskiej terminologii» (Вільня, 1856), таксама напісанай з Філіповічам, Тамашэвіч абгрунтоўваў уласную хімічную наменклатуру, прапанаваную ў «Wykładzie»<ref name="PSB" />. Так званая «віленская» наменклатура была адной з чатырох агульных праграм польскай тэрміналогіі неарганічнай хіміі, што паўсталі ў 1850-я гады, разам з кракаўскай, варшаўскай і пазнанскай. Філіповіч і Тамашэвіч прапаноўвалі адмовіцца ад чужых канчаткаў у назвах элементаў: ''cer'', ''erb'', ''itr'', ''osm'', ''terb'' і нават ''wodnik'' для вадароду. Усе солі павінны былі мець канчатак ''-an''. Для аксідаў уводзілася «градацыя» назваў паводле колькасці кіслароду: ''podniedokwas'', ''niedokwas'', ''podkwas'', ''okwas'', ''podokwas''. Суфікс ''-ik'' яны выключалі як памяншальны<ref name="Kus">''Kuśnierek I.'' Kształtowanie się polskiego nazewnictwa chemicznego na tle historycznego dyskursu naukowego (XVII — pocz. XX w.): rozprawa doktorska. — Częstochowa, 2022. — S. 48—49, 98—104.</ref>. Тэрміналогія не прыжылася: пераважылі кракаўская і варшаўская сістэмы<ref name="Kus" />. Паводле Каратынскага, сам Тамашэвіч у рэшце рэшт ад сваёй тэрміналогіі адмовіўся<ref name="Kor" />. === «Віленскі слоўнік» === У 1854 годзе Тамашэвіч увайшоў у рэдакцыю «Słownika języka polskiego» (Вільня, 1861, ч. 1—2), так званага «Віленскага слоўніка», ініцыяванага [[Маўрыцы Оргельбранд|Маўрыцыем Оргельбрандам]]. Кукуць называе яго самым значным слоўнікам такога тыпу з часоў [[Самуэль Багуміл Ліндэ|Самуэля Багуміла Ліндэ]]. Слоўнік «для падручнага ўжытку» склалі Тамашэвіч, Філіповіч, [[Міхал Богуш-Шышка]], [[Фларыян Чапялінскі]], Вінцэнт Каратынскі і [[Аляксандр Здановіч (гісторык)|Аляксандр Здановіч]], пры ўдзеле [[Браніслаў Трэнтоўскі|Браніслава Трэнтоўскага]]<ref name="PSB" />. Тамашэвіч апрацаваў частку слоў на літары «P» і «Z» (да «Zadnić»), а таксама тэрміналогію астраноміі, фізікі, хіміі, геалогіі, батанікі і мінералогіі. Ён правёў карэктуру ўсіх артыкулаў на літары A—K. Каратынскі называе гэта «агульнай рэдакцыяй», г. зн. праглядам рукапісу, складзенага з самых розных крыніц, які часта трэба было перарабляць. Менавіта Каратынскі пасля Тамашэвіча і ўзяў на сябе гэты прагляд<ref name="PSB" /><ref name="Kor" />. Прынцыпы слоўніка Тамашэвіч выклаў у артыкуле «Kilka uwag z powodu nowego wydania „Słownika Polskiego“» («Gazeta Warszawska», 1856)<ref name="PSB" />. == Творы == * Wspomnienia z życia akademickiego / przez Walerjana Kępis // Lud i Czas. — Wilno, 1845. — T. I. (пачатак) * Huzar (з Пушкіна); Don Karlos (урывак з Шылера) // Lud i Czas. — Wilno, 1845. — T. I. * Fiesko (урыўкі з Шылера) // Pamiętniki Umysłowe. — 1846. — T. 3. * Fenomena somnambulizmu w Wilnie // Pamiętnik Naukowo-Literacki. — 1850. — Z. 4. (асобна: Wilno, 1850) * Stoeckhardt J. A. Wykład chemii czyli pierwsze zasady tej nauki, wsparte najprostszymi doświadczeniami / пер. з Я. Філіповічам. — Wilno, 1855. * O chemicznej polskiej terminologii. — Wilno, 1856. (з Я. Філіповічам) * O stanowisku Szyllera jako dramaturga oraz o wierszu nierymowanym polskim; Don Karlos (урыўкі) // Biblioteka Warszawska. — 1856. — T. 1. * Słownik języka polskiego. — Wilno, 1861. — Cz. 1—2. (адзін з укладальнікаў) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Kukuć D.'' Tomaszewicz Walerian Bernard // Polski Słownik Biograficzny. — Warszawa; Kraków, 2023. — T. LIV. — S. 190—192. * ''Korotyński W.'' Walerjan Tomaszewicz (Wspomnienie pośmiertne) // Po ziarnie. Zbiorek pamiątkowy. — Wilno, 1861. — S. 282—292. * ''Kukuć D.'' Kartka z dziejów kultury polskiej na Wileńszczyźnie. Życie i działalność Januarego Filipowicza. — Kraków, 2006. * ''Kuśnierek I.'' Kształtowanie się polskiego nazewnictwa chemicznego na tle historycznego dyskursu naukowego (XVII — pocz. XX w.): rozprawa doktorska. — Częstochowa, 2022. * Томашевич (Валериан Tomaszewicz) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. — СПб., 1901. — Т. XXXIII. — С. 477. * ''Ciechowski W.'' Czasopisma polskie na Litwie // Kwartalnik Litewski. — 1911. — T. V. — S. 106. == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тамашэвіч Валяр’ян}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Лексікографы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі]] 8ztde6pqhgecv88h629i6efhbo0qwgm 0 817887 5227579 2026-10-26T19:47:28Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Вучоны}} '''Іван Фёдаравіч Шмальгаўзен''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі батанік, адзін з заснавальнікаў палеабатанікі ў Расіі. Член-карэспандэнт Пецярбургскай АН (1893). Бацька [[І. І. Шмальгаўзен]]а. Скончыў [[Пецярбургскі ўніверсітэт]] (1871). З 1879 года прафесар...» 5227579 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Іван Фёдаравіч Шмальгаўзен''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі батанік, адзін з заснавальнікаў палеабатанікі ў Расіі. Член-карэспандэнт Пецярбургскай АН (1893). Бацька [[І. І. Шмальгаўзен]]а. Скончыў [[Пецярбургскі ўніверсітэт]] (1871). З 1879 года прафесар [[Кіеўскі ўніверсітэт|Кіеўскага ўніверсітэта]]. Навуковыя працы па палеабатаніцы і фларыстыцы (па выкапнёвых раслінах [[дэвон]]у, карбону, пермі, юры, [[трацічны перыяд|трацічнага перыяду]], выкапнёвай драўніне). Аўтар зводак па флоры паўднёвых рэгіёнаў Расіі. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|17|Шмальгаўзен}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шмальгаўзен Іван Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Батанікі Расіі]] [[Катэгорыя:Батанікі Украіны]] powedg8px5jzzqw4dosqs8nlg16fyx7 5227581 5227579 2026-10-26T19:48:28Z JerzyKundrat 174 5227581 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Іван Фёдаравіч Шмальгаўзен''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі батанік, адзін з заснавальнікаў палеабатанікі ў Расіі. Член-карэспандэнт Пецярбургскай АН (1893). Бацька [[І. І. Шмальгаўзен]]а. Скончыў [[Пецярбургскі ўніверсітэт]] (1871). З 1879 года прафесар [[Кіеўскі ўніверсітэт|Кіеўскага ўніверсітэта]]. Навуковыя працы па палеабатаніцы і фларыстыцы (па выкапнёвых раслінах [[дэвон]]у, карбону, пермі, юры, [[трацічны перыяд|трацічнага перыяду]], выкапнёвай драўніне). Аўтар зводак па флоры паўднёвых рэгіёнаў Расіі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|17|Шмальгаўзен}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шмальгаўзен Іван Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Батанікі Расіі]] [[Катэгорыя:Батанікі Украіны]] pktl8tr0jpxyemjxy4saxbklemnkb26 0 817888 5227584 2026-10-26T19:51:01Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Аляксей Мікалаевіч Северцаў]] 5227584 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аляксей Мікалаевіч Северцаў]] 95pd7qp8061gkk972xiqvoksyo7pyas 0 817889 5227588 2026-10-26T19:54:16Z Grzegorz Brz. 105482 Новая старонка: «{| class="infobox" style="width:25em; float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em;" |+ style="font-size:120%; font-weight:bold" | ФК «Дняпро» (Смаленск) |- | colspan="2" style="text-align:center" | [[Файл:Dnepr-smolensk.png|180px|Эмблема ФК «Дняпро» (Смаленск)]] |- ! Поўная назва | АНА «Футбольны клуб „Дняпро“» |- ! Мянушка | «Дняпране» |- ! Заснава...» 5227588 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:25em; float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em;" |+ style="font-size:120%; font-weight:bold" | ФК «Дняпро» (Смаленск) |- | colspan="2" style="text-align:center" | [[Файл:Dnepr-smolensk.png|180px|Эмблема ФК «Дняпро» (Смаленск)]] |- ! Поўная назва | АНА «Футбольны клуб „Дняпро“» |- ! Мянушка | «Дняпране» |- ! Заснаваны | 24 сакавіка 2004 года |- ! Горад | [[Смаленск]], [[Расія]] |- ! Клубныя колеры | Чырвоны і сіні |- ! Стадыён | «Сапа» (з 2022 года) |- ! Умяшчальнасць | 3500 гледачоў |- ! Генеральны дырэктар | Аляксей Сафронаў |- ! Галоўны трэнер | Сяргей Гунько |- ! Капітан | Ягор Ніжагародцаў |- ! Спаборніцтвы | Чэмпіянат горада Смаленска (2026) |- ! Вынік сезона 2026 | 3-е месца |- ! Сайт | [https://fc-dnepr.ru/ fc-dnepr.ru] |} '''«Дняпро»''' ({{lang-ru|«Днепр»}}) — [[Расія|расійскі]] [[Футбол|футбольны]] клуб з горада [[Смаленск]]а. Заснаваны 24 сакавіка 2004 года пад назвай «Смаленск» пасля расфарміравання клуба «Крышталь». У 2008 годзе атрымаў назву «Дняпро», у 2016—2018 гадах выступаў як ЦРФСА (Цэнтр развіцця футбола Смаленскай вобласці). У сакавіку 2019 года спыніў удзел у прафесійных спаборніцтвах; у 2022 годзе каманда пад назвай «Дняпро» аднавіла выступленні ў рэгіянальных турнірах.<ref>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/football/2914697.html|title=В Смоленске ликвидируется футбольный клуб «Кристалл»|website=Sports.ru|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://smolensk-i.ru/society/sport/v-smolenske-vozrodyat-futbolnyj-klub-dnepr_432249|title=В Смоленске возродят футбольный клуб «Днепр»|website=О чём говорит Смоленск|date=2022-03-22|language=ru}}</ref> Традыцыйныя колеры клуба — чырвоны і сіні. Найвышэйшае дасягненне ў прафесійных першынствах Расіі — чацвёртае месца ў зоне «Захад» Другога дывізіёна ў сезоне 2011/12. == Назвы == * 2004—2008 — «Смаленск» ({{lang-ru|Смоленск}}). * 2008—2016 — «Дняпро» ({{lang-ru|Днепр}}). * 2016—2018 — ЦРФСА ({{lang-ru|ЦРФСО}}; Цэнтр развіцця футбола Смаленскай вобласці). * З 2018 — «Дняпро» (у тым ліку пасля аднаўлення каманды ў 2022 годзе). == Гісторыя == === 2004—2007: заснаванне і выступленні пад назвай «Смаленск» === [[Файл:Тула 2004.jpg|міні|Матч «Арсенал-2» (Тула) — «Смаленск», 28 ліпеня 2004 года]] Футбольны клуб «Смаленск» быў юрыдычна зарэгістраваны ў пачатку 2004 года пасля расфарміравання смаленскага «Крышталя». Заснавальнікамі сталі адміністрацыі Смаленскай вобласці і горада Смаленска, а таксама некамерцыйнае партнёрства ФК «САПА». Каманда заявілася ў зону «Чарназем'е» аматарскага першынства Расіі.<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20181029191805/http://fcdnepr.ru/index.php?id=96|title=Создан футбольный клуб «Смоленск»|language=ru}}</ref> 2 мая 2004 года «Смаленск» правёў першы матч, перамогшы тульскі «Арсенал-2» з лікам 3:0. У дэбютным сезоне клуб заняў другое месца ў зоне «Чарназем'е» і атрымаў права выступаць у Другім дывізіёне.<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20140418074102/http://www.fc-dnepr.smolensk.ru/rezult2004.htm|title=Результаты ФК «Смоленск» за 2004 год|language=ru}}</ref> 27 красавіка 2005 года каманда згуляла ўнічыю 1:1 з маскоўскай «Прэсняй» ў сваім першым матчы Другога дывізіёна. 6 чэрвеня ў Смаленску адбыўся міжнародны таварыскі матч з клубам «Athletes in Action» з Паўночнай Ірландыі (1:1). 8 верасня ў сустрэчы супраць цвярской «Волгі» (3:1) пасля масавай сутычкі на полі былі выдалены чатыры футбалісты. Па выніках сезона «Смаленск» заняў 14-е месца.<ref>{{Cite web|url=https://teams.by/champ/game/217500/741/|title=Смоленск — Пресня Москва — 1:1, 27.04.2005|website=Teams.by|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20190328130448/http://volgatver.narod.ru/reports/smolensk-volga-05.html|title=Такой футбол нам не нужен|language=ru}}</ref> У 2006 годзе клуб стаў 17-м у зоне «Захад»; у асобных матчах перамагаў «Спортакадэмклуб», «Петратрэст», цвярскую «Волгу» і тульскі «Арсенал». У 2007 годзе за каманду гуляў 41-гадовы [[Валерый Салянік]], адзін з найбольш выніковых футбалістаў у гісторыі Смаленска. Ён забіў пяць галоў і ў верасні завяршыў гульнявую кар'еру. «Смаленск» заняў апошняе, 16-е месца і выбыў у аматарскае першынство.<ref>{{Cite web|url=https://www.rabochy-put.ru/sport/28861-soljaniku-naznachena-missija-po-spaseniju.html|title=Солянику назначена миссия по спасению|website=Рабочий путь|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://wildstat.ru/p/2007/ch/RUS_3_2007_W/stg/all/tour/last|title=Чемпионат России 2007. Второй дивизион, «Запад»|website=Wildstat|language=ru}}</ref> У чэрвені 2007 года балельшчык Максім Паўлінскі заявіў пра напад з боку галоўнага трэнера Ігара Белановіча пасля выязной сустрэчы супраць «Зеніта-2». У кастрычніку, напярэдадні матча са «Спортакадэмклубам», прадстаўнікі клуба паведамілі журналістам пра тэлефонныя прапановы здаць гульню за грошы. Гэтыя заявы сталі прадметам праверкі праваахоўных органаў; пра пацверджаныя вынікі расследавання ў выкарыстаных крыніцах не паведамляецца.<ref>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/football/3116123.html|title=Тренер ФК «Смоленск» избил фаната|website=Sports.ru|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/football/3608712.html|title=Валерий Соляник: «Сдать игру „Спортакадемклубу“ предлагали почти всей команде»|website=Sports.ru|language=ru}}</ref> === 2008—2009: вяртанне ў прафесійны футбол === [[Файл:Днепр во второй лиге.jpg|міні|Каманда пасля атрымання права выступаць у Другім дывізіёне ў 2008 годзе]] У 2008 годзе клуб выступаў у аматарскай лізе, у зоне «Чарназем'е». 12 жніўня міжрэгіянальная футбольная асацыяцыя дазволіла змяніць назву «Смаленск» на «Дняпро». Каманда заняла трэцяе месца і вярнулася ў Другі дывізіён. У фінале Кубка «Чарназем'я» саступіла калужскаму клубу «МіК» па суме двух матчаў (1:1 і 1:2).<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20181030035432/http://fcdnepr.ru/index.php?id=372|title=ФК «Смоленск» стал «Днепром»|language=ru}}</ref> У 2009 годзе галоўным трэнерам прызначылі Армена Адамяна, які раней выступаў за «Крышталь». У склад вярнуліся выхаванцы смаленскага футбола [[Сяргей Філіпенкаў]], [[Сяргей Давыдаў]] і Алег Сідарэнкаў. Капітанам стаў Філіпенкаў, які раней гуляў за маскоўскі ЦСКА і зборную Расіі. «Дняпро» заняў 13-е месца ў зоне «Цэнтр». У снежні галоўным трэнерам быў прызначаны Віктар Булатаў.<ref>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/football/46604845.html|title=Булатов назначен главным тренером смоленского «Днепра»|website=Sports.ru|language=ru}}</ref> === 2010—2012: найлепшы вынік у лізе === [[Файл:Днепр - Волочанин.jpg|міні|Матч «Дняпро» — «Волачанін-Ратмір» (6:0), 19 жніўня 2011 года]] У 2010 годзе клуб перавялі з зоны «Цэнтр» у зону «Захад». Пад кіраўніцтвам Віктара Булатава, трохразовага чэмпіёна Расіі ў складзе маскоўскага «Спартака», «Дняпро» заняў дзесятае месца. У той жа час «Дняпро-2» выступаў у аматарскай зоне «Чарназем'е» і стаў дзясятым. Сяргей Філіпенкаў завяршыў кар'еру гульца і пасля навучання перайшоў на трэнерскую працу.<ref>{{Cite web|url=https://www.rabochy-put.ru/sport/36727-fk-dnepr-2-smolensk.-jaskov-v-udare.html|title=ФК «Днепр-2-Смоленск». Яськов в ударе|website=Рабочий путь|language=ru}}</ref> У сезоне 2011/12 «Дняпро» заняў '''4-е месца''' ў зоне «Захад» — найлепшае ў сваёй гісторыі ў Другім дывізіёне. Сярод вядучых гульцоў быў нападнік Мурат Хотаў, які ў 2012 годзе перайшоў у «Петратрэст» і разам з ім атрымаў павышэнне ў ФНЛ. 5 чэрвеня 2012 года Віктар Булатаў падаў у адстаўку, патлумачыўшы яе рознагалоссямі з кіраўніцтвам клуба.<ref>{{Cite web|url=http://wildstat.ru/p/2007/ch/RUS_3_2011_2012_W/stg/all/tour/last|title=Чемпионат России 2011/12, второй дивизион, Запад|website=Wildstat|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sovsport.ru/amp/2:406232|title=Виктор Булатов: Покинул «Днепр» из-за разногласий с новым президентом Платоновым|website=Советский спорт|language=ru}}</ref> === 2012—2016: праца Сяргея Гунько === [[Файл:Локо-2 - Днепр.jpg|міні|«Лакаматыў-2» — «Дняпро» (2:1), 28 жніўня 2013 года]] 19 чэрвеня 2012 года галоўным трэнерам стаў [[Сяргей Гунько]], а яго памочнікамі — Валерый Салянік і Сяргей Часнакоў. Перад вясновай часткай сезона 2012/13 каманда правяла збор у Польшчы. Смаленскія футбалісты двойчы перамаглі «Бронь» з Радама (1:0 і 3:0), а таксама «Лехію» з Томашува-Мазавецкага (2:0). У чэмпіянаце «Дняпро» заняў шостае месца.<ref>{{Cite web|url=https://www.rabochy-put.ru/sport/40413-ispolnjajushhim-objazannosti-glavnogo-trenera.html|title=Исполняющим обязанности главного тренера смоленского «Днепра» назначен Сергей Гунько|website=Рабочий путь|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bronradom.pl/406g-bron-dniepr-smolensk-01|title=Broń — Dniepr Smoleńsk 0:1|language=pl}}</ref> У лютым 2013 года падчас выезду на хакейны матч у Ліпецк памёр Максім Паўлінскі, адзін з заснавальнікаў смаленскага фанатскага руху.<ref>{{Cite web|url=https://www.rabochy-put.ru/society/42484-dusha-smolenskogo-futbola.html|title=Душа смоленского футбола|website=Рабочий путь|language=ru}}</ref> У сезоне 2013/14 каманда заняла пятае месца, завяршыўшы першынство серыяй з шасці перамог. 27 верасня 2013 года падчас матча супраць «Зеніта-2» (2:1) балельшчыкі падрыхтавалі перформанс да 1150-годдзя Смаленска.<ref>{{Cite web|url=https://readovka.ru/news/409|title=Юбилейный перфоманс фанатов смоленского «Днепра»|website=Readovka|language=ru}}</ref> [[Файл:Перфоманс фанатов ФК «Днепр» Смоленск.png|міні|Перформанс у гонар 1150-годдзя Смаленска]] 3 ліпеня 2014 года «Дняпро» правёў таварыскі матч з пецярбургскім «Зенітам», які трэніраваў Андрэ Вілаш-Боаш. За «Зеніт» гулялі ў тым ліку Андрэй Аршавін і Аляксандр Анюкоў. Матч завяршыўся перамогай гаспадароў 2:1; гол смаленцаў забіў Уладзіслаў Азёраў.<ref>{{Cite web|url=https://rsport.ria.ru/football/20140703/756104925.html|title=Футболисты «Зенита» обыграли смоленский «Днепр» в контрольном матче|website=РИА Новости|date=2014-07-03|language=ru}}</ref> У сезоне 2014/15 «Дняпро» заняў 14-е месца. 16 чэрвеня 2015 года Сяргей Гунько падаў у адстаўку, а новым трэнерам стаў Уладзімір Сілованаў. У наступным сезоне 2015/16 клуб фінішаваў дзясятым.<ref>{{Cite web|url=https://www.mk-smolensk.ru/articles/2015/07/15/na-dolzhnost-glavnogo-trenera-fk-dnepr-naznachen-vladimir-silovanov.html|title=На должность главного тренера ФК «Днепр» назначен Владимир Силованов|website=МК Смоленск|language=ru}}</ref> === 2016—2018: назва ЦРФСА і вяртанне назвы «Дняпро» === У ліпені 2016 года клуб змяніў назву на ЦРФСА — «Цэнтр развіцця футбола Смаленскай вобласці». Частка заўзятараў выступіла супраць перайменавання. Праз скарачэнне фінансавання каманду пакінулі Сяргей Давыдаў, Андрэй Пруднікаў і Міхаіл Пятрусёў. У 2016 годзе Уладзімір Сілованаў пакінуў пасаду трэнера па стане здароўя; на гэтую працу вярнуўся Сяргей Гунько.<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20180823174243/http://fcdnepr.ru/index.php?id=1786|title=Футбольный клуб «Днепр» преобразован в «Центр развития футбола Смоленской области»|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://readovka.ru/news/14480|title=Фанаты «Днепра» из Смоленска обращаются к замгубернатора|language=ru}}</ref> У сезоне 2016/17 клуб заняў дзявятае месца ў Другім дывізіёне і ўпершыню дасягнуў 1/32 фіналу Кубка Расіі. На гэтай стадыі ЦРФСА прайграў яраслаўскаму «Шынніку» з лікам 0:1 у дадатковы час.<ref>{{Cite web|url=https://shinnik.com/news/381870/|title=Кубок, 1/32. «ЦРФСО» — «Шинник» 0:1|website=ФК «Шинник»|language=ru}}</ref> У сезоне 2017/18 каманда стала дванаццатай. 22 чэрвеня 2018 года клубу вярнулі назву «Дняпро». Пасля заканчэння байкоту частка арганізаваных балельшчыкаў аднавіла падтрымку на стадыёне. У Кубку Расіі каманда перамагла «Красны-СГАФКСТ» (4:1; тры галы забіў Алан Хабалаў) і саступіла «Калузе» (1:2). У чэмпіянаце сярод першых вынікаў былі перамогі над «Ленінградцам» (1:0), «Лукі-Энергіяй» (1:0) і «Чартанова-2» (2:0). 26 кастрычніка «Дняпро» перамог «Пскоў-747» (3:2).<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20180823174206/http://fcdnepr.ru/index.php?id=2414|title=Главная команда Смоленской области вновь стала «Днепром»|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rfs.ru/match/46631|title=Матч: Красный-СГАФКСТ — Днепр, 1:4|publisher=Расійскі футбольны саюз|language=ru}}</ref> 3 лістапада 2018 года ў матчы супраць «Каломны» (1:3) у браме «Дняпра» дэбютаваў Нікіта Туркін, якому ў той дзень споўнілася 16 гадоў. На чацвёртай хвіліне ён адбіў пенальці. Паводле мясцовай спартыўнай статыстыкі, ён стаў наймаладзейшым гульцом прафесійнага смаленскага футбола.<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20190328130000/http://vihra-67stat.ucoz.ru/news/kolomna_dnepr_3_1_zametki_na_poljakh/2018-11-06-628|title=«Коломна» — «Днепр» — 3:1. Заметки на полях|language=ru}}</ref> ==== Фінансавыя праблемы ==== У 2018 годзе ў клуба ўзнікла запазычанасць па заработнай плаце перад футбалістамі і супрацоўнікамі. Улады вобласці распачалі праверку фінансавай дзейнасці, падчас якой паведамлялася пра выяўленыя парушэнні. 30 кастрычніка частка футбалістаў і прадстаўнікоў трэнерскага штаба звярнулася ў Следчы камітэт і пракуратуру з патрабаваннем выплаціць даўгі. 7 лістапада адміністрацыя вобласці вырашыла выйсці са складу заснавальнікаў клуба.<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/football/article-3733815-dnepr-smolensk-zakonchil-vystuplenija-v-pfl-kak-eto-sluchilos.html|title=Исчез клуб ПФЛ, пропали 25 миллионов рублей, заведено уголовное дело|website=Чемпионат|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://smolensk-i.ru/authority/futbolnij-scandal-v-smolenske-pochemu-meriya-pitalas-blokirovat-proverku-finansovoj-deyatelnosti-fk-dnepr_259729|title=«Футбольный скандал» в Смоленске|language=ru}}</ref> === 2019—2020: сыход з прафесійнай лігі === [[Файл:Фанаты ФК Днепр Смоленск.jpg|міні|Заўзятары на турніры «Дняпро павінен жыць»]] У пачатку 2019 года было спынена абласное бюджэтнае фінансаванне каманды. Заўзятары арганізавалі аматарскі турнір пад назвай «Дняпро павінен жыць» ({{lang-ru|«Днепр должен жить»}}). 26 сакавіка 2019 года клуб зняўся з першынства Прафесійнай футбольнай лігі.<ref>{{Cite web|url=https://www.rabochy-put.ru/sport/109725-dnepr-dolzhen-zhit-fanaty-proveli-futbolnyy-turnir-v-smolenske.html|title=«Днепр» должен жить: фанаты провели футбольный турнир в Смоленске|website=Рабочий путь|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://keytown.me/news/smolensk-ostalsya-bez-professionalnogo-futbola_64404|title=Смоленск остался без профессионального футбола|language=ru}}</ref> У маі 2019 года ў чэмпіянаце Смаленскай вобласці ўдзельнічала каманда «СмалАПА» (Смаленская акадэмія прафесійнай адукацыі), якая заняла восьмае месца. Яе брамнік Ягор Змешкаў у верасні стаў чэмпіёнам свету па футболе 7×7 у складзе зборнай Расіі. 13 мая 2020 года памёр былы выканаўчы дырэктар «Дняпра» Мікалай Ярмакоў. У жніўні 2020 года ў ПФЛ заявіўся іншы смаленскі клуб — ФК «Смаленск», заснаваны ў 2018 годзе.<ref>{{Cite web|url=https://ff-smolensk.com/tournament16103|title=Чемпионат Смоленской области 2019 г.|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://smolensk-i.ru/sport/smolenskij-vratar-stal-chempionom-mira-po-futbolu-7x7_302048|title=Смоленский вратарь стал чемпионом мира по футболу 7×7|language=ru}}</ref> === 2021—2023: аднаўленне === У канцы 2021 года было абвешчана аб адкрыцці дзіцячай футбольнай акадэміі «Дняпро». 22 сакавіка 2022 года стала вядома пра аднаўленне каманды для ўдзелу ў чэмпіянаце Смаленскай вобласці. Першым спаборніцтвам пасля аднаўлення стаў перадсезонны турнір «Падснежнік», у якім 26 сакавіка «Дняпро» перамог «Пачынак» з лікам 5:2; каманда выйграла ўсе пяць матчаў у сваёй групе.<ref>{{Cite web|url=https://fc-dnepr.ru/photo/junye-futbolisty-akademii-fk-dnepr-startovali-na-pervom-turnire/|title=Юные футболисты Академии ФК «Днепр» стартовали на первом турнире|date=2022-11-28|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ff-smolensk.com/tournament31207|title=Традиционный турнир «Подснежник»|publisher=Федэрацыя футбола Смаленскай вобласці|language=ru}}</ref> 14 мая 2022 года каманда пачала ўдзел у чэмпіянаце вобласці пад назвай «Дняпро-СмалАПА», а яе маладзёжны склад «Дняпро-М» быў заяўлены ў чэмпіянат горада Смаленска. У маі ў клуб вярнуўся Мурат Хотаў, у жніўні — трэнер Сяргей Гунько. Абедзве каманды скончылі сезон на чацвёртых месцах у сваіх турнірах. У снежні акадэмію клуба наведаў футбаліст зборнай Расіі Максім Глушанкоў.<ref>{{Cite web|url=https://ff-smolensk.com/tournament31764|title=Чемпионат Смоленской области 2022 г.|publisher=Федэрацыя футбола Смаленскай вобласці|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ff-smolensk.com/tournament31797|title=Чемпионат города Смоленска 2022 г.|language=ru}}</ref> У студзені 2023 года «Дняпро» перамог у навагоднім турніры Смаленскай аматарскай футбольнай лігі, а ў лютым стаў трэцім у зімовым турніры па футболе 8×8. Паводле вынікаў чэмпіянату Смаленска ў 2023 годзе каманда заняла трэцяе месца. У лістападзе і снежні адбыліся таварыскія сустрэчы з беларускімі камандамі: «Мінск» (U-17) — 1:4 і дубль «Віцебска» — 2:4.<ref>{{Cite web|url=https://ff-smolensk.com/tournament35196|title=Чемпионат города Смоленска 2023 г.|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fc-dnepr.ru/news/25-11-2023-dnepr-minsk-u-17-1-4/|title=25.11.2023 «Днепр» — «Минск» (U-17) 1:4|date=2023-11-27|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fc-dnepr.ru/news/16-12-2023-vitebsk-dubl-dnepr-4-2/|title=16.12.2023 «Витебск» (дубль) — «Днепр» 4:2|date=2023-12-18|language=ru}}</ref> === 2024—2026: Трэцяя ліга і гарадскія спаборніцтвы === [[Файл:ФК Днепр Смоленск 2024.jpg|міні|«Дняпро» ў 2024 годзе]] У лютым 2024 года смаленцы ў таварыскім матчы перамаглі дубль «Віцебска» (3:1). У сакавіку клуб заявіў аб праходжанні ліцэнзавання для ўдзелу ў Трэцяй лізе Расіі; 30 сакавіка згуляў з «Лукі-Энергіяй» (0:2). Перад пачаткам сезона вярнуўся Міхаіл Пятрусёў. 14 красавіка «Дняпро» пачаў выступленні ў Трэцяй лізе; па выніках сезона заняў дзявятае месца ў групе «Захад» СФФ «Цэнтр». Другая каманда заняла трэцяе месца ў чэмпіянаце Смаленска.<ref>{{Cite web|url=https://fc-dnepr.ru/news/fk-dnepr-prohodit-licenzirovanie-dlja-uchastija-v-tretej-lige/|title=ФК «Днепр» проходит лицензирование для участия в Третьей лиге|date=2024-03-06|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://uffc.ru/tournaments/?tournament=267209|title=Третья лига, сезон 2024|publisher=СФФ «Центр»|language=ru}}</ref> У 2025 годзе капітан Дзяніс Галоўка перайшоў у бранскае «Дынама». «Дняпро» і ФК «Красны» аб'ядналі футбольныя праекты; склад быў папоўнены маладымі выхаванцамі мясцовай спартыўнай школы. 6 ліпеня, у матчы супраць «Дынама-Бранск-М», галкіпер Ягор Ніжагародцаў выйшаў у поле і забіў гол на 18-й хвіліне, а пасля выдалення іншага брамніка месца ў варотах заняў абаронца Мікіта Шыцікаў. Каманда стала шаснаццатай у Трэцяй лізе СФФ «Цэнтр»; найлепшы бамбардзір Арцём Новікаў забіў 10 мячоў. «Дняпро-2» заняў шостае месца ў чэмпіянаце Смаленска.<ref>{{Cite web|url=https://readovka67.ru/news/223572|title=Смоленские футбольные клубы «Днепр» и «Красный» объединились в один|date=2025-04-02|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uffc.ru/tournaments/games/290160/|title=«Днепр» — «Динамо-Брянск-М», 6.07.2025: протокол матча|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uffc.ru/tournaments/?tournament=339590|title=Третья лига, сезон 2025|language=ru}}</ref> [[Файл:Перфоманс фанатов ФК Днепр Смоленск - 2026.jpg|міні|Перформанс балельшчыкаў у 2026 годзе]] У лютым 2026 года балельшчыкі выпусцілі музычны альбом з клубнымі песнямі і скандаваннямі. У сакавіку клуб абвясціў, што з фінансавых прычын выступіць не ў Трэцяй лізе, а ў чэмпіянаце горада Смаленска. Па выніках сезона каманда заняла трэцяе месца.<ref>{{Cite web|url=https://fc-dnepr.ru/news/fanaty-smolenskogo-dnepra-vypustili-muzykalnyj-albom-s-populjarnymi-zarjadami/|title=Фанаты смоленского «Днепра» выпустили музыкальный альбом|date=2026-02-05|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fc-dnepr.ru/news/sergej-gunko-dnepr-vystupit-v-chempionate-goroda/|title=Сергей Гунько: «Днепр» выступит в чемпионате города|date=2026-03-24|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ff-smolensk.com/tournament45612|title=Чемпионат города Смоленска 2026 г.|language=ru}}</ref> == Дасягненні == * '''Другі дывізіён Расіі''': 4-е месца ў зоне «Захад» (2011/12), 5-е месца (2013/14). * '''Трэці дывізіён Расіі''': другое месца ў зоне «Чарназем'е» (2004); трэцяе месца (2008). * '''Кубак СФФ «Цэнтр»''': фіналіст (2008). * '''Чэмпіянат горада Смаленска''': трэцяе месца (2023, 2024, 2026). * '''Турнір «Дружба»''': пераможца (2014, 2015, 2016). == Вынікі выступленняў == === У першынствах Расіі і Смаленскай вобласці === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! Сезон !! Турнір !! Месца !! Г !! В !! Н !! П !! Мячы !! Ачкі !! Заўвагі |- | 2004 || Трэцяя ліга, зона «Чарназем'е» || 2 || 24 || 19 || 1 || 4 || 61-17 || 58 || Выхад у Другі дывізіён |- | 2005 || Другая ліга, зона «Захад» || 14 || 32 || 8 || 6 || 18 || 38-49 || 30 || |- | 2006 || Другая ліга, зона «Захад» || 17 || 34 || 8 || 8 || 18 || 24-51 || 32 || |- | 2007 || Другая ліга, зона «Захад» || 16 || 30 || 8 || 6 || 16 || 29-45 || 30 || Выбыццё ў Трэці дывізіён |- | 2008 || Трэцяя ліга, зона «Чарназем'е» || 3 || 34 || 21 || 8 || 5 || 63-23 || 71 || Выхад у Другі дывізіён |- | 2009 || Другая ліга, зона «Цэнтр» || 13 || 32 || 9 || 10 || 13 || 31-33 || 37 || |- | 2010 || Другая ліга, зона «Захад» || 10 || 32 || 12 || 7 || 13 || 37-45 || 43 || |- | 2011/12 || Другая ліга, зона «Захад» || 4 || 45 || 24 || 12 || 9 || 77-35 || 84 || |- | 2012/13 || Другая ліга, зона «Захад» || 6 || 26 || 11 || 8 || 7 || 33-28 || 41 || |- | 2013/14 || Другая ліга, зона «Захад» || 5 || 32 || 15 || 7 || 10 || 48-43 || 52 || |- | 2014/15 || Другая ліга, зона «Захад» || 14 || 30 || 7 || 7 || 16 || 32-49 || 28 || |- | 2015/16 || Другая ліга, зона «Захад» || 10 || 28 || 7 || 10 || 11 || 26-32 || 31 || |- | 2016/17 || Другая ліга, група «Захад» || 9 || 26 || 6 || 11 || 9 || 35-37 || 29 || |- | 2017/18 || Другая ліга, група «Захад» || 12 || 26 || 7 || 4 || 15 || 26-40 || 25 || |- | 2018/19 || Другая ліга, група «Захад» || 12 || 15 || 4 || 2 || 9 || 16-32 || 14 || Зняўся пасля зімовага перапынку |- | 2022 || Чэмпіянат Смаленскай вобласці || 4 || 20 || 8 || 1 || 11 || 37-43 || 25 || |- | 2023 || Чэмпіянат горада Смаленска || 3 || 20 || 14 || 2 || 4 || 85-20 || 44 || Выхад у Трэці дывізіён |- | 2024 || Трэцяя ліга, група «Захад» СФФ «Цэнтр» || 9 || 26 || 7 || 4 || 15 || 25-53 || 25 || |- | 2025 || Трэцяя ліга, СФФ «Цэнтр» || 16 || 26 || 6 || 4 || 16 || 26-59 || 22 || Паніжэнне з фінансавых прычын |- | 2026 || Чэмпіянат горада Смаленска || 3 || 14 || 8 || 2 || 4 || 30-24 || 26 || |} === У Кубку Расіі === {| class="wikitable" ! Сезон !! Этап !! Супернік !! Вынік |- | 2005/2006 || 1/256 фіналу || Пскоў-2000 || 2:0 |- | 2005/2006 || 1/128 фіналу || Балтыка || 0:5 |- | 2006/2007 || 1/512 фіналу || Арсенал (Тула) || 2:1 |- | 2006/2007 || 1/256 фіналу || Тарпеда (Владимир) || 0:3 |- | 2007/2008 || 1/512 фіналу || Маккаби (Москва) || 3:0 |- | 2007/2008 || 1/256 фіналу || Нара-Десна || 0:1 |- | 2009/2010 || 1/256 фіналу || Авангард (Подольск) || 0:1 |- | 2010/2011 || 1/256 фіналу || Пскоў-747 || 0:3 |- | 2011/2012 || 1/256 фіналу || Сталіца (Москва) || 2:0 |- | 2011/2012 || 1/128 фіналу || Лакаматыў-2 || 1:1 (2:4 пен.) |- | 2012/2013 || 1/128 фіналу || Долгопрудный || 1:2 |- | 2013/2014 || 1/256 фіналу || Волга (Тверь) || 2:1 |- | 2013/2014 || 1/128 фіналу || Хімкі || 0:1 |- | 2014/2015 || 1/128 фіналу || Дынама (Брянск) || 1:3 |- | 2015/2016 || 1/256 фіналу || Дынама (Брянск) || 0:2 |- | 2016/2017 || 1/128 фіналу || Пскоў-747 || 1:0 |- | 2016/2017 || 1/64 фіналу || Тарпеда (Владимир) || 1:0 |- | 2016/2017 || 1/32 фіналу || Шыннік || 0:1 |- | 2017/2018 || 1/128 фіналу || Дынама (Брянск) || 1:2 |- | 2018/2019 || 1/128 фіналу || Красны-СГАФКСТ || 4:1 |- | 2018/2019 || 1/64 фіналу || Калуга || 1:2 |} == Рэкорды і статыстыка == ''Ніжэй прыведзены паказчыкі прафесійнага перыяду клуба (пераважна да 2019 года); яны не з'яўляюцца поўнай статыстыкай усіх рэгіянальных матчаў пасля аднаўлення каманды.''<ref>{{Cite web|url=http://vihra-67stat.ucoz.ru/index/istorija_quot_dnepra_quot/0-14|title=История «Днепра»|website=Вихра-67|language=ru}}</ref> * Найвышэйшае месца ў Другім дывізіёне — чацвёртае ў зоне «Захад» (2011/12). * Найлепшы вынік у Кубку Расіі — 1/32 фіналу (2016/17). * Найбуйнейшыя перамогі — 6:0 над «Волачанінам-Ратмірам» (2011), раменскім «Сатурнам» (2012), цвярской «Волгай» (2017). * Найбуйнейшая параза — 0:6 ад кастрамскога «Спартака» (2006). * Найбольш матчаў — Сяргей Давыдаў (201). * Найлепшы бамбардзір — Андрэй Пруднікаў (33 мячы). * Найбольш галоў за сезон — Мурат Хотаў (14, 2011/12). === Футбалісты з найбольшай колькасцю матчаў === Паводле статыстычнага архіва «Вихра-67».<ref>{{Cite web|url=http://vihra-67stat.ucoz.ru/index/vse_igroki/0-16|title=Все игроки|website=Вихра-67|language=ru}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! № !! Футбаліст !! Перыяд !! Матчы |- | 1 || Сяргей Давыдаў || 2009—2016 || 201 |- | 2 || Андрэй Пруднікаў || 2010—2016 || 159 |- | 3 || Яўген Цымбал || 2009, 2011—2015 || 157 |- | 4 || Міхаіл Пятрусёў || 2011—2016, 2024 || 140 |- | 5 || Мурат Хотаў || 2005—2007, 2010—2011 || 112 |- | 6 || Ілья Баннаў || 2013—2018 || 105 |- | 7 || Дзяніс Захараў || 2013—2014, 2016—2019 || 103 |- | 8 || Дзяніс Пракапенка || 2010—2016 || 102 |- | 9 || Віктар Сляпцоў || 2009—2014 || 100 |- | 10 || Аляксандр Глушанкоў || 2004—2007 || 96 |} == Стадыёны == У 2004—2014 гадах хатняй арэнай клуба быў стадыён «Спартак» у Смаленску, пабудаваны ў 1959 годзе (12 500 месцаў). 24 мая 2014 года «Дняпро» згуляў там апошні матч, перамогшы кастрамскі «Спартак» (2:1). 27 мая клуб пераехаў на арэну Смаленскай дзяржаўнай акадэміі фізічнай культуры, спорту і турызму (пазней — Смаленскі дзяржаўны ўніверсітэт спорту). Першая сустрэча на новай пляцоўцы завяршылася перамогай над «Волагдай» (2:1). Умяшчальнасць арэны складала каля 2000 месцаў. З 2022 года клуб праводзіць хатнія матчы на стадыёне «Сапа».<ref>{{Cite web|url=https://smolensk-i.ru/sport/smolenskiy-dnepr-pobedil-v-poslednem-matche-na-stadione-spartak_74756|title=Смоленский «Днепр» победил в последнем матче на стадионе «Спартак»|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://footballfacts.ru/stadium/15370-stadionsapa|title=Стадион «Сапа»|website=Footballfacts.ru|language=ru}}</ref> <gallery widths="260" heights="180"> Файл:Стадион_Спартак_Смоленск.jpg|Стадыён «Спартак» Файл:Стадион СГАФКСТ.jpg|Арэна спартыўнага ўніверсітэта Файл:Popova_Stadium_-_01.jpg|Стадыён «Сапа» </gallery> == Галоўныя трэнеры == * Ігар Іванюцін (2004—2005) * Віктар Звягін (2005) * Сяргей Круцялёў (2006) * Ігар Белановіч (2007) * Уладзімір Сілованаў (2007) * Алег Каралёў (2008) * Армен Адамян (2009) * Віктар Булатаў (2009—2012) * Сяргей Гунько (2012—2015) * Уладзімір Сілованаў (2015—2016) * Сяргей Гунько (2016—2019) * Вячаслаў Мішуткін (2022) * Сяргей Гунько (з 2022 года) == Сімволіка і форма == === Клубныя колеры === Традыцыйныя клубныя колеры — '''чырвоны''' і '''сіні'''. Гэтыя колеры таксама выкарыстоўвалі смаленскія клубы «Іскра» і «Крышталь», з гісторыяй якіх звязана стварэнне «Дняпра». === Форма === У розныя гады каманда выступала ў чырвоных футболках з белымі, сінімі ці цёмна-сінімі шортамі, а таксама ў сіняй форме з чырвонымі элементамі. У рускамоўным зыходніку пададзены варыянты формы за 2004—2005, 2006—2009, 2010, 2011—2012, 2013—2014, 2015, 2016, 2017 і з 2018 года. == Заўзятары == [[Файл:Граффити Днепр Смоленск.jpg|міні|Графіці прыхільнікаў клуба]] [[Файл:Фанаты ФК Днепр Смоленск - 2024.jpg|міні|Фанацкі сектар пасля аднаўлення каманды]] Арганізаваны рух футбольных балельшчыкаў у Смаленску існуе з 1987 года. Прыхільнікі «Дняпра» звязваюць яго традыцыі з рухамі заўзятараў «Іскры» і «Крышталя».<ref>{{Cite web|url=https://ultras-action.livejournal.com/259828.html|title=Первые смоленские фанаты|language=ru}}</ref> У 2019 годзе, пасля зняцця клуба з ПФЛ, частка заўзятараў падтрымлівала «СмалАПА». У 2020 годзе яны падтрымлівалі асобны клуб «Смаленск», які пазней таксама пакінуў прафесійныя спаборніцтвы. У 2022 годзе прыхільнікі выступілі з заклікам аб'яднацца вакол адноўленага «Дняпра».<ref>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/tribuna/blogs/romantikgroundhopping/2529513.html|title=«Днепр» должен жить?!|website=Sports.ru|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vk.com/wall-59001303_2690|title=В Смоленске началось возрождение ФК «Днепр»|language=ru}}</ref> == Тэхнічныя спонсары == {| class="wikitable" ! Гады !! Вытворца формы |- | 2004—2005 || [[Adidas]] |- | 2006—2012 || [[Umbro]] |- | 2012—2013 || [[Legea]] |- | 2013—2014 || [[Joma]] |- | 2014—2015 || [[Umbro]] |- | З 2015 || [[Jako]] |} == Гл. таксама == * [[Смаленск]] * [[Футбол у Расіі]] == Заўвагі == <references /> == Літаратура == * Перепекин В. А., Коженов В. Н. ''История смоленского футбола 1908—1996''. — Смоленск, 1996. — 172 с. — ISBN 5-09-002630-0. {{ref-ru}} == Спасылкі == * [https://fc-dnepr.ru/ Сайт ФК «Дняпро»] {{ref-ru}} * [https://ff-smolensk.com/ Федэрацыя футбола Смаленскай вобласці] {{ref-ru}} * [https://www.sport-express.ru/football/ «Спорт-Экспресс»] {{ref-ru}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Расіі]] [[Катэгорыя:Спорт у Смаленску]] g1gncql9qudoijf4ll76m9phyl012ro 5227597 5227588 2026-10-26T20:00:25Z Grzegorz Brz. 105482 5227597 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:25em; float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em;" |+ style="font-size:120%; font-weight:bold" | ФК «Дняпро» (Смаленск) |- | colspan="2" style="text-align:center" | [[Файл:Dnepr Smolensk logo.png|180px|Эмблема ФК «Дняпро» (Смаленск)]] |- ! Поўная назва | АНА «Футбольны клуб „Дняпро“» |- ! Мянушка | «Дняпране» |- ! Заснаваны | 24 сакавіка 2004 года |- ! Горад | [[Смаленск]], [[Расія]] |- ! Клубныя колеры | Чырвоны і сіні |- ! Стадыён | «Сапа» (з 2022 года) |- ! Умяшчальнасць | 3500 гледачоў |- ! Генеральны дырэктар | Аляксей Сафронаў |- ! Галоўны трэнер | Сяргей Гунько |- ! Капітан | Ягор Ніжагародцаў |- ! Спаборніцтвы | Чэмпіянат горада Смаленска (2026) |- ! Вынік сезона 2026 | 3-е месца |- ! Сайт | [https://fc-dnepr.ru/ fc-dnepr.ru] |} '''«Дняпро»''' ({{lang-ru|«Днепр»}}) — [[Расія|расійскі]] [[Футбол|футбольны]] клуб з горада [[Смаленск]]а. Заснаваны 24 сакавіка 2004 года пад назвай «Смаленск» пасля расфарміравання клуба «Крышталь». У 2008 годзе атрымаў назву «Дняпро», у 2016—2018 гадах выступаў як ЦРФСА (Цэнтр развіцця футбола Смаленскай вобласці). У сакавіку 2019 года спыніў удзел у прафесійных спаборніцтвах; у 2022 годзе каманда пад назвай «Дняпро» аднавіла выступленні ў рэгіянальных турнірах.<ref>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/football/2914697.html|title=В Смоленске ликвидируется футбольный клуб «Кристалл»|website=Sports.ru|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://smolensk-i.ru/society/sport/v-smolenske-vozrodyat-futbolnyj-klub-dnepr_432249|title=В Смоленске возродят футбольный клуб «Днепр»|website=О чём говорит Смоленск|date=2022-03-22|language=ru}}</ref> Традыцыйныя колеры клуба — чырвоны і сіні. Найвышэйшае дасягненне ў прафесійных першынствах Расіі — чацвёртае месца ў зоне «Захад» Другога дывізіёна ў сезоне 2011/12. == Назвы == * 2004—2008 — «Смаленск» ({{lang-ru|Смоленск}}). * 2008—2016 — «Дняпро» ({{lang-ru|Днепр}}). * 2016—2018 — ЦРФСА ({{lang-ru|ЦРФСО}}; Цэнтр развіцця футбола Смаленскай вобласці). * З 2018 — «Дняпро» (у тым ліку пасля аднаўлення каманды ў 2022 годзе). == Гісторыя == === 2004—2007: заснаванне і выступленні пад назвай «Смаленск» === [[Файл:Тула 2004.jpg|міні|Матч «Арсенал-2» (Тула) — «Смаленск», 28 ліпеня 2004 года]] Футбольны клуб «Смаленск» быў юрыдычна зарэгістраваны ў пачатку 2004 года пасля расфарміравання смаленскага «Крышталя». Заснавальнікамі сталі адміністрацыі Смаленскай вобласці і горада Смаленска, а таксама некамерцыйнае партнёрства ФК «САПА». Каманда заявілася ў зону «Чарназем'е» аматарскага першынства Расіі.<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20181029191805/http://fcdnepr.ru/index.php?id=96|title=Создан футбольный клуб «Смоленск»|language=ru}}</ref> 2 мая 2004 года «Смаленск» правёў першы матч, перамогшы тульскі «Арсенал-2» з лікам 3:0. У дэбютным сезоне клуб заняў другое месца ў зоне «Чарназем'е» і атрымаў права выступаць у Другім дывізіёне.<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20140418074102/http://www.fc-dnepr.smolensk.ru/rezult2004.htm|title=Результаты ФК «Смоленск» за 2004 год|language=ru}}</ref> 27 красавіка 2005 года каманда згуляла ўнічыю 1:1 з маскоўскай «Прэсняй» ў сваім першым матчы Другога дывізіёна. 6 чэрвеня ў Смаленску адбыўся міжнародны таварыскі матч з клубам «Athletes in Action» з Паўночнай Ірландыі (1:1). 8 верасня ў сустрэчы супраць цвярской «Волгі» (3:1) пасля масавай сутычкі на полі былі выдалены чатыры футбалісты. Па выніках сезона «Смаленск» заняў 14-е месца.<ref>{{Cite web|url=https://teams.by/champ/game/217500/741/|title=Смоленск — Пресня Москва — 1:1, 27.04.2005|website=Teams.by|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20190328130448/http://volgatver.narod.ru/reports/smolensk-volga-05.html|title=Такой футбол нам не нужен|language=ru}}</ref> У 2006 годзе клуб стаў 17-м у зоне «Захад»; у асобных матчах перамагаў «Спортакадэмклуб», «Петратрэст», цвярскую «Волгу» і тульскі «Арсенал». У 2007 годзе за каманду гуляў 41-гадовы [[Валерый Салянік]], адзін з найбольш выніковых футбалістаў у гісторыі Смаленска. Ён забіў пяць галоў і ў верасні завяршыў гульнявую кар'еру. «Смаленск» заняў апошняе, 16-е месца і выбыў у аматарскае першынство.<ref>{{Cite web|url=https://www.rabochy-put.ru/sport/28861-soljaniku-naznachena-missija-po-spaseniju.html|title=Солянику назначена миссия по спасению|website=Рабочий путь|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://wildstat.ru/p/2007/ch/RUS_3_2007_W/stg/all/tour/last|title=Чемпионат России 2007. Второй дивизион, «Запад»|website=Wildstat|language=ru}}</ref> У чэрвені 2007 года балельшчык Максім Паўлінскі заявіў пра напад з боку галоўнага трэнера Ігара Белановіча пасля выязной сустрэчы супраць «Зеніта-2». У кастрычніку, напярэдадні матча са «Спортакадэмклубам», прадстаўнікі клуба паведамілі журналістам пра тэлефонныя прапановы здаць гульню за грошы. Гэтыя заявы сталі прадметам праверкі праваахоўных органаў; пра пацверджаныя вынікі расследавання ў выкарыстаных крыніцах не паведамляецца.<ref>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/football/3116123.html|title=Тренер ФК «Смоленск» избил фаната|website=Sports.ru|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/football/3608712.html|title=Валерий Соляник: «Сдать игру „Спортакадемклубу“ предлагали почти всей команде»|website=Sports.ru|language=ru}}</ref> === 2008—2009: вяртанне ў прафесійны футбол === [[Файл:Днепр во второй лиге.jpg|міні|Каманда пасля атрымання права выступаць у Другім дывізіёне ў 2008 годзе]] У 2008 годзе клуб выступаў у аматарскай лізе, у зоне «Чарназем'е». 12 жніўня міжрэгіянальная футбольная асацыяцыя дазволіла змяніць назву «Смаленск» на «Дняпро». Каманда заняла трэцяе месца і вярнулася ў Другі дывізіён. У фінале Кубка «Чарназем'я» саступіла калужскаму клубу «МіК» па суме двух матчаў (1:1 і 1:2).<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20181030035432/http://fcdnepr.ru/index.php?id=372|title=ФК «Смоленск» стал «Днепром»|language=ru}}</ref> У 2009 годзе галоўным трэнерам прызначылі Армена Адамяна, які раней выступаў за «Крышталь». У склад вярнуліся выхаванцы смаленскага футбола [[Сяргей Філіпенкаў]], [[Сяргей Давыдаў]] і Алег Сідарэнкаў. Капітанам стаў Філіпенкаў, які раней гуляў за маскоўскі ЦСКА і зборную Расіі. «Дняпро» заняў 13-е месца ў зоне «Цэнтр». У снежні галоўным трэнерам быў прызначаны Віктар Булатаў.<ref>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/football/46604845.html|title=Булатов назначен главным тренером смоленского «Днепра»|website=Sports.ru|language=ru}}</ref> === 2010—2012: найлепшы вынік у лізе === [[Файл:Днепр - Волочанин.jpg|міні|Матч «Дняпро» — «Волачанін-Ратмір» (6:0), 19 жніўня 2011 года]] У 2010 годзе клуб перавялі з зоны «Цэнтр» у зону «Захад». Пад кіраўніцтвам Віктара Булатава, трохразовага чэмпіёна Расіі ў складзе маскоўскага «Спартака», «Дняпро» заняў дзесятае месца. У той жа час «Дняпро-2» выступаў у аматарскай зоне «Чарназем'е» і стаў дзясятым. Сяргей Філіпенкаў завяршыў кар'еру гульца і пасля навучання перайшоў на трэнерскую працу.<ref>{{Cite web|url=https://www.rabochy-put.ru/sport/36727-fk-dnepr-2-smolensk.-jaskov-v-udare.html|title=ФК «Днепр-2-Смоленск». Яськов в ударе|website=Рабочий путь|language=ru}}</ref> У сезоне 2011/12 «Дняпро» заняў '''4-е месца''' ў зоне «Захад» — найлепшае ў сваёй гісторыі ў Другім дывізіёне. Сярод вядучых гульцоў быў нападнік Мурат Хотаў, які ў 2012 годзе перайшоў у «Петратрэст» і разам з ім атрымаў павышэнне ў ФНЛ. 5 чэрвеня 2012 года Віктар Булатаў падаў у адстаўку, патлумачыўшы яе рознагалоссямі з кіраўніцтвам клуба.<ref>{{Cite web|url=http://wildstat.ru/p/2007/ch/RUS_3_2011_2012_W/stg/all/tour/last|title=Чемпионат России 2011/12, второй дивизион, Запад|website=Wildstat|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sovsport.ru/amp/2:406232|title=Виктор Булатов: Покинул «Днепр» из-за разногласий с новым президентом Платоновым|website=Советский спорт|language=ru}}</ref> === 2012—2016: праца Сяргея Гунько === [[Файл:Локо-2 - Днепр.jpg|міні|«Лакаматыў-2» — «Дняпро» (2:1), 28 жніўня 2013 года]] 19 чэрвеня 2012 года галоўным трэнерам стаў [[Сяргей Гунько]], а яго памочнікамі — Валерый Салянік і Сяргей Часнакоў. Перад вясновай часткай сезона 2012/13 каманда правяла збор у Польшчы. Смаленскія футбалісты двойчы перамаглі «Бронь» з Радама (1:0 і 3:0), а таксама «Лехію» з Томашува-Мазавецкага (2:0). У чэмпіянаце «Дняпро» заняў шостае месца.<ref>{{Cite web|url=https://www.rabochy-put.ru/sport/40413-ispolnjajushhim-objazannosti-glavnogo-trenera.html|title=Исполняющим обязанности главного тренера смоленского «Днепра» назначен Сергей Гунько|website=Рабочий путь|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bronradom.pl/406g-bron-dniepr-smolensk-01|title=Broń — Dniepr Smoleńsk 0:1|language=pl}}</ref> У лютым 2013 года падчас выезду на хакейны матч у Ліпецк памёр Максім Паўлінскі, адзін з заснавальнікаў смаленскага фанатскага руху.<ref>{{Cite web|url=https://www.rabochy-put.ru/society/42484-dusha-smolenskogo-futbola.html|title=Душа смоленского футбола|website=Рабочий путь|language=ru}}</ref> У сезоне 2013/14 каманда заняла пятае месца, завяршыўшы першынство серыяй з шасці перамог. 27 верасня 2013 года падчас матча супраць «Зеніта-2» (2:1) балельшчыкі падрыхтавалі перформанс да 1150-годдзя Смаленска.<ref>{{Cite web|url=https://readovka.ru/news/409|title=Юбилейный перфоманс фанатов смоленского «Днепра»|website=Readovka|language=ru}}</ref> [[Файл:Перфоманс фанатов ФК «Днепр» Смоленск.png|міні|Перформанс у гонар 1150-годдзя Смаленска]] 3 ліпеня 2014 года «Дняпро» правёў таварыскі матч з пецярбургскім «Зенітам», які трэніраваў Андрэ Вілаш-Боаш. За «Зеніт» гулялі ў тым ліку Андрэй Аршавін і Аляксандр Анюкоў. Матч завяршыўся перамогай гаспадароў 2:1; гол смаленцаў забіў Уладзіслаў Азёраў.<ref>{{Cite web|url=https://rsport.ria.ru/football/20140703/756104925.html|title=Футболисты «Зенита» обыграли смоленский «Днепр» в контрольном матче|website=РИА Новости|date=2014-07-03|language=ru}}</ref> У сезоне 2014/15 «Дняпро» заняў 14-е месца. 16 чэрвеня 2015 года Сяргей Гунько падаў у адстаўку, а новым трэнерам стаў Уладзімір Сілованаў. У наступным сезоне 2015/16 клуб фінішаваў дзясятым.<ref>{{Cite web|url=https://www.mk-smolensk.ru/articles/2015/07/15/na-dolzhnost-glavnogo-trenera-fk-dnepr-naznachen-vladimir-silovanov.html|title=На должность главного тренера ФК «Днепр» назначен Владимир Силованов|website=МК Смоленск|language=ru}}</ref> === 2016—2018: назва ЦРФСА і вяртанне назвы «Дняпро» === У ліпені 2016 года клуб змяніў назву на ЦРФСА — «Цэнтр развіцця футбола Смаленскай вобласці». Частка заўзятараў выступіла супраць перайменавання. Праз скарачэнне фінансавання каманду пакінулі Сяргей Давыдаў, Андрэй Пруднікаў і Міхаіл Пятрусёў. У 2016 годзе Уладзімір Сілованаў пакінуў пасаду трэнера па стане здароўя; на гэтую працу вярнуўся Сяргей Гунько.<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20180823174243/http://fcdnepr.ru/index.php?id=1786|title=Футбольный клуб «Днепр» преобразован в «Центр развития футбола Смоленской области»|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://readovka.ru/news/14480|title=Фанаты «Днепра» из Смоленска обращаются к замгубернатора|language=ru}}</ref> У сезоне 2016/17 клуб заняў дзявятае месца ў Другім дывізіёне і ўпершыню дасягнуў 1/32 фіналу Кубка Расіі. На гэтай стадыі ЦРФСА прайграў яраслаўскаму «Шынніку» з лікам 0:1 у дадатковы час.<ref>{{Cite web|url=https://shinnik.com/news/381870/|title=Кубок, 1/32. «ЦРФСО» — «Шинник» 0:1|website=ФК «Шинник»|language=ru}}</ref> У сезоне 2017/18 каманда стала дванаццатай. 22 чэрвеня 2018 года клубу вярнулі назву «Дняпро». Пасля заканчэння байкоту частка арганізаваных балельшчыкаў аднавіла падтрымку на стадыёне. У Кубку Расіі каманда перамагла «Красны-СГАФКСТ» (4:1; тры галы забіў Алан Хабалаў) і саступіла «Калузе» (1:2). У чэмпіянаце сярод першых вынікаў былі перамогі над «Ленінградцам» (1:0), «Лукі-Энергіяй» (1:0) і «Чартанова-2» (2:0). 26 кастрычніка «Дняпро» перамог «Пскоў-747» (3:2).<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20180823174206/http://fcdnepr.ru/index.php?id=2414|title=Главная команда Смоленской области вновь стала «Днепром»|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rfs.ru/match/46631|title=Матч: Красный-СГАФКСТ — Днепр, 1:4|publisher=Расійскі футбольны саюз|language=ru}}</ref> 3 лістапада 2018 года ў матчы супраць «Каломны» (1:3) у браме «Дняпра» дэбютаваў Нікіта Туркін, якому ў той дзень споўнілася 16 гадоў. На чацвёртай хвіліне ён адбіў пенальці. Паводле мясцовай спартыўнай статыстыкі, ён стаў наймаладзейшым гульцом прафесійнага смаленскага футбола.