Індэкс:Андрэй Мрый.pdf

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікікрыніцы</sitename>
    <dbname>bewikisource</dbname>
    <base>https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.9</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Аўтар</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Размовы пра аўтара</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Старонка</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Размовы пра старонку</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Індэкс</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Размовы пра індэкс</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Індэкс:Андрэй Мрый.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>2906</id>
    <revision>
      <id>290865</id>
      <parentid>26254</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:29:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290865</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="242" sha1="se6l8gqdfmyu874j2908f0921c6es5f" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=[[Запіскі Самсона Самасуя (1953)|Запіскі Самсона Самасуя]]
|Language=be
|Volume=
|Author=[[Аўтар:Андрэй Мрый|Андрэй Мрый]]
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=Выдавецтва Бацькаўшчыны
|Address=Мюнхэн
|Year=1953
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=2
|Progress=C
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>se6l8gqdfmyu874j2908f0921c6es5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Андрэй Мрый.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>2916</id>
    <revision>
      <id>290866</id>
      <parentid>252268</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:31:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290866</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="459" sha1="2ps6ypo8p791tuh95yj6nl4ocur9dmk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Taravyvan Adijene&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|{{smaller|Перадрук зь літаратурнага часапісу „[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]]“, [[Узвышша (часопіс)/1929/3|№№ 3]], [[Узвышша (часопіс)/1929/4|4]] і [[Узвышша (часопіс)/1929/6|6]], Менск 1929 г.}}}}

{{Накіравальная рыса||height=1px}}

{{Цэнтар|Druck: „Logos“, München 8, Rosenheimer Str. 46 a.}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2ps6ypo8p791tuh95yj6nl4ocur9dmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Галоўная старонка/Стужка вікінавінаў</title>
    <ns>10</ns>
    <id>9254</id>
    <revision>
      <id>290869</id>
      <parentid>290647</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:34:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27506" sha1="5znxq24nfaofj870b99mpyzfonx9nac" xml:space="preserve">&lt;!-- Пішыце ў стужку пад гэтай палоскай --&gt;
----
&lt;div style=&quot;height:500px;overflow:auto;&quot;&gt;
* {{Прапанаваны экспарт|Запіскі Самсона Самасуя (1953)}} 01.07.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Каспяровіч|Мікола Касьпяровіч]]''. «[[Запіскі Самсона Самасуя (1953)|Запіскі Самсона Самасуя]]», 1953
----
* {{Прапанаваны экспарт|Зборнік «Роднага Краю» за 1934 год (1935)}} 29.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Зборнік «Роднага Краю» за 1934 год (1935)|Зборнік „Роднага Краю“ за 1934 год]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|Волаты (1929)}} 28.06.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Каспяровіч|Мікола Касьпяровіч]]''. «[[Волаты (1929)|Волаты]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925)}} 26.06.2026 ''[[Аўтар:Усевалад Ігнатоўскі|Усевалад Ігнатоўскі]]''. «[[Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925)|Кароткі нарыс гісторыі Беларусі]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)}} 24.06.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Adam Stankievič]]''. «[[U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi]]», 1938
* {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)}} 23.06.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі}} 18.06.2026 ''[[Аўтар:Аркадзь Быкаў|Аркадзь Быкаў]]''. «[[Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Канстанцін Кернажыцкі|Канстанцін Кернажыцкі]]''. «[[Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Вязьмо (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Вязьмо (1932)|Вязьмо]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)}} 08.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj]]», 1863
* {{Прапанаваны экспарт|Weliki Hospodarv presławnych Narodow…}} 05.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Weliki Hospodarv presławnych Narodow…]]», 1648
* {{Прапанаваны экспарт|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)}} 04.06.2026 ''[[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|Алесь Галынец]]''. «[[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Атрута (1927)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Атрута (1927)|Атрута]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|На чыгунцы (1928)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[На чыгунцы (1928)|На чыгунцы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)}} 02.06.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)|Падарунак Беларускаму Жаўнеру]]», 1920
----
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 30.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]''. «[[Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць (1903)|Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць]]», 1903
* {{Прапанаваны экспарт|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)}} 30.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Мэтодыка роднае мовы (1926)}} 27.05.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Канстанцін Міцкевіч]]''. «[[Мэтодыка роднае мовы (1926)|Мэтодыка роднае мовы]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Птушка на волі (1932)}} 20.05.2026 ''[[Аўтар:Вольга Сахарава|Ольга Сахарава]]''. «[[Птушка на волі (1932)|Птушка на волі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 18.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Карусь Каганец|Карусь Костровицки]]'' і ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|С. Шаулоўски]]''. «[[Гутарки аб неби и зямли (1907)|Гутарки аб неби и зямли]]», 1907
* {{Прапанаваны экспарт|Язэп Крушынскі (1929—1932)/2}} 16.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Язэп Крушынскі (1929—1932)/2|Язэп Крушынскі. Кніга другая]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|На крэсах усходніх (1933)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Ілья Гурскі|Ільля Гурскі]]''. «[[На крэсах усходніх (1933)|На крэсах усходніх]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Салавей (1928)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Салавей (1928)|Салавей]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Ab teatry (1927)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Станіслаў Грынкевіч|Stanisłaŭ Hrynkiewič]]''. «[[Ab teatry (1927)|Ab teatry]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/7}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/7|«Дзянніца», № 7]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/6}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/6|«Дзянніца», № 6]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/5}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/5|«Дзянніца», № 5]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/4}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/4|«Дзянніца», № 4]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Ветрагоны (1930)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Ветрагоны (1930)|Ветрагоны]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Пётр Гарбацэвіч-Клінцэвіч|Пётар Гарбацэвіч]]''. «[[Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)|Полёнізацыя Заходняй Беларусі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/3}} 06.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/3|«Дзянніца», № 3]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Суд (1925, Вільня)}} 05.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Суд (1925, Вільня)|Суд]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/2}} 05.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/2|«Дзянніца», № 2]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|На зломе (1925)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Янка Нёманскі|Янка Нёманскі]]''. «[[На зломе (1925)|На зломе]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|За двадцаць пяць гадоў (1928)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[За двадцаць пяць гадоў (1928)|За двадцаць пяць гадоў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/1}} 03.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/1|«Дзянніца», № 1]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзесяць (1930)}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Дзесяць (1930)|Дзесяць]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Мікола Ільяшэвіч|Мікола Ільяшэвіч]]''. «[[Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Полымя (часопіс)/1922/1}} 01.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Полымя (часопіс)/1922/1|«Полымя», № 1]], 1922
----
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданні (Бядуля, 1947)}} 29.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Змітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданні (Бядуля, 1947)|Апавяданні]]», 1947
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданьні (Бядуля, 1926)}} 27.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданьні (Бядуля, 1926)|Апавяданьні]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Абдзіраловіч і Барыка}} 25.04.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]]''. «[[Абдзіраловіч і Барыка]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Smyk biełaruski (1908)}} 24.04.2026 ''[[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Symon Reŭka s pad Barysowa]]''. «[[Smyk biełaruski (1908)|Smyk biełaruski]]», 1908
* {{Прапанаваны экспарт|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)}} 23.04.2026 ''[[Аўтар:Сяргей Паўловіч|Сяргей Паўловіч]]''. «[[Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|На зачарованых гонях (1927)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[На зачарованых гонях (1927)|На зачарованых гонях]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Рэволюцыйным шляхам (1928)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Рэволюцыйным шляхам (1928)|Рэволюцыйным шляхам]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Над ракою Арэсай (1933)}} 12.04.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Над ракою Арэсай (1933)|Над ракою Арэсай]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Вогнішча барацьбы (1930)}} 08.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Вогнішча барацьбы (1930)|Вогнішча барацьбы]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка}} 04.04.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка|З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)}} 03.04.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімер Сваяк]]''. «[[Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі]]», 1992
----
* {{Прапанаваны экспарт|Бацькаў сын (1932)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Бацькаў сын (1932)|Бацькаў сын]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Бярозка (1923)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]''. «[[Бярозка (1923)|Бярозка]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Янка Канцавы (1924)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімір Сваяк]]''. «[[Янка Канцавы (1924)|Янка Канцавы]]», 1924
* {{Прапанаваны экспарт|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Тамаш Грыб|Тамаш Грыб]]''. «[[И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|1905 год (1926)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Уладзімір Ленін|Уладзімір Ленін]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Канстанцін Ламака|Канстанцін Ламака]]''. «[[1905 год (1926)|1905 год]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Hołas dušy (1949)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Ks. K. Stepovič]]''. «[[Hołas dušy (1949)|Hołas dušy]]», 1949
* {{Прапанаваны экспарт|Кат у белай манішцы (1942)}} 13.03.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Кат у белай манішцы (1942)|Кат у белай манішцы]]», 1942
* {{Прапанаваны экспарт|Skarb (1927)}} 12.03.2026 ''[[Аўтар:Ян Васілеўскі (1885—1948)|Jan Wasileŭski]]''. «[[Skarb (1927)|Skarb]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)|Rodnaja mowa ŭ światyniach]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|А што далей? (Шыла)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Мікола Шыла|Мікола Шыла]]''. «[[А што далей? (Шыла)|А што далей?]]», 1948
* {{Прапанаваны экспарт|Ляля Мэнке (Луцкевіч)}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Ляля Мэнке (Луцкевіч)|Ляля Мэнке]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Стагодзьдзе новага беларускага друку}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнт Гадлеўскі]]''. «[[Стагодзьдзе новага беларускага друку|Стагодзьдзе новага беларускага друку]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|11 ліпеня (1930)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Ілары Барашка|Ілары Барашка]]''. «[[11 ліпеня (1930)|11 ліпеня]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)|Другое чытанне для дзяцей беларусаў]]», 1909
----
* {{Прапанаваны экспарт|Сымон Музыка (1925)}} 28.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Сымон Музыка (1925)|Сымон Музыка]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Лябірынты (1944)}} 26.02.2026 ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]''. «[[Лябірынты (1944)|Лябірынты]]», 1944
* {{Прапанаваны экспарт|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Фадзей Руткоўскі|Fadziej Rutkoŭski]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Wincuk Marcinkiewicz]]''. «[[Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła]]», 1910
* {{Прапанаваны экспарт|Гудкі (1931)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Гудкі (1931)|Гудкі]]», 1931
* {{Прапанаваны экспарт|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Сяргей_Замбржыцкі|Сяргей Замбржыцкі]]''. «[[«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа)]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Гірт з воўчага логу (1930)}} 19.02.2026 ''[[Аўтар:Яніс Райніс|Яніс Райніс]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Язэп Дыла|Назар Бываеўскі]]''. «[[Гірт з воўчага логу (1930)|Гірт з воўчага логу]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|З літуанізмаў у беларускай мове}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[З літуанізмаў у беларускай мове|З літуанізмаў у беларускай мове]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры]]», 1921
* {{Прапанаваны экспарт|Закаханая (Салагуб)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Алесь Салагуб|Алесь Салагуб]]''. «[[Закаханая (Салагуб)|Закаханая]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі]]», 1919
* {{Прапанаваны экспарт|Напор (1933)}} 15.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Напор (1933)|Напор]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Гапонъ (1909)}} 13.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Гапонъ (1909)|Гапонъ]]», 1909
* {{Прапанаваны экспарт|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)}} 11.02.2026 ''[[Аўтар:Пятро Мятла|Пятро Мятла]]''. «[[Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Ігнат Дварчанін|Ігнат Дварчанін]]''. «[[Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Гаўрыіл Сушкін|Гаўрыіл Сушкін]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Адвечная песьня (1927)}} 08.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Адвечная песьня (1927)|Адвечная песьня]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|400-лецьце Літоўскага Статуту}} 06.02.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Шкялёнак|Мікалай Шкялёнак]]''. «[[400-лецьце Літоўскага Статуту|400-лецьце Літоўскага Статуту]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Zyla Karalewič (1937)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Сцяпан Васільчанка|Sciapan Wasilčenko]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zyla Karalewič (1937)|Zyla Karalewič]]», 1937
* {{Прапанаваны экспарт|На рубяжы (1925)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[На рубяжы (1925)|На рубяжы]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Alenčyna wiasielle (1923)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Зязюля|Андрэй Зязюля]]''. «[[Alenčyna wiasielle (1923)|Alenčyna wiasielle]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Шляхам жыцьця (1923)|Шляхам жыцьця]]», 1923
----
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 25.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Устаноўка (1930)|Устаноўка]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)}} 24.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)|Сшытак вершаў (1938—1946)]]», 1946
* {{Прапанаваны экспарт|На загонах (1928)}} 23.1.2026 ''[[Аўтар:Васіль Каваль|Васіль Каваль]]''. «[[На загонах (1928)|На загонах]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Сьцежкі-дарожкі (1928))}} 21.1.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Сьцежкі-дарожкі (1928)|Сьцежкі-дарожкі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Руска-беларускі слоўнік (1937)}} 20.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускі слоўнік]]», 1937
----
{{справа|''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2012|2012]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2013|2013]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2014|2014]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2015|2015]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2016|2016]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2017|2017]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2019|2019]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2020|2020]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2021|2021]], ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2022|2022]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2023|2023]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2024|2024]]''
''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2025|2025]]''}}
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5znxq24nfaofj870b99mpyzfonx9nac</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290870</id>
      <parentid>290869</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:34:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27478" sha1="a2fuiyxqimcjmos6d52nckl4lfyukks" xml:space="preserve">&lt;!-- Пішыце ў стужку пад гэтай палоскай --&gt;
----
&lt;div style=&quot;height:500px;overflow:auto;&quot;&gt;
* {{Прапанаваны экспарт|Запіскі Самсона Самасуя (1953)}} 01.07.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Мрый|Андрэй Мрый]]''. «[[Запіскі Самсона Самасуя (1953)|Запіскі Самсона Самасуя]]», 1953
----
* {{Прапанаваны экспарт|Зборнік «Роднага Краю» за 1934 год (1935)}} 29.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Зборнік «Роднага Краю» за 1934 год (1935)|Зборнік „Роднага Краю“ за 1934 год]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|Волаты (1929)}} 28.06.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Каспяровіч|Мікола Касьпяровіч]]''. «[[Волаты (1929)|Волаты]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925)}} 26.06.2026 ''[[Аўтар:Усевалад Ігнатоўскі|Усевалад Ігнатоўскі]]''. «[[Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925)|Кароткі нарыс гісторыі Беларусі]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)}} 24.06.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Adam Stankievič]]''. «[[U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi]]», 1938
* {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)}} 23.06.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі}} 18.06.2026 ''[[Аўтар:Аркадзь Быкаў|Аркадзь Быкаў]]''. «[[Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Канстанцін Кернажыцкі|Канстанцін Кернажыцкі]]''. «[[Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Вязьмо (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Вязьмо (1932)|Вязьмо]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)}} 08.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj]]», 1863
* {{Прапанаваны экспарт|Weliki Hospodarv presławnych Narodow…}} 05.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Weliki Hospodarv presławnych Narodow…]]», 1648
* {{Прапанаваны экспарт|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)}} 04.06.2026 ''[[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|Алесь Галынец]]''. «[[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Атрута (1927)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Атрута (1927)|Атрута]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|На чыгунцы (1928)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[На чыгунцы (1928)|На чыгунцы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)}} 02.06.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)|Падарунак Беларускаму Жаўнеру]]», 1920
----
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 30.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]''. «[[Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць (1903)|Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць]]», 1903
* {{Прапанаваны экспарт|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)}} 30.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Мэтодыка роднае мовы (1926)}} 27.05.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Канстанцін Міцкевіч]]''. «[[Мэтодыка роднае мовы (1926)|Мэтодыка роднае мовы]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Птушка на волі (1932)}} 20.05.2026 ''[[Аўтар:Вольга Сахарава|Ольга Сахарава]]''. «[[Птушка на волі (1932)|Птушка на волі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 18.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Карусь Каганец|Карусь Костровицки]]'' і ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|С. Шаулоўски]]''. «[[Гутарки аб неби и зямли (1907)|Гутарки аб неби и зямли]]», 1907
* {{Прапанаваны экспарт|Язэп Крушынскі (1929—1932)/2}} 16.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Язэп Крушынскі (1929—1932)/2|Язэп Крушынскі. Кніга другая]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|На крэсах усходніх (1933)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Ілья Гурскі|Ільля Гурскі]]''. «[[На крэсах усходніх (1933)|На крэсах усходніх]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Салавей (1928)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Салавей (1928)|Салавей]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Ab teatry (1927)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Станіслаў Грынкевіч|Stanisłaŭ Hrynkiewič]]''. «[[Ab teatry (1927)|Ab teatry]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/7}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/7|«Дзянніца», № 7]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/6}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/6|«Дзянніца», № 6]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/5}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/5|«Дзянніца», № 5]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/4}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/4|«Дзянніца», № 4]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Ветрагоны (1930)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Ветрагоны (1930)|Ветрагоны]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Пётр Гарбацэвіч-Клінцэвіч|Пётар Гарбацэвіч]]''. «[[Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)|Полёнізацыя Заходняй Беларусі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/3}} 06.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/3|«Дзянніца», № 3]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Суд (1925, Вільня)}} 05.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Суд (1925, Вільня)|Суд]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/2}} 05.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/2|«Дзянніца», № 2]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|На зломе (1925)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Янка Нёманскі|Янка Нёманскі]]''. «[[На зломе (1925)|На зломе]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|За двадцаць пяць гадоў (1928)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[За двадцаць пяць гадоў (1928)|За двадцаць пяць гадоў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/1}} 03.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/1|«Дзянніца», № 1]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзесяць (1930)}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Дзесяць (1930)|Дзесяць]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Мікола Ільяшэвіч|Мікола Ільяшэвіч]]''. «[[Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Полымя (часопіс)/1922/1}} 01.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Полымя (часопіс)/1922/1|«Полымя», № 1]], 1922
----
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданні (Бядуля, 1947)}} 29.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Змітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданні (Бядуля, 1947)|Апавяданні]]», 1947
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданьні (Бядуля, 1926)}} 27.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданьні (Бядуля, 1926)|Апавяданьні]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Абдзіраловіч і Барыка}} 25.04.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]]''. «[[Абдзіраловіч і Барыка]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Smyk biełaruski (1908)}} 24.04.2026 ''[[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Symon Reŭka s pad Barysowa]]''. «[[Smyk biełaruski (1908)|Smyk biełaruski]]», 1908
* {{Прапанаваны экспарт|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)}} 23.04.2026 ''[[Аўтар:Сяргей Паўловіч|Сяргей Паўловіч]]''. «[[Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|На зачарованых гонях (1927)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[На зачарованых гонях (1927)|На зачарованых гонях]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Рэволюцыйным шляхам (1928)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Рэволюцыйным шляхам (1928)|Рэволюцыйным шляхам]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Над ракою Арэсай (1933)}} 12.04.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Над ракою Арэсай (1933)|Над ракою Арэсай]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Вогнішча барацьбы (1930)}} 08.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Вогнішча барацьбы (1930)|Вогнішча барацьбы]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка}} 04.04.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка|З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)}} 03.04.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімер Сваяк]]''. «[[Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі]]», 1992
----
* {{Прапанаваны экспарт|Бацькаў сын (1932)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Бацькаў сын (1932)|Бацькаў сын]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Бярозка (1923)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]''. «[[Бярозка (1923)|Бярозка]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Янка Канцавы (1924)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімір Сваяк]]''. «[[Янка Канцавы (1924)|Янка Канцавы]]», 1924
* {{Прапанаваны экспарт|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Тамаш Грыб|Тамаш Грыб]]''. «[[И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|1905 год (1926)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Уладзімір Ленін|Уладзімір Ленін]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Канстанцін Ламака|Канстанцін Ламака]]''. «[[1905 год (1926)|1905 год]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Hołas dušy (1949)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Ks. K. Stepovič]]''. «[[Hołas dušy (1949)|Hołas dušy]]», 1949
* {{Прапанаваны экспарт|Кат у белай манішцы (1942)}} 13.03.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Кат у белай манішцы (1942)|Кат у белай манішцы]]», 1942
* {{Прапанаваны экспарт|Skarb (1927)}} 12.03.2026 ''[[Аўтар:Ян Васілеўскі (1885—1948)|Jan Wasileŭski]]''. «[[Skarb (1927)|Skarb]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)|Rodnaja mowa ŭ światyniach]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|А што далей? (Шыла)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Мікола Шыла|Мікола Шыла]]''. «[[А што далей? (Шыла)|А што далей?]]», 1948
* {{Прапанаваны экспарт|Ляля Мэнке (Луцкевіч)}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Ляля Мэнке (Луцкевіч)|Ляля Мэнке]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Стагодзьдзе новага беларускага друку}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнт Гадлеўскі]]''. «[[Стагодзьдзе новага беларускага друку|Стагодзьдзе новага беларускага друку]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|11 ліпеня (1930)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Ілары Барашка|Ілары Барашка]]''. «[[11 ліпеня (1930)|11 ліпеня]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)|Другое чытанне для дзяцей беларусаў]]», 1909
----
* {{Прапанаваны экспарт|Сымон Музыка (1925)}} 28.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Сымон Музыка (1925)|Сымон Музыка]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Лябірынты (1944)}} 26.02.2026 ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]''. «[[Лябірынты (1944)|Лябірынты]]», 1944
* {{Прапанаваны экспарт|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Фадзей Руткоўскі|Fadziej Rutkoŭski]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Wincuk Marcinkiewicz]]''. «[[Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła]]», 1910
* {{Прапанаваны экспарт|Гудкі (1931)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Гудкі (1931)|Гудкі]]», 1931
* {{Прапанаваны экспарт|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Сяргей_Замбржыцкі|Сяргей Замбржыцкі]]''. «[[«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа)]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Гірт з воўчага логу (1930)}} 19.02.2026 ''[[Аўтар:Яніс Райніс|Яніс Райніс]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Язэп Дыла|Назар Бываеўскі]]''. «[[Гірт з воўчага логу (1930)|Гірт з воўчага логу]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|З літуанізмаў у беларускай мове}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[З літуанізмаў у беларускай мове|З літуанізмаў у беларускай мове]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры]]», 1921
* {{Прапанаваны экспарт|Закаханая (Салагуб)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Алесь Салагуб|Алесь Салагуб]]''. «[[Закаханая (Салагуб)|Закаханая]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі]]», 1919
* {{Прапанаваны экспарт|Напор (1933)}} 15.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Напор (1933)|Напор]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Гапонъ (1909)}} 13.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Гапонъ (1909)|Гапонъ]]», 1909
* {{Прапанаваны экспарт|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)}} 11.02.2026 ''[[Аўтар:Пятро Мятла|Пятро Мятла]]''. «[[Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Ігнат Дварчанін|Ігнат Дварчанін]]''. «[[Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Гаўрыіл Сушкін|Гаўрыіл Сушкін]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Адвечная песьня (1927)}} 08.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Адвечная песьня (1927)|Адвечная песьня]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|400-лецьце Літоўскага Статуту}} 06.02.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Шкялёнак|Мікалай Шкялёнак]]''. «[[400-лецьце Літоўскага Статуту|400-лецьце Літоўскага Статуту]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Zyla Karalewič (1937)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Сцяпан Васільчанка|Sciapan Wasilčenko]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zyla Karalewič (1937)|Zyla Karalewič]]», 1937
* {{Прапанаваны экспарт|На рубяжы (1925)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[На рубяжы (1925)|На рубяжы]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Alenčyna wiasielle (1923)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Зязюля|Андрэй Зязюля]]''. «[[Alenčyna wiasielle (1923)|Alenčyna wiasielle]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Шляхам жыцьця (1923)|Шляхам жыцьця]]», 1923
----
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 25.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Устаноўка (1930)|Устаноўка]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)}} 24.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)|Сшытак вершаў (1938—1946)]]», 1946
* {{Прапанаваны экспарт|На загонах (1928)}} 23.1.2026 ''[[Аўтар:Васіль Каваль|Васіль Каваль]]''. «[[На загонах (1928)|На загонах]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Сьцежкі-дарожкі (1928))}} 21.1.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Сьцежкі-дарожкі (1928)|Сьцежкі-дарожкі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Руска-беларускі слоўнік (1937)}} 20.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускі слоўнік]]», 1937
----
{{справа|''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2012|2012]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2013|2013]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2014|2014]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2015|2015]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2016|2016]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2017|2017]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2019|2019]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2020|2020]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2021|2021]], ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2022|2022]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2023|2023]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2024|2024]]''
''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2025|2025]]''}}
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a2fuiyxqimcjmos6d52nckl4lfyukks</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291004</id>
      <parentid>290870</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>291004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27722" sha1="jp34729h6zqpgrk0izuaifny1obp2b9" xml:space="preserve">&lt;!-- Пішыце ў стужку пад гэтай палоскай --&gt;
----
&lt;div style=&quot;height:500px;overflow:auto;&quot;&gt;
* {{Прапанаваны экспарт|Люба Лук’янская (1937)}} 03.07.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Люба Лук’янская (1937)|Люба Лук’янская]]», 1937
* {{Прапанаваны экспарт|Запіскі Самсона Самасуя (1953)}} 01.07.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Мрый|Андрэй Мрый]]''. «[[Запіскі Самсона Самасуя (1953)|Запіскі Самсона Самасуя]]», 1953
----
* {{Прапанаваны экспарт|Зборнік «Роднага Краю» за 1934 год (1935)}} 29.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Зборнік «Роднага Краю» за 1934 год (1935)|Зборнік „Роднага Краю“ за 1934 год]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|Волаты (1929)}} 28.06.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Каспяровіч|Мікола Касьпяровіч]]''. «[[Волаты (1929)|Волаты]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925)}} 26.06.2026 ''[[Аўтар:Усевалад Ігнатоўскі|Усевалад Ігнатоўскі]]''. «[[Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925)|Кароткі нарыс гісторыі Беларусі]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)}} 24.06.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Adam Stankievič]]''. «[[U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi]]», 1938
* {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)}} 23.06.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі}} 18.06.2026 ''[[Аўтар:Аркадзь Быкаў|Аркадзь Быкаў]]''. «[[Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Канстанцін Кернажыцкі|Канстанцін Кернажыцкі]]''. «[[Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Вязьмо (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Вязьмо (1932)|Вязьмо]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)}} 08.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj]]», 1863
* {{Прапанаваны экспарт|Weliki Hospodarv presławnych Narodow…}} 05.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Weliki Hospodarv presławnych Narodow…]]», 1648
* {{Прапанаваны экспарт|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)}} 04.06.2026 ''[[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|Алесь Галынец]]''. «[[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Атрута (1927)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Атрута (1927)|Атрута]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|На чыгунцы (1928)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[На чыгунцы (1928)|На чыгунцы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)}} 02.06.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)|Падарунак Беларускаму Жаўнеру]]», 1920
----
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 30.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]''. «[[Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць (1903)|Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць]]», 1903
* {{Прапанаваны экспарт|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)}} 30.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Мэтодыка роднае мовы (1926)}} 27.05.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Канстанцін Міцкевіч]]''. «[[Мэтодыка роднае мовы (1926)|Мэтодыка роднае мовы]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Птушка на волі (1932)}} 20.05.2026 ''[[Аўтар:Вольга Сахарава|Ольга Сахарава]]''. «[[Птушка на волі (1932)|Птушка на волі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 18.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Карусь Каганец|Карусь Костровицки]]'' і ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|С. Шаулоўски]]''. «[[Гутарки аб неби и зямли (1907)|Гутарки аб неби и зямли]]», 1907
* {{Прапанаваны экспарт|Язэп Крушынскі (1929—1932)/2}} 16.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Язэп Крушынскі (1929—1932)/2|Язэп Крушынскі. Кніга другая]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|На крэсах усходніх (1933)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Ілья Гурскі|Ільля Гурскі]]''. «[[На крэсах усходніх (1933)|На крэсах усходніх]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Салавей (1928)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Салавей (1928)|Салавей]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Ab teatry (1927)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Станіслаў Грынкевіч|Stanisłaŭ Hrynkiewič]]''. «[[Ab teatry (1927)|Ab teatry]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/7}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/7|«Дзянніца», № 7]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/6}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/6|«Дзянніца», № 6]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/5}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/5|«Дзянніца», № 5]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/4}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/4|«Дзянніца», № 4]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Ветрагоны (1930)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Ветрагоны (1930)|Ветрагоны]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Пётр Гарбацэвіч-Клінцэвіч|Пётар Гарбацэвіч]]''. «[[Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)|Полёнізацыя Заходняй Беларусі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/3}} 06.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/3|«Дзянніца», № 3]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Суд (1925, Вільня)}} 05.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Суд (1925, Вільня)|Суд]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/2}} 05.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/2|«Дзянніца», № 2]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|На зломе (1925)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Янка Нёманскі|Янка Нёманскі]]''. «[[На зломе (1925)|На зломе]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|За двадцаць пяць гадоў (1928)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[За двадцаць пяць гадоў (1928)|За двадцаць пяць гадоў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/1}} 03.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/1|«Дзянніца», № 1]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзесяць (1930)}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Дзесяць (1930)|Дзесяць]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Мікола Ільяшэвіч|Мікола Ільяшэвіч]]''. «[[Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Полымя (часопіс)/1922/1}} 01.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Полымя (часопіс)/1922/1|«Полымя», № 1]], 1922
----
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданні (Бядуля, 1947)}} 29.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Змітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданні (Бядуля, 1947)|Апавяданні]]», 1947
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданьні (Бядуля, 1926)}} 27.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданьні (Бядуля, 1926)|Апавяданьні]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Абдзіраловіч і Барыка}} 25.04.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]]''. «[[Абдзіраловіч і Барыка]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Smyk biełaruski (1908)}} 24.04.2026 ''[[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Symon Reŭka s pad Barysowa]]''. «[[Smyk biełaruski (1908)|Smyk biełaruski]]», 1908
* {{Прапанаваны экспарт|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)}} 23.04.2026 ''[[Аўтар:Сяргей Паўловіч|Сяргей Паўловіч]]''. «[[Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|На зачарованых гонях (1927)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[На зачарованых гонях (1927)|На зачарованых гонях]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Рэволюцыйным шляхам (1928)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Рэволюцыйным шляхам (1928)|Рэволюцыйным шляхам]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Над ракою Арэсай (1933)}} 12.04.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Над ракою Арэсай (1933)|Над ракою Арэсай]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Вогнішча барацьбы (1930)}} 08.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Вогнішча барацьбы (1930)|Вогнішча барацьбы]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка}} 04.04.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка|З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)}} 03.04.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімер Сваяк]]''. «[[Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі]]», 1992
----
* {{Прапанаваны экспарт|Бацькаў сын (1932)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Бацькаў сын (1932)|Бацькаў сын]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Бярозка (1923)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]''. «[[Бярозка (1923)|Бярозка]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Янка Канцавы (1924)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімір Сваяк]]''. «[[Янка Канцавы (1924)|Янка Канцавы]]», 1924
* {{Прапанаваны экспарт|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Тамаш Грыб|Тамаш Грыб]]''. «[[И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|1905 год (1926)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Уладзімір Ленін|Уладзімір Ленін]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Канстанцін Ламака|Канстанцін Ламака]]''. «[[1905 год (1926)|1905 год]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Hołas dušy (1949)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Ks. K. Stepovič]]''. «[[Hołas dušy (1949)|Hołas dušy]]», 1949
* {{Прапанаваны экспарт|Кат у белай манішцы (1942)}} 13.03.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Кат у белай манішцы (1942)|Кат у белай манішцы]]», 1942
* {{Прапанаваны экспарт|Skarb (1927)}} 12.03.2026 ''[[Аўтар:Ян Васілеўскі (1885—1948)|Jan Wasileŭski]]''. «[[Skarb (1927)|Skarb]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)|Rodnaja mowa ŭ światyniach]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|А што далей? (Шыла)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Мікола Шыла|Мікола Шыла]]''. «[[А што далей? (Шыла)|А што далей?]]», 1948
* {{Прапанаваны экспарт|Ляля Мэнке (Луцкевіч)}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Ляля Мэнке (Луцкевіч)|Ляля Мэнке]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Стагодзьдзе новага беларускага друку}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнт Гадлеўскі]]''. «[[Стагодзьдзе новага беларускага друку|Стагодзьдзе новага беларускага друку]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|11 ліпеня (1930)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Ілары Барашка|Ілары Барашка]]''. «[[11 ліпеня (1930)|11 ліпеня]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)|Другое чытанне для дзяцей беларусаў]]», 1909
----
* {{Прапанаваны экспарт|Сымон Музыка (1925)}} 28.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Сымон Музыка (1925)|Сымон Музыка]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Лябірынты (1944)}} 26.02.2026 ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]''. «[[Лябірынты (1944)|Лябірынты]]», 1944
* {{Прапанаваны экспарт|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Фадзей Руткоўскі|Fadziej Rutkoŭski]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Wincuk Marcinkiewicz]]''. «[[Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła]]», 1910
* {{Прапанаваны экспарт|Гудкі (1931)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Гудкі (1931)|Гудкі]]», 1931
* {{Прапанаваны экспарт|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Сяргей_Замбржыцкі|Сяргей Замбржыцкі]]''. «[[«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа)]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Гірт з воўчага логу (1930)}} 19.02.2026 ''[[Аўтар:Яніс Райніс|Яніс Райніс]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Язэп Дыла|Назар Бываеўскі]]''. «[[Гірт з воўчага логу (1930)|Гірт з воўчага логу]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|З літуанізмаў у беларускай мове}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[З літуанізмаў у беларускай мове|З літуанізмаў у беларускай мове]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры]]», 1921
* {{Прапанаваны экспарт|Закаханая (Салагуб)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Алесь Салагуб|Алесь Салагуб]]''. «[[Закаханая (Салагуб)|Закаханая]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі]]», 1919
* {{Прапанаваны экспарт|Напор (1933)}} 15.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Напор (1933)|Напор]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Гапонъ (1909)}} 13.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Гапонъ (1909)|Гапонъ]]», 1909
* {{Прапанаваны экспарт|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)}} 11.02.2026 ''[[Аўтар:Пятро Мятла|Пятро Мятла]]''. «[[Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Ігнат Дварчанін|Ігнат Дварчанін]]''. «[[Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Гаўрыіл Сушкін|Гаўрыіл Сушкін]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Адвечная песьня (1927)}} 08.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Адвечная песьня (1927)|Адвечная песьня]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|400-лецьце Літоўскага Статуту}} 06.02.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Шкялёнак|Мікалай Шкялёнак]]''. «[[400-лецьце Літоўскага Статуту|400-лецьце Літоўскага Статуту]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Zyla Karalewič (1937)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Сцяпан Васільчанка|Sciapan Wasilčenko]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zyla Karalewič (1937)|Zyla Karalewič]]», 1937
* {{Прапанаваны экспарт|На рубяжы (1925)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[На рубяжы (1925)|На рубяжы]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Alenčyna wiasielle (1923)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Зязюля|Андрэй Зязюля]]''. «[[Alenčyna wiasielle (1923)|Alenčyna wiasielle]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Шляхам жыцьця (1923)|Шляхам жыцьця]]», 1923
----
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 25.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Устаноўка (1930)|Устаноўка]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)}} 24.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)|Сшытак вершаў (1938—1946)]]», 1946
* {{Прапанаваны экспарт|На загонах (1928)}} 23.1.2026 ''[[Аўтар:Васіль Каваль|Васіль Каваль]]''. «[[На загонах (1928)|На загонах]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Сьцежкі-дарожкі (1928))}} 21.1.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Сьцежкі-дарожкі (1928)|Сьцежкі-дарожкі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Руска-беларускі слоўнік (1937)}} 20.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускі слоўнік]]», 1937
----
{{справа|''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2012|2012]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2013|2013]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2014|2014]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2015|2015]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2016|2016]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2017|2017]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2019|2019]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2020|2020]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2021|2021]], ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2022|2022]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2023|2023]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2024|2024]]''
''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2025|2025]]''}}
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jp34729h6zqpgrk0izuaifny1obp2b9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Галоўная старонка/Што зрабіць</title>
    <ns>10</ns>
    <id>9260</id>
    <revision>
      <id>291006</id>
      <parentid>290457</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:26:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>291006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4857" sha1="mkdl7vml2ci1uuohw7is6w0x6zfzgi3" xml:space="preserve">:&lt;span style=&quot;padding:0 0.5em;margin-right:1px; solid #000;background:#FFA0A0&quot; title=&quot;{{{1}}}&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[:Катэгорыя:Вікікрыніцы:Індэксы без распазнанага тэксту|Патрэбнае распазнаванне тэксту]] ({{smaller|{{PAGESINCAT:Вікікрыніцы:Індэксы без распазнанага тэксту}}}})
:&lt;span style=&quot;padding:0 0.5em;margin-right:1px; solid #000;background:#FFE867&quot; title=&quot;{{{1}}}&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[:Катэгорыя:Вікікрыніцы:Нявычытаныя індэксы|Патрэбная вычытка]] ({{smaller|{{PAGESINCAT:Вікікрыніцы:Нявычытаныя індэксы}}}})
:&lt;span style=&quot;padding:0 0.5em;margin-right:1px; solid #000;background:#AFAFFF&quot; title=&quot;{{{1}}}&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[:Катэгорыя:Вікікрыніцы:Індэксы, гатовыя да кампіляцыі|‎Гатовая да супастаўлення і падзелу]] ({{smaller|{{PAGESINCAT:Вікікрыніцы:Індэксы, гатовыя да кампіляцыі}}}})
:&lt;span style=&quot;padding:0 0.5em;margin-right:1px; solid #000;background:#90FF90&quot; title=&quot;{{{1}}}&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[:Катэгорыя:Вікікрыніцы:Індэксы ў вычытцы|Вычытаныя, але патрабуюць праверкі]] ({{smaller|{{PAGESINCAT:Вікікрыніцы:Індэксы ў вычытцы}}}})
:&lt;span style=&quot;padding:0 0.5em;margin-right:1px; solid #000;background:#00137F&quot; title=&quot;{{{1}}}&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[:Катэгорыя:Вікікрыніцы:Правераныя індэксы‎|Правераныя]] ({{smaller|{{PAGESINCAT:Вікікрыніцы:Правераныя індэксы}}}})
&lt;hr/&gt;
Калі ласка, перад вычытваннем азнаёмцеся з [[Вікікрыніцы:Дапамога#Афармленьне_індэксаў|парадамі]] да гэтага.
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''Вычытваецца цяпер'''&lt;/div&gt;
На дадзены момант на Вікікрыніцах вычытваюцца наступныя буйныя творы, з якімі Вы б маглі дапамагчы:

