Вікікрыніцы bewikisource https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікікрыніцы Размовы пра Вікікрыніцы Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Аўтар Размовы пра аўтара Старонка Размовы пра старонку Індэкс Размовы пра індэкс TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 43418 290704 179254 2026-06-30T17:19:45Z Gleb Leo 2440 290704 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Табе, правадыр… | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 20 лістапада 1936 году | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Полымя (часопіс)/1936/11/Табе, правадыр|Табе, правадыр]] // {{Fine|[[Полымя (часопіс)|Полымя рэволюцыі]]. — 1936. — [[Полымя (часопіс)/1936/11|№11]]}} * [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Табе, правадыр|Табе, правадыр]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}} * [[Творы (Купала, 1942)/Табе, правадыр…|Табе, правадыр…]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Менск — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]] [[Катэгорыя:Творы пра Іосіфа Сталіна]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] q8kgluwju56r2ju4ek4auwpp0ipgone 290709 290704 2026-06-30T17:33:38Z Gleb Leo 2440 290709 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Табе, правадыр… | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 20 лістапада 1936 году | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Полымя (часопіс)/1936/11/Табе, правадыр|Табе, правадыр]] // {{Fine|[[Полымя (часопіс)|Полымя рэволюцыі]]. — 1936. — [[Полымя (часопіс)/1936/11|№11]]}} * [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Табе, правадыр|Табе, правадыр]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}} * [[Творы (Купала, 1942)/Табе, правадыр…|Табе, правадыр…]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]] [[Катэгорыя:Творы пра Іосіфа Сталіна]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] fgf3adaeeyb4frj36cy6cmrnz3pzyyq 0 43458 290734 170690 2026-06-30T18:43:42Z Gleb Leo 2440 290734 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Нашаму святу | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 2 лістапада 1935 году | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Нашаму святу|Нашаму святу]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}} * [[Творы (Купала, 1942)/Нашаму святу|Нашаму святу]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]] [[Катэгорыя:Кастрычніцкая рэвалюцыя ў паэзіі‎]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] 5im20kqyo7t3q0xr69wgmllceyl84sy 0 73552 290711 178678 2026-06-30T17:35:56Z Gleb Leo 2440 290711 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Хлопчык і лётчык на вайне | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 1942 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Савецкая Беларусь (1927)/1942/49/Хлопчык і лётчык на вайне|Хлопчык і лётчык на вайне]] // {{Fine|[[Савецкая Беларусь (1937)|Совецкая Беларусь]]. — 27 мая 1942. — [[Савецкая Беларусь (1937)/1942/49|№49 (7379)]]}} * [[Беларускім партызанам (1942)/Хлопчык і лётчык на вайне|Хлопчык і лётчык на вайне]] // {{Fine|[[Беларускім партызанам (1942)|Беларускім партызанам]]. [Масква]: Выданне газеты «[[Савецкая Беларусь (1937)|Совецкая Беларусь]]», 1942}} * [[Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык 1|Хлопчык і лётчык]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Беларускім партызанам (Купала)]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] c31d0su8b05pudln95fm4mlw4unvwm3 104 93074 290728 289625 2026-06-30T18:27:29Z RAleh111 4658 290728 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Ssvb" /></noinclude> {{Справа|М. І. КАСЬПЯРОВІЧ.}} <center>{{x-larger|{{разьбіўка|Волаты}}.}}</center> <center>''(Прычынак да высьвятленьня перадгістарычнай этнолёгіі Беларусі).''</center> {{Водступ|2.5|em}}1. {{Водступ|2.5|em}}На беларускай тэрыторыі знаходзіцца многа гарадзішч, валоў і курганоў. Беларускія, расійскія і польскія дасьледчыкі налічвалі іх дзесяткі тысяч. Сама больш ёсьць, зразумела, курганоў. Завуцца яны, нават у наш час, у розных мясцох, а то і ў аднэй мясцовасьці, парознаму. Так, адны называюць іх валатоўкамі, другія — сопкамі, трэція — капцамі, а чацьвертыя — курганамі. Сярод пісьменных людзей у апошні час пад уплывам літаратурнай мовы пераважае назва курган. Але наўрад ці так было крыху раней.</br> {{Водступ|2.5|em}}Прынамсі ў розных актах 16 і 17 стагодзьдзяў даволі часта ўжывалася называньне курганоў валатоўкамі: „мху у волотовки“ (11.5.1569)[[Волаты (1929)/Увагі#1)|¹)]]; „идучы от Острое могилы назвиском Матшышъское, з волотовкою“ (14.3.1591)[[Волаты (1929)/Увагі#2)|²)]]; „на полях Задунайских, подле волотовок“ (28.6.1595)[[Волаты (1929)/Увагі#3)|³)]]; „за рекою Двиною у Волотовках“ (19.6.1623)[[Волаты (1929)/Увагі#4)|⁴)]]; „от тое волотовки у другую волотовку“ (26.10.1624)[[Волаты (1929)/Увагі#5)|⁵)]]; „знову на волотовце у волсе рубежы“ (4.6.1627)[[Волаты (1929)/Увагі#6)|⁶)]]; „коло каменя великого, против волотовки“ (11.6.1627)[[Волаты (1929)/Увагі#7)|⁷)]]; „подле волотовок великую и поля Мошенского“ (13.1.1628)[[Волаты (1929)/Увагі#8)|⁸)]]; „водле того пляцу лежачый подле волотовок“ (19.6.1634)[[Волаты (1929)/Увагі#9)|⁹)]]; „от копца в березу рубежную между волотовок“ (17.10.1697)[[Волаты (1929)/Увагі#10)|¹⁰)]]; „от каменя у волотовку Борисуцкую“ (? 1570)[[Волаты (1929)/Увагі#11)|¹¹)]] і інш. Весялоўскі[[Волаты (1929)/Увагі#12)|¹²)]] і Вяроўкін[[Волаты (1929)/Увагі#13)|¹³)]] у адпаведных працах таксама прыводзяць шмат прыкладаў з старадаўніх актаў, у якіх курганы называюцца валатоўкамі.</br> {{Водступ|2|em}}Але і значна пазьней, у 19 і 20 стагодзьдзях, розныя дасьледчыкі адзначалі называньне курганаў на Беларусі валатоўкамі. Адны з іх сьведчылі аб існаваньні гэтай назвы на ўсёй Беларусі, другія — у паасобных краінах яе. Так, Эўст. Тышкевіч у свой час пісаў, што ёсьць асобны від курганоў, які на Беларусі завецца валатоўкамі[[Волаты (1929)/Увагі#14)|¹⁴)]]. Гэтыя весткі сьцьвярджаў і К. Тышкевіч, адзначаючы ў аднэй з сваіх прац, што „курганы вядомы цяпер на мове беларусаў пад назваю валатовак“[[Волаты (1929)/Увагі#15)|¹⁵)]]. Долэнга-Хадакоўскі-ж яшчэ раней паказваў на існаваньне гэтай назвы адно ў паўночна-ўсходняй Беларусі, пішучы, што „каля Віцебску і Полацку сяляне да сяго часу называюць старасьвецкія вялікія магілы валатоўкамі“[[Волаты (1929)/Увагі#16)|¹⁶)]]. У „Tugodnik‘у ilustrowany‘м“[[Волаты (1929)/Увагі#17)|¹⁷)]] і ў „Wisl‘е“[[Волаты (1929)/Увагі#18)|¹⁸)]], ёсьць упаміны аб тым, што каля Беразьвеча на землях б. Віленскай губ. курганы таксама завуцца валатоўкамі. Весялоўскі значна пазьней сьцьвердзіў весткі Хадакоўскага аб тым, што „на Беларусі ў ваколіцах Полацку і Віцебску {{перанос пачатак|вала|тоўкамі}}<noinclude></noinclude> r3xzqqpnuntstwu6v5vvsx714rq1ite 104 125603 290688 2026-06-30T12:14:59Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «культуры. Там ня ўжываюць сярнічак, а вечны (сьвяты) агонь гарыць на пяколачку. Няма дымаходаў, шкла. Нешта накшталт вакешак разьмерам 10 х 15 цм. ёсьць, і замест шкла ў іх устаўлены бычыны пузыр. Сям’я Трагладыта ня ведае мыла, газы, ня ўжывае нічога жалезна...» 290688 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>культуры. Там ня ўжываюць сярнічак, а вечны (сьвяты) агонь гарыць на пяколачку. Няма дымаходаў, шкла. Нешта накшталт вакешак разьмерам 10 х 15 цм. ёсьць, і замест шкла ў іх устаўлены бычыны пузыр. Сям’я Трагладыта ня ведае мыла, газы, ня ўжывае нічога жалезнага. Іголкі не сталёвыя, а драўляныя, або з рыбіных костак. Хата і пунькі сваёй архітэктурай ня маюць сабе нічога адпаведнага ўва ўсім дзікунскім сьвеце. У сенцах хаты (калі так можна назваць невялікую дзюрку, празь якую трэба паўзком улязаць) і ў пунях такія галаваломныя закруткі, што я ручаю: найвыдатныя тэхнікі і вынаходцы Саюзу не разгадаюць іх.</br> {{gap|1.5em}}Трагладыт і яго сям’я (тры сыны з жонкамі, якіх яны «ўмыкалі»; у кажнага, як бобу, дзяцей) ня ведаюць абутку ў нашым разуменьні слова. Іх абутак з лазовай каравіны. А зімой яны носяць досыць моцны абутак. Яны абкручваюць ногі анучамі, а верхнюю анучу паліваюць вадой і некалькі хвілін стаяць на марозе. Тады зьверху абмерзьне ўсё, дубам стане і можа добра адыгрываць ролю ботаў.</br> {{gap|1.5em}}Сам Трагладыт, як зьвер, абыходзіцца зь сямёй, што добра ілюструе патрыярхальную эпоху чалавецтва. Сам лечыць сваю жывёлу і сям’ю словам, «кухтулём» (тэхнічнае слова, якое азначае мэханічны ўдар), расьлінамі, сам вытварае кастрацыю, сам кроў пушчае і г. д. Сям’я жыве замкнёным жыцьцём. Ніхто ня ходзіць ні ў царкву, ні на сход, ні нават на кірмаш.</br> {{gap|1.5em}}Я дасьледваў слоўнік мовы трагладытаў і вельмі спрачаўся з Мамонам аб колькасьці слоў, якімі карыстаюцца трагладыты. Мамон даводзіць, што на Беларусі няма ніводнага сялянскага двара, у якім колькасьць слоў была менш 15 000, а я запэўняў, што трагладыты ведаюць ня больш 1 000 слоў.</br> {{gap|1.5em}}Цяпер я бачу сваю памылку: цяпер я складаю вялікі трагладыцкі слоўнік (ня менш 3 000 слоў), які думаю пяць раз выдаць.</br> {{gap|1.5em}}Што датычыцца рэлігійных пачуцьцяў у трагладытаў, дык практыка паказала, што нейкія рэлігійныя эмоцыі ёсьць. Ніякіх абразоў выявіць не ўдалося, затое недалёка<noinclude></noinclude> 9h12mia7p3vdz857bjm2ajfpmpcrm4x 104 125604 290689 2026-06-30T12:25:14Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «ад хаты, сярод двох карчавых дубоў стаіць вялікі каменны статуй (Мамон кажа, што гэта каменная баба, я ня ведаю, ці так гэта, бо родавыя адзнакі адсутнічаюць), і трагладыты, як ідуць каля яго, неяк таемна ўсьміхаюцца, зь іх вуснаў выходзяць нейкія дзіўныя д...» 290689 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></br> {{gap|1.5em}}</noinclude>ад хаты, сярод двох карчавых дубоў стаіць вялікі каменны статуй (Мамон кажа, што гэта каменная баба, я ня ведаю, ці так гэта, бо родавыя адзнакі адсутнічаюць), і трагладыты, як ідуць каля яго, неяк таемна ўсьміхаюцца, зь іх вуснаў выходзяць нейкія дзіўныя дыфтонгі уо, ыя, а часта нават поліфтонгі.</br> {{gap|1.5em}}Сюды неабходна накіраваць асобную экспэдыцыю, якая дапаможа сацыялістычнаму будаўніцтву.</br> {{gap|1.5em}}Праўда, гаспадарка дажывае свой век. Бурныя падзеі апошняга часу хваляй і сюды зайшлі.</br> {{gap|1.5em}}Калі я першы раз выкрыў гэту гаспадарку, кіруючыся мутнымі весткамі вёскі, і ўзброены зьявіўся з Мамонам да трагладытаў, — усе схаваліся: і чалавек і жывёла, якая дзейнічала па прынцыпу супрацоўніцтва. Толькі зь цягам часу мы атрымалі некаторыя весткі.</br> {{gap|1.5em}}Трэба адзначыць адну рысу, якая сьветчыць аб нейкім руху ўперад у гэтай гаспадарцы. Тры гады назад сам Трагладыт пачаў ужываць штучнае ўгнаеньне на сваім полі. У якасьці ўгнаеньня ён браў кавалкі трухлявага дрэва ці балотнага зёму і клаў у барозны з бульбай, адзінай культурнай расьлінай, якая нейкім чынам папала сюды.</br> {{gap|1.5em}}У канцы свайго трактату я прапанаваў:</br> {{gap|1.5em}}— Захаваць гэту гаспадарку, як музэйна-паказальную і абвясьціць дзяржаўным заказьнікам, даўшы ахоўную грамату, сюды наладжваць экскурсіі рабочых, сялян, вучняў і студэнтаў, каб азнаёміць зь першабытнай гаспадаркай даўняга часу.</br> {{gap|1.5em}}Адказу на маю прапанову няма. Маўчаць пад прыкрыцьцем валакіты. — А каштоўная прапанова гібее! — кажа Мамон.</br> {{gap|1.5em}}Існаваньне трагладыцкай гаспадаркі і гэты цікавы быт вельмі штурханулі ўперад нашу думку. Я дабіўся ад РВК выпісаць на сродкі самаабкладаньня наступныя прылады, неабходныя для разгортваньня нашай культпрацы ў раёне і прапаганды навукі ў масах: 1) шкалу вачэй, каб навукова сыстэматызаваць i падзяліць на клясы насяленьне раёну паводля колеру вачэй; 2) шкалу валосься — аналёгічная першай мэта; 3) ручныя сіламеры для падрабязнага падлічэньня, колькі конскіх сіл ёсьць у<noinclude></noinclude> m1blsq6rblbetzmbgd62f4gqp3pq035 290690 290689 2026-06-30T12:25:54Z RAleh111 4658 290690 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>ад хаты, сярод двох карчавых дубоў стаіць вялікі каменны статуй (Мамон кажа, што гэта каменная баба, я ня ведаю, ці так гэта, бо родавыя адзнакі адсутнічаюць), і трагладыты, як ідуць каля яго, неяк таемна ўсьміхаюцца, зь іх вуснаў выходзяць нейкія дзіўныя дыфтонгі уо, ыя, а часта нават поліфтонгі.</br> {{gap|1.5em}}Сюды неабходна накіраваць асобную экспэдыцыю, якая дапаможа сацыялістычнаму будаўніцтву.</br> {{gap|1.5em}}Праўда, гаспадарка дажывае свой век. Бурныя падзеі апошняга часу хваляй і сюды зайшлі.</br> {{gap|1.5em}}Калі я першы раз выкрыў гэту гаспадарку, кіруючыся мутнымі весткамі вёскі, і ўзброены зьявіўся з Мамонам да трагладытаў, — усе схаваліся: і чалавек і жывёла, якая дзейнічала па прынцыпу супрацоўніцтва. Толькі зь цягам часу мы атрымалі некаторыя весткі.</br> {{gap|1.5em}}Трэба адзначыць адну рысу, якая сьветчыць аб нейкім руху ўперад у гэтай гаспадарцы. Тры гады назад сам Трагладыт пачаў ужываць штучнае ўгнаеньне на сваім полі. У якасьці ўгнаеньня ён браў кавалкі трухлявага дрэва ці балотнага зёму і клаў у барозны з бульбай, адзінай культурнай расьлінай, якая нейкім чынам папала сюды.</br> {{gap|1.5em}}У канцы свайго трактату я прапанаваў:</br> {{gap|1.5em}}— Захаваць гэту гаспадарку, як музэйна-паказальную і абвясьціць дзяржаўным заказьнікам, даўшы ахоўную грамату, сюды наладжваць экскурсіі рабочых, сялян, вучняў і студэнтаў, каб азнаёміць зь першабытнай гаспадаркай даўняга часу.</br> {{gap|1.5em}}Адказу на маю прапанову няма. Маўчаць пад прыкрыцьцем валакіты. — А каштоўная прапанова гібее! — кажа Мамон.</br> {{gap|1.5em}}Існаваньне трагладыцкай гаспадаркі і гэты цікавы быт вельмі штурханулі ўперад нашу думку. Я дабіўся ад РВК выпісаць на сродкі самаабкладаньня наступныя прылады, неабходныя для разгортваньня нашай культпрацы ў раёне і прапаганды навукі ў масах: 1) шкалу вачэй, каб навукова сыстэматызаваць i падзяліць на клясы насяленьне раёну паводля колеру вачэй; 2) шкалу валосься — аналёгічная першай мэта; 3) ручныя сіламеры для падрабязнага падлічэньня, колькі конскіх сіл ёсьць у<noinclude></noinclude> etqgudda5qegs0dht1pr7usreas57lg 104 125605 290691 2026-06-30T12:39:57Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «раёне; 4) сьлінавую прыладу для вывучэньня складаных рэфлэксаў; 5) поўны набор мерак вагі і даўжыні для высьвятленьня будовы цела, твару і варыяцыйнай крывой індэксу чэрапу ў шапялёўскага насяленьня.</br> {{gap|1.5em}}Усё гэта абяцала вялікія посьпехі ў нашай п...» 290691 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>раёне; 4) сьлінавую прыладу для вывучэньня складаных рэфлэксаў; 5) поўны набор мерак вагі і даўжыні для высьвятленьня будовы цела, твару і варыяцыйнай крывой індэксу чэрапу ў шапялёўскага насяленьня.</br> {{gap|1.5em}}Усё гэта абяцала вялікія посьпехі ў нашай працы. <center>'''IX. ПРАТАРЧАКА ЖЫЦЬЦЯ</center> {{gap|1.5em}}I тут раптам маю культурную дзейнасьць у Шапялёўскім раёне гвалтоўна ліквідавалі. Хацелі нават зусім адшыць мяне ад культбуду, але гэта спроба не ўдалася. Мая культпраца зноў разгарнулася ў іншым месцы і ўжо на больш пашыранай базе.</br> {{gap|1.5em}}Гэнэзіс усяе гэтае, ганебное для некаторых асоб, гісторыі наступны:</br> {{gap|1.5em}}Напрамак нашай культпрацы заўсёды быў такі, каб адна праца мела зрашчваньне з другой. Папулярызуючы навуку ў сялянскіх і рабочых масах, мы ў той жа час прасоўвалі і мастацтва ў масы. Мы арганізавалі раённы вандроўны тэатр і дырэктарам яго прызначылі тав. Бычанка, вельмі здольнага арганізатара і прыгожага мужчыну, на якога толькі паглядзеўшы, дзеўкі ўжо млелі. Шляхам падачы заяў ён набраў 8 акторак і 12 актораў і распачаў тэатральны сэзон. Вельмі адчуваўся рэпэртуарны голад, але дзякуючы ўмеламу тэатральнаму кіраўніцтву знайшлі аднаго дзеда, і ён напісаў у 4 дзеях п’есу «Рэў Сопік». Бліскуча выканаў яе тэатральны калектыў. Другую п’есу «Каханьне пад прымусам» напісала піянерка Палага Кулік. А трэцюю, з-за якой усё ліха загарэлася, напісалі калектыўна: я, Сьвердзялюк, Мамон, Гыля і Юрлік. У ход мы пусьцілі ўсё калектыўнае выабражэньне і ў песе былі малюнкі, захапляючыя і падаўляючыя сваёй індустрыяй і хараством. Назва п’есы «Пратарчака жыцьця».</br> {{gap|1.5em}}Пралёг да п’есы напісаў я з Мамонам. Пад моцным уражаяньнем гаспадаркі Трагладыта мы паказалі, як жылі тыя людзі ў даўнія часы. Згодна нашаму задуму, у пралёгу выконваецца вялікі эксцэнтрычны балет па прынцыпу тармасухі. Акторы да поясу голыя, апранутыя ў ваўчыныя, лісіныя, авечыя скуры.</br><noinclude></noinclude> bvldgi27xmoboi1hk109lmgh0vb6xjv 104 125606 290692 2026-06-30T16:35:11Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{Цэнтар|{{Разьбіўка|ЗМЕСТ}}|памер=100%}} {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Табе, правадыр…|Табе, правадыр…]]|3|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Паўстаў народ|Паўстаў народ]]|8|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||Творы (Купала, 1942)/Беларускім партыза...» 290692 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{Цэнтар|{{Разьбіўка|ЗМЕСТ}}|памер=100%}} {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Табе, правадыр…|Табе, правадыр…]]|3|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Паўстаў народ|Паўстаў народ]]|8|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Беларускім партызанам|Беларускім партызанам]]|9|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык 1|Хлопчык і лётчык]]|10|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Нашаму святу|Нашаму святу]]|12|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Мы людзі свабодныя|Мы людзі свабодныя]]|13|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Дзень добры, Масква!..|Дзень добры, Масква!..]]|14|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Сыходзіш, вёска, з яснай явы…|Сыходзіш, вёска, з яснай явы…]]|15|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Дзве сястры|Дзве сястры]]|16|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Сонцу|Сонцу]]|18|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Абвілася краіна…|Абвілася краіна…]]|—|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/На нашым полі|На нашым полі]]|19|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/А мы сабе сеем і сеем…|А мы сабе сеем і сеем…]]|20|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Госці|Госці]]|22|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Я — калгасніца|Я — калгасніца]]|24|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Як я молада была…|Як я молада была…]]|25|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Лён|Лён]]|—|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Песня трактарысткі|Песня трактарысткі]]|27|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Новая восень|Новая восень]]|29|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Партызаны|Партызаны]]|30|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Сосны|Сосны]]|31|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/На смерць таварыша Кірава|На смерць таварыша Кірава]]|32|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Смерць забойцам А. М. Горкага|Смерць забойцам А. М. Горкага]]|—|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Грузія|Грузія]]|33|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Украіна|Украіна]]|34|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Заўсёды наперад!|Заўсёды наперад!]]|36|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Выпраўляла маці сына…|Выпраўляла маці сына…]]|—|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Як у госці сын прыехаў…|Як у госці сын прыехаў…]]|37|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Наша моладзь|Наша моладзь]]|41|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык 2|Хлопчык і лётчык]]|—|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Арлянятам|Арлянятам]]|42|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Комсамолу|Комсамолу]]|45|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Сыны|Сыны]]|47|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Алеся|Алеся]]|50|3|col3-width=2.5em}} {{block center/e}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}<noinclude></noinclude> 8zn0177qjmwua0eehcvy713iiqxca63 0 125607 290693 2026-06-30T16:42:01Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Творы | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Зборнік вершаў | папярэдні = | наступны = | анатацыі = }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="1" to="1" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pd...» 290693 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Творы | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Зборнік вершаў | папярэдні = | наступны = | анатацыі = }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="1" to="1" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="3" to="3" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="4" to="4" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="54" to="54" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="56" to="56" /> {{PD-old-70}} [[Катэгорыя:Вершы Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Зборнікі вершаў]] [[Катэгорыя:Творы 1942 года]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Маскве]] rwb66ilqn5ix92v9r08rthwbioohmkj 290705 290693 2026-06-30T17:20:11Z Gleb Leo 2440 290705 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Творы | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Зборнік вершаў | папярэдні = | наступны = | анатацыі = }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="1" to="1" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="3" to="3" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="4" to="4" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="54" to="54" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="56" to="56" /> {{PD-old-70}} [[Катэгорыя:Вершы Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Зборнікі вершаў]] [[Катэгорыя:Творы 1942 года]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Маскве]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Санкт-Пецярбургу]] qestf48bkkex5srp4yrtchpvqqmxfh2 104 125608 290694 2026-06-30T16:49:43Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{block center/s|style=width:100%; max-width:20em}} {{Цэнтар|'''ТАБЕ, ПРАВАДЫР…'''|памер=100%}} {{Эпіграф|5|«Хай смутак вачэй тваіх добрых не росіць,<br />{{gap|1em}}Ці сонейка захад, ці сонейка ўсход…»|15|(З пісьма беларускага народа вялікаму [[Аўтар:Язэп Сталін|Сталіну]].)