<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20190328130000/http://vihra-67stat.ucoz.ru/news/kolomna_dnepr_3_1_zametki_na_poljakh/2018-11-06-628|title=«Коломна» — «Днепр» — 3:1. Заметки на полях|language=ru}}</ref> ==== Фінансавыя праблемы ==== У 2018 годзе ў клуба ўзнікла запазычанасць па заработнай плаце перад футбалістамі і супрацоўнікамі. Улады вобласці распачалі праверку фінансавай дзейнасці, падчас якой паведамлялася пра выяўленыя парушэнні. 30 кастрычніка частка футбалістаў і прадстаўнікоў трэнерскага штаба звярнулася ў Следчы камітэт і пракуратуру з патрабаваннем выплаціць даўгі. 7 лістапада адміністрацыя вобласці вырашыла выйсці са складу заснавальнікаў клуба.<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/football/article-3733815-dnepr-smolensk-zakonchil-vystuplenija-v-pfl-kak-eto-sluchilos.html|title=Исчез клуб ПФЛ, пропали 25 миллионов рублей, заведено уголовное дело|website=Чемпионат|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://smolensk-i.ru/authority/futbolnij-scandal-v-smolenske-pochemu-meriya-pitalas-blokirovat-proverku-finansovoj-deyatelnosti-fk-dnepr_259729|title=«Футбольный скандал» в Смоленске|language=ru}}</ref> === 2019—2020: сыход з прафесійнай лігі === [[Файл:Фанаты ФК Днепр Смоленск.jpg|міні|Заўзятары на турніры «Дняпро павінен жыць»]] У пачатку 2019 года было спынена абласное бюджэтнае фінансаванне каманды. Заўзятары арганізавалі аматарскі турнір пад назвай «Дняпро павінен жыць» ({{lang-ru|«Днепр должен жить»}}). 26 сакавіка 2019 года клуб зняўся з першынства Прафесійнай футбольнай лігі.<ref>{{Cite web|url=https://www.rabochy-put.ru/sport/109725-dnepr-dolzhen-zhit-fanaty-proveli-futbolnyy-turnir-v-smolenske.html|title=«Днепр» должен жить: фанаты провели футбольный турнир в Смоленске|website=Рабочий путь|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://keytown.me/news/smolensk-ostalsya-bez-professionalnogo-futbola_64404|title=Смоленск остался без профессионального футбола|language=ru}}</ref> У маі 2019 года ў чэмпіянаце Смаленскай вобласці ўдзельнічала каманда «СмалАПА» (Смаленская акадэмія прафесійнай адукацыі), якая заняла восьмае месца. Яе брамнік Ягор Змешкаў у верасні стаў чэмпіёнам свету па футболе 7×7 у складзе зборнай Расіі. 13 мая 2020 года памёр былы выканаўчы дырэктар «Дняпра» Мікалай Ярмакоў. У жніўні 2020 года ў ПФЛ заявіўся іншы смаленскі клуб — ФК «Смаленск», заснаваны ў 2018 годзе.<ref>{{Cite web|url=https://ff-smolensk.com/tournament16103|title=Чемпионат Смоленской области 2019 г.|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://smolensk-i.ru/sport/smolenskij-vratar-stal-chempionom-mira-po-futbolu-7x7_302048|title=Смоленский вратарь стал чемпионом мира по футболу 7×7|language=ru}}</ref> === 2021—2023: аднаўленне === У канцы 2021 года было абвешчана аб адкрыцці дзіцячай футбольнай акадэміі «Дняпро». 22 сакавіка 2022 года стала вядома пра аднаўленне каманды для ўдзелу ў чэмпіянаце Смаленскай вобласці. Першым спаборніцтвам пасля аднаўлення стаў перадсезонны турнір «Падснежнік», у якім 26 сакавіка «Дняпро» перамог «Пачынак» з лікам 5:2; каманда выйграла ўсе пяць матчаў у сваёй групе.<ref>{{Cite web|url=https://fc-dnepr.ru/photo/junye-futbolisty-akademii-fk-dnepr-startovali-na-pervom-turnire/|title=Юные футболисты Академии ФК «Днепр» стартовали на первом турнире|date=2022-11-28|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ff-smolensk.com/tournament31207|title=Традиционный турнир «Подснежник»|publisher=Федэрацыя футбола Смаленскай вобласці|language=ru}}</ref> 14 мая 2022 года каманда пачала ўдзел у чэмпіянаце вобласці пад назвай «Дняпро-СмалАПА», а яе маладзёжны склад «Дняпро-М» быў заяўлены ў чэмпіянат горада Смаленска. У маі ў клуб вярнуўся Мурат Хотаў, у жніўні — трэнер Сяргей Гунько. Абедзве каманды скончылі сезон на чацвёртых месцах у сваіх турнірах. У снежні акадэмію клуба наведаў футбаліст зборнай Расіі Максім Глушанкоў.<ref>{{Cite web|url=https://ff-smolensk.com/tournament31764|title=Чемпионат Смоленской области 2022 г.|publisher=Федэрацыя футбола Смаленскай вобласці|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ff-smolensk.com/tournament31797|title=Чемпионат города Смоленска 2022 г.|language=ru}}</ref> У студзені 2023 года «Дняпро» перамог у навагоднім турніры Смаленскай аматарскай футбольнай лігі, а ў лютым стаў трэцім у зімовым турніры па футболе 8×8. Паводле вынікаў чэмпіянату Смаленска ў 2023 годзе каманда заняла трэцяе месца. У лістападзе і снежні адбыліся таварыскія сустрэчы з беларускімі камандамі: «Мінск» (U-17) — 1:4 і дубль «Віцебска» — 2:4.<ref>{{Cite web|url=https://ff-smolensk.com/tournament35196|title=Чемпионат города Смоленска 2023 г.|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fc-dnepr.ru/news/25-11-2023-dnepr-minsk-u-17-1-4/|title=25.11.2023 «Днепр» — «Минск» (U-17) 1:4|date=2023-11-27|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fc-dnepr.ru/news/16-12-2023-vitebsk-dubl-dnepr-4-2/|title=16.12.2023 «Витебск» (дубль) — «Днепр» 4:2|date=2023-12-18|language=ru}}</ref> === 2024—2026: Трэцяя ліга і гарадскія спаборніцтвы === [[Файл:ФК Днепр Смоленск 2024.jpg|міні|«Дняпро» ў 2024 годзе]] У лютым 2024 года смаленцы ў таварыскім матчы перамаглі дубль «Віцебска» (3:1). У сакавіку клуб заявіў аб праходжанні ліцэнзавання для ўдзелу ў Трэцяй лізе Расіі; 30 сакавіка згуляў з «Лукі-Энергіяй» (0:2). Перад пачаткам сезона вярнуўся Міхаіл Пятрусёў. 14 красавіка «Дняпро» пачаў выступленні ў Трэцяй лізе; па выніках сезона заняў дзявятае месца ў групе «Захад» СФФ «Цэнтр». Другая каманда заняла трэцяе месца ў чэмпіянаце Смаленска.<ref>{{Cite web|url=https://fc-dnepr.ru/news/fk-dnepr-prohodit-licenzirovanie-dlja-uchastija-v-tretej-lige/|title=ФК «Днепр» проходит лицензирование для участия в Третьей лиге|date=2024-03-06|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://uffc.ru/tournaments/?tournament=267209|title=Третья лига, сезон 2024|publisher=СФФ «Центр»|language=ru}}</ref> У 2025 годзе капітан Дзяніс Галоўка перайшоў у бранскае «Дынама». «Дняпро» і ФК «Красны» аб'ядналі футбольныя праекты; склад быў папоўнены маладымі выхаванцамі мясцовай спартыўнай школы. 6 ліпеня, у матчы супраць «Дынама-Бранск-М», галкіпер Ягор Ніжагародцаў выйшаў у поле і забіў гол на 18-й хвіліне, а пасля выдалення іншага брамніка месца ў варотах заняў абаронца Мікіта Шыцікаў. Каманда стала шаснаццатай у Трэцяй лізе СФФ «Цэнтр»; найлепшы бамбардзір Арцём Новікаў забіў 10 мячоў. «Дняпро-2» заняў шостае месца ў чэмпіянаце Смаленска.<ref>{{Cite web|url=https://readovka67.ru/news/223572|title=Смоленские футбольные клубы «Днепр» и «Красный» объединились в один|date=2025-04-02|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uffc.ru/tournaments/games/290160/|title=«Днепр» — «Динамо-Брянск-М», 6.07.2025: протокол матча|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uffc.ru/tournaments/?tournament=339590|title=Третья лига, сезон 2025|language=ru}}</ref> [[Файл:Перфоманс фанатов ФК Днепр Смоленск - 2026.jpg|міні|Перформанс балельшчыкаў у 2026 годзе]] У лютым 2026 года балельшчыкі выпусцілі музычны альбом з клубнымі песнямі і скандаваннямі. У сакавіку клуб абвясціў, што з фінансавых прычын выступіць не ў Трэцяй лізе, а ў чэмпіянаце горада Смаленска. Па выніках сезона каманда заняла трэцяе месца.<ref>{{Cite web|url=https://fc-dnepr.ru/news/fanaty-smolenskogo-dnepra-vypustili-muzykalnyj-albom-s-populjarnymi-zarjadami/|title=Фанаты смоленского «Днепра» выпустили музыкальный альбом|date=2026-02-05|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fc-dnepr.ru/news/sergej-gunko-dnepr-vystupit-v-chempionate-goroda/|title=Сергей Гунько: «Днепр» выступит в чемпионате города|date=2026-03-24|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ff-smolensk.com/tournament45612|title=Чемпионат города Смоленска 2026 г.|language=ru}}</ref> == Дасягненні == * '''Другі дывізіён Расіі''': 4-е месца ў зоне «Захад» (2011/12), 5-е месца (2013/14). * '''Трэці дывізіён Расіі''': другое месца ў зоне «Чарназем'е» (2004); трэцяе месца (2008). * '''Кубак СФФ «Цэнтр»''': фіналіст (2008). * '''Чэмпіянат горада Смаленска''': трэцяе месца (2023, 2024, 2026). * '''Турнір «Дружба»''': пераможца (2014, 2015, 2016). == Вынікі выступленняў == === У першынствах Расіі і Смаленскай вобласці === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! Сезон !! Турнір !! Месца !! Г !! В !! Н !! П !! Мячы !! Ачкі !! Заўвагі |- | 2004 || Трэцяя ліга, зона «Чарназем'е» || 2 || 24 || 19 || 1 || 4 || 61-17 || 58 || Выхад у Другі дывізіён |- | 2005 || Другая ліга, зона «Захад» || 14 || 32 || 8 || 6 || 18 || 38-49 || 30 || |- | 2006 || Другая ліга, зона «Захад» || 17 || 34 || 8 || 8 || 18 || 24-51 || 32 || |- | 2007 || Другая ліга, зона «Захад» || 16 || 30 || 8 || 6 || 16 || 29-45 || 30 || Выбыццё ў Трэці дывізіён |- | 2008 || Трэцяя ліга, зона «Чарназем'е» || 3 || 34 || 21 || 8 || 5 || 63-23 || 71 || Выхад у Другі дывізіён |- | 2009 || Другая ліга, зона «Цэнтр» || 13 || 32 || 9 || 10 || 13 || 31-33 || 37 || |- | 2010 || Другая ліга, зона «Захад» || 10 || 32 || 12 || 7 || 13 || 37-45 || 43 || |- | 2011/12 || Другая ліга, зона «Захад» || 4 || 45 || 24 || 12 || 9 || 77-35 || 84 || |- | 2012/13 || Другая ліга, зона «Захад» || 6 || 26 || 11 || 8 || 7 || 33-28 || 41 || |- | 2013/14 || Другая ліга, зона «Захад» || 5 || 32 || 15 || 7 || 10 || 48-43 || 52 || |- | 2014/15 || Другая ліга, зона «Захад» || 14 || 30 || 7 || 7 || 16 || 32-49 || 28 || |- | 2015/16 || Другая ліга, зона «Захад» || 10 || 28 || 7 || 10 || 11 || 26-32 || 31 || |- | 2016/17 || Другая ліга, група «Захад» || 9 || 26 || 6 || 11 || 9 || 35-37 || 29 || |- | 2017/18 || Другая ліга, група «Захад» || 12 || 26 || 7 || 4 || 15 || 26-40 || 25 || |- | 2018/19 || Другая ліга, група «Захад» || 12 || 15 || 4 || 2 || 9 || 16-32 || 14 || Зняўся пасля зімовага перапынку |- | 2022 || Чэмпіянат Смаленскай вобласці || 4 || 20 || 8 || 1 || 11 || 37-43 || 25 || |- | 2023 || Чэмпіянат горада Смаленска || 3 || 20 || 14 || 2 || 4 || 85-20 || 44 || Выхад у Трэці дывізіён |- | 2024 || Трэцяя ліга, група «Захад» СФФ «Цэнтр» || 9 || 26 || 7 || 4 || 15 || 25-53 || 25 || |- | 2025 || Трэцяя ліга, СФФ «Цэнтр» || 16 || 26 || 6 || 4 || 16 || 26-59 || 22 || Паніжэнне з фінансавых прычын |- | 2026 || Чэмпіянат горада Смаленска || 3 || 14 || 8 || 2 || 4 || 30-24 || 26 || |} === У Кубку Расіі === {| class="wikitable" ! Сезон !! Этап !! Супернік !! Вынік |- | 2005/2006 || 1/256 фіналу || Пскоў-2000 || 2:0 |- | 2005/2006 || 1/128 фіналу || Балтыка || 0:5 |- | 2006/2007 || 1/512 фіналу || Арсенал (Тула) || 2:1 |- | 2006/2007 || 1/256 фіналу || Тарпеда (Владимир) || 0:3 |- | 2007/2008 || 1/512 фіналу || Маккаби (Москва) || 3:0 |- | 2007/2008 || 1/256 фіналу || Нара-Десна || 0:1 |- | 2009/2010 || 1/256 фіналу || Авангард (Подольск) || 0:1 |- | 2010/2011 || 1/256 фіналу || Пскоў-747 || 0:3 |- | 2011/2012 || 1/256 фіналу || Сталіца (Москва) || 2:0 |- | 2011/2012 || 1/128 фіналу || Лакаматыў-2 || 1:1 (2:4 пен.) |- | 2012/2013 || 1/128 фіналу || Долгопрудный || 1:2 |- | 2013/2014 || 1/256 фіналу || Волга (Тверь) || 2:1 |- | 2013/2014 || 1/128 фіналу || Хімкі || 0:1 |- | 2014/2015 || 1/128 фіналу || Дынама (Брянск) || 1:3 |- | 2015/2016 || 1/256 фіналу || Дынама (Брянск) || 0:2 |- | 2016/2017 || 1/128 фіналу || Пскоў-747 || 1:0 |- | 2016/2017 || 1/64 фіналу || Тарпеда (Владимир) || 1:0 |- | 2016/2017 || 1/32 фіналу || Шыннік || 0:1 |- | 2017/2018 || 1/128 фіналу || Дынама (Брянск) || 1:2 |- | 2018/2019 || 1/128 фіналу || Красны-СГАФКСТ || 4:1 |- | 2018/2019 || 1/64 фіналу || Калуга || 1:2 |} == Рэкорды і статыстыка == ''Ніжэй прыведзены паказчыкі прафесійнага перыяду клуба (пераважна да 2019 года); яны не з'яўляюцца поўнай статыстыкай усіх рэгіянальных матчаў пасля аднаўлення каманды.''<ref>{{Cite web|url=http://vihra-67stat.ucoz.ru/index/istorija_quot_dnepra_quot/0-14|title=История «Днепра»|website=Вихра-67|language=ru}}</ref> * Найвышэйшае месца ў Другім дывізіёне — чацвёртае ў зоне «Захад» (2011/12). * Найлепшы вынік у Кубку Расіі — 1/32 фіналу (2016/17). * Найбуйнейшыя перамогі — 6:0 над «Волачанінам-Ратмірам» (2011), раменскім «Сатурнам» (2012), цвярской «Волгай» (2017). * Найбуйнейшая параза — 0:6 ад кастрамскога «Спартака» (2006). * Найбольш матчаў — Сяргей Давыдаў (201). * Найлепшы бамбардзір — Андрэй Пруднікаў (33 мячы). * Найбольш галоў за сезон — Мурат Хотаў (14, 2011/12). === Футбалісты з найбольшай колькасцю матчаў === Паводле статыстычнага архіва «Вихра-67».<ref>{{Cite web|url=http://vihra-67stat.ucoz.ru/index/vse_igroki/0-16|title=Все игроки|website=Вихра-67|language=ru}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! № !! Футбаліст !! Перыяд !! Матчы |- | 1 || Сяргей Давыдаў || 2009—2016 || 201 |- | 2 || Андрэй Пруднікаў || 2010—2016 || 159 |- | 3 || Яўген Цымбал || 2009, 2011—2015 || 157 |- | 4 || Міхаіл Пятрусёў || 2011—2016, 2024 || 140 |- | 5 || Мурат Хотаў || 2005—2007, 2010—2011 || 112 |- | 6 || Ілья Баннаў || 2013—2018 || 105 |- | 7 || Дзяніс Захараў || 2013—2014, 2016—2019 || 103 |- | 8 || Дзяніс Пракапенка || 2010—2016 || 102 |- | 9 || Віктар Сляпцоў || 2009—2014 || 100 |- | 10 || Аляксандр Глушанкоў || 2004—2007 || 96 |} == Стадыёны == У 2004—2014 гадах хатняй арэнай клуба быў стадыён «Спартак» у Смаленску, пабудаваны ў 1959 годзе (12 500 месцаў). 24 мая 2014 года «Дняпро» згуляў там апошні матч, перамогшы кастрамскі «Спартак» (2:1). 27 мая клуб пераехаў на арэну Смаленскай дзяржаўнай акадэміі фізічнай культуры, спорту і турызму (пазней — Смаленскі дзяржаўны ўніверсітэт спорту). Першая сустрэча на новай пляцоўцы завяршылася перамогай над «Волагдай» (2:1). Умяшчальнасць арэны складала каля 2000 месцаў. З 2022 года клуб праводзіць хатнія матчы на стадыёне «Сапа».<ref>{{Cite web|url=https://smolensk-i.ru/sport/smolenskiy-dnepr-pobedil-v-poslednem-matche-na-stadione-spartak_74756|title=Смоленский «Днепр» победил в последнем матче на стадионе «Спартак»|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://footballfacts.ru/stadium/15370-stadionsapa|title=Стадион «Сапа»|website=Footballfacts.ru|language=ru}}</ref> <gallery widths="260" heights="180"> Файл:Стадион_Спартак_Смоленск.jpg|Стадыён «Спартак» Файл:Стадион СГАФКСТ.jpg|Арэна спартыўнага ўніверсітэта Файл:Popova_Stadium_-_01.jpg|Стадыён «Сапа» </gallery> == Галоўныя трэнеры == * Ігар Іванюцін (2004—2005) * Віктар Звягін (2005) * Сяргей Круцялёў (2006) * Ігар Белановіч (2007) * Уладзімір Сілованаў (2007) * Алег Каралёў (2008) * Армен Адамян (2009) * Віктар Булатаў (2009—2012) * Сяргей Гунько (2012—2015) * Уладзімір Сілованаў (2015—2016) * Сяргей Гунько (2016—2019) * Вячаслаў Мішуткін (2022) * Сяргей Гунько (з 2022 года) == Сімволіка і форма == === Клубныя колеры === Традыцыйныя клубныя колеры — '''чырвоны''' і '''сіні'''. Гэтыя колеры таксама выкарыстоўвалі смаленскія клубы «Іскра» і «Крышталь», з гісторыяй якіх звязана стварэнне «Дняпра». === Форма === У розныя гады каманда выступала ў чырвоных футболках з белымі, сінімі ці цёмна-сінімі шортамі, а таксама ў сіняй форме з чырвонымі элементамі. У рускамоўным зыходніку пададзены варыянты формы за 2004—2005, 2006—2009, 2010, 2011—2012, 2013—2014, 2015, 2016, 2017 і з 2018 года. == Заўзятары == [[Файл:Граффити Днепр Смоленск.jpg|міні|Графіці прыхільнікаў клуба]] [[Файл:Фанаты ФК Днепр Смоленск - 2024.jpg|міні|Фанацкі сектар пасля аднаўлення каманды]] Арганізаваны рух футбольных балельшчыкаў у Смаленску існуе з 1987 года. Прыхільнікі «Дняпра» звязваюць яго традыцыі з рухамі заўзятараў «Іскры» і «Крышталя».<ref>{{Cite web|url=https://ultras-action.livejournal.com/259828.html|title=Первые смоленские фанаты|language=ru}}</ref> У 2019 годзе, пасля зняцця клуба з ПФЛ, частка заўзятараў падтрымлівала «СмалАПА». У 2020 годзе яны падтрымлівалі асобны клуб «Смаленск», які пазней таксама пакінуў прафесійныя спаборніцтвы. У 2022 годзе прыхільнікі выступілі з заклікам аб'яднацца вакол адноўленага «Дняпра».<ref>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/tribuna/blogs/romantikgroundhopping/2529513.html|title=«Днепр» должен жить?!|website=Sports.ru|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vk.com/wall-59001303_2690|title=В Смоленске началось возрождение ФК «Днепр»|language=ru}}</ref> == Тэхнічныя спонсары == {| class="wikitable" ! Гады !! Вытворца формы |- | 2004—2005 || [[Adidas]] |- | 2006—2012 || [[Umbro]] |- | 2012—2013 || [[Legea]] |- | 2013—2014 || [[Joma]] |- | 2014—2015 || [[Umbro]] |- | З 2015 || [[Jako]] |} == Гл. таксама == * [[Смаленск]] * [[Футбол у Расіі]] == Заўвагі == <references /> == Літаратура == * Перепекин В. А., Коженов В. Н. ''История смоленского футбола 1908—1996''. — Смоленск, 1996. — 172 с. — ISBN 5-09-002630-0. {{ref-ru}} == Спасылкі == * [https://fc-dnepr.ru/ Сайт ФК «Дняпро»] {{ref-ru}} * [https://ff-smolensk.com/ Федэрацыя футбола Смаленскай вобласці] {{ref-ru}} * [https://www.sport-express.ru/football/ «Спорт-Экспресс»] {{ref-ru}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Расіі]] [[Катэгорыя:Спорт у Смаленску]] mp10ztwkccb5a2utahv1vpnm9iwy8v5 5227602 5227597 2026-10-26T20:04:42Z Grzegorz Brz. 105482 /* Футбалісты з найбольшай колькасцю матчаў */ 5227602 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:25em; float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1em;" |+ style="font-size:120%; font-weight:bold" | ФК «Дняпро» (Смаленск) |- | colspan="2" style="text-align:center" | [[Файл:Dnepr Smolensk logo.png|180px|Эмблема ФК «Дняпро» (Смаленск)]] |- ! Поўная назва | АНА «Футбольны клуб „Дняпро“» |- ! Мянушка | «Дняпране» |- ! Заснаваны | 24 сакавіка 2004 года |- ! Горад | [[Смаленск]], [[Расія]] |- ! Клубныя колеры | Чырвоны і сіні |- ! Стадыён | «Сапа» (з 2022 года) |- ! Умяшчальнасць | 3500 гледачоў |- ! Генеральны дырэктар | Аляксей Сафронаў |- ! Галоўны трэнер | Сяргей Гунько |- ! Капітан | Ягор Ніжагародцаў |- ! Спаборніцтвы | Чэмпіянат горада Смаленска (2026) |- ! Вынік сезона 2026 | 3-е месца |- ! Сайт | [https://fc-dnepr.ru/ fc-dnepr.ru] |} '''«Дняпро»''' ({{lang-ru|«Днепр»}}) — [[Расія|расійскі]] [[Футбол|футбольны]] клуб з горада [[Смаленск]]а. Заснаваны 24 сакавіка 2004 года пад назвай «Смаленск» пасля расфарміравання клуба «Крышталь». У 2008 годзе атрымаў назву «Дняпро», у 2016—2018 гадах выступаў як ЦРФСА (Цэнтр развіцця футбола Смаленскай вобласці). У сакавіку 2019 года спыніў удзел у прафесійных спаборніцтвах; у 2022 годзе каманда пад назвай «Дняпро» аднавіла выступленні ў рэгіянальных турнірах.<ref>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/football/2914697.html|title=В Смоленске ликвидируется футбольный клуб «Кристалл»|website=Sports.ru|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://smolensk-i.ru/society/sport/v-smolenske-vozrodyat-futbolnyj-klub-dnepr_432249|title=В Смоленске возродят футбольный клуб «Днепр»|website=О чём говорит Смоленск|date=2022-03-22|language=ru}}</ref> Традыцыйныя колеры клуба — чырвоны і сіні. Найвышэйшае дасягненне ў прафесійных першынствах Расіі — чацвёртае месца ў зоне «Захад» Другога дывізіёна ў сезоне 2011/12. == Назвы == * 2004—2008 — «Смаленск» ({{lang-ru|Смоленск}}). * 2008—2016 — «Дняпро» ({{lang-ru|Днепр}}). * 2016—2018 — ЦРФСА ({{lang-ru|ЦРФСО}}; Цэнтр развіцця футбола Смаленскай вобласці). * З 2018 — «Дняпро» (у тым ліку пасля аднаўлення каманды ў 2022 годзе). == Гісторыя == === 2004—2007: заснаванне і выступленні пад назвай «Смаленск» === [[Файл:Тула 2004.jpg|міні|Матч «Арсенал-2» (Тула) — «Смаленск», 28 ліпеня 2004 года]] Футбольны клуб «Смаленск» быў юрыдычна зарэгістраваны ў пачатку 2004 года пасля расфарміравання смаленскага «Крышталя». Заснавальнікамі сталі адміністрацыі Смаленскай вобласці і горада Смаленска, а таксама некамерцыйнае партнёрства ФК «САПА». Каманда заявілася ў зону «Чарназем'е» аматарскага першынства Расіі.<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20181029191805/http://fcdnepr.ru/index.php?id=96|title=Создан футбольный клуб «Смоленск»|language=ru}}</ref> 2 мая 2004 года «Смаленск» правёў першы матч, перамогшы тульскі «Арсенал-2» з лікам 3:0. У дэбютным сезоне клуб заняў другое месца ў зоне «Чарназем'е» і атрымаў права выступаць у Другім дывізіёне.<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20140418074102/http://www.fc-dnepr.smolensk.ru/rezult2004.htm|title=Результаты ФК «Смоленск» за 2004 год|language=ru}}</ref> 27 красавіка 2005 года каманда згуляла ўнічыю 1:1 з маскоўскай «Прэсняй» ў сваім першым матчы Другога дывізіёна. 6 чэрвеня ў Смаленску адбыўся міжнародны таварыскі матч з клубам «Athletes in Action» з Паўночнай Ірландыі (1:1). 8 верасня ў сустрэчы супраць цвярской «Волгі» (3:1) пасля масавай сутычкі на полі былі выдалены чатыры футбалісты. Па выніках сезона «Смаленск» заняў 14-е месца.<ref>{{Cite web|url=https://teams.by/champ/game/217500/741/|title=Смоленск — Пресня Москва — 1:1, 27.04.2005|website=Teams.by|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20190328130448/http://volgatver.narod.ru/reports/smolensk-volga-05.html|title=Такой футбол нам не нужен|language=ru}}</ref> У 2006 годзе клуб стаў 17-м у зоне «Захад»; у асобных матчах перамагаў «Спортакадэмклуб», «Петратрэст», цвярскую «Волгу» і тульскі «Арсенал». У 2007 годзе за каманду гуляў 41-гадовы [[Валерый Салянік]], адзін з найбольш выніковых футбалістаў у гісторыі Смаленска. Ён забіў пяць галоў і ў верасні завяршыў гульнявую кар'еру. «Смаленск» заняў апошняе, 16-е месца і выбыў у аматарскае першынство.<ref>{{Cite web|url=https://www.rabochy-put.ru/sport/28861-soljaniku-naznachena-missija-po-spaseniju.html|title=Солянику назначена миссия по спасению|website=Рабочий путь|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://wildstat.ru/p/2007/ch/RUS_3_2007_W/stg/all/tour/last|title=Чемпионат России 2007. Второй дивизион, «Запад»|website=Wildstat|language=ru}}</ref> У чэрвені 2007 года балельшчык Максім Паўлінскі заявіў пра напад з боку галоўнага трэнера Ігара Белановіча пасля выязной сустрэчы супраць «Зеніта-2». У кастрычніку, напярэдадні матча са «Спортакадэмклубам», прадстаўнікі клуба паведамілі журналістам пра тэлефонныя прапановы здаць гульню за грошы. Гэтыя заявы сталі прадметам праверкі праваахоўных органаў; пра пацверджаныя вынікі расследавання ў выкарыстаных крыніцах не паведамляецца.<ref>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/football/3116123.html|title=Тренер ФК «Смоленск» избил фаната|website=Sports.ru|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/football/3608712.html|title=Валерий Соляник: «Сдать игру „Спортакадемклубу“ предлагали почти всей команде»|website=Sports.ru|language=ru}}</ref> === 2008—2009: вяртанне ў прафесійны футбол === [[Файл:Днепр во второй лиге.jpg|міні|Каманда пасля атрымання права выступаць у Другім дывізіёне ў 2008 годзе]] У 2008 годзе клуб выступаў у аматарскай лізе, у зоне «Чарназем'е». 12 жніўня міжрэгіянальная футбольная асацыяцыя дазволіла змяніць назву «Смаленск» на «Дняпро». Каманда заняла трэцяе месца і вярнулася ў Другі дывізіён. У фінале Кубка «Чарназем'я» саступіла калужскаму клубу «МіК» па суме двух матчаў (1:1 і 1:2).<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20181030035432/http://fcdnepr.ru/index.php?id=372|title=ФК «Смоленск» стал «Днепром»|language=ru}}</ref> У 2009 годзе галоўным трэнерам прызначылі Армена Адамяна, які раней выступаў за «Крышталь». У склад вярнуліся выхаванцы смаленскага футбола [[Сяргей Філіпенкаў]], [[Сяргей Давыдаў]] і Алег Сідарэнкаў. Капітанам стаў Філіпенкаў, які раней гуляў за маскоўскі ЦСКА і зборную Расіі. «Дняпро» заняў 13-е месца ў зоне «Цэнтр». У снежні галоўным трэнерам быў прызначаны Віктар Булатаў.<ref>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/football/46604845.html|title=Булатов назначен главным тренером смоленского «Днепра»|website=Sports.ru|language=ru}}</ref> === 2010—2012: найлепшы вынік у лізе === [[Файл:Днепр - Волочанин.jpg|міні|Матч «Дняпро» — «Волачанін-Ратмір» (6:0), 19 жніўня 2011 года]] У 2010 годзе клуб перавялі з зоны «Цэнтр» у зону «Захад». Пад кіраўніцтвам Віктара Булатава, трохразовага чэмпіёна Расіі ў складзе маскоўскага «Спартака», «Дняпро» заняў дзесятае месца. У той жа час «Дняпро-2» выступаў у аматарскай зоне «Чарназем'е» і стаў дзясятым. Сяргей Філіпенкаў завяршыў кар'еру гульца і пасля навучання перайшоў на трэнерскую працу.<ref>{{Cite web|url=https://www.rabochy-put.ru/sport/36727-fk-dnepr-2-smolensk.-jaskov-v-udare.html|title=ФК «Днепр-2-Смоленск». Яськов в ударе|website=Рабочий путь|language=ru}}</ref> У сезоне 2011/12 «Дняпро» заняў '''4-е месца''' ў зоне «Захад» — найлепшае ў сваёй гісторыі ў Другім дывізіёне. Сярод вядучых гульцоў быў нападнік Мурат Хотаў, які ў 2012 годзе перайшоў у «Петратрэст» і разам з ім атрымаў павышэнне ў ФНЛ. 5 чэрвеня 2012 года Віктар Булатаў падаў у адстаўку, патлумачыўшы яе рознагалоссямі з кіраўніцтвам клуба.<ref>{{Cite web|url=http://wildstat.ru/p/2007/ch/RUS_3_2011_2012_W/stg/all/tour/last|title=Чемпионат России 2011/12, второй дивизион, Запад|website=Wildstat|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sovsport.ru/amp/2:406232|title=Виктор Булатов: Покинул «Днепр» из-за разногласий с новым президентом Платоновым|website=Советский спорт|language=ru}}</ref> === 2012—2016: праца Сяргея Гунько === [[Файл:Локо-2 - Днепр.jpg|міні|«Лакаматыў-2» — «Дняпро» (2:1), 28 жніўня 2013 года]] 19 чэрвеня 2012 года галоўным трэнерам стаў [[Сяргей Гунько]], а яго памочнікамі — Валерый Салянік і Сяргей Часнакоў. Перад вясновай часткай сезона 2012/13 каманда правяла збор у Польшчы. Смаленскія футбалісты двойчы перамаглі «Бронь» з Радама (1:0 і 3:0), а таксама «Лехію» з Томашува-Мазавецкага (2:0). У чэмпіянаце «Дняпро» заняў шостае месца.<ref>{{Cite web|url=https://www.rabochy-put.ru/sport/40413-ispolnjajushhim-objazannosti-glavnogo-trenera.html|title=Исполняющим обязанности главного тренера смоленского «Днепра» назначен Сергей Гунько|website=Рабочий путь|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bronradom.pl/406g-bron-dniepr-smolensk-01|title=Broń — Dniepr Smoleńsk 0:1|language=pl}}</ref> У лютым 2013 года падчас выезду на хакейны матч у Ліпецк памёр Максім Паўлінскі, адзін з заснавальнікаў смаленскага фанатскага руху.<ref>{{Cite web|url=https://www.rabochy-put.ru/society/42484-dusha-smolenskogo-futbola.html|title=Душа смоленского футбола|website=Рабочий путь|language=ru}}</ref> У сезоне 2013/14 каманда заняла пятае месца, завяршыўшы першынство серыяй з шасці перамог. 27 верасня 2013 года падчас матча супраць «Зеніта-2» (2:1) балельшчыкі падрыхтавалі перформанс да 1150-годдзя Смаленска.<ref>{{Cite web|url=https://readovka.ru/news/409|title=Юбилейный перфоманс фанатов смоленского «Днепра»|website=Readovka|language=ru}}</ref> [[Файл:Перфоманс фанатов ФК «Днепр» Смоленск.png|міні|Перформанс у гонар 1150-годдзя Смаленска]] 3 ліпеня 2014 года «Дняпро» правёў таварыскі матч з пецярбургскім «Зенітам», які трэніраваў Андрэ Вілаш-Боаш. За «Зеніт» гулялі ў тым ліку Андрэй Аршавін і Аляксандр Анюкоў. Матч завяршыўся перамогай гаспадароў 2:1; гол смаленцаў забіў Уладзіслаў Азёраў.<ref>{{Cite web|url=https://rsport.ria.ru/football/20140703/756104925.html|title=Футболисты «Зенита» обыграли смоленский «Днепр» в контрольном матче|website=РИА Новости|date=2014-07-03|language=ru}}</ref> У сезоне 2014/15 «Дняпро» заняў 14-е месца. 16 чэрвеня 2015 года Сяргей Гунько падаў у адстаўку, а новым трэнерам стаў Уладзімір Сілованаў. У наступным сезоне 2015/16 клуб фінішаваў дзясятым.<ref>{{Cite web|url=https://www.mk-smolensk.ru/articles/2015/07/15/na-dolzhnost-glavnogo-trenera-fk-dnepr-naznachen-vladimir-silovanov.html|title=На должность главного тренера ФК «Днепр» назначен Владимир Силованов|website=МК Смоленск|language=ru}}</ref> === 2016—2018: назва ЦРФСА і вяртанне назвы «Дняпро» === У ліпені 2016 года клуб змяніў назву на ЦРФСА — «Цэнтр развіцця футбола Смаленскай вобласці». Частка заўзятараў выступіла супраць перайменавання. Праз скарачэнне фінансавання каманду пакінулі Сяргей Давыдаў, Андрэй Пруднікаў і Міхаіл Пятрусёў. У 2016 годзе Уладзімір Сілованаў пакінуў пасаду трэнера па стане здароўя; на гэтую працу вярнуўся Сяргей Гунько.<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20180823174243/http://fcdnepr.ru/index.php?id=1786|title=Футбольный клуб «Днепр» преобразован в «Центр развития футбола Смоленской области»|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://readovka.ru/news/14480|title=Фанаты «Днепра» из Смоленска обращаются к замгубернатора|language=ru}}</ref> У сезоне 2016/17 клуб заняў дзявятае месца ў Другім дывізіёне і ўпершыню дасягнуў 1/32 фіналу Кубка Расіі. На гэтай стадыі ЦРФСА прайграў яраслаўскаму «Шынніку» з лікам 0:1 у дадатковы час.<ref>{{Cite web|url=https://shinnik.com/news/381870/|title=Кубок, 1/32. «ЦРФСО» — «Шинник» 0:1|website=ФК «Шинник»|language=ru}}</ref> У сезоне 2017/18 каманда стала дванаццатай. 22 чэрвеня 2018 года клубу вярнулі назву «Дняпро». Пасля заканчэння байкоту частка арганізаваных балельшчыкаў аднавіла падтрымку на стадыёне. У Кубку Расіі каманда перамагла «Красны-СГАФКСТ» (4:1; тры галы забіў Алан Хабалаў) і саступіла «Калузе» (1:2). У чэмпіянаце сярод першых вынікаў былі перамогі над «Ленінградцам» (1:0), «Лукі-Энергіяй» (1:0) і «Чартанова-2» (2:0). 26 кастрычніка «Дняпро» перамог «Пскоў-747» (3:2).<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20180823174206/http://fcdnepr.ru/index.php?id=2414|title=Главная команда Смоленской области вновь стала «Днепром»|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rfs.ru/match/46631|title=Матч: Красный-СГАФКСТ — Днепр, 1:4|publisher=Расійскі футбольны саюз|language=ru}}</ref> 3 лістапада 2018 года ў матчы супраць «Каломны» (1:3) у браме «Дняпра» дэбютаваў Нікіта Туркін, якому ў той дзень споўнілася 16 гадоў. На чацвёртай хвіліне ён адбіў пенальці. Паводле мясцовай спартыўнай статыстыкі, ён стаў наймаладзейшым гульцом прафесійнага смаленскага футбола.<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20190328130000/http://vihra-67stat.ucoz.ru/news/kolomna_dnepr_3_1_zametki_na_poljakh/2018-11-06-628|title=«Коломна» — «Днепр» — 3:1. Заметки на полях|language=ru}}</ref> ==== Фінансавыя праблемы ==== У 2018 годзе ў клуба ўзнікла запазычанасць па заработнай плаце перад футбалістамі і супрацоўнікамі. Улады вобласці распачалі праверку фінансавай дзейнасці, падчас якой паведамлялася пра выяўленыя парушэнні. 30 кастрычніка частка футбалістаў і прадстаўнікоў трэнерскага штаба звярнулася ў Следчы камітэт і пракуратуру з патрабаваннем выплаціць даўгі. 7 лістапада адміністрацыя вобласці вырашыла выйсці са складу заснавальнікаў клуба.<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/football/article-3733815-dnepr-smolensk-zakonchil-vystuplenija-v-pfl-kak-eto-sluchilos.html|title=Исчез клуб ПФЛ, пропали 25 миллионов рублей, заведено уголовное дело|website=Чемпионат|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://smolensk-i.ru/authority/futbolnij-scandal-v-smolenske-pochemu-meriya-pitalas-blokirovat-proverku-finansovoj-deyatelnosti-fk-dnepr_259729|title=«Футбольный скандал» в Смоленске|language=ru}}</ref> === 2019—2020: сыход з прафесійнай лігі === [[Файл:Фанаты ФК Днепр Смоленск.jpg|міні|Заўзятары на турніры «Дняпро павінен жыць»]] У пачатку 2019 года было спынена абласное бюджэтнае фінансаванне каманды. Заўзятары арганізавалі аматарскі турнір пад назвай «Дняпро павінен жыць» ({{lang-ru|«Днепр должен жить»}}). 26 сакавіка 2019 года клуб зняўся з першынства Прафесійнай футбольнай лігі.<ref>{{Cite web|url=https://www.rabochy-put.ru/sport/109725-dnepr-dolzhen-zhit-fanaty-proveli-futbolnyy-turnir-v-smolenske.html|title=«Днепр» должен жить: фанаты провели футбольный турнир в Смоленске|website=Рабочий путь|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://keytown.me/news/smolensk-ostalsya-bez-professionalnogo-futbola_64404|title=Смоленск остался без профессионального футбола|language=ru}}</ref> У маі 2019 года ў чэмпіянаце Смаленскай вобласці ўдзельнічала каманда «СмалАПА» (Смаленская акадэмія прафесійнай адукацыі), якая заняла восьмае месца. Яе брамнік Ягор Змешкаў у верасні стаў чэмпіёнам свету па футболе 7×7 у складзе зборнай Расіі. 13 мая 2020 года памёр былы выканаўчы дырэктар «Дняпра» Мікалай Ярмакоў. У жніўні 2020 года ў ПФЛ заявіўся іншы смаленскі клуб — ФК «Смаленск», заснаваны ў 2018 годзе.<ref>{{Cite web|url=https://ff-smolensk.com/tournament16103|title=Чемпионат Смоленской области 2019 г.|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://smolensk-i.ru/sport/smolenskij-vratar-stal-chempionom-mira-po-futbolu-7x7_302048|title=Смоленский вратарь стал чемпионом мира по футболу 7×7|language=ru}}</ref> === 2021—2023: аднаўленне === У канцы 2021 года было абвешчана аб адкрыцці дзіцячай футбольнай акадэміі «Дняпро». 22 сакавіка 2022 года стала вядома пра аднаўленне каманды для ўдзелу ў чэмпіянаце Смаленскай вобласці. Першым спаборніцтвам пасля аднаўлення стаў перадсезонны турнір «Падснежнік», у якім 26 сакавіка «Дняпро» перамог «Пачынак» з лікам 5:2; каманда выйграла ўсе пяць матчаў у сваёй групе.<ref>{{Cite web|url=https://fc-dnepr.ru/photo/junye-futbolisty-akademii-fk-dnepr-startovali-na-pervom-turnire/|title=Юные футболисты Академии ФК «Днепр» стартовали на первом турнире|date=2022-11-28|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ff-smolensk.com/tournament31207|title=Традиционный турнир «Подснежник»|publisher=Федэрацыя футбола Смаленскай вобласці|language=ru}}</ref> 14 мая 2022 года каманда пачала ўдзел у чэмпіянаце вобласці пад назвай «Дняпро-СмалАПА», а яе маладзёжны склад «Дняпро-М» быў заяўлены ў чэмпіянат горада Смаленска. У маі ў клуб вярнуўся Мурат Хотаў, у жніўні — трэнер Сяргей Гунько. Абедзве каманды скончылі сезон на чацвёртых месцах у сваіх турнірах. У снежні акадэмію клуба наведаў футбаліст зборнай Расіі Максім Глушанкоў.<ref>{{Cite web|url=https://ff-smolensk.com/tournament31764|title=Чемпионат Смоленской области 2022 г.|publisher=Федэрацыя футбола Смаленскай вобласці|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ff-smolensk.com/tournament31797|title=Чемпионат города Смоленска 2022 г.|language=ru}}</ref> У студзені 2023 года «Дняпро» перамог у навагоднім турніры Смаленскай аматарскай футбольнай лігі, а ў лютым стаў трэцім у зімовым турніры па футболе 8×8. Паводле вынікаў чэмпіянату Смаленска ў 2023 годзе каманда заняла трэцяе месца. У лістападзе і снежні адбыліся таварыскія сустрэчы з беларускімі камандамі: «Мінск» (U-17) — 1:4 і дубль «Віцебска» — 2:4.<ref>{{Cite web|url=https://ff-smolensk.com/tournament35196|title=Чемпионат города Смоленска 2023 г.|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fc-dnepr.ru/news/25-11-2023-dnepr-minsk-u-17-1-4/|title=25.11.2023 «Днепр» — «Минск» (U-17) 1:4|date=2023-11-27|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fc-dnepr.ru/news/16-12-2023-vitebsk-dubl-dnepr-4-2/|title=16.12.2023 «Витебск» (дубль) — «Днепр» 4:2|date=2023-12-18|language=ru}}</ref> === 2024—2026: Трэцяя ліга і гарадскія спаборніцтвы === [[Файл:ФК Днепр Смоленск 2024.jpg|міні|«Дняпро» ў 2024 годзе]] У лютым 2024 года смаленцы ў таварыскім матчы перамаглі дубль «Віцебска» (3:1). У сакавіку клуб заявіў аб праходжанні ліцэнзавання для ўдзелу ў Трэцяй лізе Расіі; 30 сакавіка згуляў з «Лукі-Энергіяй» (0:2). Перад пачаткам сезона вярнуўся Міхаіл Пятрусёў. 14 красавіка «Дняпро» пачаў выступленні ў Трэцяй лізе; па выніках сезона заняў дзявятае месца ў групе «Захад» СФФ «Цэнтр». Другая каманда заняла трэцяе месца ў чэмпіянаце Смаленска.<ref>{{Cite web|url=https://fc-dnepr.ru/news/fk-dnepr-prohodit-licenzirovanie-dlja-uchastija-v-tretej-lige/|title=ФК «Днепр» проходит лицензирование для участия в Третьей лиге|date=2024-03-06|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://uffc.ru/tournaments/?tournament=267209|title=Третья лига, сезон 2024|publisher=СФФ «Центр»|language=ru}}</ref> У 2025 годзе капітан Дзяніс Галоўка перайшоў у бранскае «Дынама». «Дняпро» і ФК «Красны» аб'ядналі футбольныя праекты; склад быў папоўнены маладымі выхаванцамі мясцовай спартыўнай школы. 6 ліпеня, у матчы супраць «Дынама-Бранск-М», галкіпер Ягор Ніжагародцаў выйшаў у поле і забіў гол на 18-й хвіліне, а пасля выдалення іншага брамніка месца ў варотах заняў абаронца Мікіта Шыцікаў. Каманда стала шаснаццатай у Трэцяй лізе СФФ «Цэнтр»; найлепшы бамбардзір Арцём Новікаў забіў 10 мячоў. «Дняпро-2» заняў шостае месца ў чэмпіянаце Смаленска.<ref>{{Cite web|url=https://readovka67.ru/news/223572|title=Смоленские футбольные клубы «Днепр» и «Красный» объединились в один|date=2025-04-02|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uffc.ru/tournaments/games/290160/|title=«Днепр» — «Динамо-Брянск-М», 6.07.2025: протокол матча|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uffc.ru/tournaments/?tournament=339590|title=Третья лига, сезон 2025|language=ru}}</ref> [[Файл:Перфоманс фанатов ФК Днепр Смоленск - 2026.jpg|міні|Перформанс балельшчыкаў у 2026 годзе]] У лютым 2026 года балельшчыкі выпусцілі музычны альбом з клубнымі песнямі і скандаваннямі. У сакавіку клуб абвясціў, што з фінансавых прычын выступіць не ў Трэцяй лізе, а ў чэмпіянаце горада Смаленска. Па выніках сезона каманда заняла трэцяе месца.<ref>{{Cite web|url=https://fc-dnepr.ru/news/fanaty-smolenskogo-dnepra-vypustili-muzykalnyj-albom-s-populjarnymi-zarjadami/|title=Фанаты смоленского «Днепра» выпустили музыкальный альбом|date=2026-02-05|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fc-dnepr.ru/news/sergej-gunko-dnepr-vystupit-v-chempionate-goroda/|title=Сергей Гунько: «Днепр» выступит в чемпионате города|date=2026-03-24|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ff-smolensk.com/tournament45612|title=Чемпионат города Смоленска 2026 г.|language=ru}}</ref> == Дасягненні == * '''Другі дывізіён Расіі''': 4-е месца ў зоне «Захад» (2011/12), 5-е месца (2013/14). * '''Трэці дывізіён Расіі''': другое месца ў зоне «Чарназем'е» (2004); трэцяе месца (2008). * '''Кубак СФФ «Цэнтр»''': фіналіст (2008). * '''Чэмпіянат горада Смаленска''': трэцяе месца (2023, 2024, 2026). * '''Турнір «Дружба»''': пераможца (2014, 2015, 2016). == Вынікі выступленняў == === У першынствах Расіі і Смаленскай вобласці === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! Сезон !! Турнір !! Месца !! Г !! В !! Н !! П !! Мячы !! Ачкі !! Заўвагі |- | 2004 || Трэцяя ліга, зона «Чарназем'е» || 2 || 24 || 19 || 1 || 4 || 61-17 || 58 || Выхад у Другі дывізіён |- | 2005 || Другая ліга, зона «Захад» || 14 || 32 || 8 || 6 || 18 || 38-49 || 30 || |- | 2006 || Другая ліга, зона «Захад» || 17 || 34 || 8 || 8 || 18 || 24-51 || 32 || |- | 2007 || Другая ліга, зона «Захад» || 16 || 30 || 8 || 6 || 16 || 29-45 || 30 || Выбыццё ў Трэці дывізіён |- | 2008 || Трэцяя ліга, зона «Чарназем'е» || 3 || 34 || 21 || 8 || 5 || 63-23 || 71 || Выхад у Другі дывізіён |- | 2009 || Другая ліга, зона «Цэнтр» || 13 || 32 || 9 || 10 || 13 || 31-33 || 37 || |- | 2010 || Другая ліга, зона «Захад» || 10 || 32 || 12 || 7 || 13 || 37-45 || 43 || |- | 2011/12 || Другая ліга, зона «Захад» || 4 || 45 || 24 || 12 || 9 || 77-35 || 84 || |- | 2012/13 || Другая ліга, зона «Захад» || 6 || 26 || 11 || 8 || 7 || 33-28 || 41 || |- | 2013/14 || Другая ліга, зона «Захад» || 5 || 32 || 15 || 7 || 10 || 48-43 || 52 || |- | 2014/15 || Другая ліга, зона «Захад» || 14 || 30 || 7 || 7 || 16 || 32-49 || 28 || |- | 2015/16 || Другая ліга, зона «Захад» || 10 || 28 || 7 || 10 || 11 || 26-32 || 31 || |- | 2016/17 || Другая ліга, група «Захад» || 9 || 26 || 6 || 11 || 9 || 35-37 || 29 || |- | 2017/18 || Другая ліга, група «Захад» || 12 || 26 || 7 || 4 || 15 || 26-40 || 25 || |- | 2018/19 || Другая ліга, група «Захад» || 12 || 15 || 4 || 2 || 9 || 16-32 || 14 || Зняўся пасля зімовага перапынку |- | 2022 || Чэмпіянат Смаленскай вобласці || 4 || 20 || 8 || 1 || 11 || 37-43 || 25 || |- | 2023 || Чэмпіянат горада Смаленска || 3 || 20 || 14 || 2 || 4 || 85-20 || 44 || Выхад у Трэці дывізіён |- | 2024 || Трэцяя ліга, група «Захад» СФФ «Цэнтр» || 9 || 26 || 7 || 4 || 15 || 25-53 || 25 || |- | 2025 || Трэцяя ліга, СФФ «Цэнтр» || 16 || 26 || 6 || 4 || 16 || 26-59 || 22 || Паніжэнне з фінансавых прычын |- | 2026 || Чэмпіянат горада Смаленска || 3 || 14 || 8 || 2 || 4 || 30-24 || 26 || |} === У Кубку Расіі === {| class="wikitable" ! Сезон !! Этап !! Супернік !! Вынік |- | 2005/2006 || 1/256 фіналу || Пскоў-2000 || 2:0 |- | 2005/2006 || 1/128 фіналу || Балтыка || 0:5 |- | 2006/2007 || 1/512 фіналу || Арсенал (Тула) || 2:1 |- | 2006/2007 || 1/256 фіналу || Тарпеда (Владимир) || 0:3 |- | 2007/2008 || 1/512 фіналу || Маккаби (Москва) || 3:0 |- | 2007/2008 || 1/256 фіналу || Нара-Десна || 0:1 |- | 2009/2010 || 1/256 фіналу || Авангард (Подольск) || 0:1 |- | 2010/2011 || 1/256 фіналу || Пскоў-747 || 0:3 |- | 2011/2012 || 1/256 фіналу || Сталіца (Москва) || 2:0 |- | 2011/2012 || 1/128 фіналу || Лакаматыў-2 || 1:1 (2:4 пен.) |- | 2012/2013 || 1/128 фіналу || Долгопрудный || 1:2 |- | 2013/2014 || 1/256 фіналу || Волга (Тверь) || 2:1 |- | 2013/2014 || 1/128 фіналу || Хімкі || 0:1 |- | 2014/2015 || 1/128 фіналу || Дынама (Брянск) || 1:3 |- | 2015/2016 || 1/256 фіналу || Дынама (Брянск) || 0:2 |- | 2016/2017 || 1/128 фіналу || Пскоў-747 || 1:0 |- | 2016/2017 || 1/64 фіналу || Тарпеда (Владимир) || 1:0 |- | 2016/2017 || 1/32 фіналу || Шыннік || 0:1 |- | 2017/2018 || 1/128 фіналу || Дынама (Брянск) || 1:2 |- | 2018/2019 || 1/128 фіналу || Красны-СГАФКСТ || 4:1 |- | 2018/2019 || 1/64 фіналу || Калуга || 1:2 |} == Рэкорды і статыстыка == ''Ніжэй прыведзены паказчыкі прафесійнага перыяду клуба (пераважна да 2019 года); яны не з'яўляюцца поўнай статыстыкай усіх рэгіянальных матчаў пасля аднаўлення каманды.''<ref>{{Cite web|url=http://vihra-67stat.ucoz.ru/index/istorija_quot_dnepra_quot/0-14|title=История «Днепра»|website=Вихра-67|language=ru}}</ref> * Найвышэйшае месца ў Другім дывізіёне — чацвёртае ў зоне «Захад» (2011/12). * Найлепшы вынік у Кубку Расіі — 1/32 фіналу (2016/17). * Найбуйнейшыя перамогі — 6:0 над «Волачанінам-Ратмірам» (2011), раменскім «Сатурнам» (2012), цвярской «Волгай» (2017). * Найбуйнейшая параза — 0:6 ад кастрамскога «Спартака» (2006). * Найбольш матчаў — Сяргей Давыдаў (201). * Найлепшы бамбардзір — Андрэй Пруднікаў (33 мячы). * Найбольш галоў за сезон — Мурат Хотаў (14, 2011/12). === Футбалісты з найбольшай колькасцю матчаў === {| class="wikitable sortable" ! № !! Футбаліст !! Перыяд !! Матчы |- | 1 || [[Сяргей Юр’евіч Давыдаў|Сяргей Давыдаў]] || 2009—2016 || 201 |- | 2 || [[Андрэй Уладзіміравіч Пруднікаў|Андрэй Пруднікаў]] || 2010—2016 || 159 |- | 3 || Яўген Цымбал || 2009, 2011—2015 || 157 |- | 4 || Міхаіл Пятрусёў || 2011—2016, 2024 || 140 |- | 5 || [[Мурат Ансарбіевіч Хотаў|Мурат Хотаў]] || 2005—2007, 2010—2011 || 112 |- | 6 || Ілья Баннаў || 2013—2018 || 105 |- | 7 || Дзяніс Захараў || 2013—2014, 2016—2019 || 103 |- | 8 || Дзяніс Пракапенка || 2010—2016 || 102 |- | 9 || Віктар Сляпцоў || 2009—2014 || 100 |- | 10 || Аляксандр Глушанкоў || 2004—2007 || 96 |} == Стадыёны == У 2004—2014 гадах хатняй арэнай клуба быў стадыён «Спартак» у Смаленску, пабудаваны ў 1959 годзе (12 500 месцаў). 24 мая 2014 года «Дняпро» згуляў там апошні матч, перамогшы кастрамскі «Спартак» (2:1). 27 мая клуб пераехаў на арэну Смаленскай дзяржаўнай акадэміі фізічнай культуры, спорту і турызму (пазней — Смаленскі дзяржаўны ўніверсітэт спорту). Першая сустрэча на новай пляцоўцы завяршылася перамогай над «Волагдай» (2:1). Умяшчальнасць арэны складала каля 2000 месцаў. З 2022 года клуб праводзіць хатнія матчы на стадыёне «Сапа».<ref>{{Cite web|url=https://smolensk-i.ru/sport/smolenskiy-dnepr-pobedil-v-poslednem-matche-na-stadione-spartak_74756|title=Смоленский «Днепр» победил в последнем матче на стадионе «Спартак»|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://footballfacts.ru/stadium/15370-stadionsapa|title=Стадион «Сапа»|website=Footballfacts.ru|language=ru}}</ref> <gallery widths="260" heights="180"> Файл:Стадион_Спартак_Смоленск.jpg|Стадыён «Спартак» Файл:Стадион СГАФКСТ.jpg|Арэна спартыўнага ўніверсітэта Файл:Popova_Stadium_-_01.jpg|Стадыён «Сапа» </gallery> == Галоўныя трэнеры == * Ігар Іванюцін (2004—2005) * Віктар Звягін (2005) * Сяргей Круцялёў (2006) * Ігар Белановіч (2007) * Уладзімір Сілованаў (2007) * Алег Каралёў (2008) * Армен Адамян (2009) * Віктар Булатаў (2009—2012) * Сяргей Гунько (2012—2015) * Уладзімір Сілованаў (2015—2016) * Сяргей Гунько (2016—2019) * Вячаслаў Мішуткін (2022) * Сяргей Гунько (з 2022 года) == Сімволіка і форма == === Клубныя колеры === Традыцыйныя клубныя колеры — '''чырвоны''' і '''сіні'''. Гэтыя колеры таксама выкарыстоўвалі смаленскія клубы «Іскра» і «Крышталь», з гісторыяй якіх звязана стварэнне «Дняпра». === Форма === У розныя гады каманда выступала ў чырвоных футболках з белымі, сінімі ці цёмна-сінімі шортамі, а таксама ў сіняй форме з чырвонымі элементамі. У рускамоўным зыходніку пададзены варыянты формы за 2004—2005, 2006—2009, 2010, 2011—2012, 2013—2014, 2015, 2016, 2017 і з 2018 года. == Заўзятары == [[Файл:Граффити Днепр Смоленск.jpg|міні|Графіці прыхільнікаў клуба]] [[Файл:Фанаты ФК Днепр Смоленск - 2024.jpg|міні|Фанацкі сектар пасля аднаўлення каманды]] Арганізаваны рух футбольных балельшчыкаў у Смаленску існуе з 1987 года. Прыхільнікі «Дняпра» звязваюць яго традыцыі з рухамі заўзятараў «Іскры» і «Крышталя».<ref>{{Cite web|url=https://ultras-action.livejournal.com/259828.html|title=Первые смоленские фанаты|language=ru}}</ref> У 2019 годзе, пасля зняцця клуба з ПФЛ, частка заўзятараў падтрымлівала «СмалАПА». У 2020 годзе яны падтрымлівалі асобны клуб «Смаленск», які пазней таксама пакінуў прафесійныя спаборніцтвы. У 2022 годзе прыхільнікі выступілі з заклікам аб'яднацца вакол адноўленага «Дняпра».<ref>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/tribuna/blogs/romantikgroundhopping/2529513.html|title=«Днепр» должен жить?!|website=Sports.ru|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vk.com/wall-59001303_2690|title=В Смоленске началось возрождение ФК «Днепр»|language=ru}}</ref> == Тэхнічныя спонсары == {| class="wikitable" ! Гады !! Вытворца формы |- | 2004—2005 || [[Adidas]] |- | 2006—2012 || [[Umbro]] |- | 2012—2013 || [[Legea]] |- | 2013—2014 || [[Joma]] |- | 2014—2015 || [[Umbro]] |- | З 2015 || [[Jako]] |} == Гл. таксама == * [[Смаленск]] * [[Футбол у Расіі]] == Заўвагі == <references /> == Літаратура == * Перепекин В. А., Коженов В. Н. ''История смоленского футбола 1908—1996''. — Смоленск, 1996. — 172 с. — ISBN 5-09-002630-0. {{ref-ru}} == Спасылкі == * [https://fc-dnepr.ru/ Сайт ФК «Дняпро»] {{ref-ru}} * [https://ff-smolensk.com/ Федэрацыя футбола Смаленскай вобласці] {{ref-ru}} * [https://www.sport-express.ru/football/ «Спорт-Экспресс»] {{ref-ru}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Расіі]] [[Катэгорыя:Спорт у Смаленску]] 0vg7ym5erbwwbxb69geo7jux2omz3ua 6 817890 5227593 2026-10-26T19:59:39Z Grzegorz Brz. 105482 {{Несвабодны файл |апісанне=Эмблема футбольнага клуба «Дняпро» (Смаленск, Расія). |крыніца=https://ru.wikipedia.org/wiki/Файл:Dnepr-smolensk.png |час стварэння=2018 |аўтар=Праваўладальнік — футбольны клуб «Дняпро» (Смаленск); аўтар графічнай выявы не ўстаноўлены. |частка=Эмблема цалкам. |разрозненне=Так, памер выявы не перавышае 300 × 300 пікселяў. }} {{Несвабодны файл/АДВ |артыкул=ФК Дняпро Смаленск |мэта=Ідэнтыфікацыя футбольнага клуба «Дняпро» (Смаленск) у інфармацыйнай картцы энцыклапеды... 5227593 wikitext text/x-wiki == Тлумачэнне == {{Несвабодны файл |апісанне=Эмблема футбольнага клуба «Дняпро» (Смаленск, Расія). |крыніца=https://ru.wikipedia.org/wiki/Файл:Dnepr-smolensk.png |час стварэння=2018 |аўтар=Праваўладальнік — футбольны клуб «Дняпро» (Смаленск); аўтар графічнай выявы не ўстаноўлены. |частка=Эмблема цалкам. |разрозненне=Так, памер выявы не перавышае 300 × 300 пікселяў. }} {{Несвабодны файл/АДВ |артыкул=ФК Дняпро Смаленск |мэта=Ідэнтыфікацыя футбольнага клуба «Дняпро» (Смаленск) у інфармацыйнай картцы энцыклапедычнага артыкула. |заменнасць=Свабодная выява не можа дакладна замяніць арыгінальную эмблему клуба, паколькі будзе адрознівацца ад яго афіцыйнай сімволікі. |іншае=Эмблема выкарыстоўваецца аднаразова ў паменшаным памеры, выключна з інфармацыйнай мэтай. Такое выкарыстанне не мае камерцыйнага характару і не замяняе выкарыстанне арыгінала праваўладальнікам. }} l0gnjhfcqb44jxzf7xdorp0pocb4ao4 0 817891 5227595 2026-10-26T19:59:52Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[Катагенез]] у [[Катагенез (біялогія)]] 5227595 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Катагенез (біялогія)]] rro4bbq1dsmhb68bct24714s99jms21 1 817892 5227645 2026-10-26T20:35:50Z ~2026-57231-14 176082 Новая старонка: «Кіраўнік КЛУБА загадкавыя З'ЯВЫ Валагодскай вобласці, загінуў у 2011 ~~~~» 5227645 wikitext text/x-wiki Кіраўнік КЛУБА загадкавыя З'ЯВЫ Валагодскай вобласці, загінуў у 2011 [[Адмысловае:Contributions/~2026-57231-14|~2026-57231-14]] ([[Размовы з удзельнікам:~2026-57231-14|размова]]) 23:35, 26 кастрычніка 2026 (+03) rw27c1qsm6mo7zxygrfk1i2a7f53x9v 0 817893 5227653 2026-10-26T20:53:00Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Пісьменнік}} '''Нікалай Іарданаў Антонаў''' ({{lang-bg|Николай Йорданов Антонов}}; {{ВД-Прэамбула}}) — балгарскі пісьменнік, перакладчык. == Біяграфія == Скончыў Сафійскі вышэйшы медыцынскі інстытут (1950). Вершы, паэмы, апавяданні, аповесці змешчаны ў зборніках «...» 