* Бѣлорусскій сборникъ. {{Скан|[[Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912)/3|Выпускъ 3]]|Романов Е. Р. Бѣлорусскій сборнікъ. Томъ первый. Губерніѧ могилевскаѧ. Выпускъ третий. Сказки. Витебскъ. 1887.pdf}} [[Аўтар:Еўдакім Раманаў|Еўдакіма Раманава]] (1887)
* {{Скан|[[Краязнаўства (1929)|Краязнаўства]]|Краязнаўства (1929).pdf}} [[Аўтар:Мікалай Каспяровіч|Міколы Касьпяровіча]] (1929)
* {{Скан|[[Сучасная рэлігійнасьць (1930)|Сучасная рэлігійнасьць]]|Сучасная рэлігійнасьць (1930).pdf}} [[Аўтар:Сямён Вальфсон|Сямёна Вальфсона]] (1930)
* {{Скан|[[Будучыня (1947)|Будучыня]]|Будучыня (1947).pdf}} [[Аўтар:Эдуард Самуйлёнак|Эдуарда Самуйлёнка]] (1947)

&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''Варта праверыць'''&lt;/div&gt;
Ніжэйпададзеныя творы варта праверыць. Магчыма, там ёсць памылкі друку, дапушчаныя ў часе вычытвання.
* {{Скан|[[Патрэбнасць нацыанальнаго жыцьця для беларусау і Самаадзначэньня народу (1918)|Патрэбнасць нацыанальнаго жыцьця для беларусау і Самаадзначэньня народу]]|Патрэбнасць нацыянальнага жыцця для беларусаў і самаадзначэння народа.pdf}} [[Аўтар:Фабіян Шантыр|Фабіяна Шантыра]] (1918)
* {{Скан|[[Беларускі рух ад 1917 да 1920 году (1920)|Беларускі рух ад 1917 да 1920 году]]|Язэп Варонка.pdf}} [[Аўтар:Язэп Варонка|Язэпа Варонкі]] (1920)
* {{Скан|[[Беларуская архітэктура (1925)|Беларуская архітэктура]]|Kaspiarovich.pdf}} [[Аўтар:Мікалай Каспяровіч|Мікалая Касьпяровіча]] (1925)
* {{Скан|[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)|Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski]]|Doktar Francišak Skaryna pieršy drukar biełaruski.pdf}} [[Аўтар:Адам Станкевіч|Адама Станкевіча]] (1925)

&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mkdl7vml2ci1uuohw7is6w0x6zfzgi3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аўтар:Кузьма Чорны</title>
    <ns>102</ns>
    <id>11764</id>
    <revision>
      <id>291005</id>
      <parentid>290184</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Аповесці */</comment>
      <origin>291005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16596" sha1="jsw0i98eim7e7k1b73vj9yxygr6nggb" xml:space="preserve">{{Пра аўтара
| Прозвішча               =Чорны
| Імёны                   =Кузьма
| Першая літара прозвішча =Ч
| Варыянты імёнаў         =сапр. Мікола Раманоўскі; псеўданімы: Максім Алешнік і інш.
| Апісанне                =беларускі пісьменнік
| Іншае                   =
| ДН                      =24 чэрвеня 1900
| Месца нараджэння        =Лапацічы Слуцкага павету (Капыльскі раён)
| ДС                      =22 лістапада 1944
| Месца смерці            =Менск, Беларуская ССР
| Выява                   =Kuźma Čorny.jpg
| Вікіпедыя               =:be:Кузьма Чорны
| Вікіпедыя2              =:be-x-old:Кузьма Чорны
| Вікіцытатнік            =Кузьма Чорны
| Вікісховішча            =Category:Kuźma Čorny
| Катэгорыя               =Кузьма Чорны}}

{{All works‎}}
==Раманы==
*[[Сястра]] (1927)
*{{Скан|[[Зямля (1928)]]|Зямля (1928).pdf}} (1928)
*[[Ідзі, ідзі]] (1930)
*{{Скан|[[Бацькаўшчына (1932)]]|Бацькаўшчына (1932).pdf}} (1932)
*{{Скан|[[Трэцяе пакаленне]]|Трэцяе пакаленне (1935).pdf}} (1935)
*[[Пошукі будучыні]] (1943)
*[[Вялікі дзень]] (1944)
*[[Млечны Шлях (Чорны)]] (1944)

==Зборнікі апавяданняў==
* {{Скан|[[Апавяданьні (Чорны, 1925)|Апавяданьні]]|Апавяданьні (Чорны, 1925).pdf}}. {{Fine|Менск: Выданьне ЦБ Маладняка, 1925}}
** [[Быльнікавы межы]]
** [[Мяшчане ў густой пары]]
** [[Максімка (Чорны)|Максімка]]
* {{Скан|[[Срэбра жыцьця (1925)|Срэбра жыцьця]]|Срэбра жыцьця (1925).pdf}}. {{Fine|Менск: Выданьне ЦБ Маладняка, 1925}}
** [[Срэбра жыцьця (Чорны, апавяданьне)|Срэбра жыцьця]]
** [[Мельнікі (Чорны)|Мельнікі]]
** [[Малюнак (Чорны)|Малюнак]]
** [[Ня пі густога чаю]]
* {{Скан|[[Па дарозе (1926)|Па дарозе]]|Па дарозе (1926).pdf}}. {{Fine|Менск: Выданьне ЦБ Маладняка, 1926}}
** [[Па дарозе (Чорны, апавяданьне)|Па дарозе]]
** [[Восень і радасьць]]
** [[Забойства (Чорны)|Забойства]]
* {{Скан|[[Пачуцьці (1926)|Пачуцьці]]|Пачуцьці (1926).pdf}}. {{Fine|Менск: Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі, 1926}}
** [[Вечар (Чорны)|Вечар]]
** [[Буланы (Чорны)|Буланы]]
** [[Пачуцьці (Чорны, апавяданьне)|Пачуцьці]]
** [[Парфір Кіяцкі]]
* [[Хвоі гавораць (Чорны, зборнік)|Хвоі гавораць]]. {{Fine|Менск: Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі, 1926}}
** [[Хвоі гавораць (Чорны, апавяданьне)|Хвоі гавораць]]
** [[На пыльнай дарозе]]
** [[Пробуюць грушы шумець]]
** [[Маленькая драма (Чорны)|Маленькая драма]]
** [[Захар Зынга]]
** [[Гаворка ўночы ў дарозе]]
* {{Скан|[[Верасьнёвыя ночы (1929)|Верасьнёвыя ночы]]|Верасьнёвыя ночы (1929).pdf}}. {{Fine|Менск: Беларускае Дзяржаўнае Выдавецтва, 1929}}
** [[Верасьнёвыя ночы (Чорны, апавяданьне)|Верасьнёвыя ночы]]
** [[Трагедыя майго настаўніка]]
** [[Веснавыя дарогі]]
** [[Начлег у вёсцы Сінегах]]
** [[Буры (Чорны)|Буры]]
** [[Як мы пакінулі хутар]]
** [[Выпадак увосень]]
** [[Па дарозе (Чорны, апавяданьне)|Па дарозе]]
** [[Не хачу гэтак]]
** [[Забойства (Чорны)|Забойства]]
** [[Мельнікі (Чорны)|Мельнікі]]
** [[Спатканьне (Чорны)|Спатканьне]]
* {{Скан|[[Брыгадзіравы апавяданьні (1932)|Брыгадзіравы апавяданьні]]|Брыгадзіравы апавяданьні (1932).pdf}}. {{Fine|Менск: Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі, ЛіМ, 1932}}
** [[Мадэльшчык Пархвіенка]]
** [[Броня Казакевіч]]
** [[Рамонтная брыгада]]
** [[Вінгель]]
** [[Браты (Чорны)|Браты]]
** [[Спатканьні з васпаватым чалавекам]]
* {{Скан|[[Кат у белай манішцы (1942)|Кат у белай манішцы]]|Кат у белай манішцы (1942).pdf}}. {{Fine|[Масква]: Выданне газеты «Совецкая Беларусь», 1942}}
** [[Кат у белай манішцы (Чорны, апавяданне)|Кат у белай манішцы]]
** [[Далікацтва каля вісельні]]
** [[Дубовая галава і сабачая натура]]
** [[Тонкая душа тоўстай гадзіны]]
** [[Берлінскі анучнік]]
** [[«Выхваляўся, выхваляўся ды і здох»]]
** [[Цудоўная педагогіка]]

=== Выбранае ===
* {{Скан|[[Выбраныя апавяданьні (Чорны, 1932)|Выбраныя апавяданьні]]|Выбраныя апавяданьні (Чорны, 1932).pdf}}. {{Fine|Менск: Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі, ЛіМ, 1932}}
* {{Скан|[[Два апавяданьні (1932)|Два апавяданьні]]|Два апавяданьні (1932).pdf}}. {{Fine|Менск: Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі, ЛіМ, 1932}}

==Апавяданні==
* [[Брыгадзірава памылка]] // {{Fine|[[Полымя (часопіс)|Полымя рэвалюцыі]]. — Красавік 1933. — [[Полымя (часопіс)/1933/4|№4]]}}
* [[Мураваны скляпок]] // {{Fine|[[Полымя (часопіс)|Полымя рэволюцыі]]. — 1935. — [[Полымя (часопіс)/1935/7|№7]]}}
* [[Макаркавых Волька]] // {{Fine|[[Полымя (часопіс)|Полымя рэволюцыі]]. — 1938. — [[Полымя (часопіс)/1938/5|№5]]}}
* [[Родныя мясціны (Чорны)|Родныя мясціны]] // {{Fine|[[Звязда (газета)|Звязда]]. — 12 лістапада 1939. — [[Звязда (газета)/1939/260|№260 (6537)]]}}

==Аповесці==
*[[Лявон Бушмар]] (1929)
*[[Вясна (Чорны)]]
*[[Люба Лук’янская]] (1937)
*[[Скіп’ёўскі лес]]
*[[Насцечка]] (1941)
*[[Заўтрашні дзень]] (1944)

==Артыкулы==
*[[Небеларуская мова ў беларускай літаратуры]]
*[[Аб Эдуарду Самуйлёнку]]
*[[Абуджаць лепшыя думкі i пачуцці чытача]]
*[[Аб зборніку «Гартаванне»]]
*[[Гістарычная справядлівасць]]
*[[Аб нашай гордасці]]
*[[Быў час у жыцці беларускага народа]]
*[[Не верце ніводнаму нямецкаму слову!]]
*[[Новая пара гістарычнага жыцця беларускага народа]]
*[[Аб сваім новым рамане]]
*[[Абаронцы нямецкай тыфознай вошы]]
*[[«Акадэмічны» фрыц]]
*[[Беларускае мастацтва ў часе Вялікай Айчыннай вайны]]
*[[Беларуская проза і драматургія часу Айчыннай вайны]]
*[[Беларускі народ змагаецца з акупантамі]]
*[[Беларускія літаратары ў дні Айчыннай вайны]]
*[[Берлінскі анучнік]]
*[[Блізак час расплаты]]
*[[Будзем адзінадушнымі і непахіснымі]]
*[[Бургомістр і курыца]]
*[[Варочаецца жыццё]]
*[[Васіль Сымонавіч Кедрык]]
*[[Ваўкі ратуюць скуру]]
*[[Верная дачка беларускага народа]]
*[[Вёска на новым шляху]]
*[[Вучоба і творчасць пачынаючых літаратараў]]
*[[«Выхваляўся, выхваляўся ды і здох»]]
*[[Вялікая школа для ўсіх тэатраў]]
*[[Вялікі паэт беларускага народа]]
*[[Гаўляйтар і яго падлізнікі]]
*[[Гаўляйтарская «акадэмія»]]
*[[Да беларускага народа]]
*[[Далікацтва каля вісельні]]
*[[Дзень добры, беларуская зямля!]]
*[[Дзесяць год]]
*[[Думкі аб з’ездзе]]
*[[Думкі і імкненні народа]]
*[[Думкі пра Паўлюка Труса]] // {{Fine|[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]. — 3 верасня 1939. — [[Літаратура і мастацтва (газета)/1939/31|№31 (445)]]}}
*[[Дух прагнасці]]
*[[Жыла і жыць будзе беларуская зямля!]]
*[[Замест паштовае скрынкі]]
*[[Заплацім пану і яго паслугачу]]
*[[Заработак]]
*[[Заўвага да перакладаў мастацкае літаратуры]]
*[[Заўвагі да стылёвых тэндэнцый у творчасці Сяргея Знаёмага]]
*[[Заўвагі пра драматургію]]
*[[Збіраць і выкарыстоўваць вопыт творчай работы]]
*[[З’езд дэлегатак — сялянак і батрачак]]
*[[Кат у белай манішцы]]
*[[«Кось, кось, пакуль у аглоблі»]]
*[[Крывавы апякун]]
*[[Леў Даватар]]
*[[Леў Талстой]]
*[[Літаратурныя творы прозай вясковых аўтараў]]
*[[Мае творчыя планы на 1940 год]] // {{Fine|[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]. — 1 студзеня 1940. — [[Літаратура і мастацтва (газета)/1940/1|№1 (457)]]}}
*[[Максім Горкі]]
*[[Маладыя празаікі]]
*[[Мая «Ірынка»]]
*[[Мінск (Чорны)]]
*[[Мы ведаем, хто наш вораг]]
*[[На нашай зямлі хоча гаспадарыць нямецкі пан]]
*[[На трыбуне «просты чалавек»]]
*[[Народная нянавісць]]
*[[Настаў вялікі дзень]]
*[[Наша армія і народ — адзіны]]
*[[Наша вясна]]
*[[Наша мова дасягнула вялікага росквіту]]
*[[Не вер вушам сваім]]
*[[Некалькі заўваг да вучобы пачынаючых пісьменнікаў]]
*[[Немцы знішчаюць беларускую культуру]]
*[[Немцы знішчаюць беларускую культуру, топчуць асвету і навуку, мастацтва і літаратуру]]
*[[Немцы ўстанаўляюць паншчыну]]
*[[Нямецкае вараннё над Случчынай]]
*[[Нямецкая цаца шырокага спажывання]]
*[[Нямецкі паслугач выў, як сука]]
*[[Нямецкія фашысты знішчаюць культуру беларускага народа]]
*[[Па слядах нямецкага заваёўніцтва]]
*[[Павысіць літаратурную тэхніку]]
*[[Паганыя косці]]
*[[Палкаводзец Сацыялістычнай Арміі]]
*[[Паэт народа]]
*[[Перад другім дзесяцігоддзем]]
*[[Перамога будзе за намі!]]
*[[Пісьменнікі адказваюць камсамольцам-«камунараўцам»]]
*[[Пра вучобу і творчасць пачынаючых]]
*[[Пра планавасць працы]]
*[[Пра п’есу «На платформу» В. Сташэўскага]]
*[[Пра сваю п’есу]]
*[[Пракляцце кату Гітлеру]]
*[[Прамова на Першым пашыраным пленуме арганізацыйнага камітэта ССПБ]]
*[[Праўда аб чалавеку]]
*[[Працаваць над драматургічным словам]]
*[[Працу з кадрамі — у творчы план]]
*[[Працу пісьменніка павінны лічыць працаю, а не забаўкаю]]
*[[Публіцыстычныя нататкі]]
*[[Пытанне сённяшняга дня]]
*[[Рэальнасць, фантазія, вымысел]]
*[[Рэальная шматграннасць і філасофскае адзінства]]
*[[Свята працы і свету]]
*[[Сёмая скура]]
*[[«Сентыментальны вальс»]]
*[[Сіла нашай культуры — у інтэрнацыяналізме]]
*[[Сімпатычная дубіна]]
*[[Сканцэнтраваць літаратурныя сілы]]
*[[Слуцкія сурвэты]]
*[[Смерць гаўляйтара ў Мінску]]
*[[Стварэнне тыпаў і вобразаў жыцця]]
*[[Супраць звера]]
*[[Творчая ўдача тэатра]]
*[[Тонкая душа тоўстай гадзіны]]
*[[Тэатр з будучыняй]]
*[[Фашыст Курц раве жаласна]]
*[[Франтаваты камендант]]
*[[Цудоўная педагогіка]]
*[[Шарлатанскі зброд на службе ў нямецкіх акупантаў]]
*[[Шмат у нас абломаўшчыны, безадказнасці]]
*[[Што пасееш — тое і пажнеш]]
*[[Шчанюк з берлінскай сабакарні]]
*[[Юзік і Ягорка]]
*[[Янка Купала (Чорны)]]
*[[Ясная ноч]]
* [[Рэальная шматграннасьць і філёзофскае адзінства]] // {{Fine|[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]. — 6 сакавіка 1932. — [[Літаратура і мастацтва (газета)/1932/2|№2]]}}
* [[Гістарычная справядлівасць (Чорны)|Гістарычная справядлівасць]] // {{Fine|[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]. — 21 верасня 1939. — [[Літаратура і мастацтва (газета)/1939/33|№33 (447)]]}}
* [[Дарагуся (Чорны)|Дарагуся]] // {{Fine|[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]. — 3 кастрычніка 1939. — [[Літаратура і мастацтва (газета)/1939/34|№34 (448)]]}}
* [[На трыбуне «просты чалавек»|На трыбуне „просты чалавек“]] // {{Fine|[[Звязда (газета)|Звязда]]. — 15 лістапада 1939. — [[Звязда (газета)/1939/263|№263 (6540)]]}}

==Мемуары==
*[[Дзённік (Чорны)]]

==Пераклады==
*[[Капітанская дачка]]
*[[Дуброўскі]]
*[[Прыгоды ўдалага ваякі Швэйка (1931—1932)/6]]

{{PD-old-70}}

[[Катэгорыя:Беларускія аўтары]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Перакладчыкі]]
[[Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднання «Маладняк»]]
[[Катэгорыя:Аўтары XX стагоддзя]]</text>
      <sha1>jsw0i98eim7e7k1b73vj9yxygr6nggb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускай літаратуры (Гарэцкі)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28942</id>
    <revision>
      <id>290855</id>
      <parentid>231484</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T15:56:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2973" sha1="mc26jk8kwgcu6m46mvvu6yb8r1t0lqy" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Гісторыя беларускае літэратуры
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах.
 | дата      = 1920 год
}}

* {{Скан|[[Гісторыя беларускае літэратуры (1920)|Гісторыя беларускае літэратуры]]|Гісторыя беларускае літэратуры (1920).pdf}}. {{Fine|Вільня: Кошт [[Аўтар:Уладзіслаў Знамяроўскі|Ў. Знамяроўскага]] і [[Аўтар:Эдвард Будзька|Э. Будзькі]], 1920}}
* {{Скан|[[Гісторыя беларускае літэратуры (1921)|Гісторыя беларускае літэратуры]]|Гісторыя беларускае літэратуры (1921).pdf}}. {{Fine|Вільня: Выданьне „Віленскага Выдавецтва“ Б. Клецкіна, 1921}}
* {{Скан|[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)|Гісторыя беларускае літэратуры]]|Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf}}. {{Fine|Вільня: Выданьне „Віленскага Выдавецтва“ Б. Клецкіна, 1924}}
* {{Скан|[[Гісторыя беларускае літаратуры (1926)|Гісторыя беларускае літаратуры]]|Гісторыя беларускае літаратуры (1926).pdf}}. {{Fine|Менск: Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі, 1926}}

== Гл. таксама ==
* ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Навіна, А]]''. [[«Гісторыя Беларускае Літэратуры» (Луцкевіч)|„Гісторыя Беларускае Літэратуры“]] // {{Fine|[[Наша Ніва (1920)|Наша Ніва]]. — 22 лістапада 1920. — [[Наша Ніва (1920)/5|№5]]}}
* ''[[Аўтар:Язэп Лёсік|Ксяневіч, Я]]''. [[Максім Гарэцкі. Гісторыя беларускае літэратуры (Лёсік)|Максім Гарэцкі. Гісторыя беларускае літэратуры]] // {{Fine|[[Полымя (часопіс)|Полымя]]. — 1925. — [[Полымя (часопіс)/1925/2|№2]]}}