}} Табе, правадыр, м...» 290694 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{block center/s|style=width:100%; max-width:20em}} {{Цэнтар|'''ТАБЕ, ПРАВАДЫР…'''|памер=100%}} {{Эпіграф|5|«Хай смутак вачэй тваіх добрых не росіць,<br />{{gap|1em}}Ці сонейка захад, ці сонейка ўсход…»|15|(З пісьма беларускага народа вялікаму [[Аўтар:Язэп Сталін|Сталіну]].)}} Табе, правадыр, мае песні і думы<br /> І шчырыя шчырага сэрца парывы!<br /> Бо хто калі сніў, ды і хто калі думаў,<br /> Што буду я вольны, што буду шчаслівы.<br /> Бо хто калі думаў, што я жыці буду,<br /> Як птушка, як вецер над нівай квяцістай,<br /> І дзівам дзівіцца вялікаму цуду,<br /> Што вокал мяне так цуднее ўрачыста.<br /> Што ты, правадыр, нібы яснае сонца,<br /> Мне вочы адкрыеш на землі і неба…<br /> Свяціся-ж ты, сонца, ў маё век аконца!<br /> Вітаю цябе я і соллю і хлебам!<br /> {{gap|3em}}Выходзяць на поле плугі,<br /> {{gap|3em}}Узнімаюць плугі дзірваны.<br /> {{gap|3em}}Ні пана няма, ні слугі,<br /> {{gap|3em}}Не гоняць народ бізуны.<br /><noinclude></noinclude> fphi6v5qnagfogqnp46402o8fe49aad 290702 290694 2026-06-30T17:08:17Z Gleb Leo 2440 290702 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{block center/s|style=width:100%; max-width:21em}} {{Цэнтар|'''ТАБЕ, ПРАВАДЫР…'''|памер=100%}} {{Эпіграф|5|«Хай смутак вачэй тваіх добрых не росіць,<br />{{gap|1em}}Ці сонейка захад, ці сонейка ўсход…»|15|(З пісьма беларускага народа вялікаму [[Аўтар:Язэп Сталін|Сталіну]].)}} Табе, правадыр, мае песні і думы<br /> І шчырыя шчырага сэрца парывы!<br /> Бо хто калі сніў, ды і хто калі думаў,<br /> Што буду я вольны, што буду шчаслівы.<br /> Бо хто калі думаў, што я жыці буду,<br /> Як птушка, як вецер над нівай квяцістай,<br /> І дзівам дзівіцца вялікаму цуду,<br /> Што вокал мяне так цуднее ўрачыста.<br /> Што ты, правадыр, нібы яснае сонца,<br /> Мне вочы адкрыеш на землі і неба…<br /> Свяціся-ж ты, сонца, ў маё век аконца!<br /> Вітаю цябе я і соллю і хлебам!<br /> {{gap|3em}}Выходзяць на поле плугі,<br /> {{gap|3em}}Узнімаюць плугі дзірваны.<br /> {{gap|3em}}Ні пана няма, ні слугі,<br /> {{gap|3em}}Не гоняць народ бізуны.<br /><noinclude></noinclude> ih3edcjtk5cpjt2gimwebscpp2dyeqo 290703 290702 2026-06-30T17:08:58Z Gleb Leo 2440 290703 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{block center/s|style=width:100%; max-width:22em}} {{Цэнтар|'''ТАБЕ, ПРАВАДЫР…'''|памер=100%}} {{Эпіграф|5|«Хай смутак вачэй тваіх добрых не росіць,<br />{{gap|1em}}Ці сонейка захад, ці сонейка ўсход…»|15|(З пісьма беларускага народа вялікаму [[Аўтар:Язэп Сталін|Сталіну]].)}} Табе, правадыр, мае песні і думы<br /> І шчырыя шчырага сэрца парывы!<br /> Бо хто калі сніў, ды і хто калі думаў,<br /> Што буду я вольны, што буду шчаслівы.<br /> Бо хто калі думаў, што я жыці буду,<br /> Як птушка, як вецер над нівай квяцістай,<br /> І дзівам дзівіцца вялікаму цуду,<br /> Што вокал мяне так цуднее ўрачыста.<br /> Што ты, правадыр, нібы яснае сонца,<br /> Мне вочы адкрыеш на землі і неба…<br /> Свяціся-ж ты, сонца, ў маё век аконца!<br /> Вітаю цябе я і соллю і хлебам!<br /> {{gap|3em}}Выходзяць на поле плугі,<br /> {{gap|3em}}Узнімаюць плугі дзірваны.<br /> {{gap|3em}}Ні пана няма, ні слугі,<br /> {{gap|3em}}Не гоняць народ бізуны.<br /><noinclude></noinclude> aken92dabmdu6v6l1ckmexh8bjkhdf4 104 125609 290695 2026-06-30T16:52:12Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|3em}}Зярняты свабодны сявец<br /> {{gap|3em}}З сяўні сее ў пульхны загон:<br /> {{gap|3em}}Махае касою касец,<br /> {{gap|3em}}Пазбыўшы галодны прыгон.<br /> {{gap|3em}}Шасцяць у калоссі сярпы,<br /> {{gap|3em}}Сцяною дабро залягло,<br /> {{gap|3em}}Кладуцца снапы у снапы, —<br /> {{gap|3em}}Такога жніва...» 290695 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> {{gap|3em}}Зярняты свабодны сявец<br /> {{gap|3em}}З сяўні сее ў пульхны загон:<br /> {{gap|3em}}Махае касою касец,<br /> {{gap|3em}}Пазбыўшы галодны прыгон.<br /> {{gap|3em}}Шасцяць у калоссі сярпы,<br /> {{gap|3em}}Сцяною дабро залягло,<br /> {{gap|3em}}Кладуцца снапы у снапы, —<br /> {{gap|3em}}Такога жніва не было.<br /> {{gap|3em}}Звініць песня ў полі, звініць,<br /> {{gap|3em}}Уторыць сярпу і касе,<br /> {{gap|3em}}Бурліцца вадзіца з крыніц,<br /> {{gap|3em}}Купаецца сонца ў расе.<br /> {{gap|3em}}Цвіце, каласіцца мой край,<br /> {{gap|3em}}Ці сонейка захад, ці ўсход.<br /> {{gap|3em}}Спявай, маё шчасце, спявай!<br /> {{gap|3em}}Спявай, беларускі народ!<br /> {{Цэнтар|☆ ☆ ☆}} Табе, правадыр, мае песні і думы<br /> І шчырыя шчырага сэрца парывы!<br /> Бо хто калі сніў, ды і хто калі думаў,<br /> Што буду я вольны, што буду шчаслівы.<br /> Зірнуць-жа на годы, на час мой мінулы,<br /> На край, адкуль веяла цемрай, трывогай,<br /> Дзе люд катавалі ўразброд і агулам,<br /> Дзе блукала крыўда ўтаптанай дарогай.<br /> Туман засцілаў людзям душы і вочы,<br /> З туманаў тарчэлі гарбатыя плечы.<br /> І думаў — канца не дазнаць гэтай ночы,<br /> І думаў — не зведаць шляхоў чалавечых.<br /> {{gap|3em}}Ты мудры прышоў, правадыр:<br /> {{gap|3em}}Апалі туманы, імгла,<br /> {{gap|3em}}Па свеце і ўдоўжкі і ўшыр,<br /> {{gap|3em}}Шчаслівая слава пайшла.<br /> {{gap|3em}}З туманаў, з імглы, з цемнаты<br /> {{gap|3em}}Паўстала краіна мая.<br /><noinclude></noinclude> 6bo24j80xolb4gg6nxq2jn8z64au2ex 104 125610 290696 2026-06-30T16:55:05Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{gap|3em}}А быў жа туман той густы,<br /> {{gap|3em}}Была-ж доля — злая змяя!<br /> {{gap|3em}}Паўстала радзіма. Замок<br /> {{gap|3em}}Няволі зламала навек,<br /> {{gap|3em}}Надзела з пралесак вянок<br /> {{gap|3em}}І слёзы сагнала з павек.<br /> {{gap|3em}}Глядзіш — для яе, маладой,<br /> {{gap|3em}}Ткуць крос...» 290696 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{gap|3em}}А быў жа туман той густы,<br /> {{gap|3em}}Была-ж доля — злая змяя!<br /> {{gap|3em}}Паўстала радзіма. Замок<br /> {{gap|3em}}Няволі зламала навек,<br /> {{gap|3em}}Надзела з пралесак вянок<br /> {{gap|3em}}І слёзы сагнала з павек.<br /> {{gap|3em}}Глядзіш — для яе, маладой,<br /> {{gap|3em}}Ткуць кросны, атласы, шаўкі,<br /> {{gap|3em}}Паважнаю ходзіць хадой,<br /> {{gap|3em}}Шуршаць залатыя пяскі.<br /> {{gap|3em}}Цвіце, каласіцца мой край,<br /> {{gap|3em}}Ці сонейка захад, ці ўсход.<br /> {{gap|3em}}Спявай, маё шчасце, спявай!<br /> {{gap|3em}}Спявай, беларускі народ!<br /> {{Цэнтар|☆ ☆ ☆}} Табе, правадыр, мае песні і думы<br /> І шчырыя шчырага сэрца парывы!<br /> Бо хто калі сніў, ды і хто калі думаў,<br /> Што буду я вольны, што буду шчаслівы.<br /> Што гэткае ўстане жыццё прада мною —<br /> Маё і маёй раскаванай радзімы,<br /> Што справы тваіх дум адна за адною<br /> Так зменяць удала мне вёснамі зімы!<br /> Глядзяць мае вочы і вокала бачаць,<br /> Як дзіба за дзівам ідзе ў нашы хаты,<br /> І слухаюць вушы гул песень юначых,<br /> І цешыцца сэрца з вялікага свята.<br /> {{gap|3em}}Іскрыцца пад молатам сталь,<br /> {{gap|3em}}А молат не біў так калісь.<br /> {{gap|3em}}А гордыя сокалы ўдаль!..<br /> {{gap|3em}}А гордыя сокалы ўвысь!..<br /> {{gap|3em}}Па моры плывуць караблі,<br /> {{gap|3em}}Плывуць паміж рыфаў і скал:<br /> {{gap|3em}}А рэчкі іначай ляглі,<br /> {{gap|3em}}А лёг за каналам канал.<br /><noinclude></noinclude> c3kw1173hjyu97kmdtbxd2qjyqb2krf 104 125611 290697 2026-06-30T16:57:15Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|3em}}Дзе вечная пустка была,<br /> {{gap|3em}}Там горад паўстаў і расце:<br /> {{gap|3em}}А стужкай чыгунка лягла,<br /> {{gap|3em}}Дзе ўчора стаяў лес яшчэ.<br /> {{gap|3em}}Агні, аганькі дзе зірнеш, —<br /> {{gap|3em}}Не страшны канавы і вір…<br /> {{gap|3em}}То свецяць, не знаючы меж,<br /> {{gap|3em}}Па...» 290697 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> {{gap|3em}}Дзе вечная пустка была,<br /> {{gap|3em}}Там горад паўстаў і расце:<br /> {{gap|3em}}А стужкай чыгунка лягла,<br /> {{gap|3em}}Дзе ўчора стаяў лес яшчэ.<br /> {{gap|3em}}Агні, аганькі дзе зірнеш, —<br /> {{gap|3em}}Не страшны канавы і вір…<br /> {{gap|3em}}То свецяць, не знаючы меж,<br /> {{gap|3em}}Паходні твае, правадыр!<br /> {{gap|3em}}Цвіці-ж, каласуйся, мой край,<br /> {{gap|3em}}Ці сонейка захад, ці ўсход!<br /> {{gap|3em}}Аб Сталіне песні спявай,<br /> {{gap|3em}}Спявай, беларускі народ!<br /> {{Цэнтар|☆ ☆ ☆}} Табе, правадыр, мае песні і думы<br /> І шчырыя шчырага сэрца парывы!<br /> Бо хто калі сніў, ды і хто калі думаў,<br /> Што буду я вольны, што буду шчаслівы.<br /> Тваіх, правадыр мой, законаў асновы,<br /> Тваёй Канстытуцыі мудрыя сказы,<br /> Змятуць асляпленне, пакрышаць аковы,<br /> Аковы, дзе йшчэ звоняць трупнай заразай.<br /> Ісці ўперад будуць вякі, пакаленні,<br /> Законы-ж твае, нібы светач нязгаслы,<br /> Шляхі асвятляць будуць светлым імкненням,<br /> Знішчаць рабаўласніцтва трухлыя праслы.<br /> {{gap|3em}}Шчаслівы набліжыцца век,<br /> {{gap|3em}}І над чалавекам ужо<br /> {{gap|3em}}Не будзе стаяць чалавек<br /> {{gap|3em}}Гадзюкаю, п’яўкай, смаўжом:<br /> {{gap|3em}}Не стане тых меж і граніц,<br /> {{gap|3em}}Што дзеляць народы сабой,<br /> {{gap|3em}}Заціхнуць гарматы байніц,<br /> {{gap|3em}}Не ўгнояцца нівы крывёй.<br /> {{gap|3em}}Не будзе, не будзе тады<br /> {{gap|3em}}Вайны, калатні між людзей;<br /><noinclude></noinclude> hpgiv1oi2vhsx9dblfoa0z2aqvuffrv 104 125612 290698 2026-06-30T17:00:10Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{gap|3em}}Дзяўчына, юнак малады<br /> {{gap|3em}}Не зложаць без часу касцей.<br /> {{gap|3em}}На шчасце, на радасці ўзлёт<br /> {{gap|3em}}Збуцвелы разваліцца тын,<br /> {{gap|3em}}Адчыняцца дзверы варот<br /> {{gap|3em}}Да працы, да веды вышынь.<br /> {{gap|3em}}Цвіці-ж, каласуйся, мой край,<br /> {{gap|3em}}Ці...» 290698 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{gap|3em}}Дзяўчына, юнак малады<br /> {{gap|3em}}Не зложаць без часу касцей.<br /> {{gap|3em}}На шчасце, на радасці ўзлёт<br /> {{gap|3em}}Збуцвелы разваліцца тын,<br /> {{gap|3em}}Адчыняцца дзверы варот<br /> {{gap|3em}}Да працы, да веды вышынь.<br /> {{gap|3em}}Цвіці-ж, каласуйся, мой край,<br /> {{gap|3em}}Ці сонейка захад, ці ўсход<br /> {{gap|3em}}Аб Сталіне песні спявай,<br /> {{gap|3em}}Спявай, беларускі народ!<br /> {{Цэнтар|☆ ☆ ☆}} Табе, правадыр, мае песні і думы<br /> І шчырыя шчырага сэрца парывы!<br /> Бо хто калі сніў, ды і хто калі думаў,<br /> Што буду я вольны, што буду шчаслівы<br /> Што яваю станецца сон міліёнаў,<br /> Цудоўныя казкі ў жыццё ператворыш,<br /> Абсееш пасевам жывучым загоны<br /> І сцежкі намеціш да сонца і зораў.<br /> На небе — шлях млечны, на небе — вясёлкі.<br /> На гонях красуе пшаніца і жыта…<br /> Бягуць, не спыняюцца думкі-саколкі<br /> К табе, правадыр мой, у сонцы спавіты!<br /> {{gap|3em}}На сход, незвычайны свой сход,<br /> {{gap|3em}}Да новых нявіданых дзён<br /> {{gap|3em}}Ідзе наш совецкі народ<br /> {{gap|3em}}З далёкіх і блізкіх старон.<br /> {{gap|3em}}Ідзе, увекавечыць ідзе<br /> {{gap|3em}}І долю і праўду сваю,<br /> {{gap|3em}}Каб воля жыла ў грамадзе<br /> {{gap|3em}}І цешыла вольных сям’ю.<br /> {{gap|3em}}Засядзе народ у Крэмлі<br /> {{gap|3em}}Кліч кінуць на цэлы бел-свет,<br /> {{gap|3em}}Пацвердзіць для роднай зямлі<br /> {{gap|3em}}Свой сталінскі вечны завет.<br /><noinclude></noinclude> dscak8kyc22wwx37gkm92ookispjurk 104 125613 290699 2026-06-30T17:04:58Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|3em}}Кліч пойдзе аб сходзе да хат,<br /> {{gap|3em}}За тыя капцы, рубяжы,<br /> {{gap|3em}}Дзе путы валочыць мой брат,<br /> {{gap|3em}}Дзе значаць дарогу крыжы.<br /> {{gap|3em}}Цвіці-ж, каласуйся, мой край,<br /> {{gap|3em}}Ці сонейка захад, ці ўсход!<br /> {{gap|3em}}Аб Сталіне песні спявай,<br /> {{gap|...» 290699 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> {{gap|3em}}Кліч пойдзе аб сходзе да хат,<br /> {{gap|3em}}За тыя капцы, рубяжы,<br /> {{gap|3em}}Дзе путы валочыць мой брат,<br /> {{gap|3em}}Дзе значаць дарогу крыжы.<br /> {{gap|3em}}Цвіці-ж, каласуйся, мой край,<br /> {{gap|3em}}Ці сонейка захад, ці ўсход!<br /> {{gap|3em}}Аб Сталіне песні спявай,<br /> {{gap|3em}}Спявай, беларускі народ!<br /> {{gap|2.5em}}{{smaller|1936 г.}} {{block center/e}} {{block center/s}} {{Цэнтар|'''ПАЎСТАЎ НАРОД'''|памер=100%}} Паўстаў народ мой беларускі гераічны,<br /> Дзяды, унукі, ўнучкі, ўсе паўсталі<br /> На вечавы кліч, кліч бадзёры і вялічны,<br /> Які нам кінуў правадыр наш родны [[Аўтар:Язэп Сталін|Сталін]].<br /> І [[Аўтар:Адольф Гітлер|гітлераўскім]] бандам, фашыстоўскім крывапіўцам<br /> Нядоўга катаваць народ ніўчым нявінны,<br /> Ён перарэжа горла людаеду, ўбіўцу,<br /> Ён Гітлера павесіць на сухой асіне.<br /> Паўстаў народ, як і ў мінулых ён стагоддзях,<br /> За волю, за зямлю супроць сатрапаў азвярэлых:<br /> Шчаслівых перамог, свабодны мой народзе!<br /> Шчаслівай долі на загонах тваіх родных, спелых!<br /> Хай хлеба нашага кусок раскаленым жалезам<br /> Абернецца ў ворагавым горле крывасмочным,<br /> Вада з крыніц жывых хай зверам-людарэзам<br /> Атрутай будзе і сляпіць крывавыя іх вочы.<br /> Знай, на чале народ вялікі рускі ў зброі<br /> Ідзе на ворага з мільёнамі народаў,<br /> Таварыш Сталін знача шлях да перамог у бою,<br /> Да перамогі над фашысцкай збэшчанай пародай.<br /> Паўстаў народ, як і ў мінулых ён стагоддзях,<br /> За волю, за зямлю супроць сатрапаў азвярэлых:<br /> Шчаслівых перамог, свабодны мой народзе!<br /> Шчаслівай долі на загонах тваіх родных, спелых!<br /> {{smaller|1941 г.}} {{block center/e}}<noinclude></noinclude> 3l5x0be5wlu0cd8aekbjtevigkcpzfk 290700 290699 2026-06-30T17:05:30Z Gleb Leo 2440 290700 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> <section begin="Табе"/>{{gap|3em}}Кліч пойдзе аб сходзе да хат,<br /> {{gap|3em}}За тыя капцы, рубяжы,<br /> {{gap|3em}}Дзе путы валочыць мой брат,<br /> {{gap|3em}}Дзе значаць дарогу крыжы.<br /> {{gap|3em}}Цвіці-ж, каласуйся, мой край,<br /> {{gap|3em}}Ці сонейка захад, ці ўсход!<br /> {{gap|3em}}Аб Сталіне песні спявай,<br /> {{gap|3em}}Спявай, беларускі народ!<br /> {{gap|2.5em}}{{smaller|1936 г.}} {{block center/e}} <section end="Табе"/> <section begin="Паўстаў"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''ПАЎСТАЎ НАРОД'''|памер=100%}} Паўстаў народ мой беларускі гераічны,<br /> Дзяды, унукі, ўнучкі, ўсе паўсталі<br /> На вечавы кліч, кліч бадзёры і вялічны,<br /> Які нам кінуў правадыр наш родны [[Аўтар:Язэп Сталін|Сталін]].<br /> І [[Аўтар:Адольф Гітлер|гітлераўскім]] бандам, фашыстоўскім крывапіўцам<br /> Нядоўга катаваць народ ніўчым нявінны,<br /> Ён перарэжа горла людаеду, ўбіўцу,<br /> Ён Гітлера павесіць на сухой асіне.<br /> Паўстаў народ, як і ў мінулых ён стагоддзях,<br /> За волю, за зямлю супроць сатрапаў азвярэлых:<br /> Шчаслівых перамог, свабодны мой народзе!<br /> Шчаслівай долі на загонах тваіх родных, спелых!<br /> Хай хлеба нашага кусок раскаленым жалезам<br /> Абернецца ў ворагавым горле крывасмочным,<br /> Вада з крыніц жывых хай зверам-людарэзам<br /> Атрутай будзе і сляпіць крывавыя іх вочы.<br /> Знай, на чале народ вялікі рускі ў зброі<br /> Ідзе на ворага з мільёнамі народаў,<br /> Таварыш Сталін знача шлях да перамог у бою,<br /> Да перамогі над фашысцкай збэшчанай пародай.<br /> Паўстаў народ, як і ў мінулых ён стагоддзях,<br /> За волю, за зямлю супроць сатрапаў азвярэлых:<br /> Шчаслівых перамог, свабодны мой народзе!<br /> Шчаслівай долі на загонах тваіх родных, спелых!<br /> {{smaller|1941 г.}} {{block center/e}} <section end="Паўстаў"/><noinclude></noinclude> fc5nd5bo19c3if9vrki315e5enmt09h 0 125614 290701 2026-06-30T17:08:06Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Табе, правадыр… | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Паўстаў народ|Паўстаў народ]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Табе, правадыр…]] }} <pages inde...» 290701 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Табе, правадыр… | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Паўстаў народ|Паўстаў народ]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Табе, правадыр…]] }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="5" to="10" tosection="Табе" /> 8uz2fvi7mj21bukk68azzwqd77ptatj 0 125615 290706 2026-06-30T17:21:09Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Паўстаў народ | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Табе, правадыр…|Табе, правадыр…]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Беларускім партызанам|Беларускім партызанам]] | а...» 290706 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Паўстаў народ | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Табе, правадыр…|Табе, правадыр…]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Беларускім партызанам|Беларускім партызанам]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Паўстаў народ]]. }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="10" to="10" onlysection="Паўстаў" /> cako99n1fpkcqcr2qb2zkdbvgsioq1s 0 125616 290707 2026-06-30T17:32:42Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{Загаловак | назва = Паўстаў народ | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 1941 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * Беларускім партызанам (1942)/Паўс...» 290707 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Паўстаў народ | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 1941 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Беларускім партызанам (1942)/Паўстаў народ|Паўстаў народ]] // {{Fine|[[Беларускім партызанам (1942)|Беларускім партызанам]]. [Москва]: Выданне газеты «[[Совецкая Беларусь (1927)|Совецкая Беларусь]]», 1942}} * [[Творы (Купала, 1942)/Паўстаў народ|Паўстаў народ]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Беларускім партызанам (Купала)]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] fvzbaaen0i29olxtd9qafp8r4lokdco 290708 290707 2026-06-30T17:32:53Z Gleb Leo 2440 290708 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Паўстаў народ | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 1941 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Беларускім партызанам (1942)/Паўстаў народ|Паўстаў народ]] // {{Fine|[[Беларускім партызанам (1942)|Беларускім партызанам]]. [Москва]: Выданне газеты «[[Совецкая Беларусь (1927)|Совецкая Беларусь]]», 1942}} * [[Творы (Купала, 1942)/Паўстаў народ|Паўстаў народ]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Беларускім партызанам (Купала)]] [[Катэгорыя:Патрыятычная паэзія]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] shpwpt7hf201wryo24iiapacp0ecm1e 290710 290708 2026-06-30T17:33:45Z Gleb Leo 2440 290710 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Паўстаў народ | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 1941 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Беларускім партызанам (1942)/Паўстаў народ|Паўстаў народ]] // {{Fine|[[Беларускім партызанам (1942)|Беларускім партызанам]]. [Масква]: Выданне газеты «[[Совецкая Беларусь (1927)|Совецкая Беларусь]]», 1942}} * [[Творы (Купала, 1942)/Паўстаў народ|Паўстаў народ]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Беларускім партызанам (Купала)]] [[Катэгорыя:Патрыятычная паэзія]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] p7fmxs53udq9jfv4hw953dixin76cc4 290712 290710 2026-06-30T17:36:02Z Gleb Leo 2440 290712 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Паўстаў народ | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 1941 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Беларускім партызанам (1942)/Паўстаў народ|Паўстаў народ]] // {{Fine|[[Беларускім партызанам (1942)|Беларускім партызанам]]. [Масква]: Выданне газеты «[[Савецкая Беларусь (1937)|Совецкая Беларусь]]», 1942}} * [[Творы (Купала, 1942)/Паўстаў народ|Паўстаў народ]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Беларускім партызанам (Купала)]] [[Катэгорыя:Патрыятычная паэзія]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] 7mc96sp4bcypi0nqtq4hlpkaarh0n9n 290714 290712 2026-06-30T17:39:15Z Gleb Leo 2440 290714 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Паўстаў народ | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 1941 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Беларускім партызанам (1942)/Паўстаў народ|Паўстаў народ]] // {{Fine|[[Беларускім партызанам (1942)|Беларускім партызанам]]. [Масква]: Выданне газеты «[[Савецкая Беларусь (1937)|Совецкая Беларусь]]», 1942}} * [[Творы (Купала, 1942)/Паўстаў народ|Паўстаў народ]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Беларускім партызанам (Купала)]] [[Катэгорыя:Патрыятычная паэзія]] [[Катэгорыя:Другая сусветная вайна ў паэзіі]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] 0khyszrjjh992ervbs3ulgq1e3rss8b 0 125617 290713 2026-06-30T17:39:06Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{Загаловак | назва = Беларускім партызанам | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 1941 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * Беларускім партызанам...» 290713 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Беларускім партызанам | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 1941 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Беларускім партызанам (1942)/Беларускім партызанам|Беларускім партызанам]] // {{Fine|[[Беларускім партызанам (1942)|Беларускім партызанам]]. [Масква]: Выданне газеты «[[Савецкая Беларусь (1937)|Совецкая Беларусь]]», 1942}} * [[Творы (Купала, 1942)/Беларускім партызанам|Беларускім партызанам]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Беларускім партызанам (Купала)]] [[Катэгорыя:Патрыятычная паэзія]] [[Катэгорыя:Другая сусветная вайна ў паэзіі]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] 7u1x6k101tse0ea2vorjku34n1lgysm 0 125618 290715 2026-06-30T17:41:57Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{Неадназначнасьць}} * [[Беларускім партызанам (Купала, верш)|Беларускім партызанам, верш]] (1941) * [[Беларускім партызанам (1942)|Беларускім партызанам, зборнік]] (1942) [[Катэгорыя:Паэзія Янкі Купалы]]» 290715 wikitext text/x-wiki {{Неадназначнасьць}} * [[Беларускім партызанам (Купала, верш)|Беларускім партызанам, верш]] (1941) * [[Беларускім партызанам (1942)|Беларускім партызанам, зборнік]] (1942) [[Катэгорыя:Паэзія Янкі Купалы]] 9tj0000px0p9bxjq1m7oh1hisvcxg4a 14 125619 290716 2026-06-30T17:45:19Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Другая сусветная вайна|Паэзія]] [[Катэгорыя:Вайна ў паэзіі]]» 290716 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Другая сусветная вайна|Паэзія]] [[Катэгорыя:Вайна ў паэзіі]] r9vlgmoohna93b1zqx6j1a2rfvsxf7w 104 125620 290717 2026-06-30T17:54:31Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{block center/s}} {{Цэнтар|'''БЕЛАРУСКІМ ПАРТЫЗАНАМ'''|памер=100%}} Партызаны, партызаны,<br /> Беларускія сыны!