5227653 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Нікалай Іарданаў Антонаў''' ({{lang-bg|Николай Йорданов Антонов}}; {{ВД-Прэамбула}}) — балгарскі пісьменнік, перакладчык. == Біяграфія == Скончыў Сафійскі вышэйшы медыцынскі інстытут (1950). Вершы, паэмы, апавяданні, аповесці змешчаны ў зборніках «Былыя людзі» (1951), «Батальён» (1957), «У адкрытым моры» (1965), «Айчына» (1975), яны прысвечаны антыфашысцкай барацьбе і сучаснасці. У анталогію «Паэзія перамогі» (1955), складзенай Н. Антонавым ўвайшлі яго пераклады твораў [[Я. Купала|Я. Купалы]], [[Я. Колас]]а, [[П. Броўка|П. Броўкі]], [[П. Глебка|П. Глебкі]], [[М. Танк]]а, [[А. Куляшоў|А. Куляшова]], [[Пімен Панчанка|П. Панчанкі]], [[П. Пестрак]]а, [[М. Засім]]а. == Беларускія пераклады == * Размова з чужаземцам наконт пуцевадзіцеля // Сто гадоў, сто паэтаў, сто песень, 1878—1978. — Мн., 1978. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|1|Антонаў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Антонаў Нікалай Іарданаў}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі Балгарыі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Балгарыі]] sk4obceh8qwmvdkdm1vu0fx3beswrwl 5227654 5227653 2026-10-26T20:53:39Z JerzyKundrat 174 5227654 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Нікалай Іарданаў Антонаў''' ({{lang-bg|Николай Йорданов Антонов}}; {{ВД-Прэамбула}}) — балгарскі пісьменнік, перакладчык. == Біяграфія == Скончыў Сафійскі вышэйшы медыцынскі інстытут (1950). Вершы, паэмы, апавяданні, аповесці змешчаны ў зборніках «Былыя людзі» (1951), «Батальён» (1957), «У адкрытым моры» (1965), «Айчына» (1975), яны прысвечаны антыфашысцкай барацьбе і сучаснасці. У анталогію «Паэзія перамогі» (1955), складзенай Н. Антонавым ўвайшлі яго пераклады твораў [[Я. Купала|Я. Купалы]], [[Я. Колас]]а, [[П. Броўка|П. Броўкі]], [[П. Глебка|П. Глебкі]], [[М. Танк]]а, [[А. Куляшоў|А. Куляшова]], [[Пімен Панчанка|П. Панчанкі]], [[П. Пестрак]]а, [[М. Засім]]а. == Беларускія пераклады == * Размова з чужаземцам наконт пуцевадзіцеля // Сто гадоў, сто паэтаў, сто песень, 1878—1978. — Мн., 1978. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|1|Антонаў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Антонаў Нікалай Іарданаў}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі Балгарыі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Балгарыі]] n87341xeig24csnpod1gqzii6q3hj8h 5227695 5227654 2026-10-26T21:31:28Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5227695 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Нікалай Іарданаў Антонаў''' ({{lang-bg|Николай Йорданов Антонов}}; {{ВД-Прэамбула}}) — балгарскі пісьменнік, перакладчык. == Біяграфія == Скончыў Сафійскі вышэйшы медыцынскі інстытут (1950). Вершы, паэмы, апавяданні, аповесці змешчаны ў зборніках «Былыя людзі» (1951), «Батальён» (1957), «У адкрытым моры» (1965), «Айчына» (1975), яны прысвечаны антыфашысцкай барацьбе і сучаснасці. У анталогію «Паэзія перамогі» (1955), складзеную Н. Антонавым увайшлі яго пераклады твораў [[Я. Купала|Я. Купалы]], [[Я. Колас]]а, [[П. Броўка|П. Броўкі]], [[П. Глебка|П. Глебкі]], [[М. Танк]]а, [[А. Куляшоў|А. Куляшова]], [[Пімен Панчанка|П. Панчанкі]], [[П. Пестрак]]а, [[М. Засім]]а. == Беларускія пераклады == * Размова з чужаземцам наконт пуцевадзіцеля // Сто гадоў, сто паэтаў, сто песень, 1878—1978. — Мн., 1978. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|1|Антонаў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Антонаў Нікалай Іарданаў}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі Балгарыі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Балгарыі]] 5o2kro009rntj6iddjzshpc4yojipel 0 817894 5227696 2026-10-26T21:39:46Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Іерарх}} '''Сафроній Урачанскі''' ({{lang-bg|Софроний Врачански}}; {{ВД-Прэамбула}}) — балгарскі епіскап, пісьменнік, адзін з натхняльнікаў балгарскага нацыянальнага адраджэння. Распрацоўваў эстэтычную канцэпцыю рэнесанснай асобы ў «Жыціі і пакутах грэшнага...» 5227696 wikitext text/x-wiki {{Іерарх}} '''Сафроній Урачанскі''' ({{lang-bg|Софроний Врачански}}; {{ВД-Прэамбула}}) — балгарскі епіскап, пісьменнік, адзін з натхняльнікаў балгарскага нацыянальнага адраджэння. Распрацоўваў эстэтычную канцэпцыю рэнесанснай асобы ў «Жыціі і пакутах грэшнага Сафронія» (1805). {{дапісаць}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} o2kl94caxbtg50i8wuiy7xiad3v1s8a 1 817895 5227704 2026-10-26T22:01:59Z StachLysy 62453 Новая старонка: «{{Юбілейны артыкул|268 000|26 кастрычніка 2026}}» 5227704 wikitext text/x-wiki {{Юбілейны артыкул|268 000|26 кастрычніка 2026}} slqxqliqnu834uxknl12bnrlrcwrf4p 0 817896 5227755 2026-10-27T05:16:39Z DobryBrat 5701 Новая старонка: «{{Адміністрацыйная адзінка}} '''Новааляксандраўскі раён''' ({{lang-ru|Новоалександровский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. У межах раёна ўтворана Новааляксандраўская муніцыпальна...» 5227755 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Новааляксандраўскі раён''' ({{lang-ru|Новоалександровский район}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краі]] [[Расія|Расіі]]. У межах раёна ўтворана Новааляксандраўская муніцыпальная акруга. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Новааляксандраўск]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Стаўрапольскі край}} [[Катэгорыя:Раёны Стаўрапольскага краю]] d4lrnm9wctthedr5z7vwy8nesdf9siv 0 817897 5227757 2026-10-27T05:55:36Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Гара}} '''Торнга́т''' (фр.: Monts Torngat) — горны ланцуг [[Канадскі шчыт|Канадскага шчыта]] (у Квебеку таксама званага Лаўрэнційскім плато), размешчаная на [[Лабрадор (паўвостраў)|паўвостраве Лабрадор]] на мяжы [[Квебек]]а і правінцыі [[Ньюфаўндленд]] і Лабрадор. Выш...» 5227757 wikitext text/x-wiki {{Гара}} '''Торнга́т''' (фр.: Monts Torngat) — горны ланцуг [[Канадскі шчыт|Канадскага шчыта]] (у Квебеку таксама званага Лаўрэнційскім плато), размешчаная на [[Лабрадор (паўвостраў)|паўвостраве Лабрадор]] на мяжы [[Квебек]]а і правінцыі [[Ньюфаўндленд]] і Лабрадор. Вышэйшы пункт Торнгата - гара Д'Ібервіль (1652 м), размешчаная ў Квебеку (таксама званая гарой Кобвік у Ньюфаўндлендзе і Лабрадоры). Асноўныя вяршыні Торнгата ўяўляюць сабой водападзел паміж Лабрадорам і Квебекам, па лініі якога праходзіць мяжа дзвюх правінцый. Заходнія схілы гор Торнгат выдзелены Сусветным фондам дзікай прыроды ў асобны паўночнаамерыканскі экалагічны рэгіён Тундра гор Торнгат. Парк Торнгат-Маўнцінс атрымаў назву ад гор Торнгат. jfhdwl1mfwk0pik1pux1ni6u70n6dxn 5227758 5227757 2026-10-27T05:56:52Z Autumndancer 168015 5227758 wikitext text/x-wiki {{Гара}} '''Торнга́т''' ({{lang-fr|Monts Torngat}}) — горны ланцуг [[Канадскі шчыт|Канадскага шчыта]] (у Квебеку таксама званага Лаўрэнційскім плато), размешчаная на [[Лабрадор (паўвостраў)|паўвостраве Лабрадор]] на мяжы [[Квебек (правінцыя)|Квебека]] і правінцыі [[Ньюфаўндленд]] і Лабрадор. Вышэйшы пункт Торнгата - гара Д'Ібервіль (1652 м), размешчаная ў Квебеку (таксама званая гарой Кобвік у Ньюфаўндлендзе і Лабрадоры). Асноўныя вяршыні Торнгата ўяўляюць сабой водападзел паміж Лабрадорам і Квебекам, па лініі якога праходзіць мяжа дзвюх правінцый. Заходнія схілы гор Торнгат выдзелены Сусветным фондам дзікай прыроды ў асобны паўночнаамерыканскі экалагічны рэгіён Тундра гор Торнгат. Парк Торнгат-Маўнцінс атрымаў назву ад гор Торнгат. dw3bgec46l3bck2amft0swkg91g24rn 5227759 5227758 2026-10-27T05:57:48Z Autumndancer 168015 5227759 wikitext text/x-wiki {{Гара}} '''Торнга́т'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|9|арт. Лаўрэнційскае ўзвышша||162}}</ref> ({{lang-fr|Monts Torngat}}) — горны ланцуг [[Канадскі шчыт|Канадскага шчыта]] (у Квебеку таксама званага Лаўрэнційскім плато), размешчаная на [[Лабрадор (паўвостраў)|паўвостраве Лабрадор]] на мяжы [[Квебек (правінцыя)|Квебека]] і правінцыі [[Ньюфаўндленд]] і Лабрадор. Вышэйшы пункт Торнгата - гара Д'Ібервіль (1652 м), размешчаная ў Квебеку (таксама званая гарой Кобвік у Ньюфаўндлендзе і Лабрадоры). Асноўныя вяршыні Торнгата ўяўляюць сабой водападзел паміж Лабрадорам і Квебекам, па лініі якога праходзіць мяжа дзвюх правінцый. Заходнія схілы гор Торнгат выдзелены Сусветным фондам дзікай прыроды ў асобны паўночнаамерыканскі экалагічны рэгіён Тундра гор Торнгат. Парк Торнгат-Маўнцінс атрымаў назву ад гор Торнгат. == Крыніцы == {{крыніцы}} h1jglnz6rwgv5atnfms31nm9ckxvale 5227760 5227759 2026-10-27T05:58:20Z Autumndancer 168015 5227760 wikitext text/x-wiki {{Гара}} '''Торнга́т'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|9|арт. Лаўрэнційскае ўзвышша||162}}</ref> ({{lang-fr|Monts Torngat}}) — горны ланцуг [[Канадскі шчыт|Канадскага шчыта]] (у Квебеку таксама званага Лаўрэнційскім плато), размешчаная на [[Лабрадор (паўвостраў)|паўвостраве Лабрадор]] на мяжы [[Квебек (правінцыя)|Квебека]] і правінцыі [[Ньюфаўндленд]] і Лабрадор. Вышэйшы пункт Торнгата - гара Д'Ібервіль (1652 м), размешчаная ў Квебеку (таксама званая гарой Кобвік у Ньюфаўндлендзе і Лабрадоры). Асноўныя вяршыні Торнгата ўяўляюць сабой водападзел паміж Лабрадорам і Квебекам, па лініі якога праходзіць мяжа дзвюх правінцый. Заходнія схілы гор Торнгат выдзелены Сусветным фондам дзікай прыроды ў асобны паўночнаамерыканскі экалагічны рэгіён Тундра гор Торнгат. Парк Торнгат-Маўнцінс атрымаў назву ад гор Торнгат. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Горы Квебека]] lh19svsvnkjxzq573zlcon1wjrkuy8m 5227861 5227760 2026-10-27T09:57:34Z M.L.Bot 261 +{{Бібліяінфармацыя}} усюды варта дадаваць 5227861 wikitext text/x-wiki {{Гара}} '''Торнга́т'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|9|арт. Лаўрэнційскае ўзвышша||162}}</ref> ({{lang-fr|Monts Torngat}}) — горны ланцуг [[Канадскі шчыт|Канадскага шчыта]] (у Квебеку таксама званага Лаўрэнційскім плато), размешчаная на [[Лабрадор (паўвостраў)|паўвостраве Лабрадор]] на мяжы [[Квебек (правінцыя)|Квебека]] і правінцыі [[Ньюфаўндленд]] і Лабрадор. Вышэйшы пункт Торнгата - гара Д'Ібервіль (1652 м), размешчаная ў Квебеку (таксама званая гарой Кобвік у Ньюфаўндлендзе і Лабрадоры). Асноўныя вяршыні Торнгата ўяўляюць сабой водападзел паміж Лабрадорам і Квебекам, па лініі якога праходзіць мяжа дзвюх правінцый. Заходнія схілы гор Торнгат выдзелены Сусветным фондам дзікай прыроды ў асобны паўночнаамерыканскі экалагічны рэгіён Тундра гор Торнгат. Парк Торнгат-Маўнцінс атрымаў назву ад гор Торнгат. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Горы Квебека]] sxcaxi5fl0dh1s2ab7k7vkvz9sqsc86 0 817898 5227762 2026-10-27T06:04:15Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Паўночна-Заходні праход''' — паўночны марскі шлях паміж [[Атлантычны акіян|Атлантычным]] і [[Ціхі акіян|Ціхім акіянам]] праз моры і пралівы [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага Арктычнага архіпелага]]. Упершыню пройдзены з усходу на захад у 1903—06 гад...» 5227762 wikitext text/x-wiki '''Паўночна-Заходні праход''' — паўночны марскі шлях паміж [[Атлантычны акіян|Атлантычным]] і [[Ціхі акіян|Ціхім акіянам]] праз моры і пралівы [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага Арктычнага архіпелага]]. Упершыню пройдзены з усходу на захад у 1903—06 гадах нарвежскай экспедыцыяй [[Руаль Амудсен|Руаля Амундсена]] на судне «Іоа» (з 3 зімоўкамі), у 1944 годзе — за адну навігацыю Г.​Ларсенам на тым жа судне. Большую частку года ўкрыты лёдам. У адрозненне ад Паўночна-Усходняга праходу (гл. Паўночны марскі шлях) малаасвоены. ita2rbpudqvddysn8lot1kxg4taj6hc 5227763 5227762 2026-10-27T06:05:00Z Autumndancer 168015 5227763 wikitext text/x-wiki '''Паўночна-Заходні праход''' — паўночны марскі шлях паміж [[Атлантычны акіян|Атлантычным]] і [[Ціхі акіян|Ціхім акіянам]] праз моры і пралівы [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага Арктычнага архіпелага]]. Упершыню пройдзены з усходу на захад у 1903—06 гадах нарвежскай экспедыцыяй [[Руаль Амундсен|Руаля Амундсена]] на судне «Іоа» (з 3 зімоўкамі), у 1944 годзе — за адну навігацыю Г.​Ларсенам на тым жа судне. Большую частку года ўкрыты лёдам. У адрозненне ад Паўночна-Усходняга праходу (гл. Паўночны марскі шлях) малаасвоены. 5i84fg74idmlzq4l5j6nulv5c3zlmuu 5227764 5227763 2026-10-27T06:05:58Z Autumndancer 168015 5227764 wikitext text/x-wiki '''Паўночна-Заходні праход''' — паўночны марскі шлях паміж [[Атлантычны акіян|Атлантычным]] і [[Ціхі акіян|Ціхім акіянам]] праз моры і пралівы [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага Арктычнага архіпелага]]. Упершыню пройдзены з усходу на захад у 1903—06 гадах нарвежскай экспедыцыяй [[Руаль Амундсен|Руаля Амундсена]] на судне «Іоа» (з 3 зімоўкамі), у 1944 годзе — за адну навігацыю Г.​Ларсенам на тым жа судне. Большую частку года ўкрыты лёдам. У адрозненне ад Паўночна-Усходняга праходу (гл. Паўночны марскі шлях) малаасвоены. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|12|Паўночна-Заходні праход||214}} dsyt0en0b1atuouw85etpz0ayt8vptd 5227765 5227764 2026-10-27T06:06:31Z Autumndancer 168015 5227765 wikitext text/x-wiki '''Паўночна-Заходні праход''' — паўночны марскі шлях паміж [[Атлантычны акіян|Атлантычным]] і [[Ціхі акіян|Ціхім акіянам]] праз моры і пралівы [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага Арктычнага архіпелага]]. Упершыню пройдзены з усходу на захад у 1903—06 гадах нарвежскай экспедыцыяй [[Руаль Амундсен|Руаля Амундсена]] на судне «Іоа» (з 3 зімоўкамі), у 1944 годзе — за адну навігацыю Г.​Ларсенам на тым жа судне. Большую частку года ўкрыты лёдам. У адрозненне ад Паўночна-Усходняга праходу (гл. Паўночны марскі шлях) малаасвоены. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|12|Паўночна-Заходні праход||214}} [[Катэгорыя:Канадскі Арктычны архіпелаг]] nqjrk83hnpbqvjlu2n9cyvpkmdd9ybt 5227859 5227765 2026-10-27T09:56:35Z M.L.Bot 261 +{{Бібліяінфармацыя}} усюды варта дадаваць 5227859 wikitext text/x-wiki '''Паўночна-Заходні праход''' — паўночны марскі шлях паміж [[Атлантычны акіян|Атлантычным]] і [[Ціхі акіян|Ціхім акіянам]] праз моры і пралівы [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага Арктычнага архіпелага]]. Упершыню пройдзены з усходу на захад у 1903—06 гадах нарвежскай экспедыцыяй [[Руаль Амундсен|Руаля Амундсена]] на судне «Іоа» (з 3 зімоўкамі), у 1944 годзе — за адну навігацыю Г.​Ларсенам на тым жа судне. Большую частку года ўкрыты лёдам. У адрозненне ад Паўночна-Усходняга праходу (гл. Паўночны марскі шлях) малаасвоены. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|12|Паўночна-Заходні праход||214}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Канадскі Арктычны архіпелаг]] q9csbr0b9oq11nntf316hdsawi1c7l6 0 817899 5227767 2026-10-27T06:16:16Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{значэнні2|Бараў}} {{Праліў}} '''Бараў''' ({{lang-en|Barrow Strait}}) — праліў, які аддзяляе астравы [[Дэван (востраў)|Дэван]] і [[Карнуоліс (востраў, Канада)|Карнуоліс]] ад астравоў [[Сомерсет (востраў)|Сомерсет]], [[Востраў Прынца Уэльскага (Канада)|Прынца Уэльскага]] і Прынс-...» 5227767 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Бараў}} {{Праліў}} '''Бараў''' ({{lang-en|Barrow Strait}}) — праліў, які аддзяляе астравы [[Дэван (востраў)|Дэван]] і [[Карнуоліс (востраў, Канада)|Карнуоліс]] ад астравоў [[Сомерсет (востраў)|Сомерсет]], [[Востраў Прынца Уэльскага (Канада)|Прынца Уэльскага]] і Прынс-Ліяполд у [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскім Арктычным архіпелагу]]. Праліў размешчаны ў цэнтральнай частцы Канадскага Арктычнага архіпелага, з’яўляецца часткай аднаго з маршрутаў праз [[Паўночна-Заходні праход]] разам з пралівамі [[Мак-Клур]], [[Вайкаўнт-Мелвіл]] і [[Ланкастэр (праліў)|Ланкастэр]]. У англамоўных крыніцах гэтыя чатыры праліва называюць Parry Channal (праліў Пары). Праліў Пары аддзяляе [[Астравы Каралевы Лізаветы]] ад астатняй часткі Канадскага Арктычнага архіпелага. Праліў Бараў злучае праліў Вайкаўнт-Мелвіл, размешчаны на захадзе, з пралівам Ланкастэр на ўсходзе. На паўночным усходзе злучаецца з пралівам Велінгтан, на поўдні — з пралівам Піл. Разам з іншымі пралівамі злучае прыналежныя да басейна Паўночнага Ледавітага акіяна моры [[мора Бафіна|Бафіна]] і [[мора Бофарта|Бофарта]]. Найбольшая шырыня праліва — 106 км, мінімальная шырыня — 45 км. Даўжыня праліва — 270 км. [[Катэгорыя:Пралівы Паўночнага Ледавітага акіяна]] 6xuo7el3ldag4d6vetqokxzczqo64co 5227769 5227767 2026-10-27T06:17:28Z Autumndancer 168015 5227769 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Бараў}} {{Праліў}} '''Бараў''' ({{lang-en|Barrow Strait}}) — праліў, які аддзяляе астравы [[Дэван (востраў)|Дэван]] і [[Карнуоліс (востраў, Канада)|Карнуоліс]] ад астравоў [[Сомерсет (востраў)|Сомерсет]], [[Востраў Прынца Уэльскага (Канада)|Прынца Уэльскага]] і Прынс-Ліяполд у [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскім Арктычным архіпелагу]]. Праліў размешчаны ў цэнтральнай частцы Канадскага Арктычнага архіпелага, з’яўляецца часткай аднаго з маршрутаў праз [[Паўночна-Заходні праход]] разам з пралівамі [[Мак-Клур]], [[Вайкаўнт-Мелвіл]] і [[Ланкастэр (праліў)|Ланкастэр]]. У англамоўных крыніцах гэтыя чатыры праліва называюць Parry Channal (праліў Пары). Праліў Пары аддзяляе [[Астравы Каралевы Лізаветы]] ад астатняй часткі Канадскага Арктычнага архіпелага. Праліў Бараў злучае праліў Вайкаўнт-Мелвіл, размешчаны на захадзе, з пралівам Ланкастэр на ўсходзе. На паўночным усходзе злучаецца з пралівам Велінгтан, на поўдні — з пралівам Піл. Разам з іншымі пралівамі злучае прыналежныя да басейна [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага акіяна]] моры [[мора Бафіна|Бафіна]] і [[мора Бофарта|Бофарта]]. Найбольшая шырыня праліва — 106 км, мінімальная шырыня — 45 км. Даўжыня праліва — 270 км. [[Катэгорыя:Пралівы Паўночнага Ледавітага акіяна]] gtufmlmdfmjw1klabvl55kaycpthj3k 5227779 5227769 2026-10-27T06:43:02Z Autumndancer 168015 5227779 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Бараў}} {{Праліў}} '''Бараў''' ({{lang-en|Barrow Strait}}) — праліў, які аддзяляе астравы [[Дэван (востраў)|Дэван]] і [[Карнуоліс (востраў, Канада)|Карнуоліс]] ад астравоў [[Сомерсет (востраў)|Сомерсет]], [[Востраў Прынца Уэльскага (Канада)|Прынца Уэльскага]] і Прынс-Ліяполд у [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскім Арктычным архіпелагу]]. Праліў размешчаны ў цэнтральнай частцы Канадскага Арктычнага архіпелага, з’яўляецца часткай аднаго з маршрутаў праз [[Паўночна-Заходні праход]] разам з пралівамі [[Мак-Клур]], [[Вайкаўнт-Мелвіл]] і [[Ланкастэр (праліў)|Ланкастэр]]. У англамоўных крыніцах гэтыя чатыры праліва называюць Parry Channal (праліў Пары). Праліў Пары аддзяляе [[Астравы Каралевы Лізаветы]] ад астатняй часткі Канадскага Арктычнага архіпелага. Праліў Бараў злучае праліў Вайкаўнт-Мелвіл, размешчаны на захадзе, з пралівам Ланкастэр на ўсходзе. На паўночным усходзе злучаецца з пралівам Велінгтан, на поўдні — з пралівам Піл. Разам з іншымі пралівамі злучае прыналежныя да басейна [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага акіяна]] моры [[мора Бафіна|Бафіна]] і [[мора Бофарта|Бофарта]]. Найбольшая шырыня праліва — 106 км, мінімальная шырыня — 45 км. Даўжыня праліва — 270 км. {{Паўночны Ледавіты акіян}} [[Катэгорыя:Пралівы Паўночнага Ледавітага акіяна]] dgahbkttt7ay40t6eynufo17vyuz0dk 5227863 5227779 2026-10-27T09:58:33Z M.L.Bot 261 +{{Бібліяінфармацыя}} усюды варта дадаваць 5227863 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Бараў}} {{Праліў}} '''Бараў''' ({{lang-en|Barrow Strait}}) — праліў, які аддзяляе астравы [[Дэван (востраў)|Дэван]] і [[Карнуоліс (востраў, Канада)|Карнуоліс]] ад астравоў [[Сомерсет (востраў)|Сомерсет]], [[Востраў Прынца Уэльскага (Канада)|Прынца Уэльскага]] і Прынс-Ліяполд у [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскім Арктычным архіпелагу]]. Праліў размешчаны ў цэнтральнай частцы Канадскага Арктычнага архіпелага, з’яўляецца часткай аднаго з маршрутаў праз [[Паўночна-Заходні праход]] разам з пралівамі [[Мак-Клур]], [[Вайкаўнт-Мелвіл]] і [[Ланкастэр (праліў)|Ланкастэр]]. У англамоўных крыніцах гэтыя чатыры праліва называюць Parry Channal (праліў Пары). Праліў Пары аддзяляе [[Астравы Каралевы Лізаветы]] ад астатняй часткі Канадскага Арктычнага архіпелага. Праліў Бараў злучае праліў Вайкаўнт-Мелвіл, размешчаны на захадзе, з пралівам Ланкастэр на ўсходзе. На паўночным усходзе злучаецца з пралівам Велінгтан, на поўдні — з пралівам Піл. Разам з іншымі пралівамі злучае прыналежныя да басейна [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага акіяна]] моры [[мора Бафіна|Бафіна]] і [[мора Бофарта|Бофарта]]. Найбольшая шырыня праліва — 106 км, мінімальная шырыня — 45 км. Даўжыня праліва — 270 км. {{Паўночны Ледавіты акіян}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пралівы Паўночнага Ледавітага акіяна]] 3aagbgj9ugr2p0wa0yr6ntdk9szhpd9 0 817900 5227770 2026-10-27T06:24:14Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{значэнні2|Ланкастэр}} {{Праліў}} '''Ланкастэр''' ({{lang-en|Lancaster Sound}}) — праліў, які аддзяляе астравы [[Бафінава Зямля]] і [[Байлат]] ад [[Дэван (востраў)|вострава Дэван]] у [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскім Арктычным архіпелагу]]. Праліў размешчаны ва ўсходня...» 5227770 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Ланкастэр}} {{Праліў}} '''Ланкастэр''' ({{lang-en|Lancaster Sound}}) — праліў, які аддзяляе астравы [[Бафінава Зямля]] і [[Байлат]] ад [[Дэван (востраў)|вострава Дэван]] у [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскім Арктычным архіпелагу]]. Праліў размешчаны ва ўсходняй частцы Канадскага Арктычнага архіпелага і з’яўляецца часткай [[Паўночна-Заходні праход|Паўночна-Заходняга праходу]] разам з пралівамі [[Бараў (праліў)|Бараў]], [[Вайкаўнт-Мелвіл]] і [[Мак-Клур]]. Злучае [[мора Бафіна]], размешчанае на ўсходзе, з пралівам Бараў на захадзе і пралівам [[Прынс-Рыджэнт (праліў)|Прынс-Рыджэнт]] на паўднёвым захадзе. Разам з іншымі пралівамі праліў Ланкастэр злучае мора Бафіна з Паўночным Ледавітым акіянам і з [[Бутыя (заліў)|залівам Бутыя]]. Максімальная шырыня праліва — 80 км, мінімальная шырыня — 50 км. Даўжыня заліва — 400 км. Праліў глыбакаводны — максімальная глыбіня 1232 метра, мінімальная глыбіня 137 метраў. Праліў знаходзіцца ў палярнай вобласці і 9-10 месяцаў у годзе пакрыты льдамі, у тым ліку і цяжкімі пакавымі льдамі. Дзякуючы [[ледакол]]ам навігацыя доўжыцца з сярэдзіны лета да пачатку снегападаў. cgb340prz92t39fv8aj0myu8e3nco5i 5227771 5227770 2026-10-27T06:25:00Z Autumndancer 168015 5227771 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Ланкастэр}} {{Праліў}} '''Ланкастэр''' ({{lang-en|Lancaster Sound}}) — праліў, які аддзяляе астравы [[Бафінава Зямля]] і [[Байлат]] ад [[Дэван (востраў)|вострава Дэван]] у [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскім Арктычным архіпелагу]]. Праліў размешчаны ва ўсходняй частцы Канадскага Арктычнага архіпелага і з’яўляецца часткай [[Паўночна-Заходні праход|Паўночна-Заходняга праходу]] разам з пралівамі [[Бараў (праліў)|Бараў]], [[Вайкаўнт-Мелвіл]] і [[Мак-Клур]]. Злучае [[мора Бафіна]], размешчанае на ўсходзе, з пралівам Бараў на захадзе і пралівам [[Прынс-Рыджэнт (праліў)|Прынс-Рыджэнт]] на паўднёвым захадзе. Разам з іншымі пралівамі праліў Ланкастэр злучае мора Бафіна з Паўночным Ледавітым акіянам і з [[Бутыя (заліў)|залівам Бутыя]]. Максімальная шырыня праліва — 80 км, мінімальная шырыня — 50 км. Даўжыня заліва — 400 км. Праліў глыбакаводны — максімальная глыбіня 1232 метра, мінімальная глыбіня 137 метраў. Праліў знаходзіцца ў палярнай вобласці і 9-10 месяцаў у годзе пакрыты льдамі, у тым ліку і цяжкімі пакавымі льдамі. Дзякуючы [[ледакол]]ам навігацыя доўжыцца з сярэдзіны лета да пачатку снегападаў. == Крыніцы == {{крыніцы}} tur7gqx3uoxc5j9r44dsa7wtnw35z9r 5227772 5227771 2026-10-27T06:25:36Z Autumndancer 168015 5227772 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Ланкастэр}} {{Праліў}} '''Ланкастэр''' ({{lang-en|Lancaster Sound}}) — праліў, які аддзяляе астравы [[Бафінава Зямля]] і [[Байлат]] ад [[Дэван (востраў)|вострава Дэван]] у [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскім Арктычным архіпелагу]]. Праліў размешчаны ва ўсходняй частцы Канадскага Арктычнага архіпелага і з’яўляецца часткай [[Паўночна-Заходні праход|Паўночна-Заходняга праходу]] разам з пралівамі [[Бараў (праліў)|Бараў]], [[Вайкаўнт-Мелвіл]] і [[Мак-Клур]]. Злучае [[мора Бафіна]], размешчанае на ўсходзе, з пралівам Бараў на захадзе і пралівам [[Прынс-Рыджэнт (праліў)|Прынс-Рыджэнт]] на паўднёвым захадзе. Разам з іншымі пралівамі праліў Ланкастэр злучае мора Бафіна з Паўночным Ледавітым акіянам і з [[Бутыя (заліў)|залівам Бутыя]]. Максімальная шырыня праліва — 80 км, мінімальная шырыня — 50 км. Даўжыня заліва — 400 км. Праліў глыбакаводны — максімальная глыбіня 1232 метра, мінімальная глыбіня 137 метраў. Праліў знаходзіцца ў палярнай вобласці і 9-10 месяцаў у годзе пакрыты льдамі, у тым ліку і цяжкімі пакавымі льдамі. Дзякуючы [[ледакол]]ам навігацыя доўжыцца з сярэдзіны лета да пачатку снегападаў. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Пралівы Паўночнага Ледавітага акіяна]] 6ivmwygfz236eqoe8nrgzssccp9z2n6 5227778 5227772 2026-10-27T06:42:41Z Autumndancer 168015 5227778 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Ланкастэр}} {{Праліў}} '''Ланкастэр''' ({{lang-en|Lancaster Sound}}) — праліў, які аддзяляе астравы [[Бафінава Зямля]] і [[Байлат]] ад [[Дэван (востраў)|вострава Дэван]] у [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскім Арктычным архіпелагу]]. Праліў размешчаны ва ўсходняй частцы Канадскага Арктычнага архіпелага і з’яўляецца часткай [[Паўночна-Заходні праход|Паўночна-Заходняга праходу]] разам з пралівамі [[Бараў (праліў)|Бараў]], [[Вайкаўнт-Мелвіл]] і [[Мак-Клур]]. Злучае [[мора Бафіна]], размешчанае на ўсходзе, з пралівам Бараў на захадзе і пралівам [[Прынс-Рыджэнт (праліў)|Прынс-Рыджэнт]] на паўднёвым захадзе. Разам з іншымі пралівамі праліў Ланкастэр злучае мора Бафіна з Паўночным Ледавітым акіянам і з [[Бутыя (заліў)|залівам Бутыя]]. Максімальная шырыня праліва — 80 км, мінімальная шырыня — 50 км. Даўжыня заліва — 400 км. Праліў глыбакаводны — максімальная глыбіня 1232 метра, мінімальная глыбіня 137 метраў. Праліў знаходзіцца ў палярнай вобласці і 9-10 месяцаў у годзе пакрыты льдамі, у тым ліку і цяжкімі пакавымі льдамі. Дзякуючы [[ледакол]]ам навігацыя доўжыцца з сярэдзіны лета да пачатку снегападаў. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Паўночны Ледавіты акіян}} [[Катэгорыя:Пралівы Паўночнага Ледавітага акіяна]] ijqsqzu0hpp69tjlsqcxvj0f5nqaka4 5227864 5227778 2026-10-27T09:59:05Z M.L.Bot 261 +{{Бібліяінфармацыя}} усюды варта дадаваць 5227864 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Ланкастэр}} {{Праліў}} '''Ланкастэр''' ({{lang-en|Lancaster Sound}}) — праліў, які аддзяляе астравы [[Бафінава Зямля]] і [[Байлат]] ад [[Дэван (востраў)|вострава Дэван]] у [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскім Арктычным архіпелагу]]. Праліў размешчаны ва ўсходняй частцы Канадскага Арктычнага архіпелага і з’яўляецца часткай [[Паўночна-Заходні праход|Паўночна-Заходняга праходу]] разам з пралівамі [[Бараў (праліў)|Бараў]], [[Вайкаўнт-Мелвіл]] і [[Мак-Клур]]. Злучае [[мора Бафіна]], размешчанае на ўсходзе, з пралівам Бараў на захадзе і пралівам [[Прынс-Рыджэнт (праліў)|Прынс-Рыджэнт]] на паўднёвым захадзе. Разам з іншымі пралівамі праліў Ланкастэр злучае мора Бафіна з Паўночным Ледавітым акіянам і з [[Бутыя (заліў)|залівам Бутыя]]. Максімальная шырыня праліва — 80 км, мінімальная шырыня — 50 км. Даўжыня заліва — 400 км. Праліў глыбакаводны — максімальная глыбіня 1232 метра, мінімальная глыбіня 137 метраў. Праліў знаходзіцца ў палярнай вобласці і 9-10 месяцаў у годзе пакрыты льдамі, у тым ліку і цяжкімі пакавымі льдамі. Дзякуючы [[ледакол]]ам навігацыя доўжыцца з сярэдзіны лета да пачатку снегападаў. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Паўночны Ледавіты акіян}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пралівы Паўночнага Ледавітага акіяна]] nzqgm39a1zku0w9pwpaegxohmu3wbsm 0 817901 5227773 2026-10-27T06:37:18Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Праліў}} '''Вайкаўнт-Мелвіл''' ({{lang-en|Viscount Melville Sound}}) — праліў, які аддзяляе астравы [[Мелвіл (востраў, Канада)|Мелвіл]] і [[Батэрст (востраў, Канада)|Батэрст]] ад астравоў [[Вікторыя (востраў, Канада)|Вікторыя]] і Востраў Прынца Уэльскага (Канада)|Прынца Уэльск...» 5227773 wikitext text/x-wiki {{Праліў}} '''Вайкаўнт-Мелвіл''' ({{lang-en|Viscount Melville Sound}}) — праліў, які аддзяляе астравы [[Мелвіл (востраў, Канада)|Мелвіл]] і [[Батэрст (востраў, Канада)|Батэрст]] ад астравоў [[Вікторыя (востраў, Канада)|Вікторыя]] і [[Востраў Прынца Уэльскага (Канада)|Прынца Уэльскага]] ў [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскім Арктычным архіпелагу]]. Адкрыты [[Уільям Эдуард Пары|Уільямам Пары]] ў [[1819]] годзе і названы ў гонар Роберта Саўндэрса Дугласа, другога віконта Мелвіла, першага лорда Брытанскага Адміралцейства ў той час. == Геаграфія == Праліў размешчаны ў цэнтральнай частцы Канадскага Арктычнага архіпелага і з’яўляецца часткай аднаго з маршрутаў праз [[Паўночна-Заходні праход]] разам з пралівамі [[Мак-Клур]], [[Бараў (праліў)|Бараў]] і [[Ланкастэр (праліў)|Ланкастэр]]. У англамоўных крыніцах гэтыя чатыры праліва называюць Parry Channal (праліў Пары). Праліў Пары аддзяляе [[астравы Каралевы Лізаветы]] ад астатняй часткі Канадскага Арктычнага архіпелага. Праліў Вайкаўнт-Мелвіл злучае праліў Мак-Клур, размешчаны на захадзе, з пралівам Бараў на ўсходзе. На паўднёвым усходзе злучаецца з пралівам Мак-Клінтак, на паўднёвым захадзе — з пралівам Прынца Уэльскага, на поўначы — з пралівам Баям. Сумесна з іншымі пралівамі злучае прыналежныя да басейна [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага акіяна]] моры [[мора Бафіна|Бафіна]] і [[мора Бофарта|Бофарта]]. Шырыня праліва — 160 км, даўжыня — 400 км. Глыбіня праліва ад 200 да 500 метраў. 2efbiz9mgt503jwdd6cb2ukujpen1gi 5227774 5227773 2026-10-27T06:38:24Z Autumndancer 168015 5227774 wikitext text/x-wiki {{Праліў}} '''Вайкаўнт-Мелвіл''' ({{lang-en|Viscount Melville Sound}}) — праліў, які аддзяляе астравы [[Мелвіл (востраў, Канада)|Мелвіл]] і [[Батэрст (востраў, Канада)|Батэрст]] ад астравоў [[Вікторыя (востраў, Канада)|Вікторыя]] і [[Востраў Прынца Уэльскага (Канада)|Прынца Уэльскага]] ў [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскім Арктычным архіпелагу]]. Адкрыты [[Уільям Эдуард Пары|Уільямам Пары]] ў [[1819]] годзе і названы ў гонар Роберта Саўндэрса Дугласа, другога віконта Мелвіла, першага лорда Брытанскага Адміралцейства ў той час. == Геаграфія == Праліў размешчаны ў цэнтральнай частцы Канадскага Арктычнага архіпелага і з’яўляецца часткай аднаго з маршрутаў праз [[Паўночна-Заходні праход]] разам з пралівамі [[Мак-Клур]], [[Бараў (праліў)|Бараў]] і [[Ланкастэр (праліў)|Ланкастэр]]. У англамоўных крыніцах гэтыя чатыры праліва называюць Parry Channal (праліў Пары). Праліў Пары аддзяляе [[астравы Каралевы Лізаветы]] ад астатняй часткі Канадскага Арктычнага архіпелага. Праліў Вайкаўнт-Мелвіл злучае праліў Мак-Клур, размешчаны на захадзе, з пралівам Бараў на ўсходзе. На паўднёвым усходзе злучаецца з пралівам Мак-Клінтак, на паўднёвым захадзе — з пралівам Прынца Уэльскага, на поўначы — з пралівам Баям. Сумесна з іншымі пралівамі злучае прыналежныя да басейна [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага акіяна]] моры [[мора Бафіна|Бафіна]] і [[мора Бофарта|Бофарта]]. Шырыня праліва — 160 км, даўжыня — 400 км. Глыбіня праліва ад 200 да 500 метраў. [[Катэгорыя:Пралівы Паўночнага Ледавітага акіяна]] smfmhfuhp4d0d2fq8dg1m39af0jgk3o 5227780 5227774 2026-10-27T06:43:18Z Autumndancer 168015 5227780 wikitext text/x-wiki {{Праліў}} '''Вайкаўнт-Мелвіл''' ({{lang-en|Viscount Melville Sound}}) — праліў, які аддзяляе астравы [[Мелвіл (востраў, Канада)|Мелвіл]] і [[Батэрст (востраў, Канада)|Батэрст]] ад астравоў [[Вікторыя (востраў, Канада)|Вікторыя]] і [[Востраў Прынца Уэльскага (Канада)|Прынца Уэльскага]] ў [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскім Арктычным архіпелагу]]. Адкрыты [[Уільям Эдуард Пары|Уільямам Пары]] ў [[1819]] годзе і названы ў гонар Роберта Саўндэрса Дугласа, другога віконта Мелвіла, першага лорда Брытанскага Адміралцейства ў той час. == Геаграфія == Праліў размешчаны ў цэнтральнай частцы Канадскага Арктычнага архіпелага і з’яўляецца часткай аднаго з маршрутаў праз [[Паўночна-Заходні праход]] разам з пралівамі [[Мак-Клур]], [[Бараў (праліў)|Бараў]] і [[Ланкастэр (праліў)|Ланкастэр]]. У англамоўных крыніцах гэтыя чатыры праліва называюць Parry Channal (праліў Пары). Праліў Пары аддзяляе [[астравы Каралевы Лізаветы]] ад астатняй часткі Канадскага Арктычнага архіпелага. Праліў Вайкаўнт-Мелвіл злучае праліў Мак-Клур, размешчаны на захадзе, з пралівам Бараў на ўсходзе. На паўднёвым усходзе злучаецца з пралівам Мак-Клінтак, на паўднёвым захадзе — з пралівам Прынца Уэльскага, на поўначы — з пралівам Баям. Сумесна з іншымі пралівамі злучае прыналежныя да басейна [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага акіяна]] моры [[мора Бафіна|Бафіна]] і [[мора Бофарта|Бофарта]]. Шырыня праліва — 160 км, даўжыня — 400 км. Глыбіня праліва ад 200 да 500 метраў. {{Паўночны Ледавіты акіян}} [[Катэгорыя:Пралівы Паўночнага Ледавітага акіяна]] lx61bkm7wav2ee6h2l2ho1n6i9tm2gs 5227817 5227780 2026-10-27T08:19:13Z Ueschar 151377 5227817 wikitext text/x-wiki {{Праліў | Выява = Map indicating Viscount Melville Sound, Nunavut, Canada.png | Павелічэнне карты = 3 }} '''Вайкаўнт-Мелвіл''' ({{lang-en|Viscount Melville Sound}}) — праліў, які аддзяляе астравы [[Мелвіл (востраў, Канада)|Мелвіл]] і [[Батэрст (востраў, Канада)|Батэрст]] ад астравоў [[Вікторыя (востраў, Канада)|Вікторыя]] і [[Востраў Прынца Уэльскага (Канада)|Прынца Уэльскага]] ў [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскім Арктычным архіпелагу]]. Адкрыты [[Уільям Эдуард Пары|Уільямам Пары]] ў [[1819]] годзе і названы ў гонар Роберта Саўндэрса Дугласа, другога віконта Мелвіла, першага лорда Брытанскага Адміралцейства ў той час. == Геаграфія == Праліў размешчаны ў цэнтральнай частцы Канадскага Арктычнага архіпелага і з’яўляецца часткай аднаго з маршрутаў праз [[Паўночна-Заходні праход]] разам з пралівамі [[Мак-Клур]], [[Бараў (праліў)|Бараў]] і [[Ланкастэр (праліў)|Ланкастэр]]. У англамоўных крыніцах гэтыя чатыры праліва называюць Parry Channal (праліў Пары). Праліў Пары аддзяляе [[астравы Каралевы Лізаветы]] ад астатняй часткі Канадскага Арктычнага архіпелага. Праліў Вайкаўнт-Мелвіл злучае праліў Мак-Клур, размешчаны на захадзе, з пралівам Бараў на ўсходзе. На паўднёвым усходзе злучаецца з пралівам Мак-Клінтак, на паўднёвым захадзе — з пралівам Прынца Уэльскага, на поўначы — з пралівам Баям. Сумесна з іншымі пралівамі злучае прыналежныя да басейна [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага акіяна]] моры [[мора Бафіна|Бафіна]] і [[мора Бофарта|Бофарта]]. Шырыня праліва — 160 км, даўжыня — 400 км. Глыбіня праліва ад 200 да 500 метраў. {{Паўночны Ледавіты акіян}} [[Катэгорыя:Пралівы Паўночнага Ледавітага акіяна]] 9g5as8swgtrs8u7b6e8t3k7bc13ccxr 5227866 5227817 2026-10-27T09:59:50Z M.L.Bot 261 +{{Бібліяінфармацыя}} усюды варта дадаваць 5227866 wikitext text/x-wiki {{Праліў | Выява = Map indicating Viscount Melville Sound, Nunavut, Canada.png | Павелічэнне карты = 3 }} '''Вайкаўнт-Мелвіл''' ({{lang-en|Viscount Melville Sound}}) — праліў, які аддзяляе астравы [[Мелвіл (востраў, Канада)|Мелвіл]] і [[Батэрст (востраў, Канада)|Батэрст]] ад астравоў [[Вікторыя (востраў, Канада)|Вікторыя]] і [[Востраў Прынца Уэльскага (Канада)|Прынца Уэльскага]] ў [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскім Арктычным архіпелагу]]. Адкрыты [[Уільям Эдуард Пары|Уільямам Пары]] ў [[1819]] годзе і названы ў гонар Роберта Саўндэрса Дугласа, другога віконта Мелвіла, першага лорда Брытанскага Адміралцейства ў той час. == Геаграфія == Праліў размешчаны ў цэнтральнай частцы Канадскага Арктычнага архіпелага і з’яўляецца часткай аднаго з маршрутаў праз [[Паўночна-Заходні праход]] разам з пралівамі [[Мак-Клур]], [[Бараў (праліў)|Бараў]] і [[Ланкастэр (праліў)|Ланкастэр]]. У англамоўных крыніцах гэтыя чатыры праліва называюць Parry Channal (праліў Пары). Праліў Пары аддзяляе [[астравы Каралевы Лізаветы]] ад астатняй часткі Канадскага Арктычнага архіпелага. Праліў Вайкаўнт-Мелвіл злучае праліў Мак-Клур, размешчаны на захадзе, з пралівам Бараў на ўсходзе. На паўднёвым усходзе злучаецца з пралівам Мак-Клінтак, на паўднёвым захадзе — з пралівам Прынца Уэльскага, на поўначы — з пралівам Баям. Сумесна з іншымі пралівамі злучае прыналежныя да басейна [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага акіяна]] моры [[мора Бафіна|Бафіна]] і [[мора Бофарта|Бофарта]]. Шырыня праліва — 160 км, даўжыня — 400 км. Глыбіня праліва ад 200 да 500 метраў. {{Паўночны Ледавіты акіян}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пралівы Паўночнага Ледавітага акіяна]] oduptzuz45h3mykz0k29f6rrtphza25 5227868 5227866 2026-10-27T10:00:32Z M.L.Bot 261 афармленне 5227868 wikitext text/x-wiki {{Праліў}} '''Вайкаўнт-Мелвіл''' ({{lang-en|Viscount Melville Sound}}) — праліў, які аддзяляе астравы [[Мелвіл (востраў, Канада)|Мелвіл]] і [[Батэрст (востраў, Канада)|Батэрст]] ад астравоў [[Вікторыя (востраў, Канада)|Вікторыя]] і [[Востраў Прынца Уэльскага (Канада)|Прынца Уэльскага]] ў [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскім Арктычным архіпелагу]]. Адкрыты [[Уільям Эдуард Пары|Уільямам Пары]] ў [[1819]] годзе і названы ў гонар Роберта Саўндэрса Дугласа, другога віконта Мелвіла, першага лорда Брытанскага Адміралцейства ў той час. == Геаграфія == Праліў размешчаны ў цэнтральнай частцы Канадскага Арктычнага архіпелага і з’яўляецца часткай аднаго з маршрутаў праз [[Паўночна-Заходні праход]] разам з пралівамі [[Мак-Клур]], [[Бараў (праліў)|Бараў]] і [[Ланкастэр (праліў)|Ланкастэр]]. У англамоўных крыніцах гэтыя чатыры праліва называюць Parry Channal (праліў Пары). Праліў Пары аддзяляе [[астравы Каралевы Лізаветы]] ад астатняй часткі Канадскага Арктычнага архіпелага. Праліў Вайкаўнт-Мелвіл злучае праліў Мак-Клур, размешчаны на захадзе, з пралівам Бараў на ўсходзе. На паўднёвым усходзе злучаецца з пралівам Мак-Клінтак, на паўднёвым захадзе — з пралівам Прынца Уэльскага, на поўначы — з пралівам Баям. Сумесна з іншымі пралівамі злучае прыналежныя да басейна [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага акіяна]] моры [[мора Бафіна|Бафіна]] і [[мора Бофарта|Бофарта]]. Шырыня праліва — 160 км, даўжыня — 400 км. Глыбіня праліва ад 200 да 500 метраў. {{Паўночны Ледавіты акіян}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пралівы Паўночнага Ледавітага акіяна]] 2qh51gnggcjx867forr2tmyzizxsei0 0 817902 5227785 2026-10-27T06:51:24Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Гара}} '''Пік Барбо''', '''Барбо-Пік''' ({{lang-en|Barbeau Peak}}) — гара на востраве [[Элсмір]], самы высокі (2616 м) пункт канадскай тэрыторыі [[Нунавут]], [[Арктычныя Кардыльеры|Арктычных Кардыльер]] і [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага Арктычнага архіпелага]] ўвогуле...» 5227785 wikitext text/x-wiki {{Гара}} '''Пік Барбо''', '''Барбо-Пік''' ({{lang-en|Barbeau Peak}}) — гара на востраве [[Элсмір]], самы высокі (2616 м) пункт канадскай тэрыторыі [[Нунавут]], [[Арктычныя Кардыльеры|Арктычных Кардыльер]] і [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага Арктычнага архіпелага]] ўвогуле. Гара знаходзіцца на тэрыторыі нацыянальнага парка [[Кутынірпаак]]. Першае афіцыйна зарэгістраванае ўзыходжанне адбылося 5 чэрвеня 1967 года, яго здзейсніў вядомы гляцыёлаг Джэфры Хатэрслі-Сміт. А ў 1969 годзе пасля смерці антраполага [[Марыус Барбо|Марыуса Барбо]], пік быў названы ў яго гонар. Сам шлях узыходжання для дасведчанага альпініста просты, але заваяванне вяршыні ўскладнена моцнымі вятрамі і суровымі кліматычнымі ўмовамі. [[Катэгорыя:Горныя вяршыні Канады]] babblc7apsgpzkyczhnxxbqgivydb7j 5227869 5227785 2026-10-27T10:01:10Z M.L.Bot 261 +{{Бібліяінфармацыя}} усюды варта дадаваць 5227869 wikitext text/x-wiki {{Гара}} '''Пік Барбо''', '''Барбо-Пік''' ({{lang-en|Barbeau Peak}}) — гара на востраве [[Элсмір]], самы высокі (2616 м) пункт канадскай тэрыторыі [[Нунавут]], [[Арктычныя Кардыльеры|Арктычных Кардыльер]] і [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага Арктычнага архіпелага]] ўвогуле. Гара знаходзіцца на тэрыторыі нацыянальнага парка [[Кутынірпаак]]. Першае афіцыйна зарэгістраванае ўзыходжанне адбылося 5 чэрвеня 1967 года, яго здзейсніў вядомы гляцыёлаг Джэфры Хатэрслі-Сміт. А ў 1969 годзе пасля смерці антраполага [[Марыус Барбо|Марыуса Барбо]], пік быў названы ў яго гонар. Сам шлях узыходжання для дасведчанага альпініста просты, але заваяванне вяршыні ўскладнена моцнымі вятрамі і суровымі кліматычнымі ўмовамі. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Горныя вяршыні Канады]] 1jal4126vjecb8l5wozt050clpo5xg1 0 817903 5227786 2026-10-27T06:52:29Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Пік Барбо]] 5227786 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пік Барбо]] fneaj6j2adzpsx5ad8wxz5osbw3v1xa 0 817904 5227788 2026-10-27T06:57:51Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Шарль Марыус Барбо''' ({{lang-en|Charles Marius Barbeau}}) — канадскі этнограф і фалькларыст, адзін з заснавальнікаў канадскай антрапалогіі.Адстойваў каштоўнасць народнай культуры Квебека, правёў грунтоўнае даследаванне і сістэматызацыю сацыяльнай аргані...» 5227788 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Шарль Марыус Барбо''' ({{lang-en|Charles Marius Barbeau}}) — канадскі этнограф і фалькларыст, адзін з заснавальнікаў канадскай антрапалогіі.Адстойваў каштоўнасць народнай культуры Квебека, правёў грунтоўнае даследаванне і сістэматызацыю сацыяльнай арганізацыі, вуснай і музычнай традыцый і выяўленчага мастацтва народаў [[Брытанская Калумбія|Брытанскай Калумбіі]], якія размаўляюць на мовах цымшыянскай сям'і (цымшыяны, гітксаны і нісгаа), а таксама іншых народаў узбярэжжа Ціхага акіяна. Распрацаваў нетрадыцыйныя тэорыі наконт засялення Амерыкі. {{DEFAULTSORT:Барбо Марыус}} [[Катэгорыя:Этнографы Канады]] 7bum4bc8uyvrzkwnmj1okct19r1v8v2 5227789 5227788 2026-10-27T06:59:22Z Autumndancer 168015 5227789 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Шарль Марыус Барбо''' ({{lang-en|Charles Marius Barbeau}}; {{ВД-Прэамбула}}) — канадскі этнограф і фалькларыст, адзін з заснавальнікаў канадскай антрапалогіі.Адстойваў каштоўнасць народнай культуры Квебека, правёў грунтоўнае даследаванне і сістэматызацыю сацыяльнай арганізацыі, вуснай і музычнай традыцый і выяўленчага мастацтва народаў [[Брытанская Калумбія|Брытанскай Калумбіі]], якія размаўляюць на мовах цымшыянскай сям'і (цымшыяны, гітксаны і нісгаа), а таксама іншых народаў узбярэжжа Ціхага акіяна. Распрацаваў нетрадыцыйныя тэорыі наконт засялення Амерыкі. {{DEFAULTSORT:Барбо Марыус}} [[Катэгорыя:Этнографы Канады]] hze7w2qaw4qjlnqo8dk5f9m9c4mjlk2 5227790 5227789 2026-10-27T06:59:35Z Autumndancer 168015 5227790 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Шарль Марыус Барбо''' ({{lang-en|Charles Marius Barbeau}}; {{ВД-Прэамбула}}) — канадскі этнограф і фалькларыст, адзін з заснавальнікаў канадскай антрапалогіі.Адстойваў каштоўнасць народнай культуры Квебека, правёў грунтоўнае даследаванне і сістэматызацыю сацыяльнай арганізацыі, вуснай і музычнай традыцый і выяўленчага мастацтва народаў [[Брытанская Калумбія|Брытанскай Калумбіі]], якія размаўляюць на мовах цымшыянскай сям'і (цымшыяны, гітксаны і нісгаа), а таксама іншых народаў узбярэжжа Ціхага акіяна. Распрацаваў нетрадыцыйныя тэорыі наконт засялення Амерыкі. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Барбо Марыус}} [[Катэгорыя:Этнографы Канады]] p1n9x0fq2d130ik6qvcm5oqrohi4pdp 5227793 5227790 2026-10-27T07:02:51Z Autumndancer 168015 5227793 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Шарль Марыус Барбо''' ({{lang-en|Charles Marius Barbeau}}; {{ВД-Прэамбула}}) — канадскі этнограф і фалькларыст, адзін з заснавальнікаў канадскай антрапалогіі. Адстойваў каштоўнасць народнай культуры Квебека, правёў грунтоўнае даследаванне і сістэматызацыю сацыяльнай арганізацыі, вуснай і музычнай традыцый і выяўленчага мастацтва народаў [[Брытанская Калумбія|Брытанскай Калумбіі]], якія размаўляюць на мовах цымшыянскай сям’і (цымшыяны, гітксаны і нісгаа), а таксама іншых народаў узбярэжжа Ціхага акіяна. Распрацаваў нетрадыцыйныя тэорыі наконт засялення Амерыкі. У яго гонар названы [[Пік Барбо]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Барбо Марыус}} [[Катэгорыя:Этнографы Канады]] bc5isti4ohymmuqz57lng8uywlikl90 5227871 5227793 2026-10-27T10:02:19Z M.L.Bot 261 +{{Бібліяінфармацыя}} усюды варта дадаваць 5227871 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Шарль Марыус Барбо''' ({{lang-en|Charles Marius Barbeau}}; {{ВД-Прэамбула}}) — канадскі этнограф і фалькларыст, адзін з заснавальнікаў канадскай антрапалогіі. Адстойваў каштоўнасць народнай культуры Квебека, правёў грунтоўнае даследаванне і сістэматызацыю сацыяльнай арганізацыі, вуснай і музычнай традыцый і выяўленчага мастацтва народаў [[Брытанская Калумбія|Брытанскай Калумбіі]], якія размаўляюць на мовах цымшыянскай сям’і (цымшыяны, гітксаны і нісгаа), а таксама іншых народаў узбярэжжа Ціхага акіяна. Распрацаваў нетрадыцыйныя тэорыі наконт засялення Амерыкі. У яго гонар названы [[Пік Барбо]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Барбо Марыус}} [[Катэгорыя:Этнографы Канады]] tflctwi69qtou7qon8wo2ik58ei3lwy 0 817905 5227794 2026-10-27T07:08:30Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Новабрытанскі жолаб''' — [[глыбакаводны жолаб]] у паўднёва-заходняй частцы [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]. Выцягнуты ўздоўж паўднёвага падводнага падножжа вострава Новая Брытанія. Даўжыня 510 км, сярэдняя шырыня 25 км, найбольшая глыбіня — 8320 м.» 5227794 wikitext text/x-wiki '''Новабрытанскі жолаб''' — [[глыбакаводны жолаб]] у паўднёва-заходняй частцы [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]. Выцягнуты ўздоўж паўднёвага падводнага падножжа вострава Новая Брытанія. Даўжыня 510 км, сярэдняя шырыня 25 км, найбольшая глыбіня — 8320 м. qweueercyqkqpmrnosdgaqft6yi5du8 5227795 5227794 2026-10-27T07:10:30Z Autumndancer 168015 5227795 wikitext text/x-wiki '''Новабрытанскі жолаб''' — [[глыбакаводны жолаб]] у паўднёва-заходняй частцы [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]. Выцягнуты ўздоўж паўднёвага падводнага падножжа вострава Новая Брытанія. Даўжыня 510 км, сярэдняя шырыня 25 км, найбольшая глыбіня — 8320 м. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Новабрытанскі жолаб||357}} m8xuub5qhohxunnxxku9drn80ex6c9e 5227796 5227795 2026-10-27T07:11:28Z Autumndancer 168015 5227796 wikitext text/x-wiki '''Новабрытанскі жолаб''' — [[глыбакаводны жолаб]] у паўднёва-заходняй частцы [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]. Выцягнуты ўздоўж паўднёвага падводнага падножжа вострава [[Новая Брытанія]]. Даўжыня 510 км, сярэдняя шырыня 25 км, найбольшая глыбіня — 8320 м. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Новабрытанскі жолаб||357}} i0mih75cvlsr9jjhprvhrbh1oljmv82 5227797 5227796 2026-10-27T07:12:42Z Autumndancer 168015 5227797 wikitext text/x-wiki '''Новабрытанскі жолаб''' — [[глыбакаводны жолаб]] у паўднёва-заходняй частцы [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]. Выцягнуты ўздоўж паўднёвага падводнага падножжа вострава [[Новая Брытанія]]. Даўжыня 510 км, сярэдняя шырыня 25 км, найбольшая глыбіня — 8320 м. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Новабрытанскі жолаб||357}} {{Ціхі акіян}} [[Катэгорыя:Акіянічныя ўпадзіны]] [[Катэгорыя:Ціхі акіян]] kbox5r5m8v8ivoldfymzdqezo5a0pvd 5227872 5227797 2026-10-27T10:03:21Z M.L.Bot 261 +{{Бібліяінфармацыя}} усюды варта дадаваць нават калі эфект пакуль не бачны 5227872 wikitext text/x-wiki '''Новабрытанскі жолаб''' — [[глыбакаводны жолаб]] у паўднёва-заходняй частцы [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]. Выцягнуты ўздоўж паўднёвага падводнага падножжа вострава [[Новая Брытанія]]. Даўжыня 510 км, сярэдняя шырыня 25 км, найбольшая глыбіня — 8320 м. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Новабрытанскі жолаб||357}} {{Ціхі акіян}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Акіянічныя ўпадзіны]] [[Катэгорыя:Ціхі акіян]] bjlrr7xgfvocxap7rvy5sttmmbo82w3 0 817906 5227800 2026-10-27T07:38:11Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Алеуцкі жолаб''' — [[глыбакаводны жолаб|глыбакаводны краявы жолаб]] у паўночнай частцы [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]], уздоўж паўднёвых падводных схілаў Алеуцкіх астравоў. Даўжыня больш за 4 тыс. км, сярэдняя шырыня больш за 60 км, глыбіня да 7855 м. Грунт — ч...» 5227800 wikitext text/x-wiki '''Алеуцкі жолаб''' — [[глыбакаводны жолаб|глыбакаводны краявы жолаб]] у паўночнай частцы [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]], уздоўж паўднёвых падводных схілаў Алеуцкіх астравоў. Даўжыня больш за 4 тыс. км, сярэдняя шырыня больш за 60 км, глыбіня да 7855 м. Грунт — чырвоныя гліны. r1pcqj5w2jwyzh5ozbrwnxlkqf2osuc 5227802 5227800 2026-10-27T07:39:32Z Autumndancer 168015 5227802 wikitext text/x-wiki '''Алеуцкі жолаб''' — [[глыбакаводны жолаб|глыбакаводны краявы жолаб]] у паўночнай частцы [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]], уздоўж паўднёвых падводных схілаў Алеуцкіх астравоў. Даўжыня больш за 4 тыс. км, сярэдняя шырыня больш за 60 км, глыбіня да 7855 м. Грунт — чырвоныя гліны. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алеуцкі жолаб||}} {{Ціхі акіян}} [[Катэгорыя:Акіянічныя ўпадзіны]] [[Катэгорыя:Ціхі акіян]] 6zm71qvwfbq9cqtc26huz3yq5xb8re5 5227874 5227802 2026-10-27T10:03:59Z M.L.Bot 261 +{{Бібліяінфармацыя}} усюды варта дадаваць 5227874 wikitext text/x-wiki '''Алеуцкі жолаб''' — [[глыбакаводны жолаб|глыбакаводны краявы жолаб]] у паўночнай частцы [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]], уздоўж паўднёвых падводных схілаў Алеуцкіх астравоў. Даўжыня больш за 4 тыс. км, сярэдняя шырыня больш за 60 км, глыбіня да 7855 м. Грунт — чырвоныя гліны. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Алеуцкі жолаб||}} {{Ціхі акіян}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Акіянічныя ўпадзіны]] [[Катэгорыя:Ціхі акіян]] tuuld2me37yonq7tgnptne5zrs1otqc 0 817907 5227804 2026-10-27T07:45:52Z Zadorenko V 175157 Перасылае да [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]] 5227804 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]] 6wtrgthgoil7zlfyjir7empd1vqtmrw 828 817908 5227814 2026-10-27T08:05:39Z Ueschar 151377 Новая старонка: «{{OnLua}}» 5227814 wikitext text/x-wiki {{OnLua}} 8zhs2fkvvb2khepgtn77dm8qigrooxo 0 817909 5227821 2026-10-27T08:37:34Z Zadorenko V 175157 Перасылае да [[Галіцкая Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка]] 5227821 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Галіцкая Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка]] hhope32mmwojmuyioq0zzm7oowkj1lq 0 817910 5227824 2026-10-27T08:42:02Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Валяр'ян Тамашэвіч]] у [[Валяр’ян Тамашэвіч]]: апостраф 5227824 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Валяр’ян Тамашэвіч]] rlr7zx7nihneju42w9pu9ycj5416oti 0 817911 5227825 2026-10-27T08:42:59Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Валяр’ян Тамашэвіч]] 5227825 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Валяр’ян Тамашэвіч]] rlr7zx7nihneju42w9pu9ycj5416oti 0 817912 5227826 2026-10-27T08:46:57Z Zadorenko V 175157 Перасылае да [[Оўруч]] 5227826 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Оўруч]] 3jky3oao3wqeldiyki8fy9leny6rbsq 0 817913 5227851 2026-10-27T09:32:54Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/153359294|Национальные сельсоветы Белорусской ССР]]» 5227851 wikitext text/x-wiki [[Файл:Narejkaŭski_sieĺsaviet,_Нарэйкаўскі_сельсавет,_1930.jpg|справа|міні|Паседжанне [[Нарэйкаўскі сельсавет|Нарэйкаўскага нацыянальнага польскага сельсавета]], 1930-я]] [[Файл:National rural councils of Byelorussian SSR in 1924—1939 (ru).svg|міні|Нацыянальныя саветы БССР 1924-1939. ]] Нацыянальныя сельсаветы ў Беларускай ССР ствараліся ў 1920—1930-я гады ў рамках савецкай палітыкі [[Каранізацыя|каранізацыі]], мэтай якой дэкларавалася забеспячэнне палітычнага, гаспадарчага і культурнага развіцця нацыянальных меншасцяў<ref>{{Кніга|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/rearganizatsyya-i-likvidatsyya-natsyyanalnyh-administratsyyna-terytaryyalnyh-adzinak-bssr-u-1934-1939-gg/viewer|загаловак=Альхавік М. К. Рэарганізацыя і ліквідацыя нацыянальных адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак БССР у 1934—1939 гг. (бел.) // Вестник Полесского государственного университета : научный журнал. — Пинск: ПолесГУ, 2023. — № 2. — С. 3—10. — ISSN 2078-1032 с.5}}</ref>. Стварэнне нацыянальных сельсаветаў пачалося ў 1924 годзе пасля правядзення ў БССР адміністрацыйна-гаспадарчай рэформы, у выніку якой на тэрыторыі рэспублікі была ўведзена трохузроўневая сістэма адміністрацыйна-тэрытарыяльнага дзялення: акруга — раён— сельсавет<ref>{{Кніга|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/latyshskie-natsionalnye-selsovety-kak-yavlenie-v-natsionalnoy-politike-bssr/viewer|загаловак=Королёв М. Г. Латышские национальные сельсоветы как явление в национальной политике БССР // Латыши и белорусы: вместе сквозь века : научный журнал. — Витебск: Редакция научного ежегодника «Латыши и белорусы: вместе сквозь века», 2017. — № 6. — С. 30—37. — ISSN 2312-2188 с.31}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.gstu.by/bitstream/handle/220612/10593/formirovanie_i_funkcionirovanie.pdf|загаловак=Елизаров С. А. Формирование и функционирование системы административно-территориального деления БССР (1919—1991 гг.) / ред. Н. Г. Мансурова, Н. В. Гладкова. — Гомель: ГГТУ им. П. О. Сухого, 2009. — 222 с. — 100 экз. — ISBN 978-985-420-820-6. с.81}}</ref>. Пастановай ЦВК БССР ад 17 ліпеня 1924 года "Аб практычных мерапрыемствах па правядзенні нацыянальнай палітыкі" прадугледжвалася стварэнне нацыянальных саветаў у месцах шчыльнага пражывання яўрэйскай, польскай і латышскай меншасці, калі яна не будзе супярэчыць "падставе і сістэме новага адміністрацыйна-гаспадарчага дзялення рэспублікі"<ref>{{Кніга|загаловак=Постановление II сессии ЦИК БССР 6-го созыва «Об административно-хозяйственном делении БССР», с. 42. // Воробьёва Т. А., Гриневич С. Д., Карпачёва А. И. и др. (составители). Административно-территориальное устройство БССР: справочник в 2-х томах / редколлегия: В. А. Круталевич, В. В. Лашкевич, В. Н. Жигалов. — Минск: «Беларусь», 1985. — Т. 1 (1917—1941 гг.). — 390 с. — 2300 экз.}}</ref> На працягу 1920-х і на пачатку 1930-х гадоў фармаванне нацыянальных сельсаветаў лічылася паспяховым. Савецкая прапаганда актыўна прадстаўляла іх як сімвал міжнацыянальнага міру і свабоды, супрацьпастаўляючы іх «прыгнёту і варожасці» ў капіталістычных краінах[1]. Да 1931 года ў БССР налічвалася 55 нацыянальных сельсаветаў, з якіх 24 былі польскімі, 13— рускімі, 7 — яўрэйскімі, 6 — латышскімі, 3 — украінскімі і 2 — нямецкімі<ref>{{Кніга|загаловак=Воробьёва Т. А., Гриневич С. Д., Карпачёва А. И. и др. (составители). Административно-территориальное устройство БССР: справочник в 2-х томах / редколлегия: В. А. Круталевич, В. В. Лашкевич, В. Н. Жигалов. — Минск: «Беларусь», 1985. — Т. 1 (1917—1941 гг.). с.15}}</ref>. Апроч гэтага, 15 сакавіка 1932 года быў утвораны Койданаўскі нацыянальны польскі раён, пазней перайменаваны ў Дзяржынскі. Аднак з сярэдзіны 1930-х гадоў савецкая палітыка стала менш арыентаванай на нацыянальныя асаблівасці і больш - на класавую барацьбу і інтэрнацыяналізм. Гэты зрух узмацніўся з пачаткам калектывізацыі і ўзмацненнем палітычных рэпрэсій. Нацыянальныя меншасці, асабліва тыя, што мелі «свае» капіталістычныя дзяржавы, сталі разглядацца як пагроза, іх прадстаўнікоў падазравалі ў шпіянажы і шкодніцтве<ref>{{Кніга|загаловак=Королёв М. Г. Латышские национальные сельсоветы как явление в национальной политике БССР // Латыши и белорусы: вместе сквозь века : научный журнал. — Витебск: Редакция научного ежегодника «Латыши и белорусы: вместе сквозь века», 2017. — № 6. — С. 35-36}}</ref>. У снежні 1933 года кіраўніком Аддзела нацыянальнасцяў Усерасійскага ЦВК Ныгметам Нурмаковым было абвешчана аб спыненні стварэння новых нацыянальных адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак. А ў пастанове ЦК КП(б)Б ад лютага 1934 года сцвярджалася, што значная частка латышскіх і літоўскіх сельсаветаў «забруджана кулацкімі, класава варожымі і антысавецкімі элементамі»<ref>{{Кніга|загаловак=Альхавік М. К. Рэарганізацыя і ліквідацыя нацыянальных адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак БССР у 1934—1939 гг... с.6}}</ref>. 26 ліпеня 1934 года ЦК ВКП(б) у сваёй пастанове асудзіў «насаджэнне ў раёнах і сёлах з большасцю беларускага насельніцтва польскіх школ і прымусовае навучанне дзяцей на польскай мове» і загадаў перагледзець сетку польскамоўных школ. Пачынаючы з гэтага часу разгортваецца кампанія па ліквідацыі польскіх нацыянальных сельсаветаў, якія па выніках прадузятых даследаванняў адносіліся да катэгорыі беларускіх. У выпадках, калі на пэўных мясцовасцях атрымліваліся супярэчлівыя дадзеныя, прызначалася новая праверка ці прымаліся да ўвагі толькі лічбы з прыніжанай доляй польскага насельніцтва<ref>{{Кніга|загаловак=Альхавік, 2023, с. 6}}</ref>. У той жа час, гісторык Павел Літвінаў адзначае, што многія польскія нацыянальныя сельсаветы насамрэч такімі не з'яўляліся, а мясцовае насельніцтва аб'яўляла сябе палякамі ў карыслівых мэтах<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/13208/1/litvinov%2022-28.pdf|загаловак=Литвинов П. А. Польские национальные сельсоветы в БССР в 1920-е гг.: История возникновения и количественная динамика // Вестник БГУ : научный журнал. — Минск: БГУ, 2007. — № 2. — С. 22—28. — ISSN 0321-0367, с. 26}}</ref>. Да 1936 года ў [[Чачэрскі раён|Чачэрскім]], [[Лагойскі сельсавет|Лагойскім]] і [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім]] раёнах было скасавана 16 нацыянальных саветаў. Пастановай Бюро ЦК КП(б)Б "Аб ліквідацыі палітыкі паланізацыі" ад 31 ліпеня 1937 года быў скасаваны Дзяржынскі раён, а да пачатку верасня 1937 года спынілі сваё існаванне пакінутыя польскія сельсаветы. Іх стварэнне было абвешчана «шкодніцкім» і не адпаведным пажаданням мясцовага насельніцтва<ref>{{Кніга|загаловак=Альхавік, 2023, с. 7}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Елизаров, 2009, с. 117—121}}</ref>. Па рашэнні ЦК ВКП(б) ад снежня 1937 года, да 1 студзеня 1938 года ўсе нацыянальныя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя ўтварэнні ў СССР падлягалі ліквідацыі<ref>{{Кніга|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/povorot-v-natsionalnoy-politike-1935-1937-gg-i-sudba-natsionalnyh-menshinstv-rsfsr/viewer|загаловак=Кайкова О. К. Поворот в национальной политике 1935—1937 гг. и судьба национальных меньшинств РСФСР // Вестник Российского университета дружбы народов. Серия: История России : научный журнал. — М.: РУДН, 2006. — № 3. — С. 117. — ISSN 2312-8674}}</ref>, аднак працэс іх фактычнага скасавання ў адбываецца толькі ў лістападзе 1938 — пачатку 1939 года. Апошнім скасаваным нацыянальным сельсаветам у Беларускай ССР стаў Малькаўскі літоўскі сельсавет, ліквідаваны 20 красавіка 1939 года<ref>{{Кніга|загаловак=Альхавік, 2023, с. 8}}</ref> === Яўрэйскія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff " |Назва ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Адм.|административный}} цэнтр ! style="background-color:#eff5ff " |Раён ! style="background-color:#eff5ff " |Стварэнне ! style="background-color:#eff5ff " |Ліквідаваны ! style="background-color:#eff5ff " |Насельніцтва ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|меткі|меткі}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Давыдаўскі сельсавет (Светлагорскі раён)|Давыдаўскі]] | align="left" style="width:15%;" |д. [[Давыдаўка (Светлагорскі раён)|Давыдаўка]] | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Азарыцкі|Азарыцкі|be|Азарыцкі раён}} <small>(до 1931)</small><br /><br />[[Светлагорскі раён|Парэцкі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |3 ноября 1934 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Калышкаўскі нацыянальны жыдоўскі сельсавет|Калышкаўскі|be|Калышкаўскі нацыянальны яўрэйскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Калышкі (Лёзненскі раён)|Калышкі|be|Калышкі}} | align="left" style="width:20%;" |[[Лёзненскі раён|Лёзненскі]] | align="center" style="width:15%;" |1926 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Азарыцкі сельсавет|Азарыцкі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Азарычы]] | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Азарыцкі|Азарычы|be|Азарыцкі раён}} <small>(да 1931)</small><br /><br />[[Мазырскі раён|Мазырскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Асвея (мястэчковы) | align="left" style="width:15%;" |м. [[Асвея]] | align="left" style="width:20%;" |[[Асвейскі раён|Асвейскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | {{Н/д}} | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Ушацкі (мястэчковы) | align="left" style="width:15%;" |м. [[Ушачы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Ушацкі раён|Ушацкі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | {{Н/д}} | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Шчадрынскі сельсавет|Шчадрынскі]] | align="left" style="width:15%;" |в.[[Шчадрын (Жлобінскі раён)|Шчадрын]] | align="left" style="width:20%;" |[[Светлагорскі раён|Пар]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff " |Назва ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Адм.|административный}} цэнтр ! style="background-color:#eff5ff " |Раён ! style="background-color:#eff5ff " |стварэнне ! style="background-color:#eff5ff " |ліквідацыя ! style="background-color:#eff5ff " |насельніцтва ! style="background-color:#eff5ff " |Заўвагі |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Вацлавоўскі нацыянальны латышскі сельсавет|Вацлавоўскі|be|Вацлавоўскі нацыянальны латышскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. {{Не перакладзена|Вацлавова|Вацлавова|be|Вацлавова}} | align="left" style="width:20%;" |[[Ушацкі раён|Ушацкі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |5 ліпеня 1938 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Галіцкамызскі нацыянальны латышскі сельсавет|Галіцка Мызскі|be|Галіцкамызскі нацыянальны латышскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Галицкая Мыза|Галіцкая мыза|be|Галіцкая Мыза}} | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Мілаславіцкі район|Мілаславіцкі|be|Мілаславіцкі раён}} <small>(до 1927)</small><br /><br />[[Клімавіцкі раён|Клімавіцкі]] | align="center" style="width:15%;" |20 жніўня 1924 | align="center" style="width:15%;" |5 ліпеня 1938 | align="center" style="width:10%;" |495{{Заўвага|Жителей [[Латыши|латышской национальности]]<ref name="Пушкін">{{статья | автор = {{автор|Пушкин, Игорь Александрович|Пушкін І. А}} | заглавие = Нацыянальны латышскі сельскі савет у Галіцкай Мызе Клімавіцкага раёна Савецкай Беларусі | ссылка = https://cyberleninka.ru/article/n/natsyyanalny-latyshski-selski-savet-u-galitskay-myze-klimavitskaga-rayona-savetskay-belarusi/viewer | язык = be | издание = Латыши и белорусы: вместе сквозь века | тип = научный журнал | место = Витебск | издательство = Редакция научного ежегодника «Латыши и белорусы: вместе сквозь века» | год = 2024 | номер = 13 | страницы = 49 | issn = 2312-2188 | archive-url = https://web.archive.org/web/20260419223428/https://cyberleninka.ru/article/n/natsyyanalny-latyshski-selski-savet-u-galitskay-myze-klimavitskaga-rayona-savetskay-belarusi/viewer | archive-date = 2026-04-19 | url-status = live}}</ref>}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|2-й Грудзінаўскі нацыянальны латышскі сельсавет|2-й Грудзінаўскі|be|Грудзінаўскі 2-гі нацыянальны латышскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Латкалонія|Грудзінаўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Быхаўскі раён|Быхаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня1926 | align="center" style="width:15%;" |24 студзеня 1939 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Перакальскі нацыянальны латышскі сельсавет|Перакальскі|be|Перакальскі нацыянальны латышскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Перакалле|Перекалье]] | align="left" style="width:20%;" |[[Глускі раён|Глускі]] | align="center" style="width:15%;" |8 верасня1926 | align="center" style="width:15%;" |20 лістапада 1938 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Унаўскі нацыянальны латышчкі сельсавет|Унаўскі|be|Унаўскі нацыянальны латышскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |а. {{Не перакладзена|Уна (веска)|Уна|be|Уна (Лёзненскі раён)}} | align="left" style="width:20%;" |[[Лёзненскі раён|Лёзненскі]] | align="center" style="width:15%;" |25 лютага 1926<ref name="Бондарева">{{Артыкул|год=2019|pages=68—75|issn=2312-2188|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419225856/https://cyberleninka.ru/article/n/unovskiy-natsionalnyy-latyshskiy-selsovet-1926-1934-gg/viewer|archive-date=2026-04-19}}</ref> | align="center" style="width:15%;" |21 лістапада1934 | align="center" style="width:10%;" |689{{Заўвага|По состоянию на декабрь 1928 года. Из них латышей — 388 человек, белорусов — 289, евреев — 7, литовцев — 1 и других — 4 человек<ref name="Бондарева"/>}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} === Літоўскія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff" |Назва ! style="background-color:#eff5ff" |{{Падказка|Адм.|административный}} центр ! style="background-color:#eff5ff" |Раён ! style="background-color:#eff5ff" |Адукаваны ! style="background-color:#eff5ff" |Упразднён ! style="background-color:#eff5ff" |Насяленне ! style="background-color:#eff5ff" |{{Падказка|Прим.|примечания}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Мальковский национальный литовский сельсовет|Мальковский|be|Малькаўскі нацыянальны літоўскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Малькаўка (Мсціслаўскі раён)|Мальковка]] | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Ряснянский район|Ряснянский|be|Расненскі раён}} <small>(до 1931)</small><br /><br /><br /><br />[[Мсціслаўскі раён|Мстиславский]] | align="center" style="width:15%;" |1928 | align="center" style="width:15%;" |20 красавіка 1939 | align="center" style="width:10%;" |485[c] | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} === Нямецкія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff" |Назва ! style="background-color:#eff5ff" |{{Падказка|Адм.|административный}} центр ! style="background-color:#eff5ff" |Раён ! style="background-color:#eff5ff" |Адукаваны ! style="background-color:#eff5ff" |Упразднён ! style="background-color:#eff5ff" |Насяленне ! style="background-color:#eff5ff" |{{Падказка|Прим.|примечания}} |- | align="left" style="width:20%;" |Ружа-Люксембургский(да 1929 — Акзельмовский)<br /><br /><br /><br /> | align="left" style="width:15%;" |д. Ружа Люксембург(да 1929 — Акзельмовка)<br /><br /><br /><br /> | align="left" style="width:20%;" |Ельский(да 1931 — Каролинский)<br /><br /><br /><br /> | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Берёзовский национальный немецкий сельсовет|Берёзовский|be|Бярозаўскі нацыянальны нямецкі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. Берёзовка | align="left" style="width:20%;" |[[Нараўлянскі раён|Наровлянский]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} === Польскія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff " |Название ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Адм.|административный}} центр ! style="background-color:#eff5ff " |Район ! style="background-color:#eff5ff " |Образован ! style="background-color:#eff5ff " |Упразднён ! style="background-color:#eff5ff " |Население ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Прим.|примечания}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Александровский национальный польский сельсовет (Наровлянский район)|Александровский|be|Аляксандраўскі нацыянальны польскі сельсавет (Нараўлянскі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Аляксандраўка (Нараўлянскі раён)|Александровка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Нараўлянскі раён|Наровлянский]] | align="center" style="width:15%;" |24 сентября 1926 | align="center" style="width:15%;" |23 августа 1937 | align="center" style="width:10%;" |824{{Заўвага|Из них поляков — 747 человек, белорусов — 8, другие — 69{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Александровский национальный польский сельсовет (Белыничский район)|Александровский|be|Аляксандраўскі нацыянальны польскі сельсавет (Бялыніцкі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Александровка (Белыничский район)|Александровка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Бялыніцкі раён|Белыничский]] | align="center" style="width:15%;" |10 января 1929 | align="center" style="width:15%;" |1934 | align="center" style="width:10%;" |1133{{Скарочаная зноска|Литвинов|2007}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Балашовский сельсовет|Балашовский|be|Балашаўскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Балашаўка|Балашовка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Рэчыцкі раён|Речицкий]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |20 ноября 1934 | align="center" style="width:10%;" |555{{Заўвага|Из них поляков — 540 человек, белорусов — 15{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Бараньковский сельсовет|Бараньковский|be|Баранькаўскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. {{Не перакладзена|Бараньки||be|Баранькі}} | align="left" style="width:20%;" |[[Шумілінскі раён|Сиротинский]] | align="center" style="width:15%;" |3 ноября 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Бараўскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Боровской]] | align="left" style="width:15%;" |д. [[Баравое (Дзяржынскі раён)|Боровое]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койдановский нац. польский]]<br /><br /><small>(с июня 1932 — [[Дзяржынскі раён|Дзержинский]])</small> | align="center" style="width:15%;" |23 марта 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Веселовский национальный польский сельсовет|Веселовский|be|Весялоўскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. {{Не перакладзена|Веселово (Лепельский район)|Веселово|be|Весялова (Лепельскі раён)}} | align="left" style="width:20%;" |[[Лепельскі раён|Лепельский]] | align="center" style="width:15%;" |1927 | align="center" style="width:15%;" |3 сентября 1937 | align="center" style="width:10%;" |948{{Заўвага|Из них поляков — 700 человек, белорусов — 241, других — 7{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Гутянский национальный польский сельсовет|Гутянский|be|Гуцянскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Гута (Минский район)|Гута]] | align="left" style="width:20%;" |[[Заслаўскі раён|Заславский]] | align="center" style="width:15%;" |9 марта 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Замосточский сельсовет (Минский район)|Замосточский|be|Замастоцкі сельсавет (Мінскі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Замасточча (Мінскі раён)|Замосточье]] | align="left" style="width:20%;" |[[Рудзенскі раён|Смиловичский]] <small>(до 1931)</small><br /><br />[[Пухавіцкі раён|Пуховичский]] <small>(1931)</small><br /><br />[[Мінск|Минск]] <small>(до 1935)</small><br /><br />[[Мінскі раён|Минский]] | align="center" style="width:15%;" |24 сентября 1932 | align="center" style="width:15%;" |23 августа 1937 | align="center" style="width:10%;" |1393{{Заўвага|Из них поляков — 936 человек, белорусов — 445, других — 12{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Замостянский национальный польский сельсовет|Замостянский|be|Замасцянскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Замосце (Слуцкі раён)|Замостье]] | align="left" style="width:20%;" |[[Слуцкі раён|Слуцкий]] | align="center" style="width:15%;" |20 ноября 1934 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Кустовницкий национальный польский сельсовет|Кустовницкий|be|Кустаўніцкі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. {{Не перакладзена|Кустовница||be|Кустаўніца}} | align="left" style="width:20%;" |[[Мазырскі раён|Слободской]] <small>(до 1927)</small><br /><br />[[Нараўлянскі раён|Наровлянский]] | align="center" style="width:15%;" |24 сентября 1926 | align="center" style="width:15%;" |23 августа 1937 | align="center" style="width:10%;" |697{{Заўвага|Из них поляков — 658 человек, белорусов — 17, других — 2{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Ланцуцкий национальный польский сельсовет|Ланцуцкий|be|Ланцуцкі нацыянальны польскі сельсавет}}<br /><br /><small>(до 1926 — Шостаковский)</small> | align="left" style="width:15%;" |д. [[Ланцуцкое]] | align="left" style="width:20%;" |[[Капыльскі раён|Копыльский]] | align="center" style="width:15%;" |21 августа 1925 | align="center" style="width:15%;" |14 августа 1937 | align="center" style="width:10%;" |2357{{Заўвага|Из них поляков — 1277 человек, белорусов — 1064, других — 16{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Лозинский национальный польский сельсовет|Лозинский|be|Лозінскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Лозина (Борисовский район)|Лозина]] | align="left" style="width:20%;" |[[Барысаўскі раён|Борисовский]] | align="center" style="width:15%;" |10 января 1929 | align="center" style="width:15%;" |23 августа 1937 | align="center" style="width:10%;" |837{{Заўвага|Из них поляков — 644 человек, белорусов — 174, других — 19{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Ляхавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Ляховичский]] | align="left" style="width:15%;" |д. [[Ляхавічы (Дзяржынскі раён)|Ляховичи]] | align="left" style="width:20%;" |[[Дзяржынскі раён|Койдановский]]{{Заўвага|23 марта 1932 реорганизован в [[Койдановский национальный польский район]], а 29 июня того же года переименован в [[Дзержинский район (Минская область)|Дзержинский]]}} <small>(1931—1937)</small><br /><br />[[Мінскі раён|Минский]] <small>(1937)</small> | align="center" style="width:15%;" |25 июля 1931 | align="center" style="width:15%;" |23 августа 1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Малиновский национальный польский сельсовет|Малиновский|be|Малінаўскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Малінаўка (Жлобінскі раён)|Малиновка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Светлагорскі раён|Паричский]] | align="center" style="width:15%;" |5 декабря 1931 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Мархлевский национальный польский сельсовет|Мархлевский|be|Мархлеўскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. {{Не перакладзена|Филатово (Могилёвская область)|Филатово|be|Філатава (Круглянскі раён)}} | align="left" style="width:20%;" |[[Талачынскі раён|Толочинский]] <small>(до 1935)</small><br /><br />[[Круглянскі раён|Круглянский]] | align="center" style="width:15%;" |24 сентября 1926 | align="center" style="width:15%;" |3 сентября 1937 | align="center" style="width:10%;" |2011{{Заўвага|Из них поляков — 1417 человек, белорусов — 523, других — 71{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Нарэйкаўскі сельсавет|Нарейковский]] | align="left" style="width:15%;" |д. [[Нарэйкі (Путчынскі сельсавет)|Нарейки]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койдановский нац. польский]]<br /><br /><small>(с июня 1932 — [[Дзяржынскі раён|Дзержинский]])</small> | align="center" style="width:15%;" |25 июля 1931 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Наталовский национальный польский сельсовет|Наталовский|be|Наталаўскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Наталова]] | align="left" style="width:20%;" |[[Клічаўскі раён|Кличевский]] | align="center" style="width:15%;" |17 декабря 1926 | align="center" style="width:15%;" |14 августа 1937 | align="center" style="width:10%;" |1343{{Заўвага|Из них поляков — 1054 человек, белорусов — 289{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Негорельский | align="left" style="width:15%;" |д. [[Негарэлае|Негорелое]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койдановский нац. польский]]<br /><br /><small>(с июня 1932 — [[Дзяржынскі раён|Дзержинский]])</small> | align="center" style="width:15%;" |23 марта 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Новодворщинский национальный польский сельсовет|Новодворщинский|be|Навадворшчынскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. {{Не перакладзена|Новодворщина||be|Навадворшчына}} | align="left" style="width:20%;" |[[Заслаўскі раён|Заславский]] | align="center" style="width:15%;" |9 марта 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Новомалыничский сельсовет|Новомалыничский|be|Новамалыніцкі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Новыя Малынічы|Новые Малыничи]] | align="left" style="width:20%;" |[[Чачэрскі раён|Чечерский]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | align="center" style="width:10%;" |674{{Заўвага|Из них поляков — 546 человек, белорусов — 128{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Навасадскі сельсавет|Новосадский]] | align="left" style="width:15%;" |д. [[Юцкі|Юцки]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койдановский нац. польский]]<br /><br /><small>(с июня 1932 — [[Дзяржынскі раён|Дзержинский]])</small> | align="center" style="width:15%;" |23 марта 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Акалоўскі сельсавет|Околовский]] | align="left" style="width:15%;" |д. [[Акалова|Околово]] | align="left" style="width:20%;" |[[Плешчаніцкі раён|Плещеницкий]] | align="center" style="width:15%;" |24 сентября 1926 | align="center" style="width:15%;" |26 мая 1935 | align="center" style="width:10%;" |2530{{Заўвага|Из них поляков — 1942 человек, белорусов — 548, других — 40{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Омнишевский сельсовет|Омнишевский|be|Амнішаўскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Амнішава|Омнишево]] | align="left" style="width:20%;" |[[Плешчаніцкі раён|Плещеницкий]] | align="center" style="width:15%;" |24 сентября 1926 | align="center" style="width:15%;" |26 мая 1935 | align="center" style="width:10%;" |2061{{Заўвага|Из них поляков — 1394 человек, белорусов — 665, других — 2{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Покрашаўскі сельсавет|Покрашевский]] | align="left" style="width:15%;" |д. [[Покрашава|Покрашево]] | align="left" style="width:20%;" |[[Слуцкі раён|Слуцкий]] | align="center" style="width:15%;" |26 февраля 1932 | align="center" style="width:15%;" |20 ноября 1934 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Паланевіцкі сельсавет|Полоневичский]] | align="left" style="width:15%;" |д. [[Паланевічы|Полоневичи]] | align="left" style="width:20%;" |[[Дзяржынскі раён|Койдановский]]{{Заўвага|23 марта 1932 реорганизован в [[Койдановский национальный польский район]], а 29 июня того же года переименован в [[Дзержинский район (Минская область)|Дзержинский]]}} <small>(1931—1937)</small><br /><br />[[Мінскі раён|Минский]] <small>(1937)</small> | align="center" style="width:15%;" |25 июля 1931 | align="center" style="width:15%;" |23 августа 1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Поташинский национальный польский сельсовет|Поташинский|be|Паташынскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Паташня (Хойніцкі раён)|Поташня]] | align="left" style="width:20%;" |[[Хойніцкі раён|Хойникский]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |23 августа 1937 | align="center" style="width:10%;" |830{{Заўвага|Из них поляков — 647 человек, белорусов — 183{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Путчынскі сельсавет|Путчинский]] | align="left" style="width:15%;" |д. [[Татаршчына (Дзяржынскі раён)|Татарщина]] | align="left" style="width:20%;" |[[Дзяржынскі раён|Койдановский]]{{Заўвага|23 марта 1932 реорганизован в [[Койдановский национальный польский район]], а 29 июня того же года переименован в [[Дзержинский район (Минская область)|Дзержинский]]}} <small>(1931—1937)</small><br /><br />[[Мінскі раён|Минский]] <small>(1937)</small> | align="center" style="width:15%;" |25 июля 1931 | align="center" style="width:15%;" |23 августа 1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Рубілкаўскі сельсавет|Рубилковский]] | align="left" style="width:15%;" |д. [[Рубілкі|Рубилки]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койдановский нац. польский]]<br /><br /><small>(с июня 1932 — [[Дзяржынскі раён|Дзержинский]])</small> | align="center" style="width:15%;" |23 марта 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Рудня-Нисимковичский национальный польский сельсовет|Рудня-Нисимковичский|be|Рудня-Нісімкавіцкі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Рудня Нісімкавіцкая|Рудня-Нисимковичская]] | align="left" style="width:20%;" |[[Чачэрскі раён|Чечерский]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |29 октября 1934 | align="center" style="width:10%;" |1084{{Заўвага|Из них поляков — 615 человек, белорусов — 273, других — 196{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Рудня-Столбунский сельсовет|Рудня-Столбунский|be|Рудня-Стаўбунскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Рудня Стаўбунская|Рудня-Столбунская]] | align="left" style="width:20%;" |[[Веткаўскі раён|Ветковский]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | align="center" style="width:10%;" |720{{Заўвага|Из них поляков — 674 человек, белорусов — 46{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Рудня-Шлягинский сельсовет|Рудня-Шлягинский|be|Рудня-Шлягінскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Рудня-Шлягіна|Рудня-Шлягина]] | align="left" style="width:20%;" |[[Веткаўскі раён|Ветковский]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | align="center" style="width:10%;" |1125{{Заўвага|Из них поляков — 819 человек, белорусов — 306{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Сталинский]] | align="left" style="width:15%;" |п. [[Фрунзе (Дзяржынскі раён)|имени Сталина]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койдановский нац. польский]]<br /><br /><small>(с июня 1932 — [[Дзяржынскі раён|Дзержинский]])</small> | align="center" style="width:15%;" |23 марта 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Тваричевский национальный польский сельсовет|Тваричевский|be|Тварычаўскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Тварычаўка|Тваричев]] | align="left" style="width:20%;" |[[Мазырскі раён|Слободской]] <small>(до 1927)</small><br /><br />[[Нараўлянскі раён|Наровлянский]] | align="center" style="width:15%;" |24 сентября 1926 | align="center" style="width:15%;" |23 августа 1937 | align="center" style="width:10%;" |582{{Заўвага|Из них поляков — 502 человек, белорусов — 69, других — 11{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Фаніпальскі сельсавет|Фанипольский]] | align="left" style="width:15%;" |д. [[Вязань]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койдановский нац. польский]]<br /><br /><small>(с июня 1932 — [[Дзяржынскі раён|Дзержинский]])</small> | align="center" style="width:15%;" |23 марта 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Кировский сельсовет (Белыничский район)|Феликс-Коновский|be|Кіраўскі сельсавет (Бялыніцкі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Феликс-Коновка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Бялыніцкі раён|Белыничский]] | align="center" style="width:15%;" |1934 | align="center" style="width:15%;" |23 августа 1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Хрипелёвский сельсовет|Хрипелёвский|be|Хрыпялёўскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Хрыпялёва|Хрипелёво]] | align="left" style="width:20%;" |[[Магілёўскі раён|Могилёвский]] | align="center" style="width:15%;" |24 сентября 1926 | align="center" style="width:15%;" |23 августа 1937 | align="center" style="width:10%;" |523{{Заўвага|Из них поляков — 447 человек, белорусов — 62, других — 14{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Юрковичский сельсовет (Логойский район)|Юрковичский|be|Юркавіцкі сельсавет (Лагойскі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |д. {{Не перакладзена|Юрковичи (Логойский район)|Юрковичи|be|Юркавічы (Лагойскі раён)}} | align="left" style="width:20%;" |[[Лагойскі раён|Логойский]] | align="center" style="width:15%;" |11 июня 1932 | align="center" style="width:15%;" |26 мая 1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Яновский сельсовет (Осиповичский район)|Яновский|be|Яноўскі сельсавет (Асіповіцкі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |д. {{Не перакладзена|Яновка (Осиповичский район)|Яновка|be|Яноўка (Асіповіцкі раён)}} | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Свислочский район (Бобруйский округ)|Свислочский|be|Свіслацкі раён (Бабруйская акруга)}} <small>(до 1931)</small><br /><br />[[Асіповіцкі раён|Осиповичский]] | align="center" style="width:15%;" |24 сентября 1926 | align="center" style="width:15%;" |3 сентября 1937 | align="center" style="width:10%;" |1640{{Заўвага|Из них поляков — 1242 человек, белорусов — 389, других — 9{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} === Рускія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff " |Название ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Адм.|административный}} центр ! style="background-color:#eff5ff " |Район ! style="background-color:#eff5ff " |Образован ! style="background-color:#eff5ff " |Упразднён ! style="background-color:#eff5ff " |Население ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Прим.|примечания}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Богушевский сельсовет (Бобруйский район)|Богушевский|be|Багушоўскі сельсавет (Бабруйскі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Багушоўка (Бабруйскі раён)|Богушевка]] | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|1-й Бобруйский район|1-й Бобруйский|be|Першы Бабруйскі раён}} | align="center" style="width:15%;" |24 сентября 1926 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Гордуновский сельсовет|Гордуновский|be|Гардуноўскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Гардуны|Гордуны]] | align="left" style="width:20%;" |[[Церахоўскі раён|Тереховский]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Жгуно-Будский сельсовет|Жгуно-Будский|be|Жгуна-Будскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Жгуна-Буда|Жгунская Буда]] | align="left" style="width:20%;" |[[Гомельскі раён|Гомельский]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Капоранский сельсовет|Капоранский|be|Капоранскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Капоранка|Капоренка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Камарынскі раён|Комаринский]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Капустинский сельсовет|Капустинский|be|Капусцінскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Капусціна (Кіраўскі раён)|Капустино]] | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|2-й Бобруйский район|2-й Бобруйский|be|Другі Бабруйскі раён}} <small>(до 1927)</small><br /><br />[[Бабруйскі раён|Бобруйский]] | align="center" style="width:15%;" |24 сентября 1926 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Кузьмініцкі сельсавет|Кузьминичский]] | align="left" style="width:15%;" |д. [[Кузьмінічы (Добрушскі раён)|Кузьминичи]] | align="left" style="width:20%;" |[[Церахоўскі раён|Тереховский]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Ленінскі сельсавет (Добрушскі раён)|Ленинский]] | align="left" style="width:15%;" |д. [[Леніна (Добрушскі раён)|Ленино]] | align="left" style="width:20%;" |[[Церахоўскі раён|Тереховский]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Рассветаўскі сельсавет|Марьинский]] | align="left" style="width:15%;" |д. [[Мар’іна (Добрушскі раён)|Марьино]] | align="left" style="width:20%;" |[[Веткаўскі раён|Ветковский]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Михальковский сельсовет|Михальковский|be|Міхалькоўскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Міхалькі|Михальки]] | align="left" style="width:20%;" |[[Гомельскі раён|Гомельский]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Крутоевский сельсовет|Науховичский|be|Крутоеўскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Наўхавічы|Науховичи]] <small>(до 1931)</small><br /><br />п. [[Вольск (Чачэрскі раён)|Вольский]] | align="left" style="width:20%;" |[[Чачэрскі раён|Чечерский]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Агародня-Гомельскі сельсавет|Огородня-Гомельский]] | align="left" style="width:15%;" |д. [[Агародня Гомельская|Огородня Гомельская]] | align="left" style="width:20%;" |[[Церахоўскі раён|Тереховский]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Свяцілавіцкі сельсавет|Светиловичский]] | align="left" style="width:15%;" |д. [[Свяцілавічы (Веткаўскі раён)|Светиловичи]] | align="left" style="width:20%;" |[[Веткаўскі раён|Ветковский]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Цярэніцкі сельсавет|Тереничский]] | align="left" style="width:15%;" |д. [[Цярэнічы|Тереничи]] | align="left" style="width:20%;" |[[Уваравіцкі раён|Уваровичский]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Хизовский сельсовет|Хизовский|be|Хізоўскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Хізы|Хизы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Веткаўскі раён|Ветковский]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Харошаўскі сельсавет (Добрушскі раён)|Хорошевский]] | align="left" style="width:15%;" |д. [[Харошаўка (Добрушскі раён)|Хорошевка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Церахоўскі раён|Тереховский]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} === Украінскія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff " |Название ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Адм.|административный}} центр ! style="background-color:#eff5ff " |Район ! style="background-color:#eff5ff " |Образован ! style="background-color:#eff5ff " |Упразднён ! style="background-color:#eff5ff " |Население ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Прим.|примечания}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Верхнежароўскі сельсавет|Верхне-Жарский]] | align="left" style="width:15%;" |д. [[Верхнія Жары|Верхние Жары]] | align="left" style="width:20%;" |[[Камарынскі раён|Комаринский]] | align="center" style="width:15%;" |15 июля 1933 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Гденский сельсовет|Гденский|be|Гдзенскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Гдзень|Гдень]] | align="left" style="width:20%;" |[[Камарынскі раён|Комаринский]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Кировский сельсовет (Комаринский район)|Лукоедовский|be|Кіраўскі сельсавет (Камарынскі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Кірава (Брагінскі раён)|Лукоеды]] | align="left" style="width:20%;" |[[Камарынскі раён|Комаринский]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Нижне-Жарский сельсовет|Нижне-Жарский|be|Ніжняжарскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Ніжнія Жары|Нижние Жары]] | align="left" style="width:20%;" |[[Камарынскі раён|Комаринский]] | align="center" style="width:15%;" |15 июля 1933 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Окопский сельсовет|Окопский|be|Акопскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. Окопы | align="left" style="width:20%;" |[[Нараўлянскі раён|Наровлянский]] | align="center" style="width:15%;" |21 февраля 1929 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Хатковский сельсовет (Наровлянский район)|Хатковский|be|Хаткаўскі сельсавет (Нараўлянскі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |д. Хатки | align="left" style="width:20%;" |[[Нараўлянскі раён|Наровлянский]] | align="center" style="width:15%;" |25 апреля 1931 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} ; Літаратура 0xx8lc5edvio8eg4x0la7btccz2gee4 5227976 5227851 2026-10-27T11:19:35Z Voūk12 159072 5227976 wikitext text/x-wiki [[Файл:Narejkaŭski_sieĺsaviet,_Нарэйкаўскі_сельсавет,_1930.jpg|справа|міні|Паседжанне [[Нарэйкаўскі сельсавет|Нарэйкаўскага нацыянальнага польскага сельсавета]], 1930-я]] [[Файл:National rural councils of Byelorussian SSR in 1924—1939 (ru).svg|міні|Нацыянальныя саветы БССР 1924-1939. ]] Нацыянальныя сельсаветы ў Беларускай ССР ствараліся ў 1920—1930-я гады ў рамках савецкай палітыкі [[Каранізацыя|каранізацыі]], мэтай якой дэкларавалася забеспячэнне палітычнага, гаспадарчага і культурнага развіцця нацыянальных меншасцяў<ref>{{Кніга|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/rearganizatsyya-i-likvidatsyya-natsyyanalnyh-administratsyyna-terytaryyalnyh-adzinak-bssr-u-1934-1939-gg/viewer|загаловак=Альхавік М. К. Рэарганізацыя і ліквідацыя нацыянальных адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак БССР у 1934—1939 гг. (бел.) // Вестник Полесского государственного университета : научный журнал. — Пинск: ПолесГУ, 2023. — № 2. — С. 3—10. — ISSN 2078-1032 с.5}}</ref>. Стварэнне нацыянальных сельсаветаў пачалося ў 1924 годзе пасля правядзення ў БССР адміністрацыйна-гаспадарчай рэформы, у выніку якой на тэрыторыі рэспублікі была ўведзена трохузроўневая сістэма адміністрацыйна-тэрытарыяльнага дзялення: акруга — раён— сельсавет<ref>{{Кніга|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/latyshskie-natsionalnye-selsovety-kak-yavlenie-v-natsionalnoy-politike-bssr/viewer|загаловак=Королёв М. Г. Латышские национальные сельсоветы как явление в национальной политике БССР // Латыши и белорусы: вместе сквозь века : научный журнал. — Витебск: Редакция научного ежегодника «Латыши и белорусы: вместе сквозь века», 2017. — № 6. — С. 30—37. — ISSN 2312-2188 с.31}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.gstu.by/bitstream/handle/220612/10593/formirovanie_i_funkcionirovanie.pdf|загаловак=Елизаров С. А. Формирование и функционирование системы административно-территориального деления БССР (1919—1991 гг.) / ред. Н. Г. Мансурова, Н. В. Гладкова. — Гомель: ГГТУ им. П. О. Сухого, 2009. — 222 с. — 100 экз. — ISBN 978-985-420-820-6. с.81}}</ref>. Пастановай ЦВК БССР ад 17 ліпеня 1924 года "Аб практычных мерапрыемствах па правядзенні нацыянальнай палітыкі" прадугледжвалася стварэнне нацыянальных саветаў у месцах шчыльнага пражывання яўрэйскай, польскай і латышскай меншасці, калі яна не будзе супярэчыць "падставе і сістэме новага адміністрацыйна-гаспадарчага дзялення рэспублікі"<ref>{{Кніга|загаловак=Постановление II сессии ЦИК БССР 6-го созыва «Об административно-хозяйственном делении БССР», с. 42. // Воробьёва Т. А., Гриневич С. Д., Карпачёва А. И. и др. (составители). Административно-территориальное устройство БССР: справочник в 2-х томах / редколлегия: В. А. Круталевич, В. В. Лашкевич, В. Н. Жигалов. — Минск: «Беларусь», 1985. — Т. 1 (1917—1941 гг.). — 390 с. — 2300 экз.}}</ref> На працягу 1920-х і на пачатку 1930-х гадоў фармаванне нацыянальных сельсаветаў лічылася паспяховым. Савецкая прапаганда актыўна прадстаўляла іх як сімвал міжнацыянальнага міру і свабоды, супрацьпастаўляючы іх «прыгнёту і варожасці» ў капіталістычных краінах. Да 1931 года ў БССР налічвалася 55 нацыянальных сельсаветаў, з якіх 24 былі польскімі, 13— рускімі, 7 — яўрэйскімі, 6 — латышскімі, 3 — украінскімі і 2 — нямецкімі<ref>{{Кніга|загаловак=Воробьёва Т. А., Гриневич С. Д., Карпачёва А. И. и др. (составители). Административно-территориальное устройство БССР: справочник в 2-х томах / редколлегия: В. А. Круталевич, В. В. Лашкевич, В. Н. Жигалов. — Минск: «Беларусь», 1985. — Т. 1 (1917—1941 гг.). с.15}}</ref>. Апроч гэтага, 15 сакавіка 1932 года быў утвораны Койданаўскі нацыянальны польскі раён, пазней перайменаваны ў Дзяржынскі. Аднак з сярэдзіны 1930-х гадоў савецкая палітыка стала менш арыентаванай на нацыянальныя асаблівасці і больш - на класавую барацьбу і інтэрнацыяналізм. Гэты зрух узмацніўся з пачаткам калектывізацыі і ўзмацненнем палітычных рэпрэсій. Нацыянальныя меншасці, асабліва тыя, што мелі «свае» капіталістычныя дзяржавы, сталі разглядацца як пагроза, іх прадстаўнікоў падазравалі ў шпіянажы і шкодніцтве<ref>{{Кніга|загаловак=Королёв М. Г. Латышские национальные сельсоветы как явление в национальной политике БССР // Латыши и белорусы: вместе сквозь века : научный журнал. — Витебск: Редакция научного ежегодника «Латыши и белорусы: вместе сквозь века», 2017. — № 6. — С. 35-36}}</ref>. У снежні 1933 года кіраўніком Аддзела нацыянальнасцяў Усерасійскага ЦВК Ныгметам Нурмаковым было абвешчана аб спыненні стварэння новых нацыянальных адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак. А ў пастанове ЦК КП(б)Б ад лютага 1934 года сцвярджалася, што значная частка латышскіх і літоўскіх сельсаветаў «забруджана кулацкімі, класава варожымі і антысавецкімі элементамі»<ref>{{Кніга|загаловак=Альхавік М. К. Рэарганізацыя і ліквідацыя нацыянальных адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак БССР у 1934—1939 гг... с.6}}</ref>. 