[[Катэгорыя:Літаратуразнаўчыя працы Максіма Гарэцкага]]
[[Катэгорыя:Падручнікі гісторыі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя беларускай літаратуры]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]]
[[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]]</text>
      <sha1>mc26jk8kwgcu6m46mvvu6yb8r1t0lqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Індэкс:Люба Лук’янская (1937).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>37163</id>
    <revision>
      <id>291003</id>
      <parentid>104975</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <origin>291003</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="277" sha1="5cr7ndg3c2kjqr7tt51pbl8b74qiuob" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=[[Люба Лук’янская (1937)|Люба Лук’янская]]
|Language=be
|Volume=
|Author=[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі&lt;br /&gt;Літаратура і Мастацтва
|Address=Менск
|Year=1937
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>5cr7ndg3c2kjqr7tt51pbl8b74qiuob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзве сястры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43446</id>
    <revision>
      <id>290982</id>
      <parentid>283281</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T07:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1680" sha1="79ixtgwiospk7uhjx8ljel52lpejsly" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Дзьве сястры
 | аўтар     = Янка Купала
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | год       = 5 кастрычніка 1924 году
 | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах.
}}

* [[Творы (Купала, 1930)/2/Дзьве сястры|Дзьве сястры]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1930)|Творы. 1918―1928]]. Менск: Беларускае Дзяржаўнае Выдавецтва, 1930}}
* [[Збор твораў (Купала, 1925—1932)/VI/II/Дзьве сястры|Дзьве сястры]] // {{Fine|Збор твораў. [[Збор твораў (Купала, 1925—1932)/VI|Том VI]]. Менск: Беларускае Дзяржаўнае Выдавецтва, ЛіМ, 1932}}
* [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Дзве сястры|Дзве сястры]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}}
* [[Творы (Купала, 1942)/Дзве сястры|Дзве сястры]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}}

[[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]]
[[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]]</text>
      <sha1>79ixtgwiospk7uhjx8ljel52lpejsly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сыходзіш, вёска, з яснай явы…</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43452</id>
    <revision>
      <id>290944</id>
      <parentid>158085</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T18:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2040" sha1="jofo3f0j4b1p6jcgpql91kj93etliu0" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Сыходзіш, вёска, з яснай явы…
 | аўтар     = Янка Купала
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | год       = Лістапад 1929 году
 | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах.
}}

* [[Полымя (часопіс)/1929/11-12/Сыходзіш, вёска, з яснай явы…|Сыходзіш, вёска, з яснай явы…]] // {{Fine|[[Полымя (часопіс)|Полымя]]. — Лістапад—сьнежань 1929. — [[Полымя (часопіс)/1929/11-12|№11-12]]}}
* [[Збор твораў (Купала, 1925—1932)/VI/II/Зыходзіш, вёска, з яснай явы…|Зыходзіш, вёска, з яснай явы…]] // {{Fine|Збор твораў. [[Збор твораў (Купала, 1925—1932)/VI|Том VI]]. Менск: Беларускае Дзяржаўнае Выдавецтва, ЛіМ, 1932}}
* [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Сыходзіш, вёска, з яснай явы|Сыходзіш, вёска, з яснай явы]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}}
* [[Творы (Купала, 1942)/Сыходзіш, вёска, з яснай явы…|Сыходзіш, вёска, з яснай явы…]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}}

[[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]]
[[Катэгорыя:Славянская міфалогія ў паэзіі]]
[[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]]</text>
      <sha1>jofo3f0j4b1p6jcgpql91kj93etliu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сонцу (Купала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43526</id>
    <revision>
      <id>290985</id>
      <parentid>116793</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T07:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1069" sha1="0yt81d2lt11usu5n18ige3805r415sg" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Сонцу
 | аўтар     = Янка Купала
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | год       = Чэрвень 1935 году
 | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах.
}}

* [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Сонцу|Сонцу]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}}
* [[Творы (Купала, 1942)/Сонцу|Сонцу]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}}

[[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]]
[[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]]</text>
      <sha1>0yt81d2lt11usu5n18ige3805r415sg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Індэкс:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>92863</id>
    <revision>
      <id>290862</id>
      <parentid>231482</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290862</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="338" sha1="2d214zcvj651w3qgkq0ets2k4hbkp8g" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)|Гісторыя беларускае літэратуры]]
|Language=be
|Volume=
|Author=[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=Выданьне „Віленскага Выдавецтва“ Б. Клецкіна
|Address=Вільня
|Year=1924
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=5
|Progress=OCR
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>2d214zcvj651w3qgkq0ets2k4hbkp8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/110</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125273</id>
    <revision>
      <id>291002</id>
      <parentid>290182</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>291002</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2139" sha1="51nq25cmgyqyd1n0scll6yiyehoi745" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Калёнтытул|right='''ЧАСТКА II'''}}

{{Водступ|2|em}}'''{{Ініцыял2|У|160%}}''' часе, калі пішацца гэтая кніга, нідзе ў Менску вочы не ўбачаць такой поўнай карціны кантрасту паміж новым і старым, як у кварталах за задняй сцяной Дома ўрада. Як толькі палац быў пабудован перад ім цэлыя вуліцы набылі раптам выгляд як-бы дзіцячых цацак. Асуджаныя на знос дамкі і хаціны гэтых вуліц і завулкаў, ужо не саромеючыся, вымушаны выставіць на паказ сваю местачковую натуру. Паіржавелая да дзірак бляха і трухліна дошчак, аблезлыя колеры фарбаў і стылёвыя дасканаласці — усё ў гармоніі з маштабам гэтага квартала колішняга губернскага горада рускай імперыі. Перад тварам Дома ўрада гэтыя вулічкі быццам і стаяць на тое, каб рэзаць вока. Тое, што імперскім патрыётам было сапраўдным размахам, ператварылася ў няма-нішто, асела ў страцілася зусім. Галоўная ў гэтых кварталах Нова-Маскоўская вуліца калісьці была значнай магістраллю Менска — яна звязвала заходнія раёны горада з яго гандлёвымі цэнтрамі; людзі, што ўязджалі ў горад з Койданаўскага тракта, цераз Брэскі вакзал, траплялі па ёй на Нізкі, рыбны і Траецкі рынкі і на Нямігу. Ад гэтай магістралі цяпер ужо як мае быць павявае мізэрнасцю, хоць&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>51nq25cmgyqyd1n0scll6yiyehoi745</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125637</id>
    <revision>
      <id>290875</id>
      <parentid>290741</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:39:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290875</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="978" sha1="pkj3bhcdvnj3ev808wz6sk1rl68tk4y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Прыклад: арол пад старасьць сьлепнець, а лечыцца тым, што тройчы купаецца ў чыстай вадзе, — дык вось і людзям трэба змываць грахі свае.

{{выява з подпісам|месца=цэнтр|шырыня=400px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 1.jpg|подпіс=Прыклад пісьма з Тураўскага Эвангельля.}}

{{gap|2em}}{{larger|'''Сьвецкія пераклады.'''}} Прыйшлі да нас у дужа меншай лічбе, чымся творы царкоўныя. Сюды належаць: 1) гістарычныя творы візантыйскіх пісьменьнікаў, ці кронікі i 2) чыста-сьвецкія творы з зусім невялічкім уплывам царкоўнасьці ці й без таго — повесьці.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pkj3bhcdvnj3ev808wz6sk1rl68tk4y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125645</id>
    <revision>
      <id>290876</id>
      <parentid>290750</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290876</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3028" sha1="e7t71vc1ra03k24ysbzpbmsdntkx40m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;яна ў Ерусалім, дзе, нейкі час пажыўшы, і памёрла. Цела яе было перанесена ў лаўры Кіева і пралежала там болей за 7&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; вякоў, аж да 1910 г., калі яго прывязьлі ў родны Полацак.&lt;/br&gt;

{{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=150px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 2.jpg|подпіс=Афрасіньня Полацкая.}}

{{gap|2em}}{{larger|'''Лазар Богуш.'''}} Даражэннай памяткай беларускага мастацтва 12-га веку ёсьць крыж, зроблены у 1161 годзе
полацкім майстрам Лазарам Богушам для Афрасіньні Полацкай у царкву Сьвятога Спаса.
Увесь крыж абкладзен залатымі і пазалачаванымі лістамі, абсыпан дарагім каменьнем і ўнізан жомчугам. На лістах зроблена дваццаць невялічкіх абразочкаў. Кожны абразочак з візантыйскай перагародчатай
эмалі; асабліва вызначаецца абраз Ісуса Хрыста, на каторым рука з блаславеньнем складзена з самых дробненькіх каменьчыкаў. Увесь крыж удоўжкі 11 з пал. вяршкоў. Абразкі
падпісаны: Матфеос, Лукас, Маркос і г. д. Тут-жа ёсьць напіс у стара-беларускай мове, мешанай з царкоўна-славянскаю, што ў 1161 годзе „покладаеть Офросінья“ гэты „чьстьныі крсть“, што „акованьне“ каштавала 140 грывен (1400 рублёў), што будзе праклят той, хто
вынясець яго з манастыра. Унізе подпіс майстра Лазара Богуша.&lt;/br&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Клімент Смаляціч.'''}}
({{larger|†}} 1147 г.). У той-жа час мелі колькі выдатных людзей і смаленскія крывічы. Дайшло да нас „{{разьбіўка|Пасланьне}}“ мітрапаліта смаленскага Клімента Смаляціча. Аўтор пішаць нейкаму Хаме, што дарма той вінаваціць яго ў нахіле „удаваць філёзофа“. Для нас відаць з „Пасланьня“, што Клімент Смаляціч пісаў ад Гомэра, Арыстоталя і Платона і ня быў працівен, каб разглядаць сьвятое пісьмо не па букве, а па змыслу — усё гэта сьведчыць аб&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e7t71vc1ra03k24ysbzpbmsdntkx40m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125649</id>
    <revision>
      <id>290864</id>
      <parentid>290754</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:26:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290864</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4253" sha1="he9fp3q5mddb7vmli6e1g340pdl1aou" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Царкоўна&quot;/&gt;ахоплен адзіным настроем лірыка, маючага душу, поўную гора і тугі. „Слова а палку Ігараве“ — самы слаўны твор старадаўнага пісьменства.
&lt;section end=&quot;Царкоўна&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Падгатаваўчая&quot;/&gt;&lt;center&gt;'''{{larger|Падгатаваўчая пара.}}'''&lt;/br&gt;(13—14—15 век).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Утварэньне адзінага беларускага гаспадарства.'''}} У 13-ым сталецьці беларускі князеўскі род рагваложых сыноў зьвёўся. Прасторнае і магутнае некалі Тураўска-Пінскае князьства пабілася цяпер на некалькі дробных і слабых князьстваў, а ў іншых з іх князеўскі пасад трапіў у кволыя рукі жанчын. А ў гэтых часох ваяўнічыя суседзі літоўцы здолелі ўтварыць незалежнае літоўскае гаспадарства, першыя князі каторага прылучылі да яго невялікія часткі сумежнай зямлі і навет сваю сталіцу Вільню
пабудавалі на гэтым здабытым прасторы. Тады беларускія князьствы пачалі троху-патроху {{разьбіўка|прылучацца}} да Літвы.
Прылучаліся найчасьцей самахоць, на ўснове умоў, а часам былі другія прычыны, як тое, да прыкладу, што літоўскія князі жаніліся з беларускімі князеўнамі, рады каторых былі зьвёўшыся. Урэшце вялікі князь літоўскі стаўся князем усіх абадзіненых беларускіх земляў. З князьствамі Полацкім, Віцебскім і Смаленскім вялікія князі рабілі ўмовы і давалі ім констытуцыйныя граматы; князьствы, дзе свае князі панавалі далей, рабіліся так ці йначай залежнымі ад вялікіх князёў, але паўнапраўнымі часткамі новага адзінага гаспадарства. У гэтым гаспадарстве, да якога пазьней было прылучана і колькі ўкраінскіх зямель, мы пераважалі сваёю лічбою і сваёю культурнасьцю, дык ня дзіва, што ў ім запанаваў беларускі дух. Так, можна сказаць, на працягу 13—14 сталецьцяў беларускія пляменьні аканчальна зьліліся ў адну-адзіную беларускую нацыю і стварылі сваё, вялікае і дужое, гаспадарства пад уладаю літоўска-беларускіх князёў. Беларусы духоўна зусім адалелі літоўцаў-жмудзінаў, каторыя пачалі пераймаць у іх цывілізацыю, мову і навет рэлігію грэцкага вызнаньня. У часох будаваньня беларускага гаспадарства было ўжо ўсім вядома імя Беларусі і беларусаў, якое азначала „русь“ вольную, слабодную ад платы падаткаў наезчыкам.

{{gap|2em}}{{larger|'''Утварэньне адзінай пісьменнай беларускай мовы.'''}} К гэтаму-ж часу з гутарак беларускіх пляменьняў злажылася ў галоўных сваіх асаблівасьцях і адна-адзіная беларуская народная мова. Яна болей а болей пачала
&lt;section end=&quot;Падгатаваўчая&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>he9fp3q5mddb7vmli6e1g340pdl1aou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125653</id>
    <revision>
      <id>290877</id>
      <parentid>290759</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:40:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290877</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="789" sha1="hi8lfs5ul8uh6af6y8bl2eg1m77no5k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{выява з подпісам|месца=цэнтар|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 3.jpg|подпіс=Наданьне 14 века, напісанае на 128 л. б. Полацкага Эвангельля публ. бібл. ў Пецярбурзе.&lt;br /&gt;Чытаецца так: „Надань(н)е. Во ймя о(й)ца і с(ы)на й с(ьвя)того д(у)ха. Се аз раб б(о)жый Иван Ніконовіч, Деменьтеев с(ы)н, отходя сего света, дал есьмі с(ьвя)той тр(оі)цы тры места ролейная на Веліком Полі, да пожэнька, да луг на Полоте, да огород. Уста“…}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hi8lfs5ul8uh6af6y8bl2eg1m77no5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125658</id>
    <revision>
      <id>290872</id>
      <parentid>290775</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290872</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4434" sha1="bkdac8188v0j5kkdgfjnvky6ie9v95u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Падгатаваўчая&quot;/&gt;Статута (16 ст.), але ўжо ў 15 сталецьці яна стаяла вельмі высака. Прыкладам, з вялікай лічбы памятак, можа быць мова „Праўнага ліста караля Казіміра“, каторы пачынаўся так:
&lt;div style=&quot;font-size:83%&quot;&gt;
{{gap|2.5em}}Казімір, божаю міласьцю кароль польскі, вялікі князь літоускі і руські,
княжа прускае, і жамаідзкі, і іных, чынім знамяніта сім нашым лістом… іж мы з князьмі і з паны радаю нашага Вялікага Князьства Літоускага і з усім паспольствам сагадаушы, урадзілі есьмо так…
&lt;/div&gt;
{{gap|2em}}{{larger|'''Летапісі-кронікі.'''}} Характэрнаю азнакаю кронік
беларускага гаспадарства ёсьць тое, што ўсе яны пісаны ў чыстай і прыгожай беларускай мове. Летапісных зборнікаў за 15-е, 16-е і 17-е сталецьці маем шмат. Прыкладам можа быць {{разьбіўка|Летапісь Аўрамкі}} (напісана ў 15 веку у Смаленску, цяпер на сховах у Віленскай публічнай бібліатэцы) або {{разьбіўка|Летапісец вялікага князьства Літоўскага}} (16 века, цяпер на сховах у бібліатэцы Красінскіх у Варшаве) і іншыя. У гэнай другой кроніцы летапісец выводзіць род нашых князёў ад рымскіх цэсараў, даець аб пачатках Літвы цікаўны, больш баечнага характару пераказ. Так пісаць ён мог толькі ведаючы латынь. Значыцца, апісаная ім на гістарычны лад байка радзілася з пашырэньнем на Беларусі ўплываў рымскай культуры. Тут-жа ёсьць апавяданьне аб сьвятой Праксэдзе Полацкай, пахаванай у Рыме, жыцьцё каторай падобна да жыцьця сьвятой Афрасіньні Полацкай.
&lt;section end=&quot;Падгатаваўчая&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Залатая&quot;/&gt;&lt;center&gt;'''{{larger|Залатая пара.}}'''&lt;/br&gt;(16 век).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Далейшае разьвіцьце старадаўнай літэратурнай мовы.'''}} Калі беларускае жыцьцё ўсё шырэй набіралась эўропэйскасьці, мова наша, як мова нацыянальна-літэратурная, запанавала ў соймах і ратушах. Спачатку мова кніжная зусім мала адрозьнівалась ад народнае мовы. Але „дзеля таго, што народная мова ня мела патрэбных слоўных тэрмінаў, выказуючых новыя разуменьні, прышлося браць іх з другіх моў, а ў першую чаргу з польскай і праз яе з заходня-эўропэйскіх моў, бо з імі былі знаёмы праз Польшчу
вышэйшыя і сярэднія станы на Беларусі. Потым, дзякуючы пашырэньню палітычнай і рэлігійнай вуніі з Польшчай (у канцы 16 века), калі ўмацаваўся на Беларусі польскі каталіцызм, уплыў польскай мовы на народ і духавенства стаў вельмі прыметны. З гэтай прычыны, апрацаваная к канцу 16-га века беларуская літэратурная мова была перасыпана полёнізмамі, галоўным чынам у слоўніку“ (Е. Карскі). Офіцыяльнае поле яе пашырэньня было зацьверджана законам,
&lt;section end=&quot;Залатая&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bkdac8188v0j5kkdgfjnvky6ie9v95u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125659</id>
    <revision>
      <id>290878</id>
      <parentid>290765</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:42:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290878</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="758" sha1="phbqre16auem4fp5p4vt3r5ou8rd2p0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{выява з подпісам|месца=цэнтар|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 4.jpg|подпіс=Летапісь Аўрамкі (Віленск. публ. бібл. л. 440 б.).&lt;br /&gt;Чытаецца так: „гонца пошлеть к вели(ка)му князю [[Аўтар:Вітаўт|Вітовту]] к Дорогічыну, што тая дела сталася. Й гонец той найдеть велікого князя Вітовта ў Городне. И князь велікый Вітовт за одін д(е)нь з Городна прыжэнеть к о(й)цу своему велікому князю Кейстутю“. І г. д.}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>phbqre16auem4fp5p4vt3r5ou8rd2p0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125661</id>
    <revision>
      <id>290879</id>
      <parentid>290768</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:42:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290879</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2976" sha1="4p9oh6jh6b1cy9mgeureoa2lfckrjat" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;'''{{larger|Францыск Скарына.'''}}&lt;/br&gt;(Арадзіўся блізка 1490 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Францыск-Георгій Скарына быў родам з Полацку; сын заможных купцоў, каторыя мелі гандаль з Рыгаю і Вільняю. Наўчыўшыся пачаткаў граматы ў доме бацькоў, трынаццацёх-гадовы здольны хлапец нейкім спосабам папаў у Вільню. Адгэтуль у 1504 ці ў 1505 годзе, калі Скарыне было 14-15 гадоў, беларускія магнаты паслалі яго

{{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 5.jpg|подпіс=Ф. Скарына.}}

вучыцца ў унівэрсітэт у Кракаў. Там
выкладаліся гэткія навукі: граматыка,
лёгіка, рыторыка, фізыка з арытмэтыкай
і геомэтрыяй, музыка, астраномія і навука выкладаць календары і вылічаць гараскопы. З кракаўскага унівэрсітэту Скарына выйшаў бакалярам. Потым ён паехаў у Італію і ў
1512 годзе, пасьля экзамена пры падуанскім унівэрсітэце, дастаў вучоную ступень
доктара медыцыны („вызваленых і лекарскіх навук доктар“). Пазьней Скарына падарожнічаў па Нямеччыне, пазнаёміўся з Марцінам Лютэрам, каторы быў да яго няпрыхілен, бо думаў, што Скарына — нячыстая сіла. Заехаўшы ў Прагу, Скарына застанавіўся там на даўжэйшы час і з 1517 года пачаў друкаваць беларускія кніжкі. У гэтай працы яму памаглі заможныя беларусы, прыхільнікі асьветы, а ў першы чарод памагло, кладучы кошт, Віленскае Панскае Брацтва, у каторым згуртаваліся ўсе выдатнейшыя беларускія магнаты. Памаглі яму і беларускія мяшчане, прыкладам — сын віленскага радцы Багдан Онькоў, віленскі бурмістар Якуб Бабіч і іншыя. Яны давалі яму грошы і здабывалі і прысылалі патрэбныя матар‘ялы. Забраўшы з Прагі літэры і ўсе друкарскія прылады, Скарына перабраўся к 1525&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4p9oh6jh6b1cy9mgeureoa2lfckrjat</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290880</id>
      <parentid>290879</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:43:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290880</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2972" sha1="f8v9i2wyuwv51zqi0fmk5vey15bvw22" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;'''{{larger|Францыск Скарына.'''}}&lt;/br&gt;(Арадзіўся блізка 1490 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Францыск-Георгій Скарына быў родам з Полацку; сын заможных купцоў, каторыя мелі гандаль з Рыгаю і Вільняю. Наўчыўшыся пачаткаў граматы ў доме бацькоў, трынаццацёх-гадовы здольны хлапец нейкім спосабам папаў у Вільню. Адгэтуль у 1504 ці ў 1505 годзе, калі Скарыне было 14-15 гадоў, беларускія магнаты паслалі яго{{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 5.jpg|подпіс=Ф. Скарына.}}вучыцца ў унівэрсітэт у Кракаў. Там выкладаліся гэткія навукі: граматыка, лёгіка, рыторыка, фізыка з арытмэтыкай і геомэтрыяй, музыка, астраномія і навука выкладаць календары і вылічаць гараскопы. З кракаўскага унівэрсітэту Скарына выйшаў бакалярам. Потым ён паехаў у Італію і ў 1512 годзе, пасьля экзамена пры падуанскім унівэрсітэце, дастаў вучоную ступень доктара медыцыны („вызваленых і лекарскіх навук доктар“). Пазьней Скарына падарожнічаў па Нямеччыне, пазнаёміўся з Марцінам Лютэрам, каторы быў да яго няпрыхілен, бо думаў, што Скарына — нячыстая сіла. Заехаўшы ў Прагу, Скарына застанавіўся там на даўжэйшы час і з 1517 года пачаў друкаваць беларускія кніжкі. У гэтай працы яму памаглі заможныя беларусы, прыхільнікі асьветы, а ў першы чарод памагло, кладучы кошт, Віленскае Панскае Брацтва, у каторым згуртаваліся ўсе выдатнейшыя беларускія магнаты. Памаглі яму і беларускія мяшчане, прыкладам — сын віленскага радцы Багдан Онькоў, віленскі бурмістар Якуб Бабіч і іншыя. Яны давалі яму грошы і здабывалі і прысылалі патрэбныя матар‘ялы. Забраўшы з Прагі літэры і ўсе друкарскія прылады, Скарына перабраўся к 1525&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f8v9i2wyuwv51zqi0fmk5vey15bvw22</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290881</id>
      <parentid>290880</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290881</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2974" sha1="7yxfq1qybskqnooqb9hmezrjr6ks6qt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;'''{{larger|Францыск Скарына.'''}}&lt;/br&gt;(Арадзіўся блізка 1490 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Францыск-Георгій Скарына быў родам з Полацку; сын заможных купцоў, каторыя мелі гандаль з Рыгаю і Вільняю. Наўчыўшыся пачаткаў граматы ў доме бацькоў, трынаццацёх-гадовы здольны хлапец нейкім спосабам папаў у Вільню. Адгэтуль у 1504 ці ў 1505 годзе, калі Скарыне было 14-15 гадоў, беларускія магнаты паслалі яго {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 5.jpg|подпіс=Ф. Скарына.}} вучыцца ў унівэрсітэт у Кракаў. Там выкладаліся гэткія навукі: граматыка, лёгіка, рыторыка, фізыка з арытмэтыкай і геомэтрыяй, музыка, астраномія і навука выкладаць календары і вылічаць гараскопы. З кракаўскага унівэрсітэту Скарына выйшаў бакалярам. Потым ён паехаў у Італію і ў 1512 годзе, пасьля экзамена пры падуанскім унівэрсітэце, дастаў вучоную ступень доктара медыцыны („вызваленых і лекарскіх навук доктар“). Пазьней Скарына падарожнічаў па Нямеччыне, пазнаёміўся з Марцінам Лютэрам, каторы быў да яго няпрыхілен, бо думаў, што Скарына — нячыстая сіла. Заехаўшы ў Прагу, Скарына застанавіўся там на даўжэйшы час і з 1517 года пачаў друкаваць беларускія кніжкі. У гэтай працы яму памаглі заможныя беларусы, прыхільнікі асьветы, а ў першы чарод памагло, кладучы кошт, Віленскае Панскае Брацтва, у каторым згуртаваліся ўсе выдатнейшыя беларускія магнаты. Памаглі яму і беларускія мяшчане, прыкладам — сын віленскага радцы Багдан Онькоў, віленскі бурмістар Якуб Бабіч і іншыя. Яны давалі яму грошы і здабывалі і прысылалі патрэбныя матар‘ялы. Забраўшы з Прагі літэры і ўсе друкарскія прылады, Скарына перабраўся к 1525&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7yxfq1qybskqnooqb9hmezrjr6ks6qt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125663</id>
    <revision>
      <id>290884</id>
      <parentid>290770</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290884</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2483" sha1="44tks5lbgihyqz7lzy07ubqs1k84eaz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;і выпраўленьню кніг, трэба было і рабіць карэкту, і пільнаваць за работай складальнікаў, а можа і самому складаць. Ня гледзячы на гэта, кнігі, друкаваныя Скарынаю, выглядаюць і з друкарскага боку надта хораша. Літэры рознай вялічыні, прыгожа зробленыя. Шмат заставак, як вялікіх {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 6.jpg|подпіс=Апостал Ф. Скарыны.}} (з людзьмі), так і малых, віньетак, завіточкаў, канчаткаў і розных іншых прыкрас. Дужа часта трапляецца бычыная галава з крыжам між рагоў. Пры аднэй кнізе ёсьць і партрэт самаго Скарыны. Па хараству друка выданьні Скарыны стаяць вышэй за ранейшыя славянскія (чэшскія) і сучасныя ім венецыянскія, лепей і за нямецкія. Рысункі і шрыфт для кніг рысаваў сам доктар Скарына.

{{gap|2em}}{{larger|'''Пашырэньне кніг Скарыны.'''}} Кнігі Скарыны спачатку былі прыняты добра, а калі загарэлася {{|рэлігійнае}} змаганьне, праваслаўнае духавенства пачало глядзець на іх дужа няпрыхільна — з тае прычыны, што яны быццам мелі на сабе ўплыў і адбітак каталіцызму. Дык ня дзіва, што ў нас і асабліва ў Маскоўшчыне, у часе расколу, многа было зьнішчана даражэнных памятак пісьменства, — маглі быць зьнішчаны і кнігі Скарыны. Яго Біблію зналі далёка пазамежжу Беларусі, а ў 1575 годзе ў Галіцыі яе пераклалі на ўкраінскую мову. Цяпер кнігі Скарыны лічацца вялікай {{перанос пачатак|бібліагра|фічнай}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>44tks5lbgihyqz7lzy07ubqs1k84eaz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290885</id>
      <parentid>290884</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290885</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2501" sha1="rncd3oa1vf5yec6l436lvny7di0hafo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;і выпраўленьню кніг, трэба было і рабіць карэкту, і пільнаваць за работай складальнікаў, а можа і самому складаць. Ня гледзячы на гэта, кнігі, друкаваныя Скарынаю, выглядаюць і з друкарскага боку надта хораша. Літэры рознай вялічыні, прыгожа зробленыя. Шмат заставак, як вялікіх {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 6.jpg|подпіс=Апостал Ф. Скарыны.}} (з людзьмі), так і малых, віньетак, завіточкаў, канчаткаў і розных іншых прыкрас. Дужа часта трапляецца бычыная галава з крыжам між рагоў. Пры аднэй кнізе ёсьць і партрэт самаго Скарыны. Па хараству друка выданьні Скарыны стаяць вышэй за ранейшыя славянскія (чэшскія) і сучасныя ім венецыянскія, лепей і за нямецкія. Рысункі і шрыфт для кніг рысаваў сам доктар Скарына.