<br /> Біце ворагаў паганых,<br /> Рэжце зграю акаяных,<br /> Зграю чорных псоў вайны:<br /> На руінах, на пагосце,<br /> На крывавых іх слядах<br /> Хай груган склікае ў гос...» 290717 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''БЕЛАРУСКІМ ПАРТЫЗАНАМ'''|памер=100%}} Партызаны, партызаны,<br /> Беларускія сыны!<br /> Біце ворагаў паганых,<br /> Рэжце зграю акаяных,<br /> Зграю чорных псоў вайны:<br /> На руінах, на пагосце,<br /> На крывавых іх слядах<br /> Хай груган склікае ў госці<br /> Груганнё лічыць іх косці,<br /> Правіць трызну на касцях.<br /> Хай у [[Аўтар:Адольф Гітлер|Гітлера]]-урода<br /> Сэрца груганы дзяўбуць:<br /> Хай пазнае гнеў народа<br /> Бурдалакава парода.<br /> Партызан, адважным будзь.<br /> Матак ён сляпіў пачвара,<br /> Рэзаў старыкоў, дзяцей.<br /> Стаў ён жудасным кашмарам,<br /> Засланіў агнём пажараў<br /> Дзень нам ясны ад людзей.<br /> Партызаны, партызаны,<br /> Беларускія сыны,<br /> Біце ворагаў паганых,<br /> Рэжце зграю акаяных,<br /> Зграю чорных псоў вайны.<br /> Клічу вас на перамогу,<br /> Хай вам свецяць шчасцем дні.<br /> Перабіце катам ногі,<br /> Каб ратунку і дарогі<br /> Не знаходзілі яны.<br /> Чую плач дзяцей ў няволі,<br /> Стогны старыкоў, бацькоў<br /> І крывавы колас ў полі<br /> Шуміць з ветрам: «Ўжо даволі<br /> Мне глядзець на лютых псоў».<br /><noinclude></noinclude> 107wb98f57gjc8j2dgrsu0zncqc23qn 104 125621 290718 2026-06-30T18:04:36Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: « <section begin="Беларускім"/>За сясцёр, братоў і мілых,<br /> За дым спаленых хлябоў,<br /> Рвіце іх, праклятых, жылы,<br /> Ў пушчах рыйце ім магілы —<br /> Смерць за смерць і кроў за кроў!<br /> Партызаны, партызаны,<br /> Беларускія сыны!<br /> Біце ворагаў паганых,<br /> Рэжце згр...» 290718 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> <section begin="Беларускім"/>За сясцёр, братоў і мілых,<br /> За дым спаленых хлябоў,<br /> Рвіце іх, праклятых, жылы,<br /> Ў пушчах рыйце ім магілы —<br /> Смерць за смерць і кроў за кроў!<br /> Партызаны, партызаны,<br /> Беларускія сыны!<br /> Біце ворагаў паганых,<br /> Рэжце зграю акаяных,<br /> Зграю чорных псоў вайны.<br /> Несучы вам дапамогу,<br /> Беларусь уся ідзе.<br /> Не скуе байца трывога,<br /> Партызанская дарога<br /> Да свабоды прывядзе.<br /> Свет глядзіць на нашу схватку.<br /> Бачыць [[Аўтар:Язэп Сталін|Сталін]], як сцяной<br /> Ўсталі мы за праўду-матку<br /> І бясшумна, без аглядкі<br /> Край баронім родны свой.<br /> Мы ад нечысці ачысцім<br /> Землі, воды, неба сінь,<br /> Не пабачыць псам-фашыстам,<br /> Як цвітуць пад небам чыстым<br /> Нашы нівы і лясы.<br /> {{smaller|1941 г.}} {{block center/e}} <section end="Беларускім"/> <section begin="Хлопчык"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''ХЛОПЧЫК І ЛЁТЧЫК'''|памер=100%}} Мой мілы таварыш, мой лётчык,<br /> Вазьмі мяне ўрэшце з сабой,<br /> Цяпер не малы я ўжо хлопчык —<br /> Сам-раз ляцець разам у бой.<br /> Мне мамку зарэзалі немцы,<br /> Сястрычку спалілі жыём,<br /> Дык хай-жа кроў чорная льецца,<br /> Іх псіная кроў ручаём.<br /><section end="Хлопчык"/><noinclude></noinclude> fqwgzt46azk1hjdqdqhcs9tb5bofqfb 104 125622 290719 2026-06-30T18:06:13Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1.5em}}Шмат мы затрацілі энэргіі, каб бліскуча ў нашых умовах спрацаваць п’есу. Але п’еса так падабалася ўсім, што мы да глыбокай ночы сядзелі ў пакоях сямігодкі і рыхтавалі яе. Роль галоўнай гэроіні мы далі Сошы-Дошы, і яна цэлыя дні і ночы праводзіла...» 290719 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></br> {{gap|1.5em}}</noinclude> {{gap|1.5em}}Шмат мы затрацілі энэргіі, каб бліскуча ў нашых умовах спрацаваць п’есу. Але п’еса так падабалася ўсім, што мы да глыбокай ночы сядзелі ў пакоях сямігодкі і рыхтавалі яе. Роль галоўнай гэроіні мы далі Сошы-Дошы, і яна цэлыя дні і ночы праводзіла ў шуканьні найлепшай вопраткі, цікавых гэстаў і інтанацыяў. Я не адставаў ад яе. Гэта агульная культурная справа зблізіла нас. Як толькі канчаліся мае заняткі, я ішоў на кватэру Сошы-Дошы, і мы да таго часу, як трэба было зьбірацца на рэпэтыцыю, рыхтавалі для яе і для мяне адзеньне, рабілі з кужалю і афарбоўвалі эгзатычнае валосьсе, прыладжвалі зьвярыныя скуры і г.д. Яна была такой мілай у сваей дзіцячай непасрэднасьці, што часта я ня мог устаяць, вельмі рух мяне забіраў, і тады я палка цалаваў гэта 18-гадовае дзіцё. Трэба падкрэсьліць, што заўсёды я даваў належныя камэнтарыі. Я рабіў тое самае, што адзін гэрой у нейкім рамане: цалуючы Сошу-Дошу і маючы на ўвазе сакратара, гаварыў ёй:</br> {{gap|1.5em}}— От табе, Соша, мой палкі пацалунак, а ўсё іншае дасьць табе твой жаніх!</br> {{gap|1.5em}}Адказам на гэтыя словы быў яе сьмех. Гарэзьліва гледзячы мне ў вочы, дзяўчына гаварыла:</br> {{gap|1.5em}}— Я не хачу, каб усё іншае даў мне жаніх! Я не кахаю яго! Выходжу замуж, бо ў яго палажэньне…</br> {{gap|1.5em}}Гэта распаляла мяне, але я стрымліваўся, канкрэтна ўяўляючы ўсю небясьпеку, якую можа мець адзін не асьцярожны крок, тым больш, што вельмі марудзілі з залічэньнем мяне нават у кандыдаты партыі.</br> {{gap|1.5em}}А тут нейкі навухаданосар інфармаваў сакратара, што мае адносіны зь яго нявестай зайшлі вельмі далёка, куды далей, чымся ў сакратара.</br> {{gap|1.5em}}У час спэктаклю, калі ўзьнялася заслона, першая на сцэну выйшла Соша-Доша голай да пояса. У яе была прыгожая лісіная скурка ніжэй пояса, а на грудзёх бліскучыя па спэцыяльна зробленаму заказу бляшкі, прыгожа выпукляючыя яе дзявочыя грудзі. Валасы на галаве былі зусім чырвоныя, пышныя, да самых пят. Яна была бязьмежна чароўнай, і я ахаў за кулісамі.</br> {{gap|1.5em}}І калі пачаўся балет па прынцыпу першабытнай захапляючай тармасухі, я, выконваючы ролю<noinclude></noinclude> f2rr7kx01iw7vip2dcq3l0tnf7zvzyh 290720 290719 2026-06-30T18:06:48Z RAleh111 4658 290720 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|1.5em}}Шмат мы затрацілі энэргіі, каб бліскуча ў нашых умовах спрацаваць п’есу. Але п’еса так падабалася ўсім, што мы да глыбокай ночы сядзелі ў пакоях сямігодкі і рыхтавалі яе. Роль галоўнай гэроіні мы далі Сошы-Дошы, і яна цэлыя дні і ночы праводзіла ў шуканьні найлепшай вопраткі, цікавых гэстаў і інтанацыяў. Я не адставаў ад яе. Гэта агульная культурная справа зблізіла нас. Як толькі канчаліся мае заняткі, я ішоў на кватэру Сошы-Дошы, і мы да таго часу, як трэба было зьбірацца на рэпэтыцыю, рыхтавалі для яе і для мяне адзеньне, рабілі з кужалю і афарбоўвалі эгзатычнае валосьсе, прыладжвалі зьвярыныя скуры і г.д. Яна была такой мілай у сваей дзіцячай непасрэднасьці, што часта я ня мог устаяць, вельмі рух мяне забіраў, і тады я палка цалаваў гэта 18-гадовае дзіцё. Трэба падкрэсьліць, што заўсёды я даваў належныя камэнтарыі. Я рабіў тое самае, што адзін гэрой у нейкім рамане: цалуючы Сошу-Дошу і маючы на ўвазе сакратара, гаварыў ёй:</br> {{gap|1.5em}}— От табе, Соша, мой палкі пацалунак, а ўсё іншае дасьць табе твой жаніх!</br> {{gap|1.5em}}Адказам на гэтыя словы быў яе сьмех. Гарэзьліва гледзячы мне ў вочы, дзяўчына гаварыла:</br> {{gap|1.5em}}— Я не хачу, каб усё іншае даў мне жаніх! Я не кахаю яго! Выходжу замуж, бо ў яго палажэньне…</br> {{gap|1.5em}}Гэта распаляла мяне, але я стрымліваўся, канкрэтна ўяўляючы ўсю небясьпеку, якую можа мець адзін не асьцярожны крок, тым больш, што вельмі марудзілі з залічэньнем мяне нават у кандыдаты партыі.</br> {{gap|1.5em}}А тут нейкі навухаданосар інфармаваў сакратара, што мае адносіны зь яго нявестай зайшлі вельмі далёка, куды далей, чымся ў сакратара.</br> {{gap|1.5em}}У час спэктаклю, калі ўзьнялася заслона, першая на сцэну выйшла Соша-Доша голай да пояса. У яе была прыгожая лісіная скурка ніжэй пояса, а на грудзёх бліскучыя па спэцыяльна зробленаму заказу бляшкі, прыгожа выпукляючыя яе дзявочыя грудзі. Валасы на галаве былі зусім чырвоныя, пышныя, да самых пят. Яна была бязьмежна чароўнай, і я ахаў за кулісамі.</br> {{gap|1.5em}}І калі пачаўся балет па прынцыпу першабытнай захапляючай тармасухі, я, выконваючы ролю<noinclude></noinclude> 48hmz2mvx6cm5dgmopenfaoptq1ngzw 0 125623 290721 2026-06-30T18:06:56Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Беларускім партызанам | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Паўстаў народ|Паўстаў народ]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык 1|Хлопчык і лётчык]] | анатацы...» 290721 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Беларускім партызанам | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Паўстаў народ|Паўстаў народ]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык 1|Хлопчык і лётчык]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Беларускім партызанам (Купала, верш)]]. }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="11" to="12" tosection="Беларускім" /> qsavmkd23n931qpsll6e73cirzsg6r4 104 125624 290722 2026-06-30T18:09:39Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: « Лічыць з табой будзем не зоры,<br /> Галовы мы станем лічыць,<br /> Галовы нямчур людажораў,<br /> Што будзем смяротна глушыць.<br /> Ты будзеш глядзець самалёта,<br /> А бомбы скідаць буду я,<br /> І буду страляць з кулямёта<br /> Ў сабачыя сэрцы звяр’я.<br /> Мы гітлерцаў...» 290722 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> Лічыць з табой будзем не зоры,<br /> Галовы мы станем лічыць,<br /> Галовы нямчур людажораў,<br /> Што будзем смяротна глушыць.<br /> Ты будзеш глядзець самалёта,<br /> А бомбы скідаць буду я,<br /> І буду страляць з кулямёта<br /> Ў сабачыя сэрцы звяр’я.<br /> Мы гітлерцаў будзем ністожыць,<br /> Гаціць імі топкую гаць,<br /> З кутоў нашых родных прыгожых<br /> Грабежніцкі зброд выганяць.<br /> Давіць мы іх будзем, як вошаў,<br /> Як гадкіх смярдзючых клапоў,<br /> Караць што-раз караю горшай<br /> Сягонняшніх рыцараў-псоў.<br /> Свайго самалёта днём, ночай<br /> Не выпусцім, лётчык, мы з рук.<br /> Берліну заглянем у вочы,<br /> Ў крывавыя вочы гадзюк.<br /> І зробім чуць-чуць астаноўку,<br /> Каб сцерве папасці ў напад:<br /> Для [[Аўтар:Адольф Гітлер|Гітлера]] скінем вяроўку,<br /> Хутчэй каб павесіўся кат.<br /> Так будзем лятаць з табой разам<br /> Адважныя ўсюды ў баю —<br /> Фашысцкую смерціць заразу<br /> За мамку й сястрычку маю.<br /> Змяцём з беларускіх загонаў<br /> Паганыя банды прыблуд,<br /> Край вызвалім родны з палону,<br /> Нямецкіх пазбавімся пут.<br /> А вернемся стуль, дзе ляталі,<br /> Дзе ворагі трупам ляглі,<br /> Спаткае таварыш наш [[Аўтар:Язэп Сталін|Сталін]]<br /> Прыветліва ў самым Крэмлі.<br /><noinclude></noinclude> lc9vo5kv3zudjqtxpq7oxgz22jyaoys 104 125625 290723 2026-06-30T18:16:34Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «цэнтральнага гэроя, вырабляў надзвычайныя выкрутасы ў пары з Сошай-Дошай. Гэтым «па» нас навучыў адзін Ленінградзкі рабочы Ярмаловіч, які ў гэты час прыехаў да нас у вадпачынак. Ён вельмі захапляўся фокстротам і ведаў каля 17 відаў яго. Ён стылізаваў пер...» 290723 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>цэнтральнага гэроя, вырабляў надзвычайныя выкрутасы ў пары з Сошай-Дошай. Гэтым «па» нас навучыў адзін Ленінградзкі рабочы Ярмаловіч, які ў гэты час прыехаў да нас у вадпачынак. Ён вельмі захапляўся фокстротам і ведаў каля 17 відаў яго. Ён стылізаваў першабытныя скокі па прынцыпу фокстроту. Я забыўся на ўсё і з захапленьнем тармасіў Сошу-Дошу.</br> {{gap|1.5em}}Калі скончыўся пралёг, і зачынілася заслона, толькі некалькі ціхіх аплёдысмэнтаў пачулася ў залі — факт нябывалы ў практыцы шапялёўскага тэатральнага жыцьця. Звычайна ў Шапялёўцы пляскаюць усякаму, хто выступае. А нам не зрабілі гэтай ласкі, бо ўся публіка была вельмі шакіравана, пабачыўшы нашы голыя «лыткі, ляшкі, грудзі і дзіўныя рухі» (літаральна-сказаныя словы).</br> {{gap|1.5em}}Тут і адбыўся фінал маёй Шапялёўскай дзейнасьці. На сцэну, дзе былі мы ўсе, узьляцеў абураны сакратар і запытаў у мяне:</br> {{gap|1.5em}}— Хто даў дазвол ставіць гэтую брыду? Хто аўтар?</br> {{gap|1.5em}}Я ня стрымаўся. Мяне абурыў тон. З гонарам:</br> {{gap|1.5em}}— Калі вас цікавіць гэта пытаньне, зайдзеце сюды праз поўгадзіны, і я адкажу вам. А цяпер трэба рыхтаваць I акт.</br> {{gap|1.5em}}— П’есу трэба зьняць, каб ня было потым…</br> {{gap|1.5em}}— П’есу дазволіў паставіць я. Я райліт і адказваю за свае крокі.</br> {{gap|1.5em}}— У такім разе я настойваю, каб п’есу спынілі…</br> {{gap|1.5em}}— Я гэтага не зраблю…</br> {{gap|1.5em}}На мой бок стала Соша-Доша і з усім сваім інтрыганцка-жаночым талентам кінулася на сакратара, шпігуючы яго невуцтвам.</br> {{gap|1.5em}}Гэтага ён сьцярпець ня мог, абурана пакінуў сцэну, а празь пяць хвілін зьявіўся ўпаўнаважаны й арыштаваў мяне.</br> {{gap|1.5em}}Але гэта не зламала мае энэргіі.</br> {{gap|1.5em}}На другі дзень я даведаўся, што на пасяджэньні прэзыдыюму РВК мяне за нетактоўныя паводзіны зьнялі з працы. Гэта абурыла мяне. Я напісаў у РВК, што, лічачы гэту пастанову няправільнай, я абвяшчаю галадоўку. Сакратар назваў мой учынак «нябывалым у савецкіх умовах выбрыкам».</br><noinclude></noinclude> bjsuvgij0clr3s8z0skrr2nlcl1mwmm 104 125626 290724 2026-06-30T18:17:50Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: « <section begin="Хлопчык"/>І скажа ён так мне з табою:<br /> Пра вас я ужо чуў многа раз, —<br /> Вы — хлопчык і лётчык — героі,<br /> Чакаюць вось ордэны вас. {{block center/e}} <section end="Хлопчык"/> <section begin="Нашаму"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''НАШАМУ СВЯТУ'''|памер=100%}} Расчыні шырока дзверы,...» 290724 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> <section begin="Хлопчык"/>І скажа ён так мне з табою:<br /> Пра вас я ужо чуў многа раз, —<br /> Вы — хлопчык і лётчык — героі,<br /> Чакаюць вось ордэны вас. {{block center/e}} <section end="Хлопчык"/> <section begin="Нашаму"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''НАШАМУ СВЯТУ'''|памер=100%}} Расчыні шырока дзверы,<br /> {{gap|2.5em}}Мілая старонка,<br /> Выйдзі стрэнуць свой Кастрычнік<br /> {{gap|2.5em}}Песняй гулкай, звонкай!<br /> Свята нашай гадавіны,<br /> {{gap|2.5em}}Хоць і ўвосень свята,<br /> Свеціць вечнаю вясною<br /> {{gap|2.5em}}Нашым гоням, хатам.<br /> Гэй вы, хлопцы, гэй дзяўчаты,<br /> {{gap|2.5em}}Комсамол шчаслівы,<br /> Сыпце кветкі, сыпце радасць<br /> {{gap|2.5em}}Нашым сёлам, нівам!<br /> Перад намі ў сонцы, ў зорах<br /> {{gap|2.5em}}Будучыня наша,<br /> Кожны дзень сягоння лепшы,<br /> {{gap|2.5em}}Як быў учарайшы.<br /> Наша праца не йдзе марна<br /> {{gap|2.5em}}Ў полі, на заводзе, —<br /> Аб здабытках, дасягненнях<br /> {{gap|2.5em}}Слава ходам ходзіць.<br /> Мы не марамі сягаем<br /> {{gap|2.5em}}Высака пад неба, —<br /> Самалёты — нашы птахі —<br /> {{gap|2.5em}}Даль вышынь цярэбяць.<br /> Мы не пекла дасягаем<br /> {{gap|2.5em}}У зямлі глыбінах,<br /> А багацце здабываюць<br /> {{gap|2.5em}}Нашыя машыны.<br /><section end="Нашаму"/><noinclude></noinclude> q9rktuhde630in1xj08bcr929c4xh51 290726 290724 2026-06-30T18:19:43Z Gleb Leo 2440 290726 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> <section begin="Хлопчык"/>І скажа ён так мне з табою:<br /> Пра вас я ужо чуў многа раз, —<br /> Вы — хлопчык і лётчык — героі,<br /> Чакаюць вось ордэны вас. {{block center/e}} <section end="Хлопчык"/> <section begin="Нашаму"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''НАШАМУ СВЯТУ'''|памер=100%}} Расчыні шырока дзверы,<br /> {{gap|2em}}Мілая старонка,<br /> Выйдзі стрэнуць свой Кастрычнік<br /> {{gap|2em}}Песняй гулкай, звонкай!<br /> Свята нашай гадавіны,<br /> {{gap|2em}}Хоць і ўвосень свята,<br /> Свеціць вечнаю вясною<br /> {{gap|2em}}Нашым гоням, хатам.<br /> Гэй вы, хлопцы, гэй дзяўчаты,<br /> {{gap|2em}}Комсамол шчаслівы,<br /> Сыпце кветкі, сыпце радасць<br /> {{gap|2em}}Нашым сёлам, нівам!<br /> Перад намі ў сонцы, ў зорах<br /> {{gap|2em}}Будучыня наша,<br /> Кожны дзень сягоння лепшы,<br /> {{gap|2em}}Як быў учарайшы.<br /> Наша праца не йдзе марна<br /> {{gap|2em}}Ў полі, на заводзе, —<br /> Аб здабытках, дасягненнях<br /> {{gap|2em}}Слава ходам ходзіць.<br /> Мы не марамі сягаем<br /> {{gap|2em}}Высака пад неба, —<br /> Самалёты — нашы птахі —<br /> {{gap|2em}}Даль вышынь цярэбяць.<br /> Мы не пекла дасягаем<br /> {{gap|2em}}У зямлі глыбінах,<br /> А багацце здабываюць<br /> {{gap|2em}}Нашыя машыны.<br /><section end="Нашаму"/><noinclude></noinclude> tfa9yjfmto42xhnq2t8u7uu01zv5x93 0 125627 290725 2026-06-30T18:19:21Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Хлопчык і лётчык | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Беларускім партызанам|Беларускім партызанам]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Нашаму святу|Нашаму святу]] | аната...» 290725 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Хлопчык і лётчык | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Беларускім партызанам|Беларускім партызанам]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Нашаму святу|Нашаму святу]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Хлопчык і лётчык на вайне]]. }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="12" to="14" fromsection="Хлопчык" tosection="Хлопчык" /> 1bvd4pgjtfufx9z9cs6mvbmkds1hj7t 104 125628 290727 2026-06-30T18:22:12Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1.5em}}Ініцыятары маёй ліквідацыі перапалохаліся і накіравалі мяне ў вакругу.</br> {{gap|1.5em}}Там добра высьветлілі маю публіцыстычную і культурную дзейнасьць і перавялі мяне ў вакругу на больш адказную працу, як вытрыманага, непалахлівага працаўніка, а с...» 290727 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|1.5em}}Ініцыятары маёй ліквідацыі перапалохаліся і накіравалі мяне ў вакругу.</br> {{gap|1.5em}}Там добра высьветлілі маю публіцыстычную і культурную дзейнасьць і перавялі мяне ў вакругу на больш адказную працу, як вытрыманага, непалахлівага працаўніка, а сакратару зрабілі вымоўку.</br> {{gap|1.5em}}Соша-Доша доўга ня ведала, да каго сьхіліцца. Пасьля доўгіх хістаньняў яе дзіцячыя вочы ўсьміхнуліся сакратару, а галоўка прытулілася да яго пляча.</br> {{gap|1.5em}}Так скончылася мая Шапялёўская дзейнасьць. {{gap|1.5em}}'''Менск, 31/VII — 1929 г. <center>'''(КАНЕЦ)</center><noinclude></noinclude> beb3ixrq1kktfu4j40nohyt9drfirdz 104 125629 290729 2026-06-30T18:30:16Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: « <section begin="Нашаму"/>Нашы межы не баяцца<br /> {{gap|2em}}Здрадніцкіх напасцяў,<br /> Мы сяўцы для чалавецтва<br /> {{gap|2em}}Яснай праўды, шчасця.<br /> Нашых песень, светлых думак<br /> {{gap|2em}}Нішто не зацемрыць —<br /> Ні наганы, ні кайданы<br /> {{gap|2em}}Фашыстоўскай хэўры.<br /> Мы ід...» 290729 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> <section begin="Нашаму"/>Нашы межы не баяцца<br /> {{gap|2em}}Здрадніцкіх напасцяў,<br /> Мы сяўцы для чалавецтва<br /> {{gap|2em}}Яснай праўды, шчасця.<br /> Нашых песень, светлых думак<br /> {{gap|2em}}Нішто не зацемрыць —<br /> Ні наганы, ні кайданы<br /> {{gap|2em}}Фашыстоўскай хэўры.<br /> Мы ідзем у сонца з сонцам<br /> {{gap|2em}}Маладым паходам.<br /> Слава бацькаўшчыне нашай<br /> {{gap|2em}}І яе народам!<br /> Слава сокалу, што родам<br /> {{gap|2em}}З-пад каўказскіх скалаў,<br /> Што з Крэмля праменні сее<br /> {{gap|2em}}З юнацкім запалам!<br /> {{smaller|1935 г.}} {{block center/e}} <section end="Нашаму"/> <section begin="Мы"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''МЫ ЛЮДЗІ СВАБОДНЫЯ'''|памер=100%}} Мы людзі свабодныя,<br /> Вольныя птахі, —<br /> Магутныя, грозныя<br /> Крылляў размахі.<br /> Зямлю непасціглую<br /> Сэрцам пранялі,<br /> Нябеснай валодаем<br /> Сонечнай даллю.<br /> Змагаемся з громамі<br /> Сілай нязмернай,<br /> Пярун з бліскавіцамі<br /> Служаць нам верна.<br /> Шлях зоры крэмлёўскія<br /> Ў сонцы цярэбяць,<br /> Ляцяць ясназорныя.<br /> Сокалы ў небе.<br /><section end="Мы"/><noinclude></noinclude> eq4f7w5z08h4kb6dytv4pw2idwsd195 0 125630 290730 2026-06-30T18:31:34Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Нашаму святу | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык|Хлопчык і лётчык]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Мы людзі свабодныя|Мы людзі свабодныя]] | анатацыі...» 290730 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Нашаму святу | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык|Хлопчык і лётчык]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Мы людзі свабодныя|Мы людзі свабодныя]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Нашаму сьвяту (Купала)]]. }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="14" to="15" fromsection="Нашаму" tosection="Нашаму" /> rkaymp8jc9usjfutuehqx1cg8t48c80 290732 290730 2026-06-30T18:32:52Z Gleb Leo 2440 290732 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Нашаму святу | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык 1|Хлопчык і лётчык]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Мы людзі свабодныя|Мы людзі свабодныя]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Нашаму сьвяту (Купала)]]. }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="14" to="15" fromsection="Нашаму" tosection="Нашаму" /> exdarsotz79gi0kd3e0vnl4fubikfpg 0 125631 290731 2026-06-30T18:32:45Z Gleb Leo 2440 Перасылае да [[Нашаму святу (Купала)]] 290731 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Нашаму святу (Купала)]] 9sbjd2d3oa7bh4mqnjbbsvm2cq40tht 104 125632 290733 2026-06-30T18:42:09Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{c|'''<u>МАКСІМ ГАРЭЦКІ</u>}} {{c|'''Г{{gap|0.4em}}І{{gap|0.4em}}С{{gap|0.4em}}Т{{gap|0.4em}}О{{gap|0.4em}}Р{{gap|0.4em}}Ы{{gap|0.4em}}Я</br> '''БЕЛАРУСКАЕ ЛІТЭРАТУРЫ|памер=200%}} <center>{{smaller|{{разьбіўка|ВЫДАНЬНЕ ТРЭЦЯЕ (ПАПРАЎЛЕНАЕ)}}.