26 ліпеня 1934 года ЦК ВКП(б) у сваёй пастанове асудзіў «насаджэнне ў раёнах і сёлах з большасцю беларускага насельніцтва польскіх школ і прымусовае навучанне дзяцей на польскай мове» і загадаў перагледзець сетку польскамоўных школ. Пачынаючы з гэтага часу разгортваецца кампанія па ліквідацыі польскіх нацыянальных сельсаветаў, якія па выніках прадузятых даследаванняў адносіліся да катэгорыі беларускіх. У выпадках, калі на пэўных мясцовасцях атрымліваліся супярэчлівыя дадзеныя, прызначалася новая праверка ці прымаліся да ўвагі толькі лічбы з прыніжанай доляй польскага насельніцтва<ref>{{Кніга|загаловак=Альхавік, 2023, с. 6}}</ref>. У той жа час, гісторык Павел Літвінаў адзначае, што многія польскія нацыянальныя сельсаветы насамрэч такімі не з'яўляліся, а мясцовае насельніцтва аб'яўляла сябе палякамі ў карыслівых мэтах<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/13208/1/litvinov%2022-28.pdf|загаловак=Литвинов П. А. Польские национальные сельсоветы в БССР в 1920-е гг.: История возникновения и количественная динамика // Вестник БГУ : научный журнал. — Минск: БГУ, 2007. — № 2. — С. 22—28. — ISSN 0321-0367, с. 26}}</ref>. Да 1936 года ў [[Чачэрскі раён|Чачэрскім]], [[Лагойскі сельсавет|Лагойскім]] і [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім]] раёнах было скасавана 16 нацыянальных саветаў. Пастановай Бюро ЦК КП(б)Б "Аб ліквідацыі палітыкі паланізацыі" ад 31 ліпеня 1937 года быў скасаваны Дзяржынскі раён, а да пачатку верасня 1937 года спынілі сваё існаванне пакінутыя польскія сельсаветы. Іх стварэнне было абвешчана «шкодніцкім» і не адпаведным пажаданням мясцовага насельніцтва<ref>{{Кніга|загаловак=Альхавік, 2023, с. 7}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Елизаров, 2009, с. 117—121}}</ref>. Па рашэнні ЦК ВКП(б) ад снежня 1937 года, да 1 студзеня 1938 года ўсе нацыянальныя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя ўтварэнні ў СССР падлягалі ліквідацыі<ref>{{Кніга|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/povorot-v-natsionalnoy-politike-1935-1937-gg-i-sudba-natsionalnyh-menshinstv-rsfsr/viewer|загаловак=Кайкова О. К. Поворот в национальной политике 1935—1937 гг. и судьба национальных меньшинств РСФСР // Вестник Российского университета дружбы народов. Серия: История России : научный журнал. — М.: РУДН, 2006. — № 3. — С. 117. — ISSN 2312-8674}}</ref>, аднак працэс іх фактычнага скасавання ў адбываецца толькі ў лістападзе 1938 — пачатку 1939 года. Апошнім скасаваным нацыянальным сельсаветам у Беларускай ССР стаў Малькаўскі літоўскі сельсавет, ліквідаваны 20 красавіка 1939 года<ref>{{Кніга|загаловак=Альхавік, 2023, с. 8}}</ref> === Яўрэйскія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff " |Назва ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Адм.|административный}} цэнтр ! style="background-color:#eff5ff " |Раён ! style="background-color:#eff5ff " |Стварэнне ! style="background-color:#eff5ff " |Ліквідаваны ! style="background-color:#eff5ff " |Насельніцтва ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|меткі|меткі}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Давыдаўскі сельсавет (Светлагорскі раён)|Давыдаўскі]] | align="left" style="width:15%;" |д. [[Давыдаўка (Светлагорскі раён)|Давыдаўка]] | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Азарыцкі|Азарыцкі|be|Азарыцкі раён}} <small>(до 1931)</small><br /><br />[[Светлагорскі раён|Парэцкі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |3 ноября 1934 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Калышкаўскі нацыянальны жыдоўскі сельсавет|Калышкаўскі|be|Калышкаўскі нацыянальны яўрэйскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Калышкі (Лёзненскі раён)|Калышкі|be|Калышкі}} | align="left" style="width:20%;" |[[Лёзненскі раён|Лёзненскі]] | align="center" style="width:15%;" |1926 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Азарыцкі сельсавет|Азарыцкі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Азарычы]] | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Азарыцкі|Азарычы|be|Азарыцкі раён}} <small>(да 1931)</small><br /><br />[[Мазырскі раён|Мазырскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Асвея (мястэчковы) | align="left" style="width:15%;" |м. [[Асвея]] | align="left" style="width:20%;" |[[Асвейскі раён|Асвейскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | {{Н/д}} | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Ушацкі (мястэчковы) | align="left" style="width:15%;" |м. [[Ушачы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Ушацкі раён|Ушацкі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | {{Н/д}} | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Шчадрынскі сельсавет|Шчадрынскі]] | align="left" style="width:15%;" |в.[[Шчадрын (Жлобінскі раён)|Шчадрын]] | align="left" style="width:20%;" |[[Светлагорскі раён|Пар]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff " |Назва ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Адм.|административный}} цэнтр ! style="background-color:#eff5ff " |Раён ! style="background-color:#eff5ff " |стварэнне ! style="background-color:#eff5ff " |ліквідацыя ! style="background-color:#eff5ff " |насельніцтва ! style="background-color:#eff5ff " |Заўвагі |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Вацлавоўскі нацыянальны латышскі сельсавет|Вацлавоўскі|be|Вацлавоўскі нацыянальны латышскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. {{Не перакладзена|Вацлавова|Вацлавова|be|Вацлавова}} | align="left" style="width:20%;" |[[Ушацкі раён|Ушацкі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |5 ліпеня 1938 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Галіцкамызскі нацыянальны латышскі сельсавет|Галіцка Мызскі|be|Галіцкамызскі нацыянальны латышскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Галицкая Мыза|Галіцкая мыза|be|Галіцкая Мыза}} | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Мілаславіцкі район|Мілаславіцкі|be|Мілаславіцкі раён}} <small>(до 1927)</small><br /><br />[[Клімавіцкі раён|Клімавіцкі]] | align="center" style="width:15%;" |20 жніўня 1924 | align="center" style="width:15%;" |5 ліпеня 1938 | align="center" style="width:10%;" |495{{Заўвага|Жителей [[Латыши|латышской национальности]]<ref name="Пушкін">{{статья | автор = {{автор|Пушкин, Игорь Александрович|Пушкін І. А}} | заглавие = Нацыянальны латышскі сельскі савет у Галіцкай Мызе Клімавіцкага раёна Савецкай Беларусі | ссылка = https://cyberleninka.ru/article/n/natsyyanalny-latyshski-selski-savet-u-galitskay-myze-klimavitskaga-rayona-savetskay-belarusi/viewer | язык = be | издание = Латыши и белорусы: вместе сквозь века | тип = научный журнал | место = Витебск | издательство = Редакция научного ежегодника «Латыши и белорусы: вместе сквозь века» | год = 2024 | номер = 13 | страницы = 49 | issn = 2312-2188 | archive-url = https://web.archive.org/web/20260419223428/https://cyberleninka.ru/article/n/natsyyanalny-latyshski-selski-savet-u-galitskay-myze-klimavitskaga-rayona-savetskay-belarusi/viewer | archive-date = 2026-04-19 | url-status = live}}</ref>}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|2-й Грудзінаўскі нацыянальны латышскі сельсавет|2-й Грудзінаўскі|be|Грудзінаўскі 2-гі нацыянальны латышскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Латкалонія|Грудзінаўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Быхаўскі раён|Быхаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня1926 | align="center" style="width:15%;" |24 студзеня 1939 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Перакальскі нацыянальны латышскі сельсавет|Перакальскі|be|Перакальскі нацыянальны латышскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Перакалле|Перекалье]] | align="left" style="width:20%;" |[[Глускі раён|Глускі]] | align="center" style="width:15%;" |8 верасня1926 | align="center" style="width:15%;" |20 лістапада 1938 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Унаўскі нацыянальны латышчкі сельсавет|Унаўскі|be|Унаўскі нацыянальны латышскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |а. {{Не перакладзена|Уна (веска)|Уна|be|Уна (Лёзненскі раён)}} | align="left" style="width:20%;" |[[Лёзненскі раён|Лёзненскі]] | align="center" style="width:15%;" |25 лютага 1926<ref name="Бондарева">{{Артыкул|год=2019|pages=68—75|issn=2312-2188|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419225856/https://cyberleninka.ru/article/n/unovskiy-natsionalnyy-latyshskiy-selsovet-1926-1934-gg/viewer|archive-date=2026-04-19}}</ref> | align="center" style="width:15%;" |21 лістапада1934 | align="center" style="width:10%;" |689{{Заўвага|По состоянию на декабрь 1928 года. Из них латышей — 388 человек, белорусов — 289, евреев — 7, литовцев — 1 и других — 4 человек<ref name="Бондарева"/>}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} === Літоўскія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff" |Назва ! style="background-color:#eff5ff" |{{Падказка|Адм.|административный}} центр ! style="background-color:#eff5ff" |Раён ! style="background-color:#eff5ff" |Стварэнне ! style="background-color:#eff5ff" |Ліквідацыя ! style="background-color:#eff5ff" |Насельніцтва ! style="background-color:#eff5ff" |Заўвага |- | align="left" style="width:20%;" |Малькоўскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Малькаўка (Мсціслаўскі раён)|Малькоўка]] | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Расненскі раён|Расненскі|be|Расненскі раён}} <small>(до 1931)</small><br /><br /><br /><br />[[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |1928 | align="center" style="width:15%;" |20 красавіка 1939 | align="center" style="width:10%;" |485[c] | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} === Нямецкія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff" |Назва ! style="background-color:#eff5ff" |{{Падказка|Адм.|административный}} цэнтр ! style="background-color:#eff5ff" |Раён ! style="background-color:#eff5ff" |Створаны ! style="background-color:#eff5ff" |Ліквідаваны ! style="background-color:#eff5ff" |Насельніцтва ! style="background-color:#eff5ff" |Заўвага |- | align="left" style="width:20%;" |Розы-Люксембург ( да 1929 — Акзельмаўскі)<br /><br /><br /><br /> | align="left" style="width:15%;" |[[Дабрынскі сельсавет (Ельскі раён)|в. Роза Люксембург]] (да 1929 — Акзельмаўка)<br /><br /><br /><br /> | align="left" style="width:20%;" |[[Ельскі раён|Ельскі]] (да 1931 — Караралінскі)<br /><br /><br /><br /> | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[:be-tarask:Бярозаўка_(Нараўлянскі_раён)|Бярозаўскі сельсавет (Бярозаўскі раён)]]{{Не перакладзена|Берёзовский национальный немецкий сельсовет|Берёзовский|be|Бярозаўскі нацыянальны нямецкі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. Бярозаўка | align="left" style="width:20%;" |[[Нараўлянскі раён|Нарараўлянскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} === Польскія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff " |Название ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Адм.|административный}} центр ! style="background-color:#eff5ff " |Район ! style="background-color:#eff5ff " |Образован ! style="background-color:#eff5ff " |Упразднён ! style="background-color:#eff5ff " |Население ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Прим.|примечания}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Аляксандраўскі нацыянальны польскі сельсавет (Нараўлянскі раён)|Аляксандраўскі|be|Аляксандраўскі нацыянальны польскі сельсавет (Нараўлянскі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Аляксандраўка (Нараўлянскі раён)|Аляксандраўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Нараўлянскі раён|Нараўлянскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |824{{Заўвага|Из них поляков — 747 человек, белорусов — 8, другие — 69{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Аляксандраўскі польскі нацыянальны сельсавет (Бялыніцкі раён)|Аляксандраўскі|be|Аляксандраўскі нацыянальны польскі сельсавет (Бялыніцкі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Аляксандраўка (Бялыніцкі раён)|Аляксандраўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Бялыніцкі раён|Бялыніцкі]] | align="center" style="width:15%;" |10 студзеня 1929 | align="center" style="width:15%;" |1934 | align="center" style="width:10%;" |1133{{Скарочаная зноска|Литвинов|2007}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Балашоўскі нацыянальны польскі сельсавет|Балашоўскі|be|Балашаўскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Балашаўка|Балашоўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Рэчыцкі раён|Речыцкі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |20 лістапада 1934 | align="center" style="width:10%;" |555{{Заўвага|Из них поляков — 540 человек, белорусов — 15{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Баранькоўскі польскі нацыянальны сельсавет|Баранькоўскі|be|Баранькаўскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Баранькі|Баранькі|be|Баранькі}} | align="left" style="width:20%;" |[[Шумілінскі раён|Сіроцінскі]] | align="center" style="width:15%;" |3 лістапада 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Бараўскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Бароўскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Баравое (Дзяржынскі раён)|Баравое]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койданаўскі нац. польскі]]<br /><br /><small>(з чэрвеня 1932 — [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскі]])</small> | align="center" style="width:15%;" |23 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Весялоўскі нацыянальны польскі сельсавет|Весялоўскі|be|Весялоўскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Весялова (Лепельскі раён)|Весялова|be|Весялова (Лепельскі раён)}} | align="left" style="width:20%;" |[[Лепельскі раён|Лепельскі]] | align="center" style="width:15%;" |1927 | align="center" style="width:15%;" |3 верасня 1937 | align="center" style="width:10%;" |948{{Заўвага|Из них поляков — 700 человек, белорусов — 241, других — 7{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Гуцянскі нацыянальны польскі сельсавет|Гуцянскі|be|Гуцянскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Гута (Минский район)|Гута]] | align="left" style="width:20%;" |[[Заслаўскі раён|Заслаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |9 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Замастоцкі сельсавет (Менскі раён)|Замастоцкі|be|Замастоцкі сельсавет (Мінскі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Замасточча (Мінскі раён)|Замасточча]] | align="left" style="width:20%;" |[[Рудзенскі раён|Смілавіцкі]] <small>(да 1931)</small><br /><br />[[Пухавіцкі раён|Пухавіцкі]] <small>(1931)</small><br /><br />[[Мінск|Менск]] <small>(да 1935)</small><br /><br />[[Мінскі раён|Менскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1932 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |1393{{Заўвага|Из них поляков — 936 человек, белорусов — 445, других — 12{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Замасцянскі нацыянальны польскі сельсавет|Замасцянскі|be|Замасцянскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Замосце (Слуцкі раён)|Замосце]] | align="left" style="width:20%;" |[[Слуцкі раён|Слуцкі]] | align="center" style="width:15%;" |20 лістапада 1934 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Кустаўніцкі нацыянальны польскі сельсавет|Кустаўніцкі|be|Кустаўніцкі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Кустаўніца|Кустаўніца|be|Кустаўніца}} | align="left" style="width:20%;" |[[Мазырскі раён|Слабадскі]] <small>(да1927)</small><br /><br />[[Нараўлянскі раён|Нараўлянскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |697{{Заўвага|Из них поляков — 658 человек, белорусов — 17, других — 2{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Ланцуцкі нацыянальны польскі сельсавет|Ланцуцкі|be|Ланцуцкі нацыянальны польскі сельсавет}}<br /><br /><small>(да 1926 — Шастакоўскі)</small> | align="left" style="width:15%;" |в. [[Ланцуцкое|Ланцуцкае]] | align="left" style="width:20%;" |[[Капыльскі раён|Капыльскі]] | align="center" style="width:15%;" |21 жніўня 1925 | align="center" style="width:15%;" |14 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |2357{{Заўвага|Из них поляков — 1277 человек, белорусов — 1064, других — 16{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Лозінскі нацыянальны польскі сельсавет|Лозінскі|be|Лозінскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Лозина (Борисовский район)|Лозіна]] | align="left" style="width:20%;" |[[Барысаўскі раён|Барысаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |10 студзеня 1929 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |837{{Заўвага|Из них поляков — 644 человек, белорусов — 174, других — 19{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Ляхавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Ляхавіцкі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Ляхавічы (Дзяржынскі раён)|Ляхавічы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Дзяржынскі раён|Койданаўскі]]{{Заўвага|23 марта 1932 реорганизован в [[Койдановский национальный польский район]], а 29 июня того же года переименован в [[Дзержинский район (Минская область)|Дзержинский]]}} <small>(1931—1937)</small><br /><br />[[Мінскі раён|Менскі]] <small>(1937)</small> | align="center" style="width:15%;" |25 ліпеня 1931 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Малінаўскі нацыянальны польскі сельсавет|Малінаўскі|be|Малінаўскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Малінаўка (Жлобінскі раён)|Малінаўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Светлагорскі раён|Парыцкі]] | align="center" style="width:15%;" |5 снежня 1931 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Мархлеўскі нацыянальны польскі сельсавет|Мархлеўскі|be|Мархлеўскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Філатава (Магілёўская вобласць)|Філатава|be|Філатава (Круглянскі раён)}} | align="left" style="width:20%;" |[[Талачынскі раён|Талачынскі]] <small>(да 1935)</small><br /><br />[[Круглянскі раён|Круглянскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |3 верасня 1937 | align="center" style="width:10%;" |2011{{Заўвага|Из них поляков — 1417 человек, белорусов — 523, других — 71{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Нарэйкаўскі сельсавет|Нарэйкаўскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Нарэйкі (Путчынскі сельсавет)|Нарэйкі]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койданаўскі нац. польскі]]<br /><br /><small>(з чэрвеня 1932 — [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскі]])</small> | align="center" style="width:15%;" |25 чэрвеня 1931 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Наталаўскі нацыянальны польскі сельсавет|Наталаўскі|be|Наталаўскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Наталова]] | align="left" style="width:20%;" |[[Клічаўскі раён|Клічаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |17 снежня 1926 | align="center" style="width:15%;" |14 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |1343{{Заўвага|Из них поляков — 1054 человек, белорусов — 289{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Негарэльскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Негарэлае]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койданаўскі нац. польскі]]<br /><br /><small>(з чэрвеня 1932 — [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскі]])</small> | align="center" style="width:15%;" |23 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Новадворшчынскі нацыянальны польскі сельсавет|Новадворшчынскі|be|Навадворшчынскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Новадворшчына|Новадворшчына|be|Навадворшчына}} | align="left" style="width:20%;" |[[Заслаўскі раён|Заслаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |9 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Новамалыніцкі нацыянальны польскі сельсавет|Новамалыніцкі|be|Новамалыніцкі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Новыя Малынічы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Чачэрскі раён|Чачэрскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | align="center" style="width:10%;" |674{{Заўвага|Из них поляков — 546 человек, белорусов — 128{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Навасадскі сельсавет|Навасадскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Юцкі]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койданаўскі нац. польскі]]<br /><br /><small>(з чэрвеня 1932 — [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскі]])</small> | align="center" style="width:15%;" |23 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Акалоўскі сельсавет|Акалоўскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Акалова]] | align="left" style="width:20%;" |[[Плешчаніцкі раён|Плешчаніцкі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |26 мая 1935 | align="center" style="width:10%;" |2530{{Заўвага|Из них поляков — 1942 человек, белорусов — 548, других — 40{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Амнішэўскі польскі нацыянальны сельсавет|Амнішэўскі|be|Амнішаўскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Амнішава]] | align="left" style="width:20%;" |[[Плешчаніцкі раён|Плешчаніцкі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |26 мая 1935 | align="center" style="width:10%;" |2061{{Заўвага|Из них поляков — 1394 человек, белорусов — 665, других — 2{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Покрашаўскі сельсавет|Покрашаўскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Покрашава]] | align="left" style="width:20%;" |[[Слуцкі раён|Слуцкі]] | align="center" style="width:15%;" |26 лютага 1932 | align="center" style="width:15%;" |20 лістапада 1934 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Паланевіцкі сельсавет|Паланевіцкі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Паланевічы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Дзяржынскі раён|Койданаўскі]]{{Заўвага|23 марта 1932 реорганизован в [[Койдановский национальный польский район]], а 29 июня того же года переименован в [[Дзержинский район (Минская область)|Дзержинский]]}} <small>(1931—1937)</small><br /><br />[[Мінскі раён|Менскі]] <small>(1937)</small> | align="center" style="width:15%;" |25 ліпеня 1931 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Паташынскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Паташня (Хойніцкі раён)|Паташня]] | align="left" style="width:20%;" |[[Хойніцкі раён|Хойніцкі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |830{{Заўвага|Из них поляков — 647 человек, белорусов — 183{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Путчынскі сельсавет|Путчынскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Татаршчына (Дзяржынскі раён)|Татаршчына]] | align="left" style="width:20%;" |[[Дзяржынскі раён|Койданоўскі]]{{Заўвага|23 марта 1932 реорганизован в [[Койдановский национальный польский район]], а 29 июня того же года переименован в [[Дзержинский район (Минская область)|Дзержинский]]}} <small>(1931—1937)</small><br /><br />[[Мінскі раён|Минский]] <small>(1937)</small> | align="center" style="width:15%;" |25 ліпеня 1931 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Рубілкі]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койданоўскі нац. польскі]] | align="center" style="width:15%;" |23 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Рудня-Нісімкавіцкі нацыянальны польскі сельсавет|Рудня-Нісімкавіцкі|be|Рудня-Нісімкавіцкі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Рудня Нісімкавіцкая|Рудня-Нісімкавіцкая]] | align="left" style="width:20%;" |[[Чачэрскі раён|Чачэрскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |29 кастрычніка 1934 | align="center" style="width:10%;" |1084{{Заўвага|Из них поляков — 615 человек, белорусов — 273, других — 196{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Рудня-Сталбунскі польскі нацыянальны сельсавет|Рудня-Столбунскі|be|Рудня-Стаўбунскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Рудня Стаўбунская|Рудня-Стаўбунская]] | align="left" style="width:20%;" |[[Веткаўскі раён|Веткаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | align="center" style="width:10%;" |720{{Заўвага|Из них поляков — 674 человек, белорусов — 46{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Рудня-Шлягінскі нацыянальны польскі сельсавет|Рудня-Шлягінскі|be|Рудня-Шлягінскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Рудня-Шлягіна]] | align="left" style="width:20%;" |[[Веткаўскі раён|Веткаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | align="center" style="width:10%;" |1125{{Заўвага|Из них поляков — 819 человек, белорусов — 306{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Сталінскі]] | align="left" style="width:15%;" |п. [[Фрунзе (Дзяржынскі раён)|імя Сталіна]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койданаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |23 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Тварычэўскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Тварычаўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Мазырскі раён|Слабодскі]] <small>(да 1927)</small><br /><br />[[Нараўлянскі раён|Нараўлянскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |582{{Заўвага|Из них поляков — 502 человек, белорусов — 69, других — 11{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Фаніпальскі сельсавет|Фаніпальскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Вязань]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койданаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |23 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Кіраўскі сельсавет (Бялыніцкі раён)|Фелікс-Конаўскі|be|Кіраўскі сельсавет (Бялыніцкі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Феликс-Коновка|Фелікс-Конаўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Бялыніцкі раён|Бялыніцкі]] | align="center" style="width:15%;" |1934 | align="center" style="width:15%;" |23 августа 1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Хрыпялёўскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Хрыпялёва]] | align="left" style="width:20%;" |[[Магілёўскі раён|Магілёўскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |523{{Заўвага|Из них поляков — 447 человек, белорусов — 62, других — 14{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Юркавіцкі | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Юркавічы (Лагойскі раён)|Юркавічы|be|Юркавічы (Лагойскі раён)}} | align="left" style="width:20%;" |[[Лагойскі раён|Лагойскі]] | align="center" style="width:15%;" |11 чэрвеня 1932 | align="center" style="width:15%;" |26 мая 1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Яноўскі сельсавет (Асіповіцкі раён)|Яноўскі|be|Яноўскі сельсавет (Асіповіцкі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Яноўка (Асіповіцкі раён)|Яноўка|be|Яноўка (Асіповіцкі раён)}} | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Свиіслацкі раён (Бабруйская акруга)|Свіслацкі|be|Свіслацкі раён (Бабруйская акруга)}} <small>(да 1931)</small><br /><br />[[Асіповіцкі раён|Асіповіцкі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |3 верасня 1937 | align="center" style="width:10%;" |1640{{Заўвага|Из них поляков — 1242 человек, белорусов — 389, других — 9{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} === Рускія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff " |Назва ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Адм.|административный}} цэнтр ! style="background-color:#eff5ff " |Раён ! style="background-color:#eff5ff " |Стварэнне ! style="background-color:#eff5ff " |Ліквідацыя ! style="background-color:#eff5ff " |Насельніцтва ! style="background-color:#eff5ff " |Заўвагі |- | align="left" style="width:20%;" |Багушоўка | align="left" style="width:15%;" |в. [[Багушоўка (Бабруйскі раён)|Багушоўка]] | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|1-й Бабруйскі раён|1-й Бабруйскі|be|Першы Бабруйскі раён}} | align="center" style="width:15%;" |24 сентября 1926 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Гардуноўскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Гардуны]] | align="left" style="width:20%;" |[[Церахоўскі раён|Церахоўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Жгуна-Будскі нацыянальны расейскі сельсавет|Жгуна-Будскі|be|Жгуна-Будскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Жгуна-Буда|Жгунская Буда]] | align="left" style="width:20%;" |[[Гомельскі раён|Гомельскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Капоранскі расейскі нацыянальны сельсавет|Капоранскі|be|Капоранскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Капоранка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Камарынскі раён|Камарынскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Капусцінскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Капусціна (Кіраўскі раён)|Капусціна]] | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|2-й Бабруйскі раён|2-й Бабруйскі|be|Другі Бабруйскі раён}} <small>(до 1927)</small><br /><br />[[Бабруйскі раён|Бабруйскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Кузьмініцкі сельсавет|Кузьмініцкі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Кузьмінічы (Добрушскі раён)|Кузьмінічы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Церахоўскі раён|Церахоўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Ленінскі сельсавет (Добрушскі раён)|Ленінскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Леніна (Добрушскі раён)|Леніна]] | align="left" style="width:20%;" |[[Церахоўскі раён|Церахоўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Рассветаўскі сельсавет|Мар'інскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Мар’іна (Добрушскі раён)|Мар'іна]] | align="left" style="width:20%;" |[[Веткаўскі раён|Веткаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |МІхалькоўскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Міхалькі]] | align="left" style="width:20%;" |[[Гомельскі раён|Гомельскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Наўховіцкі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Наўхавічы]] <small>(да 1931)</small><br /><br />п. [[Вольск (Чачэрскі раён)|Вольск]] | align="left" style="width:20%;" |[[Чачэрскі раён|Чачэрскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Агародня-Гомельскі сельсавет|Агородня-Гомельскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Агародня Гомельская]] | align="left" style="width:20%;" |[[Церахоўскі раён|Церахоўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Свяцілавіцкі сельсавет|Свяцілкавіцкі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Свяцілавічы (Веткаўскі раён)|Свяцілкавічы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Веткаўскі раён|Веткаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Цярэніцкі сельсавет|Церэніцкі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Цярэнічы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Уваравіцкі раён|Уваравічы]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Хізаўскі нацыянальны расейскі сельсавет|Хізаўскі|be|Хізоўскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Хізы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Веткаўскі раён|Веткаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Харошаўскі сельсавет (Добрушскі раён)|Хорошаўскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Харошаўка (Добрушскі раён)|Харошаўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Церахоўскі раён|Церахоўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} === Украінскія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff " |Назва ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Адм.|административный}} цэнтр ! style="background-color:#eff5ff " |Раён ! style="background-color:#eff5ff " |Стварэнне ! style="background-color:#eff5ff " |Ліквідаваны ! style="background-color:#eff5ff " |Насельніцтва ! style="background-color:#eff5ff " |Заўвагі |- | align="left" style="width:20%;" |[[Верхнежароўскі сельсавет|Верхня-Жарскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Верхнія Жары]] | align="left" style="width:20%;" |[[Камарынскі раён|Камарынскі]] | align="center" style="width:15%;" |15 ліпеня 1933 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Гдзенскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Гдзень]] | align="left" style="width:20%;" |[[Камарынскі раён|Камарынскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Кіраўскі сельсавет (Камарынскі раён)|Лукаедаўскі|be|Кіраўскі сельсавет (Камарынскі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Кірава (Брагінскі раён)|Лукаеды]] | align="left" style="width:20%;" |[[Камарынскі раён|Камарынскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Ніжня-Жарскі украінскі нацыянальны сельсавет|Ніжня-Жарскі|be|Ніжняжарскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Ніжнія Жары]] | align="left" style="width:20%;" |[[Камарынскі раён|Камарынскі]] | align="center" style="width:15%;" |15 ліпеня 1933 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Акопскі украінскі нацыянальны сельсавет|Акопскі|be|Акопскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. Акопы | align="left" style="width:20%;" |[[Нараўлянскі раён|Нараўлянскі]] | align="center" style="width:15%;" |21 лютага1929 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Хаткоўскі нацыянальны ўкраінскі сельсавет (Наровлянский район)|Хаткоўскі|be|Хаткаўскі сельсавет (Нараўлянскі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |в. Хаткі | align="left" style="width:20%;" |[[Нараўлянскі раён|Нараўлянскі]] | align="center" style="width:15%;" |25 красавіка 1931 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} ; Літаратура <references /> r5o2v7eooyhv2sln9haryl12itgtccs 5227986 5227976 2026-10-27T11:22:29Z Voūk12 159072 5227986 wikitext text/x-wiki [[Файл:Narejkaŭski_sieĺsaviet,_Нарэйкаўскі_сельсавет,_1930.jpg|справа|міні|Паседжанне [[Нарэйкаўскі сельсавет|Нарэйкаўскага нацыянальнага польскага сельсавета]], 1930-я]] [[Файл:National rural councils of Byelorussian SSR in 1924—1939 (ru).svg|міні|Нацыянальныя саветы БССР 1924-1939. ]] Нацыянальныя сельсаветы ў Беларускай ССР ствараліся ў 1920—1930-я гады ў рамках савецкай палітыкі [[Каранізацыя|каранізацыі]], мэтай якой дэкларавалася забеспячэнне палітычнага, гаспадарчага і культурнага развіцця нацыянальных меншасцяў<ref>{{Кніга|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/rearganizatsyya-i-likvidatsyya-natsyyanalnyh-administratsyyna-terytaryyalnyh-adzinak-bssr-u-1934-1939-gg/viewer|загаловак=Альхавік М. К. Рэарганізацыя і ліквідацыя нацыянальных адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак БССР у 1934—1939 гг. (бел.) // Вестник Полесского государственного университета : научный журнал. — Пинск: ПолесГУ, 2023. — № 2. — С. 3—10. — ISSN 2078-1032 с.5}}</ref>. Стварэнне нацыянальных сельсаветаў пачалося ў 1924 годзе пасля правядзення ў БССР адміністрацыйна-гаспадарчай рэформы, у выніку якой на тэрыторыі рэспублікі была ўведзена трохузроўневая сістэма адміністрацыйна-тэрытарыяльнага дзялення: акруга — раён— сельсавет<ref>{{Кніга|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/latyshskie-natsionalnye-selsovety-kak-yavlenie-v-natsionalnoy-politike-bssr/viewer|загаловак=Королёв М. Г. Латышские национальные сельсоветы как явление в национальной политике БССР // Латыши и белорусы: вместе сквозь века : научный журнал. — Витебск: Редакция научного ежегодника «Латыши и белорусы: вместе сквозь века», 2017. — № 6. — С. 30—37. — ISSN 2312-2188 с.31}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.gstu.by/bitstream/handle/220612/10593/formirovanie_i_funkcionirovanie.pdf|загаловак=Елизаров С. А. Формирование и функционирование системы административно-территориального деления БССР (1919—1991 гг.) / ред. Н. Г. Мансурова, Н. В. Гладкова. — Гомель: ГГТУ им. П. О. Сухого, 2009. — 222 с. — 100 экз. — ISBN 978-985-420-820-6. с.81}}</ref>. Пастановай ЦВК БССР ад 17 ліпеня 1924 года "Аб практычных мерапрыемствах па правядзенні нацыянальнай палітыкі" прадугледжвалася стварэнне нацыянальных саветаў у месцах шчыльнага пражывання яўрэйскай, польскай і латышскай меншасці, калі яна не будзе супярэчыць "падставе і сістэме новага адміністрацыйна-гаспадарчага дзялення рэспублікі"<ref>{{Кніга|загаловак=Постановление II сессии ЦИК БССР 6-го созыва «Об административно-хозяйственном делении БССР», с. 42. // Воробьёва Т. А., Гриневич С. Д., Карпачёва А. И. и др. (составители). Административно-территориальное устройство БССР: справочник в 2-х томах / редколлегия: В. А. Круталевич, В. В. Лашкевич, В. Н. Жигалов. — Минск: «Беларусь», 1985. — Т. 1 (1917—1941 гг.). — 390 с. — 2300 экз.}}</ref> На працягу 1920-х і на пачатку 1930-х гадоў фармаванне нацыянальных сельсаветаў лічылася паспяховым. Савецкая прапаганда актыўна прадстаўляла іх як сімвал міжнацыянальнага міру і свабоды, супрацьпастаўляючы іх «прыгнёту і варожасці» ў капіталістычных краінах. Да 1931 года ў БССР налічвалася 55 нацыянальных сельсаветаў, з якіх 24 былі польскімі, 13— рускімі, 7 — яўрэйскімі, 6 — латышскімі, 3 — украінскімі і 2 — нямецкімі<ref>{{Кніга|загаловак=Воробьёва Т. А., Гриневич С. Д., Карпачёва А. И. и др. (составители). Административно-территориальное устройство БССР: справочник в 2-х томах / редколлегия: В. А. Круталевич, В. В. Лашкевич, В. Н. Жигалов. — Минск: «Беларусь», 1985. — Т. 1 (1917—1941 гг.). с.15}}</ref>. Апроч гэтага, 15 сакавіка 1932 года быў утвораны Койданаўскі нацыянальны польскі раён, пазней перайменаваны ў Дзяржынскі. Аднак з сярэдзіны 1930-х гадоў савецкая палітыка стала менш арыентаванай на нацыянальныя асаблівасці і больш - на класавую барацьбу і інтэрнацыяналізм. Гэты зрух узмацніўся з пачаткам калектывізацыі і ўзмацненнем палітычных рэпрэсій. Нацыянальныя меншасці, асабліва тыя, што мелі «свае» капіталістычныя дзяржавы, сталі разглядацца як пагроза, іх прадстаўнікоў падазравалі ў шпіянажы і шкодніцтве<ref>{{Кніга|загаловак=Королёв М. Г. Латышские национальные сельсоветы как явление в национальной политике БССР // Латыши и белорусы: вместе сквозь века : научный журнал. — Витебск: Редакция научного ежегодника «Латыши и белорусы: вместе сквозь века», 2017. — № 6. — С. 35-36}}</ref>. У снежні 1933 года кіраўніком Аддзела нацыянальнасцяў Усерасійскага ЦВК Ныгметам Нурмаковым было абвешчана аб спыненні стварэння новых нацыянальных адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак. А ў пастанове ЦК КП(б)Б ад лютага 1934 года сцвярджалася, што значная частка латышскіх і літоўскіх сельсаветаў «забруджана кулацкімі, класава варожымі і антысавецкімі элементамі»<ref>{{Кніга|загаловак=Альхавік М. К. Рэарганізацыя і ліквідацыя нацыянальных адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак БССР у 1934—1939 гг... с.6}}</ref>. 26 ліпеня 1934 года ЦК ВКП(б) у сваёй пастанове асудзіў «насаджэнне ў раёнах і сёлах з большасцю беларускага насельніцтва польскіх школ і прымусовае навучанне дзяцей на польскай мове» і загадаў перагледзець сетку польскамоўных школ. Пачынаючы з гэтага часу разгортваецца кампанія па ліквідацыі польскіх нацыянальных сельсаветаў, якія па выніках прадузятых даследаванняў адносіліся да катэгорыі беларускіх. У выпадках, калі на пэўных мясцовасцях атрымліваліся супярэчлівыя дадзеныя, прызначалася новая праверка ці прымаліся да ўвагі толькі лічбы з прыніжанай доляй польскага насельніцтва<ref>{{Кніга|загаловак=Альхавік, 2023, с. 6}}</ref>. У той жа час, гісторык Павел Літвінаў адзначае, што многія польскія нацыянальныя сельсаветы насамрэч такімі не з'яўляліся, а мясцовае насельніцтва аб'яўляла сябе палякамі ў карыслівых мэтах<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/13208/1/litvinov%2022-28.pdf|загаловак=Литвинов П. А. Польские национальные сельсоветы в БССР в 1920-е гг.: История возникновения и количественная динамика // Вестник БГУ : научный журнал. — Минск: БГУ, 2007. — № 2. — С. 22—28. — ISSN 0321-0367, с. 26}}</ref>. Да 1936 года ў [[Чачэрскі раён|Чачэрскім]], [[Лагойскі сельсавет|Лагойскім]] і [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім]] раёнах было скасавана 16 нацыянальных саветаў. Пастановай Бюро ЦК КП(б)Б "Аб ліквідацыі палітыкі паланізацыі" ад 31 ліпеня 1937 года быў скасаваны Дзяржынскі раён, а да пачатку верасня 1937 года спынілі сваё існаванне пакінутыя польскія сельсаветы. Іх стварэнне было абвешчана «шкодніцкім» і не адпаведным пажаданням мясцовага насельніцтва<ref>{{Кніга|загаловак=Альхавік, 2023, с. 7}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Елизаров, 2009, с. 117—121}}</ref>. Па рашэнні ЦК ВКП(б) ад снежня 1937 года, да 1 студзеня 1938 года ўсе нацыянальныя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя ўтварэнні ў СССР падлягалі ліквідацыі<ref>{{Кніга|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/povorot-v-natsionalnoy-politike-1935-1937-gg-i-sudba-natsionalnyh-menshinstv-rsfsr/viewer|загаловак=Кайкова О. К. Поворот в национальной политике 1935—1937 гг. и судьба национальных меньшинств РСФСР // Вестник Российского университета дружбы народов. Серия: История России : научный журнал. — М.: РУДН, 2006. — № 3. — С. 117. — ISSN 2312-8674}}</ref>, аднак працэс іх фактычнага скасавання ў адбываецца толькі ў лістападзе 1938 — пачатку 1939 года. Апошнім скасаваным нацыянальным сельсаветам у Беларускай ССР стаў Малькаўскі літоўскі сельсавет, ліквідаваны 20 красавіка 1939 года<ref>{{Кніга|загаловак=Альхавік, 2023, с. 8}}</ref> '''Спіс сельсаветаў:''' === Яўрэйскія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff " |Назва ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Адм.|административный}} цэнтр ! style="background-color:#eff5ff " |Раён ! style="background-color:#eff5ff " |Стварэнне ! style="background-color:#eff5ff " |Ліквідаваны ! style="background-color:#eff5ff " |Насельніцтва ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|меткі|меткі}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Давыдаўскі сельсавет (Светлагорскі раён)|Давыдаўскі]] | align="left" style="width:15%;" |д. [[Давыдаўка (Светлагорскі раён)|Давыдаўка]] | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Азарыцкі|Азарыцкі|be|Азарыцкі раён}} <small>(до 1931)</small><br /><br />[[Светлагорскі раён|Парэцкі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |3 ноября 1934 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Калышкаўскі нацыянальны жыдоўскі сельсавет|Калышкаўскі|be|Калышкаўскі нацыянальны яўрэйскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Калышкі (Лёзненскі раён)|Калышкі|be|Калышкі}} | align="left" style="width:20%;" |[[Лёзненскі раён|Лёзненскі]] | align="center" style="width:15%;" |1926 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Азарыцкі сельсавет|Азарыцкі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Азарычы]] | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Азарыцкі|Азарычы|be|Азарыцкі раён}} <small>(да 1931)</small><br /><br />[[Мазырскі раён|Мазырскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Асвея (мястэчковы) | align="left" style="width:15%;" |м. [[Асвея]] | align="left" style="width:20%;" |[[Асвейскі раён|Асвейскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | {{Н/д}} | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Ушацкі (мястэчковы) | align="left" style="width:15%;" |м. [[Ушачы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Ушацкі раён|Ушацкі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | {{Н/д}} | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Шчадрынскі сельсавет|Шчадрынскі]] | align="left" style="width:15%;" |в.[[Шчадрын (Жлобінскі раён)|Шчадрын]] | align="left" style="width:20%;" |[[Светлагорскі раён|Пар]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff " |Назва ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Адм.|административный}} цэнтр ! style="background-color:#eff5ff " |Раён ! style="background-color:#eff5ff " |стварэнне ! style="background-color:#eff5ff " |ліквідацыя ! style="background-color:#eff5ff " |насельніцтва ! style="background-color:#eff5ff " |Заўвагі |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Вацлавоўскі нацыянальны латышскі сельсавет|Вацлавоўскі|be|Вацлавоўскі нацыянальны латышскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. {{Не перакладзена|Вацлавова|Вацлавова|be|Вацлавова}} | align="left" style="width:20%;" |[[Ушацкі раён|Ушацкі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |5 ліпеня 1938 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Галіцкамызскі нацыянальны латышскі сельсавет|Галіцка Мызскі|be|Галіцкамызскі нацыянальны латышскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Галицкая Мыза|Галіцкая мыза|be|Галіцкая Мыза}} | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Мілаславіцкі район|Мілаславіцкі|be|Мілаславіцкі раён}} <small>(до 1927)</small><br /><br />[[Клімавіцкі раён|Клімавіцкі]] | align="center" style="width:15%;" |20 жніўня 1924 | align="center" style="width:15%;" |5 ліпеня 1938 | align="center" style="width:10%;" |495{{Заўвага|Жителей [[Латыши|латышской национальности]]<ref name="Пушкін">{{статья | автор = {{автор|Пушкин, Игорь Александрович|Пушкін І. А}} | заглавие = Нацыянальны латышскі сельскі савет у Галіцкай Мызе Клімавіцкага раёна Савецкай Беларусі | ссылка = https://cyberleninka.ru/article/n/natsyyanalny-latyshski-selski-savet-u-galitskay-myze-klimavitskaga-rayona-savetskay-belarusi/viewer | язык = be | издание = Латыши и белорусы: вместе сквозь века | тип = научный журнал | место = Витебск | издательство = Редакция научного ежегодника «Латыши и белорусы: вместе сквозь века» | год = 2024 | номер = 13 | страницы = 49 | issn = 2312-2188 | archive-url = https://web.archive.org/web/20260419223428/https://cyberleninka.ru/article/n/natsyyanalny-latyshski-selski-savet-u-galitskay-myze-klimavitskaga-rayona-savetskay-belarusi/viewer | archive-date = 2026-04-19 | url-status = live}}</ref>}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|2-й Грудзінаўскі нацыянальны латышскі сельсавет|2-й Грудзінаўскі|be|Грудзінаўскі 2-гі нацыянальны латышскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Латкалонія|Грудзінаўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Быхаўскі раён|Быхаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня1926 | align="center" style="width:15%;" |24 студзеня 1939 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Перакальскі нацыянальны латышскі сельсавет|Перакальскі|be|Перакальскі нацыянальны латышскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Перакалле|Перекалье]] | align="left" style="width:20%;" |[[Глускі раён|Глускі]] | align="center" style="width:15%;" |8 верасня1926 | align="center" style="width:15%;" |20 лістапада 1938 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Унаўскі нацыянальны латышчкі сельсавет|Унаўскі|be|Унаўскі нацыянальны латышскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |а. {{Не перакладзена|Уна (веска)|Уна|be|Уна (Лёзненскі раён)}} | align="left" style="width:20%;" |[[Лёзненскі раён|Лёзненскі]] | align="center" style="width:15%;" |25 лютага 1926<ref name="Бондарева">{{Артыкул|год=2019|pages=68—75|issn=2312-2188|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419225856/https://cyberleninka.ru/article/n/unovskiy-natsionalnyy-latyshskiy-selsovet-1926-1934-gg/viewer|archive-date=2026-04-19}}</ref> | align="center" style="width:15%;" |21 лістапада1934 | align="center" style="width:10%;" |689{{Заўвага|По состоянию на декабрь 1928 года. Из них латышей — 388 человек, белорусов — 289, евреев — 7, литовцев — 1 и других — 4 человек<ref name="Бондарева"/>}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} === Літоўскія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff" |Назва ! style="background-color:#eff5ff" |{{Падказка|Адм.|административный}} центр ! style="background-color:#eff5ff" |Раён ! style="background-color:#eff5ff" |Стварэнне ! style="background-color:#eff5ff" |Ліквідацыя ! style="background-color:#eff5ff" |Насельніцтва ! style="background-color:#eff5ff" |Заўвага |- | align="left" style="width:20%;" |Малькоўскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Малькаўка (Мсціслаўскі раён)|Малькоўка]] | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Расненскі раён|Расненскі|be|Расненскі раён}} <small>(до 1931)</small><br /><br /><br /><br />[[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |1928 | align="center" style="width:15%;" |20 красавіка 1939 | align="center" style="width:10%;" |485[c] | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} === Нямецкія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff" |Назва ! style="background-color:#eff5ff" |{{Падказка|Адм.|административный}} цэнтр ! style="background-color:#eff5ff" |Раён ! style="background-color:#eff5ff" |Створаны ! style="background-color:#eff5ff" |Ліквідаваны ! style="background-color:#eff5ff" |Насельніцтва ! style="background-color:#eff5ff" |Заўвага |- | align="left" style="width:20%;" |Розы-Люксембург ( да 1929 — Акзельмаўскі)<br /><br /><br /><br /> | align="left" style="width:15%;" |[[Дабрынскі сельсавет (Ельскі раён)|в. Роза Люксембург]] (да 1929 — Акзельмаўка)<br /><br /><br /><br /> | align="left" style="width:20%;" |[[Ельскі раён|Ельскі]] (да 1931 — Караралінскі)<br /><br /><br /><br /> | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[:be-tarask:Бярозаўка_(Нараўлянскі_раён)|Бярозаўскі сельсавет (Бярозаўскі раён)]]{{Не перакладзена|Берёзовский национальный немецкий сельсовет|Берёзовский|be|Бярозаўскі нацыянальны нямецкі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. Бярозаўка | align="left" style="width:20%;" |[[Нараўлянскі раён|Нарараўлянскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} === Польскія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff " |Название ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Адм.|административный}} центр ! style="background-color:#eff5ff " |Район ! style="background-color:#eff5ff " |Образован ! style="background-color:#eff5ff " |Упразднён ! style="background-color:#eff5ff " |Население ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Прим.