{{gap|2em}}{{larger|'''Пашырэньне кніг Скарыны.'''}} Кнігі Скарыны спачатку былі прыняты добра, а калі загарэлася {{Разьбіўка|рэлігійнае}} змаганьне, праваслаўнае духавенства пачало глядзець на іх дужа няпрыхільна — з тае прычыны, што яны быццам мелі на сабе ўплыў і адбітак каталіцызму. Дык ня дзіва, што ў нас і асабліва ў Маскоўшчыне, у часе расколу, многа было зьнішчана даражэнных памятак пісьменства, — маглі быць зьнішчаны і кнігі Скарыны. Яго Біблію зналі далёка пазамежжу Беларусі, а ў 1575 годзе ў Галіцыі яе пераклалі на ўкраінскую мову. Цяпер кнігі Скарыны лічацца вялікай {{перанос пачатак|бібліагра|фічнай}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rncd3oa1vf5yec6l436lvny7di0hafo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125669</id>
    <revision>
      <id>290882</id>
      <parentid>290778</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290882</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4296" sha1="1jenkxqlsu623egmpy3leanwujs9i25" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Скарына&quot;/&gt;Цэлі былі такія: 1) „Абы брацья мая, русь, людзі паспалітыя. чтучы, маглі лепей разумеці;“ 2) „Дзецем малым — пачатак усякае добрае навукі, граматы, ежа добра чэсьці і мовіці вучыць“, — значыцца, каб беларускія дзеці мелі падручнік для навукі роднай мовы; 3) каб беларусы-падарожнікі, у становішчы якіх быў і сам доктар, мелі па чым маліцца на чужой старане, ведалі-б, калі сьвяткаваць якія дні („Мал. падар.
кніжыца“).

{{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне Скарыны.'''}} Доктар Скарына сваім войстрым навучным розумам пераверыўся, што трэба завесьці ў кнізе родную мову,
бо царкоўна-славяншчына ці латынь, як рэч незразумелая народу, ня можа і не павінна замяняць яе пры запраўдным культурным разьвіцьці. Ен цьвёрда адкінуў шкодную думку, быццам звычайная, штодзенная, свая „простая“ мова ня годна дзеля малітвы; гэтаю моваю Скарына зьвязаў пісьменства з народам.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Скарына стаіць у нас на вялікім гістарычна-літэратурным і культурным рубяжы, як першы беларускі друкар. Друкарня яго ў Вільні, першая на Беларусі, адбыла вялікую культурную місыю для ўсяго славянскага Усходу; толькі ў Скарыны маглі наўчыцца друкаваць дыякан Іван Фёдараў з Маскоўшчыны і беларус Пётра Мсьціславец, каторыя ў 1564 годзе паспрабавалі залажыць першую друкарню і ў Маскве. Беларуская Біблія Скарыны займаець трэцяе места ў гісторыі друкаванага пісьменства (першая друкаваная Біблія была нямецкая, другая чэшская.)
&lt;section end=&quot;Скарына&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Цяпінскі&quot;/&gt;&lt;center&gt;'''{{larger|Васіль Цяпінскі.}}'''&lt;/br&gt;(Другая палав. 16 стал.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Быў родам з Полаччыны, як і Ф. Скарына. Радзіўся ў 40-х гадох 16-га сталецьця. Меў свой двор Цяпін і яшчэ колькі двароў, але, відаць, невялікіх, бо пісаў аб сваей маемасьці, што яна — „ўбогая“. Ня меў ён і такой адукацыі, як Ф. Скарына. Захапіўся рэфармацыйным рухам на Беларусі і належаў да рэлігійнай сэкты арыянітаў. Знаўся з беларускім пісьменьнікам С. Будным, з каторым нейкі час разам друкаваў кніжкі. Пад старасьць меў ён двор на Валыні, каторы, быць можа, дастаўся яму ад князя Астрожскага, як дар за літэратурную і выдавецкую працу. Калі памёр В. Цяпінскі, — невядома. У актах
астатні раз спамінаецца ў 1604 годзе, калі сыны яго судзіліся за бацькаву маемасьць. У 1915 годзе ў бібліатэцы Сьвятаполк-Завадзкага, у м. Крошыне блізка Баранавіч, пашчасьціла бібліафілу Р. Зямкевічу знайці партрэт В. Цяпінскага.
&lt;section end=&quot;Цяпінскі&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1jenkxqlsu623egmpy3leanwujs9i25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125670</id>
    <revision>
      <id>290889</id>
      <parentid>290779</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:20:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290889</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3102" sha1="42sqtoti9jh72nqgeyjdfa28aaewglw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}{{larger|'''Эвангельле В. Цяпінскага.'''}} У 1570—80 гадох В. Цяпінскі пераклаў на беларускую мову і надрукаваў у сваёй ўласнай пераезнай друкарні {{разьбіўка|Эвангельле}}. У цэласьі яно да нас не дайшло, бо Цяпінскі ў прадмове пішаць аб трох эвангелістах, а маем толькі двух. Вельмі цікаўна і важна для нас [[File:Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 7.jpg|left|250px]] {{разьбіўка|прадмова}}, напісаная Цяпінскім да Эвангельля. Цяпер кніга Цяпінскага — нязвычайная бібліаграфічная рэдкасьць; вядомы толькі два акзэмпляры, адзін у Салавецкім манастыры, другі ў Петраградзкай публічнай бібліатэцы. Шрыфт кнігі Цяпінскага падобен да шрыфту кніг Ф. Скарыны і С. Буднага, але хараства скарынінскіх выданьняў яна ня маець, бо Цяпінскаму ніхто не памагаў ні коштам, ні працаю. Друкаваў ён два тэксты: царкоўна-славянскі побач з беларускім, а на краёх кнігі зьмяшчаў розныя паясьненьні. Мова Цяпінскага маець полёнізмы, царкоўна-славянскія і стара-беларускія словы.

{{gap|2em}}{{larger|'''Пагляды В. Цяпінскага'''}} выказуюць у ім перадавы розум свайго часу і гарачае сэрца патрыота. У сваёй {{разьбіўка|Прадмове}} В. Цяпінскі даў высокі прыклад грамадзянскай сьвядомасьці і павіннасьці. Аб сваёй працы ён казаў: „3 убогае сваее маетнасьці народу майму услугую“, „з жычлівасьці ку маей атчызьне“. Ен хацеў, каб людзі „трымаліся языка свайго прыражонага“, бо відзеў у гэтым пеўны спосаб захаваць нацыянальную адзінасьць падняць родную культуру. Ен пісаў, што трэба адчыніць школы за грошы з двароў,
якія ўдаўнасьці дастала духавенства „не на марнатрацтва, не на строй і на што такое, але для навук“. Ен пісаў беларускім паном, што калі ў іх засталося хоць колькі-небудзь улітаваньня да роднага народу, народу „зацнага, слаўнага,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>42sqtoti9jh72nqgeyjdfa28aaewglw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125673</id>
    <revision>
      <id>290886</id>
      <parentid>290783</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:17:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290886</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4320" sha1="69cvjp0f8hpctk0flicb7jj9mxdz6no" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Цяпінскі&quot;/&gt;войстрага і даўсьціпнага“, але „неумеетнага і утрапленага“, дык каб яны закладалі школы для яго. З запалам кажаць ён аб патрэбе асьветы і гнеўна сароміць паноў і духавенства як за іх уласную цемнату, так і за іх нядбаласьць у справе
культурнага разьвіцьця бацькаўшчыны. Яго патрыатычная душа не магла сьцерпіць, што ёсьць такія з княжат і знатных паноў, каторыя „і пісьмом ся сваім, а злашча ў слове божым устыдаюць“. Яго культурная праца была вельмі цяжкою для яго сіл, але ён рабіў яе, — „поневаж каторым бы то
ўласьней учыніці прыстоіла, мітрапалітаве, ўладыкі і ніхто з вучоных чэраз так многі час не хацелі“…
&lt;section end=&quot;Цяпінскі&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Будны&quot;/&gt;&lt;center&gt;'''{{larger|Сымон Будны.}}'''&lt;/br&gt;(Другая палавіна 16-га ст.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Сымон Будны радзіўся на Беларусі ў першай палавіне 16-га сталецьця. Вучыўся ён у кракаўскім унівэрсітэце. Пераняўшыся кальвінскімі ідэямі, Будны, як вучоны і вельмі здольны чалавек, неўзабаве здабыў сабе славу сваёю дзеяльнасьцю і літаратурнай працаю. Віленскі ваявода князь Мікалай Радзівіл Чорны запрасіў яго ў 1552 годзе ў Клецк на пасаду кальвінскага пастара. 3 1562 года Будны распачаў шырокае выдавецтва ў Несьвіжскай друкарні, працуючы разам з выдаўцамі Мацеем Кавечынскім і Лаўрэнам Крышкоўскім. Творы свае Будны друкаваў пабеларуску, папольску і палатыні. Па веры ён наляжаў пазьней да антытрынітараў (аднабожнікаў), а з кальвіністамі разыйшоўся. Памёр у пачатку 17-га сталецьця. Будны быў вельмі вучоны, надта добры лінгвіста (ведаў колькі моў) і дужа здольны і цікаўны публіцыста. У творах яго
ёсьць шмат глыбокіх і нязвычайна сьмелых, орыгінальных думак. Дзьве эпохі, сярэднявяковая і новая, схадзіліся ў ім
і цягнулі ў абадва бакі.

{{gap|2em}}{{larger|'''Беларускае пісьменства Буднага:'''}} 1) „Аб
апраўданьні грэшнага чалавека прад Богам“ (1562 г.); 2) „Катэхізіс, то-есьць навука старадаўная хрысьціянская ад сьвятога пісьма для простых людзей языка руськага ў пытаньнях і адказах собрана“ (1562 г.). Абадва творы надрукованы ў Несьвіжу. Апрача гэтага, Будны пісаў яшчэ шмат чаго.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Можна думаць, што Будны, друкуючы беларускія кнігі, меў на ўвазе ня столькі разьвіцьце беларускай культуры і нацыянальнай сьвядомасьці, колькі большае пашырэньне кальвінізму сярод беларускага народу. Аднак, трэба зазначыць, што пасьвячаючы свой кальвінскі катэхізіс сыном {{перанос пачатак|бра|тоў}}
&lt;section end=&quot;Будны&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>69cvjp0f8hpctk0flicb7jj9mxdz6no</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/34</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125674</id>
    <revision>
      <id>290888</id>
      <parentid>290784</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:19:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290888</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1980" sha1="4rms8vtbn6zidf55it0amaoo6kx76ml" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Будны&quot;/&gt;{{перанос канец|бра|тоў}} Радзівілаў, Будны пісаў у патрыатычным духу, каб маладыя князі „ня толькі ў чужаземскіх языцах кахалі“

{{выява з подпісам|месца=цэнтар|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 8.jpg|подпіс=Стр. 8-ая з пасьвячэньня выдаўцоў „Катэхізіса“ С. Буднага Радзівілам.}}

{{gap|2em}}Ня маючы ніякага асаблівага значаньня ў разьвіцьці нашай літэратуры, творы Буднага пабольшылі, тым часам,
лічбу друкаваных беларускіх кніжак і спрычыніліся ў пашырэньні беларускай прасьветы. Яны пабуджалі грамадзкую
думку, давалі ёй сьвежасьць новых паглядаў.
&lt;section end=&quot;Будны&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Кміта&quot;/&gt;&lt;center&gt;'''{{larger|Філон Кміта.}}'''&lt;/br&gt;(Другая палавіна 16 ст.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Філон Сымонавіч Кміта-Чарнабыльскі,'''}} як відаць, ня быў беларус родам. Ен служыў у Воршы і Смаленску, адкуль пасылаў паном радным данясеньні, ці „одпісы“. Быўшы старастам на ўзьмежку гаспадарства, недалёчка ад
маскоўскае граніцы, Кміта разьвіў шырокую сыстэму шпігоўства ў Маскоўшчыне і аб усім старанна адпісываў у гаспадарстваную раду. Ен добра ведаў палітычнае палажэньне ня
&lt;section end=&quot;Кміта&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4rms8vtbn6zidf55it0amaoo6kx76ml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125675</id>
    <revision>
      <id>290891</id>
      <parentid>290785</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290891</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4319" sha1="8ke0amw4unwueof4bx6ainig2qqpmug" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Кміта&quot;/&gt;толькі ў Польшчы і фэдэратыўна зьвязанай з ёю бацькаўшчыне, але ведаў, напрыклад, аб адносінах маскоўцаў да перакопскіх татараў і наагул аб беларускай і закардоннай
палітыцы. Цяжкую службу спраўляў ён на старожы Беларусі, і за яго заслугі, зробленыя гаспадарству, яго ўшанавалі
сэнаторствам з тытулам ваяводы смаленскага.

{{gap|2em}}{{larger|'''„Одпісы“'''}} (1573—1574) захаваліся ў рукапісу бібліатэкі Дэпартам. Генеральн. Штабу ў Пецярбурзе. Усяго 31 одпіс. Напіс на іх гэткі: „Реистръ списанья тарменъ, каторые есми листы черезь посланцы мои, даючы вѣдомость
о князи великом и о новинах, о которых мнѣ шпекги мои зъ земли его непріятельской Московской вѣдати давали…“ (па Е. Крскаму). „Одпісы“ маюць значаньне, як мэмуары, характарызуючыя беларускае грамадзянства 16-га сталецьця і нашыя ў той час палітычныя адносіны да суседзяў. Апрача таго, „Одпісы“ цікаўны сваёй літэратурнай формаю і моваю. Гэта ня толькі сухія дзелавыя одпісы, але цікаўныя і навет абразныя апавяданьні, жывыя пераказы купцоў і іншых людзей у эпічным стылю. Мова цікаўна тым, што польскіх слоў
&quot;Одпісах&quot; мала, а чуецца ўплыў маскоўскай гаворкі купцоў, шпегаў, перабежчыкаў і наагул такіх, што пабылі сярод маскоўцаў. Тут-жа многа народных беларускіх прыказак, якія жывуць у штодзеннай нашай гутарцы і цяпер („Як даробіць ліха, прарэжуцца й зубы,“ „Ні думалі, ні гадалі, — гаспадарам
нарадзілі,“ „Калі ўтапілі, тапор давалі, а выплыўшы — ні тапарышча,“ „Тая баба надвое варажыла“ і інш.).
&lt;section end=&quot;Кміта&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Еўлашэўскі&quot;/&gt;&lt;center&gt;'''{{larger|Тодар Еўлашэўскі.}}'''&lt;/br&gt;(1546 — 1604).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Аўтобіаграфічны матар‘ял.'''}} Тодар Еўлашэўскі быў родам са Случчыны. У канцы 16-га сталецьця ён займаў пасаду наваградзкага падсудка па выбару. Наляжаў ён да дробнай беларускай шляхты, „каторая цікавілася беларускім пісьменствам, рабіла пераклады, пашырала іх, пісала самабытныя, ўласныя творы“ (Е. Карскі). Яго адукацыя была такая: на пятым годзе вучылі чытаць пабеларуску, пазьней — папольску, а з часам наўчыўся ён пісаць пагэбрайску. Чалавек быў пабожны. Бацька Т. Еўлашэўскага, заўдавеўшы, прыняў духоўны сан і быў біскупам пінскім і тураўскім. На 19 годзе жыцьця Т. Еўлашэўскі, аднак, адступіў ад праваслаўя і навярнуўся на протэстанцтва. Скрозь усё жыцьцё пашыраў ён свой сьветагляд самаасьветай; з часам наўчыўся навукі рахаваньня, законаў, пазнаёміўся з філёзофіяй; меўся
&lt;section end=&quot;Еўлашэўскі&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ke0amw4unwueof4bx6ainig2qqpmug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125676</id>
    <revision>
      <id>290893</id>
      <parentid>290787</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:23:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290893</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4087" sha1="854yohg3ja2i1em4c52jn8ija587y4v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Еўлашэўскі&quot;/&gt;навет ехаць ў Угоршчыну ці ў Турцыю, каб зьведаць іншыя далёкія краіны і наўчыцца рознаму рамяству.

{{gap|2em}}{{larger|'''„Дняўнік“ Т. Еўлашэўскага.'''}} Займаючы пасаду падсудка, Еўлашэўскі вёў цікаўны „Дняўнік“, з якога ўзяты біаграфічныя данныя аб самім пісьменьніку. Рукапіс гэты раней знаходзіўся ў Вілянаўскай бібліатэцы блізка Варшавы, а цяпер вывезены у Расею. З „Дняўніка“ мы ведаем аб разьвіцьці і духоўных патрэбах той сфэры, з якой выйшаў Еўлашэўскі. Разьвіцьце яе было нявысокае,
але патрэбы духа, патрэбы ў пісьменстве не зьмяншаліся, а падрасталі. Рацыяналізм быў дужа пашыраны, аднак, ён не аслабаніў і найлепей разьвітых інтэлігентаў веку ад звычайных забабонаў. Так, Еўлашэўскі з паважнасьцю апісаў у „Дняўніку“, як яму здаўся ўночы ў стадоле нейкі агністы
чалавек. Ен кажа, што чалавека таго відзела і шляхцянка, як прылятаў да гаспадарскае дачкі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Еўлашэўскі паказаў у „Дняўніку“ свой патрыатызм: беларускае аўтор усюды вызначаець ад польскага. Ен падчырківае, што ў эпоху першага безкаралеўя палякі баяліся, „кабы се Літва з Маскоўскім не паразумела“. Крыштофа Радзівіла лічыць „стлупам панства Літоўскага“. З пыхаю зазначаець, што на сойме 1578 г. „маршалковаў межы пасламі наш ліцьвін — князь Лукаш Болька-Сьвірскі“. Ен надта шануець паноў Хадкевічаў і пішаць аб беларускіх князёх Слуцкіх, Радзівілах, дае матар‘ял аб Філоне Кміце, Сапегах і іншых. Мова Еўлашэўскага значна церпіць ад пальшчызны, бо ён доўга жыў у Варшаве і наагул усё жыцьцё меў справы з рознымі вяльможнымі панамі, якія гаварылі ўжо папольску, а не пабеларуску.
&lt;section end=&quot;Еўлашэўскі&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Прамова&quot;/&gt;&lt;center&gt;'''{{larger|„Прамова“ Мялешкі.}}&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}„Прамову“, зьвязаную з імям кашталяна Смаленскага Івана Мялешкі, знайшлі ў бібліатэцы Храбтовічаў у Шчорсах. Яе быццам-то казаў Мялешка перад адчыненьнем сойму ў Варшаве ў 1589 годзе пры каралі Жыгімонту Трэцім. Крытыкі „Прамовы“ уважаюць, аднак, што ня мог яе казаць кашталян перад каралём і соймам, што калі ён і казаў, дык што-небудзь іншае, а гэткую «Прамову» злажыў нейкі беларускі гумарыста. Каб дапнуць сваіх літаратурна-грамадзянскіх цэляў, аўтор „Прамовы“ зьвязаў яе з імям вядомага
кашталяна. Аднак, значаньне „Прамовы“ ад гэтага ня меншыцца.&lt;/br&gt;
&lt;section end=&quot;Прамова&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>854yohg3ja2i1em4c52jn8ija587y4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125679</id>
    <revision>
      <id>290896</id>
      <parentid>290793</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:26:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290896</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4360" sha1="a1qme2gjqr3itqj0isjvjkywp2x0gux" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Рымша&quot;/&gt;{{gap|2em}}Апісаўшы гэрб Сапегаў, што каторы сымвол значыць, аўтор увасхваляе Сапегаў і выказуець ім добрыя жаданьні:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Жывіце-ж, Сапегаве, усі у многія лета!&lt;/br&gt;Ваша слава слыць будзець, покуль станець сьвета!
|}
{{gap|2em}}Запраўднай поэтычнай творчасьці, навет там, дзе ня трэба было ўслаўляць магнатаў, вершы Рымшы не паказуюць. Ціжар формы і благой тэхнікі давіць думку. Дзеля гэтага, Андрэй Рымша, як поэт, маець для нас значаньне паказальніка: ён паказаў нам верш 16-га сталецьця. Верш гэты сілябічны, рыфмаваны, з дужа даўгімі часам радкамі (13 і болей складоў), нагадуець звычайную прозу, пабітую на рыфмаваныя канцы.
&lt;section end=&quot;Рымша&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Баркулабаўская&quot;/&gt;&lt;center&gt;'''{{larger|Баркулабаўская кроніка.}}'''&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}Прыкладам {{разьбіўка|народнай}} беларускай гаворкі 16-га сталецьця можа быць Баркулабаўская кроніка, каторая напісана ў сяле Баркулабаве Быхаўскага павету Магілеўшчыны. Цяпер кроніка знаходзіцца ў Маскоўскай Сінадальнай Бібліатэцы. Яна, як відаць, сьпісана з орыгіналу, і складаець частку беларускага рукапіснага зборніка, пісанага рознымі рукамі. Баркулабаўская кроніка займаець у тым зборніку 138—174 лістоў; пачынаецца з 1563 года, канчаецца 1608 годам; апрача
таго, у канцы ёсьць дапіска аб здачы Смаленска Шэінам у 1633 годзе. Імя летапісца засталося невядомым; ёсьць прычыны думаць, што гэта быў баркулабаўскі поп Аляксей Мсьціславец. Мова летапісі нязвычайна прыгожая і чыстая; яна маець якраз тыя асаблівасьці, каторымі характарызуюцца і сучасныя магілеўскія гаворкі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Летапісец прыймаў к сэрцу палітычныя справы бацькаўшчыны, яе царкоўнае і агульна-грамадзкае жыцьцё, добра быў знаём з жыцьцём Магілеўшчыны, а жыцьцё свайго Баркулабава відзеў даўгі час з усіх бакоў і ведаў яго дасканальна ў абы-якіх драбніцах. І Баркулабаўская кроніка, дзеля таго маець вялікую цану, як гістарычна-апісны матар‘ял. Тут мы
знаходзім беларускае жыцьцё палітычнае, царкоўнае, вайсковае, грамадзкае, сямейнае панскае і простых людзей, штодзеннае, адным словам — поўную карціну Беларусі ў апісаньні жыцьця людзей і прыроды. Як гістарычнай памяткай, ёю карыстаў Салаўёў для свае „Гісторыі Расіі“ (т. 10) і Кастамараў для свайго твору „Смутны час“ (т. 2). Як памятка літературная, яна захоплівае чытаньніка красою эпічнага
стыля, абразнасьцю апавяданьня і сакавітасьцю малюнкаў, асабліва-ж аўторскай шчырасьцю і духам часу, укладзеным
&lt;section end=&quot;Баркулабаўская&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a1qme2gjqr3itqj0isjvjkywp2x0gux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125681</id>
    <revision>
      <id>290902</id>
      <parentid>290795</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:31:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290902</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107" sha1="1j53fy24my9jz19uz556tfe2fcrul2l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

[[File:Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 9.jpg|center|250px]]&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1j53fy24my9jz19uz556tfe2fcrul2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125682</id>
    <revision>
      <id>290898</id>
      <parentid>290796</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:28:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290898</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4838" sha1="d8ixslsanz2qf7h23jta8dj4rl8gtt4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Баркулабаўская&quot;/&gt;у кроніку. З аднакавым хараством змаляваў летапісец, як „Маскву ад Магілева адперлі, пабілі, адагналі“, як новы календар прыймавалі, як змагаліся за веру, якія цэны былі на ўсё, колькі грыбоў у якое лета набіралі, які быў ураджай на хлеб, якое надвор‘е. Карціна голада ў 1601 року хапае за сэрца. Яна канчаецца такою нязвычайнай прастатою, хаваючай вялікі драматызм:
&lt;div style=&quot;font-size:83%&quot;&gt;
{{gap|2.5em}}«…адзін другога пакідалі, ня ведаючы адзін а другім, мала ня усі памерлі. А калі той наход, у варот, альбо у дому у каго стоячы, хлеба прасілі, ацец з сынам, сын з аццом, матка з дачкою, дачка з маткаю, брат з братам, сястра з сястрою, муж з жаною, тымі словы мовілі сільне, сьлезне, горка мовілі так: «Матухна, зязюлюхна, вутухна, панюшка, спадарыня, сонца, месяц, зьвездухна, дай крошку хлеба!» Тут-жа подле варот будзець стаяці зраня да абеда і да палудня, так-то просячы; там-жа другі пад плотам і умрэць.»&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}«А калі варыва прасілі, тыя словы мовілі: «Спадарыня, перапелачка, зорухна, зернетка, соунышка, дай ложачку дзіцятку варыуца сырога!»
&lt;/div&gt;
{{gap|2em}}Кроніка напісана ў праваслаўна-пабожным тоне і патрыатычна-беларускім духу. Можна заўважыць няпрыхільнасьць летапісца да маскоўцаў з усходу і да веры лацінаў з заходу. Сьвядома адрозьніваець ён сваю „русь“ і ад літоўцаў.
&lt;section end=&quot;Баркулабаўская&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Літоўскі&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{larger|'''Літоўскі Статут.'''}}&lt;/br&gt;(1529—1566—1588).&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}{{larger|'''Яго гісторыя.'''}} Літоўскім Статутам называецца зборнік законаў, якія разьвіліся ад старадаўнага права беларускіх пляменьняў. Законы гэтыя спачатку жылі ў правасьвядомасьці народа. Так было да канца 15-га і пачатку 16-га
сталецьця, калі беларуская нацыя стварыла сваё гаспадарства з такім культурным разьвіцьцем, якое вымагала пісаных законаў. У 1522 годзе на віленскім сойме Жыгімонт Першы выдаў эдыкт аб тым, што Беларусь будзе мець адно пісанае права — Статут, каторы меліся зараз надрукаваць у вялікай лічбе экзэмпляраў. Аднак, хоць у гэтым часе гаворыцца аб Статуце, як аб укладзеным ужо кодэксе, беларускія законьнікі працавалі над проэктам аж да 1529 г. Напісаны быў Статут пабеларуску, цераз год яго пераклалі палацінску, а цераз тры гады папольску. Надрукован ён тады ня быў, а захавауся ў сьпісках. Гэта ёсць {{разьбіўка|першая рэдакцыя}} Статута (1529 г.). Дзеля некаторых перамен у гаспадарстваным ладзе, а таксама заган паасобных артыкулаў, Жыгімонт Аўгуст даручыў выдатным законьнікам палепшыць той Статут. Новая, {{разьбіўка|другая рэдакцыя}} Статута была зацьверджана на
віленскім сойме ў 1566 г. Пасьля Люблінскай уніі (1569 г.) асобая камісія пад старшынствам канцлера Лявона Сапегі
ізноў перагледзіла Статут, каб нашы законы схадзіліся
&lt;section end=&quot;Літоўскі&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d8ixslsanz2qf7h23jta8dj4rl8gtt4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125683</id>
    <revision>
      <id>290903</id>
      <parentid>290797</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290903</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1065" sha1="4jswzdz6kr82hvfklu4dh29cgzywsvb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;разьдзеле: „А хто-бы ў каго ўкраў вала або карову, сьвіню або вепра, або аўцу, або казу, — іно таму цана за вала пяцьдзесят грашэй“… і г. д.