}}</center> {{c|{{fine|{{разьбіўка|1924}}}}</br> ВІЛЕНСКАЕ ВЫДАВЕЦТВА Б. А. КЛЕЦКІНА</b...» 290733 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{c|'''<u>МАКСІМ ГАРЭЦКІ</u>}} {{c|'''Г{{gap|0.4em}}І{{gap|0.4em}}С{{gap|0.4em}}Т{{gap|0.4em}}О{{gap|0.4em}}Р{{gap|0.4em}}Ы{{gap|0.4em}}Я</br> '''БЕЛАРУСКАЕ ЛІТЭРАТУРЫ|памер=200%}} <center>{{smaller|{{разьбіўка|ВЫДАНЬНЕ ТРЭЦЯЕ (ПАПРАЎЛЕНАЕ)}}.}}</center> {{c|{{fine|{{разьбіўка|1924}}}}</br> ВІЛЕНСКАЕ ВЫДАВЕЦТВА Б. А. КЛЕЦКІНА</br> {{smaller|БЕЛАРУСКІ АДДЗЕЛ}}}}<noinclude></noinclude> 9jmnnwl6amp258z43xgjrxtsqhajnj7 104 125633 290735 2026-06-30T18:57:41Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{c|'''I. СТАРАДАЎНАЕ ПІСЬМЕНСТВА.|памер=140%}} <center>'''{{larger|Царкоўна-славяншчына.}}'''</br> (10—11—12 век)</center> {{gap|2em}}'''Гістарычнае дзяленьне беларускае літэратуры.''' Беларускую літаратуру можна падзяліць на {{разьбіўка|старадаўную}} (ад прыняцьця хрысьціянскай ве...» 290735 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{c|'''I. СТАРАДАЎНАЕ ПІСЬМЕНСТВА.|памер=140%}} <center>'''{{larger|Царкоўна-славяншчына.}}'''</br> (10—11—12 век)</center> {{gap|2em}}'''Гістарычнае дзяленьне беларускае літэратуры.''' Беларускую літаратуру можна падзяліць на {{разьбіўка|старадаўную}} (ад прыняцьця хрысьціянскай веры да 19-га сталецьця), {{разьбіўка|новую}} (19-е сталецьце да 80-х гадоў) і навейшую (ад 80-х гадоў 19-га сталецьця да нашых дзён).</br> {{gap|2em}}Старадаўнае пісьменства маець у сваім разьвіцьці {{разьбіўка|царкоўна-славяншчыну}} (10—11—12 век), {{разьбіўка|падгатаваўчую пару}} (13—14—15 век), {{разьбіўка|залатую пару}} (16 век), {{разьбіўка|сход}} (17 век) і поўны {{разьбіўка|заняпад}} (18 век).</br> {{gap|2em}}'''Беларуская нацыя і яе мова.''' Беларускі народ утварыўся з трох родных славянскіх пляменьняў: крывічоў, дрыгвічоў і радзімічаў. Гэтыя пляменьні ўжо ў спрадвечны час ня розьніліся між сабою ані моваю, ані правам сваім, ані рэлігійнымі звычаямі, — але ўсім тым надта розьніліся ад пляменьняў, з якіх утварыліся маскоўскі і ўкраінскі народы. Зьбліжэньне беларускіх пляменьняў асабліва ўзрасло за ўдзельна-вечавое жыцьцё, але зусім зьліліся яны ў адзін беларускі народ за 13 і 14 век. Цяперашняя беларуская мова разьвілася паступова і гістарычна з мовы крывічоў, дрыгвічоў і радзімічаў.</br> {{gap|2em}}'''Царкоўна-славянская мова.''' У часе вялізнага пераходу народаў частка прыпяцкіх дрыгвічоў пайшла на паўдзён, прабілася на Балканы і асела навакол места Салонік. Грэцкія пісьменьнікі называлі гэтых дрыгвічоў {{разьбіўка|другувітамі}}; яны пісалі, быццам другувіцкае племя ўжо ў 7-ым<noinclude></noinclude> qi3mz8jjss5q8qv299oilup1cwtg5tx 290737 290735 2026-06-30T19:12:23Z RAleh111 4658 290737 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{c|'''I. СТАРАДАЎНАЕ ПІСЬМЕНСТВА.|памер=140%}} <center>'''{{larger|Царкоўна-славяншчына.}}'''</br> (10—11—12 век)</center> {{gap|2em}}'''{{larger|Гістарычнае дзяленьне беларускае літэратуры.}}''' Беларускую літаратуру можна падзяліць на {{разьбіўка|старадаўную}} (ад прыняцьця хрысьціянскай веры да 19-га сталецьця), {{разьбіўка|новую}} (19-е сталецьце да 80-х гадоў) і навейшую (ад 80-х гадоў 19-га сталецьця да нашых дзён).</br> {{gap|2em}}Старадаўнае пісьменства маець у сваім разьвіцьці {{разьбіўка|царкоўна-славяншчыну}} (10—11—12 век), {{разьбіўка|падгатаваўчую пару}} (13—14—15 век), {{разьбіўка|залатую пару}} (16 век), {{разьбіўка|сход}} (17 век) і поўны {{разьбіўка|заняпад}} (18 век).</br> {{gap|2em}}'''{{larger|Беларуская нацыя і яе мова.}}''' Беларускі народ утварыўся з трох родных славянскіх пляменьняў: крывічоў, дрыгвічоў і радзімічаў. Гэтыя пляменьні ўжо ў спрадвечны час ня розьніліся між сабою ані моваю, ані правам сваім, ані рэлігійнымі звычаямі, — але ўсім тым надта розьніліся ад пляменьняў, з якіх утварыліся маскоўскі і ўкраінскі народы. Зьбліжэньне беларускіх пляменьняў асабліва ўзрасло за ўдзельна-вечавое жыцьцё, але зусім зьліліся яны ў адзін беларускі народ за 13 і 14 век. Цяперашняя беларуская мова разьвілася паступова і гістарычна з мовы крывічоў, дрыгвічоў і радзімічаў.</br> {{gap|2em}}'''{{larger|Царкоўна-славянская мова.}}''' У часе вялізнага пераходу народаў частка прыпяцкіх дрыгвічоў пайшла на паўдзён, прабілася на Балканы і асела навакол места Салонік. Грэцкія пісьменьнікі называлі гэтых дрыгвічоў {{разьбіўка|другувітамі}}; яны пісалі, быццам другувіцкае племя ўжо ў 7-ым<noinclude></noinclude> 5adhlbxgklhsxta06jzh4nzxegkhl5f 104 125634 290736 2026-06-30T19:11:18Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «сталецьці было дужа магутнае, мела сваіх князёў і біскупаў. Вельмі магчыма, што ў яго была і свая пісьменнасьць, невядомая другім народам. Баўгарскі пісьменьнік 9-га веку чарнарызец Храбар пісаў, што славяне спачатку ня мелі пісьмен, а толькі „чыртамі і...» 290736 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>сталецьці было дужа магутнае, мела сваіх князёў і біскупаў. Вельмі магчыма, што ў яго была і свая пісьменнасьць, невядомая другім народам. Баўгарскі пісьменьнік 9-га веку чарнарызец Храбар пісаў, што славяне спачатку ня мелі пісьмен, а толькі „чыртамі і рэзамі чытаху і гадаху, пагані сушча“, — дык з гэтага мы можам меркаваць, што ў іх пачынала разьвівацца свая пісьменнасьць. Славянскія апосталы Кірыла і яго брат Мяфод змалку жылі сярод другувітаў (у 9 веку), дык магчыма, што другувіты і былі тыя паўдзённыя славяны, на мову каторых браты перакладалі царкоўныя кнігі з грэцкае мовы; Кірыла прыдумаў дзеля гэтае патрэбы азбуку (кірыліцу), падобную да грэцкай азбукі.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Пісьменнасьць на Беларусі.'''}} Пісьменнасьць прыйшла на Беларусь разам з хрысьціянскаю вераю у 10 сталецьці. Ад паўдзёных славянаў зьявіліся ў нас першыя кнігі — царкоўныя, рукапісна-кірылаўскія, перакладаныя з грэцкае мовы. Ад прыехаўшых з паўдня духаўнікоў беларускія князі і духаўнікі наўчыліся {{разьбіўка|чытаць}} па гэтых кнігах, а з часам — {{разьбіўка|сьпісываць}} гэтыя кнігі для пашырэньня веры і спасеньня душы. З таго і пачалася ў нас {{разьбіўка|пісьменнасьць}}.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Царкоўна-славяншчына і Беларусь.'''}} Мова беларускіх пляменьняў у тую пару свайго разьвіцьця была, пеўна, зусім яшчэ блізкая да другувіцкай мовы першых славянскіх кніжак. Дзеля таго царкоўна-славянская мова лёгка прызвычаілася ў беларускай пісьменнасьці. Калі-ж пачало разьвівацца беларускае пісьменства з пераважна-царкоўным духам, яна, быццам нейкая частка хрысьціянства, паволі запанавала і ў пісьменстве. Да 13-га сталецьця гэтая, так сказаць, старабеларуская мова, перасыпаная царкоўна-славянізмамі, была агульна-літэратурнай для ўсіх адукаваных беларусаў. Яе можна ўважаць за нашую нацыянальную мову ў пачатковым часе складаньня адзінай нацыі. Гэтая-ж мова радніла нас з пляменьнямі ўкраінскімі і іх кіеўскім пісьменствам, хоць той духоўны зьвязак не замінаў беларусам весьці заўзятае змаганьне з твораным тады кіеўскім гаспадарствам Русь. Як ведаем з гісторыі Беларусі, у часе царкоўна-славяншчыны на беларускай зямлі утварылася і істнавала некалькі князьстваў: Смаленскае на Дняпры, Полацка-Віцебскае на. Дзьвіне і вышнім Нёмне і Тураўска-Пінскае на Прыпяці. Яны займалі прастор усяе цяперашняе Беларусі. Кожнае было незалежным гаспадарствам з асобным княжацкім родам — рагвалодавічамі і рурыкавічамі. Усе яны многа ваявалі, шырока вялі гандаль, азначаліся высокай культураю (Прафэсар М. Даўнар-Запольскі, „Асновы дзяржаўнасьці {{перанос пачатак|Бе|ларусі}}<noinclude></noinclude> 9v6cpovvu0bouw3dq5qv74d57gjfnda 104 125635 290738 2026-06-30T19:20:53Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|Бе|ларусі}}“). За прымету культурнасьці можна уважаць тое, што ў беларускіх князьствах вельмі рана адчыніліся біскупствы, а ў 12 сталецьці зьявіліся там выдатныя культурныя дзеячы і пісьменьнікі. Скрозь увесь час царкоўна-славяншчыны Бел...» 290738 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|Бе|ларусі}}“). За прымету культурнасьці можна уважаць тое, што ў беларускіх князьствах вельмі рана адчыніліся біскупствы, а ў 12 сталецьці зьявіліся там выдатныя культурныя дзеячы і пісьменьнікі. Скрозь увесь час царкоўна-славяншчыны Беларусь была пад грэцка-візантыйскім культурным уплывам. Уплыў гэты ў пісьменстве перадаваўся цераз паўдзённых славян — баўгар і сэрбаў.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Візантыйскае пісьменства.'''}} Гэтак завецца час грэцкай славеснасьці ад Юстыніяна да ўпадку Канстантынопаля (562 г. — 1453 г.). Візантыйскае пісьменства ня было запраўды орыгінальнае, а толькі пераймала старое у новых формах. Калі беларусы прынялі хрысьціянскую веру, Візантыя была гаспадарствам моральна слабым. Быў у ёй агульны заняпад адукаванасьці, навукі і мастацтва. Царкоўна-рэлігійныя пытаньні мелі асаблівую войстрасьць; насьпяваў падзел царквы на ўсход і захад; было шмат гэрэтыкоў. Дык царкоўнае візантыйскае пісьменства таго часу маець аднабокі, неспакойна-полемічны і царкоўны характар. Творчасьць Візантыі складалась найболей з царкоўных твораў (казаньні, жыцьці сьвятых, псальмы); з твораў сьвецкіх былі пашыраны народна-эпічныя пераказы пра змаганьне з усходнімі дзікімі народамі і ідэалістычны роман. Візантыйскія вучоныя, апрача таго, ужо зьбіралі і парадкавалі нязвычайнае рукапіснае багацьце старой Эляды.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Перакладанае пісьменства на Беларусі.'''}} Спачатку былі ў нас творы выключна перакладаныя з візантыйскага пісьменства (10—11 сталецьце). Пераклады былі зроблены ў паўдзённых славянаў і сьперша толькі проста перанасіліся на Беларусь. З большым разьвіцьцем пісьменнасьці беларусы {{разьбіўка|наўчыліся перакладаць самі}}, і з гэтага пачалося ў нас пісьменства. Пры сьпісываньні з царкоўна- славянскіх перакладаў і то ў кнігу траплялі асаблівасьці стара-беларускай народнай мовы, а пры самастойным беларускім перакладаньні з грэцкай на царкоўна-славянскую — і пагатове. Сьпісываньнем кніг найболей займаліся нашы манахі, адлі і ўсякія духоўныя і сьвецкія адукаваныя асобы, біскупы, князі, княгіні, дружыньнікі. Паўдзённыя славяны перадалі нашым дзядом для пашырэньня, сьпісываньня і разьвіцьця на правох тубыльнага пісьменства пераклады выдатнейшых твораў абедзьвюх галоўных галін візантыйскай творчасьці, а найболей — пераклады царкоўных твораў.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Царкоўныя пераклады.'''}} З царкоўнай галіны візантыйскай творчасьці да нас прыйшлі пераклады: 1) часьцін Бібліі (улюблёнаю паспалітым чытаньнікам кніжкаю быў<noinclude></noinclude> 5awkusxr3yngd1101woiad3xcrg6di8 104 125636 290739 2026-06-30T19:33:35Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «псалтыр); 2) чатырох эвангелістаў; 3) жыцьцяў сьвятых людзей (мінеі, пацярыкі; пролёгі); 4) казаньняў і паўчэньняў (асабліва Івана Залатавустага, Ахрэма Сірына, Васіля Вялікага, Грыгора Багаслова); 5) царкоўнай поэзіі (Івана Дамаскіна, Андрэя Крыцкага і інш.);...» 290739 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>псалтыр); 2) чатырох эвангелістаў; 3) жыцьцяў сьвятых людзей (мінеі, пацярыкі; пролёгі); 4) казаньняў і паўчэньняў (асабліва Івана Залатавустага, Ахрэма Сірына, Васіля Вялікага, Грыгора Багаслова); 5) царкоўнай поэзіі (Івана Дамаскіна, Андрэя Крыцкага і інш.); 6) зборнікаў да чытаньня, духоўных хрыстаматый для духоўных асоб і сьвецкіх людзей („Сьвятаславаў Ізборнік“, „Пчала“); 7) апокрыфаў і 8) твораў царкоўна-практычнага характару („Шастаднёў“, „Фізіолёг“ і інш.).</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Жыцьце Аляксея, чалавека божага.'''}} Жыцьці сьвятых былі ў гэты час тым самым, чым цяпер для нас ёсьць прыгожая літэратура. У жыцьцях чытаньнік знаходзіў для сябе адказы на пытаньні сучаснасьці і відзеў у іх ідэалы лепшых людзей свайго часу. На жыцьцёх гадавалася тагачасная інтэлігенцыя. Жыцьці мелі найбольшы лік чытаньнікаў. Асаблівым пасьпехам карысталася „Жыцьце Аляксея, чалавека божага“. Яно было гэтак популярна, што пашыралася скрозь усе вякі царкоўна-славяншчыны, вядома з 15-га сталецьця і з яго-ж разьвіліся тыя псальмы, якія цяпер жывуць у вуснах старцаў на беларускіх кірмашах.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''„Пчала“.'''}} Па гэтым зборніку прашчуры нашы крыху знаёміліся з думкамі няўмірушчых старых грэцкіх філёзофаў. У ім побач з думкамі сьвятых былі зьмешчаны думкі Сократа, Арыстоталя, Эўрыпіда і інш.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Як хадзіла Багародзіца па муках.''}} Апокрыфы, ці містычныя байкі аб жыцьці вялікіх сьвятых і наагул вялікіх людзей старога і новага закону, здавальнялі цікаўнасьць веруючых, каторыя хацелі ведаць аб розных падзеях болей, чымся аб тым напісана ў сьвятым пісьме. Апокрыфы стварыла рэлігійная фантазія. У іх быў той грунт, на якім схадзілася хрысьціянская вера з поэтычнымі паглядамі паганства — прычына, дзеля якой апокрыфы прыйшліся да спадобы нашым прашчурам. У межах апокрыфічнай творчасьці зьмесьціліся разам: Стварыцель і Сатана, анелы і нячысьцікі, людзі, жывёлы і расьціны. Апокрыфы споўнілі падгатаваўчую да самастойнай творчасьці работу. Яны-ж зрабіліся самай глыбокай крыніцай для псальмаў. Былі дужа пашыраны. На Беларусі асабліва ходкія былі апокрыфы аб Багародзіцы. Найпрыгажэйшы сярод іх — „Як хадзіла Багародзіца па муках“.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''„Фізіолёг“.'''}} Сярод перакладаў царкоўна-практычнага характару цікавен „Фізіолёг“, каторы даваў чытаньніку сьмяхотнае на сучасны пагляд веданьне аб прыродзе. Веданьне тое павінна было йці на карысьць моральнае навукі.<noinclude></noinclude> dxvcj4lodq752hao175bu4sga2nolqu 290740 290739 2026-06-30T19:34:34Z RAleh111 4658 290740 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>псалтыр); 2) чатырох эвангелістаў; 3) жыцьцяў сьвятых людзей (мінеі, пацярыкі; пролёгі); 4) казаньняў і паўчэньняў (асабліва Івана Залатавустага, Ахрэма Сірына, Васіля Вялікага, Грыгора Багаслова); 5) царкоўнай поэзіі (Івана Дамаскіна, Андрэя Крыцкага і інш.); 6) зборнікаў да чытаньня, духоўных хрыстаматый для духоўных асоб і сьвецкіх людзей („Сьвятаславаў Ізборнік“, „Пчала“); 7) апокрыфаў і 8) твораў царкоўна-практычнага характару („Шастаднёў“, „Фізіолёг“ і інш.).</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Жыцьце Аляксея, чалавека божага.'''}} Жыцьці сьвятых былі ў гэты час тым самым, чым цяпер для нас ёсьць прыгожая літэратура. У жыцьцях чытаньнік знаходзіў для сябе адказы на пытаньні сучаснасьці і відзеў у іх ідэалы лепшых людзей свайго часу. На жыцьцёх гадавалася тагачасная інтэлігенцыя. Жыцьці мелі найбольшы лік чытаньнікаў. Асаблівым пасьпехам карысталася „Жыцьце Аляксея, чалавека божага“. Яно было гэтак популярна, што пашыралася скрозь усе вякі царкоўна-славяншчыны, вядома з 15-га сталецьця і з яго-ж разьвіліся тыя псальмы, якія цяпер жывуць у вуснах старцаў на беларускіх кірмашах.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''„Пчала“.'''}} Па гэтым зборніку прашчуры нашы крыху знаёміліся з думкамі няўмірушчых старых грэцкіх філёзофаў. У ім побач з думкамі сьвятых былі зьмешчаны думкі Сократа, Арыстоталя, Эўрыпіда і інш.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Як хадзіла Багародзіца па муках.'''}} Апокрыфы, ці містычныя байкі аб жыцьці вялікіх сьвятых і наагул вялікіх людзей старога і новага закону, здавальнялі цікаўнасьць веруючых, каторыя хацелі ведаць аб розных падзеях болей, чымся аб тым напісана ў сьвятым пісьме. Апокрыфы стварыла рэлігійная фантазія. У іх быў той грунт, на якім схадзілася хрысьціянская вера з поэтычнымі паглядамі паганства — прычына, дзеля якой апокрыфы прыйшліся да спадобы нашым прашчурам. У межах апокрыфічнай творчасьці зьмесьціліся разам: Стварыцель і Сатана, анелы і нячысьцікі, людзі, жывёлы і расьціны. Апокрыфы споўнілі падгатаваўчую да самастойнай творчасьці работу. Яны-ж зрабіліся самай глыбокай крыніцай для псальмаў. Былі дужа пашыраны. На Беларусі асабліва ходкія былі апокрыфы аб Багародзіцы. Найпрыгажэйшы сярод іх — „Як хадзіла Багародзіца па муках“.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''„Фізіолёг“.'''}} Сярод перакладаў царкоўна-практычнага характару цікавен „Фізіолёг“, каторы даваў чытаньніку сьмяхотнае на сучасны пагляд веданьне аб прыродзе. Веданьне тое павінна было йці на карысьць моральнае навукі.<noinclude></noinclude> 38szwow8bijc3pgstbexg060wl2rfhw 104 125637 290741 2026-06-30T19:39:48Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « Прыклад: арол пад старасьць сьлепнець, а лечыцца тым, што тройчы купаецца ў чыстай вадзе, — дык вось і людзям трэба змываць грахі свае. {{Няма выявы}} {{gap|2em}}{{larger|'''Сьвецкія пераклады.'''}} Прыйшлі да нас у дужа меншай лічбе, чымся творы царкоўныя. Сюды належа...» 290741 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> Прыклад: арол пад старасьць сьлепнець, а лечыцца тым, што тройчы купаецца ў чыстай вадзе, — дык вось і людзям трэба змываць грахі свае. {{Няма выявы}} {{gap|2em}}{{larger|'''Сьвецкія пераклады.'''}} Прыйшлі да нас у дужа меншай лічбе, чымся творы царкоўныя. Сюды належаць: 1) гістарычныя творы візантыйскіх пісьменьнікаў, ці кронікі i 2) чыста-сьвецкія творы з зусім невялічкім уплывам царкоўнасьці ці й без таго — повесьці.<noinclude></noinclude> bl18z9kd4xooe9fzwneux2vh8zbe12h 104 125638 290742 2026-06-30T19:52:20Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}{{larger|'''Кронікі.'''}} Гутарка ў іх пачыналася ад самага стварэньня сьвету, потым выкладаўся кароткі пераказ біблійнай гісторыі, далей гісторыя старадаўных гаспадарстваў, адылі гісторыя візантыйская. У Баўгарыі ў 10-сталецьці былі перакладзены з гр...» 290742 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}{{larger|'''Кронікі.'''}} Гутарка ў іх пачыналася ад самага стварэньня сьвету, потым выкладаўся кароткі пераказ біблійнай гісторыі, далей гісторыя старадаўных гаспадарстваў, адылі гісторыя візантыйская. У Баўгарыі ў 10-сталецьці былі перакладзены з грэцкай мовы кронікі: Ягора Амартола і Йвана Малалы. З гэтых кронік карысталі і нашы дзяды.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Повесьці.'''}} З даўных часоў прыходзілі да нас і візантыйскія повесьці. Повесьць „Александрыя“ мела ў сабе баечныя пераказы аб паходах і геройствах Аляксандра Македонскага. Характар яе дыдактычны.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне перакладанага пісьменства.'''}} — Яно падрыхтавала грунт для самастойнай творчасьці. Яно, хоць і мела галоўны царкоўна-рэлігійны характар і кірунак, згуляла, аднак, роль агульна-культурную. Некаторыя-ж перакладаныя творы давалі чытаньніку веданьне болей-меней навуковае.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Тураўскае Эвангельле 11-га веку,'''}} каторае знайшлі ў Тураве, Менск. губ., у 1865 г., ёсьць адзін з найстарэйшых нашых рукапісаў, — найдаражэйшая памятка нашай пісьменнасьці. Знаходзіцца ў Віленскай публічнай бібліотэцы. {{накіравальная рыса|5em}} {{gap|2em}}{{larger|'''Самастойная творчасьць на Беларусі.'''}} Прайшло сталецьце, і хрысьціянская вера на Беларусі распаўсюдзілась і набралася дужасьці. Разам з ёю разьвівалась пісьменнасьць і агульная адукаванасьць. І выйшла на тое, што пачулася патрэба самастойнай творчасьці. Пераважна царкоўны характар старадаўнай асьветы адбіўся і на самастойным пісьменстве нашых прашчураў; найболей было твораў царкоўных. Сьвецкіх твораў было ня шмат, ды й іх пабожныя людзі хавалі толькі абы-як, дык яны і гінулі. Сьвецкі элемент нашай самастойнай творчасьці зазвычай не адбіваў зусім тагачаснага беларускага штодзеннага жыцьця і быў працівен народнаму сьветагляду і культу, як культу паганскаму. Царкоўна-славянская чужына, уведзеная пад апекаю князёў і духавенства, каб прымела, дык-ба зьнішчыла беларускую славеснасьць. Духоўныя пісьменьнікі заўзята змагаліся з ёю за яе паганскі характар. Наша няўмірушчая народная поэзія ўцякла тады ад князёў і духаўнікоў, інтэлігенцыі той пары, і схавалася ў простым народзе. Аднак-жа, незабавам, як толькі войстрасьць змаганьня новай веры з старою мінулася, а сьвет навукі чапнуў шырэйшыя слаі беларускага народа, у нас зьяўляюцца кніжныя творы з вялікім адбіткам<noinclude></noinclude> 8jsgd2kn2zb10dr0wkc3i9kffrvkz3c 104 125639 290743 2026-06-30T19:53:37Z RAleh111 4658 /* Праблематычная */ 290743 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="RAleh111" /></noinclude>чыста-народнай творчасьці (,,Слова а палку Ігараве"). Неза- бавам-жа прышчапляецца пісаньне кронік свайго краю, у като- рых адбіваўся нацыянальны дух і народныя ўплывы на ауто- раў-летапісцаў. Выдатныя культурныя дзеячы, пісьменьнікі і творы зьявілісь у 12 сталецьці, каторае выглядаець дзеля таго,залатой парою" царкоўна-славяншчыны. Кожнае наша князьства мела сваіх слаўных пісьменьнікаў.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Летапісь Несьцера. -Так здаўна пачалі назы- ваць яе, але ці дапраўды напісаў яе Несьцер (радз. бл. 1056г. - пам. бл. 1114 г.), ці можа Сільвестар, ці хто іншы, скуль быў родам сам летапісец і гдзе напісаў сваю летапісь, - дагэ- туль невядома. Гэты летапісны свод дайшоў да нас у трох, значна пазьнейшых (14 ст.) за арыгінальнай летапісі сьпіс- ках. Пачынаецца свод ад біблійнага Ноя, а канчаецца 1110 го- дам. Летапісь Несьцера вызначаецца этнографіяй славянскіх пляменьняў, славянафільствам, пабожнасьцю аўтора і тэндэн цыямі гаспадарства Русь; яку відаць, летапісец-манах спа- саўся ў Кіеве і ўцягнуўся ў кіеўскія інтарэсы. Шмат у ле- тапісі апокрыфаў і наагул выдумак поэтычнага характара. Шмат народных пераказаў, асабліва запісаных летапісцамі ад нейкага 90-гадовага дзеда Яна. Мова - старая беларуская, мешаная з царкоўна-славянскаю. Гэта наша найстарэйшая (з вядомых дагэтуль) летапісь, з якой ведаем аб самым ста- радаўным часе жыцьця баларускіх пляменьняў.