|примечания}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Аляксандраўскі нацыянальны польскі сельсавет (Нараўлянскі раён)|Аляксандраўскі|be|Аляксандраўскі нацыянальны польскі сельсавет (Нараўлянскі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Аляксандраўка (Нараўлянскі раён)|Аляксандраўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Нараўлянскі раён|Нараўлянскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |824{{Заўвага|Из них поляков — 747 человек, белорусов — 8, другие — 69{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Аляксандраўскі польскі нацыянальны сельсавет (Бялыніцкі раён)|Аляксандраўскі|be|Аляксандраўскі нацыянальны польскі сельсавет (Бялыніцкі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Аляксандраўка (Бялыніцкі раён)|Аляксандраўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Бялыніцкі раён|Бялыніцкі]] | align="center" style="width:15%;" |10 студзеня 1929 | align="center" style="width:15%;" |1934 | align="center" style="width:10%;" |1133{{Скарочаная зноска|Литвинов|2007}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Балашоўскі нацыянальны польскі сельсавет|Балашоўскі|be|Балашаўскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Балашаўка|Балашоўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Рэчыцкі раён|Речыцкі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |20 лістапада 1934 | align="center" style="width:10%;" |555{{Заўвага|Из них поляков — 540 человек, белорусов — 15{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Баранькоўскі польскі нацыянальны сельсавет|Баранькоўскі|be|Баранькаўскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Баранькі|Баранькі|be|Баранькі}} | align="left" style="width:20%;" |[[Шумілінскі раён|Сіроцінскі]] | align="center" style="width:15%;" |3 лістапада 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Бараўскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Бароўскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Баравое (Дзяржынскі раён)|Баравое]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койданаўскі нац. польскі]]<br /><br /><small>(з чэрвеня 1932 — [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскі]])</small> | align="center" style="width:15%;" |23 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Весялоўскі нацыянальны польскі сельсавет|Весялоўскі|be|Весялоўскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Весялова (Лепельскі раён)|Весялова|be|Весялова (Лепельскі раён)}} | align="left" style="width:20%;" |[[Лепельскі раён|Лепельскі]] | align="center" style="width:15%;" |1927 | align="center" style="width:15%;" |3 верасня 1937 | align="center" style="width:10%;" |948{{Заўвага|Из них поляков — 700 человек, белорусов — 241, других — 7{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Гуцянскі нацыянальны польскі сельсавет|Гуцянскі|be|Гуцянскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Гута (Минский район)|Гута]] | align="left" style="width:20%;" |[[Заслаўскі раён|Заслаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |9 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Замастоцкі сельсавет (Менскі раён)|Замастоцкі|be|Замастоцкі сельсавет (Мінскі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Замасточча (Мінскі раён)|Замасточча]] | align="left" style="width:20%;" |[[Рудзенскі раён|Смілавіцкі]] <small>(да 1931)</small><br /><br />[[Пухавіцкі раён|Пухавіцкі]] <small>(1931)</small><br /><br />[[Мінск|Менск]] <small>(да 1935)</small><br /><br />[[Мінскі раён|Менскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1932 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |1393{{Заўвага|Из них поляков — 936 человек, белорусов — 445, других — 12{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Замасцянскі нацыянальны польскі сельсавет|Замасцянскі|be|Замасцянскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Замосце (Слуцкі раён)|Замосце]] | align="left" style="width:20%;" |[[Слуцкі раён|Слуцкі]] | align="center" style="width:15%;" |20 лістапада 1934 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Кустаўніцкі нацыянальны польскі сельсавет|Кустаўніцкі|be|Кустаўніцкі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Кустаўніца|Кустаўніца|be|Кустаўніца}} | align="left" style="width:20%;" |[[Мазырскі раён|Слабадскі]] <small>(да1927)</small><br /><br />[[Нараўлянскі раён|Нараўлянскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |697{{Заўвага|Из них поляков — 658 человек, белорусов — 17, других — 2{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Ланцуцкі нацыянальны польскі сельсавет|Ланцуцкі|be|Ланцуцкі нацыянальны польскі сельсавет}}<br /><br /><small>(да 1926 — Шастакоўскі)</small> | align="left" style="width:15%;" |в. [[Ланцуцкое|Ланцуцкае]] | align="left" style="width:20%;" |[[Капыльскі раён|Капыльскі]] | align="center" style="width:15%;" |21 жніўня 1925 | align="center" style="width:15%;" |14 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |2357{{Заўвага|Из них поляков — 1277 человек, белорусов — 1064, других — 16{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Лозінскі нацыянальны польскі сельсавет|Лозінскі|be|Лозінскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Лозина (Борисовский район)|Лозіна]] | align="left" style="width:20%;" |[[Барысаўскі раён|Барысаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |10 студзеня 1929 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |837{{Заўвага|Из них поляков — 644 человек, белорусов — 174, других — 19{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Ляхавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Ляхавіцкі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Ляхавічы (Дзяржынскі раён)|Ляхавічы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Дзяржынскі раён|Койданаўскі]]{{Заўвага|23 марта 1932 реорганизован в [[Койдановский национальный польский район]], а 29 июня того же года переименован в [[Дзержинский район (Минская область)|Дзержинский]]}} <small>(1931—1937)</small><br /><br />[[Мінскі раён|Менскі]] <small>(1937)</small> | align="center" style="width:15%;" |25 ліпеня 1931 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Малінаўскі нацыянальны польскі сельсавет|Малінаўскі|be|Малінаўскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Малінаўка (Жлобінскі раён)|Малінаўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Светлагорскі раён|Парыцкі]] | align="center" style="width:15%;" |5 снежня 1931 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Мархлеўскі нацыянальны польскі сельсавет|Мархлеўскі|be|Мархлеўскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Філатава (Магілёўская вобласць)|Філатава|be|Філатава (Круглянскі раён)}} | align="left" style="width:20%;" |[[Талачынскі раён|Талачынскі]] <small>(да 1935)</small><br /><br />[[Круглянскі раён|Круглянскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |3 верасня 1937 | align="center" style="width:10%;" |2011{{Заўвага|Из них поляков — 1417 человек, белорусов — 523, других — 71{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Нарэйкаўскі сельсавет|Нарэйкаўскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Нарэйкі (Путчынскі сельсавет)|Нарэйкі]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койданаўскі нац. польскі]]<br /><br /><small>(з чэрвеня 1932 — [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскі]])</small> | align="center" style="width:15%;" |25 чэрвеня 1931 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Наталаўскі нацыянальны польскі сельсавет|Наталаўскі|be|Наталаўскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Наталова]] | align="left" style="width:20%;" |[[Клічаўскі раён|Клічаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |17 снежня 1926 | align="center" style="width:15%;" |14 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |1343{{Заўвага|Из них поляков — 1054 человек, белорусов — 289{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Негарэльскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Негарэлае]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койданаўскі нац. польскі]]<br /><br /><small>(з чэрвеня 1932 — [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскі]])</small> | align="center" style="width:15%;" |23 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Новадворшчынскі нацыянальны польскі сельсавет|Новадворшчынскі|be|Навадворшчынскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Новадворшчына|Новадворшчына|be|Навадворшчына}} | align="left" style="width:20%;" |[[Заслаўскі раён|Заслаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |9 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Новамалыніцкі нацыянальны польскі сельсавет|Новамалыніцкі|be|Новамалыніцкі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Новыя Малынічы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Чачэрскі раён|Чачэрскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | align="center" style="width:10%;" |674{{Заўвага|Из них поляков — 546 человек, белорусов — 128{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Навасадскі сельсавет|Навасадскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Юцкі]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койданаўскі нац. польскі]]<br /><br /><small>(з чэрвеня 1932 — [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскі]])</small> | align="center" style="width:15%;" |23 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Акалоўскі сельсавет|Акалоўскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Акалова]] | align="left" style="width:20%;" |[[Плешчаніцкі раён|Плешчаніцкі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |26 мая 1935 | align="center" style="width:10%;" |2530{{Заўвага|Из них поляков — 1942 человек, белорусов — 548, других — 40{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Амнішэўскі польскі нацыянальны сельсавет|Амнішэўскі|be|Амнішаўскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Амнішава]] | align="left" style="width:20%;" |[[Плешчаніцкі раён|Плешчаніцкі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |26 мая 1935 | align="center" style="width:10%;" |2061{{Заўвага|Из них поляков — 1394 человек, белорусов — 665, других — 2{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Покрашаўскі сельсавет|Покрашаўскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Покрашава]] | align="left" style="width:20%;" |[[Слуцкі раён|Слуцкі]] | align="center" style="width:15%;" |26 лютага 1932 | align="center" style="width:15%;" |20 лістапада 1934 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Паланевіцкі сельсавет|Паланевіцкі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Паланевічы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Дзяржынскі раён|Койданаўскі]]{{Заўвага|23 марта 1932 реорганизован в [[Койдановский национальный польский район]], а 29 июня того же года переименован в [[Дзержинский район (Минская область)|Дзержинский]]}} <small>(1931—1937)</small><br /><br />[[Мінскі раён|Менскі]] <small>(1937)</small> | align="center" style="width:15%;" |25 ліпеня 1931 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Паташынскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Паташня (Хойніцкі раён)|Паташня]] | align="left" style="width:20%;" |[[Хойніцкі раён|Хойніцкі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |830{{Заўвага|Из них поляков — 647 человек, белорусов — 183{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Путчынскі сельсавет|Путчынскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Татаршчына (Дзяржынскі раён)|Татаршчына]] | align="left" style="width:20%;" |[[Дзяржынскі раён|Койданоўскі]]{{Заўвага|23 марта 1932 реорганизован в [[Койдановский национальный польский район]], а 29 июня того же года переименован в [[Дзержинский район (Минская область)|Дзержинский]]}} <small>(1931—1937)</small><br /><br />[[Мінскі раён|Минский]] <small>(1937)</small> | align="center" style="width:15%;" |25 ліпеня 1931 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Рубілкі]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койданоўскі нац. польскі]] | align="center" style="width:15%;" |23 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Рудня-Нісімкавіцкі нацыянальны польскі сельсавет|Рудня-Нісімкавіцкі|be|Рудня-Нісімкавіцкі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Рудня Нісімкавіцкая|Рудня-Нісімкавіцкая]] | align="left" style="width:20%;" |[[Чачэрскі раён|Чачэрскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |29 кастрычніка 1934 | align="center" style="width:10%;" |1084{{Заўвага|Из них поляков — 615 человек, белорусов — 273, других — 196{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Рудня-Сталбунскі польскі нацыянальны сельсавет|Рудня-Столбунскі|be|Рудня-Стаўбунскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Рудня Стаўбунская|Рудня-Стаўбунская]] | align="left" style="width:20%;" |[[Веткаўскі раён|Веткаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | align="center" style="width:10%;" |720{{Заўвага|Из них поляков — 674 человек, белорусов — 46{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Рудня-Шлягінскі нацыянальны польскі сельсавет|Рудня-Шлягінскі|be|Рудня-Шлягінскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Рудня-Шлягіна]] | align="left" style="width:20%;" |[[Веткаўскі раён|Веткаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | align="center" style="width:10%;" |1125{{Заўвага|Из них поляков — 819 человек, белорусов — 306{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Сталінскі]] | align="left" style="width:15%;" |п. [[Фрунзе (Дзяржынскі раён)|імя Сталіна]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койданаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |23 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Тварычэўскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Тварычаўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Мазырскі раён|Слабодскі]] <small>(да 1927)</small><br /><br />[[Нараўлянскі раён|Нараўлянскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |582{{Заўвага|Из них поляков — 502 человек, белорусов — 69, других — 11{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Фаніпальскі сельсавет|Фаніпальскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Вязань]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койданаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |23 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Кіраўскі сельсавет (Бялыніцкі раён)|Фелікс-Конаўскі|be|Кіраўскі сельсавет (Бялыніцкі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Феликс-Коновка|Фелікс-Конаўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Бялыніцкі раён|Бялыніцкі]] | align="center" style="width:15%;" |1934 | align="center" style="width:15%;" |23 августа 1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Хрыпялёўскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Хрыпялёва]] | align="left" style="width:20%;" |[[Магілёўскі раён|Магілёўскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |523{{Заўвага|Из них поляков — 447 человек, белорусов — 62, других — 14{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Юркавіцкі | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Юркавічы (Лагойскі раён)|Юркавічы|be|Юркавічы (Лагойскі раён)}} | align="left" style="width:20%;" |[[Лагойскі раён|Лагойскі]] | align="center" style="width:15%;" |11 чэрвеня 1932 | align="center" style="width:15%;" |26 мая 1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Яноўскі сельсавет (Асіповіцкі раён)|Яноўскі|be|Яноўскі сельсавет (Асіповіцкі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Яноўка (Асіповіцкі раён)|Яноўка|be|Яноўка (Асіповіцкі раён)}} | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Свиіслацкі раён (Бабруйская акруга)|Свіслацкі|be|Свіслацкі раён (Бабруйская акруга)}} <small>(да 1931)</small><br /><br />[[Асіповіцкі раён|Асіповіцкі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |3 верасня 1937 | align="center" style="width:10%;" |1640{{Заўвага|Из них поляков — 1242 человек, белорусов — 389, других — 9{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} === Рускія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff " |Назва ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Адм.|административный}} цэнтр ! style="background-color:#eff5ff " |Раён ! style="background-color:#eff5ff " |Стварэнне ! style="background-color:#eff5ff " |Ліквідацыя ! style="background-color:#eff5ff " |Насельніцтва ! style="background-color:#eff5ff " |Заўвагі |- | align="left" style="width:20%;" |Багушоўка | align="left" style="width:15%;" |в. [[Багушоўка (Бабруйскі раён)|Багушоўка]] | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|1-й Бабруйскі раён|1-й Бабруйскі|be|Першы Бабруйскі раён}} | align="center" style="width:15%;" |24 сентября 1926 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Гардуноўскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Гардуны]] | align="left" style="width:20%;" |[[Церахоўскі раён|Церахоўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Жгуна-Будскі нацыянальны расейскі сельсавет|Жгуна-Будскі|be|Жгуна-Будскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Жгуна-Буда|Жгунская Буда]] | align="left" style="width:20%;" |[[Гомельскі раён|Гомельскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Капоранскі расейскі нацыянальны сельсавет|Капоранскі|be|Капоранскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Капоранка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Камарынскі раён|Камарынскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Капусцінскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Капусціна (Кіраўскі раён)|Капусціна]] | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|2-й Бабруйскі раён|2-й Бабруйскі|be|Другі Бабруйскі раён}} <small>(до 1927)</small><br /><br />[[Бабруйскі раён|Бабруйскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Кузьмініцкі сельсавет|Кузьмініцкі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Кузьмінічы (Добрушскі раён)|Кузьмінічы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Церахоўскі раён|Церахоўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Ленінскі сельсавет (Добрушскі раён)|Ленінскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Леніна (Добрушскі раён)|Леніна]] | align="left" style="width:20%;" |[[Церахоўскі раён|Церахоўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Рассветаўскі сельсавет|Мар'інскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Мар’іна (Добрушскі раён)|Мар'іна]] | align="left" style="width:20%;" |[[Веткаўскі раён|Веткаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |МІхалькоўскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Міхалькі]] | align="left" style="width:20%;" |[[Гомельскі раён|Гомельскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Наўховіцкі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Наўхавічы]] <small>(да 1931)</small><br /><br />п. [[Вольск (Чачэрскі раён)|Вольск]] | align="left" style="width:20%;" |[[Чачэрскі раён|Чачэрскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Агародня-Гомельскі сельсавет|Агородня-Гомельскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Агародня Гомельская]] | align="left" style="width:20%;" |[[Церахоўскі раён|Церахоўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Свяцілавіцкі сельсавет|Свяцілкавіцкі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Свяцілавічы (Веткаўскі раён)|Свяцілкавічы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Веткаўскі раён|Веткаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Цярэніцкі сельсавет|Церэніцкі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Цярэнічы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Уваравіцкі раён|Уваравічы]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Хізаўскі нацыянальны расейскі сельсавет|Хізаўскі|be|Хізоўскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Хізы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Веткаўскі раён|Веткаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Харошаўскі сельсавет (Добрушскі раён)|Хорошаўскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Харошаўка (Добрушскі раён)|Харошаўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Церахоўскі раён|Церахоўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} === Украінскія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff " |Назва ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Адм.|административный}} цэнтр ! style="background-color:#eff5ff " |Раён ! style="background-color:#eff5ff " |Стварэнне ! style="background-color:#eff5ff " |Ліквідаваны ! style="background-color:#eff5ff " |Насельніцтва ! style="background-color:#eff5ff " |Заўвагі |- | align="left" style="width:20%;" |[[Верхнежароўскі сельсавет|Верхня-Жарскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Верхнія Жары]] | align="left" style="width:20%;" |[[Камарынскі раён|Камарынскі]] | align="center" style="width:15%;" |15 ліпеня 1933 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Гдзенскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Гдзень]] | align="left" style="width:20%;" |[[Камарынскі раён|Камарынскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Кіраўскі сельсавет (Камарынскі раён)|Лукаедаўскі|be|Кіраўскі сельсавет (Камарынскі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Кірава (Брагінскі раён)|Лукаеды]] | align="left" style="width:20%;" |[[Камарынскі раён|Камарынскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Ніжня-Жарскі украінскі нацыянальны сельсавет|Ніжня-Жарскі|be|Ніжняжарскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Ніжнія Жары]] | align="left" style="width:20%;" |[[Камарынскі раён|Камарынскі]] | align="center" style="width:15%;" |15 ліпеня 1933 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Акопскі украінскі нацыянальны сельсавет|Акопскі|be|Акопскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. Акопы | align="left" style="width:20%;" |[[Нараўлянскі раён|Нараўлянскі]] | align="center" style="width:15%;" |21 лютага1929 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Хаткоўскі нацыянальны ўкраінскі сельсавет (Наровлянский район)|Хаткоўскі|be|Хаткаўскі сельсавет (Нараўлянскі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |в. Хаткі | align="left" style="width:20%;" |[[Нараўлянскі раён|Нараўлянскі]] | align="center" style="width:15%;" |25 красавіка 1931 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} ; Літаратура <references /> qpdymkv0qyu5dksj0f1depvt7fy6fm3 5228004 5227986 2026-10-27T11:26:31Z Voūk12 159072 /* Яўрэйскія */ 5228004 wikitext text/x-wiki [[Файл:Narejkaŭski_sieĺsaviet,_Нарэйкаўскі_сельсавет,_1930.jpg|справа|міні|Паседжанне [[Нарэйкаўскі сельсавет|Нарэйкаўскага нацыянальнага польскага сельсавета]], 1930-я]] [[Файл:National rural councils of Byelorussian SSR in 1924—1939 (ru).svg|міні|Нацыянальныя саветы БССР 1924-1939. ]] Нацыянальныя сельсаветы ў Беларускай ССР ствараліся ў 1920—1930-я гады ў рамках савецкай палітыкі [[Каранізацыя|каранізацыі]], мэтай якой дэкларавалася забеспячэнне палітычнага, гаспадарчага і культурнага развіцця нацыянальных меншасцяў<ref>{{Кніга|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/rearganizatsyya-i-likvidatsyya-natsyyanalnyh-administratsyyna-terytaryyalnyh-adzinak-bssr-u-1934-1939-gg/viewer|загаловак=Альхавік М. К. Рэарганізацыя і ліквідацыя нацыянальных адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак БССР у 1934—1939 гг. (бел.) // Вестник Полесского государственного университета : научный журнал. — Пинск: ПолесГУ, 2023. — № 2. — С. 3—10. — ISSN 2078-1032 с.5}}</ref>. Стварэнне нацыянальных сельсаветаў пачалося ў 1924 годзе пасля правядзення ў БССР адміністрацыйна-гаспадарчай рэформы, у выніку якой на тэрыторыі рэспублікі была ўведзена трохузроўневая сістэма адміністрацыйна-тэрытарыяльнага дзялення: акруга — раён— сельсавет<ref>{{Кніга|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/latyshskie-natsionalnye-selsovety-kak-yavlenie-v-natsionalnoy-politike-bssr/viewer|загаловак=Королёв М. Г. Латышские национальные сельсоветы как явление в национальной политике БССР // Латыши и белорусы: вместе сквозь века : научный журнал. — Витебск: Редакция научного ежегодника «Латыши и белорусы: вместе сквозь века», 2017. — № 6. — С. 30—37. — ISSN 2312-2188 с.31}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.gstu.by/bitstream/handle/220612/10593/formirovanie_i_funkcionirovanie.pdf|загаловак=Елизаров С. А. Формирование и функционирование системы административно-территориального деления БССР (1919—1991 гг.) / ред. Н. Г. Мансурова, Н. В. Гладкова. — Гомель: ГГТУ им. П. О. Сухого, 2009. — 222 с. — 100 экз. — ISBN 978-985-420-820-6. с.81}}</ref>. Пастановай ЦВК БССР ад 17 ліпеня 1924 года "Аб практычных мерапрыемствах па правядзенні нацыянальнай палітыкі" прадугледжвалася стварэнне нацыянальных саветаў у месцах шчыльнага пражывання яўрэйскай, польскай і латышскай меншасці, калі яна не будзе супярэчыць "падставе і сістэме новага адміністрацыйна-гаспадарчага дзялення рэспублікі"<ref>{{Кніга|загаловак=Постановление II сессии ЦИК БССР 6-го созыва «Об административно-хозяйственном делении БССР», с. 42. // Воробьёва Т. А., Гриневич С. Д., Карпачёва А. И. и др. (составители). Административно-территориальное устройство БССР: справочник в 2-х томах / редколлегия: В. А. Круталевич, В. В. Лашкевич, В. Н. Жигалов. — Минск: «Беларусь», 1985. — Т. 1 (1917—1941 гг.). — 390 с. — 2300 экз.}}</ref> На працягу 1920-х і на пачатку 1930-х гадоў фармаванне нацыянальных сельсаветаў лічылася паспяховым. Савецкая прапаганда актыўна прадстаўляла іх як сімвал міжнацыянальнага міру і свабоды, супрацьпастаўляючы іх «прыгнёту і варожасці» ў капіталістычных краінах. Да 1931 года ў БССР налічвалася 55 нацыянальных сельсаветаў, з якіх 24 былі польскімі, 13— рускімі, 7 — яўрэйскімі, 6 — латышскімі, 3 — украінскімі і 2 — нямецкімі<ref>{{Кніга|загаловак=Воробьёва Т. А., Гриневич С. Д., Карпачёва А. И. и др. (составители). Административно-территориальное устройство БССР: справочник в 2-х томах / редколлегия: В. А. Круталевич, В. В. Лашкевич, В. Н. Жигалов. — Минск: «Беларусь», 1985. — Т. 1 (1917—1941 гг.). с.15}}</ref>. Апроч гэтага, 15 сакавіка 1932 года быў утвораны Койданаўскі нацыянальны польскі раён, пазней перайменаваны ў Дзяржынскі. Аднак з сярэдзіны 1930-х гадоў савецкая палітыка стала менш арыентаванай на нацыянальныя асаблівасці і больш - на класавую барацьбу і інтэрнацыяналізм. Гэты зрух узмацніўся з пачаткам калектывізацыі і ўзмацненнем палітычных рэпрэсій. Нацыянальныя меншасці, асабліва тыя, што мелі «свае» капіталістычныя дзяржавы, сталі разглядацца як пагроза, іх прадстаўнікоў падазравалі ў шпіянажы і шкодніцтве<ref>{{Кніга|загаловак=Королёв М. Г. Латышские национальные сельсоветы как явление в национальной политике БССР // Латыши и белорусы: вместе сквозь века : научный журнал. — Витебск: Редакция научного ежегодника «Латыши и белорусы: вместе сквозь века», 2017. — № 6. — С. 35-36}}</ref>. У снежні 1933 года кіраўніком Аддзела нацыянальнасцяў Усерасійскага ЦВК Ныгметам Нурмаковым было абвешчана аб спыненні стварэння новых нацыянальных адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак. А ў пастанове ЦК КП(б)Б ад лютага 1934 года сцвярджалася, што значная частка латышскіх і літоўскіх сельсаветаў «забруджана кулацкімі, класава варожымі і антысавецкімі элементамі»<ref>{{Кніга|загаловак=Альхавік М. К. Рэарганізацыя і ліквідацыя нацыянальных адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак БССР у 1934—1939 гг... с.6}}</ref>. 26 ліпеня 1934 года ЦК ВКП(б) у сваёй пастанове асудзіў «насаджэнне ў раёнах і сёлах з большасцю беларускага насельніцтва польскіх школ і прымусовае навучанне дзяцей на польскай мове» і загадаў перагледзець сетку польскамоўных школ. Пачынаючы з гэтага часу разгортваецца кампанія па ліквідацыі польскіх нацыянальных сельсаветаў, якія па выніках прадузятых даследаванняў адносіліся да катэгорыі беларускіх. У выпадках, калі на пэўных мясцовасцях атрымліваліся супярэчлівыя дадзеныя, прызначалася новая праверка ці прымаліся да ўвагі толькі лічбы з прыніжанай доляй польскага насельніцтва<ref>{{Кніга|загаловак=Альхавік, 2023, с. 6}}</ref>. У той жа час, гісторык Павел Літвінаў адзначае, што многія польскія нацыянальныя сельсаветы насамрэч такімі не з'яўляліся, а мясцовае насельніцтва аб'яўляла сябе палякамі ў карыслівых мэтах<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/13208/1/litvinov%2022-28.pdf|загаловак=Литвинов П. А. Польские национальные сельсоветы в БССР в 1920-е гг.: История возникновения и количественная динамика // Вестник БГУ : научный журнал. — Минск: БГУ, 2007. — № 2. — С. 22—28. — ISSN 0321-0367, с. 26}}</ref>. Да 1936 года ў [[Чачэрскі раён|Чачэрскім]], [[Лагойскі сельсавет|Лагойскім]] і [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім]] раёнах было скасавана 16 нацыянальных саветаў. Пастановай Бюро ЦК КП(б)Б "Аб ліквідацыі палітыкі паланізацыі" ад 31 ліпеня 1937 года быў скасаваны Дзяржынскі раён, а да пачатку верасня 1937 года спынілі сваё існаванне пакінутыя польскія сельсаветы. Іх стварэнне было абвешчана «шкодніцкім» і не адпаведным пажаданням мясцовага насельніцтва<ref>{{Кніга|загаловак=Альхавік, 2023, с. 7}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Елизаров, 2009, с. 117—121}}</ref>. Па рашэнні ЦК ВКП(б) ад снежня 1937 года, да 1 студзеня 1938 года ўсе нацыянальныя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя ўтварэнні ў СССР падлягалі ліквідацыі<ref>{{Кніга|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/povorot-v-natsionalnoy-politike-1935-1937-gg-i-sudba-natsionalnyh-menshinstv-rsfsr/viewer|загаловак=Кайкова О. К. Поворот в национальной политике 1935—1937 гг. и судьба национальных меньшинств РСФСР // Вестник Российского университета дружбы народов. Серия: История России : научный журнал. — М.: РУДН, 2006. — № 3. — С. 117. — ISSN 2312-8674}}</ref>, аднак працэс іх фактычнага скасавання ў адбываецца толькі ў лістападзе 1938 — пачатку 1939 года. Апошнім скасаваным нацыянальным сельсаветам у Беларускай ССР стаў Малькаўскі літоўскі сельсавет, ліквідаваны 20 красавіка 1939 года<ref>{{Кніга|загаловак=Альхавік, 2023, с. 8}}</ref> '''Спіс сельсаветаў:''' === Яўрэйскія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff " |Назва ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Адм.|административный}} цэнтр ! style="background-color:#eff5ff " |Раён ! style="background-color:#eff5ff " |Стварэнне ! style="background-color:#eff5ff " |Ліквідаваны ! style="background-color:#eff5ff " |Насельніцтва ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|меткі|меткі}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Давыдаўскі сельсавет (Светлагорскі раён)|Давыдаўскі]] | align="left" style="width:15%;" |д. [[Давыдаўка (Светлагорскі раён)|Давыдаўка]] | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Азарыцкі|Азарыцкі|be|Азарыцкі раён}} <small>(до 1931)</small><br /><br />[[Светлагорскі раён|Парэцкі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |3 лістапада 1934 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Калышкаўскі нацыянальны жыдоўскі сельсавет|Калышкаўскі|be|Калышкаўскі нацыянальны яўрэйскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Калышкі (Лёзненскі раён)|Калышкі|be|Калышкі}} | align="left" style="width:20%;" |[[Лёзненскі раён|Лёзненскі]] | align="center" style="width:15%;" |1926 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Азарыцкі сельсавет|Азарыцкі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Азарычы]] | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Азарыцкі|Азарычы|be|Азарыцкі раён}} <small>(да 1931)</small><br /><br />[[Мазырскі раён|Мазырскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Асвея (мястэчковы) | align="left" style="width:15%;" |м. [[Асвея]] | align="left" style="width:20%;" |[[Асвейскі раён|Асвейскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | {{Н/д}} | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Ушацкі (мястэчковы) | align="left" style="width:15%;" |м. [[Ушачы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Ушацкі раён|Ушацкі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | {{Н/д}} | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Шчадрынскі сельсавет|Шчадрынскі]] | align="left" style="width:15%;" |в.[[Шчадрын (Жлобінскі раён)|Шчадрын]] | align="left" style="width:20%;" |[[Светлагорскі раён|Пар]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} '''Латышскія''' {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff " |Назва ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Адм.|административный}} цэнтр ! style="background-color:#eff5ff " |Раён ! style="background-color:#eff5ff " |стварэнне ! style="background-color:#eff5ff " |ліквідацыя ! style="background-color:#eff5ff " |насельніцтва ! style="background-color:#eff5ff " |Заўвагі |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Вацлавоўскі нацыянальны латышскі сельсавет|Вацлавоўскі|be|Вацлавоўскі нацыянальны латышскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. {{Не перакладзена|Вацлавова|Вацлавова|be|Вацлавова}} | align="left" style="width:20%;" |[[Ушацкі раён|Ушацкі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |5 ліпеня 1938 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Галіцкамызскі нацыянальны латышскі сельсавет|Галіцка Мызскі|be|Галіцкамызскі нацыянальны латышскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Галицкая Мыза|Галіцкая мыза|be|Галіцкая Мыза}} | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Мілаславіцкі район|Мілаславіцкі|be|Мілаславіцкі раён}} <small>(до 1927)</small><br /><br />[[Клімавіцкі раён|Клімавіцкі]] | align="center" style="width:15%;" |20 жніўня 1924 | align="center" style="width:15%;" |5 ліпеня 1938 | align="center" style="width:10%;" |495{{Заўвага|Жителей [[Латыши|латышской национальности]]<ref name="Пушкін">{{статья | автор = {{автор|Пушкин, Игорь Александрович|Пушкін І. А}} | заглавие = Нацыянальны латышскі сельскі савет у Галіцкай Мызе Клімавіцкага раёна Савецкай Беларусі | ссылка = https://cyberleninka.ru/article/n/natsyyanalny-latyshski-selski-savet-u-galitskay-myze-klimavitskaga-rayona-savetskay-belarusi/viewer | язык = be | издание = Латыши и белорусы: вместе сквозь века | тип = научный журнал | место = Витебск | издательство = Редакция научного ежегодника «Латыши и белорусы: вместе сквозь века» | год = 2024 | номер = 13 | страницы = 49 | issn = 2312-2188 | archive-url = https://web.archive.org/web/20260419223428/https://cyberleninka.ru/article/n/natsyyanalny-latyshski-selski-savet-u-galitskay-myze-klimavitskaga-rayona-savetskay-belarusi/viewer | archive-date = 2026-04-19 | url-status = live}}</ref>}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|2-й Грудзінаўскі нацыянальны латышскі сельсавет|2-й Грудзінаўскі|be|Грудзінаўскі 2-гі нацыянальны латышскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Латкалонія|Грудзінаўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Быхаўскі раён|Быхаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня1926 | align="center" style="width:15%;" |24 студзеня 1939 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Перакальскі нацыянальны латышскі сельсавет|Перакальскі|be|Перакальскі нацыянальны латышскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Перакалле|Перекалье]] | align="left" style="width:20%;" |[[Глускі раён|Глускі]] | align="center" style="width:15%;" |8 верасня1926 | align="center" style="width:15%;" |20 лістапада 1938 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Унаўскі нацыянальны латышчкі сельсавет|Унаўскі|be|Унаўскі нацыянальны латышскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |а. {{Не перакладзена|Уна (веска)|Уна|be|Уна (Лёзненскі раён)}} | align="left" style="width:20%;" |[[Лёзненскі раён|Лёзненскі]] | align="center" style="width:15%;" |25 лютага 1926<ref name="Бондарева">{{Артыкул|год=2019|pages=68—75|issn=2312-2188|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419225856/https://cyberleninka.ru/article/n/unovskiy-natsionalnyy-latyshskiy-selsovet-1926-1934-gg/viewer|archive-date=2026-04-19}}</ref> | align="center" style="width:15%;" |21 лістапада1934 | align="center" style="width:10%;" |689{{Заўвага|По состоянию на декабрь 1928 года. Из них латышей — 388 человек, белорусов — 289, евреев — 7, литовцев — 1 и других — 4 человек<ref name="Бондарева"/>}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} === Літоўскія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff" |Назва ! style="background-color:#eff5ff" |{{Падказка|Адм.|административный}} центр ! style="background-color:#eff5ff" |Раён ! style="background-color:#eff5ff" |Стварэнне ! style="background-color:#eff5ff" |Ліквідацыя ! style="background-color:#eff5ff" |Насельніцтва ! style="background-color:#eff5ff" |Заўвага |- | align="left" style="width:20%;" |Малькоўскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Малькаўка (Мсціслаўскі раён)|Малькоўка]] | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Расненскі раён|Расненскі|be|Расненскі раён}} <small>(до 1931)</small><br /><br /><br /><br />[[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |1928 | align="center" style="width:15%;" |20 красавіка 1939 | align="center" style="width:10%;" |485[c] | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} === Нямецкія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff" |Назва ! style="background-color:#eff5ff" |{{Падказка|Адм.|административный}} цэнтр ! style="background-color:#eff5ff" |Раён ! style="background-color:#eff5ff" |Створаны ! style="background-color:#eff5ff" |Ліквідаваны ! style="background-color:#eff5ff" |Насельніцтва ! style="background-color:#eff5ff" |Заўвага |- | align="left" style="width:20%;" |Розы-Люксембург ( да 1929 — Акзельмаўскі)<br /><br /><br /><br /> | align="left" style="width:15%;" |[[Дабрынскі сельсавет (Ельскі раён)|в. Роза Люксембург]] (да 1929 — Акзельмаўка)<br /><br /><br /><br /> | align="left" style="width:20%;" |[[Ельскі раён|Ельскі]] (да 1931 — Караралінскі)<br /><br /><br /><br /> | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[:be-tarask:Бярозаўка_(Нараўлянскі_раён)|Бярозаўскі сельсавет (Бярозаўскі раён)]]{{Не перакладзена|Берёзовский национальный немецкий сельсовет|Берёзовский|be|Бярозаўскі нацыянальны нямецкі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. Бярозаўка | align="left" style="width:20%;" |[[Нараўлянскі раён|Нарараўлянскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} === Польскія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff " |Назва ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Адм.|административный}} цэнтр ! style="background-color:#eff5ff " |Раён ! style="background-color:#eff5ff " |Стварэнне ! style="background-color:#eff5ff " |ліквідацыя ! style="background-color:#eff5ff " |Насельніцтва ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Прим.|примечания}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Аляксандраўскі нацыянальны польскі сельсавет (Нараўлянскі раён)|Аляксандраўскі|be|Аляксандраўскі нацыянальны польскі сельсавет (Нараўлянскі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Аляксандраўка (Нараўлянскі раён)|Аляксандраўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Нараўлянскі раён|Нараўлянскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |824{{Заўвага|Из них поляков — 747 человек, белорусов — 8, другие — 69{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Аляксандраўскі польскі нацыянальны сельсавет (Бялыніцкі раён)|Аляксандраўскі|be|Аляксандраўскі нацыянальны польскі сельсавет (Бялыніцкі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Аляксандраўка (Бялыніцкі раён)|Аляксандраўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Бялыніцкі раён|Бялыніцкі]] | align="center" style="width:15%;" |10 студзеня 1929 | align="center" style="width:15%;" |1934 | align="center" style="width:10%;" |1133{{Скарочаная зноска|Литвинов|2007}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Балашоўскі нацыянальны польскі сельсавет|Балашоўскі|be|Балашаўскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Балашаўка|Балашоўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Рэчыцкі раён|Речыцкі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |20 лістапада 1934 | align="center" style="width:10%;" |555{{Заўвага|Из них поляков — 540 человек, белорусов — 15{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Баранькоўскі польскі нацыянальны сельсавет|Баранькоўскі|be|Баранькаўскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Баранькі|Баранькі|be|Баранькі}} | align="left" style="width:20%;" |[[Шумілінскі раён|Сіроцінскі]] | align="center" style="width:15%;" |3 лістапада 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Бараўскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Бароўскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Баравое (Дзяржынскі раён)|Баравое]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койданаўскі нац. польскі]]<br /><br /><small>(з чэрвеня 1932 — [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскі]])</small> | align="center" style="width:15%;" |23 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Весялоўскі нацыянальны польскі сельсавет|Весялоўскі|be|Весялоўскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Весялова (Лепельскі раён)|Весялова|be|Весялова (Лепельскі раён)}} | align="left" style="width:20%;" |[[Лепельскі раён|Лепельскі]] | align="center" style="width:15%;" |1927 | align="center" style="width:15%;" |3 верасня 1937 | align="center" style="width:10%;" |948{{Заўвага|Из них поляков — 700 человек, белорусов — 241, других — 7{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Гуцянскі нацыянальны польскі сельсавет|Гуцянскі|be|Гуцянскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Гута (Минский район)|Гута]] | align="left" style="width:20%;" |[[Заслаўскі раён|Заслаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |9 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Замастоцкі сельсавет (Менскі раён)|Замастоцкі|be|Замастоцкі сельсавет (Мінскі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Замасточча (Мінскі раён)|Замасточча]] | align="left" style="width:20%;" |[[Рудзенскі раён|Смілавіцкі]] <small>(да 1931)</small><br /><br />[[Пухавіцкі раён|Пухавіцкі]] <small>(1931)</small><br /><br />[[Мінск|Менск]] <small>(да 1935)</small><br /><br />[[Мінскі раён|Менскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1932 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |1393{{Заўвага|Из них поляков — 936 человек, белорусов — 445, других — 12{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Замасцянскі нацыянальны польскі сельсавет|Замасцянскі|be|Замасцянскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Замосце (Слуцкі раён)|Замосце]] | align="left" style="width:20%;" |[[Слуцкі раён|Слуцкі]] | align="center" style="width:15%;" |20 лістапада 1934 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Кустаўніцкі нацыянальны польскі сельсавет|Кустаўніцкі|be|Кустаўніцкі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Кустаўніца|Кустаўніца|be|Кустаўніца}} | align="left" style="width:20%;" |[[Мазырскі раён|Слабадскі]] <small>(да1927)</small><br /><br />[[Нараўлянскі раён|Нараўлянскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |697{{Заўвага|Из них поляков — 658 человек, белорусов — 17, других — 2{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Ланцуцкі нацыянальны польскі сельсавет|Ланцуцкі|be|Ланцуцкі нацыянальны польскі сельсавет}}<br /><br /><small>(да 1926 — Шастакоўскі)</small> | align="left" style="width:15%;" |в. [[Ланцуцкое|Ланцуцкае]] | align="left" style="width:20%;" |[[Капыльскі раён|Капыльскі]] | align="center" style="width:15%;" |21 жніўня 1925 | align="center" style="width:15%;" |14 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |2357{{Заўвага|Из них поляков — 1277 человек, белорусов — 1064, других — 16{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Лозінскі нацыянальны польскі сельсавет|Лозінскі|be|Лозінскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Лозина (Борисовский район)|Лозіна]] | align="left" style="width:20%;" |[[Барысаўскі раён|Барысаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |10 студзеня 1929 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |837{{Заўвага|Из них поляков — 644 человек, белорусов — 174, других — 19{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Ляхавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Ляхавіцкі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Ляхавічы (Дзяржынскі раён)|Ляхавічы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Дзяржынскі раён|Койданаўскі]]{{Заўвага|23 марта 1932 реорганизован в [[Койдановский национальный польский район]], а 29 июня того же года переименован в [[Дзержинский район (Минская область)|Дзержинский]]}} <small>(1931—1937)</small><br /><br />[[Мінскі раён|Менскі]] <small>(1937)</small> | align="center" style="width:15%;" |25 ліпеня 1931 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Малінаўскі нацыянальны польскі сельсавет|Малінаўскі|be|Малінаўскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Малінаўка (Жлобінскі раён)|Малінаўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Светлагорскі раён|Парыцкі]] | align="center" style="width:15%;" |5 снежня 1931 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Мархлеўскі нацыянальны польскі сельсавет|Мархлеўскі|be|Мархлеўскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Філатава (Магілёўская вобласць)|Філатава|be|Філатава (Круглянскі раён)}} | align="left" style="width:20%;" |[[Талачынскі раён|Талачынскі]] <small>(да 1935)</small><br /><br />[[Круглянскі раён|Круглянскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |3 верасня 1937 | align="center" style="width:10%;" |2011{{Заўвага|Из них поляков — 1417 человек, белорусов — 523, других — 71{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Нарэйкаўскі сельсавет|Нарэйкаўскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Нарэйкі (Путчынскі сельсавет)|Нарэйкі]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койданаўскі нац. польскі]]<br /><br /><small>(з чэрвеня 1932 — [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскі]])</small> | align="center" style="width:15%;" |25 чэрвеня 1931 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Наталаўскі нацыянальны польскі сельсавет|Наталаўскі|be|Наталаўскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Наталова]] | align="left" style="width:20%;" |[[Клічаўскі раён|Клічаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |17 снежня 1926 | align="center" style="width:15%;" |14 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |1343{{Заўвага|Из них поляков — 1054 человек, белорусов — 289{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Негарэльскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Негарэлае]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койданаўскі нац. польскі]]<br /><br /><small>(з чэрвеня 1932 — [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскі]])</small> | align="center" style="width:15%;" |23 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Новадворшчынскі нацыянальны польскі сельсавет|Новадворшчынскі|be|Навадворшчынскі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Новадворшчына|Новадворшчына|be|Навадворшчына}} | align="left" style="width:20%;" |[[Заслаўскі раён|Заслаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |9 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Новамалыніцкі нацыянальны польскі сельсавет|Новамалыніцкі|be|Новамалыніцкі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Новыя Малынічы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Чачэрскі раён|Чачэрскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | align="center" style="width:10%;" |674{{Заўвага|Из них поляков — 546 человек, белорусов — 128{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Навасадскі сельсавет|Навасадскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Юцкі]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койданаўскі нац. польскі]]<br /><br /><small>(з чэрвеня 1932 — [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскі]])</small> | align="center" style="width:15%;" |23 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Акалоўскі сельсавет|Акалоўскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Акалова]] | align="left" style="width:20%;" |[[Плешчаніцкі раён|Плешчаніцкі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |26 мая 1935 | align="center" style="width:10%;" |2530{{Заўвага|Из них поляков — 1942 человек, белорусов — 548, других — 40{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Амнішэўскі польскі нацыянальны сельсавет|Амнішэўскі|be|Амнішаўскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Амнішава]] | align="left" style="width:20%;" |[[Плешчаніцкі раён|Плешчаніцкі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |26 мая 1935 | align="center" style="width:10%;" |2061{{Заўвага|Из них поляков — 1394 человек, белорусов — 665, других — 2{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Покрашаўскі сельсавет|Покрашаўскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Покрашава]] | align="left" style="width:20%;" |[[Слуцкі раён|Слуцкі]] | align="center" style="width:15%;" |26 лютага 1932 | align="center" style="width:15%;" |20 лістапада 1934 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Паланевіцкі сельсавет|Паланевіцкі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Паланевічы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Дзяржынскі раён|Койданаўскі]]{{Заўвага|23 марта 1932 реорганизован в [[Койдановский национальный польский район]], а 29 июня того же года переименован в [[Дзержинский район (Минская область)|Дзержинский]]}} <small>(1931—1937)</small><br /><br />[[Мінскі раён|Менскі]] <small>(1937)</small> | align="center" style="width:15%;" |25 ліпеня 1931 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Паташынскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Паташня (Хойніцкі раён)|Паташня]] | align="left" style="width:20%;" |[[Хойніцкі раён|Хойніцкі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |830{{Заўвага|Из них поляков — 647 человек, белорусов — 183{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Путчынскі сельсавет|Путчынскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Татаршчына (Дзяржынскі раён)|Татаршчына]] | align="left" style="width:20%;" |[[Дзяржынскі раён|Койданоўскі]]{{Заўвага|23 марта 1932 реорганизован в [[Койдановский национальный польский район]], а 29 июня того же года переименован в [[Дзержинский район (Минская область)|Дзержинский]]}} <small>(1931—1937)</small><br /><br />[[Мінскі раён|Минский]] <small>(1937)</small> | align="center" style="width:15%;" |25 ліпеня 1931 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Рубілкі]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койданоўскі нац. польскі]] | align="center" style="width:15%;" |23 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Рудня-Нісімкавіцкі нацыянальны польскі сельсавет|Рудня-Нісімкавіцкі|be|Рудня-Нісімкавіцкі нацыянальны польскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Рудня Нісімкавіцкая|Рудня-Нісімкавіцкая]] | align="left" style="width:20%;" |[[Чачэрскі раён|Чачэрскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |29 кастрычніка 1934 | align="center" style="width:10%;" |1084{{Заўвага|Из них поляков — 615 человек, белорусов — 273, других — 196{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Рудня-Сталбунскі польскі нацыянальны сельсавет|Рудня-Столбунскі|be|Рудня-Стаўбунскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Рудня Стаўбунская|Рудня-Стаўбунская]] | align="left" style="width:20%;" |[[Веткаўскі раён|Веткаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | align="center" style="width:10%;" |720{{Заўвага|Из них поляков — 674 человек, белорусов — 46{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Рудня-Шлягінскі нацыянальны польскі сельсавет|Рудня-Шлягінскі|be|Рудня-Шлягінскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Рудня-Шлягіна]] | align="left" style="width:20%;" |[[Веткаўскі раён|Веткаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | align="center" style="width:10%;" |1125{{Заўвага|Из них поляков — 819 человек, белорусов — 306{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Дзямідавіцкі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Сталінскі]] | align="left" style="width:15%;" |п. [[Фрунзе (Дзяржынскі раён)|імя Сталіна]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койданаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |23 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Тварычэўскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Тварычаўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Мазырскі раён|Слабодскі]] <small>(да 1927)</small><br /><br />[[Нараўлянскі раён|Нараўлянскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |582{{Заўвага|Из них поляков — 502 человек, белорусов — 69, других — 11{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Фаніпальскі сельсавет|Фаніпальскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Вязань]] | align="left" style="width:20%;" |[[Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага|Койданаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |23 сакавіка 1932 | align="center" style="width:15%;" |14 мая 1936 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Кіраўскі сельсавет (Бялыніцкі раён)|Фелікс-Конаўскі|be|Кіраўскі сельсавет (Бялыніцкі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Феликс-Коновка|Фелікс-Конаўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Бялыніцкі раён|Бялыніцкі]] | align="center" style="width:15%;" |1934 | align="center" style="width:15%;" |23 августа 1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Хрыпялёўскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Хрыпялёва]] | align="left" style="width:20%;" |[[Магілёўскі раён|Магілёўскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |23 жніўня 1937 | align="center" style="width:10%;" |523{{Заўвага|Из них поляков — 447 человек, белорусов — 62, других — 14{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Юркавіцкі | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Юркавічы (Лагойскі раён)|Юркавічы|be|Юркавічы (Лагойскі раён)}} | align="left" style="width:20%;" |[[Лагойскі раён|Лагойскі]] | align="center" style="width:15%;" |11 чэрвеня 1932 | align="center" style="width:15%;" |26 мая 1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Яноўскі сельсавет (Асіповіцкі раён)|Яноўскі|be|Яноўскі сельсавет (Асіповіцкі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |в. {{Не перакладзена|Яноўка (Асіповіцкі раён)|Яноўка|be|Яноўка (Асіповіцкі раён)}} | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Свиіслацкі раён (Бабруйская акруга)|Свіслацкі|be|Свіслацкі раён (Бабруйская акруга)}} <small>(да 1931)</small><br /><br />[[Асіповіцкі раён|Асіповіцкі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |3 верасня 1937 | align="center" style="width:10%;" |1640{{Заўвага|Из них поляков — 1242 человек, белорусов — 389, других — 9{{sfn|Литвинов|2007|с=24}}}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} === Рускія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff " |Назва ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Адм.