{{выява з подпісам|месца=цэнтар|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 10.jpg|подпіс=Літоўскі Статут па экзэмпляру з беларускага музэю [[Аўтар:Іван Луцкевіч|Я. Луцкевіча]]. «Напісана: (артык)ул 1. Всі абывателі велікого князства літовского тым адным правом пісаным і от нас даным сужоны быті мають. Напрод мы г(аспа)д(а)р абецуем і шлюбуем под тою-ж прысегою, которую учынілі есмо всім абывателем всіх земль паньства нашого»… і г. д.}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4jswzdz6kr82hvfklu4dh29cgzywsvb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125684</id>
    <revision>
      <id>290900</id>
      <parentid>290800</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:30:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290900</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4565" sha1="owjc3dq59tef8ro1n94bldtbm49hefp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Літоўскі&quot;/&gt;{{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне Літоўскага Статута.'''}} Статут — найдаражэйшая памятка ня толькі гістарычная ці юрыдычная, але і чыста літэратурная, хоць гэта і ня ёсьць твор краснага пісьменства. Літэратурнае значаньне Статута стваралася і расло з яго гадамі, а ў нашы дні яно нязвычайнае, вялізазнае. Літоўскі Статут — гэта ёсьць тая несакрушная скаліна, той духоўны памятнік, які найлепей сьведчыць аб славе і магутнасьці нашае мовы і нашага навет звычайнага пісьменства. Статут 1529 г., як агульны і свой закон для усіх земляў гаспадарства, агараджаў яго адзінства і самастойнасьць, а сваёю беларускаю моваю паказываў на панаваньне ў гаспадарстве беларускай стыхіі, як грунтоўнай.
&lt;section end=&quot;Літоўскі&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Друкары&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{larger|'''Друкары, друкарні, кнігі.}}&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}У старадаўны час сярод беларусаў шмат было культурных дзеячаў, каторыя друкаваньнем кніжок, коштамі, матар‘яламі, спагадаю ці прывілеямі і рознымі іншымі спасабамі разьвівалі і паднімалі беларускае пісьменства. Спачатку стаяць слаўныя іменьні друкароў-мецэнатаў: {{разьбіўка|Багдана Онькова, Якуба Бабіча}} і інш. У 1575 годзе быўшая Скарыніна друкарня, закладзеная на кошты Бабіча, перайшла на ўласнасьць да вядомых культурных дзеячаў 16-га сталецьця — братоў {{разьбіўка|Кузьмы і Лукаша Мамонічаў}}. Мамонічы былі родам з Магілева. Кузьма быў віленскім бурмістрам, а Лукаш скарбным вял. кн. Літоўскага. Кузьмоў сын Лявон менаваўся каралеўскім друкаром. Дзеяльнасьць друкарні цягнулася безперастанку да другой палавіны 17 сталецьця. У ёй надрукован Літоўскі Статут, шмат твораў полемічных і духоўнага зьместу. Браты Мамонічы запрасілі да сябе вядомага беларуса-друкаваньніка {{разьбіўка|Пётру Мсьціслаўца}}, які раней, у 1564 г., разам з маскоўцам дыяканам {{разьбіўка|Іванам Фёдаравы}}м паспрабаваў залажыць друкарню ў Маскве. Маскоўская чэрня разбурыла яе, а друкары, абвінавачаныя ў гэрэсі, мусілі ўцякаць назад на Беларусь. Іх узяў да сябе сьперша вядомы беларускі дзеяч-мецэнат гетман {{разьбіўка|Грыгор Хадкевіч}} у свой двор {{разьбіўка|Заблудава}} (Беластоцкага павету), дзе яны наснудзілі друкарню і надрукавалі колькі кніг. Тут у 1568-1569 гг. выцісьнена Эвангельле вучыцельнае, Псалтыр і інш.; у прадмове да Эвангельля Г. Хадкевіч
пісаў: „Памысьліў быў есьмі, іжа бы сію кнігу, выразуменьня радзі простых людзей, пералажыці на простую малву.“
Перайшоўшы да Мамонічаў, Мсьціславец у 1574-1575 г.г. надрукаваў Эвангельле служэбнае, а у 1576 г. — Псалтыр. Ен
з удзячнасьцю пісаў аб падмозе яму ў гэтым часе ад двух
&lt;section end=&quot;Друкары&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>owjc3dq59tef8ro1n94bldtbm49hefp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/45</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125685</id>
    <revision>
      <id>290906</id>
      <parentid>290801</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290906</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1058" sha1="aqd21mmi8tkqfb2t46ah8apk2n12asj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{разьбіўка|братоў Зарэцкіх}}. Як ведаем, памагалі друкаром {{разьбіўка|Раддзівілы, К. Астрожскі, Тышкевіч, Кішка, Валовіч, Сапега, Крышкоўскі, Кавечынскі}}

{{выява з подпісам|месца=цэнтар|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 11.jpg|подпіс=Загалоўны ліст „Служэбніка“ (Вільня, 1617).}}

і інш. Князь Мікалай Радзівіл Чорны залажыў у 1558 г. друкарню ў Бярэсьці-Літоўскім для друкаваньня рэформацкіх
кніг. Адгэтуль выйшла так званая Радзівілаўская, або Бярэсцкая Біблія, якую малодшы сын Мікалая Радзівіла, князь Юры, кардынал і віленскі біскуп, скупіў усю-чыста і спаліў&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aqd21mmi8tkqfb2t46ah8apk2n12asj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125686</id>
    <revision>
      <id>290909</id>
      <parentid>290802</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290909</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="621" sha1="ghyfzdn5numvfjadu410cvdrnmhvcdm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{выява з подпісам|месца=цэнтар|шырыня=400px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 12.jpg|подпіс=Ай Кітаб з беларускага музэю Я. Луцкевіча.&lt;br /&gt;Пятая частка страніцы. Чытаецца так: «{{Абмылка|Цэмна|Цемна}} было, очы сьветласьці не відзелі. Куры не пелі, сабакі не брэхалі. Дошч ішоу, цемна было, вецер веяу. Разумеу, што судны дзень настау».}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ghyfzdn5numvfjadu410cvdrnmhvcdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125687</id>
    <revision>
      <id>290904</id>
      <parentid>290806</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:33:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290904</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4534" sha1="qjdwfikxqfs5l4uskrv8cc742217im1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Друкары&quot;/&gt;перад касьцёлам сьв. Яна ў Вільні. Цяпер гэтая Біблія нязвычайная бібліаграфічная рэдкасьць. Друкарня з Бярэсьця была перавезена ў Вільню і аддадзена езуіцкай акадэміі. У Супрасьлі (Горадзеншчына) друкарня існавала пры уніяцкім базыльянскім манастыры. Тут друкаваліся Чэцьці-Мінеі, свяшчэннае пісаньне і наагул царкоўныя і духоўныя уніяцкія кнігі для ўсяе Беларусі. Тут-жа друкаваліся і стараверскія кнігі (у перш. палав. 18 ст.). Супрасьльская друкарня істнавала аж да пачатку 19-га сталецьця; калі Супрасль з Беластокам адыйшоў да Прусаў, зьбяднеўшыя манахі-уніяты прадалі яе друкару Арону з Беластока (Кіркор, „Асьвета і народная творчасьць у Ліцьве“). Друкарня ў Еўі (35 вёрст ад Вільні) была адчынена ў 1611 г. князем Багданам Огінскім. Апрача таго, былі вялікія друкарні ў Дзярэчыне, Гродз. губ., (зрабіў у 1585 г. Сапега), у Кейданах, Ковен. губ., (зрабіў у 1611 г. Януш Радзівіл), у Сейнах, Ашмяне, Кнышыне, Слоніме, Горадні, Заслаўлі, Магілеве, Полацку,
Менску, Пінску, Бялынычах і іншых мястох. Друкаваньне кніг, пачаўшыся ўдосьветкі ў 16 сталецьці, к канцу века разьвілося нязвычайна: можна было налічыць дзесяткі друкарняў, раскіданых па розных мястох і мясьцечках Беларусі. Найболей старадрукарскіх кніг, дайшоўшых да нас, прыпадае на канец 16-га і пачатак 17-га сталецьця. Друкаваліся і расходзілісь кнігі ў масе экзэмпляраў. Есьць тут усялякія выданьні. Есьць, акром разгледжаных, дужа цікаўныя па мове, як „{{разьбіўка|Гармонія, альбо сагласіе веры, сакрамэнтаў і цэрэмоней васточнае цэркві з касьцёлам рымскім}}“ (Вільня, 1608) ці вучыцельнае {{разьбіўка|Эвангельле Каліста}} (Еўе, 1616), выданае дзеля, „пранезнаемасьці і неумеетнасьці языка славенскага многіх,“  цераз што іншыя „удавалісь да заразьлівых ерэтычнай навукі паствіск.“ Есьць кнігі па філёлёгіі, як граматыкі (Лаўрэнція
Зізанія — Вільня, 1596 г., М. Сматрыцкага — Еўе, 1616 г. і інш.),
слоўнікі („{{разьбіўка|Лексікон}}“ {{разьбіўка|Памвы Бярынды}} — 1627 г.,
складаны на працягу больш за 30-х гадоў, а ў 1653 г. перадрукованы ў {{разьбіўка|Куцеінскай}} (Магіл. губ.) {{разьбіўка|друкарні С. Собаля}}, як „патрэбны і пажытачны многім“). Асабліва-ж многа школьных падручнікаў.
&lt;section end=&quot;Друкары&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Ай&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{larger|'''А{{gap|0.5em}}й{{gap|1em}}К{{gap|0.5em}}і{{gap|0.5em}}т{{gap|0.5em}}а{{gap|0.5em}}б.'''}}&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}У 1915 годзе Я. Луцкевіч знайшоў у Сорак-Татарах, ваколіцы пад Вільняй, рукапісную кнігу „Ай Кітаб“, аб каторай пісаў вось што: „Літоўскія татары-магамэтане, якія дагэтуль жывуць у Меншчыне і Віленшчыне, пасяліліся ў {{перанос пачатак|на|шым}}
&lt;section end=&quot;Ай&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qjdwfikxqfs5l4uskrv8cc742217im1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125688</id>
    <revision>
      <id>290907</id>
      <parentid>290804</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:35:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290907</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4380" sha1="p2mwr2h2it2nunjaeunp7nff8agkf1d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Ай&quot;/&gt;{{перанос канец|на|шым}} краі ў пачатку XV веку. Яны былі выпісаны, як ўспамагаўчае войска проці крыжакоў, вялікім князем Вітаўтам. Пасьля вайны яны асталіся ў нашым краі, дасталі права жаніцца з дачкамі тутэйшых баяр-шляхты і прынялі ад іх фаміліі, звычаі, мову беларускую; толькі вера асталася магамэтанская. Вось, для духоўнае патрэбы татарскія муллы
(„молна“) арабскімі літэрамі пабеларуску перапісалі і пераклалі сьвятую кнігу „Ай Кітаб“, зьбеларушчаную у „Кіцёп“. — „Ай Кітаб“, сьвятая кніга, гэта ёсьць тлумачаньне Корану, яго прыповесьці важнейшыя. Знаньне арабскае мовы хутка
загінула, асталося толькі знаўства пісаць арабскімі літэрамі і чытаць напісанае паарабску. Мы бачым яшчэ шмат дакумэнтаў судовых, падпісаных мясцовымі татарамі паарабску, але словамі беларускімі. Гэта йдзе праз увесь XVI і XVII век“.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Знойдзены Я. Луцкевічам „Ай Кітаб“ — вялікая рукапісная кніга, зложаная з колькісот страніц, у вокладцы, без пачатку і канца, пісаная характарам 16-га або пачатку 17-га
веку. На некаторых страніцах радок беларускага тэксту йдзець пад радком арабскім (гэтак на нашым зьнімку). Але
найчасьцей тэкст толькі беларускі, сярод якога стаіць часам адно ці некалькі сьпецыяльных слоў магамэтанскай рэлігіі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Апрача літэратурна-паказаўчага характару, беларускі
„Ай Кітаб“ маець для нас вельмі важнае і гістарычна-філёлёгічнае значаньне, як цэнная памятка нашай жывой старадаўнай мовы. Яна маець у сваім правапісе дзьве характэрных асаблівасьці, якіх у кірылічным тэксьце беларускіх старых грамат у такім пеўным выглядзе ня маем: 1) ясна
азначаны гук „дз“ (напрыклад, у словах {{разьбіўка|дзень, відзелі}} і інш.); 2) асобным знакам паказаны гук „ць“ (напрыклад, у словах {{разьбіўка|цемна, сьветласці}}, якія па кірылічнай транскрыпцыі былі-б напісаны „темна“, „сьветласьті“). Адгэтуль відаць, што гукі „дз“ і „ць“ выгаварываліся ў нашай жывой мове ад найдаўнейшых часоў. Беларускі „Ай Кітаб“ пакуль што мала быў на воку вучоных мовазнаўцаў, дык магчыма, што калі-небудзь з яго даведаемся і аб іншых важных асаблівасьвях старадаўнае мовы.
&lt;section end=&quot;Ай&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Верш&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{larger|'''Верш Пашкевіча.'''}}&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}У вадным старадаўным рукапісу Літоўскага Статута, каторы быў на сховах у бібліятэцы віленскай каталіцкай духоўнай сэмінарыі, знайшлі цікаўны верш, азагалоўлены гэтак: „Ян-Казімір Пашкевіч рукою ўласнаю пісаў року 1621“. Верш невялічкі:
&lt;section end=&quot;Верш&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p2mwr2h2it2nunjaeunp7nff8agkf1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125689</id>
    <revision>
      <id>290910</id>
      <parentid>290807</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290910</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2600" sha1="18b4cui13kpo7u9p3tpvppnufmug6np" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Верш&quot;/&gt;
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Польска квітнець лацізнаю,&lt;/br&gt;Літва квітнець русчызнаю;&lt;/br&gt;Бяз той у Польшчы не прабудзеш,&lt;/br&gt;Бяз сей у Ліцьве блазнам будзеш;&lt;/br&gt;Той лаціна язык даець,&lt;/br&gt;Та бяз русі не вытрваець.&lt;/br&gt;Ведзь-жа юж, Русь, іж тва хвала&lt;/br&gt;На усім сьвеце юж дайзрала;&lt;/br&gt;Весяліся-ж ты, русіне,&lt;/br&gt;Тва слава нікуды ня згіне!
|}
{{gap|2em}}То-ж была яшчэ пара бліскучага ўваччу разьвіцьця нашага слова, і сучасьнікі ня відзелі, што пачаўся сход… І дапраўды, — цяпер таксама зьяўляліся пісьменьнікі, друкавалася

{{выява з подпісам|месца=цэнтар|шырыня=400px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 13.jpg|подпіс=Аўтографы: 1) Cапегі, 2) Валовіча, 3) Палубенскай і 4) Масальскай.}}

шмат кніжок, літэратура жыла. Хіба толькі новы, полемічны тон яе даваў права сказаць аб нейкім пераломе. Тым часам, гэтая пара была няпрыкметным пачаткам страшнога, мёртвага заняпаду нацыянальна-беларускай духоўнасьці.
&lt;section end=&quot;Верш&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Сход&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{larger|'''C{{gap|1em}}x{{gap|1em}}o{{gap|1em}}д.'''}}&lt;/br&gt;(17 век).&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}{{larger|'''Палітычны і культурны заняпад.'''}} 3 часоў
уніі нашага гаспадарства з Польшчаю, на якую прыстаў у 1385 г. Ягайла, мы яшчэ ня трацілі свае незалежнасьці;
на пагляд нашых прашчураў гэта быў палітычны хаўрус. Каталіцтва, каторае зьявілася пасьля гэтага на беларускай
тэрыторыі больш-менш прыкметна, хоць і нясло з сабою чужаземны польскі дух, але нясло так, што зусім не пагражала
устоям самабытна-беларускай культуры. Польскія ўплывы
&lt;section end=&quot;Сход&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>18b4cui13kpo7u9p3tpvppnufmug6np</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/60</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125702</id>
    <revision>
      <id>290913</id>
      <parentid>290823</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:42:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290913</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2537" sha1="nvydklue3icpf0o3ddh00ce166al5y1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Сход&quot;/&gt;{{перанос канец|беларуска|га}} жыцьця, ён быў-бы адным з выдатнейшых і слаўнейшых сыноў свае бацькаўшчыны. Навет у маскоўскай літаратуры ён пакінуў гістарычны сьлед.
{{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 15.jpg|подпіс=Сымон Полацкі.}}

{{gap|2em}}{{разьбіўка|Мова}} С.
Полацкага, як і другіх беларуска-ўкраінскіх пісьменьнікаў, прасьвячаўшых у 17 сталецьці Маскоўшчыну, гэта — мешаніна маскоўскай царкоўна-славяншчыны з беларускай украінізаванай моваю, калі на той быў вялікі польскі ўплыў. З ростам вышэйшай духоўнай адукацыі
на Беларусі і Украіне, пачаў узрастаць і царкоўна-славянскі элемент у літэратуры, каторы зьбліжаў нашую
кніжную мову з моваю пісьменных маскоўцаў. Гэта, між іншым, таксама аслабіла ў пазьнейшы час значаньне нашае мовы. Маскоўшчына спачатку ўзяла ад нас, цераз нашых вучоных, многія словы і звароты мовы, навет граматыку і ўсе плады навукі філёлёгіі, але пазьней, усё павярнуўшы на свой чыста-велікарускі лад і зрабіўшыся пераможным асяродкам, тым лягчэй накінула мізэрным астаткам нашай інтэлігенцыі сваю новую літэратурную мову, створаную ў 18-ым сталецьці.
&lt;section end=&quot;Сход&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Заняпад&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{larger|'''З{{gap|0.5em}}а{{gap|0.5em}}н{{gap|0.5em}}я{{gap|0.5em}}п{{gap|0.5em}}а{{gap|0.5em}}д.'''}}&lt;/br&gt;(18-е сталецьце).&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}К пачатку 18-га сталецьця ў нашай мове істнавалі дзьве дужа нязгодныя стыхіі: кніжная і вусная. Народная
&lt;section end=&quot;Заняпад&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nvydklue3icpf0o3ddh00ce166al5y1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125704</id>
    <revision>
      <id>290916</id>
      <parentid>290825</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290916</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2528" sha1="nfqxeb7dni1kagei95sp3we418bozed" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;зручным для панскіх жартаў. Гэты пагляд спускаўся з часам ніжэй, у дробна-шляхоцкія, чыноўніцкія і духавенскія масы. {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 16.jpg|подпіс=Л. Кішка.}} Магчыма, што ён, неўспадзеўкі, паддзержываў і разьвіваў хадзячую, вусную і рукапісную, літэратуру тагачасных фацэцій, жартаў і макаранічных, польска-беларускіх вершаў. Літэратура гэтая пайшла пазьней матар‘ялам для белетрыстыкі польскіх і нашых пісьменьнікаў. Прыкладам ці водгукам яе могуць быць такія рэчы, як „Дзядзіна“, „Сьведка“ і інш. Ф. Багушэвіча або „Лямэнт раскаханага“ — макаранічны верш, запісаны А. Рылінскім у „Беларусі“ і В. Дуніным-Марцінкевічам у „Пінскай шляхце“.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Народ-жа ў гэтую пару, цярпеўшы лютую паншчыну, жыў сваёю, няўмірушчаю і вечна-сьвежаю народнай творчасьцю ды крыху тою кніжнасьцю ад 17-га сталецьця, як гімны, псальмы, авантурныя казкі і фацэціі. Разумеецца, што кніжная творчасьць, калі ўся яна перакідалася на польскае,
ці маскоўскае поле, калі яна рабілася рэнегацкаю, разьвівацца не магла, а ўсе болей зьніжалася і мізарнела. Быў
чорны, ганебны заняпад беларускай пісанай думкі. Прыгожай літэратуры ня было, і аб кніжнай мове таго часу мы можам меркаваць толькі па такіх рэчах, як, да прыкладу „Катэхізм капланскі“ ці „Парахвіяльныя навукі“.

{{цэнтар|[[File:Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Узор 1.jpg|100px]]}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nfqxeb7dni1kagei95sp3we418bozed</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125706</id>
    <revision>
      <id>290919</id>
      <parentid>290827</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290919</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4272" sha1="2zvqay0nvs5612wbax7kdc52fl826ze" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Несьвядомае&quot;/&gt;{{gap|2em}}{{larger|'''Пачатак несьвядомага адраджэньня.'''}} Адраджэньне беларускае літэратуры, з каторага пазьней разьвілося адраджэньне нацыянальнае і палітычнае, пачалося на рубяжы 18-га і 19-га сталецьцяў, разам на ўсходзе і на захадзе Беларусі, там і там падняўшысь з жывой народнай мовы. {{разьбіўка|Романтызм}} усім народам прынёс, між іншым, любоў да старыны і да народнае поэзіі. Да нас ён заблудзіў дзьвюма дарогамі: усходнія беларусы романтычна захапіліся прыкладам украінскае „Энеіды“ І. Катлярэўскага; да заходніх ён дакаціўся простаю дарогаю на грэбнях францускай рэволюцыі і напалеонаўскіх войнаў. На ўсходзе ў нас адраджэньне пачалося з беларускай „Энеіды“, а на захадзе з твораў стара-шляхоцкага романтыка Я. Баршчэўскага. Уся наша новая літэратура выглядаець мала-сьвядомым адраджэньнем.
&lt;section end=&quot;Несьвядомае&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Беларуская&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{larger|'''Беларуская „Энеіда“.'''}}&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}Беларуская „Энеіда“ напісана самастойна, але ў духоўным зьвязку з украінскай „Энеідай“ Івана Катлярэўскага, каторая выйшла з друку ў 1798 годзе ў Пецярбурзе. Калі напісана беларуская „Энеіда“, невядома; польскі крытык Падбярэскі і маскоўскі Кавелін пісалі, што яна зьявілася ў 90-х гадох 18-га сталецьця; аднак, уважаючы на тое, што ў ёй сказана так:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Дамоукі стала выбірацца,&lt;/br&gt;Як ад Кутуза Банапарт, —
|}
можна думаць, што ці частка „Энеіды“ з гэтымі радкамі, ці ўся яна напісана толькі пасьля 1812 года. Аўторам яе даўгі час лічылі Т. Манькоўскага.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Тамаш Манькоўскі}} быў чыноўнікам у Магілеве, потым віцэ-губэрнатарам у Віцебску. Пахадзіў ён з дробнай
магілеўскай шляхты і быў тыповым прадстаўніком яе гумарыстычнага духа.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Сучасныя гісторыкі літэратуры даходзяць, што аўторам
беларускай „Энеіды“ быў не Манькоўскі, а яго сучасьнік В. Ровінскі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Вікенці Ровінскі}} (1782—1842) — палкоўнік, родам са Смаленшчыны, жыў найболей у Дуброўне Духаўшчынскага павету. Апрача „Энеіды“, напісаў яшчэ колькі чаго.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Пры жыцьці Ровінскага беларуская „Энеіда“ ў друк не папала. Яна пайшла ў народ і пашыралася ў сьпісках і пераказах. Няпоўныя сьпіскі (лацінкаю і гражданкаю), дайшоўшыя да нас, часам дужа ня сходзяцца ды й сьпісаны яны многа пазьней за напісаньня твору. У друк „Энеіда“ трапляла часткамі цераз 40—60—80 гадоў пасьля напісаньня. Увесь
&lt;section end=&quot;Беларуская&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2zvqay0nvs5612wbax7kdc52fl826ze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/65</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125717</id>
    <revision>
      <id>290839</id>
      <timestamp>2026-07-02T12:07:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «час была надта популярна сярод шляхты, каторая ўмела „Энеіду“, найчасьцей усю напамяць. Апісуюцца у ёй, як і ў той няўмірушчай поэме рымскага поэта Віргілія, прыгоды Энея, каторы басьцяўся па сьвеце з сваімі траянцамі. Але, як ў украінскай „Энеідзе“, т...»</comment>
      <origin>290839</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4069" sha1="m1alb4kpm1inpcudspazuw5g9ea391b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;час была надта популярна сярод шляхты, каторая ўмела „Энеіду“, найчасьцей усю напамяць. Апісуюцца у ёй, як і ў той няўмірушчай поэме рымскага поэта Віргілія, прыгоды Энея, каторы басьцяўся па сьвеце з сваімі траянцамі. Але, як ў украінскай „Энеідзе“, траянцы паўбіраны паказацку,
так у нашай „Энеідзе“ яны — смаленскія сяляне. Ровінскі скарыстаў з клясычнага сюжэта, каб апісаць з фотографічнай пеўнасьцю побыт, паказаць найжывейшую і найпрасьцейшую гаворку і забаўнасьцю натварыць сьмеху. Ад сюжэта Віргілія тут засталіся імёны ды толькі, так сказаць, галоўныя дарогі. А ўсё іншае там, як драбніцы фабулы, вопратка, яда, гульня, размовы, звычаі, пагляды, некаторыя смаленскія назовы, а таксама ўвесь жартаўліва-сьмяхотны настрой — усё гэта нязвычайна жывая беларушчына. Напісана „Энеіда“ Ровінскага народнаю смаленскаю гаворкаю. Пашыраная ў Магілеўшчыне і Віцебшчыне Манькоўскім яна набралася іхных
слоў. Шмат у ёй слоў, якія цяпер вызвычаіліся. Есьць дужа пракудныя провінцыялізмы. Беларускім словам, як і беларускім вершам, аўтор „Энеіды“ валадаець дасканальна. Мова, характэрная, абразная. Верш лёгкі, танічны, з гладкімі рыфмамі. Такім беларускім вершам ніхто раней пісаць ня ўмеў. А такой бойкасьцю верша не магла дужа хваліцца і тагачасная маскоўская поэзія, бо яшчэ ня мела Пушкіна. Напісана „Энеіда“ чатырохстопным ямбам.

{{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне беларускай „Энеіды“.'''}} Ідэя аўтора была такая: напісаць пабеларуску. Напісаў ён надта добра, але несьвядома, — не ад розуму, але ад сэрца. Твор яго выйшаў літэратурна-этнографічнай поэмай-пародыяй, але значаньне меў гістарычна-літаратурнае. З „Энеіды“ пачалося адраджэньне беларускае літэратуры. „Энеіда“ паказала сваім і чужым, што ў беларускай народнай мове можна тварыць надта добра. Зьявіўшыся на ўсходзе Беларусі і ў такую пару, калі здавалася, што ўсё беларускае павінна там памерці, „Энеіда“ пайшла ў народ і пабуджала ў ім думку аб сваёй літэратуры. Сваім сьмелым абхаджэньнем з багамі антычнага сьвета, падобныя творы, апрача таго, нішчылі астаткі псэўда-клясычных паглядаў там, дзе яны былі.&lt;/br&gt;

&lt;center&gt;{{larger|'''Паўлюк Бахрым.'''}}&lt;/br&gt;(1814—?).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Паўлюк Бахрым — селянін з Крошына, Слуцкага павету, Менскай губэрні. У 1828&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m1alb4kpm1inpcudspazuw5g9ea391b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290920</id>
      <parentid>290839</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T18:00:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290920</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4206" sha1="7hwyym2ltzvor7ie81jqt8kk35ai914" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Беларуская&quot;/&gt;час была надта популярна сярод шляхты, каторая ўмела „Энеіду“, найчасьцей усю напамяць. Апісуюцца у ёй, як і ў той няўмірушчай поэме рымскага поэта Віргілія, прыгоды Энея, каторы басьцяўся па сьвеце з сваімі траянцамі. Але, як ў украінскай „Энеідзе“, траянцы паўбіраны паказацку,
так у нашай „Энеідзе“ яны — смаленскія сяляне. Ровінскі скарыстаў з клясычнага сюжэта, каб апісаць з фотографічнай пеўнасьцю побыт, паказаць найжывейшую і найпрасьцейшую гаворку і забаўнасьцю натварыць сьмеху. Ад сюжэта Віргілія тут засталіся імёны ды толькі, так сказаць, галоўныя дарогі. А ўсё іншае там, як драбніцы фабулы, вопратка, яда, гульня, размовы, звычаі, пагляды, некаторыя смаленскія назовы, а таксама ўвесь жартаўліва-сьмяхотны настрой — усё гэта нязвычайна жывая беларушчына. Напісана „Энеіда“ Ровінскага народнаю смаленскаю гаворкаю. Пашыраная ў Магілеўшчыне і Віцебшчыне Манькоўскім яна набралася іхных
слоў. Шмат у ёй слоў, якія цяпер вызвычаіліся. Есьць дужа пракудныя провінцыялізмы. Беларускім словам, як і беларускім вершам, аўтор „Энеіды“ валадаець дасканальна. Мова, характэрная, абразная. Верш лёгкі, танічны, з гладкімі рыфмамі. Такім беларускім вершам ніхто раней пісаць ня ўмеў. А такой бойкасьцю верша не магла дужа хваліцца і тагачасная маскоўская поэзія, бо яшчэ ня мела Пушкіна. Напісана „Энеіда“ чатырохстопным ямбам.

{{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне беларускай „Энеіды“.'''}} Ідэя аўтора была такая: напісаць пабеларуску. Напісаў ён надта добра, але несьвядома, — не ад розуму, але ад сэрца. Твор яго выйшаў літэратурна-этнографічнай поэмай-пародыяй, але значаньне меў гістарычна-літаратурнае. З „Энеіды“ пачалося адраджэньне беларускае літэратуры. „Энеіда“ паказала сваім і чужым, што ў беларускай народнай мове можна тварыць надта добра. Зьявіўшыся на ўсходзе Беларусі і ў такую пару, калі здавалася, што ўсё беларускае павінна там памерці, „Энеіда“ пайшла ў народ і пабуджала ў ім думку аб сваёй літэратуры. Сваім сьмелым абхаджэньнем з багамі антычнага сьвета, падобныя творы, апрача таго, нішчылі астаткі псэўда-клясычных паглядаў там, дзе яны былі.&lt;/br&gt;
&lt;section end=&quot;Беларуская&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Бахрым&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{larger|'''Паўлюк Бахрым.'''}}&lt;/br&gt;(1814—?).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Паўлюк Бахрым — селянін з Крошына, Слуцкага павету, Менскай губэрні. У 1828
&lt;section end=&quot;Бахрым&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7hwyym2ltzvor7ie81jqt8kk35ai914</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/66</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125718</id>
    <revision>
      <id>290840</id>
      <timestamp>2026-07-02T12:22:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «годзе ён вучыўся разам з другімі мужыцкімі дзяцьмі ў школе ксяндза Магнушэўскага. Гэты ксёндз быў шчыры прыхільнік працоўнага народу, хацеў падняць людзей з голаду і цямноты і памагаў крошынцам проціў пана судзіцца за зямлю. Дзяцей ён вучыў чытаць, піс...»</comment>
      <origin>290840</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4300" sha1="ib0myxf3rbeojgnmcn6bg00jd0o1quv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;годзе ён вучыўся разам з другімі мужыцкімі дзяцьмі ў школе ксяндза Магнушэўскага. Гэты ксёндз быў шчыры прыхільнік працоўнага народу, хацеў падняць людзей з голаду і цямноты і памагаў крошынцам проціў пана судзіцца за зямлю. Дзяцей ён вучыў чытаць, пісаць, лічыць, разумець катэхізм, апрача таго, даваў чытаць добрыя кніжкі. Хлопчык Бахрым надта спадабаў пісаць вершы, пераймаючы напісаныя ў кнізе. Многа вершаў з польскага пісьменьніка Нарушэвіча, баек Эзопа ды чаго іншага ўмеў ён напамяць; таксама любіў сьпісываць усё, што пападалася пад рукі, ня толькі друкаванае, але і рукапіснае. Так разьвівалася яго сьвядомасьць. Посьле, калі крошынскіх сялян засудзілі за „бунт“, а школу зачынілі, у вучня Бахрыма начальства знайшло вершыкі, каторыя здаліся яму вельмі шкоднымі і небясьпечнымі. Паліцыя
забрала іх і шукала, ці няма яшчэ. Ксёндз Магнушэўскі на выпытах дужа хваліў Бахрыма, а ня ведаўшы, на што ў яго
пытаюцца, казаў, што хлопчык умее напамяць значна болей сваіх вершыкаў, чымся ў яго адабралі запісаных. Князь Радзівіл даказаў, што вучні ў школе дэклямавалі нягожыя для сялянскіх дзяцей байкі і розныя вершы. Тады Магнушэўскага аддалі пад нагляд паліцыі, Паўлюка Бахрыма неўзабаве здалі ў маскалі, а многа сялян выслалі ў Сыбір. Добры ксёндз пажыў пасьля таго мала і памёр з гора, а якое было патым жыцьцё Паўлюка Бахрыма, ніхто вестак дагэтуль не сабраў. Кажуць, што ён з войска вярнуўся, жыў у Крошыне і памёр у 1891 годзе.