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Афрасіньня Полацкая. у Полацка-Віцебскім князьстве першай культурнай сілай, дужа выдатнай у разь- віцьці нашага пісьменства, была полацкая князеўна Прадсла- ва, хрысьціянскае імя каторай Афрасіньня. Радзілася яна ў пачатках 12-га сталецьця. Давадзілася ўнучкаю слаўнаму беларускаму князю Усяславу Чарадзею. На дванаццатым го- дзе жыцьця Прадслава ўцякла ў манастыр. З маладосьці ўсла- вілась стродкасьцю свайго жыцьця ў манашках. У манастыры-ж пачала яна перапісываць кнігі і прадаваць іх, а грошы адда- ваць на старцаў. Патрэба ў кніжках была надта вялікая, і Прадслава надумалась залажыць такі манастыр, гдзе манаш- кі займаліся б перапіскай кніг і вучэньнем дзяцей. Дастаушы ад полацкага біскупа Ільлі дазвол на двор Сяльцо блізка Полацку, дзе раней жылі архірэі, Прадслава і зрабіла там жаноцкі манастыр, куды брала граматных манашак (між ін- шых сваю родную сястру Гарыславу і зродную Зьвяні- славу), адчыніла там школы і прытулкі. Усё сваё жыцьцё аддала князеўна Прадслава на разьвіцьце пісьменства, на падняцьце культуры ў родным краі. Пад старасьць паехала<noinclude></noinclude> n32mwr7u4lqomcexa98bfoojsnxdbra 290749 290743 2026-07-01T05:51:22Z RAleh111 4658 /* Не вычытаная */ 290749 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>чыста-народнай творчасьці („Слова а палку Ігараве“). Незабавам-жа прышчапляецца пісаньне кронік свайго краю, у каторых адбіваўся нацыянальны дух і народныя ўплывы на аўтораў-летапісцаў. Выдатныя культурныя дзеячы, пісьменьнікі і творы зьявілісь у 12 сталецьці, каторае выглядаець дзеля таго „залатой парою“ царкоўна-славяншчыны. Кожнае наша князьства мела сваіх слаўных пісьменьнікаў.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Летапісь Несьцера.'''}} — Так здаўна пачалі называць яе, але ці дапраўды напісаў яе Несьцер (радз. бл. 1056г. — пам. бл. 1114 г.), ці можа Сільвестар, ці хто іншы, скуль быў родам сам летапісец і гдзе напісаў сваю летапісь, — дагэтуль невядома. Гэты летапісны свод дайшоў да нас у трох, значна пазьнейшых (14 ст.) за арыгінальнай летапісі сьпісках. Пачынаецца свод ад біблійнага Ноя, а канчаецца 1110 годам. Летапісь Несьцера вызначаецца этнографіяй славянскіх пляменьняў, славянафільствам, пабожнасьцю аўтора і тэндэнцыямі гаспадарства Русь; як відаць, летапісец-манах спасаўся ў Кіеве і ўцягнуўся ў кіеўскія інтарэсы. Шмат у летапісі апокрыфаў і наагул выдумак поэтычнага характара. Шмат народных пераказаў, асабліва запісаных летапісцамі ад нейкага 90-гадовага дзеда Яна. Мова — старая беларуская, мешаная з царкоўна-славянскаю. Гэта наша найстарэйшая (з вядомых дагэтуль) летапісь, з якой ведаем аб самым старадаўным часе жыцьця баларускіх пляменьняў.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Афрасіньня Полацкая.'''}} У Полацка-Віцебскім князьстве першай культурнай сілай, дужа выдатнай у разьвіцьці нашага пісьменства, была полацкая князеўна Прадслава, хрысьціянскае імя каторай Афрасіньня. Радзілася яна ў пачатках 12-га сталецьця. Давадзілася ўнучкаю слаўнаму беларускаму князю Усяславу Чарадзею. На дванаццатым годзе жыцьця Прадслава ўцякла ў манастыр. З маладосьці ўславілась стродкасьцю свайго жыцьця ў манашках. У манастыры-ж пачала яна перапісываць кнігі і прадаваць іх, а грошы аддаваць на старцаў. Патрэба ў кніжках была надта вялікая, і Прадслава надумалась залажыць такі манастыр, гдзе манашкі займаліся-б перапіскай кніг і вучэньнем дзяцей. Дастаўшы ад полацкага біскупа Ільлі дазвол на двор Сяльцо блізка Полацку, дзе раней жылі архірэі, Прадслава і зрабіла там жаноцкі манастыр, куды брала граматных манашак (між іншых сваю родную сястру {{разьбіўка|Гарыславу}} і зродную {{разьбіўка|Зьвяніславу}}), адчыніла там школы і прытулкі. Усё сваё жыцьцё аддала князеўна Прадслава на разьвіцьце пісьменства, на падняцьце культуры ў родным краі. Пад старасьць паехала<noinclude></noinclude> r3yosgg06upeo36at8h1cqb8yiy3n8c 105 125640 290744 2026-06-30T20:00:23Z Maaqqw 4820 /* Тарашкевіца */ новы падраздзел 290744 wikitext text/x-wiki == Тарашкевіца == а чаму на тарашкевіцы? і змест, і нататкі. [[Удзельнік:Maaqqw|Maaqqw]] ([[Размовы з удзельнікам:Maaqqw|размовы]]) 23:00, 30 чэрвеня 2026 (+03) owt3f46uwgjg6wmb5sqnj49ed39ncyi 104 125641 290745 2026-06-30T20:56:43Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|п=неўза|к=метку}}. Пакуль знайшлі зручнае месца ў лесе, пачало цямнець. Усе адзін аднаго ведалі з маленства, чалавек-жа і хлопец, што начавалі ў вёсцы, былі ўсё-ж такі невядомыя. Чалавек гэта адчуваў і, робячыся камандзірам над гэтымі людзьм...» 290745 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>{{перанос канец|п=неўза|к=метку}}. Пакуль знайшлі зручнае месца ў лесе, пачало цямнець. Усе адзін аднаго ведалі з маленства, чалавек-жа і хлопец, што начавалі ў вёсцы, былі ўсё-ж такі невядомыя. Чалавек гэта адчуваў і, робячыся камандзірам над гэтымі людзьмі, спяшаўся гэтую невядомасць знішчыць. На змроку ён паслаў аднаго з людзей у места, дзе была жандармерыя і дзе трымалі забраных. Пасланец вярнуўся толькі назаўтра ўночы і расказаў, што арыштаваных яшчэ нікуды далей не адсылалі, а больш нічога невядома. Разведка была пустая. Тады пераадзеты чырвонаармеец, быццам партызанскі цяпер камандзір, пайшоў сам у места. Таварышы сабралі яму паміж сябе на дарэгу крыху грошай. У месце ён купіў вясло, лыкавых скруткаў і два гаршкі. Лыка ён перавёсіў цераз плячо на шыю, гаршкі трымаў у руках і так, лапцяваты, лямцаваты і аброслы, цёрся паміж людзей на рынку і паміж саней ля жандармерыі. Нічога ён у той дзень не дазнаўся, начаваў там, быў яшчэ дзень і толькі цераз гэтую ноч, зранку, сяго-таго выразнага дайшоў: на санях ля жандармерыі сядзела заплаканая жанчына і сказала, што яе мужа дапытвалі апошняга, пагражалі яму яшчэ страшнейшым допытам у большым горадзе. Калі-ж іх павядуць ці павязуць у той горад — невядома. Але раз допыт скончыўся, то, значыцца, доўга тут трымаць не будуць. Пасля гэтага чалавек адразу рушыў у лес да сваіх. Па дарозе ён напаткаў чатырох польскіх коннікаў, але яны не зачапілі гэтага мужыка з гаршкамі і лыкам. Да вечара ён дапаў да лёсу і як толькі ўмеркла, павёў людзей полем да дарогі. Гадзіны тры яны мясілі снег, пакуль выбралі далёкае ад паселішч месца дарогі, аброслае хмызнякамі і недалёкае ад лесу. Гэта быў біты і адзіны шлях да {{перанос пачатак|п=чыгу|к=начнай}}<noinclude></noinclude> rxtxsr3gsx4u2q5n5c8yepj0d341bqr 104 125642 290746 2026-06-30T21:01:31Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|п=чыгу|к=начнай}} станцыі. Чатыры дні і ночы яны тут прачакалі, пры самай дарозе. На другі бок дарогі мясцовасць спускалася ўніз; мала язджалая палявая дарога, як праехаць санкам, вілася там. На даляглядзе сінелі лясы, кілометраў за шэсць ад...» 290746 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>{{перанос канец|п=чыгу|к=начнай}} станцыі. Чатыры дні і ночы яны тут прачакалі, пры самай дарозе. На другі бок дарогі мясцовасць спускалася ўніз; мала язджалая палявая дарога, як праехаць санкам, вілася там. На даляглядзе сінелі лясы, кілометраў за шэсць ад дарогі стаялі рэдкія дрэвы, а да іх параскідаўся хмызняк. Вечарэла. Было зусім ціха. {{Водступ|2|em}}„Я стаяў поплеч сваіх таварышоў, людзей, якіх дзён некалькі да гэтага не ведаў, не чуў нават нічога аб кожным з іх. Мне было відно, што яны не зусім яснымі вачыма глядзяць у будучыню: вайна, акупацыя, голад, зіма, без канца будзе беспрытульнае бадзянне па лясах. Калі выпадак не падашле справы, у якой будзе ўдача, то дрэнна прыдзецца, з панурымі людзьмі нічога не зробіш, — так думаў я. Сам я ў гэты момант адчуваў як шэсць маіх ваенных год ціснуць мяне да зямлі. І сям‘я невядома дзе, і я год шэсць не маю дзе і як галаву прытуліць. Прызнаюся, гэта быў момант упаду духу, за які цяпер чырванею. Мы пачулі на дарозе нейкі шум, мусіць вельмі здалёк: было шіха, а яго ледзь чуваць. Кожны выбраў сабе прыдарожны куст і стаў за ім. Мы заўважылі, што бярэцца на дзень. Шум чуваць бліжэй, ужо льга чуць, што гэта чалавечыя крокі і павольны конскі тупат. Гэта былі тыя, каго мы чакалі, хоць яны былі не ўсе. Васьмёра ішло са звязанымі рукамі, і коннікі ехалі следам. Я скамандаваў. Мы далі ў паветра залп. Коні ўзвіліся на дыбкі ад раптоўнага страху. Мы з крыкам кінуліся на дарогу. Коннікі раёсыпаліся па хмызняку, а праз некалькі хвілін, адумаўшыся, выстраіліся ланцугом, рэдка адзін ад аднаго, і пачалі страляць, маючы адзін намер пастраляць арыштаваных, якія не ведалі, што гэта робіцца і, ашаломленыя, стаялі. Я скамандаваў ім {{перанос пачатак|п=разбег|к=чыся}}<noinclude></noinclude> 7bpoxkhpxrhtotkbyrkifk4cdaihvaj 104 125643 290747 2026-06-30T21:06:55Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|п=разбег|к=чыся}}, пасля чаго коннікі раз‘ехаліся поўкругам і рушылі на нас. Наша ўдача была ад таго, што нас было больш. Яны гэта бачылі і стралялі не цэлячыся. Я скамандаваў лажыцца на дарожным адкосе. Раптам я ўбачыў, што тры коннікі заех...» 290747 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>{{перанос канец|п=разбег|к=чыся}}, пасля чаго коннікі раз‘ехаліся поўкругам і рушылі на нас. Наша ўдача была ад таго, што нас было больш. Яны гэта бачылі і стралялі не цэлячыся. Я скамандаваў лажыцца на дарожным адкосе. Раптам я ўбачыў, што тры коннікі заехалі нам у плечы і проста на нас імчацца. Спераду пакінулі страляць і таксама паімчаліся на нас з голымі шашкамі. Крайні злева імчаўся той, што ўвесь час падаваў каманду. Мае людзі не былі спрактыкаваны ў момантных зменах спосабаў бою і шпаркай стральбе. Яны нас маглі змясіць усіх. Тут мы ўбачылі, што наш хлопец з адмарожанымі пальцамі на нагах успоўз з адкосу на край самай дарогі і ў той момант, калі яго мог падмяць пад свае капыты ашалелы конь, стрэліў у іхняга начальніка. Конь узняўся на дыбкі і пераскочыў цераз хлопца, коннік-жа грукнуўся вобземлю, застрэлены адразу. Мы далі залп, выскачылі на дарогу і яшчэ далі залп. Коннікі завярнуліся і паімчаліся назад. І адзін з іх секануў шашкай нашага хлопца. Мы далі ім услед некалькі залпаў і яшчэ маглі заўважыць, што двое з іх звалілася з коней. Мы развязалі арыштаваных, нам трэба было адразу-ж рушыць адсюль. Наш хлопец ляжаў нежывы, з рассечанай галавой. Мы выбралі мясціну ў лажку, дзе было больш снегу, у снег яго пахавалі і пайшлі. Нас стала больш. Перад адыходам я сказаў: „Над гэтай снегавой магілай вашага маладога друга, мы даем слова быць разам і прабівацца да сваіх“. З той хвіліны я афіцыйна пачаў лічыцца камандзірам гэтага атрада. За тыя дні мы прайшлі некалькі лясоў, з адной вёскі прагналі польскі карны атрад. На чацверты дзень мы падышлі блізка фронта. Праз тыдняў тры ў маім атрадзе было больш шасцідзесяці чалавек. Тут мы сталі ў адзін фронт з другім, {{перанос пачатак|п=вы|к=яўленым}}<noinclude></noinclude> 8lk4sqkpt228sf0iias7lcyj8bhpzs9 104 125644 290748 2026-06-30T21:15:38Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|п=вы|к=яўленым}} намі тут партызанскім атрадам. К вясне нашы атрады зліліся, і я гэтай часцю камандаваў увесь час, да самага канца вайны. Мы ўліліся ў бліжэйшы нам франтавы полк, прабіўшыся да яго праз польскія часці“. {{Водступ|2|em}}— А сям‘...» 290748 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>{{перанос канец|п=вы|к=яўленым}} намі тут партызанскім атрадам. К вясне нашы атрады зліліся, і я гэтай часцю камандаваў увесь час, да самага канца вайны. Мы ўліліся ў бліжэйшы нам франтавы полк, прабіўшыся да яго праз польскія часці“. {{Водступ|2|em}}— А сям‘ю вы знайшлі? {{Водступ|2|em}}— Не, — жорстка адказаў вайсковец і сеў. {{Водступ|2|em}}— А гісторыя вашых шрамаў? {{Водступ|2|em}}— Два шрамы асталіся з таго часу, калі бралі Менск. А адзін — тады, калі на дарозе адбівалі арыштаваных. Я лёгка быў ранены ў шыю. {{Водступ|2|em}}Сашка слухаў і думаў, што вельмі добра мець такія заслугі і ордэн на грудзях. Ён утаміўся, слухаючы, і тое, што далей гаварылася, ужо лёгка прасейвалася праз яго галаву. Галава яго толькі тады зноў пачала затрымліваць у сабе ўсё, што чулі вушы, калі праз нейкі час загаварыў той чалавек у цывільнай адзежы, якога ён раней стараўся пазнаць і не пазнаў. Чалавек гаварыў пра тое, як і чаму ён пайшоў у партызаны. Самы галас гэтага чалавека абуджаў у Сашкі пакутнае жаданне пазваць яго, быццам у яго, у Сашкі, з гэтым чалавекам былі нейкія сувязі. Сашка павярнуў галаву ўбок, прыжмурыў вочы і напружваў памяць. У вушшу яго гучэў струмень слоў апавядальніка, вочы кідалі вялы позірк на дзверы, дзе ў натоўпе сядзеў на сваім месцы Вэня. Вэнева галава была Сашку адгэтуль добра відна. Раптам гэтая галава прыўзнялася, вэневы вочы ўпёрліся ў апавядальнікаў твар, пасля галава паехала ўніз, пасля зноў прыўзнялася. І раптам сашкава ўвага пачала накіроўвацца на дзіўныя вэневы паводзіны: Вэня выразна зменьваўся з твара. І ў той момант, у які Сашка хацеў ужо рушыць да Вэні і запытаць, што з ім такое робіцца. Вэня падагнуў адно плячо і выпаўз за<noinclude></noinclude> oyv1vje90r32xu8jqf6lbulurxid8o1 104 125645 290750 2026-07-01T06:12:46Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «яна ў Ерусалім, дзе, нейкі час пажыўшы, і памёрла. Цела яе было перанесена ў лаўры Кіева і пралежала там болей за 7¹/₂ вякоў, аж да 1910 г., калі яго прывязьлі ў родны Полацак.</br> {{Няма выявы}} {{gap|2em}}{{larger|'''Лазар Богуш.'''}} Даражэннай памяткай беларуск...» 290750 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>яна ў Ерусалім, дзе, нейкі час пажыўшы, і памёрла. Цела яе было перанесена ў лаўры Кіева і пралежала там болей за 7¹/₂ вякоў, аж да 1910 г., калі яго прывязьлі ў родны Полацак.</br> {{Няма выявы}} {{gap|2em}}{{larger|'''Лазар Богуш.'''}} Даражэннай памяткай беларускага мастацтва 12-га веку ёсьць крыж, зроблены у 1161 годзе полацкім майстрам Лазарам Богушам для Афрасіньні Полацкай у царкву Сьвятога Спаса. Увесь крыж абкладзен залатымі і пазалачаванымі лістамі, абсыпан дарагім каменьнем і ўнізан жомчугам. На лістах зроблена дваццаць невялічкіх абразочкаў. Кожны абразочак з візантыйскай перагародчатай эмалі; асабліва вызначаецца абраз Ісуса Хрыста, на каторым рука з блаславеньнем складзена з самых дробненькіх каменьчыкаў. Увесь крыж удоўжкі 11 з пал. вяршкоў. Абразкі падпісаны: Матфеос, Лукас, Маркос і г. д. Тут-жа ёсьць напіс у стара-беларускай мове, мешанай з царкоўна-славянскаю, што ў 1161 годзе „покладаеть Офросінья“ гэты „чьстьныі крсть“, што „акованьне“ каштавала 140 грывен (1400 рублёў), што будзе праклят той, хто вынясець яго з манастыра. Унізе подпіс майстра Лазара Богуша.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Клімент Смаляціч.'''}} ({{larger|†}} 1147 г.). У той-жа час мелі колькі выдатных людзей і смаленскія крывічы. Дайшло да нас „{{разьбіўка|Пасланьне}}“ мітрапаліта смаленскага Клімента Смаляціча. Аўтор пішаць нейкаму Хаме, што дарма той вінаваціць яго ў нахіле „удаваць філёзофа“. Для нас відаць з „Пасланьня“, што Клімент Смаляціч пісаў ад Гомэра, Арыстоталя і Платона і ня быў працівен, каб разглядаць сьвятое пісьмо не па букве, а па змыслу — усё гэта сьведчыць аб<noinclude></noinclude> jmj6cwism3xwnjfxxc577n3a9ryny3c 104 125646 290751 2026-07-01T06:29:54Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «яго высокай адукацыі. „Пасланьне“ — рэдкая памятка, значаньне якой, дзеля таго, яшчэ большае. Яно моральна здавальняе нас, бо паказуець, як высака стаяла на Беларусі адукаванасьць навет у 12 сталецьці.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Аўрам Смаленскі.'''}} У канцы 12-га ста...» 290751 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>яго высокай адукацыі. „Пасланьне“ — рэдкая памятка, значаньне якой, дзеля таго, яшчэ большае. Яно моральна здавальняе нас, бо паказуець, як высака стаяла на Беларусі адукаванасьць навет у 12 сталецьці.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Аўрам Смаленскі.'''}} У канцы 12-га сталецьця жыў у Смаленску вялікі кніжнік Аўрам. За пісьменнасьць і начытаннасьць у „глыбінных“ кнігах адны лічылі яго за філёзофа, а другія — за гэрэтыка. Ён адчыніў школу, у якой вучыў ня толькі чытаць сьвятыя кнігі, як уважалі раней, але і разглядацца ў іх думках. Духавенства на Аўрама Смаленскага, як воўк, рычэла, бо ён адбіў усіх вучняў. Аўрам Смаленскі, як тая пчала, старанна зьбіраў адусюль мёд для роднага пісьменства, — то сам сьпісаваў, то даваў другім сьпісаваць. Былі тады ў Смаленскім князьстве і другія выдатныя людзі, аб каторых дайшлі да нас невялікія таксама весткі.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Кірыла Тураўскі'''}} ({{larger|†}} 1182 г.). Тураўска-Пінскае князьства дало у пісьменстве Кірылу Тураўскага, каторы быў архірэям у Тураве, у сталіцы. Меў ён вялікую на свой час адукацыю. Дасканальна ведаў грэцкую рыторыку, а быў прыродны красамоўца. Уславіўся сваімі паўчэньнямі, як нязвычайна здольны прамоўца-поэт. Творы яго дайшлі да нас ува многіх сьпісках, сярод каторых ёсьць і орыгінальныя. Ён напісаў: 1) сем паўчэньняў, або слоў (на Вербніцу, на Вялікадне, на Праводніцу і інш.); 2) дваццаць сем малітваў і некалькі канонаў. У „{{разьбіўка|Слове на Ушэсьце}}“ Кірыла Тураўскі найлепей паказаў свае поэтычныя здольнасьці, сваю бязьмежную і прыгожую фантазію, хараство і вялікасьць сваіх абразоў. Вельмі харошае „{{разьбіўка|Паўчэньне ў нядзелю аб раслабленым}}“ вызначаецца яркасьцю апавяданьня, чаго дасяг поэт, ужыўшы драматызму. „{{разьбіўка|Слова ў нядзелю новую па Пасцы}}“ вызначаецца поэтычнай сымвалістыкай. {{разьбіўка|Малітвы і каноны}} Кірылы Тураўскага — глыбокая пакута, гарачыя сьлёзы грэшнага чалавека, каторы просіць Бога зьмілавацца, выратаваць яго. Літаратурны бок твораў Кірылы Тураўскага вышэй за царкоўнага элементу, — гэта болей прыгожая літаратура, чымся царкоўная. Тут мы знойдзем усе спасабы прыгожага пісаньня і ўсе асаблівасьці поэтычнай творчасьці: сымволіку, драматызм, дыялёгі, эпітэты, тропы, фігуры; тут ёсьць абразы з Бібліі, з царкоўнага культа, з натуры. Поэт пільнуець хараство стылю. Творы яго нязвычайна здавальнялі адукаваных знаўцаў, але просты народ ня мог іх зразумець; у іх таксама няма нічога з роднага жыцьця.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Даніла Паломнік.'''}} — Быў ігуменам у Чарнігаве. Падарожнічаў у Палестыну, шаснаццаць месяцаў бавіў<noinclude></noinclude> culsd350j8zaz9be4x8a8gwvwophh21 104 125647 290752 2026-07-01T06:39:59Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «у Ерусаліме (1115 г.) і дужа добра апісаў сваю падарожу. Твор яго перакладзен на чужыя мовы, бо маець вялікую навуковую цану. Апроч падрабязнага апісаньня Палестыны, аўтор зьмесьціў у свой твор легенды, апокрыфы і да таго падобныя рэчы, выключна рэлігійнаг...» 290752 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>у Ерусаліме (1115 г.) і дужа добра апісаў сваю падарожу. Твор яго перакладзен на чужыя мовы, бо маець вялікую навуковую цану. Апроч падрабязнага апісаньня Палестыны, аўтор зьмесьціў у свой твор легенды, апокрыфы і да таго падобныя рэчы, выключна рэлігійнага характару. Нічым іншым ён ня цікавіўся, і дзеля таго нічога не запісаў, да прыкладу, аб крыжавых войнах. Як прыгожае пісьменства, твор Данілы Паломніка стаіць нізка, прынамся яго зусім ня можна раўнаваць да твораў Кірылы Тураўскага.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Легенды.'''}} Так называліся народныя творы болей-меней рэлігійнага характару. Яны разьвіліся тады, калі чытаньне жыцьцяў сьвятых зрабілася народным чытаньнем, калі народ павыбіраў адтуль для свае памяці найболей зродныя для яго матывы і мамэнты і калі, з другога боку, народная славеснасьць болей а болей пранікала ў пісьменства. Пад уплывам жыцьцяў і на сюжэт жыцьцяў стварылася смаленская {{разьбіўка|легенда аб Мяркурыю}}, маладым і харошым вою, якога паслала Багародзіца з Рыма ратаваць Смаленск ад татараў; зьбіўшы паганых, ён варочаецца ў горад і нясець у руках сваю галаву, што адсек яму невядомы тагасьветны вой. Да нас дайшла гэтая легенда у рэдакцыі пазьнейшых часоў. Складалася яна ня столькі з царкоўнымі заданьнямі, сколькі з чыста-творчымі, мастацкімі. Яна, праўда, адказуець на рэлігійны тон свайго часу, але зусім здавальняець і моральна-эстэтычныя патрэбы сучасьнікаў. Легенда зрабіла падгатаваўчую работу для стварэньня такіх твораў, як „Слова а палку Ігараве“.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Слова а палку Ігараве.'''}} Гэтую няўмірушчую памятку старадаўнай поэзіі папісаў у канцы 12-га сталецьця нязвычайна вялікі пясьняр, каторы ўзгадаваўся на народнай творчасьці і меў добрую кніжную адукацыю. Быў ён чалавек сьвецкі, блізкі да князеўскага хорама, родам з Чарнігаўшчыны. Імя яго да нас не дайшло. „Слова“ ўважаюць за памятку дружыннага эпоса, але ў ім гарманічна зьліты элементы эпоса, лірыкі і навет драмы. У „Слове“ апавядаецца аб паходзе князя Ноўгарад-Северскага Ігара на полаўцаў, войска каторага ў першы дзень пабіла паганых. Пакуль яно адпачывала, полаўцы зноў сабралі сілу. На другі дзень на небе гарэла, як кроў, зара і цёмныя тучы ішлі з мора… Пачаўся другі, яшчэ страшнейшы бой, і полаўцы адалелі. Ігар папаўся ў няволю. „Нічаць трава жалашчамі, а дрэва з тугаю к зямлі прыкланіся“, — так пяець аб гэтым вялікім горы пясьняр. З тугаю уздумываець ён цяпер на смутную мінуўшчыну зпустошанай роднай зямлі, калі рэдка крычалі ратаі, а часта<noinclude></noinclude> r81418b6sywtwogl37lybp04euzbv4y 290758 290752 2026-07-01T07:18:11Z RAleh111 4658 290758 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>у Ерусаліме (1115 г.) і дужа добра апісаў сваю падарожу. Твор яго перакладзен на чужыя мовы, бо маець вялікую навуковую цану. Апроч падрабязнага апісаньня Палестыны, аўтор зьмесьціў у свой твор легенды, апокрыфы і да таго падобныя рэчы, выключна рэлігійнага характару. Нічым іншым ён ня цікавіўся, і дзеля таго нічога не запісаў, да прыкладу, аб крыжавых войнах. Як прыгожае пісьменства, твор Данілы Паломніка стаіць нізка, прынамся яго зусім ня можна раўнаваць да твораў Кірылы Тураўскага.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Легенды.'''