|административный}} цэнтр ! style="background-color:#eff5ff " |Раён ! style="background-color:#eff5ff " |Стварэнне ! style="background-color:#eff5ff " |Ліквідацыя ! style="background-color:#eff5ff " |Насельніцтва ! style="background-color:#eff5ff " |Заўвагі |- | align="left" style="width:20%;" |Багушоўка | align="left" style="width:15%;" |в. [[Багушоўка (Бабруйскі раён)|Багушоўка]] | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|1-й Бабруйскі раён|1-й Бабруйскі|be|Першы Бабруйскі раён}} | align="center" style="width:15%;" |24 сентября 1926 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Гардуноўскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Гардуны]] | align="left" style="width:20%;" |[[Церахоўскі раён|Церахоўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 декабря 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Жгуна-Будскі нацыянальны расейскі сельсавет|Жгуна-Будскі|be|Жгуна-Будскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |д. [[Жгуна-Буда|Жгунская Буда]] | align="left" style="width:20%;" |[[Гомельскі раён|Гомельскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Капоранскі расейскі нацыянальны сельсавет|Капоранскі|be|Капоранскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Капоранка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Камарынскі раён|Камарынскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Капусцінскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Капусціна (Кіраўскі раён)|Капусціна]] | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|2-й Бабруйскі раён|2-й Бабруйскі|be|Другі Бабруйскі раён}} <small>(до 1927)</small><br /><br />[[Бабруйскі раён|Бабруйскі]] | align="center" style="width:15%;" |24 верасня 1926 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Кузьмініцкі сельсавет|Кузьмініцкі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Кузьмінічы (Добрушскі раён)|Кузьмінічы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Церахоўскі раён|Церахоўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Ленінскі сельсавет (Добрушскі раён)|Ленінскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Леніна (Добрушскі раён)|Леніна]] | align="left" style="width:20%;" |[[Церахоўскі раён|Церахоўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Рассветаўскі сельсавет|Мар'інскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Мар’іна (Добрушскі раён)|Мар'іна]] | align="left" style="width:20%;" |[[Веткаўскі раён|Веткаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |МІхалькоўскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Міхалькі]] | align="left" style="width:20%;" |[[Гомельскі раён|Гомельскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Наўховіцкі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Наўхавічы]] <small>(да 1931)</small><br /><br />п. [[Вольск (Чачэрскі раён)|Вольск]] | align="left" style="width:20%;" |[[Чачэрскі раён|Чачэрскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Агародня-Гомельскі сельсавет|Агородня-Гомельскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Агародня Гомельская]] | align="left" style="width:20%;" |[[Церахоўскі раён|Церахоўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Свяцілавіцкі сельсавет|Свяцілкавіцкі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Свяцілавічы (Веткаўскі раён)|Свяцілкавічы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Веткаўскі раён|Веткаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Цярэніцкі сельсавет|Церэніцкі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Цярэнічы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Уваравіцкі раён|Уваравічы]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Хізаўскі нацыянальны расейскі сельсавет|Хізаўскі|be|Хізоўскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Хізы]] | align="left" style="width:20%;" |[[Веткаўскі раён|Веткаўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |[[Харошаўскі сельсавет (Добрушскі раён)|Хорошаўскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Харошаўка (Добрушскі раён)|Харошаўка]] | align="left" style="width:20%;" |[[Церахоўскі раён|Церахоўскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1935 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} === Украінскія === {| class="wikitable" style="width:50%;" ! style="background-color:#eff5ff " |Назва ! style="background-color:#eff5ff " |{{Падказка|Адм.|административный}} цэнтр ! style="background-color:#eff5ff " |Раён ! style="background-color:#eff5ff " |Стварэнне ! style="background-color:#eff5ff " |Ліквідаваны ! style="background-color:#eff5ff " |Насельніцтва ! style="background-color:#eff5ff " |Заўвагі |- | align="left" style="width:20%;" |[[Верхнежароўскі сельсавет|Верхня-Жарскі]] | align="left" style="width:15%;" |в. [[Верхнія Жары]] | align="left" style="width:20%;" |[[Камарынскі раён|Камарынскі]] | align="center" style="width:15%;" |15 ліпеня 1933 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |Гдзенскі | align="left" style="width:15%;" |в. [[Гдзень]] | align="left" style="width:20%;" |[[Камарынскі раён|Камарынскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Кіраўскі сельсавет (Камарынскі раён)|Лукаедаўскі|be|Кіраўскі сельсавет (Камарынскі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Кірава (Брагінскі раён)|Лукаеды]] | align="left" style="width:20%;" |[[Камарынскі раён|Камарынскі]] | align="center" style="width:15%;" |30 снежня 1927 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Ніжня-Жарскі украінскі нацыянальны сельсавет|Ніжня-Жарскі|be|Ніжняжарскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. [[Ніжнія Жары]] | align="left" style="width:20%;" |[[Камарынскі раён|Камарынскі]] | align="center" style="width:15%;" |15 ліпеня 1933 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Акопскі украінскі нацыянальны сельсавет|Акопскі|be|Акопскі сельсавет}} | align="left" style="width:15%;" |в. Акопы | align="left" style="width:20%;" |[[Нараўлянскі раён|Нараўлянскі]] | align="center" style="width:15%;" |21 лютага1929 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |- | align="left" style="width:20%;" |{{Не перакладзена|Хаткоўскі нацыянальны ўкраінскі сельсавет (Наровлянский район)|Хаткоўскі|be|Хаткаўскі сельсавет (Нараўлянскі раён)}} | align="left" style="width:15%;" |в. Хаткі | align="left" style="width:20%;" |[[Нараўлянскі раён|Нараўлянскі]] | align="center" style="width:15%;" |25 красавіка 1931 | align="center" style="width:15%;" |1937 | {{Н/д}} | align="center" style="width:5%;" |{{Скарочаная зноска|Воробьёва и др.|1985}} |} ; Літаратура <references />'''Заўвагі''' 5woqs27ovnww93rwt0xsp124rjkdfob 0 817914 5227858 2026-10-27T09:56:25Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Узброены канфлікт |канфлікт =Канфлікт у Донзе |частка = |выява = |подпіс = |дата =ліпень — снежань 2009 |месца = [[Донга]] і наваколлі, правінцыя [[Паўднёвае Убангі (правінцыя)|Паўднёвае Убангі]], [[ДР Конга]] |прычына = |вынік...» 5227858 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт =Канфлікт у Донзе |частка = |выява = |подпіс = |дата =ліпень — снежань 2009 |месца = [[Донга]] і наваколлі, правінцыя [[Паўднёвае Убангі (правінцыя)|Паўднёвае Убангі]], [[ДР Конга]] |прычына = |вынік =перамога ўрада |змены = |праціўнік1 =Прыхільнікі Уджані Мангбама<br>[[Патрыёты супраціву Донга]] |праціўнік2 ={{Сцягафікацыя|ДР Конга}}<br>{{Сцяг|ААН}} [[MONUSCO|MONUC]] |камандзір1 = |камандзір2 = |сілы1 = |сілы2 = |страты1 = |страты2 = |агульныя страты =168 000 бежанцаў |Вікісховішча = }} '''Канфлікт у Донзе''' — супрацьстаянне [[2009]] года ў наваколлях горада [[Донга]] ([[Паўднёвае Убангі (правінцыя)|Паўднёвае Убангі]], [[ДР Конга]]). == Ход падзей == Канфлікт у Донго пачаўся са спрэчкі аб праве ўласнасці на рыбныя сажалкі ля [[Убангі|ракі Убангі]], на якія прэтэндавалі жыхары вёсак Эньеле і Манзая. Спрэчка цягнулася з 1946 года і ў ліпені 2009 года вылілася ва ўзброеныя сутыкненні. У ходзе падзей былі забітыя сем паліцэйскіх. У краі ўзразла міжэтнічная напружанасць<ref name="IRIN0511">{{citation | url = http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=86898 | title = DRC: Fish war prompts thousands to flee | publisher = Integrated Regional Information Networks (IRIN) | date = 5 November 2009}}.</ref><ref name="MONUC2411">{{citation | url = http://monuc.unmissions.org/Default.aspx?tabid=1042&ctl=Details&mid=1096&ItemID=6547 | title = Equateur: New interdisciplinary MONUC mission in Dongo | publisher = MONUC | date = 24 November 2009 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090429172309/http://monuc.unmissions.org/Default.aspx?tabid=1042 | archivedate = 29 April 2009 }}.</ref>. 17 лістапада ўзпыхнулі сутычкі на поўдзень, у Саба-Саба і раёне Бамбома<ref name="MSF">{{citation | url = http://www.msf.org.au/from-the-field/field-news/field-news/article/drc-70000-flee-violence-in-north-west-of-the-country.html | title = DRC:70000 Flee Violence In North-West of the Country | publisher = Médecins Sans Frontières Australia | date = 1 December 2009 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100106010256/http://www.msf.org.au/from-the-field/field-news/field-news/article/drc-70000-flee-violence-in-north-west-of-the-country.html | archivedate = 6 January 2010 }}.</ref>. Многія жыхары Донга беглі, у тым ліку вайскоўцы, які патрулявалі раку Убангі, разам са сваімі сем’ямі, так як у іх не было зброі і боепрыпасаў<ref>{{citation | url = http://www.unhcr.org/refworld/country,,,,COD,456d621e2,4b0b9dbb2c,0.html | title = DRC-Congo: New wave of refugees flees fresh fighting | publisher = Integrated Regional Information Networks (IRIN) | date = 20 November 2009}}.</ref>. 20 лістапада здарыліся баі ў вёсцы Бубура. Нападнікі разбурылі дамы, у тым ліку і офісы [[Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў|УВКБ ААН]]<ref>{{citation | url = http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=87252 | title = DRC-ROC: More than 70,000 displaced by violence in Equateur | publisher = Integrated Regional Information Networks (IRIN) | date = 30 November 2009}}.</ref>. Беспарадкі ўзначальваў анімістычны жрэц Уджані Мангбама. Сярод яго паслядоўнікаў былі былыя члены [[Вызваленчы рух Конга|Вызваленчага Конга]] на чале з [[Жан-П’ер Бемба|Жан-П’ерам Бембай]]. Прыхільнікі Уджані патрулявалі раку Убангі, страляючы па баржах з людзьмі, якія спрабавалі бегчы<ref name="Bloomberg">{{citation | url = https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601116&sid=am8VfFbPveNM | title = Thousands Flee Northern Congo Insurgency Inspired by Mystic | publisher = Bloomberg | date = 22 December 2009}}.</ref>. Акрамя таго, да гэтых сіл далучылася «[[Патрыёты супраціву Донга]]», якіх узначальваў Амбруаз Лабала Макабэ. Для абароны мясцовага насельніцтва ў край увайшлі міратворцы ААН<ref name="MONUC2411"/>. Першымі ў Донга прыбылі шрыланкійцы пад камандаваннем маёра Санхі Джаямахі разам з некалькімі ганскімі міратворцамі. Праз некалькі дзён баевікі абстралялі верталёт міратворцаў, але яго экіпаж (усе грамадзяне [[Расія|Расіі]]) выйшаў з пад агню, а таксама здолеў эвакуіраваць 25 чалавек, у тым ліку пецярых параненых, якіх даставілі ў [[Бразавіль]] для аказання экстраннай медыцынскай дапамогі<ref>{{citation | url = http://monuc.unmissions.org/Default.aspx?tabid=1042&ctl=Details&mid=1096&ItemID=6730 | title = Alan Doss meets the Russian crew of a MONUC helicopter attacked in Dongo | publisher = MONUC | date = 12 December 2009 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090429172309/http://monuc.unmissions.org/Default.aspx?tabid=1042 | archivedate = 29 April 2009 }}.The control of Dongo was taken by rebels.</ref> 13 снежня ў горад увайшлі [[Узброеныя сілы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга|Узброеныя сілы ДРК]]<ref name="Bloomberg"/><ref>{{citation | url = http://news.xinhuanet.com/english/2009-12/15/content_12650125.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20110515095803/http://news.xinhuanet.com/english/2009-12/15/content_12650125.htm | url-status = dead | archive-date = May 15, 2011 | title = DR Congo's armed forces enter troubled Dongo area | publisher = Xinhua | date = 15 December 2009}}.</ref>. == Бежанцы == Крызіс у Донзе прывёў да масавага зыходу грамадзянскага насельніцтва, спачатку з-за атак паўстанцаў, а затым з-за аперацый уладаў. Гуманітарныя арганізацыі сутыкнуліся з сур’ёзнымі лагістычнымі цяжкасцямі, паколькі ўцекачы былі раззасяроджаныя на тэрыторыі плошчай 500 km2 уздоўж берагоў ракі Убангі. З дапамогай свайго мясцовага персаналу УВКБ ААН падтрымала стварэнне дзевяці клінік вакол месцаў найбольшай канцэнтрацыі бежанцаў. Для аддаленых раёнаў працавалі мабільныя медыцынскія цэнтры. Гуманітарныя арганізацыі таксама ўсталявалі шэсць вялікіх рэзервуараў для вады агульнай ёмістасцю 60 000 літраў недалёка ад бэту на поўначы Рэспублікі Конга, прыкладна за 40 кіламетраў на поўнач ад горада.<ref>{{citation | url = http://www.speroforum.com/a/24438/DR-Congo-Refugees-flee-despite-army-advances | title = DR Congo: Refugees flee despite army advances | publisher = Spero News | date = 17 December 2009 | access-date = 22 December 2009 | archive-date = 10 June 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110610141303/http://www.speroforum.com/a/24438/DR-Congo-Refugees-flee-despite-army-advances | url-status = dead }}.</ref> Да 5 лістапад па меншай меры 16 000 мірных жыхароў уцяклі ў суседнюю Рэспубліку Конга, і Донга ператварыўся ў горад-прывід<ref name="IRIN0511"/>. Да 10 снежня канфлікт забраў жыцці 100 чалавек і вымусіў 115 000 чалавек пакінуць свае дамы, дзве траціны з іх — у [[Рэспубліка Конга|Рэспубліку Конга]]<ref>{{citation | url = http://www.algoafm.co.za/newsarticle.asp?NewsID=172794 | title = Aid effort 'not enough' for DRC refugees | publisher = Agence France Presse | date = 10 December 2009 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110728142945/http://www.algoafm.co.za/newsarticle.asp?NewsID=172794 | archivedate = 28 July 2011 }}.</ref>. Да 22 снежня колькасць бежанцаў ацэньвалася ў 168 000 чалавек<ref name="Bloomberg"/>. == Гл. таксама == * [[Спіс кангалезскіх войн]] == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Канфлікты 2009 года]][[Катэгорыя:Войны Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] 8ri4pap237giim0yrf8z9mvph4167y3 5227860 5227858 2026-10-27T09:56:57Z DBatura 73587 /* Бежанцы */ 5227860 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт =Канфлікт у Донзе |частка = |выява = |подпіс = |дата =ліпень — снежань 2009 |месца = [[Донга]] і наваколлі, правінцыя [[Паўднёвае Убангі (правінцыя)|Паўднёвае Убангі]], [[ДР Конга]] |прычына = |вынік =перамога ўрада |змены = |праціўнік1 =Прыхільнікі Уджані Мангбама<br>[[Патрыёты супраціву Донга]] |праціўнік2 ={{Сцягафікацыя|ДР Конга}}<br>{{Сцяг|ААН}} [[MONUSCO|MONUC]] |камандзір1 = |камандзір2 = |сілы1 = |сілы2 = |страты1 = |страты2 = |агульныя страты =168 000 бежанцаў |Вікісховішча = }} '''Канфлікт у Донзе''' — супрацьстаянне [[2009]] года ў наваколлях горада [[Донга]] ([[Паўднёвае Убангі (правінцыя)|Паўднёвае Убангі]], [[ДР Конга]]). == Ход падзей == Канфлікт у Донго пачаўся са спрэчкі аб праве ўласнасці на рыбныя сажалкі ля [[Убангі|ракі Убангі]], на якія прэтэндавалі жыхары вёсак Эньеле і Манзая. Спрэчка цягнулася з 1946 года і ў ліпені 2009 года вылілася ва ўзброеныя сутыкненні. У ходзе падзей былі забітыя сем паліцэйскіх. У краі ўзразла міжэтнічная напружанасць<ref name="IRIN0511">{{citation | url = http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=86898 | title = DRC: Fish war prompts thousands to flee | publisher = Integrated Regional Information Networks (IRIN) | date = 5 November 2009}}.</ref><ref name="MONUC2411">{{citation | url = http://monuc.unmissions.org/Default.aspx?tabid=1042&ctl=Details&mid=1096&ItemID=6547 | title = Equateur: New interdisciplinary MONUC mission in Dongo | publisher = MONUC | date = 24 November 2009 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090429172309/http://monuc.unmissions.org/Default.aspx?tabid=1042 | archivedate = 29 April 2009 }}.</ref>. 17 лістапада ўзпыхнулі сутычкі на поўдзень, у Саба-Саба і раёне Бамбома<ref name="MSF">{{citation | url = http://www.msf.org.au/from-the-field/field-news/field-news/article/drc-70000-flee-violence-in-north-west-of-the-country.html | title = DRC:70000 Flee Violence In North-West of the Country | publisher = Médecins Sans Frontières Australia | date = 1 December 2009 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100106010256/http://www.msf.org.au/from-the-field/field-news/field-news/article/drc-70000-flee-violence-in-north-west-of-the-country.html | archivedate = 6 January 2010 }}.</ref>. Многія жыхары Донга беглі, у тым ліку вайскоўцы, які патрулявалі раку Убангі, разам са сваімі сем’ямі, так як у іх не было зброі і боепрыпасаў<ref>{{citation | url = http://www.unhcr.org/refworld/country,,,,COD,456d621e2,4b0b9dbb2c,0.html | title = DRC-Congo: New wave of refugees flees fresh fighting | publisher = Integrated Regional Information Networks (IRIN) | date = 20 November 2009}}.</ref>. 20 лістапада здарыліся баі ў вёсцы Бубура. Нападнікі разбурылі дамы, у тым ліку і офісы [[Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў|УВКБ ААН]]<ref>{{citation | url = http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=87252 | title = DRC-ROC: More than 70,000 displaced by violence in Equateur | publisher = Integrated Regional Information Networks (IRIN) | date = 30 November 2009}}.</ref>. Беспарадкі ўзначальваў анімістычны жрэц Уджані Мангбама. Сярод яго паслядоўнікаў былі былыя члены [[Вызваленчы рух Конга|Вызваленчага Конга]] на чале з [[Жан-П’ер Бемба|Жан-П’ерам Бембай]]. Прыхільнікі Уджані патрулявалі раку Убангі, страляючы па баржах з людзьмі, якія спрабавалі бегчы<ref name="Bloomberg">{{citation | url = https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601116&sid=am8VfFbPveNM | title = Thousands Flee Northern Congo Insurgency Inspired by Mystic | publisher = Bloomberg | date = 22 December 2009}}.</ref>. Акрамя таго, да гэтых сіл далучылася «[[Патрыёты супраціву Донга]]», якіх узначальваў Амбруаз Лабала Макабэ. Для абароны мясцовага насельніцтва ў край увайшлі міратворцы ААН<ref name="MONUC2411"/>. Першымі ў Донга прыбылі шрыланкійцы пад камандаваннем маёра Санхі Джаямахі разам з некалькімі ганскімі міратворцамі. Праз некалькі дзён баевікі абстралялі верталёт міратворцаў, але яго экіпаж (усе грамадзяне [[Расія|Расіі]]) выйшаў з пад агню, а таксама здолеў эвакуіраваць 25 чалавек, у тым ліку пецярых параненых, якіх даставілі ў [[Бразавіль]] для аказання экстраннай медыцынскай дапамогі<ref>{{citation | url = http://monuc.unmissions.org/Default.aspx?tabid=1042&ctl=Details&mid=1096&ItemID=6730 | title = Alan Doss meets the Russian crew of a MONUC helicopter attacked in Dongo | publisher = MONUC | date = 12 December 2009 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090429172309/http://monuc.unmissions.org/Default.aspx?tabid=1042 | archivedate = 29 April 2009 }}.The control of Dongo was taken by rebels.</ref> 13 снежня ў горад увайшлі [[Узброеныя сілы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга|Узброеныя сілы ДРК]]<ref name="Bloomberg"/><ref>{{citation | url = http://news.xinhuanet.com/english/2009-12/15/content_12650125.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20110515095803/http://news.xinhuanet.com/english/2009-12/15/content_12650125.htm | url-status = dead | archive-date = May 15, 2011 | title = DR Congo's armed forces enter troubled Dongo area | publisher = Xinhua | date = 15 December 2009}}.</ref>. == Бежанцы == Крызіс у Донзе прывёў да масавага зыходу грамадзянскага насельніцтва, спачатку з-за атак паўстанцаў, а затым з-за аперацый уладаў. Гуманітарныя арганізацыі сутыкнуліся з сур’ёзнымі лагістычнымі цяжкасцямі, паколькі ўцекачы былі раззасяроджаныя на тэрыторыі плошчай 500 км квадратных уздоўж берагоў ракі Убангі. З дапамогай свайго мясцовага персаналу УВКБ ААН падтрымала стварэнне дзевяці клінік вакол месцаў найбольшай канцэнтрацыі бежанцаў. Для аддаленых раёнаў працавалі мабільныя медыцынскія цэнтры. Гуманітарныя арганізацыі таксама ўсталявалі шэсць вялікіх рэзервуараў для вады агульнай ёмістасцю 60 000 літраў недалёка ад бэту на поўначы Рэспублікі Конга, прыкладна за 40 кіламетраў на поўнач ад горада.<ref>{{citation | url = http://www.speroforum.com/a/24438/DR-Congo-Refugees-flee-despite-army-advances | title = DR Congo: Refugees flee despite army advances | publisher = Spero News | date = 17 December 2009 | access-date = 22 December 2009 | archive-date = 10 June 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110610141303/http://www.speroforum.com/a/24438/DR-Congo-Refugees-flee-despite-army-advances | url-status = dead }}.</ref> Да 5 лістапад па меншай меры 16 000 мірных жыхароў уцяклі ў суседнюю Рэспубліку Конга, і Донга ператварыўся ў горад-прывід<ref name="IRIN0511"/>. Да 10 снежня канфлікт забраў жыцці 100 чалавек і вымусіў 115 000 чалавек пакінуць свае дамы, дзве траціны з іх — у [[Рэспубліка Конга|Рэспубліку Конга]]<ref>{{citation | url = http://www.algoafm.co.za/newsarticle.asp?NewsID=172794 | title = Aid effort 'not enough' for DRC refugees | publisher = Agence France Presse | date = 10 December 2009 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110728142945/http://www.algoafm.co.za/newsarticle.asp?NewsID=172794 | archivedate = 28 July 2011 }}.</ref>. Да 22 снежня колькасць бежанцаў ацэньвалася ў 168 000 чалавек<ref name="Bloomberg"/>. == Гл. таксама == * [[Спіс кангалезскіх войн]] == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Канфлікты 2009 года]][[Катэгорыя:Войны Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] 3i7vzdo3k3ntkjcyor0rwha519nlho4 5227862 5227860 2026-10-27T09:57:41Z DBatura 73587 5227862 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт =Канфлікт у Донзе |частка = |выява = |подпіс = |дата =ліпень — снежань 2009 |месца = [[Донга]] і наваколлі, правінцыя [[Паўднёвае Убангі (правінцыя)|Паўднёвае Убангі]], [[ДР Конга]] |прычына = |вынік =перамога ўрада |змены = |праціўнік1 =Прыхільнікі Уджані Мангбама<br>[[Патрыёты супраціву Донга]] |праціўнік2 ={{Сцягафікацыя|ДР Конга}}<br>{{Сцяг|ААН}} [[MONUSCO|MONUC]] |камандзір1 = |камандзір2 = |сілы1 = |сілы2 = |страты1 = |страты2 = |агульныя страты =100 загінулых,<br>168 000 бежанцаў |Вікісховішча = }} '''Канфлікт у Донзе''' — супрацьстаянне [[2009]] года ў наваколлях горада [[Донга]] ([[Паўднёвае Убангі (правінцыя)|Паўднёвае Убангі]], [[ДР Конга]]). == Ход падзей == Канфлікт у Донго пачаўся са спрэчкі аб праве ўласнасці на рыбныя сажалкі ля [[Убангі|ракі Убангі]], на якія прэтэндавалі жыхары вёсак Эньеле і Манзая. Спрэчка цягнулася з 1946 года і ў ліпені 2009 года вылілася ва ўзброеныя сутыкненні. У ходзе падзей былі забітыя сем паліцэйскіх. У краі ўзразла міжэтнічная напружанасць<ref name="IRIN0511">{{citation | url = http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=86898 | title = DRC: Fish war prompts thousands to flee | publisher = Integrated Regional Information Networks (IRIN) | date = 5 November 2009}}.</ref><ref name="MONUC2411">{{citation | url = http://monuc.unmissions.org/Default.aspx?tabid=1042&ctl=Details&mid=1096&ItemID=6547 | title = Equateur: New interdisciplinary MONUC mission in Dongo | publisher = MONUC | date = 24 November 2009 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090429172309/http://monuc.unmissions.org/Default.aspx?tabid=1042 | archivedate = 29 April 2009 }}.</ref>. 17 лістапада ўзпыхнулі сутычкі на поўдзень, у Саба-Саба і раёне Бамбома<ref name="MSF">{{citation | url = http://www.msf.org.au/from-the-field/field-news/field-news/article/drc-70000-flee-violence-in-north-west-of-the-country.html | title = DRC:70000 Flee Violence In North-West of the Country | publisher = Médecins Sans Frontières Australia | date = 1 December 2009 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100106010256/http://www.msf.org.au/from-the-field/field-news/field-news/article/drc-70000-flee-violence-in-north-west-of-the-country.html | archivedate = 6 January 2010 }}.</ref>. Многія жыхары Донга беглі, у тым ліку вайскоўцы, які патрулявалі раку Убангі, разам са сваімі сем’ямі, так як у іх не было зброі і боепрыпасаў<ref>{{citation | url = http://www.unhcr.org/refworld/country,,,,COD,456d621e2,4b0b9dbb2c,0.html | title = DRC-Congo: New wave of refugees flees fresh fighting | publisher = Integrated Regional Information Networks (IRIN) | date = 20 November 2009}}.</ref>. 20 лістапада здарыліся баі ў вёсцы Бубура. Нападнікі разбурылі дамы, у тым ліку і офісы [[Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў|УВКБ ААН]]<ref>{{citation | url = http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=87252 | title = DRC-ROC: More than 70,000 displaced by violence in Equateur | publisher = Integrated Regional Information Networks (IRIN) | date = 30 November 2009}}.</ref>. Беспарадкі ўзначальваў анімістычны жрэц Уджані Мангбама. Сярод яго паслядоўнікаў былі былыя члены [[Вызваленчы рух Конга|Вызваленчага Конга]] на чале з [[Жан-П’ер Бемба|Жан-П’ерам Бембай]]. Прыхільнікі Уджані патрулявалі раку Убангі, страляючы па баржах з людзьмі, якія спрабавалі бегчы<ref name="Bloomberg">{{citation | url = https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601116&sid=am8VfFbPveNM | title = Thousands Flee Northern Congo Insurgency Inspired by Mystic | publisher = Bloomberg | date = 22 December 2009}}.</ref>. Акрамя таго, да гэтых сіл далучылася «[[Патрыёты супраціву Донга]]», якіх узначальваў Амбруаз Лабала Макабэ. Для абароны мясцовага насельніцтва ў край увайшлі міратворцы ААН<ref name="MONUC2411"/>. Першымі ў Донга прыбылі шрыланкійцы пад камандаваннем маёра Санхі Джаямахі разам з некалькімі ганскімі міратворцамі. Праз некалькі дзён баевікі абстралялі верталёт міратворцаў, але яго экіпаж (усе грамадзяне [[Расія|Расіі]]) выйшаў з пад агню, а таксама здолеў эвакуіраваць 25 чалавек, у тым ліку пецярых параненых, якіх даставілі ў [[Бразавіль]] для аказання экстраннай медыцынскай дапамогі<ref>{{citation | url = http://monuc.unmissions.org/Default.aspx?tabid=1042&ctl=Details&mid=1096&ItemID=6730 | title = Alan Doss meets the Russian crew of a MONUC helicopter attacked in Dongo | publisher = MONUC | date = 12 December 2009 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090429172309/http://monuc.unmissions.org/Default.aspx?tabid=1042 | archivedate = 29 April 2009 }}.The control of Dongo was taken by rebels.</ref> 13 снежня ў горад увайшлі [[Узброеныя сілы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга|Узброеныя сілы ДРК]]<ref name="Bloomberg"/><ref>{{citation | url = http://news.xinhuanet.com/english/2009-12/15/content_12650125.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20110515095803/http://news.xinhuanet.com/english/2009-12/15/content_12650125.htm | url-status = dead | archive-date = May 15, 2011 | title = DR Congo's armed forces enter troubled Dongo area | publisher = Xinhua | date = 15 December 2009}}.</ref>. == Бежанцы == Крызіс у Донзе прывёў да масавага зыходу грамадзянскага насельніцтва, спачатку з-за атак паўстанцаў, а затым з-за аперацый уладаў. Гуманітарныя арганізацыі сутыкнуліся з сур’ёзнымі лагістычнымі цяжкасцямі, паколькі ўцекачы былі раззасяроджаныя на тэрыторыі плошчай 500 км квадратных уздоўж берагоў ракі Убангі. З дапамогай свайго мясцовага персаналу УВКБ ААН падтрымала стварэнне дзевяці клінік вакол месцаў найбольшай канцэнтрацыі бежанцаў. Для аддаленых раёнаў працавалі мабільныя медыцынскія цэнтры. Гуманітарныя арганізацыі таксама ўсталявалі шэсць вялікіх рэзервуараў для вады агульнай ёмістасцю 60 000 літраў недалёка ад бэту на поўначы Рэспублікі Конга, прыкладна за 40 кіламетраў на поўнач ад горада.<ref>{{citation | url = http://www.speroforum.com/a/24438/DR-Congo-Refugees-flee-despite-army-advances | title = DR Congo: Refugees flee despite army advances | publisher = Spero News | date = 17 December 2009 | access-date = 22 December 2009 | archive-date = 10 June 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110610141303/http://www.speroforum.com/a/24438/DR-Congo-Refugees-flee-despite-army-advances | url-status = dead }}.</ref> Да 5 лістапад па меншай меры 16 000 мірных жыхароў уцяклі ў суседнюю Рэспубліку Конга, і Донга ператварыўся ў горад-прывід<ref name="IRIN0511"/>. Да 10 снежня канфлікт забраў жыцці 100 чалавек і вымусіў 115 000 чалавек пакінуць свае дамы, дзве траціны з іх — у [[Рэспубліка Конга|Рэспубліку Конга]]<ref>{{citation | url = http://www.algoafm.co.za/newsarticle.asp?NewsID=172794 | title = Aid effort 'not enough' for DRC refugees | publisher = Agence France Presse | date = 10 December 2009 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110728142945/http://www.algoafm.co.za/newsarticle.asp?NewsID=172794 | archivedate = 28 July 2011 }}.</ref>. Да 22 снежня колькасць бежанцаў ацэньвалася ў 168 000 чалавек<ref name="Bloomberg"/>. == Гл. таксама == * [[Спіс кангалезскіх войн]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Канфлікты 2009 года]][[Катэгорыя:Войны Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] 0qgwb9vmecqcwwymddfvdqftp7wulid 5227865 5227862 2026-10-27T09:59:24Z DBatura 73587 /* Ход падзей */ 5227865 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт =Канфлікт у Донзе |частка = |выява = |подпіс = |дата =ліпень — снежань 2009 |месца = [[Донга]] і наваколлі, правінцыя [[Паўднёвае Убангі (правінцыя)|Паўднёвае Убангі]], [[ДР Конга]] |прычына = |вынік =перамога ўрада |змены = |праціўнік1 =Прыхільнікі Уджані Мангбама<br>[[Патрыёты супраціву Донга]] |праціўнік2 ={{Сцягафікацыя|ДР Конга}}<br>{{Сцяг|ААН}} [[MONUSCO|MONUC]] |камандзір1 = |камандзір2 = |сілы1 = |сілы2 = |страты1 = |страты2 = |агульныя страты =100 загінулых,<br>168 000 бежанцаў |Вікісховішча = }} '''Канфлікт у Донзе''' — супрацьстаянне [[2009]] года ў наваколлях горада [[Донга]] ([[Паўднёвае Убангі (правінцыя)|Паўднёвае Убангі]], [[ДР Конга]]). == Ход падзей == Канфлікт у Донзе пачаўся са спрэчкі аб праве ўласнасці на рыбныя сажалкі ля [[Убангі|ракі Убангі]], на якія прэтэндавалі жыхары вёсак Эньеле і Манзая. Спрэчка цягнулася з 1946 года і ў ліпені 2009 года вылілася ва ўзброеныя сутыкненні. У ходзе падзей былі забітыя сем паліцэйскіх. У краі ўзразла міжэтнічная напружанасць<ref name="IRIN0511">{{citation | url = http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=86898 | title = DRC: Fish war prompts thousands to flee | publisher = Integrated Regional Information Networks (IRIN) | date = 5 November 2009}}.</ref><ref name="MONUC2411">{{citation | url = http://monuc.unmissions.org/Default.aspx?tabid=1042&ctl=Details&mid=1096&ItemID=6547 | title = Equateur: New interdisciplinary MONUC mission in Dongo | publisher = MONUC | date = 24 November 2009 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090429172309/http://monuc.unmissions.org/Default.aspx?tabid=1042 | archivedate = 29 April 2009 }}.</ref>. 17 лістапада ўзпыхнулі сутычкі на поўдзень, у Саба-Саба і раёне Бамбома<ref name="MSF">{{citation | url = http://www.msf.org.au/from-the-field/field-news/field-news/article/drc-70000-flee-violence-in-north-west-of-the-country.html | title = DRC:70000 Flee Violence In North-West of the Country | publisher = Médecins Sans Frontières Australia | date = 1 December 2009 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100106010256/http://www.msf.org.au/from-the-field/field-news/field-news/article/drc-70000-flee-violence-in-north-west-of-the-country.html | archivedate = 6 January 2010 }}.</ref>. Многія жыхары Донга беглі, у тым ліку вайскоўцы, якія патрулявалі раку Убангі, разам са сваімі сем’ямі, так як у іх не было зброі і боепрыпасаў<ref>{{citation | url = http://www.unhcr.org/refworld/country,,,,COD,456d621e2,4b0b9dbb2c,0.html | title = DRC-Congo: New wave of refugees flees fresh fighting | publisher = Integrated Regional Information Networks (IRIN) | date = 20 November 2009}}.</ref>. 20 лістапада здарыліся баі ў вёсцы Бубура. Нападнікі разбурылі дамы, у тым ліку і офісы [[Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў|УВКБ ААН]]<ref>{{citation | url = http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=87252 | title = DRC-ROC: More than 70,000 displaced by violence in Equateur | publisher = Integrated Regional Information Networks (IRIN) | date = 30 November 2009}}.</ref>. Беспарадкі ўзначальваў анімістычны жрэц Уджані Мангбама. Сярод яго паслядоўнікаў былі былыя члены [[Вызваленчы рух Конга|Вызваленчага Конга]] на чале з [[Жан-П’ер Бемба|Жан-П’ерам Бембай]]. Прыхільнікі Уджані патрулявалі раку Убангі, страляючы па баржах з людзьмі, якія спрабавалі бегчы<ref name="Bloomberg">{{citation | url = https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601116&sid=am8VfFbPveNM | title = Thousands Flee Northern Congo Insurgency Inspired by Mystic | publisher = Bloomberg | date = 22 December 2009}}.</ref>. Акрамя таго, да гэтых сіл далучылася «[[Патрыёты супраціву Донга]]», якіх узначальваў Амбруаз Лабала Макабэ. Для абароны мясцовага насельніцтва ў край увайшлі міратворцы ААН<ref name="MONUC2411"/>. Першымі ў Донга прыбылі шрыланкійцы пад камандаваннем маёра Санхі Джаямахі разам з некалькімі ганскімі міратворцамі. Праз некалькі дзён баевікі абстралялі верталёт міратворцаў, але яго экіпаж (усе грамадзяне [[Расія|Расіі]]) выйшаў з пад агню, а таксама здолеў эвакуіраваць 25 чалавек, у тым ліку пецярых параненых, якіх даставілі ў [[Бразавіль]] для аказання экстраннай медыцынскай дапамогі<ref>{{citation | url = http://monuc.unmissions.org/Default.aspx?tabid=1042&ctl=Details&mid=1096&ItemID=6730 | title = Alan Doss meets the Russian crew of a MONUC helicopter attacked in Dongo | publisher = MONUC | date = 12 December 2009 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090429172309/http://monuc.unmissions.org/Default.aspx?tabid=1042 | archivedate = 29 April 2009 }}.The control of Dongo was taken by rebels.</ref> 13 снежня ў горад увайшлі [[Узброеныя сілы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга|Узброеныя сілы ДРК]]<ref name="Bloomberg"/><ref>{{citation | url = http://news.xinhuanet.com/english/2009-12/15/content_12650125.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20110515095803/http://news.xinhuanet.com/english/2009-12/15/content_12650125.htm | url-status = dead | archive-date = May 15, 2011 | title = DR Congo's armed forces enter troubled Dongo area | publisher = Xinhua | date = 15 December 2009}}.</ref>. == Бежанцы == Крызіс у Донзе прывёў да масавага зыходу грамадзянскага насельніцтва, спачатку з-за атак паўстанцаў, а затым з-за аперацый уладаў. Гуманітарныя арганізацыі сутыкнуліся з сур’ёзнымі лагістычнымі цяжкасцямі, паколькі ўцекачы былі раззасяроджаныя на тэрыторыі плошчай 500 км квадратных уздоўж берагоў ракі Убангі. З дапамогай свайго мясцовага персаналу УВКБ ААН падтрымала стварэнне дзевяці клінік вакол месцаў найбольшай канцэнтрацыі бежанцаў. Для аддаленых раёнаў працавалі мабільныя медыцынскія цэнтры. Гуманітарныя арганізацыі таксама ўсталявалі шэсць вялікіх рэзервуараў для вады агульнай ёмістасцю 60 000 літраў недалёка ад бэту на поўначы Рэспублікі Конга, прыкладна за 40 кіламетраў на поўнач ад горада.<ref>{{citation | url = http://www.speroforum.com/a/24438/DR-Congo-Refugees-flee-despite-army-advances | title = DR Congo: Refugees flee despite army advances | publisher = Spero News | date = 17 December 2009 | access-date = 22 December 2009 | archive-date = 10 June 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110610141303/http://www.speroforum.com/a/24438/DR-Congo-Refugees-flee-despite-army-advances | url-status = dead }}.</ref> Да 5 лістапад па меншай меры 16 000 мірных жыхароў уцяклі ў суседнюю Рэспубліку Конга, і Донга ператварыўся ў горад-прывід<ref name="IRIN0511"/>. Да 10 снежня канфлікт забраў жыцці 100 чалавек і вымусіў 115 000 чалавек пакінуць свае дамы, дзве траціны з іх — у [[Рэспубліка Конга|Рэспубліку Конга]]<ref>{{citation | url = http://www.algoafm.co.za/newsarticle.asp?NewsID=172794 | title = Aid effort 'not enough' for DRC refugees | publisher = Agence France Presse | date = 10 December 2009 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110728142945/http://www.algoafm.co.za/newsarticle.asp?NewsID=172794 | archivedate = 28 July 2011 }}.</ref>. Да 22 снежня колькасць бежанцаў ацэньвалася ў 168 000 чалавек<ref name="Bloomberg"/>. == Гл. таксама == * [[Спіс кангалезскіх войн]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Канфлікты 2009 года]][[Катэгорыя:Войны Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] ohh990cf9loden2l8pwzi0jfdwn179l 5227867 5227865 2026-10-27T10:00:08Z DBatura 73587 5227867 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт =Канфлікт у Донзе |частка = |выява = |подпіс = |дата =ліпень, лістапад — снежань 2009 |месца = [[Донга]] і наваколлі, правінцыя [[Паўднёвае Убангі (правінцыя)|Паўднёвае Убангі]], [[ДР Конга]] |прычына = |вынік =перамога ўрада |змены = |праціўнік1 =Прыхільнікі Уджані Мангбама<br>[[Патрыёты супраціву Донга]] |праціўнік2 ={{Сцягафікацыя|ДР Конга}}<br>{{Сцяг|ААН}} [[MONUSCO|MONUC]] |камандзір1 = |камандзір2 = |сілы1 = |сілы2 = |страты1 = |страты2 = |агульныя страты =100 загінулых,<br>168 000 бежанцаў |Вікісховішча = }} '''Канфлікт у Донзе''' — супрацьстаянне [[2009]] года ў наваколлях горада [[Донга]] ([[Паўднёвае Убангі (правінцыя)|Паўднёвае Убангі]], [[ДР Конга]]). == Ход падзей == Канфлікт у Донзе пачаўся са спрэчкі аб праве ўласнасці на рыбныя сажалкі ля [[Убангі|ракі Убангі]], на якія прэтэндавалі жыхары вёсак Эньеле і Манзая. Спрэчка цягнулася з 1946 года і ў ліпені 2009 года вылілася ва ўзброеныя сутыкненні. У ходзе падзей былі забітыя сем паліцэйскіх. У краі ўзразла міжэтнічная напружанасць<ref name="IRIN0511">{{citation | url = http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=86898 | title = DRC: Fish war prompts thousands to flee | publisher = Integrated Regional Information Networks (IRIN) | date = 5 November 2009}}.</ref><ref name="MONUC2411">{{citation | url = http://monuc.unmissions.org/Default.aspx?tabid=1042&ctl=Details&mid=1096&ItemID=6547 | title = Equateur: New interdisciplinary MONUC mission in Dongo | publisher = MONUC | date = 24 November 2009 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090429172309/http://monuc.unmissions.org/Default.aspx?tabid=1042 | archivedate = 29 April 2009 }}.</ref>. 17 лістапада ўзпыхнулі сутычкі на поўдзень, у Саба-Саба і раёне Бамбома<ref name="MSF">{{citation | url = http://www.msf.org.au/from-the-field/field-news/field-news/article/drc-70000-flee-violence-in-north-west-of-the-country.html | title = DRC:70000 Flee Violence In North-West of the Country | publisher = Médecins Sans Frontières Australia | date = 1 December 2009 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100106010256/http://www.msf.org.au/from-the-field/field-news/field-news/article/drc-70000-flee-violence-in-north-west-of-the-country.html | archivedate = 6 January 2010 }}.</ref>. Многія жыхары Донга беглі, у тым ліку вайскоўцы, якія патрулявалі раку Убангі, разам са сваімі сем’ямі, так як у іх не было зброі і боепрыпасаў<ref>{{citation | url = http://www.unhcr.org/refworld/country,,,,COD,456d621e2,4b0b9dbb2c,0.html | title = DRC-Congo: New wave of refugees flees fresh fighting | publisher = Integrated Regional Information Networks (IRIN) | date = 20 November 2009}}.</ref>. 20 лістапада здарыліся баі ў вёсцы Бубура. Нападнікі разбурылі дамы, у тым ліку і офісы [[Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў|УВКБ ААН]]<ref>{{citation | url = http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=87252 | title = DRC-ROC: More than 70,000 displaced by violence in Equateur | publisher = Integrated Regional Information Networks (IRIN) | date = 30 November 2009}}.</ref>. Беспарадкі ўзначальваў анімістычны жрэц Уджані Мангбама. Сярод яго паслядоўнікаў былі былыя члены [[Вызваленчы рух Конга|Вызваленчага Конга]] на чале з [[Жан-П’ер Бемба|Жан-П’ерам Бембай]]. Прыхільнікі Уджані патрулявалі раку Убангі, страляючы па баржах з людзьмі, якія спрабавалі бегчы<ref name="Bloomberg">{{citation | url = https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601116&sid=am8VfFbPveNM | title = Thousands Flee Northern Congo Insurgency Inspired by Mystic | publisher = Bloomberg | date = 22 December 2009}}.</ref>. Акрамя таго, да гэтых сіл далучылася «[[Патрыёты супраціву Донга]]», якіх узначальваў Амбруаз Лабала Макабэ. Для абароны мясцовага насельніцтва ў край увайшлі міратворцы ААН<ref name="MONUC2411"/>. Першымі ў Донга прыбылі шрыланкійцы пад камандаваннем маёра Санхі Джаямахі разам з некалькімі ганскімі міратворцамі. Праз некалькі дзён баевікі абстралялі верталёт міратворцаў, але яго экіпаж (усе грамадзяне [[Расія|Расіі]]) выйшаў з пад агню, а таксама здолеў эвакуіраваць 25 чалавек, у тым ліку пецярых параненых, якіх даставілі ў [[Бразавіль]] для аказання экстраннай медыцынскай дапамогі<ref>{{citation | url = http://monuc.unmissions.org/Default.aspx?tabid=1042&ctl=Details&mid=1096&ItemID=6730 | title = Alan Doss meets the Russian crew of a MONUC helicopter attacked in Dongo | publisher = MONUC | date = 12 December 2009 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090429172309/http://monuc.unmissions.org/Default.aspx?tabid=1042 | archivedate = 29 April 2009 }}.The control of Dongo was taken by rebels.</ref> 13 снежня ў горад увайшлі [[Узброеныя сілы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга|Узброеныя сілы ДРК]]<ref name="Bloomberg"/><ref>{{citation | url = http://news.xinhuanet.com/english/2009-12/15/content_12650125.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20110515095803/http://news.xinhuanet.com/english/2009-12/15/content_12650125.htm | url-status = dead | archive-date = May 15, 2011 | title = DR Congo's armed forces enter troubled Dongo area | publisher = Xinhua | date = 15 December 2009}}.</ref>. == Бежанцы == Крызіс у Донзе прывёў да масавага зыходу грамадзянскага насельніцтва, спачатку з-за атак паўстанцаў, а затым з-за аперацый уладаў. Гуманітарныя арганізацыі сутыкнуліся з сур’ёзнымі лагістычнымі цяжкасцямі, паколькі ўцекачы былі раззасяроджаныя на тэрыторыі плошчай 500 км квадратных уздоўж берагоў ракі Убангі. З дапамогай свайго мясцовага персаналу УВКБ ААН падтрымала стварэнне дзевяці клінік вакол месцаў найбольшай канцэнтрацыі бежанцаў. Для аддаленых раёнаў працавалі мабільныя медыцынскія цэнтры. Гуманітарныя арганізацыі таксама ўсталявалі шэсць вялікіх рэзервуараў для вады агульнай ёмістасцю 60 000 літраў недалёка ад бэту на поўначы Рэспублікі Конга, прыкладна за 40 кіламетраў на поўнач ад горада.<ref>{{citation | url = http://www.speroforum.com/a/24438/DR-Congo-Refugees-flee-despite-army-advances | title = DR Congo: Refugees flee despite army advances | publisher = Spero News | date = 17 December 2009 | access-date = 22 December 2009 | archive-date = 10 June 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110610141303/http://www.speroforum.com/a/24438/DR-Congo-Refugees-flee-despite-army-advances | url-status = dead }}.</ref> Да 5 лістапад па меншай меры 16 000 мірных жыхароў уцяклі ў суседнюю Рэспубліку Конга, і Донга ператварыўся ў горад-прывід<ref name="IRIN0511"/>. Да 10 снежня канфлікт забраў жыцці 100 чалавек і вымусіў 115 000 чалавек пакінуць свае дамы, дзве траціны з іх — у [[Рэспубліка Конга|Рэспубліку Конга]]<ref>{{citation | url = http://www.algoafm.co.za/newsarticle.asp?NewsID=172794 | title = Aid effort 'not enough' for DRC refugees | publisher = Agence France Presse | date = 10 December 2009 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110728142945/http://www.algoafm.co.za/newsarticle.asp?NewsID=172794 | archivedate = 28 July 2011 }}.