{{gap|2em}}{{larger|'''Творы Паўлюка Бахрыма'''}} не захаваліся, апрача тых некалькіх, што пайшлі ў народ. Адзін сшыток яго „войстрых“ вершыкаў узяў сабе сэнатар Навасільцаў ці прафэсар Пэлікан, каторыя прыязджалі ў Крошын даведацца аб
тым „бунце“ і вельмі дзівавалісь на поэта-самародка, дэкляруючы навет паклапаціцца аб яго ўзгадаваньні. Есьць толькі адзін друкаваны вершык Бахрыма, гэта — „Заграй, заграй…“ Апрача таго, кажуць, ён злажыў „Гутарку Данілы з Сьцяпанам“ і „Размову пана з мужыком“, каторыя запісаны ад народа этнографамі.

{{gap|2em}}{{разьбіўка|„Заграй, заграй, хлопча малы“}}… — лірычная песьня аб цяжкім жыцьці ў часе паншчыны. Бацьку песьняровага забілі кіямі, маці яго тужыць, сястра плача, а самаго яго сярдзіты крошынскі пан здаець у маскалі. Песьня пераймае народную творчасьць, але сьведчыць аб некаторым знаёмстве аўтора з кніжкаю. Напісана яна з запраўдным поэтычным натхненьнем і шчырым чуцьцём, ахоплена-ж&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ib0myxf3rbeojgnmcn6bg00jd0o1quv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/67</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125719</id>
    <revision>
      <id>290841</id>
      <timestamp>2026-07-02T12:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «далікатнасьцю засмучонага настрою. Спосаб думаньня — абразны, параўнаваньні і звароты мовы — народныя; вось прыклад: {|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot; |Гдзе-ж я, бедны, абярнуся?&lt;/br&gt;Ой, кажане, кажане,&lt;/br&gt;Што ня сеу ты на мяне,&lt;/br&gt;Каб я большы не падрос&lt;/br&gt;Ды ад бацькавых к...»</comment>
      <origin>290841</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3979" sha1="0ze8umxx6flh8vkawmt3llpxtznlmob" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;далікатнасьцю засмучонага настрою. Спосаб думаньня — абразны, параўнаваньні і звароты мовы — народныя; вось прыклад:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Гдзе-ж я, бедны, абярнуся?&lt;/br&gt;Ой, кажане, кажане,&lt;/br&gt;Што ня сеу ты на мяне,&lt;/br&gt;Каб я большы не падрос&lt;/br&gt;Ды ад бацькавых калес?..
|}
{{gap|2em}}Вершы сілябічныя, то па 8, то па 7 складоў у радку. Рыфмы дабраны добра, але націск на перадастатнім складзе
нявыдзержан, і з жаноцкімі ёсьць рыфмы мужчынскія. Незнаёмасьць з правіламі і добрымі прыкладамі танічнага вершаскладаньня шкодзіла Бахрыму, ды ня гледзячы на гэта, верш яго зусім музыкальны і падходзіць да танічнага. Прыродная пясьнярская здольнасьць Бахрыма відаць, напрыклад, з першага куплета песьні, дзе скачучая лёгкасьць першых двух радкоў падходзіць пад іграньне на скрыпцы і цымбалах, а важкаватае дудуканьне двух другіх нагадуець дуду:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Заграй, заграй, хлопча малы,&lt;/br&gt;І у скрыпачкі, і у цымбалы,&lt;/br&gt;А я заграю у худу,&lt;/br&gt;Бо у Крошыне жыць ня буду!
|}
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Гутарка Данілы з Сьцяпанам}} па складу верша не падобна да разгледжанай песьні, але ўвесь яе тон
і думкі лёгка нагадуюць бахрымаўскую творчасьць. „Гутарка“ была дужа пашырана, як рукапісны твор невядомага аўторства. Магчыма, што Бахрым схаваў імя і не падпісаўся навет псэўданімам, баяўшыся паноў. Твор напісан перад вольніцай. Даніла з Сьцяпанам талкуюць аб тым, што паны ня хочуць, каб цар даваў вольніцу. Чуецца, што аўтор „Гутаркі“ сам мужык; ён глыбока адчуваець мужыцкую няволю,
ненавідзіць паноў і вельмі жадаець скасаваньня прыгону. Але сьветагляд яго не расшыраны кніжнай адукацыяй, думкі прастадушныя, патрэбнай для дзейнага адраджэньня нацыянальнай і соцыяльнай сьвядомасьці няма.

{{gap|2em}}{{разьбіўка|Размова пана з мужыком}}. Затое, што паны зьдзекаваліся над мужыкамі, не давалі ім навет плакаць і без канца каралі, вінен ці ня вінен, — на іх голаў падзе тое самае, хай толькі прыдзе вольніца. „Размова“ якраз і малюець
гэтую расплату. Пан вітаецца з Сьцяпанам і просіць, каб яго Дарота прыйшла да пана на работу, дэкляруець заплаціць і накарміць. Сьцяпан адказуець пану гэтак:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Ужо панскі хлеб дакучыу,&lt;/br&gt;Як пан нас добра мучыу.&lt;/br&gt;Добра папы гандлявалі:&lt;/br&gt;Слуг на сабакі мянялі!..
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ze8umxx6flh8vkawmt3llpxtznlmob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/68</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125720</id>
    <revision>
      <id>290842</id>
      <timestamp>2026-07-02T12:48:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне твораў П. Бахрыма.'''}} З тэхнічнага боку „Гутарка“ і „Размова“ стаяць нізка. Відаць, пясьняр мала клапаціўся аб надворным харастве сваіх твораў, а ўсё стараньне пакладаў на пералічаньне і паказаньне соцыяльных злыдняў. Яно й ня...»</comment>
      <origin>290842</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3797" sha1="50q07rbgoemq4d1zmnzs1xhg0ygx3ku" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне твораў П. Бахрыма.'''}} З тэхнічнага боку „Гутарка“ і „Размова“ стаяць нізка. Відаць, пясьняр мала клапаціўся аб надворным харастве сваіх твораў, а ўсё стараньне пакладаў на пералічаньне і паказаньне соцыяльных злыдняў. Яно й ня дзіва, бо гэткая была пара, што такім якраз спосабам найлягчэй было прамовіць да мужыцкае душы. І творы Бахрыма пайшлі ў гушчу народа, дзе ня толькі пабуджалі беларускасьць, але надавалі ёй выразнага соцыяльнага выгляду. У гэтым галоўная літэратурна-гістарычная заслуга Бахрыма. Ен — наш першы пісьменьнік з мужыкоў. Меў усе задаткі, каб зрабіцца беларускім Шаўчэнкам, адылі адсутнасьць адукацыі і жыцьцёвае гнібеньне
тут перамаглі. Усёжткі сваім маласьвядомым і задушаным словам сказаў проці зьнявагі і ўціску і кінуў сьлед у гісторыі нацыянальнага і літэратурнага адраджэньня.

&lt;center&gt;{{larger|'''Поэма „Тарас на Парнасе“.'''}}&lt;/br&gt;(1837 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}Час напісаньня поэмы „Тарас на Парнасе“ пазнаюць гэтак. Есьць у ёй радкі:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Памалу, браццы, не давіце&lt;/br&gt;Мой фэльетон вы і «Пчалу»,&lt;/br&gt;Мяне-ж самога вы пусьціце&lt;/br&gt;І не дзяржыце за палу.&lt;/br&gt;А не, дык, дадушы, у газэце&lt;/br&gt;Я вас аблаю на увесь сьвет&lt;/br&gt;Як Гогаля у прошлым леце, —&lt;/br&gt;Я-ж сам рэдактарам газэт!
|}
{{gap|2em}}Гогаля „лаяў“ Булгарын у „Сѣверной Пчелѣ“ ў 1836 годзе; значыцца, поэма напісана ў 1837 годзе, а можа троху
пазьней. Адны думалі, што напісаў яе слаўны беларускі поэта Вінцук Дунін-Марцінкевіч (1807—1885). Але таму ня ймецца веры дзеля гэтакіх прычын: 1) твор напісан танічным вершам, a не сілябічным, якім пісаў зазвычай Марцінкевіч; 2) ён маець асаблівасьці мовы, не прызвычасныя Марцінкевічу; 3) у ім няма марцінкевіцкага
сантыменталізму й дыдактычнасьці; 4) у ім закрануты парадкі маскоўскіх літэратараў, што не магло так дужа цікавіць Марцінкевіча; 5) ён быў пашыраны болей на ўсходзе Беларусі. Не падобна поэма й да колектыўнага твору (студэнтаў Гарэцкага агрономічнага інстытуту), як гэта меркавалі другія. Трэба думаць, што „Тараса на Парнасе“ напісаў нехта адзін, а напеўна ўсходні беларус, блізкі па свайму
духу й стану да аўтора беларускай „Энеіды“, палкоўніка&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>50q07rbgoemq4d1zmnzs1xhg0ygx3ku</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290922</id>
      <parentid>290842</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T18:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290922</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3914" sha1="7ama2ah5jjxlpjctlb3zmvk8ve41ber" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;section begin=&quot;Бахрым&quot;/&gt;{{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне твораў П. Бахрыма.'''}} З тэхнічнага боку „Гутарка“ і „Размова“ стаяць нізка. Відаць, пясьняр мала клапаціўся аб надворным харастве сваіх твораў, а ўсё стараньне пакладаў на пералічаньне і паказаньне соцыяльных злыдняў. Яно й ня дзіва, бо гэткая была пара, што такім якраз спосабам найлягчэй было прамовіць да мужыцкае душы. І творы Бахрыма пайшлі ў гушчу народа, дзе ня толькі пабуджалі беларускасьць, але надавалі ёй выразнага соцыяльнага выгляду. У гэтым галоўная літэратурна-гістарычная заслуга Бахрыма. Ен — наш першы пісьменьнік з мужыкоў. Меў усе задаткі, каб зрабіцца беларускім Шаўчэнкам, адылі адсутнасьць адукацыі і жыцьцёвае гнібеньне
тут перамаглі. Усёжткі сваім маласьвядомым і задушаным словам сказаў проці зьнявагі і ўціску і кінуў сьлед у гісторыі нацыянальнага і літэратурнага адраджэньня.
&lt;section end=&quot;Бахрым&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Тарас&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{larger|'''Поэма „Тарас на Парнасе“.'''}}&lt;/br&gt;(1837 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}Час напісаньня поэмы „Тарас на Парнасе“ пазнаюць гэтак. Есьць у ёй радкі:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Памалу, браццы, не давіце&lt;/br&gt;Мой фэльетон вы і «Пчалу»,&lt;/br&gt;Мяне-ж самога вы пусьціце&lt;/br&gt;І не дзяржыце за палу.&lt;/br&gt;А не, дык, дадушы, у газэце&lt;/br&gt;Я вас аблаю на увесь сьвет&lt;/br&gt;Як Гогаля у прошлым леце, —&lt;/br&gt;Я-ж сам рэдактарам газэт!
|}
{{gap|2em}}Гогаля „лаяў“ Булгарын у „Сѣверной Пчелѣ“ ў 1836 годзе; значыцца, поэма напісана ў 1837 годзе, а можа троху
пазьней. Адны думалі, што напісаў яе слаўны беларускі поэта Вінцук Дунін-Марцінкевіч (1807—1885). Але таму ня ймецца веры дзеля гэтакіх прычын: 1) твор напісан танічным вершам, a не сілябічным, якім пісаў зазвычай Марцінкевіч; 2) ён маець асаблівасьці мовы, не прызвычасныя Марцінкевічу; 3) у ім няма марцінкевіцкага
сантыменталізму й дыдактычнасьці; 4) у ім закрануты парадкі маскоўскіх літэратараў, што не магло так дужа цікавіць Марцінкевіча; 5) ён быў пашыраны болей на ўсходзе Беларусі. Не падобна поэма й да колектыўнага твору (студэнтаў Гарэцкага агрономічнага інстытуту), як гэта меркавалі другія. Трэба думаць, што „Тараса на Парнасе“ напісаў нехта адзін, а напеўна ўсходні беларус, блізкі па свайму
духу й стану да аўтора беларускай „Энеіды“, палкоўніка
&lt;section end=&quot;Тарас&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ama2ah5jjxlpjctlb3zmvk8ve41ber</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290923</id>
      <parentid>290922</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T18:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290923</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3915" sha1="g7m1gkijbk9qlm27egrmyx8tx9ie4m5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Бахрым&quot;/&gt;{{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне твораў П. Бахрыма.'''}} З тэхнічнага боку „Гутарка“ і „Размова“ стаяць нізка. Відаць, пясьняр мала клапаціўся аб надворным харастве сваіх твораў, а ўсё стараньне пакладаў на пералічаньне і паказаньне соцыяльных злыдняў. Яно й ня дзіва, бо гэткая была пара, што такім якраз спосабам найлягчэй было прамовіць да мужыцкае душы. І творы Бахрыма пайшлі ў гушчу народа, дзе ня толькі пабуджалі беларускасьць, але надавалі ёй выразнага соцыяльнага выгляду. У гэтым галоўная літэратурна-гістарычная заслуга Бахрыма. Ен — наш першы пісьменьнік з мужыкоў. Меў усе задаткі, каб зрабіцца беларускім Шаўчэнкам, адылі адсутнасьць адукацыі і жыцьцёвае гнібеньне
тут перамаглі. Усёжткі сваім маласьвядомым і задушаным словам сказаў проці зьнявагі і ўціску і кінуў сьлед у гісторыі нацыянальнага і літэратурнага адраджэньня.
&lt;section end=&quot;Бахрым&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Тарас&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{larger|'''Поэма „Тарас на Парнасе“.'''}}&lt;/br&gt;(1837 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}Час напісаньня поэмы „Тарас на Парнасе“ пазнаюць гэтак. Есьць у ёй радкі:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Памалу, браццы, не давіце&lt;/br&gt;Мой фэльетон вы і «Пчалу»,&lt;/br&gt;Мяне-ж самога вы пусьціце&lt;/br&gt;І не дзяржыце за палу.&lt;/br&gt;А не, дык, дадушы, у газэце&lt;/br&gt;Я вас аблаю на увесь сьвет&lt;/br&gt;Як Гогаля у прошлым леце, —&lt;/br&gt;Я-ж сам рэдактарам газэт!
|}
{{gap|2em}}Гогаля „лаяў“ Булгарын у „Сѣверной Пчелѣ“ ў 1836 годзе; значыцца, поэма напісана ў 1837 годзе, а можа троху
пазьней. Адны думалі, што напісаў яе слаўны беларускі поэта Вінцук Дунін-Марцінкевіч (1807—1885). Але таму ня ймецца веры дзеля гэтакіх прычын: 1) твор напісан танічным вершам, a не сілябічным, якім пісаў зазвычай Марцінкевіч; 2) ён маець асаблівасьці мовы, не прызвычасныя Марцінкевічу; 3) у ім няма марцінкевіцкага
сантыменталізму й дыдактычнасьці; 4) у ім закрануты парадкі маскоўскіх літэратараў, што не магло так дужа цікавіць Марцінкевіча; 5) ён быў пашыраны болей на ўсходзе Беларусі. Не падобна поэма й да колектыўнага твору (студэнтаў Гарэцкага агрономічнага інстытуту), як гэта меркавалі другія. Трэба думаць, што „Тараса на Парнасе“ напісаў нехта адзін, а напеўна ўсходні беларус, блізкі па свайму
духу й стану да аўтора беларускай „Энеіды“, палкоўніка
&lt;section end=&quot;Тарас&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g7m1gkijbk9qlm27egrmyx8tx9ie4m5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125721</id>
    <revision>
      <id>290843</id>
      <timestamp>2026-07-02T13:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «В. Ровінскага, ці яе стараннага пашыраньніка Т. Манькоўскага. Зусім магчыма, што напісаў яго сам аўтор беларускай „Энеіды“ — В. Ровінскі. Прызнаваць, што напісаў гэтую поэму В. Марцінкевіч, можна толькі з той умовай, што на яго мела велікі ўплыў „Энеіда...»</comment>
      <origin>290843</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4503" sha1="awl76jpt5a73agwg2d9809jdnwlovzj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;В. Ровінскага, ці яе стараннага пашыраньніка Т. Манькоўскага. Зусім магчыма, што напісаў яго сам аўтор беларускай „Энеіды“ — В. Ровінскі. Прызнаваць, што напісаў гэтую поэму В. Марцінкевіч, можна толькі з той умовай, што на яго мела велікі ўплыў „Энеіда“ і пецярбургскія беларусы і ўкраінцы, блізкія да маскоўскіх літэратурных грамадак. А калі-б і так, усё роўна, тая найлепшая рэдакцыя, у якой хадзіў твор па Віцебшчыне й Магілеўшчыне, была ўжо ня блізкая да спасабоў творчасьці Марцінкевіча. Значыцца, „Тараса на Парнасе“, можа быць, напісанага спачатку Марцінкевічам, нехта з невядомых беларускіх поэтаў значна перарабіў на ўсходзе Беларусі. Забаўна тое, што ёсьць старыя сьпіскі, на якіх пад поэмай „Тарас на Парнасе“ стаіць імя Адама Міцкевіча!&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}„Тарас на Парнасе“ яшчэ больш за „Энеіды“ пашыраўся ў народзе рукапісным і пераказным спосабам. Надта любіла дэклямаваць яго дробная беларуская шляхта, а пазьней — беларуская мужыцкая інтэлігенцыя. У самыя астатнія гады хадзіў гэты твор па Беларусі ў сьпісках сярод школьнай моладзі цэлымі тысячамі. Першы раз яго надрукавалі ў 1889 годзе („Минскій листокъ“, № 37). З тае пары друкаваўся ён дзесяткі два разоў у розных кніжках, газэтах, журналах і асобнымі выданьнямі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Аўтор гэтай поэмы, хто-б ён ня быў, пісаў свой твор, бязумоўна, пад „Энеіду“; можа быць, вучыўся ён пісаць па „Энеідзе“. Уся абстаноўка поэмы „Тарас на Парнасе“, яе мова і будова верша паказуюць на цесны і радаводны зьвязак абодвух твораў, пазьнейшага з ранейшым. Розьніца толькі тая, што ў пазьнейшым ёсьць свой, не пазычаны, хоць просьценькі, але орыгінальны сюжэт. І тут таксама іменьні і назовы з грэцкай і рымскай міфолёгіі, але і толькі; пад відам багоў са сьмехам змаляваў аўтор поэмы заможных беларускіх сялян, іх жыцьцё і быт. І гэтая поэма скрозь прахоплена беларускім народным духам, каторы ёсьць тут у кожным руху й слове апісаных асоб.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Мова поэмы — дужа чыстая народная. Пераважаюць асаблівасьці ўсходніх гаворак, а найболей у словах (рахманы, раньне, пякуць, прыгожа, адкулецька, круглалікі, хадзяйства, дзеўкі, быццам, — у Марцінкевіча часьцей {{разьбіўка|мэрам}}, — дзела, плясуха і інш.). Есьць некалькі вялікарусізмаў (вор, сашчытаць, паташчыць і інш). Есьць пара слоў і зваротаў, занесеных з Маскоўшчыны стараверамі і цяпер пашыраных у Дрысенскім, Полацкім, Лепельскім паветах, як да прыкладу: зубам (замест: зубамі), на жалейкі (замест: на жалейцы). Сінтаксіс, наадварот, маець такі ўхіл на захад: „Хадзіўшы па&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>awl76jpt5a73agwg2d9809jdnwlovzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125722</id>
    <revision>
      <id>290844</id>
      <timestamp>2026-07-02T13:18:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «гары Парнаскай, мне дужа захацелась есьць.“ Некаторыя вульгарызмы, як і барбарызмы, сьведчуць, што пісьменьнікі несьвядомага адраджэньня сядзелі ў межах народнай гутаркі і этнографічнасьці, а ня мелі патрэбнай для літэратурнага разьвіцьця шыракосьц...»</comment>
      <origin>290844</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4136" sha1="bfz0nqbxt22se1o7gqt1id01l9ryfc1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;гары Парнаскай, мне дужа захацелась есьць.“ Некаторыя вульгарызмы, як і барбарызмы, сьведчуць, што пісьменьнікі
несьвядомага адраджэньня сядзелі ў межах народнай гутаркі і этнографічнасьці, а ня мелі патрэбнай для літэратурнага
разьвіцьця шыракосьці ў паглядзе на беларускае слова. Ды аб гэтым сьведчыць уся іх творчасьць. А наагул мова поэмы
жывая і абразная. Верш лёгкі, танічны і адшліфаваны так, што чытаецца, як сучасныя нам вершы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Можна сказаць, што аўтор „Тараса на Парнасе“ не глядзеў на свой твор, як на поэму, але ён таксама не ўважаў яе і за пародыю на псэўда-клясычныя поэмы, пісаў яе ня дзеля таго, каб пасьмяяцца і пакпіць з псэўда-клясыцызму.
Яго ідэя: напісаць пабеларуску, завесьці беларуса-палясоўшчыка з яго мужыцкай моваю на Парнас. Аднак, пайшоў ём безвач гатовым сьледам „Энеіды“, чым абнізіў і свае пясьнярскія здольнасьці і значаньне свайго твора ў гістарычнай літэратуры. Толькі „Тарас на Парнасе“ быў гэткі популярны, што пабуджаў беларускасьць болей, як „Энеіда.“

{{c|{{larger|'''Стара-шляхоцкія романтыкі.'''}}&lt;/br&gt;(Я. Баршчэўскі — А. Рыпінскі — Я. Чачот).}}
&lt;center&gt;{{larger|'''{{разьбіўка|Ян Баршчэўскі}}.'''}}&lt;/br&gt;(1790 — 1851).&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Ян Баршчэўскі радзіўся ў Віцебшчыне, у Марогах блізка возера Няшчорда. Бацька яго быў бедны засьцянковы шляхціц. Шляхта, сярод каторай узгадаваўся Ян Баршчэўскі, мела ўвесь парадак і спосаб жыцьця чыста-беларускі і зусім блізкі да сялянскага. Вучыўся ён у езуіцкай колегіі ў Полацку і ўжо там здабыў сабе славу пісаньнем вершаў. Канікулярны час ён заўсёды бавіў у засьценку, дзе яго вельмі ўсе любілі за прыемны, вясёлы характар і за вершыкі, каторыя складаў хлапец пры кожнай першай-лепшай прыгодзе. Беднага поэта ахвотна ўсюды запрашалі, а за яго творчасьць клалі яму на калёсы, як выязджаў, мерачку гароху, жыта ці чаго такога. Ніводнае вясельле, імяніны ці шляхоцкі баль не абходзіўся без Баршчэўскага. Скончыўшы езуіцкую колегію, Баршчэўскі маніўся вучыцца ў віленскім унівэрсітэце, ды ня меў на тое грошы, дык пачаў працаваць, як хатні настаўнік у заможных паноў. Сабраўшы троху грошы, паехаў ён у Пецярбург, дзе служыў гувернёрам, вучыцелем, выкладаў грэцкую мову і латынь. У Пецярбурзе ён пазнаёміўся з Міцкевічам і Шаўчэнкам, ды
гэтыя знаёмасьці, відаць, цягнулі ў розныя бакі, дык карысьці&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bfz0nqbxt22se1o7gqt1id01l9ryfc1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290925</id>
      <parentid>290844</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T18:07:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290925</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4269" sha1="9d07cq4i17e71wlj1iwdrjp1wyhpix3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Тарас&quot;/&gt;гары Парнаскай, мне дужа захацелась есьць.“ Некаторыя вульгарызмы, як і барбарызмы, сьведчуць, што пісьменьнікі
несьвядомага адраджэньня сядзелі ў межах народнай гутаркі і этнографічнасьці, а ня мелі патрэбнай для літэратурнага
разьвіцьця шыракосьці ў паглядзе на беларускае слова. Ды аб гэтым сьведчыць уся іх творчасьць. А наагул мова поэмы
жывая і абразная. Верш лёгкі, танічны і адшліфаваны так, што чытаецца, як сучасныя нам вершы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Можна сказаць, што аўтор „Тараса на Парнасе“ не глядзеў на свой твор, як на поэму, але ён таксама не ўважаў яе і за пародыю на псэўда-клясычныя поэмы, пісаў яе ня дзеля таго, каб пасьмяяцца і пакпіць з псэўда-клясыцызму.
Яго ідэя: напісаць пабеларуску, завесьці беларуса-палясоўшчыка з яго мужыцкай моваю на Парнас. Аднак, пайшоў ём безвач гатовым сьледам „Энеіды“, чым абнізіў і свае пясьнярскія здольнасьці і значаньне свайго твора ў гістарычнай літэратуры. Толькі „Тарас на Парнасе“ быў гэткі популярны, што пабуджаў беларускасьць болей, як „Энеіда.“
&lt;section end=&quot;Тарас&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Баршчэўскі&quot;/&gt;{{c|{{larger|'''Стара-шляхоцкія романтыкі.'''}}&lt;/br&gt;(Я. Баршчэўскі — А. Рыпінскі — Я. Чачот).}}
&lt;center&gt;{{larger|'''{{разьбіўка|Ян Баршчэўскі}}.'''}}&lt;/br&gt;(1790 — 1851).&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Ян Баршчэўскі радзіўся ў Віцебшчыне, у Марогах блізка возера Няшчорда. Бацька яго быў бедны засьцянковы шляхціц. Шляхта, сярод каторай узгадаваўся Ян Баршчэўскі, мела ўвесь парадак і спосаб жыцьця чыста-беларускі і зусім блізкі да сялянскага. Вучыўся ён у езуіцкай колегіі ў Полацку і ўжо там здабыў сабе славу пісаньнем вершаў. Канікулярны час ён заўсёды бавіў у засьценку, дзе яго вельмі ўсе любілі за прыемны, вясёлы характар і за вершыкі, каторыя складаў хлапец пры кожнай першай-лепшай прыгодзе. Беднага поэта ахвотна ўсюды запрашалі, а за яго творчасьць клалі яму на калёсы, як выязджаў, мерачку гароху, жыта ці чаго такога. Ніводнае вясельле, імяніны ці шляхоцкі баль не абходзіўся без Баршчэўскага. Скончыўшы езуіцкую колегію, Баршчэўскі маніўся вучыцца ў віленскім унівэрсітэце, ды ня меў на тое грошы, дык пачаў працаваць, як хатні настаўнік у заможных паноў. Сабраўшы троху грошы, паехаў ён у Пецярбург, дзе служыў гувернёрам, вучыцелем, выкладаў грэцкую мову і латынь. У Пецярбурзе ён пазнаёміўся з Міцкевічам і Шаўчэнкам, ды
гэтыя знаёмасьці, відаць, цягнулі ў розныя бакі, дык карысьці
&lt;section end=&quot;Баршчэўскі&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9d07cq4i17e71wlj1iwdrjp1wyhpix3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/71</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125723</id>
    <revision>
      <id>290845</id>
      <timestamp>2026-07-02T13:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «з іх для разьвіцьця свае творчасьці Баршчэўскі ня меў. На лета ён пакідаў сталіцу і пехатою ішоў дамоў, на Беларусь. З ім, у шапцы, былі яго сшыткі. Тут найбольш гасьцяваў ён у свайго дзядзькі Завальні, тыповага шляхціца-беларуса. Заўсёды зьбіраў ён ля сяб...»</comment>
      <origin>290845</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2486" sha1="npjg9btye9avi0n8yz6o133j445x4a5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;з іх для разьвіцьця свае творчасьці Баршчэўскі ня меў. На лета ён пакідаў сталіцу і пехатою ішоў дамоў, на Беларусь.
З ім, у шапцы, былі яго сшыткі. Тут найбольш гасьцяваў ён у свайго дзядзькі Завальні, тыповага шляхціца-беларуса. Заўсёды зьбіраў ён ля сябе кунпанію ахвотнікаў паслухаць і пераказаць цікаўную гісторыйку ці жарцік, у якіх адбіваліся,
як у люстры, тутэйшыя людцы, іхныя пагляды і звычаі і розныя забабоны і прыхамаці. Пазьней Баршчэўскі жыў на Валыні, дзе і памёр.