}} Так называліся народныя творы болей-меней рэлігійнага характару. Яны разьвіліся тады, калі чытаньне жыцьцяў сьвятых зрабілася народным чытаньнем, калі народ павыбіраў адтуль для свае памяці найболей зродныя для яго матывы і мамэнты і калі, з другога боку, народная славеснасьць болей а болей пранікала ў пісьменства. Пад уплывам жыцьцяў і на сюжэт жыцьцяў стварылася смаленская {{разьбіўка|легенда аб Мяркурыю}}, маладым і харошым вою, якога паслала Багародзіца з Рыма ратаваць Смаленск ад татараў; зьбіўшы паганых, ён варочаецца ў горад і нясець у руках сваю галаву, што адсек яму невядомы тагасьветны вой. Да нас дайшла гэтая легенда у рэдакцыі пазьнейшых часоў. Складалася яна ня столькі з царкоўнымі заданьнямі, сколькі з чыста-творчымі, мастацкімі. Яна, праўда, адказуець на рэлігійны тон свайго часу, але зусім здавальняець і моральна-эстэтычныя патрэбы сучасьнікаў. Легенда зрабіла падгатаваўчую работу для стварэньня такіх твораў, як „Слова а палку Ігараве“.</br> {{gap|2em}}{{larger|'''Слова а палку Ігараве.'''}} Гэтую няўмірушчую памятку старадаўнай поэзіі напісаў у канцы 12-га сталецьця нязвычайна вялікі пясьняр, каторы ўзгадаваўся на народнай творчасьці і меў добрую кніжную адукацыю. Быў ён чалавек сьвецкі, блізкі да князеўскага хорама, родам з Чарнігаўшчыны. Імя яго да нас не дайшло. „Слова“ ўважаюць за памятку дружыннага эпоса, але ў ім гарманічна зьліты элементы эпоса, лірыкі і навет драмы. У „Слове“ апавядаецца аб паходзе князя Ноўгарад-Северскага Ігара на полаўцаў, войска каторага ў першы дзень пабіла паганых. Пакуль яно адпачывала, полаўцы зноў сабралі сілу. На другі дзень на небе гарэла, як кроў, зара і цёмныя тучы ішлі з мора… Пачаўся другі, яшчэ страшнейшы бой, і полаўцы адалелі. Ігар папаўся ў няволю. „Нічаць трава жалашчамі, а дрэва з тугаю к зямлі прыкланіся“, — так пяець аб гэтым вялікім горы пясьняр. З тугаю уздумываець ён цяпер на смутную мінуўшчыну зпустошанай роднай зямлі, калі рэдка крычалі ратаі, а часта<noinclude></noinclude> e1mrh78ewoaeehfws44geeeezhs695b 104 125648 290753 2026-07-01T06:54:04Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «каркалі крукі над трупамі. Потым з драматызмам пераказуець, з якім засмучэньнем пачула вестку аб ігаравай бядзе родная старонка, князі і народ; з якім жалем ігарава жонка плачаць, стоючы на Пуціўлеўскіх мурох, хоча ляцець зязюлькаю, каб абмыць мужу крыв...» 290753 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>каркалі крукі над трупамі. Потым з драматызмам пераказуець, з якім засмучэньнем пачула вестку аб ігаравай бядзе родная старонка, князі і народ; з якім жалем ігарава жонка плачаць, стоючы на Пуціўлеўскіх мурох, хоча ляцець зязюлькаю, каб абмыць мужу крывавыя раны; як яна зварочуецца к сонцу, ветру і Няпру, каб ратавалі князя Ігара. Стульна, але ня меней поэтычна, апісаны князевы ўцёкі з палону.</br> {{gap|2em}}{{разьбіўка|Беларускасьць}} „{{разьбіўка|Слова}}“. Твор гэты маець у сабе надта многа асаблівасьцей з жывых тагачасных гутарак славянскіх пляменьняў, увайшоўшых у склад беларускай і ўкраінскай нацыі. Шмат там нашых цяперашніх арыгінальна-беларускіх слоў. Народная поэзія беларускіх пляменьняў займаець у „Слове“ пачэснае места. Самы дух творчасьці — беларускі. Як поэт, аўтор „Слова“ захапіўся славаю полацкага князя Усяслава Чарадзея ({{larger|†}} 1101 г.). „Князь Усяслаў людзем судзяша, князем грады рядзяша, а сам у ноч ваўком рыскаша, — пяе аб ім поэт; — „таму ў Полацку пазваніша заютраню рана у Сьвятыя Софеі, а он ў Кіеве звон слышаша“… Як палітык, аўтор „Слова“ дужа добра знаў і разумеў адносіны, так сказаць, беларуска-ўкраінскія, адносіны полацкіх і кіеўскіх князёў. Ён змаляваў, між іншым і знамянітую бітву ў 1067 годзе князя Усяслава з кіеўскімі князямі на рацэ Нямізе (дзе цяпер Менск): „Снапы сьцелюць галавамі, малоцяць цапы харалужнымі (сталёвымі), на тоцы жывот (жыцьцё) кладуць, веюць душу ад цела“… Ведае пясьняр і аб літоўцах, ведае аб змаганьні з імі беларускіх пляменьняў. Сула, кажаць ён, скаламуцілася, бо тую зямлю, дзе яна цячэць, перайшлі агнём і мячом паганыя полаўцы; Дзьвіна скаламуцілася, бо на ёй зьявіліся літоўцы. Ён спамінаець горадзенскага князя Ізяслава, Усяславага ўнука, каторы „пазвані сваімі вострымі мячы а шаломы літоўскія“, а сам „на крываве траве прытрэпан літоўскімі мячы“ (забіт літоўцамі ў 1183 г.).</br> {{gap|2em}}{{разьбіўка|Літэратурнасьць}} „{{разьбіўка|Слова}}“. Як твор літэратурны, „Слова“ маець нязвычайныя вартасьці. Элемэнты кніжны і народны зьліліся тут у вельмі складную, гучную, прыгожую музыку. Усе-чыста прыгажосьці народнай вобразнай гутаркі можна знайці ў „Слове“. Але ёсьць у ім і хараство кніжнай творчасьці, бо аўтор, як чалавек дужа начытаны, бярэць прыгожыя звароты мовы з сьвятога пісьма, апокрыфаў, жыцьцяў, апавяданьняў. Аўтор „Слова“ — вялікі мастак; поэтычныя абразы, слыхавыя і відавыя эфекты ў яго што раз лепшыя ды харашэйшыя. Абразы бярэць пясьняр навет і з сялянскага жыцьця, і з роднай натуры. Увесь твор<noinclude></noinclude> rf8xn2sg0u63emyna59okv4ij2jyp6p 104 125649 290754 2026-07-01T07:03:32Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «ахоплен адзіным настроем лірыка, маючага душу, поўную гора і тугі. „Слова а палку Ігараве“ — самы слаўны твор старадаўнага пісьменства. <center>'''{{larger|Падгатаваўчая пара.}}'''</br>(13—14—15 век).</center> {{gap|2em}}{{larger|'''Утварэньне адзінага беларускага гаспадарства.''...» 290754 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>ахоплен адзіным настроем лірыка, маючага душу, поўную гора і тугі. „Слова а палку Ігараве“ — самы слаўны твор старадаўнага пісьменства. <center>'''{{larger|Падгатаваўчая пара.}}'''</br>(13—14—15 век).</center> {{gap|2em}}{{larger|'''Утварэньне адзінага беларускага гаспадарства.'''}} У 13-ым сталецьці беларускі князеўскі род рагваложых сыноў зьвёўся. Прасторнае і магутнае некалі Тураўска-Пінскае князьства пабілася цяпер на некалькі дробных і слабых князьстваў, а ў іншых з іх князеўскі пасад трапіў у кволыя рукі жанчын. А ў гэтых часох ваяўнічыя суседзі літоўцы здолелі ўтварыць незалежнае літоўскае гаспадарства, першыя князі каторага прылучылі да яго невялікія часткі сумежнай зямлі і навет сваю сталіцу Вільню пабудавалі на гэтым здабытым прасторы. Тады беларускія князьствы пачалі троху-патроху {{разьбіўка|прылучацца}} да Літвы. Прылучаліся найчасьцей самахоць, на ўснове умоў, а часам былі другія прычыны, як тое, да прыкладу, што літоўскія князі жаніліся з беларускімі князеўнамі, рады каторых былі зьвёўшыся. Урэшце вялікі князь літоўскі стаўся князем усіх абадзіненых беларускіх земляў. З князьствамі Полацкім, Віцебскім і Смаленскім вялікія князі рабілі ўмовы і давалі ім констытуцыйныя граматы; князьствы, дзе свае князі панавалі далей, рабіліся так ці йначай залежнымі ад вялікіх князёў, але паўнапраўнымі часткамі новага адзінага гаспадарства. У гэтым гаспадарстве, да якога пазьней было прылучана і колькі ўкраінскіх зямель, мы пераважалі сваёю лічбою і сваёю культурнасьцю, дык ня дзіва, што ў ім запанаваў беларускі дух. Так, можна сказаць, на працягу 13—14 сталецьцяў беларускія пляменьні аканчальна зьліліся ў адну-адзіную беларускую нацыю і стварылі сваё, вялікае і дужое, гаспадарства пад уладаю літоўска-беларускіх князёў. Беларусы духоўна зусім адалелі літоўцаў-жмудзінаў, каторыя пачалі пераймаць у іх цывілізацыю, мову і навет рэлігію грэцкага вызнаньня. У часох будаваньня беларускага гаспадарства было ўжо ўсім вядома імя Беларусі і беларусаў, якое азначала „русь“ вольную, слабодную ад платы падаткаў наезчыкам. {{gap|2em}}{{larger|'''Утварэньне адзінай пісьменнай беларускай мовы.'''}} К гэтаму-ж часу з гутарак беларускіх пляменьняў злажылася ў галоўных сваіх асаблівасьцях і адна-адзіная беларуская народная мова. Яна болей а болей пачала<noinclude></noinclude> 779zco465ox8gbw84qzfcbrx94yxlup 104 125650 290755 2026-07-01T07:09:14Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «дзверы ў калідор. Сашка сам сабе ўсміхнуўся: з здароўем мусіць нядобра ў Вэнькі. Чалавек расказваў. {{Водступ|2|em}}„Мой брат ледзьве выжыў, так яго збілі. У той самы дзень я і яшчэ адзін хлопец з нашай вёскі кінуліся даганяць адну асобу: гэтая асоба вадзіла...» 290755 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>дзверы ў калідор. Сашка сам сабе ўсміхнуўся: з здароўем мусіць нядобра ў Вэнькі. Чалавек расказваў. {{Водступ|2|em}}„Мой брат ледзьве выжыў, так яго збілі. У той самы дзень я і яшчэ адзін хлопец з нашай вёскі кінуліся даганяць адну асобу: гэтая асоба вадзіла па хатах палякаў і паказвала, каго біць. У лесе мы чалавека гэтага дагналі, ён у нас страляў, мы вярнуліся, больш узялі людзей, але яго ўжо не знайшлі. Усе хто куды разбрыліся, я астаўся ўсё-ж такі пільнаваць яго. І от, ужо ўвечары, як сцямнела, я ўбачыў яго. Ён быў вельмі нейкі ўстрывожаны, бег дарогай, скіраваў на сцежку пры выхадзе к лесу. Ён мяне не бачыў. Я падпусціў яго на крокаў дзесяць, намерыўся і шпурнуў у яго сякерай — іншай зброі ў той момант са мной не было. Сякера прайшла ў яго па грудзях, але я думаю, што толькі зачапіла яго, бо ён выхапіў рэвальвер і закрычаў на мяне: „Ідзі лепш тушыць сваю хату“. Тут я заўважыў, што неба за лесам аблілося заравам. Я пабег. Я пачаў думаць, што можа гэта ён і падпаліў вёску. Чалавек, што жыве акрай таго лесу, гаварыў пасля, што ён якраз у той час хадзіў кудысьці, паставіўшы ў яго каня. Быццам хадзіў на хутары свіней пытаць, але хутарскія людзі ўспаміналі, што ніхто ў той дзень да іх не прыходзіў. Я пабыў дома ўсяго некалькі дзён. Нас сабралася чалавек дзесяць і мы пакінулі вёску. Да вясны нас было ўжо больш за сорак чалавек і ў ліпені месяцы пад Менскам мы некалькі разоў атакавалі польскія часці, Адны з першых мы ўвайшлі ў Менск, выбіўшы з яго ўскраіны палякаў. Успамінаецца як мы яшчэ трымаліся ў лесе поблізу сваёй вёскі. Мы туды вярнуліся ў пачатку лета. У нас нехапала вінтовак і нам было галаднавата. Там быў млын; у млыне<noinclude></noinclude> 1h0y5lfff69krwzkd62n7f4q8bruguv 104 125651 290756 2026-07-01T07:11:23Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «працавала наймічка Люба Лук‘янская. Яна выкрала ў свайго гаспадара вінтоўку і перадала нам і цераз яе мы бралі ў млыне сабе муку. Яна нам памагала. {{Водступ|2|em}}— А дзе цяпер яна, не ведаеце? — загучэў перарывісты голас таго вайскоўца, які нядаўна раска...» 290756 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>працавала наймічка Люба Лук‘янская. Яна выкрала ў свайго гаспадара вінтоўку і перадала нам і цераз яе мы бралі ў млыне сабе муку. Яна нам памагала. {{Водступ|2|em}}— А дзе цяпер яна, не ведаеце? — загучэў перарывісты голас таго вайскоўца, які нядаўна расказваў сваю гісторыю. {{Водступ|2|em}}— Не ведаю, дзе яна цяпер. {{Водступ|2|em}}— А як вы яе апошні раз бачылі? — хваляваўся вайсковец. {{Водступ|2|em}}— А было так. Перш за ўсё трэба было прыдумаць, як даставаць з млына муку. Мы з ёю адарвалі ў падлозе дзве дошкі. Тут якраз найшоў млынар. Я схаваўся, яна стаяла пад млыном і падпірала плячом адарваныя дошкі, каб гаспадар не заўважыў. А ён якраз стаў з нейкім другім, што з ім прышоў, на гэтыя адарваныя дошкі. Скраніся яна з месца — пайшла-б на марнасць уся справа. Яна вытрымала, але плячо яе счарнела і можа нават было вывіхнута. Не ведаю, я плячо стараўся паставіць ёй на месца. Пасля гэтага я яе не бачыў. Той самы чалавек, што жыве пры лесе, гаварыў пасля, што яна тым самым летам пайшла нібыта ў Менск шукаць бацькі свайго дзіцяці. Ці нарадзілася яно, тое дзіця ці не — невядома. Але гэта, сказаць, і не належыць да маіх успамінаў. Пасля ўзяцця Менска наш атрад даў быў палякам самастойны бой. Мы адбілі абоз і ўзятых імі палонных. {{Водступ|2|em}}Сашка бачыў як вайсковец пачаў вельмі шпарка пагойдваць нагой і (адразу кідалася ў вочы) з нецярплівасцю чакаў, каб партызан хутчэй скончыў гаварыць. Як партызан змоўк і сеў, вайсковец адразу-ж падышоў да яго і ціха, вельмі паспешна, проста аж няспрытна, адрэкамендаваўся: {{Водступ|2|em}}— Маё прозвішча — Лук‘янскі.<noinclude></noinclude> 84kw34luj2tlid3s7xyw75s98idylzh 104 125652 290757 2026-07-01T07:17:28Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «ўваходзіць на пісьме ў мярцьвеючую і ўжо мала-зразумелую беларусам царкоўна-славянскую мову. Разьвіцьцю-ж царкоўна-славянскай мовы, хоць і з беларускімі азнакамі, замінала, між іншым, адсутнасьць адукацыі ў духавенства. Дык на працягу 13—14 сталецьцяў л...» 290757 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>ўваходзіць на пісьме ў мярцьвеючую і ўжо мала-зразумелую беларусам царкоўна-славянскую мову. Разьвіцьцю-ж царкоўна-славянскай мовы, хоць і з беларускімі азнакамі, замінала, між іншым, адсутнасьць адукацыі ў духавенства. Дык на працягу 13—14 сталецьцяў лік асаблівасьцей беларускай народнай мовы ўсё расьцець — спачатку ў розных актах і граматах, адылі ў духоўных творах. Калі-ж беларускае гаспадарства ступіла на сьлед спакойнага культурнага разьвіцьця, зьявілась канечная патрэба ў адзінай гаспадарстванай мове, пісьменнай і найзручнейшай. За гэткую мову можна было прыняць: 1) царкоўна-славянскую, 2) літоўскую ці 3) народную беларускую мову. Магчыма, што князям-літоўцам трудна было наўчыцца царкоўна-славянскай мовы ці, можа, часам яна здавалася ім нейкай часткаю варожай для іх сілы. Мова літоўская была недасьпелай для пісьма; палітоўску гаварыла племя ваяўнічае, але зусім невялічкае для вялізарнага прастору гаспадарства. Народная-ж беларуская гутарка чулася па ўсім вялікім князьству, літоўскія князі змалку ўмелі яе і яна ўжо мела нейкія правы ў царкоўна-славянскім пісьме. І вось {{разьбіўка|пры Альгердзе}} (княжыў 1345—1377 г.) {{разьбіўка|урад знайшоў патрэбным прызнаць яе за офіцыяльную}}. Сьледам за ўрадам пайшлі і вышэйшыя станы грамадзянства. Віленскі пралат Эразм Вітэлі казаў рымскаму папе ў сваей прамове ў 1501 годзе так: „Літоўцы маюць уласную мову. Але дзеля таго, што русіны (беларусы) насяляюць пасяродак дзяржавы, усе звычайна карыстаюцца іх мовай, бо яна далікатная і больш лёгкая.“ І, як кажа Кіркор, у ёй пісаліся ўсе акты і законапалажэньнi ня толькі для беларускіх провінцый, але і для ўласнай Літвы і Жмудзі, так што мы ня маем ніводнага гаспадарстванага акта на літоўскай мове („Асьвета і народная творчасьць у Ліцьве“). У гэтыя часы беларуская мова ўжо мела ў сабе блізка ўсе тыя фонэтычныя і морфолёгічныя асаблівасьці, каторыя характарызуюць яе гукі цяпер; толькі слоўны склад яе і сінтаксічны бок зьмяняліся і далей. (Е. Карскі, „Беларусь“, 1920 г., № 45 і 46). Так утварылася наша старадаўная літэратурная мова, каторая даўгі час, аднак, была яшчэ перасыпана царкоўна-славянізмамі. {{gap|2em}}{{larger|'''Пісьменства падгатаваўчае пары.'''}} Пачынаючы з другога часу старадаўнага пісьменства дайшло да нас дужа многа грамат і актаў, асабліва судовых, і іншых старасьвецкіх дакумэнтаў, шмат рукапісных і друкаваных кніг — да набажэнства, біблейных, святаайцецкіх, летапісяў, кронік, кронікграфаў, апавяданьняў, запісак, мэмуараў,<noinclude></noinclude> cb2ceabhg7mwzoy1o5ya2stnmsc973m 104 125653 290759 2026-07-01T07:19:00Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{Няма выявы}}» 290759 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{Няма выявы}}<noinclude></noinclude> 4du9nhwohu7ik49thirzxx3s6v04569 104 125654 290760 2026-07-01T07:41:16Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}— А маё — Рыльскі, адказаў былы партызан. {{Водступ|2|em}}— Ці ведаеце вы, што Люба, напэўна, мая дачка! Інакш быць не можа. {{Водступ|2|em}}Сашка толькі бачыў, як яны шапталіся, што-ж яны адзін аднаму казалі, ён не чуў. Думкі яго цяпер круціліся нав...» 290760 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}— А маё — Рыльскі, адказаў былы партызан. {{Водступ|2|em}}— Ці ведаеце вы, што Люба, напэўна, мая дачка! Інакш быць не можа. {{Водступ|2|em}}Сашка толькі бачыў, як яны шапталіся, што-ж яны адзін аднаму казалі, ён не чуў. Думкі яго цяпер круціліся навокал Вэні. І пачатак гэтых думак, уласна сказаць, быў нават і не ў расказе Рыльскага, а ў тым, што Вэня вышаў за дзверы. Ужо ад гэтага Сашка здагадаўся, пра каго Рыльскі расказвае. Тое-ж, што ён пачуў тут з любінай гісторыі, ужо ў наступную хвіліну пачало забывацца. Што яна калісьці шукала яго, ён ведаў тады-ж і праз Вэню, і праз адну гаворку з бацькам і з жонкай. Але ўсё гэта было даўно, усё прайшло і абышлося ціха і апроч колішняй баязлівасці тут ніякага ніколі пачуцця ў яго не было. Усяму канец, што пра гэта думаць! Усё забылася, пакінула існаваць і стала непатрэбшчынай. І следу ніякага. Тое самае і з яго тым гераічным учынкам, калі ён бараніў ад паляка чалавека — справа, з якой пачалася яго партызанская слава. Ні то, што калі раней, а нават і цяпер, выслухаўшы Рыльскага, ён глыбока пра гэта не падумаў. Нават ён чакаў, што Рыльскі як-небудзь і яго ўспамяне, што вось, значыцца, быў тады ў вёсцы Сашка Стафанковіч, які даў прыклад як змагацца з акупантамі. Гэта была злачыннасць у думках, але поўнай свядомасці тут не было як такой. У чалавека выпрацаваўся рэфлекс. Не можа быць, каб на сходзе, дзе ён прысутнічае, на яго не глядзелі як на важную персону! Даслухаўшы да канца Рыльскага, Сашка быў повен расчаравання — пра яго не сказана ні слова. Самому сказаць пра сябе? Вось тут і пачыналася поўная ўжо свядомасць і хітрасць. Выгадней было змаўчаць і ціхом выйсці адсюль. А што-ж з Вэнем? Вэня сапраўды {{перанос пачатак|п=зра|к=біў}}<noinclude></noinclude> m6lcws7wgeake30r1xuysekdwu1kefk 104 125655 290761 2026-07-01T07:44:48Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|п=зра|к=біў}} злачынства, гэта ясна. Але Рыльскі назваў яго бандытам. Гэта ўжо ніяк не магло знайсці сабе месца ў сашкавай галаве, тут зноў-жа быў рэфлекс: які-ж Вэня бандыт, калі ён друг Сашкі Стафанковіча? Можа такое ўяўленне аб рэчах ішло а...» 290761 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>{{перанос канец|п=зра|к=біў}} злачынства, гэта ясна. Але Рыльскі назваў яго бандытам. Гэта ўжо ніяк не магло знайсці сабе месца ў сашкавай галаве, тут зноў-жа быў рэфлекс: які-ж Вэня бандыт, калі ён друг Сашкі Стафанковіча? Можа такое ўяўленне аб рэчах ішло ад дурной і тупой сашкавай галавы? Гэта не так, сашкава галава не была дурная, гэта быў хітры анёлак; даўней ужывалася трапнае слова наконт такіх асоб: божы бычок. Ён не трывожыўся, ён ведаў, што пад дажджом можна падагнуць плечы і перастояць хоць у чыстым полі, пасля дажджу бывае ясна, і мокрыя плечы высахнуць адразу, абы толькі замест дажджавых кропель на чалавека не падалі кулі або каменне. От ён і стараўся не нарвацца пад кулі, а дождж ён мог і перачакаць. Некаторыя, што стыкаліся з ім у службе, мелі яго за чалавека вялікага розуму і практыкі. Думалі, што галава і душа яго жывуць вялікімі размахамі. Размахі-ж гэтыя заўсёды да канца выяўляліся так: тыя справы, у якіх ён плаваў, самі сабой выносілі яго на сваю паверхню. Справы гэтыя і без яго рабіліся-б, можа нават яшчэ і лепш як з ім. Ён-жа верыў, што імі кіруе, і прымушаў многіх у гэта верыць. А калі часамі і не верыў, то лічыў такі стан рэчаў непахісным законам светабудовы. {{Водступ|2|em}}— А ці злавілі таго бандыта, які спаліў вёску і вадзіў па хатах палякаў? — прагучэла запытанне з натоўпу да Рыльскага. {{Водступ|2|em}}— Не, — адказаў Рыльскі. — Я пабег тушыць вёску, але каб і не пабег, то ён мяне мог бы застрэліць. Ён і так мне наўздагон стрэліў, а мне страляць не было з чаго. {{Водступ|2|em}}— А хто ён такі і адкуль? Следу ніякага? {{Водступ|2|em}}Такія моманты бывалі ў жыцці Сашкі Стафанковіча, момантны жывёльны страх быццам бы {{перанос пачатак|п=прам|к=рываў}}<noinclude></noinclude> tdgsohy4umbwv1l8vmd38ty5crbgsbc 290767 290761 2026-07-01T09:32:43Z By-isti 3554 290767 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>{{перанос канец|п=зра|к=біў}} злачынства, гэта ясна. Але Рыльскі назваў яго бандытам. Гэта ўжо ніяк не магло знайсці сабе месца ў сашкавай галаве, тут зноў-жа быў рэфлекс: які-ж Вэня бандыт, калі ён друг Сашкі Стафанковіча? Можа такое ўяўленне аб рэчах ішло ад дурной і тупой сашкавай галавы? Гэта не так, сашкава галава не была дурная, гэта быў хітры анёлак; даўней ужывалася трапнае слова наконт такіх асоб: божы бычок. Ён не трывожыўся, ён ведаў, што пад дажджом можна падагнуць плечы і перастояць хоць у чыстым полі, пасля дажджу бывае ясна, і мокрыя плечы высахнуць адразу, абы толькі замест дажджавых кропель на чалавека не падалі кулі або каменне. От ён і стараўся не нарвацца пад кулі, а дождж ён мог і перачакаць. Некаторыя, што стыкаліся з ім у службе, мелі яго за чалавека вялікага розуму і практыкі. Думалі, што галава і душа яго жывуць вялікімі размахамі. Размахі-ж гэтыя заўсёды да канца выяўляліся так: тыя справы, у якіх ён плаваў, самі сабой выносілі яго на сваю паверхню. Справы гэтыя і без яго рабіліся-б, можа нават яшчэ і лепш як з ім. Ён-жа верыў, што імі кіруе, і прымушаў многіх у гэта верыць. А калі часамі і не верыў, то лічыў такі стан рэчаў непахісным законам светабудовы. {{Водступ|2|em}}— А ці злавілі таго бандыта, які спаліў вёску і вадзіў па хатах палякаў? — прагучэла запытанне з натоўпу да Рыльскага. {{Водступ|2|em}}— Не, — адказаў Рыльскі. — Я пабег тушыць вёску, але каб і не пабег, то ён мяне мог бы застрэліць. Ён і так мне наўздагон стрэліў, а мне страляць не было з чаго. {{Водступ|2|em}}— А хто ён такі і адкуль? Следу ніякага? {{Водступ|2|em}}Такія моманты бывалі ў жыцці Сашкі Стафанковіча, момантны жывёльны страх быццам бы {{перанос пачатак|п=пра|к=рываў}}<noinclude></noinclude> 77kk33l5etzmtwan18kcbegl86mxr7a 104 125656 290762 2026-07-01T08:22:27Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{Водступ|2|em}}Ивана Златовуса <ref>''Вар.'' Бились, бились, и нихто никого ня здолѣвъ, такъ и разойшлись.</ref> и кинувъ на поли. Лежавъ Иванъ Златовусъ на поли ровно повгода. Ужо й косци яго згнили. Вотъ, разъ приходзиць къ яго косцямъ вовкъ-старый яго помошнѝкъ...» 290762 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>{{Водступ|2|em}}Ивана Златовуса <ref>''Вар.'' Бились, бились, и нихто никого ня здолѣвъ, такъ и разойшлись.