</ref>. Да 22 снежня колькасць бежанцаў ацэньвалася ў 168 000 чалавек<ref name="Bloomberg"/>. == Гл. таксама == * [[Спіс кангалезскіх войн]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Канфлікты 2009 года]][[Катэгорыя:Войны Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]][[Катэгорыя:Лістапад 2009 года]][[Катэгорыя:Ліпень 2009 года]][[Катэгорыя:Снежань 2009 года]] st2sz2403loxby6dx7ah4zi4j42dmm8 0 817915 5227873 2026-10-27T10:03:37Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Курыла-Камчацкі жолаб''' (да 1950-х гадоў '''упадзіна Тускарора''') - [[глыбакаводны жолаб]] у [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]] каля ўсходніх падводных схілаў [[Курыльскія астравы|Курыльскіх астравоў]] і паўднёвай частцы паўвострава Камчатка. Даўжыня 2170 км, сярэдняя...» 5227873 wikitext text/x-wiki '''Курыла-Камчацкі жолаб''' (да 1950-х гадоў '''упадзіна Тускарора''') - [[глыбакаводны жолаб]] у [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]] каля ўсходніх падводных схілаў [[Курыльскія астравы|Курыльскіх астравоў]] і паўднёвай частцы паўвострава Камчатка. Даўжыня 2170 км, сярэдняя шырыня 59 км, глыбіня да 9717 м. Сярэдняя стромкасць схілаў 7°. На схілах шматлікія ўступы, тэрасы, даліны. Даследаваны ў 1950-х гадах савецкімі экспедыцыямі на судне «Віцязь». 1z5sjejxpmxeztq01pc2hn106oimc51 5227877 5227873 2026-10-27T10:05:13Z Autumndancer 168015 5227877 wikitext text/x-wiki '''Курыла-Камчацкі жолаб''' (да 1950-х гадоў '''упадзіна Тускарора''') - [[глыбакаводны жолаб]] у [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]] каля ўсходніх падводных схілаў [[Курыльскія астравы|Курыльскіх астравоў]] і паўднёвай частцы паўвострава Камчатка. Даўжыня 2170 км, сярэдняя шырыня 59 км, глыбіня да 9717 м. Сярэдняя стромкасць схілаў 7°. На схілах шматлікія ўступы, тэрасы, даліны. Даследаваны ў 1950-х гадах савецкімі экспедыцыямі на судне «Віцязь». == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Курыла-Камчацкі жолаб||54}} {{Ціхі акіян}} [[Катэгорыя:Акіянічныя ўпадзіны]] [[Катэгорыя:Ціхі акіян]] 1fcdun16npawqj1ml2bqslfez2my2tz 5227878 5227877 2026-10-27T10:05:22Z Autumndancer 168015 5227878 wikitext text/x-wiki '''Курыла-Камчацкі жолаб''' (да 1950-х гадоў '''упадзіна Тускарора''') — [[глыбакаводны жолаб]] у [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]] каля ўсходніх падводных схілаў [[Курыльскія астравы|Курыльскіх астравоў]] і паўднёвай частцы паўвострава Камчатка. Даўжыня 2170 км, сярэдняя шырыня 59 км, глыбіня да 9717 м. Сярэдняя стромкасць схілаў 7°. На схілах шматлікія ўступы, тэрасы, даліны. Даследаваны ў 1950-х гадах савецкімі экспедыцыямі на судне «Віцязь». == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Курыла-Камчацкі жолаб||54}} {{Ціхі акіян}} [[Катэгорыя:Акіянічныя ўпадзіны]] [[Катэгорыя:Ціхі акіян]] ramz4d21msbbm38yj9xd3tcf3rfuqnk 5227882 5227878 2026-10-27T10:06:32Z M.L.Bot 261 +{{Бібліяінфармацыя}} усюды варта дадаваць 5227882 wikitext text/x-wiki '''Курыла-Камчацкі жолаб''' (да 1950-х гадоў '''упадзіна Тускарора''') — [[глыбакаводны жолаб]] у [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]] каля ўсходніх падводных схілаў [[Курыльскія астравы|Курыльскіх астравоў]] і паўднёвай частцы паўвострава Камчатка. Даўжыня 2170 км, сярэдняя шырыня 59 км, глыбіня да 9717 м. Сярэдняя стромкасць схілаў 7°. На схілах шматлікія ўступы, тэрасы, даліны. Даследаваны ў 1950-х гадах савецкімі экспедыцыямі на судне «Віцязь». == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Курыла-Камчацкі жолаб||54}} {{Ціхі акіян}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Акіянічныя ўпадзіны]] [[Катэгорыя:Ціхі акіян]] gpk6tdo0qbri38xq4po2dn3gic5li7w 0 817916 5227879 2026-10-27T10:05:54Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Курыла-Камчацкі жолаб]] 5227879 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Курыла-Камчацкі жолаб]] nqfrhdywgjgda36cgfg2mdjmhaogbal 0 817917 5227887 2026-10-27T10:12:38Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Перанскі жолаб''', ''Атакамская ўпадзіна'' — [[глыбакаводны жолаб]] ва ўсходняй частцы [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]. Выцягнуты ўздоўж мацерыковага схілу [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]] на 1340 км. Сярэдняя шырыня 61 км. Глыбіня да 6601 м. Паўднёва-ўсход...» 5227887 wikitext text/x-wiki '''Перанскі жолаб''', ''Атакамская ўпадзіна'' — [[глыбакаводны жолаб]] ва ўсходняй частцы [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]. Выцягнуты ўздоўж мацерыковага схілу [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]] на 1340 км. Сярэдняя шырыня 61 км. Глыбіня да 6601 м. Паўднёва-ўсходняя частка Перуанскага жолаба каля берагоў пустыні Атакама, таму раней называлася Атакамскай упадзінай. 9etkv2xpchssgscthaqown4wvgmeavz 5227889 5227887 2026-10-27T10:14:28Z Autumndancer 168015 5227889 wikitext text/x-wiki '''Перанскі жолаб''', ''Атакамская ўпадзіна'' — [[глыбакаводны жолаб]] ва ўсходняй частцы [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]. Выцягнуты ўздоўж мацерыковага схілу [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]] на 1340 км. Сярэдняя шырыня 61 км. Глыбіня да 6601 м. Паўднёва-ўсходняя частка Перуанскага жолаба каля берагоў пустыні Атакама, таму раней называлася Атакамскай упадзінай. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|12|Перуанскі жолаб||304}} {{Ціхі акіян}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Акіянічныя ўпадзіны]] [[Катэгорыя:Ціхі акіян]] 3mmywnko3pgvtis96p5oqrtfmfv686e 0 817918 5227888 2026-10-27T10:13:38Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Перуанскі жолаб]] 5227888 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Перуанскі жолаб]] 8imbyzj4d1myg6rf94nvy1w7c4uzei8 0 817919 5227890 2026-10-27T10:17:52Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «* [[Краснагвардзейскі раён (Адыгея)]] * [[Краснагвардзейскі раён (Арэнбургская вобласць)]] * [[Краснагвардзейскі раён (Белгародская вобласць)]] * [[Краснагвардзейскі раён (Стаўрапольскі край)]] {{неадназначнасць}}» 5227890 wikitext text/x-wiki * [[Краснагвардзейскі раён (Адыгея)]] * [[Краснагвардзейскі раён (Арэнбургская вобласць)]] * [[Краснагвардзейскі раён (Белгародская вобласць)]] * [[Краснагвардзейскі раён (Стаўрапольскі край)]] {{неадназначнасць}} 6c1547su6qazp9g2q5lpbv9pt85owxp 5227891 5227890 2026-10-27T10:19:02Z Autumndancer 168015 5227891 wikitext text/x-wiki * [[Краснагвардзейскі раён (Адыгея)]] * [[Краснагвардзейскі раён (Арэнбургская вобласць)]] * [[Краснагвардзейскі раён (Белгародская вобласць)]] * [[Краснагвардзейскі раён (Санкт-Пецярбург)]] * [[Краснагвардзейскі раён (Стаўрапольскі край)]] {{неадназначнасць}} i2u189spuq7i78k5724dy5x6fzs5ldw 0 817920 5227896 2026-10-27T10:22:17Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «* [[Курскі раён (Курская вобласць)]] * [[Курскі раён (Стаўрапольскі край)]] {{неадназначнасць}}» 5227896 wikitext text/x-wiki * [[Курскі раён (Курская вобласць)]] * [[Курскі раён (Стаўрапольскі край)]] {{неадназначнасць}} 1ot328ovbxpafvj0shja9hnv4kfwhcp 0 817921 5227912 2026-10-27T10:38:09Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Праліў}} '''Праліў Пары''' ({{lang-en|Parry Channel}}) — праліў у [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым акіяне]], у цэнтральнай частцы [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага Арктычнага архіпелага]]. Злучае [[мора Бафіна]] на ўсходзе з мора Бофарта|морам Бофа...» 5227912 wikitext text/x-wiki {{Праліў}} '''Праліў Пары''' ({{lang-en|Parry Channel}}) — праліў у [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым акіяне]], у цэнтральнай частцы [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага Арктычнага архіпелага]]. Злучае [[мора Бафіна]] на ўсходзе з [[мора Бофарта|морам Бофарта]] - на захадзе. Аддзяляе [[Астравы Каралевы Лізаветы]] на поўначы ад астатняй часткі архіпелага. Мае даўжыню каля 1000 км; у самым вузкім месцы, паміж астравамі [[Сомерсет (востраў)|Сомерсет]] і [[Карнуоліс (востраў, Канада)|Карнуоліс]] дасягае шырыні ўсяго 45 км. Праліў Пары складаецца з ланцужка праліваў - [[Ланкастэр (праліў)|Ланкастэр]], [[Бараў (праліў)|Бараў]], [[Вайкаўнт-Мелвіл]] і [[Мак-Клур]]. Названы ў гонар даследчыка Арктыкі [[Уільям Эдуард Пары|Уільяма Эдуарда Пары]]. qp1gi89nx2wjcyiavg07p1u4kkdnc85 5227914 5227912 2026-10-27T10:38:45Z Autumndancer 168015 5227914 wikitext text/x-wiki {{Праліў}} '''Праліў Пары''' ({{lang-en|Parry Channel}}) — праліў у [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым акіяне]], у цэнтральнай частцы [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага Арктычнага архіпелага]]. Злучае [[мора Бафіна]] на ўсходзе з [[мора Бофарта|морам Бофарта]] — на захадзе. Аддзяляе [[Астравы Каралевы Лізаветы]] на поўначы ад астатняй часткі архіпелага. Мае даўжыню каля 1000 км; у самым вузкім месцы, паміж астравамі [[Сомерсет (востраў)|Сомерсет]] і [[Карнуоліс (востраў, Канада)|Карнуоліс]] дасягае шырыні ўсяго 45 км. Праліў Пары складаецца з ланцужка праліваў — [[Ланкастэр (праліў)|Ланкастэр]], [[Бараў (праліў)|Бараў]], [[Вайкаўнт-Мелвіл]] і [[Мак-Клур]]. Названы ў гонар даследчыка Арктыкі [[Уільям Эдуард Пары|Уільяма Эдуарда Пары]]. 2ds5uwdwfuzjrwgcd9emvo77ojdum03 5227915 5227914 2026-10-27T10:39:25Z Autumndancer 168015 5227915 wikitext text/x-wiki {{Праліў}} '''Праліў Пары''' ({{lang-en|Parry Channel}}) — праліў у [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым акіяне]], у цэнтральнай частцы [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскага Арктычнага архіпелага]]. Злучае [[мора Бафіна]] на ўсходзе з [[мора Бофарта|морам Бофарта]] — на захадзе. Аддзяляе [[Астравы Каралевы Лізаветы]] на поўначы ад астатняй часткі архіпелага. Мае даўжыню каля 1000 км; у самым вузкім месцы, паміж астравамі [[Сомерсет (востраў)|Сомерсет]] і [[Карнуоліс (востраў, Канада)|Карнуоліс]] дасягае шырыні ўсяго 45 км. Праліў Пары складаецца з ланцужка праліваў — [[Ланкастэр (праліў)|Ланкастэр]], [[Бараў (праліў)|Бараў]], [[Вайкаўнт-Мелвіл]] і [[Мак-Клур]]. Названы ў гонар даследчыка Арктыкі [[Уільям Эдуард Пары|Уільяма Эдуарда Пары]]. {{Паўночны Ледавіты акіян}} [[Катэгорыя:Пралівы Паўночнага Ледавітага акіяна]] mtbwx92pufs2lhpuah4wsa8tyo2td8n 0 817922 5227922 2026-10-27T10:45:55Z DzBar 156353 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/155832687|Маскевич, Кирилл Андреевич]]» 5227922 wikitext text/x-wiki {{Спартсмен|пол=|клуб=|рост=179 см}}'''Кірыл Андрэевіч Маскевіч''' (нар. [[6 сакавіка]] [[1998]], [[Барысаў]], [[Беларусь]]<ref>{{Cite web|url=https://www.pressball.by/news/other/385072|title=Кирилл Маскевич: как спортсмена Андрея уважаю. Рад, что он претендует на поездку в Токио|website=Прессбол|archive-url=https://web.archive.org/web/20210728084321/https://www.pressball.by/news/other/385072|archive-date=2021-07-28|access-date=2021-07-28|url-status=live}}</ref>) — беларускі барэц [[Грэка-рымская барацьба|грэка-рымскага стылю]]. Уладальнік Кубка свету (2020), чэмпіён свету (2026), прызёр чэмпіянатаў свету (2021, 2025), прызёр чэмпіянатаў Еўропы (2021, 2024, 2025), удзельнік [[Летнія Алімпійскія гульні 2020|Алімпійскіх гульняў 2020 года]] ў Токіа. Шасціразовы Чэмпіён Рэспублікі Беларусь (2021-2026). == Біяграфія == Нарадзіўся і вырас у [[Барысаў|Барысаве]] . Прыйшоў у секцыю грэка-рымскай барацьбы ў 2008 годзе да {{Не перакладзена 3|Алег Хаматханавіч Ажыгаў|Алега Хаматханавіча Ажыгава|ru|Ажигов, Олег Хаматханович}}, які і прывіў любоў да спорту. Трэніруецца пад кіраўніцтвам Ажыгава да гэтага часу, у тандэме з Амбражэвічам Мікалаем Генадзевічам. Выпускнік завочнага аддзялення факультэта фізічнага выхавання [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта]]<ref>{{Cite web|url=https://bspu.by/news/universitet/student-bgpu-kirill-mackevich-stal-chempionom-na-individualnom-kubke-mira-v-serbii|title=Студент БГПУ Кирилл Мацкевич стал чемпионом на индивидуальном кубке мира в Сербии|website=bspu.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20210728084701/https://bspu.by/news/universitet/student-bgpu-kirill-mackevich-stal-chempionom-na-individualnom-kubke-mira-v-serbii|archive-date=2021-07-28|access-date=2021-07-28|url-status=live}}</ref>. == Спартыўная кар'ера == {{Перакласці|ru|Маскевич, Кирилл Андреевич}} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/wrestling/athlete-profile-n1288287-maskevich-kiryl.htm Кірыл Маскевіч на сайце olympics.com/] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Чэмпіёны свету па грэка-рымскай барацьбе]] [[Катэгорыя:Барцы на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года]] [[Катэгорыя:Спартсмены паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаве]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1998 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 6 сакавіка]] 9mes9pz5mhuq4ond5417t4dc6c5mqzi 5227925 5227922 2026-10-27T10:48:52Z Autumndancer 168015 5227925 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Маскевіч}} {{Спартсмен|пол=|клуб=|рост=179 см}}'''Кірыл Андрэевіч Маскевіч''' (нар. [[6 сакавіка]] [[1998]], [[Барысаў]], [[Беларусь]]<ref>{{Cite web|url=https://www.pressball.by/news/other/385072|title=Кирилл Маскевич: как спортсмена Андрея уважаю. Рад, что он претендует на поездку в Токио|website=Прессбол|archive-url=https://web.archive.org/web/20210728084321/https://www.pressball.by/news/other/385072|archive-date=2021-07-28|access-date=2021-07-28|url-status=live}}</ref>) — беларускі барэц [[Грэка-рымская барацьба|грэка-рымскага стылю]]. Уладальнік Кубка свету (2020), чэмпіён свету (2026), прызёр чэмпіянатаў свету (2021, 2025), прызёр чэмпіянатаў Еўропы (2021, 2024, 2025), удзельнік [[Летнія Алімпійскія гульні 2020|Алімпійскіх гульняў 2020 года]] ў Токіа. Шасціразовы Чэмпіён Рэспублікі Беларусь (2021-2026). == Біяграфія == Нарадзіўся і вырас у [[Барысаў|Барысаве]] . Прыйшоў у секцыю грэка-рымскай барацьбы ў 2008 годзе да {{Не перакладзена 3|Алег Хаматханавіч Ажыгаў|Алега Хаматханавіча Ажыгава|ru|Ажигов, Олег Хаматханович}}, які і прывіў любоў да спорту. Трэніруецца пад кіраўніцтвам Ажыгава да гэтага часу, у тандэме з Амбражэвічам Мікалаем Генадзевічам. Выпускнік завочнага аддзялення факультэта фізічнага выхавання [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта]]<ref>{{Cite web|url=https://bspu.by/news/universitet/student-bgpu-kirill-mackevich-stal-chempionom-na-individualnom-kubke-mira-v-serbii|title=Студент БГПУ Кирилл Мацкевич стал чемпионом на индивидуальном кубке мира в Сербии|website=bspu.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20210728084701/https://bspu.by/news/universitet/student-bgpu-kirill-mackevich-stal-chempionom-na-individualnom-kubke-mira-v-serbii|archive-date=2021-07-28|access-date=2021-07-28|url-status=live}}</ref>. == Спартыўная кар'ера == {{Перакласці|ru|Маскевич, Кирилл Андреевич}} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/wrestling/athlete-profile-n1288287-maskevich-kiryl.htm Кірыл Маскевіч на сайце olympics.com/] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Чэмпіёны свету па грэка-рымскай барацьбе]] [[Катэгорыя:Барцы на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года]] [[Катэгорыя:Спартсмены паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаве]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1998 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 6 сакавіка]] 7we57dmzjrwes2am9ko0ydjfx80mpsh 5228025 5227925 2026-10-27T11:32:34Z DobryBrat 5701 дапаўненне, афармленне, пунктуацыя, вікіфікацыя, арфаграфія, стыль 5228025 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Маскевіч}} {{Спартсмен |пол= |клуб= |рост=179 см}}'''Кірыл Андрэевіч Маскевіч''' ({{ВДП}}) — беларускі барэц [[Грэка-рымская барацьба|грэка-рымскага стылю]]. Уладальнік Кубка свету (2020), чэмпіён свету (2026), прызёр чэмпіянатаў свету (2021, 2025), прызёр чэмпіянатаў Еўропы (2021, 2024, 2025), удзельнік [[Летнія Алімпійскія гульні 2020|Алімпійскіх гульняў 2020 года]] ў Токіа. Шасціразовы чэмпіён Рэспублікі Беларусь (2021—2026). == Біяграфія == Нарадзіўся 6 сакавіка 1998 года ў Барысаве<ref>{{Cite web|url=https://www.pressball.by/news/other/385072|title=Кирилл Маскевич: как спортсмена Андрея уважаю. Рад, что он претендует на поездку в Токио|website=Прессбол|archive-url=https://web.archive.org/web/20210728084321/https://www.pressball.by/news/other/385072|archive-date=2021-07-28|access-date=2021-07-28|url-status=live}}</ref>, там жа правёў дзяцінства. У 2008 годзе прыйшоў у секцыю грэка-рымскай барацьбы да {{Не перакладзена 3|Алег Хаматханавіч Ажыгаў|Алега Хаматханавіча Ажыгава|ru|Ажигов, Олег Хаматханович}}, які і прывіў любоў да спорту. Трэніруецца пад кіраўніцтвам Ажыгава да гэтага часу, у тандэме з Мікалаем Генадзевічам Амбражэвічам. Выпускнік завочнага аддзялення факультэта фізічнага выхавання [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта]]<ref>{{Cite web|url=https://bspu.by/news/universitet/student-bgpu-kirill-mackevich-stal-chempionom-na-individualnom-kubke-mira-v-serbii|title=Студент БГПУ Кирилл Мацкевич стал чемпионом на индивидуальном кубке мира в Сербии|website=bspu.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20210728084701/https://bspu.by/news/universitet/student-bgpu-kirill-mackevich-stal-chempionom-na-individualnom-kubke-mira-v-serbii|archive-date=2021-07-28|access-date=2021-07-28|url-status=live}}</ref>. == Спартыўная кар’ера == {{Перакласці|ru|Маскевич, Кирилл Андреевич}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/wrestling/athlete-profile-n1288287-maskevich-kiryl.htm Кірыл Маскевіч на сайце olympics.com/] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Чэмпіёны свету па грэка-рымскай барацьбе]] [[Катэгорыя:Барцы на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года]] [[Катэгорыя:Спартсмены паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] 25bvea9epkuc14rfkazmrsup4il4dza 0 817923 5227935 2026-10-27T11:02:33Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Нізіна Гудзонава заліва''' ({{lang-en|Hudson Bay Lowlands}}) — нізінная раўніна ля паўднёва-заходняга берага [[Гудзонаў заліў|Гудзонава заліва]]. Размешчана на тэрыторыі [[Антарыа (правінцыя)|правінцыі Антарыа]] ў [[Канада|Канадзе]]. Нізіна складзена ардовікскімі і сіл...» 5227935 wikitext text/x-wiki '''Нізіна Гудзонава заліва''' ({{lang-en|Hudson Bay Lowlands}}) — нізінная раўніна ля паўднёва-заходняга берага [[Гудзонаў заліў|Гудзонава заліва]]. Размешчана на тэрыторыі [[Антарыа (правінцыя)|правінцыі Антарыа]] ў [[Канада|Канадзе]]. Нізіна складзена ардовікскімі і сілурыйскімі асадкавымі пародамі і антрапагенавымі марскімі наносамі. Вышыня яе дасягае 200 м. Паверхня плоская, забалочаная. Клімат субарктычны. Распаўсюджаны шматгадовамерзлыя пароды. Расліннасць балотная, па далінах рэк [[Чэрчыл (рака, упадае ў Гудзонаў заліў)|Чэрчыл]], Нельсан, [[Северн (рака, упадае ў Гудзонаў заліў|Северн]] растуць лазовыя хмызнякі. Насельніцтва рэдкае. 6j2kv5lx06mpk0wpl6m2xlx00rohs74 5227937 5227935 2026-10-27T11:04:14Z Autumndancer 168015 5227937 wikitext text/x-wiki '''Нізіна Гудзонава заліва''' ({{lang-en|Hudson Bay Lowlands}}) — нізінная раўніна ля паўднёва-заходняга берага [[Гудзонаў заліў|Гудзонава заліва]]. Размешчана на тэрыторыі [[Антарыа (правінцыя)|правінцыі Антарыа]] ў [[Канада|Канадзе]]. Нізіна складзена ардовікскімі і сілурыйскімі асадкавымі пародамі і антрапагенавымі марскімі наносамі. Вышыня яе дасягае 200 м. Паверхня плоская, забалочаная. Клімат субарктычны. Распаўсюджаны шматгадовамерзлыя пароды. Расліннасць балотная, па далінах рэк [[Чэрчыл (рака, упадае ў Гудзонаў заліў)|Чэрчыл]], [[Нельсан (рака)|Нельсан]], [[Северн (рака, упадае ў Гудзонаў заліў|Северн]] растуць лазовыя хмызнякі. Насельніцтва рэдкае. gdk7s5gsa9z5a1v2bp545qa8khgoxxe 5227938 5227937 2026-10-27T11:04:50Z Autumndancer 168015 5227938 wikitext text/x-wiki '''Нізіна Гудзонава заліва''' ({{lang-en|Hudson Bay Lowlands}}) — нізінная раўніна ля паўднёва-заходняга берага [[Гудзонаў заліў|Гудзонава заліва]]. Размешчана на тэрыторыі [[Антарыа (правінцыя)|правінцыі Антарыа]] ў [[Канада|Канадзе]]. Нізіна складзена ардовікскімі і сілурыйскімі асадкавымі пародамі і антрапагенавымі марскімі наносамі. Вышыня яе дасягае 200 м. Паверхня плоская, забалочаная. Клімат субарктычны. Распаўсюджаны шматгадовамерзлыя пароды. Расліннасць балотная, па далінах рэк [[Чэрчыл (рака, упадае ў Гудзонаў заліў)|Чэрчыл]], [[Нельсан (рака)|Нельсан]], [[Северн (рака, упадае ў Гудзонаў заліў)|Северн]] растуць лазовыя хмызнякі. Насельніцтва рэдкае. gtm7s9mi66p5ndwcpjcseyrixytjud4 5227947 5227938 2026-10-27T11:09:05Z Autumndancer 168015 5227947 wikitext text/x-wiki '''Нізіна Гудзонава заліва''' ({{lang-en|Hudson Bay Lowlands}}) — нізінная раўніна ля паўднёва-заходняга берага [[Гудзонаў заліў|Гудзонава заліва]]. Размешчана на тэрыторыі [[Антарыа (правінцыя)|правінцыі Антарыа]] ў [[Канада|Канадзе]]. Нізіна складзена ардовікскімі і сілурыйскімі асадкавымі пародамі і антрапагенавымі марскімі наносамі. Вышыня яе дасягае 200 м. Паверхня плоская, забалочаная. Клімат субарктычны. Распаўсюджаны шматгадовамерзлыя пароды. Расліннасць балотная, па далінах рэк [[Чэрчыл (рака, упадае ў Гудзонаў заліў)|Чэрчыл]], [[Нельсан (рака)|Нельсан]], [[Северн (рака, упадае ў Гудзонаў заліў)|Северн]] растуць лазовыя хмызнякі. Насельніцтва рэдкае. [[Катэгорыя:Геаграфія Антарыа]] g2eoawxayvy8vfoynm5h3n5peygalcf 5227951 5227947 2026-10-27T11:10:20Z Autumndancer 168015 5227951 wikitext text/x-wiki '''Нізіна Гудзонава заліва'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|1|Антарыо|||}}</ref> ({{lang-en|Hudson Bay Lowlands}}) — нізінная раўніна ля паўднёва-заходняга берага [[Гудзонаў заліў|Гудзонава заліва]]. Размешчана на тэрыторыі [[Антарыа (правінцыя)|правінцыі Антарыа]] ў [[Канада|Канадзе]]. Нізіна складзена ардовікскімі і сілурыйскімі асадкавымі пародамі і антрапагенавымі марскімі наносамі. Вышыня яе дасягае 200 м. Паверхня плоская, забалочаная. Клімат субарктычны. Распаўсюджаны шматгадовамерзлыя пароды. Расліннасць балотная, па далінах рэк [[Чэрчыл (рака, упадае ў Гудзонаў заліў)|Чэрчыл]], [[Нельсан (рака)|Нельсан]], [[Северн (рака, упадае ў Гудзонаў заліў)|Северн]] растуць лазовыя хмызнякі. Насельніцтва рэдкае. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Геаграфія Антарыа]] 0gwsvrohndbs5pdy80i2h1vfn6og749 5227987 5227951 2026-10-27T11:22:39Z DobryBrat 5701 дапаўненне 5227987 wikitext text/x-wiki '''Нізіна Гудзонава заліва'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|1|Антарыо|||}}</ref> ({{lang-en|Hudson Bay Lowlands}}) — нізінная раўніна ля паўднёва-заходняга берага [[Гудзонаў заліў|Гудзонава заліва]]. Размешчана на тэрыторыі [[Антарыа (правінцыя)|правінцыі Антарыа]] ў [[Канада|Канадзе]]. Нізіна складзена ардовікскімі і сілурыйскімі асадкавымі пародамі і антрапагенавымі марскімі наносамі. Вышыня яе дасягае 200 м. Паверхня плоская, забалочаная. Клімат субарктычны. Распаўсюджаны шматгадовамерзлыя пароды. Расліннасць балотная, па далінах рэк [[Чэрчыл (рака, упадае ў Гудзонаў заліў)|Чэрчыл]], [[Нельсан (рака)|Нельсан]], [[Северн (рака, упадае ў Гудзонаў заліў)|Северн]] растуць лазовыя хмызнякі. Насельніцтва рэдкае. == Гл. таксама == * [[Геаграфія Канады]] == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Геаграфія Антарыа]] k6g87ej67yl1bj0iqera6lsqlqi41rj 5228090 5227987 2026-10-27T11:56:55Z JerzyKundrat 174 5228090 wikitext text/x-wiki '''Нізіна Гудзонава заліва'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|1|Антарыо|||}}</ref> ({{lang-en|Hudson Bay Lowlands}}) — нізінная раўніна ля паўднёва-заходняга берага [[Гудзонаў заліў|Гудзонава заліва]]. Размешчана на тэрыторыі [[Антарыа (правінцыя)|правінцыі Антарыа]] ў [[Канада|Канадзе]]. Нізіна складзена ардовікскімі і сілурыйскімі асадкавымі пародамі і антрапагенавымі марскімі наносамі. Вышыня яе дасягае 200 м. Паверхня плоская, забалочаная. Клімат субарктычны. Распаўсюджаны шматгадовамерзлыя пароды. Расліннасць балотная, па далінах рэк [[Чэрчыл (рака, упадае ў Гудзонаў заліў)|Чэрчыл]], [[Нельсан (рака)|Нельсан]], [[Северн (рака, упадае ў Гудзонаў заліў)|Северн]] растуць лазовыя хмызнякі. Насельніцтва рэдкае. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Геаграфія Антарыа]] [[Катэгорыя:Рэльеф Канады]] lpjxgtnd49d2qafk55u8fqdiv9cx7lq 5228099 5228090 2026-10-27T11:58:52Z JerzyKundrat 174 5228099 wikitext text/x-wiki {{Нізіна}} '''Нізіна Гудзонава заліва'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|1|Антарыо|||}}</ref> ({{lang-en|Hudson Bay Lowlands}}) — нізінная раўніна ля паўднёва-заходняга берага [[Гудзонаў заліў|Гудзонава заліва]]. Размешчана на тэрыторыі [[Антарыа (правінцыя)|правінцыі Антарыа]] ў [[Канада|Канадзе]]. Нізіна складзена [[ардовік]]скімі і [[сілур]]ыйскімі асадкавымі пародамі, перакрыта [[антрапаген]]авымі ледавіковымі адкладамі і марскімі наносамі. Вышыня яе дасягае 200 м. Паверхня плоская, забалочаная. Клімат субарктычны. Распаўсюджаны шматгадовамерзлыя пароды. Расліннасць балотная, па далінах рэк [[Чэрчыл (рака, упадае ў Гудзонаў заліў)|Чэрчыл]], [[Нельсан (рака)|Нельсан]], [[Северн (рака, упадае ў Гудзонаў заліў)|Северн]] растуць лазовыя хмызнякі. Насельніцтва рэдкае. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Геаграфія Антарыа]] [[Катэгорыя:Рэльеф Канады]] haqb84907g341x6y88cv7x2gc2bieh9 0 817924 5227989 2026-10-27T11:22:51Z Autumndancer 168015 па аналогіі Оўк-Рыдж, Оўк-Парк 5227989 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Оўквіл}} {{НП}} '''Оўквіл''' ({{lang-en|Oakville}}) — горад у [[Антарыа (правінцыя)|правінцыі Антарыа]] ў [[Канада|Канадзе]]. Размешчаны каля 31 км ад горада [[Таронта]] і 20 км ад горада [[Гамільтан (Антарыа)|Гамільтан]]. Горад — частка прамысловага раёна, названага «Залатой падковай» (англ.: Golden Horseshoe). [[Катэгорыя:Гарады Антарыа]] fn413sediyypdz1xk866yyv9iirhipc 5227995 5227989 2026-10-27T11:24:21Z Autumndancer 168015 5227995 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Оўквіл}} {{НП}} '''Оўквіл''' ({{lang-en|Oakville}}) — горад у [[Антарыа (правінцыя)|правінцыі Антарыа]] ў [[Канада|Канадзе]]. Размешчаны каля 31 км ад горада [[Таронта]] і 20 км ад горада [[Гамільтан (Антарыа)|Гамільтан]]. Горад — частка прамысловага раёна, названага «Залатой падковай» (англ.: Golden Horseshoe). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гарады Антарыа]] q4cbk9s7sok565qz1zy9k346zo9uly9 0 817925 5228007 2026-10-27T11:28:20Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{значэнні2|Оўквіл}} {{НП}} '''Оўквіл''' ({{lang-en|Oakville}}) — неінкарпараванае паселішча і статыстычна адсаобленая мясцовасць (CDP) у паўднёвай частцы акругі [[Сент-Луіс (акруга)|Сент-Луіс]], [[Місуры (штат)|штат Місуры]], ЗША. Паводле даных перапісу 2020 года, колькасць на...» 5228007 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Оўквіл}} {{НП}} '''Оўквіл''' ({{lang-en|Oakville}}) — неінкарпараванае паселішча і статыстычна адсаобленая мясцовасць (CDP) у паўднёвай частцы акругі [[Сент-Луіс (акруга)|Сент-Луіс]], [[Місуры (штат)|штат Місуры]], ЗША. Паводле даных перапісу 2020 года, колькасць насельніцтва складала 36 301 чалавек. Оўквіл знаходзіцца за 18 міль на поўдзень ад горада [[Сент-Луіс]]. 28ywq5deakmj10i9v2nv15revjdftri 5228009 5228007 2026-10-27T11:29:08Z Autumndancer 168015 5228009 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Оўквіл}} {{НП}} '''Оўквіл''' ({{lang-en|Oakville}}) — неінкарпараванае паселішча і статыстычна адсаобленая мясцовасць (CDP) у паўднёвай частцы акругі [[Сент-Луіс (акруга)|Сент-Луіс]], [[Місуры (штат)|штат Місуры]], ЗША. Паводле даных перапісу 2020 года, колькасць насельніцтва складала 36 301 чалавек. Оўквіл знаходзіцца за 18 міль на поўдзень ад горада [[Сент-Луіс]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} 7qdoaow3duih0tdp3kcpacqxrizrq6n 5228012 5228009 2026-10-27T11:29:41Z Autumndancer 168015 5228012 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Оўквіл}} {{НП}} '''Оўквіл''' ({{lang-en|Oakville}}) — неінкарпараванае паселішча і статыстычна адсаобленая мясцовасць (CDP) у паўднёвай частцы акругі [[Сент-Луіс (акруга)|Сент-Луіс]], [[Місуры (штат)|штат Місуры]], ЗША. Паводле даных перапісу 2020 года, колькасць насельніцтва складала 36 301 чалавек. Оўквіл знаходзіцца за 18 міль на поўдзень ад горада [[Сент-Луіс]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} qmtdngykuefk7x7syixptvt4agig3c3 0 817926 5228018 2026-10-27T11:30:47Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Оўквіл''': == ЗША == * [[Оўквіл (Місуры)]] == Канада == * [[Оўквіл (Антарыа)]] {{неадназначнасць}}» 5228018 wikitext text/x-wiki '''Оўквіл''': == ЗША == * [[Оўквіл (Місуры)]] == Канада == * [[Оўквіл (Антарыа)]] {{неадназначнасць}} h25zh2q7mckiw1matx6egicthvwwlu8 0 817927 5228026 2026-10-27T11:33:08Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1345721980|Dagmar Cross]]» 5228026 wikitext text/x-wiki   '''Крыж Дагмар''' — гэта [[Мастацтва Візантыі|візантыйскі]] крыж[[Рэлікварый|-рэлікварый]] XI ці XII стагоддзя, зроблены з золата з перагародкавай [[Эмаль|эмаллю]]. Традыцыйна лічыцца, што ён належаў каралеве Дагмар, хоць ён мог належаць і яе нявестцы Рычызе. Паходжанне не высветлена. Цяпер ён выстаўлены ў [[Нацыянальны музей Даніі|Нацыянальным музеі Даніі]]. У Даніі традыцыйна дарылі дзяўчатам копію крыжа ў сувязі з іх хрышчэннем або канфірмацыяй. == Адкрыццё == [[File:Dagmarkors.jpg|злева|міні| Ілюстрацыя з {{Lang|da|Nordens historie}} (1995)]] Крыж Дагмар быў знойдзены ў 1683 годзе ў царкве Святога Бендта, як мяркуецца, калі пробашч Крысціян Бліхфельд цалкам або часткова прыбраў дзве каралеўскія магілы, каб вызваліць месца для магілы сваёй жонкі. Пасля перадачы ў Каралеўскі скарбец ({{Lang|da|Det Kongelige Kunstkammer}}) у 1695 годзе ён стаў вядомы як Крыж Дагмар, бо лічылася, што ён належаў папулярнай каралеве [[Дагмар Багемская|Дагмар]], якая памерла ў 1212 годзе. Аднак больш верагодна, што ён належаў сястры [[Вальдэмар II Пераможца|Вальдэмара II]], [[Richiza (1180-1220)|Рычызе]], што памерла ў 1220 годзе. Абедзве іх магілы былі разбураныя. <ref>{{Cite web|lang=Danish|url=https://natmus.dk/historisk-viden/danmark/middelalder-1000-1536/dagmarkorset/|title=Sagmarkorset|publisher=National Museum of Denmark|access-date=12 June 2021}}</ref> == Апісанне == [[File:Dagmarkorset-2C-bagside_DMR-167928_original.jpg|міні|195x195пкс| Задні бок]] Крыж зроблены з золата і эмалі, яго памеры складаюць прыблізна {{Convert|4.3|x|2.9|x|0-3|cm}} . На адным баку крыжа намаляваны [[Ісус Хрыстос|Хрыстос]] на крыжы, а на другім — [[Спас Уседзяржыцель|Хрыстос-суддзя]] з [[Дзева Марыя|Марыяй]] і [[Іаан Прадцеча|Янам Хрысціцелем]], а таксама два грэчаскія праваслаўныя святыя: [[Васілій Вялікі|Васіль Кесарыйскі]] і [[Іаан Залатавуст|Ян Залатавуст]]<ref name="lex">{{Cite web|lang=Danish|url=https://denstoredanske.lex.dk/Dagmarkorset|title=Sagmarkorset|website=lex.dk|access-date=12 June 2021}}</ref>. == Рэпліка і традыцыі == У 1863 годзе [[Фрэдэрык VII (кароль Даніі)|Фрэдэрык VII, кароль Даніі,]] падарыў [[Аляксандра Дацкая|Аляксандры Дацкай]] копію Крыжа Дагмары ў якасці вясельнага падарунка ў сувязі з яе шлюбам з [[Эдуард VII|Альбертам Эдуардам]], [[Прынц Уэльскі|прынцам Уэльскім]] . З таго часу копіі крыжа сталі распаўсюджанымі ў якасці ювелірных вырабаў. У прыватнасці, стала распаўсюджанай практыкай уручаць дзяўчатам крыж Дагмар у сувязі з іх хрышчэннем або канфірмацыяй<ref>{{Cite web|lang=Danish|url=https://samlinger.natmus.dk/dmr/asset/167927|title=Dagmarkorset, forside|publisher=National Museum of Denmark|access-date=12 June 2021}}</ref>. == Глядзіце таксама == * Крыж Гунхільды * Карона Міддэльфарта == Спасылкі == [[Катэгорыя:Мастацтва Візантыі]] 5248wdcazddt7l2pgvn3mh71p5z476w 5228054 5228026 2026-10-27T11:41:54Z Voūk12 159072 5228054 wikitext text/x-wiki  '''Крыж Дагмар''' — гэта [[Мастацтва Візантыі|візантыйскі]] крыж[[Рэлікварый|-рэлікварый]] XI ці XII стагоддзя, зроблены з золата з перагародкавай [[Эмаль|эмаллю.]] Традыцыйна лічыцца, што ён належаў каралеве [[Дагмар]], хоць ён мог належаць і яе залоўцы [[Рыхеза Вальдэмарсдатэр|Рыхезе]], або свякроўцы [[Сафія Валадараўна|Сафіі]], або каму заўгодна, прывезены у якасці трафея ці падарунка з [[Візантыя|Візантыі]], [[Русь|Русі]] ці інш земляў. Паходжанне і майстар не высветленыя. Цяпер ён выстаўлены ў [[Нацыянальны музей Даніі|Нацыянальным музеі Даніі]]. У Даніі традыцыйна дарылі дзяўчатам копію крыжа ў сувязі з іх хрышчэннем або канфірмацыяй. == Адкрыццё == [[File:Dagmarkors.jpg|злева|міні| Ілюстрацыя з {{Lang|da|Nordens historie}} (1995)]] Крыж Дагмар быў знойдзены ў 1683 годзе ў царкве Святога Бендта, як мяркуецца, калі пробашч Крысціян Бліхфельд цалкам або часткова прыбраў дзве каралеўскія магілы, каб вызваліць месца для магілы сваёй жонкі. Пасля перадачы ў Каралеўскі скарбец ({{Lang|da|Det Kongelige Kunstkammer}}) у 1695 годзе ён стаў вядомы як Крыж Дагмар, бо лічылася, што ён належаў папулярнай каралеве [[Дагмар Багемская|Дагмар]], якая памерла ў 1212 годзе. Аднак больш верагодна, што ён належаў сястры [[Вальдэмар II Пераможца|Вальдэмара II]], [[Richiza (1180-1220)|Рычызе]], што памерла ў 1220 годзе. Абедзве іх магілы былі разбураныя. <ref>{{Cite web|lang=Danish|url=https://natmus.dk/historisk-viden/danmark/middelalder-1000-1536/dagmarkorset/|title=Sagmarkorset|publisher=National Museum of Denmark|access-date=12 June 2021}}</ref> == Апісанне == [[File:Dagmarkorset-2C-bagside_DMR-167928_original.jpg|міні|195x195пкс| Задні бок]] Крыж зроблены з золата і эмалі, яго памеры складаюць прыблізна {{Convert|4.3|x|2.9|x|0-3|cm}} . На адным баку крыжа намаляваны [[Ісус Хрыстос|Хрыстос]] на крыжы, а на другім — [[Спас Уседзяржыцель|Хрыстос-суддзя]] з [[Дзева Марыя|Марыяй]] і [[Іаан Прадцеча|Янам Хрысціцелем]], а таксама два грэчаскія праваслаўныя святыя: [[Васілій Вялікі|Васіль Кесарыйскі]] і [[Іаан Залатавуст|Ян Залатавуст]]<ref name="lex">{{Cite web|lang=Danish|url=https://denstoredanske.lex.dk/Dagmarkorset|title=Sagmarkorset|website=lex.dk|access-date=12 June 2021}}</ref>. == Рэпліка і традыцыі == У 1863 годзе [[Фрэдэрык VII (кароль Даніі)|Фрэдэрык VII, кароль Даніі,]] падарыў [[Аляксандра Дацкая|Аляксандры Дацкай]] копію Крыжа Дагмары ў якасці вясельнага падарунка ў сувязі з яе шлюбам з [[Эдуард VII|Альбертам Эдуардам]], [[Прынц Уэльскі|прынцам Уэльскім]] . З таго часу копіі крыжа сталі распаўсюджанымі ў якасці ювелірных вырабаў. У прыватнасці, стала распаўсюджанай практыкай уручаць дзяўчатам крыж Дагмар у сувязі з іх хрышчэннем або канфірмацыяй<ref>{{Cite web|lang=Danish|url=https://samlinger.natmus.dk/dmr/asset/167927|title=Dagmarkorset, forside|publisher=National Museum of Denmark|access-date=12 June 2021}}</ref>. == Глядзіце таксама == * Крыж Гунхільды * Карона Міддэльфарта == Спасылкі == [[Катэгорыя:Мастацтва Візантыі]] 5gwfpu0yunkif81420kqm45j2kjwqd9 0 817928 5228031 2026-10-27T11:35:26Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{значэнні2|Рычманд-Хіл}} {{НП}} '''Ры́чманд-Хіл''' ({{lang-en|Richmond Hill}}) — горад у акрузе Ёрк, [[Антарыа (правінцыя)|правінцыя Антарыа]], [[Канада]]. Знаходзіцца на поўнач ад горада [[Таронта]]. Уваходзіць у прамысловы раён, вядомы як «Залатая падкова» ў складзе агламер...» 5228031 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Рычманд-Хіл}} {{НП}} '''Ры́чманд-Хіл''' ({{lang-en|Richmond Hill}}) — горад у акрузе Ёрк, [[Антарыа (правінцыя)|правінцыя Антарыа]], [[Канада]]. Знаходзіцца на поўнач ад горада [[Таронта]]. Уваходзіць у прамысловы раён, вядомы як «Залатая падкова» ў складзе агламерацыі Вялікага Таронта. У горадзе знаходзіцца касмічная абсерваторыя імя Дэвіда Данлэпа. [[Катэгорыя:Гарады Антарыа]] 8sukh3xlu8ogdgpcent3hk3rfybrqa4 5228035 5228031 2026-10-27T11:36:46Z Autumndancer 168015 5228035 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Рычманд-Хіл}} {{НП}} '''Ры́чманд-Хіл''' ({{lang-en|Richmond Hill}}) — горад у акрузе Ёрк, [[Антарыа (правінцыя)|правінцыя Антарыа]], [[Канада]]. Знаходзіцца на поўнач ад горада [[Таронта]]. Уваходзіць у прамысловы раён, вядомы як «Залатая падкова» ў складзе агламерацыі Вялікага Таронта. У горадзе знаходзіцца касмічная абсерваторыя імя Дэвіда Данлэпа. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гарады Антарыа]] 8kjhna1ztsjf7j33568a64748aoy4jw 0 817929 5228061 2026-10-27T11:43:29Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{значэнні2|Берлінгтан}} {{НП}} '''Бе́рлінгтан''' ({{lang-en|Burlington}}) — горад у [[Антарыа (правінцыя)|правінцыі Антарыа]] ў [[Канада|Канадзе]]. Знаходзіцца на заходнім беразе [[Антарыа (возера)|возера Антарыа]], недалёка ад горада [[Гамільтан (Антарыа)|Гамільтан]] і за 50 ...» 5228061 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Берлінгтан}} {{НП}} '''Бе́рлінгтан''' ({{lang-en|Burlington}}) — горад у [[Антарыа (правінцыя)|правінцыі Антарыа]] ў [[Канада|Канадзе]]. Знаходзіцца на заходнім беразе [[Антарыа (возера)|возера Антарыа]], недалёка ад горада [[Гамільтан (Антарыа)|Гамільтан]] і за 50 км на захад ад [[Таронта]]. Горад — частка прамысловага раёна, названага «Залатой падковай» (англ. Golden Horseshoe). == Славутасці == * [[Каралеўскі батанічны сад (Антарыа)]] == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гарады Антарыа]] n8jipa4bsleerim1ibggxhoyyyelbye 5228062 5228061 2026-10-27T11:44:43Z Autumndancer 168015 5228062 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Берлінгтан}} {{НП}} '''Бе́рлінгтан''' ({{lang-en|Burlington}}) — горад у [[Антарыа (правінцыя)|правінцыі Антарыа]] ў [[Канада|Канадзе]]. Знаходзіцца на заходнім беразе [[Антарыа (возера)|возера Антарыа]], недалёка ад горада [[Гамільтан (Антарыа)|Гамільтан]] і за 50 км на захад ад [[Таронта]]. Горад — частка прамысловага раёна, названага «Залатой падковай» (англ. Golden Horseshoe). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * [[Каралеўскі батанічны сад (Антарыа)]] == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гарады Антарыа]] e9pfwu9xsyivucqe5eozj72ehd9rti0 0 817930 5228063 2026-10-27T11:45:59Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Берлінгтан''': == ЗША == * [[Берлінгтан (Вермонт)]] == Канада == * [[Берлінгтан (Антарыа)]] {{неадназначнасць}}» 5228063 wikitext text/x-wiki '''Берлінгтан''': == ЗША == * [[Берлінгтан (Вермонт)]] == Канада == * [[Берлінгтан (Антарыа)]] {{неадназначнасць}} 17c5kjrzzp8bqfchqhuhbataweuovcr 0 817931 5228101 2026-10-27T11:58:57Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:da:Special:Redirect/revision/12307007|Dronning Dagmar]]» 5228101 wikitext text/x-wiki [[Fil:Sct_Bendt-Dagmarmindetavle.jpg|міні| Мемарыяльная дошка каралеве Дагмар у царкве Святога Бендта ў Рынгстэдзе .]] [[Fil:Dagmarkorset-2C-forside_DMR-167927_original.jpg|міні| Пярэдняя частка крыжа, знойдзенага ў царкве Святога Бендта ў [[1683|1683 годзе]].]] '''Каралева Дагмар, Дагмара Чэшская''' (каля [[1186|1186 г.]] — [[24 мая]] [[1213|1213 г.]]) была каралевай Даніі сем гадоў. Нарадзілася прынцэсай '''Маркетай''' (Маргрэта) '''Пшэмыслаўнай''' [[Багемія|Багемскай]] (сучасная [[Чэхія]]), дачкой пазнейшага караля [[Пржэмысл Отакар I|Отакара I]] і Адэлы (ці Эдэль, ці Адэльгейды) [[Майсен|Майсэнскай]] у каралеўскім замку [[Вышаград|Вышэград]] у [[Прага|Празе]] . == Жыццё == Адзін з нямногіх фактаў, якія мы маем пра Дагмар, — гэта дата яе смерці, 24 мая 1213 года. Таксама вядома, што ў [[1198|1198 годзе]] яе бацька скасаваў [[шлюб]] з маці, бо лічыў іх занадта блізкімі сваякамі. Замест гэтага ён ажаніўся з венгерскай прынцэсай Канстанцыяй і выгнаў Адэлю, якая забрала іх дзяцей назад у Мейсен, адкуль яна сама паходзіла. З новай каралевай у караля Отакара было шмат дзяцей, у тым ліку святая Агнеса Багемская <ref>{{Cite web|url=https://www.franciscanmedia.org/saint-agnes-of-bohemia/|title=Saint Agnes of Bohemia|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214200929/https://www.franciscanmedia.org/saint-agnes-of-bohemia/|archive-date=14. december 2018|access-date=3. maj 2018|url-status=ok}}</ref> якая была зводнай сястрой Дагмар. Дагмар было, магчыма, усяго 15 гадоў, дакладна не больш за 19, калі ў [[1205|1205 годзе]] яна заручылася з [[Вальдэмар II Пераможца|Вальдэмарам ІІ]], які быў каранаваны ў [[Кафедральны сабор Лунда|Лундскім саборы]] [[Нараджэнне Хрыстова|на Каляды]] [[1202|1202 года]] . Як унук [[Святы|святога]] ([[Кнуд Лавард|Кнуда Лавара]]), ён называў сябе «каралём [[Бог|Божай]] ласкі »; больш за тое, кароль «данаў і славян», бо яго палітычнай і рэлігійнай мэтай было стварыць дацка-славянскую імперыю. [[Вяселле]] адбылося ў [[Любек|Любеку]] ў тым жа годзе і, верагодна, было палітычным саюзам. Згодна з «Рыдарбогенам», каралева Вальдэмара Пераможцы мела імя '''Драгаміра''', якое было данізавана як Дагмар (= Даг-мё, Даг-піген) з-за яе прыгажосці; але сумнеўна, ці называлі яе інакш, чым Маркета<ref>{{Cite web|url=http://www.historie-online.dk/boger/anmeldelser-5-5/vikingetid-og-middelalder-13-13-13-13/dronning-dagmar|title=Dronning Dagmar|archive-url=https://web.archive.org/web/20180503180417/http://www.historie-online.dk/boger/anmeldelser-5-5/vikingetid-og-middelalder-13-13-13-13/dronning-dagmar|archive-date=3. maj 2018|access-date=3. maj 2018|url-status=ok}}</ref>. У [[1209|1209 годзе]] ў Дагмар нарадзіўся сын, Вальдэмар Малады, але яна памерла, нараджаючы другога сына 24 мая 1213 года. Сын, напэўна, таксама памёр, прынамсі, пра яго больш не згадваюць. Старэйшы, Вальдэмар Малады, памёр на Рэфснэсе ў [[1231|1231 годзе]] ад граду. Яго ўдава, Элеанора Партугальская, памерла пры родах праз некалькі месяцаў, таму нашчадкаў пасля Дагмара няма. Паводле звестак песні «Rydårbogen», яна дапамагла вызваліць біскупа Шлезвіга Вальдэмара Кнудсена, якога [[Інакенцій III|Папа Інакенцій III.]] хацеў прывезці ў [[Рым]] у кайданах. Дагмар, мабыць, пашкадавала аб сваім умяшанні, бо біскуп уцёк і быў абраны [[Архіепіскап|архібіскупам]] [[Брэмен|Брэмена]] без папскага адабрэння ў [[1207|1207 годзе]]; нягледзячы на [[Анафема|адлучэнне ад царквы]] ў [[1215|1215 годзе,]] ён працягваў займаць пасаду архібіскупа да [[1217|1217 года]], пасля чаго пайшоў у [[манастыр]] і пазней зрабіў новую спробу стаць каралём Даніі<ref>{{Cite web|url=https://denstoredanske.lex.dk/Valdemar_Knudsen|title=Valdemar Knudsen &#124; Gyldendal|archive-url=https://web.archive.org/web/20180503181513/http://denstoredanske.dk/Danmarks_geografi_og_historie/Danmarks_historie/Danmark_f%c3%b8r_Reformationen/Valdemar_Knudsen|archive-date=3. maj 2018|access-date=3. maj 2018|url-status=ok}}</ref>. У [[1683|1683 годзе]] [[Пробашч|дэкан]] (пробашч) Крысціян Бліхфельд хацеў пабудаваць магілу для сваёй жонкі ў царкве Святога Бендта, і таму загадаў цалкам або часткова знесці магілы Дагмар і сястры [[Вальдэмар II Пераможца|Вальдэмара ІІ]], каралевы [[Рыхеза Вальдэмарсдатэр|Рыхезы]]. Як лічыцца тады знайшлі [[Крыж Дагмар]], быў знойдзены. У [[1695|1695 годзе]] яго перадалі ў Каралеўскую дацкую мастацкую галерэю з інфармацыяй, што яна была знойдзена ў царкве Святога Бендта ў Рынгстэдзе. Таму яго называлі крыжам Дагмар; але, хутчэй за ўсё, ён паходзіць з магілы Рыхезы, якая ў 1683 годзе была больш разбурана, чым магіла Дагмар. Некалькі іншых жанчын з [[Дынастыя|дынастыі]] Вальдэмара былі ўсходнееўрапейскага паходжання і, хутчэй ўсяго, таксама прывезлі з сабой невялікія візантыйскія творы<ref>{{Cite web|url=http://danmarkshistorien.dk/leksikon-og-kilder/vis/materiale/dagmarkorset-ca-1000-1200/|title=Dagmarkorset ca. 100-1200|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504010656/http://danmarkshistorien.dk/leksikon-og-kilder/vis/materiale/dagmarkorset-ca-1000-1200/|archive-date=4. maj 2018|access-date=3. maj 2018|url-status=ok}}</ref> Калі [[Фрэдэрык VII (кароль Даніі)|Фрэдэрык VII]] адкрыў каралеўскія магілы ў царкве Святога Бендта ў [[1855|1855 годзе]], магіла Дагмар была пустая. <ref>{{Cite web|url=https://biografiskleksikon.lex.dk/Dagmar_-_dronning|title=Dagmar &#124; Gyldendal|archive-url=https://web.archive.org/web/20180503181318/http://denstoredanske.dk/Dansk_Biografisk_Leksikon/Monarki_og_adel/Dronning/Dagmar|archive-date=3. maj 2018|access-date=3. maj 2018|url-status=ok}}</ref> == Легенда пра Дагмар у народным фальклоры == У народных песнях каралеву Дагмар славілі за яе дабрыню, прыгажосць і ўважлівасць да іншых. З сынам, які трагічна загінуў на паляванні, яна кантраставала сваю пераемніцу Берэнгарыю, у якой было трое сыноў, якія ўцягнулі Данію ў [[Грамадзянская вайна|грамадзянскую вайну]]. Як гістарычныя крыніцы, народныя песні маюць меншую каштоўнасць; яны былі ўпершыню запісаны ў XVI стагоддзі і набылі характар [[Паданне|легенды]] і [[Легенда|падання]], калі Дагмар на смяротным ложы папярэджвае Вальдэмара Пераможца не жаніцца на Берэнгарыі, якая « ''горкая, як сліва'' », і замест гэтага просіць яго ажаніцца з «маленькай Кірстэн» (магіла якой знаходзіцца каля царквы Вестэрвіг ). Інакш «маленькая Кірстэн» у некалькіх месцах згадваецца як зводная сястра [[Вальдэмар I Вялікі|Вальдэмара Вялікага]], а значыць, і цётка Вальдэмара Пераможцы, за якога народная песня раптам хоча яе выдаць замуж: :: " ''Ты бярэш маленькую Кірстэн сабе ў жонкі."'' :: ''Яна смелая, як нявінніца.'' " Ёсць пяць песень Дагмар: * 1. Каралева Багеміі — почырк Сванінга. * 2. Каралева Дагмар і Юнкер Стрэндж - Карэн Браге, 1570. * 3. Каралеву Дагмар прадказвае русалка - Андэрс Сорэнсен Ведэль, 1591 год. * 4. Каралева Дагмар ляжыць хворая ў Рыбе - Андэрс Сорэнсен Ведэль, 1591 г. * 5. Каралева Берэнгарыя — почырк Рэнцэля. Тут Дагмар з'яўляецца каралю Вальдэмару ў сне са словамі: « ''Цяпер ты атрымаў горкую сліву, якую я прадказала табе за тваю маленькую пабожнасць».'' Дзве песні Дагмар апісваюць яе вясельны паязд. У адным з іх спадара Стрэнджа Эбесена разам з маладым спадаром Олуфам Люке, біскупам Зеландскім Педэрам і спадаром Альбертам з Эскільсё адпраўляюць у якасці шафера ў Багемію. Яны плывуць «па салёным моры», кідаюць [[якар]] на пяску і іх прымае кароль Багеміі. Містэр Стрэндж гуляе ў нарды з Дагмар, пакуль каралеўская пара абмяркоўвае ў асабістым пакоі; у рэшце рэшт, містэр Стрэндж жэніцца на Дагмар ад імя свайго гаспадара. На [[Шоўк|шоўку]] нявеста ідзе да берага і высаджваецца ў Мандэ, дзе бачыць караля, які едзе верхам «па белым беразе». Але русалка прадказвае на пераправе, што яна пакіне сваё маладое жыццё падчас родаў. У трэцяй народнай песні распавядаецца пра тое, як Дагмар заступаецца за біскупа Шлезвіга Вальдэмара Кнудсена, які правёў 14 гадоў у турме, спачатку ў Нордбаргу, потым у Сёбаргу каля Гюррэ, дзе каралева злітавалася над ім у [[1206|1206 годзе]] . Дрэнна ўсё скончылася, калі ён уцёк і адразу ж далучыўся да ворагаў краіны. Найлепш перадаць пяшчотную і любячую каралеву ў вершаваных радках пра яе хваробу і смерць. Яна заступаецца за вязняў краіны, каб вызваліць іх з кайданоў і даць спакой злачынцам. Элемент [[Некрамантыя|некрамантыі]] з'яўляецца ў народнай песні, калі мёртвая Дагмар уваскрасае, вернутая да жыцця адчаем удаўца, але зусім не рада быць пакліканай зноў: :: ''Яе вочы былі чырвоныя ад крыві:'' :: ''«Мой высакародны спадар, кароль Вальдэмар,'' :: ''Чаму ты прымусіў мяне сустрэцца з гэтым?'' " == Грэх каралевы Дагмар == Выраз узяты з народнай песні пра смерць каралевы Дагмар, дзе набожная каралева баіцца пакарання ў [[Чысцец (каталіцтва)|чыстцы]] за тое, што ўпрыгожылася для нядзельнай царкоўнай службы. Гэты тэрмін ужываецца, калі вернік адчувае пакаянне за нязначны грэх. == Літаратура пра каралеву Дагмар == ** Mikkel Kirkedahl Nielsen, John H. Lind, Karsten Eskildsen (2012): ''Dronning Dagmar: tradition, myter og virkelighed''. Forlaget Liljebjerget, Ribe. ** Susanne Benthien (1998): ”Dronning Dagmar-statuen på Ribe Slotsbanke”, ''By, marsk og geest 10'', Ribe, s. 82-92. ** Josef Žemlička (1989): ''Století Posledních Přemyslovcu. Český stát a společnost ve 13. století'', Panorama Praha, Prag. ** Fritze Lindahl(1978): ”Dagmarkorset – endnu engang”, ''Nationalmuseets Arbejdsmark 1978'', Nationalmuseet, København, s. 5-16. ** N.P. Nielsen (1922): ''Margrethe Dagmar: Danernes Dronning''. Tønder Amts Tidendes Bog- og Akcidenstrykkeri. ** Ellen Jørgensen og Johanne Skovgaard (1910): ''Danske Dronninger. Fortællinger og karakteristikker'', H. Hagerups Forlag, København. ** A.D. Jørgensen (1898): ”Folkeviser om Historiske Personer”, Jørgensen, A. D., ''Historiske Afhandlinger, bd. 1,'' Det nordiske forlag, København, s. 355-373. ** C.F. Herbst (1858): ”Beretning om den af Hans Majestæt Kong Frederik Den Syvende den 4-6 September 1855 Foretagne Undersøgelse af Kongegravene i Ringsted Kirke”, Worsaae J. J. A. og C. F. Herbst, ''Kongegravene i Ringsted Kirke. Aabnede, istandsatte og dækkede med nye mindestene ved hans majestæt Kong Frederik den Syvende'', Thieles Bogtrykkeri, København, s. 49-72. ** Karel Jaromir Erben (1857): ”Forsøg til en forklaring af navnet Dagmar”, ''Antiquarisk Tidsskrift'', Det kongelige Nordiske Oldskrift-selskab, Kjøbenhavn, s. 108-112. ** Frederik Schiern (1854): ”Om Dronning Dagmar”, ''Nyt Historisk Tidsskrift'', København, s. 512-581. ** Petersen, N.M. (1842), ”Dronning Dagmar”, ''Annaler for Nordisk Oldkyndighed 1842-1843'', Det Kongelige Nordiske Oldskrift-selskab, København, s. 3-22. * Петэрсен, Нью-Мексіка (1842), «Каралева Дагмар», ''«Аналы скандынаўскіх старажытнасцей 1842–1843 гг.'' », Каралеўскае таварыства скандынаўскіх старажытнасцей, Капенгаген, с. 3–22. == Заўвагі == == Знешнія спасылкі == [[Катэгорыя:Жанчыны]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1212 годзе]] [[Катэгорыя:Асобы, чыя дата нараджэння не вызначана]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] c6nc6j020fyi11app4lmmk6h8lww1qn