{{gap|2em}}{{larger|'''Творы Я. Баршчэўскага.'''}} Пісаў Баршчэўскі, як і ўсе нашы шляхоцкія, ці польска-беларускія пісьменьнікі, папольску і пабеларуску. Сваю друкаваную літэратурную
{{Няма выявы}}
дзеяльнасьць пачаў выданьнем пэрыадычнага зборніка „Niezabudka“, каторы выхадзіў ад 1840 г. да 1844 г. Выйшла чатыры томы. Баршчэўскі спачатку пісаў вершаваныя баляды з народнага жыцьця і старадаўных пераказаў, а патым напісаў шмат апавяданьняў. У 1844—46 гг. у Пецярбурзе выйшаў збор твораў Я. Баршчэўскага ў 4-х
томах з прадмовай, у каторай зрабіў агляд беларускай літэратуры {{разьбіўка|крытык Р. Падбярэскі}}. Збор {{|твораў}} меў {{|агульны}} назоў: „Szlachcic Zawalnia czyli Białoruś w fantastycznych opowiadaniach“ (Шляхціц Завальня, ці Беларусь у фантастычных апавяданьнях). Уся гэтая літэратура напісана папольску, толькі
з вялікімі беларускімі ўстаўкамі. Творы-ж яго, пісаныя пабеларуску, ня былі друкованы, дык у большасьці пагінулі.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>npjg9btye9avi0n8yz6o133j445x4a5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290846</id>
      <parentid>290845</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T13:28:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>290846</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2522" sha1="5ro60wht3q5w39pg7ad0fzbl7xy5zly" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;з іх для разьвіцьця свае творчасьці Баршчэўскі ня меў. На лета ён пакідаў сталіцу і пехатою ішоў дамоў, на Беларусь.
З ім, у шапцы, былі яго сшыткі. Тут найбольш гасьцяваў ён у свайго дзядзькі Завальні, тыповага шляхціца-беларуса. Заўсёды зьбіраў ён ля сябе кунпанію ахвотнікаў паслухаць і пераказаць цікаўную гісторыйку ці жарцік, у якіх адбіваліся,
як у люстры, тутэйшыя людцы, іхныя пагляды і звычаі і розныя забабоны і прыхамаці. Пазьней Баршчэўскі жыў на Валыні, дзе і памёр.

{{gap|2em}}{{larger|'''Творы Я. Баршчэўскага.'''}} Пісаў Баршчэўскі, як і ўсе нашы шляхоцкія, ці польска-беларускія пісьменьнікі, папольску і пабеларуску. Сваю друкаваную літэратурную
{{Няма выявы}}
дзеяльнасьць пачаў выданьнем пэрыадычнага зборніка „Niezabudka“, каторы выхадзіў ад 1840 г. да 1844 г. Выйшла чатыры томы. Баршчэўскі спачатку пісаў вершаваныя баляды з народнага жыцьця і старадаўных пераказаў, а патым напісаў шмат апавяданьняў. У 1844—46 гг. у Пецярбурзе выйшаў збор твораў Я. Баршчэўскага ў 4-х
томах з прадмовай, у каторай зрабіў агляд беларускай літэратуры {{разьбіўка|крытык Р. Падбярэскі}}. Збор {{разьбіўка|твораў}} меў {{разьбіўка|агульны}} назоў: „Szlachcic Zawalnia czyli Białoruś w fantastycznych opowiadaniach“ (Шляхціц Завальня, ці Беларусь у фантастычных апавяданьнях). Уся гэтая літэратура напісана папольску, толькі з вялікімі беларускімі ўстаўкамі. Творы-ж яго, пісаныя пабеларуску, ня былі друкованы, дык у большасьці пагінулі.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ro60wht3q5w39pg7ad0fzbl7xy5zly</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290847</id>
      <parentid>290846</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T13:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>290847</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2522" sha1="sg4qw3eknlzrufxkquo2g4799zbj9ok" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;з іх для разьвіцьця свае творчасьці Баршчэўскі ня меў. На лета ён пакідаў сталіцу і пехатою ішоў дамоў, на Беларусь.
З ім, у шапцы, былі яго сшыткі. Тут найбольш гасьцяваў ён у свайго дзядзькі Завальні, тыповага шляхціца-беларуса. Заўсёды зьбіраў ён ля сябе кунпанію ахвотнікаў паслухаць і пераказаць цікаўную гісторыйку ці жарцік, у якіх адбіваліся,
як у люстры, тутэйшыя людцы, іхныя пагляды і звычаі і розныя забабоны і прыхамаці. Пазьней Баршчэўскі жыў на Валыні, дзе і памёр.

{{gap|2em}}{{larger|'''Творы Я. Баршчэўскага.'''}} Пісаў Баршчэўскі, як і ўсе нашы шляхоцкія, ці польска-беларускія пісьменьнікі, папольску і пабеларуску. Сваю друкаваную літэратурную
{{Няма выявы}}
дзеяльнасьць пачаў выданьнем пэрыадычнага зборніка „Niezabudka“, каторы выхадзіў ад 1840 г. да 1844 г. Выйшла чатыры томы. Баршчэўскі спачатку пісаў вершаваныя баляды з народнага жыцьця і старадаўных пераказаў, а патым напісаў шмат апавяданьняў. У 1844―46 гг. у Пецярбурзе выйшаў збор твораў Я. Баршчэўскага ў 4-х
томах з прадмовай, у каторай зрабіў агляд беларускай літэратуры {{разьбіўка|крытык Р. Падбярэскі}}. Збор {{разьбіўка|твораў}} меў {{разьбіўка|агульны}} назоў: „Szlachcic Zawalnia czyli Białoruś w fantastycznych opowiadaniach“ (Шляхціц Завальня, ці Беларусь у фантастычных апавяданьнях). Уся гэтая літэратура напісана папольску, толькі з вялікімі беларускімі ўстаўкамі. Творы-ж яго, пісаныя пабеларуску, ня былі друкованы, дык у большасьці пагінулі.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sg4qw3eknlzrufxkquo2g4799zbj9ok</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290929</id>
      <parentid>290847</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T18:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290929</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2712" sha1="e8510uyx7zyyxgnbk886cylskeviqvc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;з іх для разьвіцьця свае творчасьці Баршчэўскі ня меў. На лета ён пакідаў сталіцу і пехатою ішоў дамоў, на Беларусь.
З ім, у шапцы, былі яго сшыткі. Тут найбольш гасьцяваў ён у свайго дзядзькі Завальні, тыповага шляхціца-беларуса. Заўсёды зьбіраў ён ля сябе кунпанію ахвотнікаў паслухаць і пераказаць цікаўную гісторыйку ці жарцік, у якіх адбіваліся,
як у люстры, тутэйшыя людцы, іхныя пагляды і звычаі і розныя забабоны і прыхамаці. Пазьней Баршчэўскі жыў на Валыні, дзе і памёр.

{{gap|2em}}{{larger|'''Творы Я. Баршчэўскага.'''}} Пісаў Баршчэўскі, як і ўсе нашы шляхоцкія, ці польска-беларускія пісьменьнікі, папольску і пабеларуску. Сваю друкаваную літэратурную {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 17.jpg|подпіс=Ян Баршчэускі.}} дзеяльнасьць пачаў выданьнем пэрыадычнага зборніка „Niezabudka“, каторы выхадзіў ад 1840 г. да 1844 г. Выйшла чатыры томы. Баршчэўскі спачатку пісаў вершаваныя баляды з народнага жыцьця і старадаўных пераказаў, а патым напісаў шмат апавяданьняў. У 1844―46 гг. у Пецярбурзе выйшаў збор твораў Я. Баршчэўскага ў 4-х томах з прадмовай, у каторай зрабіў агляд беларускай літэратуры {{разьбіўка|крытык Р. Падбярэскі}}. Збор {{разьбіўка|твораў}} меў {{разьбіўка|агульны}} назоў: „Szlachcic Zawalnia czyli Białoruś w fantastycznych opowiadaniach“ (Шляхціц Завальня, ці Беларусь у фантастычных апавяданьнях). Уся гэтая літэратура напісана папольску, толькі з вялікімі беларускімі ўстаўкамі. Творы-ж яго, пісаныя пабеларуску, ня былі друкованы, дык у большасьці пагінулі.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e8510uyx7zyyxgnbk886cylskeviqvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/72</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125724</id>
    <revision>
      <id>290848</id>
      <timestamp>2026-07-02T14:05:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «З друкаваных яго беларускіх рэчаў, раскіданых на розных выданьнях, да нас дайшлі тры вершы: „Ды чым-жа твая, дзеванька, галоўка занята?“ (1809 г.), „Гарэліца“ і „Рабункі мужыкоў“ (1812 г.). Апрача таго, творы Баршчэўскага друкаваліся памаскоўску; у 1846 годзе у...»</comment>
      <origin>290848</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4463" sha1="78r3hijmghq9mqrkhd2pett20lbtzeb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;З друкаваных яго беларускіх рэчаў, раскіданых на розных выданьнях, да нас дайшлі тры вершы: „Ды чым-жа твая,
дзеванька, галоўка занята?“ (1809 г.), „Гарэліца“ і „Рабункі мужыкоў“ (1812 г.). Апрача таго, творы Баршчэўскага друкаваліся памаскоўску; у 1846 годзе у „Иллюстрации“ выдрукаваны яго „Очерки сѣверной Бѣлоруссіи“.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Фантастычныя апавяданьні}}. У гэтых творах найлепей адбіўся романтызм Я. Баршчэўскага, яго любоў да старыны, народнай поэзіі, беларускіх забабонаў, усякай чартоўшчыны і містычнасьці. Напісаны яны так: аўтор
жывець у свайго дзядзькі шляхціца Завальні, дзе стыкаецца з рознымі людзьмі, шляхтай і сялянамі, і малюець іх у сваіх
творах. Цэлы гуж усялякіх апісаных тут гісторый паказуець беларускае жыцьцё, беларускі дух, беларускую душу. Есьць
прыклады народнай гутаркі і песьні. Захован орыгінальны беларускі гумар. Асабліва-ж задалося пісьменьніку пераняцца містычным настроем забабоннага беларуса, каторы тады меў вялікую веру ў сілу чараўнікоў, у нячысьцікаў і поэтычна відзеў у жывой і няжывой прыродзе рознае страхацьцё. Гэта была першая і даволі задачная, толькі на жаль у чужой ці пакалечанай мове зробленая спроба апрацаваньня нашай народнай творчасьці, вельмі самабытнай, з каторай толькі і можаць лёгка разьвіцца запраўдная нацыянальная літэратура. Апавяданьні і легенды Баршчэўскага быццам просяць чытаньніка-беларуса, каб ён пераклаў іх на іх родную мову, бо надта-ж яны беларускія, і ім шкодзіць чужацкая форма. Некаторыя з іх ужо і перакладзены, як легенда „Чарнакніжнік і зьмяя, што вылупілася з пятушынага яйца“ (пераклад Я. Станкевіча) і іншыя рэчы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Ды чым-жа твая, дзеванька, галоўка занята?}} — беларуская песьня, каторую Баршчэўскі напісаў у 1809 годзе ці блізка таго, калі ўлюбіўся ў нейкую паненку Максімавічанку, як відаць настаўніцу ці гувернантку. Гэта даволі бойкая лірыка, у якой пад наўмыснай весялосьцью і аж некаторай сьмяхотнасьцю хаваецца запраўднае засмучонае пачуцьцё, як зазвычай бывае ў беларуса. Песьня гэтая
была паложана Антонам Абрамовічам на музыку і стала дужа популярнай сярод беларускай шляхты. Першы раз была надрукавана ў 1843 годзе. Гэта адзін з самых першых твораў новае літэратуры.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Гарэліца}} — пераробка вядомай беларускай песьні: „Гарэліца, гарэліца, ды ты весялуха“. Надрукавана была разам з папярэдняй песьняй. Напісаў яе Баршчэўскі, пераймаючы
звычайныя прыпеўкі, што пяюць сяляне-беларусы ў хмялю ад гарэлкі.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>78r3hijmghq9mqrkhd2pett20lbtzeb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/73</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125725</id>
    <revision>
      <id>290849</id>
      <timestamp>2026-07-02T14:29:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}{{разьбіўка|Рабункі мужыкоў}} — найбольш характэрны для Баршчэўскага яго беларускі твор. Гэта — вершаваная поэма, якая дайшла да нас асобнымі кавалкамі ў розных кніжках (у прадмове Р. Падбярэскага і „Беларусі“ А. Рыпінскага). Напісана яна як быцц...»</comment>
      <origin>290849</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4476" sha1="epjbeirtbxdsfhf4zvud82da1lu6cu1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Рабункі мужыкоў}} — найбольш характэрны для Баршчэўскага яго беларускі твор. Гэта — вершаваная поэма,
якая дайшла да нас асобнымі кавалкамі ў розных кніжках (у прадмове Р. Падбярэскага і „Беларусі“ А. Рыпінскага). Напісана яна як быццам-то з запраўднага жыцьця, з прыгоды, якая была ў 1812 годзе у дварэ пана П. Маліноўскага, вёрст за 50 ад Полацка. „Рабункі мужыкоў“ напісаны даволі
складным і лёгкім сілябічным вершам, хоць тэхніка верша, наагул, шмат горшая за тэхнікі раней быўшых у беларускай літэратуры прыкладаў. Мова — блізкая да народнай гаворкі, але пагляд на мову — чыста шляхоцкі, дык асаблівасьці нашай мовы не захованы ўсюды як мае быць, а часам ужыты вульгарныя фразы, якія псуюць літэратурнасьць. Ды ўсё-ж абразкі поэмы маюць запраўдную сьмяхотнасьць, жывасьць
і жыцьцёвасьць, так што па іх можна меркаваць аб тагачасным жыцьці. Але з ідэйнага боку поэма зусім слабая; проста кажучы, ніякай ідэі ня відаць, апрача панскай ахвоты пераказаць дзеля жарту аб сьмешнай прыгодзе з благімі мужыкамі-бунтаўнікамі.

{{gap|2em}}{{larger|'''Вартасьці і заганы творчасьці Я. Баршчэўскага.'''}} Галоўная заслуга пісьменьніка, што ён адчуў, ухапіў і паказаў у слове нацыянальныя чырты беларускага духа. Сакавітае маляваньне беларускага жыцьця робіць яго творы цікаўнымі да нашых дзён. Яго-ж паступовасьць у адносінах да хлопаў кідалася ў вочы чытаньнікам таго часу. Вялікае пашырэньне яго твораў, меўшых нямалае ідэйнае значаньне для сучасьнікаў і несьвядома рабіўшых беларускую работу, таксама сьведчыць хоць-бы аб часовых
вартасьцях яго творчасьці. А творы Баршчэўскага, як пішуць польскія крытыкі, расхадзіліся па ўсіх руках; „дзеці ўмелі іх напамяць, а нянькі пяялі іх пры люльках“. На працягу колькіх дзесяткаў гадоў пяяла шляхта яго „Дзеваньку“. Іншыя творы, як „Рабункі мужыкоў“, ня гледзячы на іх проціў-мужыцкія думкі, ад шляхты трапілі ў шырокую народную гушчу.
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Нацыянальная пазыцыя Я. Баршчэўскага ў літэратуры хаця і ня маець нахілу да абпалячываньня, як тое ў А. Рыпінскага, але яна сьведчыць аб нячуласьці. Яго інтэлектуальная сіла не сягала такой высачыні, каб сьвядома адчуць нацыянальны элемент у сваёй творчасьці. Наагул Я. Баршчэўскі надта нацыянален, у перакладзе на абы-якую мову ён застаецца беларусам, але ён у гэтай справе — усяго толькі неасьвядомлены вытвор свайго часу і свае сфэры. Пры ўсёй паступовасьці Я. Баршчэўскага, аб яго соцыяльнай пазыцыі
ў літэратуры зусім справядліва, аднак, сказаў наш крытык&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>epjbeirtbxdsfhf4zvud82da1lu6cu1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/74</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125726</id>
    <revision>
      <id>290850</id>
      <timestamp>2026-07-02T14:45:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «нябожчык Лявон Гмырак, што ён выхваляў стара-шляхоцкі разгул і, відаць, жадаў павароту „сьветлых дзён“. Пры няшырокім сьветаглядзе Баршчэўскага і пры яго романтычнасьці гэта магло іці побач з паступовасьцю. Беларускае жыцьцё, сялянскі побыт паказыва...»</comment>
      <origin>290850</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3966" sha1="hb0v0eqfwnm0n16r9koshjn0n0q1j5o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;нябожчык Лявон Гмырак, што ён выхваляў стара-шляхоцкі разгул і, відаць, жадаў павароту „сьветлых дзён“. Пры няшырокім сьветаглядзе Баршчэўскага і пры яго романтычнасьці гэта магло іці побач з паступовасьцю. Беларускае жыцьцё, сялянскі побыт паказываў ён няглыбока; да сялян адносіўся неяк бязыдэйна, ня так, як таго вымагалі ад яго запраўдныя заданьні мастацтва.

&lt;center&gt;{{larger|'''Аляксандар Рыпінскі.'''}}&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} А. Рыпінскі родам з Дзісеншчыны. Ен хадзіў на паўстаньне 1831 г., пасьля чаго мусіў уцякаць заграніцу. Як эмігрант, жыў у Парыжу. У 1839 годзе чытаў там у эмігранцкім гуртку літэратараў
лекцыі па беларусазнаўству.

{{gap|2em}}{{larger|'''Пагляды А. Рыпінскага.'''}} Ен лічыў беларусаў за польскае племя, а Беларусь за польскую провінцыю. Аб беларускай мове думаў Рыпінскі, што яна шчыльней прылучаець беларусаў да палякоў, чымся да маскоўцаў. Ен хацеў, каб беларускія мужычкі вучыліся спачатку чытаць, а потым гаварыць і думаць папольску.

{{gap|2em}}{{larger|'''Літэратура А. Рыпінскага.'''}} Свае лекцыі па беларусазнаўству Рыпінскі надрукаваў ў 1840 годзе ў Парыжу асобнай кніжкай пад назовам „Białoruś“ (Беларусь). Тут, між
іншым, зьмесьціў ён беларускія псальмы („О, мой божа, веру табе“, „Стары Восіп барадаты“…), прыклад макаранічнага польска-беларускага верша („Лямэнт раскаханага“) і інш. Зьмесьціў тут Рыпінскі і кавалачкі поэмы Я. Баршчэўскага
„Рабункі мужыкоў“, кажучы, што яна пашырана па ўсёй Беларусі, як народны твор, што і беларусы маюць творы, падобныя да „Энеіды“ ўкраінца І. Катлярэўскага. Аб беларускай-жа „Энеідзе“, як і аб тым, хто напісаў „Рабункі мужыкоў“, ён ня ведаў. Паважна займацца навукай беларусазнаўства пачаў Рыпінскі толькі ў эміграцыі, затужыўшы па бацькаўшчыне, але ня меў там патрэбных матар‘ялаў і крыніц для свае работы, дык у кніжцы зьмесьціў прыклады беларускай творчасьці найболей напамяць, як чуў змалку ўдаму. У „Беларусі“ выказаў ён і свае пагляды. Для беларускай мовы ён завёў у ёй асобныя значкі сярод лацінскіх літэраў. Пазьней А. Рыпінскі, захапіўшысь роднай беларушчынай, напісаў беларускую баляду „Нячысьцік“. Есьць яшчэ яго вершык у „Альбоме Дарэўскага-Вярыгі“, гэта — „Ты-ж сам, суседзька, хацеў“…&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hb0v0eqfwnm0n16r9koshjn0n0q1j5o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290928</id>
      <parentid>290850</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T18:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290928</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4111" sha1="p21h52e6smz6jfnr0aaqds4w5yqoiu3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Баршчэўскі&quot;/&gt;нябожчык Лявон Гмырак, што ён выхваляў стара-шляхоцкі разгул і, відаць, жадаў павароту „сьветлых дзён“. Пры няшырокім сьветаглядзе Баршчэўскага і пры яго романтычнасьці гэта магло іці побач з паступовасьцю. Беларускае жыцьцё, сялянскі побыт паказываў ён няглыбока; да сялян адносіўся неяк бязыдэйна, ня так, як таго вымагалі ад яго запраўдныя заданьні мастацтва.
&lt;section end=&quot;Баршчэўскі&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Рыпінскі&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{larger|'''Аляксандар Рыпінскі.'''}}&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} А. Рыпінскі родам з Дзісеншчыны. Ен хадзіў на паўстаньне 1831 г., пасьля чаго мусіў уцякаць заграніцу. Як эмігрант, жыў у Парыжу. У 1839 годзе чытаў там у эмігранцкім гуртку літэратараў
лекцыі па беларусазнаўству.

{{gap|2em}}{{larger|'''Пагляды А. Рыпінскага.'''}} Ен лічыў беларусаў за польскае племя, а Беларусь за польскую провінцыю. Аб беларускай мове думаў Рыпінскі, што яна шчыльней прылучаець беларусаў да палякоў, чымся да маскоўцаў. Ен хацеў, каб беларускія мужычкі вучыліся спачатку чытаць, а потым гаварыць і думаць папольску.

{{gap|2em}}{{larger|'''Літэратура А. Рыпінскага.'''}} Свае лекцыі па беларусазнаўству Рыпінскі надрукаваў ў 1840 годзе ў Парыжу асобнай кніжкай пад назовам „Białoruś“ (Беларусь). Тут, між
іншым, зьмесьціў ён беларускія псальмы („О, мой божа, веру табе“, „Стары Восіп барадаты“…), прыклад макаранічнага польска-беларускага верша („Лямэнт раскаханага“) і інш. Зьмесьціў тут Рыпінскі і кавалачкі поэмы Я. Баршчэўскага
„Рабункі мужыкоў“, кажучы, што яна пашырана па ўсёй Беларусі, як народны твор, што і беларусы маюць творы, падобныя да „Энеіды“ ўкраінца І. Катлярэўскага. Аб беларускай-жа „Энеідзе“, як і аб тым, хто напісаў „Рабункі мужыкоў“, ён ня ведаў. Паважна займацца навукай беларусазнаўства пачаў Рыпінскі толькі ў эміграцыі, затужыўшы па бацькаўшчыне, але ня меў там патрэбных матар‘ялаў і крыніц для свае работы, дык у кніжцы зьмесьціў прыклады беларускай творчасьці найболей напамяць, як чуў змалку ўдаму. У „Беларусі“ выказаў ён і свае пагляды. Для беларускай мовы ён завёў у ёй асобныя значкі сярод лацінскіх літэраў. Пазьней А. Рыпінскі, захапіўшысь роднай беларушчынай, напісаў беларускую баляду „Нячысьцік“. Есьць яшчэ яго вершык у „Альбоме Дарэўскага-Вярыгі“, гэта — „Ты-ж сам, суседзька, хацеў“…&lt;/br&gt;
&lt;section end=&quot;Рыпінскі&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p21h52e6smz6jfnr0aaqds4w5yqoiu3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/75</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125727</id>
    <revision>
      <id>290851</id>
      <timestamp>2026-07-02T15:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2em}}{{разьбіўка|Нячысьцік}}. Калі А. Рыпінскі напісаў гэтую баляду, невядома. Яна выдзержала аж тры выданьні, адно ў Лёндане і два ў Парыжы; трэцяе выданьне выйшла ў 1853 годзе. Прадмова да баляды напісана папольску. Дзеля бібліаграфічнай рэдкасьці кніг...»</comment>
      <origin>290851</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4122" sha1="omafv2ryfbhc05sghf3fbiq50xmtn30" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2em}}{{разьбіўка|Нячысьцік}}. Калі А. Рыпінскі напісаў гэтую баляду, невядома. Яна выдзержала аж тры выданьні, адно ў Лёндане і два ў Парыжы; трэцяе выданьне выйшла ў 1853 годзе. Прадмова да баляды напісана папольску. Дзеля
бібліаграфічнай рэдкасьці кніг А. Рыпінскага, трэба тут пераказаць баляду. Яна пачынаецца гэтак:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Таму ужо сто лет будзе,&lt;/br&gt;Старыя помняць то людзі,&lt;/br&gt;Скажаць вам і Апанас:&lt;/br&gt;Жыу быу Мікіта у нас.&lt;/br&gt;На самым канцы сяла,&lt;/br&gt;Там яго хатка была.&lt;/br&gt;{{gap|2.5em}}Дзяцей ня меу, хоць жанат,&lt;/br&gt;{{gap|2.5em}}А быу бедзен, не багат;&lt;/br&gt;{{gap|2.5em}}Багацтва ен усяго&lt;/br&gt;{{gap|2.5em}}Імеу вяпра аднаго,&lt;/br&gt;{{gap|2.5em}}Ды не спажыу і таго!
|}
{{gap|2em}}У мясаед Мікіта яго ня біў, — кажуць карміў, на продаж. Аж так і пост прыйшоў. А жонка ў Мікіты была дужа благая баба; яна, казалі, мела хэўру з нячысьцікам. Загадала Мікіціха мужыку забіць вяпра у пост, нарабіла кілбас і паслала Мікіту па гарэлку. А сама яна нейдзе забавілась, дык нячысьцік тым часам і ўкраў вядра. Мікіціха пачала біць за гэта мужыка і брахала на яго абы-што. Толькі-ж яна крыкнула: „Што-б ты прапаў!“ — як і сама прапала. Нячысьцік напусьціў поўную хату смалы, смуроду і ўсё спаліў. Адгэтуль выходзіць навука: ня ежце ў пост кілбас і бойцеся вы бога!

{{gap|2em}}{{разьбіўка|„Ты-ж сам, суседзька, хацеў“}}… — вершык, напісаны
А. Рыпінскім ў альбом прыяцелю-поэту Арцёму Дарэўскаму-Вярызе. Тут аб сваей лірыцы ён кажа так:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Можа гэта ня песьнь? Каша?&lt;/br&gt;Ды усежтыкі свая, наша!
|}
{{gap|2em}}{{larger|'''Заганы творчасьці А. Рыпінскага.'''}} Не казаўшы аб тым, што баляда „Нячысьцік“ ня маець літэратурнай вартасьці з боку ідэйнага, бо аўтор яе зусім няўдала, наіўна карыстае з народных забабонаў, яна і па спосабу напісаньня стаіць аж для таго часу даволі нізка. Сілябічны верш слабы, вялы, далёкі ня толькі ад бойкасьці народнай гутаркі, але і ад задачных кніжных беларускіх твораў, напісаных раней за „Нячысьціка“ танічным вершам. Толькі мова баляды вызначаецца памеркаванай чыстатосьцю. Калі разгледзіць словы Рыпінскага з альбомнага вершыка ды параўнаваць іх з нахілам усей яго творчасьці, дык можна сказаць, што ў беларускай літэратурнай працы яму загубіла ўсё хваравітасьць нацыянальнай самасьвядомасьці. Выданьні А. Рыпінскага мелі для нас у пасяродку мінулага сталецьця {{перанос пачатак|нека|торае}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>omafv2ryfbhc05sghf3fbiq50xmtn30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/76</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125728</id>
    <revision>
      <id>290852</id>
      <timestamp>2026-07-02T15:48:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|нека|торае}} палітычнае значаньне, як чутны для Заходу голас аб беларускай справе. Апрача таго, кніжка „Беларусь“ маець для нас этнографічную цану, але таксама невялічкую.  &lt;center&gt;{{larger|{{разьбіўка|'''Ян Чачот}}.'''}}&lt;/br&gt;(1797—1847).&lt;/center&gt;  {{gap|2em}}{{larger|'''...»</comment>
      <origin>290852</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2559" sha1="1nta5pyh43zby5b3lccmkyddpz12vb5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|нека|торае}} палітычнае значаньне, як чутны для Заходу голас аб
беларускай справе. Апрача таго, кніжка „Беларусь“ маець для нас этнографічную цану, але таксама невялічкую.