</ref> и кинувъ на поли. Лежавъ Иванъ Златовусъ на поли ровно повгода. Ужо й косци яго згнили. Вотъ, разъ приходзиць къ яго косцямъ вовкъ-старый яго помошнѝкъ — увознавъ, што гето косци Ивана Златовуса, и ставъ выць. Вывъ, вывъ — ничого ня здзѣлывъ. Нашовъ енъ тоды дохлую кобылу, прицягнувъ яѐ сюды, и схувався у ребрахъ. Ажъ прилетаець крукъ съ кручанятами. Кручаняты сѣли на кобылу и кричаць: «абы мясо, абы мясо»! А крукъ кричиць: «ня ѣжце, дзѣтки: гето погибель наша!» А вовкъ заразъ и схвацивъ кручанёнка. Ставъ крукъ просиць, кабъ вовкъ пусцивъ кручанёнка; а вовкъ кажець: «приняси гоючей и живучей воды, тоды отдамъ табѣ кручаненка!» — Якъ-жа мнѣ достаць воды: треба-жъ пляшки подъ крыльля подвязаць! Узявъ вовкъ, поклавъ кручаненка на зямлю, навярнувъ на яго камянь, кабъ крукъ ня вынявъ, — а самъ пошовъ на мѣсто, <ref>Рынокъ</ref> узявъ двѣ пляшки и нитокъ, ды пришовши и зачапивъ гетыя пляшки круку подъ крыльля. Крукъ поляцѣвъ и черазъ кольки днёвъ принесъ гоющей и живущей воды. Вовкъ тоды разодравъ кручаненка и помазавъ яго гоючей водой, кручаненокъ згоився. Тоды енъ помававъ живучей водой — кручаненокъ отжився. Вовкъ пусцивъ кручанёнка, а самъ пошовъ, помазавъ косци Ивана Златовуса гоючей водой. Якъ тольки помазавъ — такъ усё цѣло и згоилося. Помазавъ тоды вовкъ живучей водой—Иванъ Златовусъ и отживъ. Ды й говориць: «ахъ, якъ я смашно заснувъ!» — Вѣкъ-бы ты спавъ, кажець вовкъ, кабъ не я: ты бывъ умерши!.. Подзякувавъ тутъ Иванъ Златовусъ вовку̀. Ставъ енъ тоды подымаць свою ляску у повтораста пудовъ. Заросла яна соўсимъ травой и въѣхала у зямлю. Поднимавъ енъ, поднимавъ — и не поднявъ, бо силы у яго цяперъ стало много менѣ. Такъ ляска тамъ и осталась. Пошовъ енъ съ однымъ ружайцомъ. {{Водступ|2|em}}Ишовъ, ишовъ, пришовъ узнова къ Кощеевымъ дочкамъ. Вялѣвъ енъ имъ допытатца у Кощея, идзѣ яго смерць. Вотъ большая дочка стала допытуватца. Кощей сказавъ, што яго смерць у вѣнику. Дочка узяла, спалила вѣникъ, а Кощей усётки живъ. Стала тоды допытуватца сяредьняя. Кощей сказавъ ёй, што яго смерць у помялу. Тая укинула помяло у печку, а Кощей усётки живъ. Тоды почала допытуватца ме́ньшая дочка. Кощей и кажець: «ёсь на мори войстровъ, на тымъ войстрови стоиць дубъ, подъ тымъ дубомъ лежаць два ка́мяни, а ў тыхъ камяняхъ гняздо, а у тымъ гнязду сядзиць птушка, а у тэй птусцы яечко, — у тымъ яечку моя смерць!» Разсказала гето меньшая дочка Ивану Златовусу. Пошовъ Иванъ Златовусъ по Кощееву смерць. Идзи, идзи — попадаетца яму на дорози два парсюки; грызутца-ажъ пѣна плуець. Тольки Иванъ Златовусъ хоцѣвъ ихъ забиць, а яны говоруць: «ня би насъ, Иванъ Златовусъ: мы табѣ знадобны будземъ!» Покинувъ ихъ Иванъ Златовусъ, а самъ пошовъ дали. Ишовъ, ишовъ, видзиць — бъютца два бараны, ажъ кровъ цячець, роги сабѣ позбивали. Тольки приклався Иванъ Златовусъ, кабъ ихъ забиць, а яны говоруць «ня би насъ: мы табѣ знадобны будземъ!» Покинувъ енъ ихъ, пошовъ дали. Ишовъ, ишовъ, и пришовъ къ мору. И ня можець енъ дойци на тэй войстровъ, идзѣ Кощеева смерць. Ставъ енъ плакаць ды ''Богу молитца''. Ажъ плуець рыбина: «чаго ты плачетъ, Иванъ Златовусъ?» Разсказавъ Иванъ Златовусъ рыбини своё гора. Яна {{перанос-пачатак|п=гово|к=риць}}<noinclude></noinclude> 0vmrbavrd8ivl0rhh95nnqrwwsm399l 104 125657 290763 2026-07-01T08:36:08Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «вершаў і г. д. Так, у вадным толькі Віленскім архіве апісаных актаў маецца болей за 200,000. На падгатаваўчую пару прыпадаюць глаўным чынам акты і граматы, а з краснага пісьменства — летапісныя зборнікі і кронікі, сярод каторых запісаны, часам, цікаўныя жыц...» 290763 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>вершаў і г. д. Так, у вадным толькі Віленскім архіве апісаных актаў маецца болей за 200,000. На падгатаваўчую пару прыпадаюць глаўным чынам акты і граматы, а з краснага пісьменства — летапісныя зборнікі і кронікі, сярод каторых запісаны, часам, цікаўныя жыцьці сьвятых або невялічкія повесьці духоўнага характару. Апрача таго, пашыраны былі царкоўныя рукапісныя кнігі. Выдатных літаратурных памятак падгатаваўчая пара не пакінула, а можа быць яны пагінулі. Аб слове 13—14 стлецьцяў даюць разуменьне такія дакумэнты: {{разьбіўка|Смаленская тарговая праўда}} (пачатак 13 ст.); {{разьбіўка|Умова князя Эрдэна Полацкага і Віцебскага з містрам Крыжацкім у Рызе}} (1264г), „{{разьбіўка|Тарговая ўмова між Рыгай і Полацкам}}“ (блізка 1330 г.) і іншыя рэчы. З 1386 года, калі Ягайла зрабіў палітычны хаўрус з Польшчаю, на Беларусі зьяўляюцца выразныя заходнія ўплывы. Магчыма, што гэтая навіна памагла народнай беларускай мове набрацца сілы ў пісьменстве і пазбыцца царкоўна-славянізмаў. 15-ае сталецьце і наагул пазьнейшы час падгатаваўчае пары вызначаецца 1) духоўнымі творамі, 2) судовай літэратурай і 3) кронікамі. {{gap|2em}}{{larger|'''Духоўныя творы,'''}} ці лепей сказаць — творы сьвецкія духоўнага зьместу і характару, прызначаліся, глаўным чынам, для сьвецкага грамадзянства або і напісаны людзьмі гэтай сфэры. У народнай мове іх было лягчэй і прыямней пісаць, а таксама пасьпяшней пашыраць сярод грамадзянства. Сярод твораў тае пары ёсьць праваслаўныя і каталіцкія. Усе яны захаваліся ў рукапісах, пісаных кірыліцаю. Праваслаўныя духоўныя творы выглядаюць далейшаю, болей беларускаю формаю жыцьцяў сьвятых, апокрыфаў, пераказаў і ўсяго таго, што мела царкоўна-славяншчына. Сярод каталіцкіх твораў 15-га сталецьця вызначаюцца такія: {{разьбіўка|Жыцьце Аляксея}}, {{разьбіўка|чалавека божага}}; {{разьбіўка|Мука Хрыстусова}}; {{разьбіўка|Повесьць а трох каралёх}}; {{разьбіўка|О умучэні пана нашага Есуса Кріста}}; {{разьбіўка|О устані Крыстусові із мертвых}}; {{разьбіўка|О плачы Маткі о Сыну}} і інш. Літаратурная вартасьць гэтых твораў маецца ў вобразнасьці думак, прыгажстве і яркасьці мовы ды ў іншым. З вялікай лічбы царкоўных тагачасных кніжак цікавен, між іншым, беларускім правапісам талковы {{разьбіўка|Псалтыр дзяка Арцема}}, сьпісаны ў Віцебску. {{gap|2em}}{{larger|'''Статут караля Казіміра'''}} (1468 г.). Раней, як дзе яшчэ, разьвілася наша старадаўная кніжная мова ў літэратуры актаў, грамат і наагул юрыдычных памятак. Найвышэйшай ступені дайшла актавая мова ў часе Літоўскага<noinclude></noinclude> tr344e53dx5ihb2zaz3sfmslvo2gh37 104 125658 290764 2026-07-01T08:59:21Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Статута (16 ст.), але ўжо ў 15 сталецьці яна стаяла вельмі высака. Прыкладам, з вялікай лічбы памятак, можа быць мова „Праўнага ліста караля Казіміра“, каторы пачынаўся так: <div style="font-size:83%"> {{gap|3em}}Казімір, божаю міласьцю кароль польскі, вялікі князь літоускі...» 290764 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>Статута (16 ст.), але ўжо ў 15 сталецьці яна стаяла вельмі высака. Прыкладам, з вялікай лічбы памятак, можа быць мова „Праўнага ліста караля Казіміра“, каторы пачынаўся так: <div style="font-size:83%"> {{gap|3em}}Казімір, божаю міласьцю кароль польскі, вялікі князь літоускі і руські, княжа прускае, і жамаідзкі, і іных, чынім знамяніта сім нашым лістом… іж мы з князьмі і з паны радаю нашага Вялікага Князьства Літоускага і з усім паспольствам сагадаушы, урадзілі есьмо так… </div> {{gap|2em}}{{larger|'''Летапісі-кронікі.'''}} Характэрнаю азнакаю кронік беларускага гаспадарства ёсьць тое, што ўсе яны пісаны ў чыстай і прыгожай беларускай мове. Летапісных зборнікаў за 15-е, 16-е і 17-е сталецьці маем шмат. Прыкладам можа быць {{разьбіўка|Летапісь Аўрамкі}} (напісана ў 15 веку у Смаленску, цяпер на сховах у Віленскай публічнай бібліатэцы) або {{разьбіўка|Летапісец вялікага князьства Літоўскага}} (16 века, цяпер на сховах у бібліатэцы Красінскіх у Варшаве) і іншыя. У гэнай другой кроніцы летапісец выводзіць род нашых князёў ад рымскіх цэсараў, даець аб пачатках Літвы цікаўны, больш баечнага характару пераказ. Так пісаць ён мог толькі ведаючы латынь. Значыцца, апісаная ім на гістарычны лад байка радзілася з пашырэньнем на Беларусі ўплываў рымскай культуры. Тут-жа ёсьць апавяданьне аб сьвятой Праксэдзе Полацкай, пахаванай у Рыме, жыцьцё каторай падобна да жыцьця сьвятой Афрасіньні Полацкай. <center>'''{{larger|Залатая пара.}}'''</br>(16 век).</center> {{gap|2em}}{{larger|'''Далейшае разьвіцьце старадаўнай літэратурнай мовы.'''}} Калі беларускае жыцьцё ўсё шырэй набіралась эўропэйскасьці, мова наша, як мова нацыянальна-літэратурная, запанавала ў соймах і ратушах. Спачатку мова кніжная зусім мала адрозьнівалась ад народнае мовы. Але „дзеля таго, што народная мова ня мела патрэбных слоўных тэрмінаў, выказуючых новыя разуменьні, прышлося браць іх з другіх моў, а ў першую чаргу з польскай і праз яе з заходня-эўропэйскіх моў, бо з імі былі знаёмы праз Польшчу вышэйшыя і сярэднія станы на Беларусі. Потым, дзякуючы пашырэньню палітычнай і рэлігійнай вуніі з Польшчай (у канцы 16 века), калі ўмацаваўся на Беларусі польскі каталіцызм, уплыў польскай мовы на народ і духавенства стаў вельмі прыметны. З гэтай прычыны, апрацаваная к канцу 16-га века беларуская літэратурная мова была перасыпана полёнізмамі, галоўным чынам у слоўніку“ (Е. Карскі). Офіцыяльнае поле яе пашырэньня было зацьверджана законам,<noinclude></noinclude> 3znfpogkhxk9byzbk7o0owoiqtv6d7n 290775 290764 2026-07-01T11:00:00Z RAleh111 4658 290775 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>Статута (16 ст.), але ўжо ў 15 сталецьці яна стаяла вельмі высака. Прыкладам, з вялікай лічбы памятак, можа быць мова „Праўнага ліста караля Казіміра“, каторы пачынаўся так: <div style="font-size:83%"> {{gap|2.5em}}Казімір, божаю міласьцю кароль польскі, вялікі князь літоускі і руські, княжа прускае, і жамаідзкі, і іных, чынім знамяніта сім нашым лістом… іж мы з князьмі і з паны радаю нашага Вялікага Князьства Літоускага і з усім паспольствам сагадаушы, урадзілі есьмо так… </div> {{gap|2em}}{{larger|'''Летапісі-кронікі.'''}} Характэрнаю азнакаю кронік беларускага гаспадарства ёсьць тое, што ўсе яны пісаны ў чыстай і прыгожай беларускай мове. Летапісных зборнікаў за 15-е, 16-е і 17-е сталецьці маем шмат. Прыкладам можа быць {{разьбіўка|Летапісь Аўрамкі}} (напісана ў 15 веку у Смаленску, цяпер на сховах у Віленскай публічнай бібліатэцы) або {{разьбіўка|Летапісец вялікага князьства Літоўскага}} (16 века, цяпер на сховах у бібліатэцы Красінскіх у Варшаве) і іншыя. У гэнай другой кроніцы летапісец выводзіць род нашых князёў ад рымскіх цэсараў, даець аб пачатках Літвы цікаўны, больш баечнага характару пераказ. Так пісаць ён мог толькі ведаючы латынь. Значыцца, апісаная ім на гістарычны лад байка радзілася з пашырэньнем на Беларусі ўплываў рымскай культуры. Тут-жа ёсьць апавяданьне аб сьвятой Праксэдзе Полацкай, пахаванай у Рыме, жыцьцё каторай падобна да жыцьця сьвятой Афрасіньні Полацкай. <center>'''{{larger|Залатая пара.}}'''</br>(16 век).</center> {{gap|2em}}{{larger|'''Далейшае разьвіцьце старадаўнай літэратурнай мовы.'''}} Калі беларускае жыцьцё ўсё шырэй набіралась эўропэйскасьці, мова наша, як мова нацыянальна-літэратурная, запанавала ў соймах і ратушах. Спачатку мова кніжная зусім мала адрозьнівалась ад народнае мовы. Але „дзеля таго, што народная мова ня мела патрэбных слоўных тэрмінаў, выказуючых новыя разуменьні, прышлося браць іх з другіх моў, а ў першую чаргу з польскай і праз яе з заходня-эўропэйскіх моў, бо з імі былі знаёмы праз Польшчу вышэйшыя і сярэднія станы на Беларусі. Потым, дзякуючы пашырэньню палітычнай і рэлігійнай вуніі з Польшчай (у канцы 16 века), калі ўмацаваўся на Беларусі польскі каталіцызм, уплыў польскай мовы на народ і духавенства стаў вельмі прыметны. З гэтай прычыны, апрацаваная к канцу 16-га века беларуская літэратурная мова была перасыпана полёнізмамі, галоўным чынам у слоўніку“ (Е. Карскі). Офіцыяльнае поле яе пашырэньня было зацьверджана законам,<noinclude></noinclude> ikwws7dt1cb8dw5r0ajr49lfg1erkfn 104 125659 290765 2026-07-01T09:01:41Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{Няма выявы}}» 290765 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{Няма выявы}}<noinclude></noinclude> 4du9nhwohu7ik49thirzxx3s6v04569 104 125660 290766 2026-07-01T09:11:58Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «каторы пісаў, што пісар земскі маець пісаць усе лісты, выпісы і позвы пабеларуску і беларускімі (кірылаўскімі) літэрамі. Але і ў другіх, ува ўсіх-чыста галінах і праявах літэратуры i жыцьця на Беларусі яна была пашырана, як нацыянальная і літэратурная. За...» 290766 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>каторы пісаў, што пісар земскі маець пісаць усе лісты, выпісы і позвы пабеларуску і беларускімі (кірылаўскімі) літэрамі. Але і ў другіх, ува ўсіх-чыста галінах і праявах літэратуры i жыцьця на Беларусі яна была пашырана, як нацыянальная і літэратурная. Законы, дыплёматычная перапіска, урадовае дзелаводзтва, перапіска духоўнага і сьвецкага грамадзянства, літэратурныя творы — усё было пабеларуску. У гэты час пабеларуску гаварылі ў магнацкім хораме і ў мужыцкай хаце. Мова зрабілася багатаю, гібкаю і прыгожаю, высока-разьвітаю і культурнаю. Тады былі ўжо і цьвёрдыя, агульныя, абавязковыя для ўсіх правілы правапісу. {{gap|2em}}{{larger|'''Літэратура залатой пары.'''}} Калі турэцкая навала задавіла паўдзённа-славянскія гаспадарствы, у нас страціліся зьвязкі з Візантыяю. Беларусь пачала ўсысаць тыя культурныя сокі, якімі гадаваўся Заход. Гэтыя сокі ішлі да нас цераз Польшчу. У канцы 15-га сталецьця зьяўляецца ў нас цераз яе заходня-эўропэйскі {{разьбіўка|гуманізм}}, каторы даў выдатнага беларускага мужа Францыска Скарыну. Гуманізм, ці адраджэньне было на Заходзе жывым протэстам проці аскетычнага ідэала сярэдніх вякоў, прыгнятаўшага асобу чалавека. У нас яно ўліло новыя, сьвежыя ручаі ў затхле жыцьця. За гуманістамі прыйшлі незабавам {{разьбіўка|рэфарматы}}, меўшыя ў нас вялікі пасьпех і даўшыя нам у другой палавіне 16-га сталецьця цэлы рад пісьменьнікаў. Рэфармацыя прыйшла да нас у форме кальвінізму і соцыніянства. Яна спачатку значна памагала культурнаму разьвіццю беларусаў. Працуючы для рэлігіі, нашы протэстанты адчынялі школы і друкавалі кніжкі, паднімалі асьвету, працавалі для пісьменства. Калі значаньне рэформацыі пачало зьмяншацца, патроху запанавала {{разьбіўка|рэлігійная рэакцыя}}. У канцы 16-га сталецьця зьяўляюцца на Беларусі езуіты, у большасьці — палякі. Узьнімаецца войстрае змаганьне за веру, на каторае марнуюцца ўсе культурныя сілы.</br> {{gap|2em}}Назовамі твораў і іменьнямі пісьменьнікаў залатая пара надта багата, ня гледзячы на тое, што болей згінула і зьнішчана, чымся дайшло да нас. Асабліва багаты мы старадрукарскімі выданьнямі. Да нашых дзён гэты мнагацэнны скарб быў захован ад вачэй беларускага духа; хавалі яго розныя палітычна-гістарычныя прычыны, каторыя стваралі адсутнасьць гісторыі беларускай літэратуры, як самастойнай навукі. Дзеля цэннасьці твораў або характарыстыкі веку пералічым гэткія рэчы: 1) кнігі Ф. Скарыны, 2) В. Цяпінскага і 3) С. Буднага; 4) „Одпісы“ Ф. Кміты; 5) „Дняўнік“ Т. Еўлатэйскага; 6) „Прамову“ Мялешкі; 7) вершы А. Рымшы; 8) Баркулабаўскую кроніку і 9) Літоўскі Статут.<noinclude></noinclude> 0y86ajmlxdgabvmtgbpbccbstfcg022 104 125661 290768 2026-07-01T09:54:29Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « <center>'''{{larger|Францыск Скарына.'''}}</br>(Арадзіўся блізка 1490 г.).</center> {{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Францыск-Георгій Скарына быў родам з Полацку; сын заможных купцоў, каторыя мелі гандаль з Рыгаю і Вільняю. Наўчыўшыся пачаткаў граматы ў доме бацькоў, трынаццацё...» 290768 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>'''{{larger|Францыск Скарына.'''}}</br>(Арадзіўся блізка 1490 г.).</center> {{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Францыск-Георгій Скарына быў родам з Полацку; сын заможных купцоў, каторыя мелі гандаль з Рыгаю і Вільняю. Наўчыўшыся пачаткаў граматы ў доме бацькоў, трынаццацёх-гадовы здольны хлапец нейкім спосабам папаў у Вільню. Адгэтуль у 1504 ці ў 1505 годзе, калі Скарыне было 14-15 гадоў, беларускія магнаты паслалі яго {{Няма выявы}} вучыцца ў унівэрсітэт у Кракаў. Там выкладаліся гэткія навукі: граматыка, лёгіка, рыторыка, фізыка з арытмэтыкай і геомэтрыяй, музыка, астраномія і навука выкладаць календары і вылічаць гараскопы. З кракаўскага унівэрсітэту Скарына выйшаў бакалярам. Потым ён паехаў у Італію і ў 1512 годзе, пасьля экзамена пры падуанскім унівэрсітэце, дастаў вучоную ступень доктара медыцыны („вызваленых і лекарскіх навук доктар“). Пазьней Скарына падарожнічаў па Нямеччыне, пазнаёміўся з Марцінам Лютэрам, каторы быў да яго няпрыхілен, бо думаў, што Скарына — нячыстая сіла. Заехаўшы ў Прагу, Скарына застанавіўся там на даўжэйшы час і з 1517 года пачаў друкаваць беларускія кніжкі. У гэтай працы яму памаглі заможныя беларусы, прыхільнікі асьветы, а ў першы чарод памагло, кладучы кошт, Віленскае Панскае Брацтва, у каторым згуртаваліся ўсе выдатнейшыя беларускія магнаты. Памаглі яму і беларускія мяшчане, прыкладам — сын віленскага радцы Багдан Онькоў, віленскі бурмістар Якуб Бабіч і іншыя. Яны давалі яму грошы і здабывалі і прысылалі патрэбныя матар‘ялы. Забраўшы з Прагі літэры і ўсе друкарскія прылады, Скарына перабраўся к 1525<noinclude></noinclude> lf58vmtclfv2my6kvb2qz33owrn0cr1 104 125662 290769 2026-07-01T10:17:01Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «году у Вільню ў доме глаўнага віленскага бурмістра Бабіча залажыў першую на Беларусі друкарню, гдзе таксама друкаваў кніжкі. Аб далейшым яго жыцьці вестак захавалася мала. Жаніўся, жыў бедна, меў даўгі, быў засуджан на конфіскацыю ўсяе маемасьці, жаліў...» 290769 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>году у Вільню ў доме глаўнага віленскага бурмістра Бабіча залажыў першую на Беларусі друкарню, гдзе таксама друкаваў кніжкі. Аб далейшым яго жыцьці вестак захавалася мала. Жаніўся, жыў бедна, меў даўгі, быў засуджан на конфіскацыю ўсяе маемасьці, жаліўся на розныя крыўды каралю. Астатні раз успамінаецца ў актах у 1535 годзе, а калі памёр — то невядома. Скарына меў два іменьні: Францыск і Георгій. Есьць здогад, што быў ён праваслаўны, а каб паступіць у кракаўскі унівэрсітэт, прыняў каталіцтва. {{gap|2em}}{{larger|'''Кнігі Скарыны.'''}} У 1517, 1518 і 1519 гадох у Празе Скарына прыблізіў да беларускай мовы і {{разьбіўка|надрукаваў 22 кнігі}} старога закону. Гэта была: „{{разьбіўка|Біблія руська, вылажана доктарам Францыскам Скарынаю із слаўнага града Полацка, богу ко чці і людзем паспалітым к добраму научэньню}}“. Кожная кніга была выдрукавана паасобку. У 1525 годзе ў Вільні Скарына надрукаваў „{{разьбіўка|Малую падарожную кніжыцу}}“, у каторай зьмесьціў Псалтыр з пражскай Бібліі і, апрача таго, часасловец, акафісты, шастаднёў і саборнік (сьвятцы). У тым-жа годзе выйшаў у Вільні яго {{разьбіўка|Апостал}}. Асаблівае значаньне для гісторыі літэратуры маюць яго орыгінальныя {{разьбіўка|прадмовы}} да кніг. {{gap|2em}}{{larger|'''Пачатак беларускага друку.'''}} Першы пачаў друкаваць кніжкі кірылаўскімі буквамі Швайпольт Феоль, каторы ў 1491 годзе ў сваёй кракаўскай друкарні, на кошты беларускіх вяльможаў Кішкі, Гаштольда і Скуміна-Тышкевіча, адціснуў пяць царкоўных кніжак у царкоўна-славянскай мове. Феоль быў абвінавачан у гэрэзі і ўцёк у Вэнгрыю. Мова яго выданьняў маець беларускія асаблівасьці, але іх помала, каб кніжкі тыя лічыць за беларускія. Першая друкаваная беларуская кніжка — Псалтыр Скарыны, першая кніжка з яго Бібліі. Псалтыр гэты выйшаў з друку ў Празе {{разьбіўка|6-га жніўня (аўгуста) 1517-га года}}. У 1917 годзе, 6 жніўня, беларусы сьвяткавалі 400-лецьце свайго друку.</br> {{gap|2em}}{{разьбіўка|Пачатак беларускага друку на Беларусі прыпадае на 1525 год}}. {{gap|2em}}{{larger|'''Агульны характар скарынінскіх выданьняў.'''}} Друкарская тэхніка ў пачатку 16-га сталецьця стаяла яшчэ дужа нізка: друкаваньне было сакрэтам колькіх чалавек; друкар сам выразаў на дручкох літэры, сам укладаў словы і адбіваў аркушы на ручным варштаце. І доктару Скарыне, апроч яго чыста навуковай працы па выкладаньню<noinclude></noinclude> n69yashloe4pbwlpn8uzkuleiui8deo 104 125663 290770 2026-07-01T10:25:31Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «і выпраўленьню кніг, трэба было і рабіць карэкту, і пільнаваць за работай складальнікаў, а можа і самому складаць. Ня гледзячы на гэта, кнігі, друкаваныя Скарынаю, выглядаюць і з друкарскага боку надта хораша. Літэры рознай вялічыні, прыгожа зробленыя. Ш...» 290770 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>і выпраўленьню кніг, трэба было і рабіць карэкту, і пільнаваць за работай складальнікаў, а можа і самому складаць. Ня гледзячы на гэта, кнігі, друкаваныя Скарынаю, выглядаюць і з друкарскага боку надта хораша. Літэры рознай вялічыні, прыгожа зробленыя. Шмат заставак, як вялікіх {{Няма выявы}} (з людзьмі), так і малых, віньетак, завіточкаў, канчаткаў і розных іншых прыкрас. Дужа часта трапляецца бычыная галава з крыжам між рагоў. Пры аднэй кнізе ёсьць і партрэт самаго Скарыны. Па хараству друка выданьні Скарыны стаяць вышэй за ранейшыя славянскія (чэшскія) і сучасныя ім венецыянскія, лепей і за нямецкія. Рысункі і шрыфт для кніг рысаваў сам доктар Скарына. {{gap|2em}}{{larger|'''Пашырэньне кніг Скарыны.'''}} Кнігі Скарыны спачатку былі прыняты добра, а калі загарэлася {{|рэлігійнае}} змаганьне, праваслаўнае духавенства пачало глядзець на іх дужа няпрыхільна — з тае прычыны, што яны быццам мелі на сабе ўплыў і адбітак каталіцызму. Дык ня дзіва, што ў нас і асабліва ў Маскоўшчыне, у часе расколу, многа было зьнішчана даражэнных памятак пісьменства, — маглі быць зьнішчаны і кнігі Скарыны. Яго Біблію зналі далёка пазамежжу Беларусі, а ў 1575 годзе ў Галіцыі яе пераклалі на ўкраінскую мову. Цяпер кнігі Скарыны лічацца вялікай {{перанос пачатак|бібліагра|фічнай}}<noinclude></noinclude> 6fvwlzkz1mry7kg9d4d8h3xak4lbufa 104 125664 290771 2026-07-01T10:50:53Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{перанос канец|п=пра|к=рываў}} атупеласць яго галавы і сэрца. Так было, напрыклад, тады, калі ён дачуўся быў, што Люба з малым дзіцем яго шукае. Нешта падобнае здарылася і цяпер. Ён падумаў: так жорстка дапытваюцца пра Вэню? Могуць выявіць яго, і тады разам...» 290771 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{перанос канец|п=пра|к=рываў}} атупеласць яго галавы і сэрца. Так было, напрыклад, тады, калі ён дачуўся быў, што Люба з малым дзіцем яго шукае. Нешта падобнае здарылася і цяпер. Ён падумаў: так жорстка дапытваюцца пра Вэню? Могуць выявіць яго, і тады разам з ім будзе і мне. Я за яго паручаўся. (Цікава, што ён нават і не падумаў, за што-ж ён сам мае партызанскую славу?) Каб яго настрой гэтага моманту мог выявіцца колерамі на яго твары, то твар гэты быў-бы чорны, як зямля. Стараючыся, каб яго не вельмі заўважалі, ён вышаў. Але ў калідоры пад дзвярыма ён убачыў Вэню. У таго на твары ляжала пячаць уважлівай задуменнасці і разам з тым, пільнай заўзятасці. Такі выраз на вэневым твары Сашку даводзілася бачыць тады, калі Вэня часамі вырашаў якія-небудзь складаныя ходы ў ажыццяўленні сваіх кожнадзёвных спраў. {{Водступ|2|em}}— Ты ідзеш? — здзівіўся Вэня. — Не выказаўшыся? Ужо каму-каму, а табе няма чаго і думаць не трапіць на старонкі прэсы. Ты хочаш, каб цябе прасілі? Ты сам вылазь, чаго табе баяцца? Каб на тваім месцы быў я? {{Водступ|2|em}}Гэта вэнева заўвага вярнула Сашку да звычайнага яго настрою. І ў адзін момант ён зноў стаў лёгкі і спрытны. {{Водступ|2|em}}— Ты павінен бліснуць гэтымі днямі, — гаварыў Вэня. — На святкаванні вызвалення ад белапалякаў ты павінен нейк паказацца і дарэмна ты ўцякаеш цяпер, нічога не сказаўшы. {{Водступ|2|em}}— Будзем бачыць, — адказаў неахвотна Сашка. — Давай пойдзем, а там паглядзім. {{Водступ|2|em}}Тут была ў дзейнасці яго выпрацаваная асцярожнасць: нюх яго заўсёды дагэтуль падказваў яму, дзе трэба сядзець, а дзе ўстаць і пайсці. З Вэнем яны вышлі на вуліцу, і блакітная машына адразу да іх пад‘ехала.<noinclude></noinclude> fg9uf5unyil9qnlnmxi12e6tkj419u5 104 125665 290772 2026-07-01T10:56:00Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}„Усе святы пераседжу дома, нават і не выйду з хаты, нікуды не пакажуся, толькі загадзя нарыхтую выпіўкі і закускі“, — думаў Вэня, лезучы ў машыну. {{Водступ|2|em}}„Паўтара дзесятка год ці нават больш прайшло з таго, калі Вэня нешта там рабіў....» 290772 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}„Усе святы пераседжу дома, нават і не выйду з хаты, нікуды не пакажуся, толькі загадзя нарыхтую выпіўкі і закускі“, — думаў Вэня, лезучы ў машыну. {{Водступ|2|em}}„Паўтара дзесятка год ці нават больш прайшло з таго, калі Вэня нешта там рабіў. Пры чым тут я“, — думаў Сашка, лезучы ў машыну следам за Вэнем. І ўжо едучы ў машыне, думаў пра свой габінет на сваёй новай пасадзе. З заўтрашняга ранку можна прымаць справы. Хоць можа, калі разабрацца, гэта і не было павышэнне чынам, але затое ў Менску і ў той установе, якая займае некалькі пакояў у Доме ўрада — самым грандыёзным з усіх будынкаў рэспублікі! Зранку таго дня ён заходзіў ужо нават туды, дзе будзе стаяць яго стол. Гэтаму сталу ўжо і месца падрыхтавалі: высокай фанернай фарбаванай шырмай адбілі кавалак пакоя з акном і дзвярыма проста ў калідор. Вышла падабенства да зусім асобнага габінета. Вэнева блакітненькая машына дрынкала і пабразгвала цераз увесь горад. Дзесьці за Нямігай, пад Кальварыю ці пад Людамант, яна бегла, шукаючы нейкага выкручастага завулка, у якім, нарэшце, і спынілася ля мураванага дамка, адрамантаванага і выбеленага. {{Водступ|2|em}}— Тут жыве мой супрацоўнік, — сказаў Вэня Сашку. — Я зараз яго абмацаю. Гэты дамок я яму, сукінаму сыну, адрамантаваў за кошт установы. {{Водступ|2|em}}— То чым гэта кепска? {{Водступ|2|em}}— Ён-жа і не гаворыць, што гэта кепска. Пазнаеш ты яго, ці не? {{Водступ|2|em}}— На чорта ён мне, твой гэты працаўнік, ты маеш з ім справы, то ідзі да яго, а чаго ты мяне сюды прывалок? Няхай мяне машына завязе ў цэнтр горада, я ў кіно даўно не хадзіў. {{Водступ|2|em}}— Э, дурненькі, тут якраз і ты патрэбен, каб<noinclude></noinclude> 09ji1a9zg4fi2g8n4i7hcnnzobmhmje 104 125666 290773 2026-07-01T10:58:02Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|бібліагра|фічнай}} рэдкасьцю. У вадным толькі Лёндане, у Брытанскім Музэю, ёсьць комплект яго Бібліі. Адзіны ўва усім сьвеце экзэмпляр Псалтыра 1517 г. знаходзіцца ў бібліятэцы Мікольскага адзінаверчага манастыра ў Маскве. У Віленскай публ...» 290773 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|бібліагра|фічнай}} рэдкасьцю. У вадным толькі Лёндане, у Брытанскім Музэю, ёсьць комплект яго Бібліі. Адзіны ўва усім сьвеце экзэмпляр Псалтыра 1517 г. знаходзіцца ў бібліятэцы Мікольскага адзінаверчага манастыра ў Маскве. У Віленскай публічнай бібліятэцы ёсьць Апостал 1525 г. {{gap|2em}}{{larger|'''Мова скарынінскіх перакладаў.'''}} Доктар Скарына, робячы беларускія пераклады, ня меў магчымасьці карыстаць з гэбрайскага ці грэцкага тэксту і здавальняўся матар‘ялам толькі з царкоўна-славянскіх кніжак, чэшскай Бібліі 1506 года і комэнтарыямі Міколы Лірана. Стары закон ён перакладаў з чэшскай Бібліі, з дапамогаю царкоўна-славянскага пераклада, а новы закон і таксама Псалтыр, як відаць, ён толькі выпраўляў па старых славянскіх рукапісах на беларускі лад. Дзеля таго мова Скарыны знаходзіцца пад значным уплывам царкоўна-славяншчыны; часам яна дае навет жывой царкоўна-славяншчынай. З тых прычын, што вучыўся Скарына ў польскім унівэрсітэце, працаваў сярод чэхаў, а падарожнічаў па нямецкай зямлі, наагул жа меў разуменьні, для якіх наўчыўся ужываць словы чужыя, — на мове яго ёсьць адбітак моў: чэшскай, польскай, літоўскай; ёсьць і нямецкія словы (майстар, тахта і інш.). Есьць у яго кнігах словы, якія цяпер шмат-дзе на Беларусі выйшлі з ужытку: {{разьбіўка|вонках}} (на дварэ), {{разьбіўка|жужэлка}} (яшчарка), {{разьбіўка|зараніца}}, {{разьбіўка|волат}} (асілак), {{разьбіўка|братанічна}} (пляменьніца) і інш. Есьць і такія словы, што за чатыры вякі ані каліўца не зьмяніліся і ўжываюцца навет на перавернутых на чужыншчыну ўзьмежках Беларусі: {{разьбіўка|борзда, бараніць, вінаваціць, вір, жыта, забрахаць, заручыць, карагод, пражыцца на скаўрадзе, пуга, скрыня, цяміць, узгорак, віхор}} і да т. п. Дужа многа, як зазвычай у нас, слоў агульных беларуска-ўкраінскіх. {{gap|2em}}{{larger|'''Пагляды Скарыны'''}} выказуюць у ім гуманіста, патрыота і чалавека пабожнага, лепшага інтэлігента свайго часу. Вось, да прыкладу, некалькі яго думак: <div style="font-size:83%"> {{gap|2.5em}}«Ня толькі самі сабе нарадіхамся на сьвет, но болей ко службе божыяй і паспалітага добрага».</br> {{gap|2.5em}}«Понежа ад прыражэньня зьверы, хадзяшчыя у пустыні, знаюць ямы свая; пціцы, лятаюшчыя па воздуху, ведаюць гнезда свая; рыбы, плываюшчыя па мору і у рэках, чуюць віры свая; пчолы і тым падобная бароняць вульлеу сваіх, — така-ж і людзі, ікдзе зрадзіліся і ускормлены суць па бозе, к таму месту вялікую ласку імаюць.» </div> {{gap|2em}}За сваю пісьменную працу Скарына ўзяўся, каб зрабіць добрую грамадзкую справу, „паспалітае добрае“. Аб прычынах гэтай працы ён пішаць так: „Наболей з тое прычыны, іжа мя міласьцівы Бог з таго языка на сьвет пусьціў“<noinclude></noinclude> 1dsfg9ga4ot93ua83y29jm91hnvr7bq 104 125667 290774 2026-07-01T10:59:10Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «на яго тхнула паветрам вялікіх спраў. {{Водступ|2|em}}— Пусці мяне, я паеду, якога я тут чорта буду рабіць? {{Водступ|2|em}}Сашку сапраўды было тут нудна, ніколі яшчэ за гэтыя дні не адчуваў ён у сабе такой лёгкасці як цяпер. Яму хацелася як-небудзь жартаваць, б...» 290774 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>на яго тхнула паветрам вялікіх спраў. {{Водступ|2|em}}— Пусці мяне, я паеду, якога я тут чорта буду рабіць? {{Водступ|2|em}}Сашку сапраўды было тут нудна, ніколі яшчэ за гэтыя дні не адчуваў ён у сабе такой лёгкасці як цяпер. Яму хацелася як-небудзь жартаваць, блішчэць сваёй асобай, верхаводзіць якой-небудзь вясёлай кампаніяй у рэстаране, скажам, а тут Вэня зацягнуў яго да нейкага там свайго супрацоўніка. {{Водступ|2|em}}— Збіраюся абедаць, — сказаў гэты супрацоўнік як толькі Вэня і Сашка ўвайшлі. — Ваша месца па вас сумуе, даўно не былі, — падаў ён Вэню руку. {{Водступ|2|em}}На стол падалі абед з гарэлкай. Падвесяліўшыся, Вэня пачаў „абмацваць“ свайго супрацоўніка. {{Водступ|2|em}}— Памятаеш, як я да цябе даскочыў быў тады ўночы з рассечанымі грудзьмі, калі паляк па-дарозе мяне шашкай пацягнуў? {{Водступ|2|em}}— Памятаю, — адказаў супрацоўнік. — Дзіва, што я той дзень памятаю! Я тады да самага вечара лячыў збітых і параненых палякамі, усю вёску абышоў, траха не ў кожнай хаце быў. І толькі што мяне прывезлі дадому, толькі што я пачаў класціся спаць, як чую нехта пад‘ехаў. Гэта былі вы. Як гэта вы тады якраз да мяне трапілі? {{Водступ|2|em}}— Я даў круга на мястэчка, ведаючы, што ў мястэчку павінен быць хоць фельчар. Якраз вас там і знайшоў. {{Водступ|2|em}}— Добра, што неглыбока вас тады паляк параніў, я вас як абгледзеў, то вы адразу і паехалі. {{Водступ|2|em}}— Не адразу, а да ранку паляжаў у вас. {{Водступ|2|em}}— Правільна, забыўся, паляжалі. {{Водступ|2|em}}— Яго таксама лячылі? {{Водступ|2|em}}— Калі яны там былі і патрабавалі дапамогі, то напэўна лячыў. {{Водступ|2|em}}— Лячылі, — абазваўся Сашка, пазнаўшы ў гэтым<noinclude></noinclude> p3iu92wu4qmk1km619n67cq6qf8ipw0 104 125668 290776 2026-07-01T11:03:18Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «вэневым супрацоўніку свайго лекара і ўспамінаючы ўсе акалічнасці той справы. Яму стала смешна, а з сваёй вышыні ён з пагардай глядзеў на гэтага „супрацоўніка“, а можа нават да некаторай ступені і на самога Вэню. — Дзіва, што лячылі. Вы тады гэтак напал...» 290776 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>вэневым супрацоўніку свайго лекара і ўспамінаючы ўсе акалічнасці той справы. Яму стала смешна, а з сваёй вышыні ён з пагардай глядзеў на гэтага „супрацоўніка“, а можа нават да некаторай ступені і на самога Вэню. — Дзіва, што лячылі. Вы тады гэтак напалохалі майго бацьку, што ён гатоў быў вам усе свае грошы, якія меў, аддаць. Хе-хе! І вы такі тады сябе ў крыўду не папусцілі. {{Водступ|2|em}}Вэняў супрацоўнік перасмыкнуў усімі рысамі свайго твара і заядлая задзірыстасць бліснула ў яго вачэх, але адразу-ж ён саўладаў з сабою, выклаў на свой твар пячаць далікатнасці і павагі да Сашкі і запытаў: {{Водступ|2|em}}— Вы таксама як і яны (кіўнуў на Вэню) партызан? {{Водступ|2|em}}— Партызан, — адказаў Вэня замест Сашкі. {{Водступ|2|em}}— Вялікі чыя маеце цяпер? {{Водступ|2|em}}— О, — зноў адказаў Вэня. — З сёнешняга дня яшчэ большы чын. Заўтра прыступае да новай працы. {{Водступ|2|em}}— Заслужоны чалавек заўсёды так. Вельмі цікава было-б паслухаць як вы з палякамі змагаліся. {{Водступ|2|em}}Сашка яшчэ раз выпіў і ім ужо як мае быць апанавала заўзятая весялосць. І Вэня з сваім „супрацоўнікам“ пачулі колішняе „дрык-дрык, чэк-чэк“. {{Водступ|2|em}}— А больш, у лесе, у атрадзе дзе-небудзь, вы былі пасля ўжо? {{Водступ|2|em}}— А як-жа, быў, — запабег наперад Вэня. {{Водступ|2|em}}— Раны мелі? Я цікаўлюся як работнік медыцыны. {{Водступ|2|em}}— Мелі, — адсек Вэня. {{Водступ|2|em}}— Не меў! — грымнуў Сашка, чуючы ў {{перанос пачатак|п=„супра|к=цоўнікавым“}}<noinclude></noinclude> dwxpgclcxgpnm4lrtficoz0doxznuwm 104 125669 290777 2026-07-01T11:10:25Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Цэлі былі такія: 1) „Абы брацья мая, русь, людзі паспалітыя. чтучы, маглі лепей разумеці;“ 2) „Дзецем малым — пачатак усякае добрае навукі, граматы, ежа добра чэсьці і мовіці вучыць“, — значыцца, каб беларускія дзеці мелі падручнік для навукі роднай мовы;...» 290777 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>Цэлі былі такія: 1) „Абы брацья мая, русь, людзі паспалітыя. чтучы, маглі лепей разумеці;“ 2) „Дзецем малым — пачатак усякае добрае навукі, граматы, ежа добра чэсьці і мовіці вучыць“, — значыцца, каб беларускія дзеці мелі падручнік для навукі роднай мовы; 3) каб беларусы-падарожнікі, у становішчы якіх быў і сам доктар, мелі па чым маліцца на чужой старане, ведалі-б, калі сьвяткаваць якія дні („Мал. падар. кніжыца“). {{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне Скарыны.'''}} Доктар Скарына сваім войстрым навучным розумам пераверыўся, што трэба завесьці ў кнізе родную мову, бо царкоўна-славяншчына ці латынь, як рэч незразумелая народу, ня можа і не павінна замяняць яе пры запраўдным культурным разьвіцьці. Ен цьвёрда адкінуў шкодную думку, быццам звычайная, штодзенная, свая „простая“ мова ня годна дзеля малітвы; гэтаю моваю Скарына зьвязаў пісьменства з народам.</br> {{gap|2em}}Скарына стаіць у нас на вялікім гістарычна-літэратурным і культурным рубяжы, як першы беларускі друкар. Друкарня яго ў Вільні, першая на Беларусі, адбыла вялікую культурную місыю для ўсяго славянскага Усходу; толькі ў Скарыны маглі наўчыцца друкаваць дыякан Іван Фёдараў з Маскоўшчыны і беларус Пётра Мсьціславец, каторыя ў 1564 годзе паспрабавалі залажыць першую друкарню і ў Маскве. Беларуская Біблія Скарыны займаець трэцяе места ў гісторыі друкаванага пісьменства (першая друкаваная Біблія была нямецкая, другая чэшская.) <center>'''{{larger|Васіль Цяпінскі.}}'''</br>(Другая палав. 16 стал.). {{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Быў родам з Полаччыны, як і Ф. Скарына. Радзіўся ў 40-х гадох 16-га сталецьця. Меў свой двор Цяпін і яшчэ колькі двароў, але, відаць, невялікіх, бо пісаў аб сваей маемасьці, што яна — „ўбогая“. Ня меў ён і такой адукацыі, як Ф. Скарына. Захапіўся рэфармацыйным рухам на Беларусі і належаў да рэлігійнай сэкты арыянітаў. Знаўся з беларускім пісьменьнікам С. Будным, з каторым нейкі час разам друкаваў кніжкі. Пад старасьць меў ён двор на Валыні, каторы, быць можа, дастаўся яму ад князя Астрожскага, як дар за літэратурную і выдавецкую працу. Калі памёр В. Цяпінскі, — невядома. У актах астатні раз спамінаецца ў 1604 годзе, калі сыны яго судзіліся за бацькаву маемасьць. У 1915 годзе ў бібліатэцы Сьвятаполк-Завадзкага, у м. Крошыне блізка Баранавіч, пашчасьціла бібліафілу Р. Зямкевічу знайці партрэт В. Цяпінскага.<noinclude></noinclude> 2p0f4hg6fzabtto3787oq2esxyys6zn 290778 290777 2026-07-01T11:11:07Z RAleh111 4658 290778 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>Цэлі былі такія: 1) „Абы брацья мая, русь, людзі паспалітыя. чтучы, маглі лепей разумеці;“ 2) „Дзецем малым — пачатак усякае добрае навукі, граматы, ежа добра чэсьці і мовіці вучыць“, — значыцца, каб беларускія дзеці мелі падручнік для навукі роднай мовы; 3) каб беларусы-падарожнікі, у становішчы якіх быў і сам доктар, мелі па чым маліцца на чужой старане, ведалі-б, калі сьвяткаваць якія дні („Мал. падар. кніжыца“). {{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне Скарыны.'''}} Доктар Скарына сваім войстрым навучным розумам пераверыўся, што трэба завесьці ў кнізе родную мову, бо царкоўна-славяншчына ці латынь, як рэч незразумелая народу, ня можа і не павінна замяняць яе пры запраўдным культурным разьвіцьці. Ен цьвёрда адкінуў шкодную думку, быццам звычайная, штодзенная, свая „простая“ мова ня годна дзеля малітвы; гэтаю моваю Скарына зьвязаў пісьменства з народам.</br> {{gap|2em}}Скарына стаіць у нас на вялікім гістарычна-літэратурным і культурным рубяжы, як першы беларускі друкар. Друкарня яго ў Вільні, першая на Беларусі, адбыла вялікую культурную місыю для ўсяго славянскага Усходу; толькі ў Скарыны маглі наўчыцца друкаваць дыякан Іван Фёдараў з Маскоўшчыны і беларус Пётра Мсьціславец, каторыя ў 1564 годзе паспрабавалі залажыць першую друкарню і ў Маскве. Беларуская Біблія Скарыны займаець трэцяе места ў гісторыі друкаванага пісьменства (першая друкаваная Біблія была нямецкая, другая чэшская.) <center>'''{{larger|Васіль Цяпінскі.}}'''</br>(Другая палав. 16 стал.).</center> {{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Быў родам з Полаччыны, як і Ф. Скарына. Радзіўся ў 40-х гадох 16-га сталецьця. Меў свой двор Цяпін і яшчэ колькі двароў, але, відаць, невялікіх, бо пісаў аб сваей маемасьці, што яна — „ўбогая“. Ня меў ён і такой адукацыі, як Ф. Скарына. Захапіўся рэфармацыйным рухам на Беларусі і належаў да рэлігійнай сэкты арыянітаў. Знаўся з беларускім пісьменьнікам С. Будным, з каторым нейкі час разам друкаваў кніжкі. Пад старасьць меў ён двор на Валыні, каторы, быць можа, дастаўся яму ад князя Астрожскага, як дар за літэратурную і выдавецкую працу. Калі памёр В. Цяпінскі, — невядома. У актах астатні раз спамінаецца ў 1604 годзе, калі сыны яго судзіліся за бацькаву маемасьць. У 1915 годзе ў бібліатэцы Сьвятаполк-Завадзкага, у м. Крошыне блізка Баранавіч, пашчасьціла бібліафілу Р. Зямкевічу знайці партрэт В. Цяпінскага.<noinclude></noinclude> c8k8sthfy3isuig8zjxg37b7byqz7r7 104 125670 290779 2026-07-01T11:19:53Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}{{larger|'''Эвангельле В. Цяпінскага.'''}} У 1570—80 гадох В. Цяпінскі пераклаў на беларускую мову і надрукаваў у сваёй ўласнай пераезнай друкарні {{разьбіўка|Эвангельле}}. У цэласьі яно да нас не дайшло, бо Цяпінскі ў прадмове пішаць аб трох эвангелістах, а...» 290779 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}{{larger|'''Эвангельле В. Цяпінскага.'''}} У 1570—80 гадох В. Цяпінскі пераклаў на беларускую мову і надрукаваў у сваёй ўласнай пераезнай друкарні {{разьбіўка|Эвангельле}}. У цэласьі яно да нас не дайшло, бо Цяпінскі ў прадмове пішаць аб трох эвангелістах, а маем толькі двух. Вельмі цікаўна і важна для нас {{Няма выявы}} {{разьбіўка|прадмова}}, напісаная Цяпінскім да Эвангельля. Цяпер кніга Цяпінскага — нязвычайная бібліаграфічная рэдкасьць; вядомы толькі два акзэмпляры, адзін у Салавецкім манастыры, другі ў Петраградзкай публічнай бібліатэцы. Шрыфт кнігі Цяпінскага падобен да шрыфту кніг Ф. Скарыны і С. Буднага, але хараства скарынінскіх выданьняў яна ня маець, бо Цяпінскаму ніхто не памагаў ні коштам, ні працаю. Друкаваў ён два тэксты: царкоўна-славянскі побач з беларускім, а на краёх кнігі зьмяшчаў розныя паясьненьні. Мова Цяпінскага маець полёнізмы, царкоўна-славянскія і стара-беларускія словы. {{gap|2em}}{{larger|'''Пагляды В. Цяпінскага'''}} выказуюць у ім перадавы розум свайго часу і гарачае сэрца патрыота. У сваёй {{разьбіўка|Прадмове}} В. Цяпінскі даў высокі прыклад грамадзянскай сьвядомасьці і павіннасьці. Аб сваёй працы ён казаў: „3 убогае сваее маетнасьці народу майму услугую“, „з жычлівасьці ку маей атчызьне“. Ен хацеў, каб людзі „трымаліся языка свайго прыражонага“, бо відзеў у гэтым пеўны спосаб захаваць нацыянальную адзінасьць падняць родную культуру. Ен пісаў, што трэба адчыніць школы за грошы з двароў, якія ўдаўнасьці дастала духавенства „не на марнатрацтва, не на строй і на што такое, але для навук“. Ен пісаў беларускім паном, што калі ў іх засталося хоць колькі-небудзь улітаваньня да роднага народу, народу „зацнага, слаўнага,<noinclude></noinclude> 4bb8lo5yj1y0rw1oyzo4q678u4efk4t 104 125671 290780 2026-07-01T11:52:40Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|п=„супра|к=цоўнікавым“}} допыце кпіны. — Мне шанцавала, кулі мяне міналі. {{Водступ|2|em}}— Я так і думаў, — перацяў „супрацоўнік“, сам сабе падміргнуўшы. {{Водступ|2|em}}Сашка ўз‘еўся: {{Водступ|2|em}}— Вы не страцілі сваёй колішняй прывычкі с...» 290780 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>{{перанос канец|п=„супра|к=цоўнікавым“}} допыце кпіны. — Мне шанцавала, кулі мяне міналі. {{Водступ|2|em}}— Я так і думаў, — перацяў „супрацоўнік“, сам сабе падміргнуўшы. {{Водступ|2|em}}Сашка ўз‘еўся: {{Водступ|2|em}}— Вы не страцілі сваёй колішняй прывычкі самому сабе падміргваць. Хэ-хэ! {{Водступ|2|em}}— Пакінь, — сказаў Вэня, — я цябе прывёз да свайго найлепшага прыяцеля, які ведае і мае заслугі і твае. {{Водступ|2|em}}Гэтымі словамі Вэня хацеў навесці Сашку на думку, што гэты чалавек належыць да таго акружэння, якое ён, Вэня, стварыў навокал сябе і якое, на выпадак чаго, гатова стаць на абарону вэневых заслуг, аўтарытэту, практычнасці, адданасці і ўсяго іншага падобнага. І каб яшчэ выразней давесці гэта да сашкавай свядомасці, ён паклаў яму разжаванае ў рот, сказаўшы свайму супрацоўніку: {{Водступ|2|em}}— Памятаеце, як я ўспомніў пра вас і перацягнуў вас з мястэчка сюды. {{Водступ|2|em}}„Раней гаварыў „ты“, а цяпер „вы”, — думаў Сашка і яго высокай і ўшанаванай галаве здалося, што Вэня, падвыпіўшы, хоча сказаць, што гэты крывароты супрацоўнічак цалкам ад яго залежыць. Такая пастаноўка справы яму вельмі спадабалася і ён адразу зажадаў падтрымаць свайго друга. К таму-ж ён быў пакрыўджаны, „кпінамі“. Ён выпіў яшчэ адну чарку і адсмаліў: {{Водступ|2|em}}— Практыкант! Ваша вока заўсёды збіраецца падміргнуць. Чаму гэта яно так? {{Водступ|2|em}}— Вы сядзіце за маім сталом, — холадна адказаў гяспадар. — Калі ў чалавека ёсць якая-небудзь хіба з вокам, то за гэтае няшчасце нават і хуліган не будзе чалавека абсмейваць, а то вы, такі заслужоны чалавек; я ведаю, што заслужоны, што<noinclude></noinclude> 98gqoydk0xndepzzh69493h6gun9np5 104 125672 290781 2026-07-01T11:56:41Z By-isti 3554 /* Не правераная */ Новая старонка: «ўсё цела ваша палякі штыхамі папаролі, сам лячыў, ведаю, ледзьве вылечыў. {{Водступ|2|em}}— Ты мяне да гэтага рахункавода прывёз, каб ён з мяне здзекваўся? — кінуўся Сашка да Вэні. {{Водступ|2|em}}— Ты, братка, не глядзі на яго, — сказаў Вэня гаспадару. — Ён п...» 290781 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="By-isti" /></noinclude>ўсё цела ваша палякі штыхамі папаролі, сам лячыў, ведаю, ледзьве вылечыў. {{Водступ|2|em}}— Ты мяне да гэтага рахункавода прывёз, каб ён з мяне здзекваўся? — кінуўся Сашка да Вэні. {{Водступ|2|em}}— Ты, братка, не глядзі на яго, — сказаў Вэня гаспадару. — Ён п‘яны. {{Водступ|2|em}}Сашка моўчкі ўстаў і вынес свой гонар на вуліцу. Вэня кінуўся за ім. Гаспадар перахітрыў Вэню. Ён не запытаў яго проста, хто ён такі цяпер, гэты Сашка Стафанковіч, а так сказаў: {{Водступ|2|em}}— Што вы прывезлі да мяне гэтую драбязу. {{Водступ|2|em}}— Гэта не драбяза, — адказаў Вэня. — З заўтрашняга дня ён… (Вэня назваў установу і сашкаў чын). Ты неё злуй, ён п‘яны і, праўда, крыху недалікатны. {{Водступ|2|em}}— Нічога, — згадзіўся чалавек, памагаючы п‘янаватаму Вэню ўлезці ў машыну. {{Водступ|2|em}}Едучы, Вэня шаптаў Сашку: {{Водступ|2|em}}— Ніколі я не спадзяваўся ад цябе. Дурань ты, самы сапраўдны. Нашто ты сабе ворага нажыў? З-за такой дурасці, проста паверыць цяжка. Старэеш ты, ці што? Ты-ж раней мог не менш як сёння выпіць і заўсёды ўмеў трымацца. Пасля таго сходу ў рэдакцыі я паехаў сюды настрой падняць, падумаць, праверыць, а ты рызыкнуць уздумаў? Чым ты ганарыцца ўздумаў, халера на цябе! Маўчаў-бы лепш. Нешта я, ведаючы цябе, і сапраўды мала веру, каб ты там якія-небудзь учынкі геройскія рабіў. {{Водступ|2|em}}— Перад гэтым спекулянтам, які тады з бацькі ў пяць столак няма ведама за што злупіў, хочаш, каб я шапкаваў? {{Водступ|2|em}}— Не веру я ў тваё геройства, ты ўсё найбольш тады каля той Любкі круціўся. {{Водступ|2|em}}— А дзе яна цяпер, тая Любка? {{Водступ|2|em}}— А от і пазаўчора я яе на вуліцы спаткаў.<noinclude></noinclude> t0cfep92osxzpndpm3vzdkghoeivqok