&lt;center&gt;{{larger|{{разьбіўка|'''Ян Чачот}}.'''}}&lt;/br&gt;(1797—1847).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.}} Арадзіўся Ян Чачот у Наваградзкім павеце Меншчыны. Разам з знамянітым земляком сваім Адамам Міцкевічам вучыўся ён у Наваградку ў дамініканскай павятовай школе. Дастаўшы там сярэднюю
{{Няма выявы}}
адукацыю, Чачот паступіў у віленскі унівэрсітэт на адзел моральных і палітычных навук. І тут ён дружыў з Міцкевічам і разам з ім захапіўся тагачаснымі ідэямі і романтычным настроем. Калі ў 1817 годзе аднавіўся ня зусім легальны гурток „філёматаў“, дык Чачот
увайшоў у яго склад адным з першых. Заданьнямі гуртка быў патрыятызм, гуманнасьць і прасьвета. У дваццатых гадох філёматаў разагналі; Чачота выслалі на доўгі час у Уфу. У саракавых гадох ён
вярнуўся і жыў троху ў Леплю, Віцебскай губэрні, потым у вядомым двары Шчорсах, у Наваградчыне, дзе быў бібліатэкарам у Адама Храбтовіча, а пад канец свайго жыцьця, па сьмерці Храбтовіча, жыў у сваіх школьных таварышоў. Памёр у Друзгеніках. Ян Чачот наляжаў да часу романтызма.
Романтыкам ён узгадаваўся ў школе, якую праходзіў; разьвіцьцю романтычнасьці спрыяла яго жыцьцё. Романтызм даў яму любоў да народнай творчасьці і пасунуў яго да складаньня народных беларускіх песьняў.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1nta5pyh43zby5b3lccmkyddpz12vb5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290853</id>
      <parentid>290852</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T15:48:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>290853</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2562" sha1="eidbhcasczgozzl6pq9ugfrv0u5bf4p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|нека|торае}} палітычнае значаньне, як чутны для Заходу голас аб
беларускай справе. Апрача таго, кніжка „Беларусь“ маець для нас этнографічную цану, але таксама невялічкую.

&lt;center&gt;{{larger|{{разьбіўка|'''Ян Чачот}}.'''}}&lt;/br&gt;(1797—1847).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Арадзіўся Ян Чачот у Наваградзкім павеце Меншчыны. Разам з знамянітым земляком сваім Адамам Міцкевічам вучыўся ён у Наваградку ў дамініканскай павятовай школе. Дастаўшы там сярэднюю
{{Няма выявы}}
адукацыю, Чачот паступіў у віленскі унівэрсітэт на адзел моральных і палітычных навук. І тут ён дружыў з Міцкевічам і разам з ім захапіўся тагачаснымі ідэямі і романтычным настроем. Калі ў 1817 годзе аднавіўся ня зусім легальны гурток „філёматаў“, дык Чачот
увайшоў у яго склад адным з першых. Заданьнямі гуртка быў патрыятызм, гуманнасьць і прасьвета. У дваццатых гадох філёматаў разагналі; Чачота выслалі на доўгі час у Уфу. У саракавых гадох ён
вярнуўся і жыў троху ў Леплю, Віцебскай губэрні, потым у вядомым двары Шчорсах, у Наваградчыне, дзе быў бібліатэкарам у Адама Храбтовіча, а пад канец свайго жыцьця, па сьмерці Храбтовіча, жыў у сваіх школьных таварышоў. Памёр у Друзгеніках. Ян Чачот наляжаў да часу романтызма.
Романтыкам ён узгадаваўся ў школе, якую праходзіў; разьвіцьцю романтычнасьці спрыяла яго жыцьцё. Романтызм даў яму любоў да народнай творчасьці і пасунуў яго да складаньня народных беларускіх песьняў.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eidbhcasczgozzl6pq9ugfrv0u5bf4p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290854</id>
      <parentid>290853</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T15:49:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>290854</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2614" sha1="kdxn7b962hhw9mr8otolk4xyisyrdw0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|нека|торае}} палітычнае значаньне, як чутны для Заходу голас аб
беларускай справе. Апрача таго, кніжка „Беларусь“ маець для нас этнографічную цану, але таксама невялічкую.

&lt;center&gt;{{larger|'''Я{{gap|0.5em}}н{{gap|1em}}Ч{{gap|0.5em}}а{{gap|0.5em}}ч{{gap|0.5em}}о{{gap|0.5em}}т.'''}}&lt;/br&gt;(1797—1847).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Арадзіўся Ян Чачот у Наваградзкім павеце Меншчыны. Разам з знамянітым земляком сваім Адамам Міцкевічам вучыўся ён у Наваградку ў дамініканскай павятовай школе. Дастаўшы там сярэднюю
{{Няма выявы}}
адукацыю, Чачот паступіў у віленскі унівэрсітэт на адзел моральных і палітычных навук. І тут ён дружыў з Міцкевічам і разам з ім захапіўся тагачаснымі ідэямі і романтычным настроем. Калі ў 1817 годзе аднавіўся ня зусім легальны гурток „філёматаў“, дык Чачот
увайшоў у яго склад адным з першых. Заданьнямі гуртка быў патрыятызм, гуманнасьць і прасьвета. У дваццатых гадох філёматаў разагналі; Чачота выслалі на доўгі час у Уфу. У саракавых гадох ён
вярнуўся і жыў троху ў Леплю, Віцебскай губэрні, потым у вядомым двары Шчорсах, у Наваградчыне, дзе быў бібліатэкарам у Адама Храбтовіча, а пад канец свайго жыцьця, па сьмерці Храбтовіча, жыў у сваіх школьных таварышоў. Памёр у Друзгеніках. Ян Чачот наляжаў да часу романтызма.
Романтыкам ён узгадаваўся ў школе, якую праходзіў; разьвіцьцю романтычнасьці спрыяла яго жыцьцё. Романтызм даў яму любоў да народнай творчасьці і пасунуў яго да складаньня народных беларускіх песьняў.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kdxn7b962hhw9mr8otolk4xyisyrdw0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290963</id>
      <parentid>290854</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T06:39:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290963</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2955" sha1="rvh6tc2ojka62jlbdub675x0qgew3jg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Рыпінскі&quot;/&gt;{{перанос канец|нека|торае}} палітычнае значаньне, як чутны для Заходу голас аб беларускай справе. Апрача таго, кніжка „Беларусь“ маець для нас этнографічную цану, але таксама невялічкую.
&lt;section end=&quot;Рыпінскі&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Чачот&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{larger|'''Я{{gap|0.5em}}н{{gap|1em}}Ч{{gap|0.5em}}а{{gap|0.5em}}ч{{gap|0.5em}}о{{gap|0.5em}}т.'''}}&lt;/br&gt;(1797—1847).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Арадзіўся Ян Чачот у Наваградзкім павеце Меншчыны. Разам з знамянітым земляком сваім Адамам Міцкевічам вучыўся ён у Наваградку ў дамініканскай павятовай школе. Дастаўшы там сярэднюю {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 18.jpg|подпіс=Я. Чачот. (Музэй Я. Луцкевіча).}} адукацыю, Чачот паступіў у віленскі унівэрсітэт на адзел моральных і палітычных навук. І тут ён дружыў з Міцкевічам і разам з ім захапіўся тагачаснымі ідэямі і романтычным настроем. Калі ў 1817 годзе аднавіўся ня зусім легальны гурток „філёматаў“, дык Чачот увайшоў у яго склад адным з першых. Заданьнямі гуртка быў патрыятызм, гуманнасьць і прасьвета. У дваццатых гадох філёматаў разагналі; Чачота выслалі на доўгі час у Уфу. У саракавых гадох ён вярнуўся і жыў троху ў Леплю, Віцебскай губэрні, потым у вядомым двары Шчорсах, у Наваградчыне, дзе быў бібліатэкарам у Адама Храбтовіча, а пад канец свайго жыцьця, па сьмерці Храбтовіча, жыў у сваіх школьных таварышоў. Памёр у Друзгеніках. Ян Чачот наляжаў да часу романтызма. Романтыкам ён узгадаваўся ў школе, якую праходзіў; разьвіцьцю романтычнасьці спрыяла яго жыцьцё. Романтызм даў яму любоў да народнай творчасьці і пасунуў яго да складаньня народных беларускіх песьняў.&lt;/br&gt;
&lt;section end=&quot;Чачот&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rvh6tc2ojka62jlbdub675x0qgew3jg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/214</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125729</id>
    <revision>
      <id>290856</id>
      <timestamp>2026-07-02T16:09:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{Цэнтар|'''КАРОТКІ СЬПІС ПА СТРАНІЦАХ.'''|памер=140%}}  {{block center/s|style=width:100%; max-width:30em}} {{Цэнтар|'''I. Старадаўнае пісьменства.'''|памер=120%}} {{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Царкоўна-славяншчына|{{Разьбіўка|Царкоўна-славяншчына}} (10—11—12 ст.)]]|3|5|co...»</comment>
      <origin>290856</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14070" sha1="o4xrc74q2gtyyfpwxedm6vau7rzd7ot" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|'''КАРОТКІ СЬПІС ПА СТРАНІЦАХ.'''|памер=140%}}

{{block center/s|style=width:100%; max-width:30em}}
{{Цэнтар|'''I. Старадаўнае пісьменства.'''|памер=120%}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Царкоўна-славяншчына|{{Разьбіўка|Царкоўна-славяншчына}} (10—11—12 ст.)]]|3|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Падгатаваўчая пара|{{Разьбіўка|Падгатаваўчая пара}} (13—14—15 ст.)]]|14|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара|{{Разьбіўка|Залатая пара}} (16 век)]]|18|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ф. Скарына|Ф. Скарына]]|21|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/В. Цяпінскі|В. Цяпінскі]]|25|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/С. Будны|С. Будны]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;У арыгінальным зьмесьце ня згадваецца. (Вікікрыніцы [[File:Wikisource-logo.svg|16px]])&lt;/ref&gt;|27|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ф. Кміта|Ф. Кміта]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|28|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Т. Еўлашэўскі|Т. Еўлашэўскі]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|29|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/«Прамова» Мялешкі|„Прамова“ Мялешкі]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|30|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/А. Рымша|А. Рымша]]|32|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара (16 век)/Баркулабаўская кроніка|Баркулабаўская кроніка]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|33|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1921)/I/Залатая пара/Літоўскі Статут|Літоўскі Статут]]|34|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Друкары, друкарні, кнігі|Друкары, друкарні, кнігі]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|38|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ай Кітаб|Ай Кітаб]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|40|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Верш Пашкевіча|Верш Пашкевіча]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|42|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Сход|{{Разьбіўка|Сход}} (17 век)]]|43|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Заняпад|{{Разьбіўка|Заняпад}} (18 век)]]|54|5|col3-width=2em}}

{{Цэнтар|'''II. Новая літэратура.'''|памер=120%}}

{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне|Несьвядомае адраджэньне]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|57|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/«Энеіда»|„Энеіда“]]|58|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/П. Бахрым|П. Бахрым]]|59|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/«Тарас на Парнасе»|„Тарас на Парнасе“]]|62|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||Стара-шляхоцкія романтыкі&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|64|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/Я. Баршчэўскі|Я. Баршчэўскі]]|64|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/А. Рыпінскі|А. Рыпінскі]]|68|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/Я. Чачот|Я. Чачот]]|70|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||Беларуска-маскоўскія пісьменьнікі&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|73|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Беларуска-маскоўскія пісьменьнікі/П. Шпілеўскі|П. Шпілеўскі]]|73|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура 1860-х гадоў&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|75|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/К. Каліноўскі|К. Каліноўскі]]|75|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/Праклямацыі і брошуры|Праклямацыі і брошуры]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|76|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/А. Кісель|А. Кісель]]|77|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/Проціўпольскія вершы|Проціўпольскія вершы]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|78|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||Нова-шляхоцкія пісьменьнікі&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|78|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Нова-шляхоцкія пісьменьнікі/В. Дунін-Марцінкевіч|В. Дунін-Марцінкевіч]]|78|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Нова-шляхоцкія пісьменьнікі/В. Каратынскі|В. Каратынскі]]|91|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Нова-шляхоцкія пісьменьнікі/А. Дарэўскі-Вярыга|А. Дарэўскі-Вярыга]]|94|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рукапіснае народнае пісьменства|Рукапіснае народнае пісьменства]]|96|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Бібліаграфія|Бібліаграфія]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|100|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Агульны пагляд|Агульны пагляд]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|102|5|col3-width=2em}}

{{Цэнтар|'''III. Навейшая літэратура.'''|памер=120%}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара|Народніцкая пара]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|103|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/Ф. Багушэвіч|Ф. Багушэвіч]]|105|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/Я. Няслухоўскі|Я. Няслухоўскі]]|118|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/А. Пшчолка|А. Пшчолка]]|120|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/М. Косіч|М. Косіч]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|124|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/А. Абуховіч|А. Абуховіч]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|125|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/В. Арлоўскі|В. Арлоўскі]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|127|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/Этнографы і вучоныя|Этнографы і вучоныя]]|130|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара|Нашаніўская пара]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|132|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||Старэйшыя пісьменьнікі&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|134|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/К. Каганец|К. Каганец]]|134|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/Цётка|Цётка]]|139|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]|143|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/А. Паўловіч|А. Паўловіч]]|147|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||Маладзейшыя пісьменьнікі&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|149|3|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/Я. Колас-Т. Гушча|Я. Колас-Т. Гушча]]|149|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/Я. Купала|Я. Купала]]|162|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/М. Багдановіч|М. Багдановіч]]|173|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/З. Бядуля-Ясакар|З. Бядуля-Ясакар]]|179|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/А. Гарун|А. Гарун]]|186|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/Ф. Аляхновіч|Ф. Аляхновіч]]|193|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Матар’ял аб іншых пісьменьніках|Матар‘ял аб іншых пісьменьніках]]|198|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Сьпіс беларускіх газэт і журналаў|Сьпіс беларускіх газэт і журналаў]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|206|5|col3-width=2em}}
{{block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o4xrc74q2gtyyfpwxedm6vau7rzd7ot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290931</id>
      <parentid>290856</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T18:14:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290931</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14058" sha1="9dw66qk8oz550qxzw429ortyvpfvkg5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|'''КАРОТКІ СЬПІС ПА СТРАНІЦАХ.'''|памер=140%}}

{{block center/s|style=width:100%; max-width:30em}}
{{Цэнтар|'''I. Старадаўнае пісьменства.'''|памер=120%}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Царкоўна-славяншчына|{{Разьбіўка|Царкоўна-славяншчына}} (10—11—12 ст.)]]|3|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Падгатаваўчая пара|{{Разьбіўка|Падгатаваўчая пара}} (13—14—15 ст.)]]|14|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара|{{Разьбіўка|Залатая пара}} (16 век)]]|18|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ф. Скарына|Ф. Скарына]]|21|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/В. Цяпінскі|В. Цяпінскі]]|25|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/С. Будны|С. Будны]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;У арыгінальным зьмесьце ня згадваецца. (Вікікрыніцы [[File:Wikisource-logo.svg|16px]])&lt;/ref&gt;|27|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ф. Кміта|Ф. Кміта]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|28|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Т. Еўлашэўскі|Т. Еўлашэўскі]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|29|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/«Прамова» Мялешкі|„Прамова“ Мялешкі]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|30|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/А. Рымша|А. Рымша]]|32|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Баркулабаўская кроніка|Баркулабаўская кроніка]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|33|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1921)/I/Залатая пара/Літоўскі Статут|Літоўскі Статут]]|34|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Друкары, друкарні, кнігі|Друкары, друкарні, кнігі]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|38|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ай Кітаб|Ай Кітаб]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|40|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Верш Пашкевіча|Верш Пашкевіча]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|42|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Сход|{{Разьбіўка|Сход}} (17 век)]]|43|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Заняпад|{{Разьбіўка|Заняпад}} (18 век)]]|54|5|col3-width=2em}}

{{Цэнтар|'''II. Новая літэратура.'''|памер=120%}}

{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне|Несьвядомае адраджэньне]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|57|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/«Энеіда»|„Энеіда“]]|58|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/П. Бахрым|П. Бахрым]]|59|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/«Тарас на Парнасе»|„Тарас на Парнасе“]]|62|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||Стара-шляхоцкія романтыкі&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|64|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/Я. Баршчэўскі|Я. Баршчэўскі]]|64|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/А. Рыпінскі|А. Рыпінскі]]|68|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/Я. Чачот|Я. Чачот]]|70|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||Беларуска-маскоўскія пісьменьнікі&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|73|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Беларуска-маскоўскія пісьменьнікі/П. Шпілеўскі|П. Шпілеўскі]]|73|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура 1860-х гадоў&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|75|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/К. Каліноўскі|К. Каліноўскі]]|75|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/Праклямацыі і брошуры|Праклямацыі і брошуры]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|76|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/А. Кісель|А. Кісель]]|77|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/Проціўпольскія вершы|Проціўпольскія вершы]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|78|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||Нова-шляхоцкія пісьменьнікі&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|78|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Нова-шляхоцкія пісьменьнікі/В. Дунін-Марцінкевіч|В. Дунін-Марцінкевіч]]|78|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Нова-шляхоцкія пісьменьнікі/В. Каратынскі|В. Каратынскі]]|91|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Нова-шляхоцкія пісьменьнікі/А. Дарэўскі-Вярыга|А. Дарэўскі-Вярыга]]|94|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рукапіснае народнае пісьменства|Рукапіснае народнае пісьменства]]|96|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Бібліаграфія|Бібліаграфія]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|100|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Агульны пагляд|Агульны пагляд]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|102|5|col3-width=2em}}

{{Цэнтар|'''III. Навейшая літэратура.'''|памер=120%}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара|Народніцкая пара]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|103|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/Ф. Багушэвіч|Ф. Багушэвіч]]|105|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/Я. Няслухоўскі|Я. Няслухоўскі]]|118|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/А. Пшчолка|А. Пшчолка]]|120|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/М. Косіч|М. Косіч]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|124|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/А. Абуховіч|А. Абуховіч]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|125|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/В. Арлоўскі|В. Арлоўскі]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|127|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/Этнографы і вучоныя|Этнографы і вучоныя]]|130|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара|Нашаніўская пара]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|132|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||Старэйшыя пісьменьнікі&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|134|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/К. Каганец|К. Каганец]]|134|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/Цётка|Цётка]]|139|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]|143|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/А. Паўловіч|А. Паўловіч]]|147|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||Маладзейшыя пісьменьнікі&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|149|3|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/Я. Колас-Т. Гушча|Я. Колас-Т. Гушча]]|149|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/Я. Купала|Я. Купала]]|162|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/М. Багдановіч|М. Багдановіч]]|173|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/З. Бядуля-Ясакар|З. Бядуля-Ясакар]]|179|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/А. Гарун|А. Гарун]]|186|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/Ф. Аляхновіч|Ф. Аляхновіч]]|193|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Матар’ял аб іншых пісьменьніках|Матар‘ял аб іншых пісьменьніках]]|198|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Сьпіс беларускіх газэт і журналаў|Сьпіс беларускіх газэт і журналаў]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|206|5|col3-width=2em}}
{{block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9dw66qk8oz550qxzw429ortyvpfvkg5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290932</id>
      <parentid>290931</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T18:14:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290932</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14072" sha1="04g2kcgr2bw3krtg268kfpew3w0ts5s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|'''КАРОТКІ СЬПІС ПА СТРАНІЦАХ.'''|памер=140%}}

{{block center/s|style=width:100%; max-width:30em}}
{{Цэнтар|'''I. Старадаўнае пісьменства.'''|памер=120%}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Царкоўна-славяншчына|{{Разьбіўка|Царкоўна-славяншчына}} (10—11—12 ст.)]]|3|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Падгатаваўчая пара|{{Разьбіўка|Падгатаваўчая пара}} (13—14—15 ст.)]]|14|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара|{{Разьбіўка|Залатая пара}} (16 век)]]|18|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ф. Скарына|Ф. Скарына]]|21|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/В. Цяпінскі|В. Цяпінскі]]|25|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/С. Будны|С. Будны]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;У арыгінальным зьмесьце ня згадваецца. (Вікікрыніцы [[File:Wikisource-logo.svg|16px]])&lt;/ref&gt;|27|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ф. Кміта|Ф. Кміта]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|28|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Т. Еўлашэўскі|Т. Еўлашэўскі]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|29|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/«Прамова» Мялешкі|„Прамова“ Мялешкі]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|30|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/А. Рымша|А. Рымша]]|32|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Баркулабаўская кроніка|Баркулабаўская кроніка]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|33|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Літоўскі Статут|Літоўскі Статут]]|34|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Друкары, друкарні, кнігі|Друкары, друкарні, кнігі]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|38|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ай Кітаб|Ай Кітаб]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|40|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Верш Пашкевіча|Верш Пашкевіча]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|42|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Сход|{{Разьбіўка|Сход}} (17 век)]]|43|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Заняпад|{{Разьбіўка|Заняпад}} (18 век)]]|54|5|col3-width=2em}}

{{Цэнтар|'''II. Новая літэратура.'''|памер=120%}}

{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне|Несьвядомае адраджэньне]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|57|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/«Энеіда»|„Энеіда“]]|58|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/П. Бахрым|П. Бахрым]]|59|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/«Тарас на Парнасе»|„Тарас на Парнасе“]]|62|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||Стара-шляхоцкія романтыкі&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|64|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/Я. Баршчэўскі|Я. Баршчэўскі]]|64|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/А. Рыпінскі|А. Рыпінскі]]|68|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/Я. Чачот|Я. Чачот]]|70|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||Беларуска-маскоўскія пісьменьнікі&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|73|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Беларуска-маскоўскія пісьменьнікі/П. Шпілеўскі|П. Шпілеўскі]]|73|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура 1860-х гадоў&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|75|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/К. Каліноўскі|К. Каліноўскі]]|75|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/Праклямацыі і брошуры|Праклямацыі і брошуры]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|76|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/А. Кісель|А. Кісель]]|77|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/Проціўпольскія вершы|Проціўпольскія вершы]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|78|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||Нова-шляхоцкія пісьменьнікі&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|78|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Нова-шляхоцкія пісьменьнікі/В. Дунін-Марцінкевіч|В. Дунін-Марцінкевіч]]|78|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Нова-шляхоцкія пісьменьнікі/В. Каратынскі|В. Каратынскі]]|91|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Нова-шляхоцкія пісьменьнікі/А. Дарэўскі-Вярыга|А. Дарэўскі-Вярыга]]|94|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рукапіснае народнае пісьменства|Рукапіснае народнае пісьменства]]|96|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Бібліаграфія|Бібліаграфія]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|100|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Агульны пагляд|Агульны пагляд]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|102|5|col3-width=2em}}

{{Цэнтар|'''III. Навейшая літэратура.'''|памер=120%}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара|Народніцкая пара]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|103|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/Ф. Багушэвіч|Ф. Багушэвіч]]|105|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/Я. Няслухоўскі|Я. Няслухоўскі]]|118|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/А. Пшчолка|А. Пшчолка]]|120|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/М. Косіч|М. Косіч]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|124|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/А. Абуховіч|А. Абуховіч]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|125|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/В. Арлоўскі|В. Арлоўскі]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|127|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/Этнографы і вучоныя|Этнографы і вучоныя]]|130|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара|Нашаніўская пара]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|132|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||Старэйшыя пісьменьнікі&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|134|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/К. Каганец|К. Каганец]]|134|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/Цётка|Цётка]]|139|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]|143|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/А. Паўловіч|А. Паўловіч]]|147|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||Маладзейшыя пісьменьнікі&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|149|3|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/Я. Колас-Т. Гушча|Я. Колас-Т. Гушча]]|149|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/Я. Купала|Я. Купала]]|162|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/М. Багдановіч|М. Багдановіч]]|173|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/З. Бядуля-Ясакар|З. Бядуля-Ясакар]]|179|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/А. Гарун|А. Гарун]]|186|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/Ф. Аляхновіч|Ф. Аляхновіч]]|193|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Матар’ял аб іншых пісьменьніках|Матар‘ял аб іншых пісьменьніках]]|198|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Сьпіс беларускіх газэт і журналаў|Сьпіс беларускіх газэт і журналаў]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|206|5|col3-width=2em}}
{{block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>04g2kcgr2bw3krtg268kfpew3w0ts5s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290969</id>
      <parentid>290932</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T06:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290969</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14070" sha1="9lt01ciwc97t2mwp8mk5q8or29phlsr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|'''КАРОТКІ СЬПІС ПА СТРАНІЦАХ.'''|памер=140%}}

{{block center/s|style=width:100%; max-width:30em}}
{{Цэнтар|'''I. Старадаўнае пісьменства.'''|памер=120%}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Царкоўна-славяншчына|{{Разьбіўка|Царкоўна-славяншчына}} (10—11—12 ст.)]]|3|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Падгатаваўчая пара|{{Разьбіўка|Падгатаваўчая пара}} (13—14—15 ст.)]]|14|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара|{{Разьбіўка|Залатая пара}} (16 век)]]|18|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ф. Скарына|Ф. Скарына]]|21|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/В. Цяпінскі|В. Цяпінскі]]|25|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/С. Будны|С. Будны]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;У арыгінальным зьмесьце ня згадваецца. (Вікікрыніцы [[File:Wikisource-logo.svg|16px]])&lt;/ref&gt;|27|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ф. Кміта|Ф. Кміта]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|28|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Т. Еўлашэўскі|Т. Еўлашэўскі]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|29|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/«Прамова» Мялешкі|„Прамова“ Мялешкі]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|30|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/А. Рымша|А. Рымша]]|32|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Баркулабаўская кроніка|Баркулабаўская кроніка]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|33|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Літоўскі Статут|Літоўскі Статут]]|34|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Друкары, друкарні, кнігі|Друкары, друкарні, кнігі]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|38|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ай Кітаб|Ай Кітаб]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|40|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Верш Пашкевіча|Верш Пашкевіча]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|42|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Сход|{{Разьбіўка|Сход}} (17 век)]]|43|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Заняпад|{{Разьбіўка|Заняпад}} (18 век)]]|54|5|col3-width=2em}}

{{Цэнтар|'''II. Новая літэратура.'''|памер=120%}}

{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне|Несьвядомае адраджэньне]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|57|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/«Энеіда»|„Энеіда“]]|58|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/П. Бахрым|П. Бахрым]]|59|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/«Тарас на Парнасе»|„Тарас на Парнасе“]]|62|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||Стара-шляхоцкія романтыкі&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|64|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/Я. Баршчэўскі|Я. Баршчэўскі]]|64|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/А. Рыпінскі|А. Рыпінскі]]|68|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/Я. Чачот|Я. Чачот]]|70|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||Беларуска-маскоўскія пісьменьнікі&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|73|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Беларуска-маскоўскія пісьменьнікі/П. Шпілеўскі|П. Шпілеўскі]]|73|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура 60-х гадоў&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|75|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/К. Каліноўскі|К. Каліноўскі]]|75|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/Праклямацыі і брошуры|Праклямацыі і брошуры]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|76|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/А. Кісель|А. Кісель]]|77|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/Проціўпольскія вершы|Проціўпольскія вершы]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|78|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||Нова-шляхоцкія пісьменьнікі&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|78|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Нова-шляхоцкія пісьменьнікі/В. Дунін-Марцінкевіч|В. Дунін-Марцінкевіч]]|78|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Нова-шляхоцкія пісьменьнікі/В. Каратынскі|В. Каратынскі]]|91|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Нова-шляхоцкія пісьменьнікі/А. Дарэўскі-Вярыга|А. Дарэўскі-Вярыга]]|94|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рукапіснае народнае пісьменства|Рукапіснае народнае пісьменства]]|96|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Бібліаграфія|Бібліаграфія]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|100|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Агульны пагляд|Агульны пагляд]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|102|5|col3-width=2em}}

{{Цэнтар|'''III. Навейшая літэратура.'''|памер=120%}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара|Народніцкая пара]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|103|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/Ф. Багушэвіч|Ф. Багушэвіч]]|105|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/Я. Няслухоўскі|Я. Няслухоўскі]]|118|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/А. Пшчолка|А. Пшчолка]]|120|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/М. Косіч|М. Косіч]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|124|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/А. Абуховіч|А. Абуховіч]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|125|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/В. Арлоўскі|В. Арлоўскі]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|127|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/Этнографы і вучоныя|Этнографы і вучоныя]]|130|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара|Нашаніўская пара]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|132|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||Старэйшыя пісьменьнікі&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|134|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/К. Каганец|К. Каганец]]|134|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/Цётка|Цётка]]|139|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]|143|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/А. Паўловіч|А. Паўловіч]]|147|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||Маладзейшыя пісьменьнікі&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|149|3|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/Я. Колас-Т. Гушча|Я. Колас-Т. Гушча]]|149|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/Я. Купала|Я. Купала]]|162|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/М. Багдановіч|М. Багдановіч]]|173|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/З. Бядуля-Ясакар|З. Бядуля-Ясакар]]|179|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/А. Гарун|А. Гарун]]|186|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/Ф. Аляхновіч|Ф. Аляхновіч]]|193|5|col3-width=2em}}

{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Матар’ял аб іншых пісьменьніках|Матар‘ял аб іншых пісьменьніках]]|198|5|col3-width=2em}}
{{Dotted TOC||[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Сьпіс беларускіх газэт і журналаў|Сьпіс беларускіх газэт і журналаў]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;|206|5|col3-width=2em}}
{{block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9lt01ciwc97t2mwp8mk5q8or29phlsr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125730</id>
    <revision>
      <id>290857</id>
      <timestamp>2026-07-02T16:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{Калёнтытул|left=[[File:Лягатып Віленскага выдавецтва Б. Клецкіна.png|left|100px]]}}    {{Накіравальная рыса|6em|height=1px}} {{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}  {{Цэнтар|{{smaller|Друкарня „Віленскага Выдавецтва“ Б. А. Клецкіна, Вільня, Мала-Сьцяпанаўская, 23.}}}}»</comment>
      <origin>290857</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="420" sha1="9xgvwx7rddkrsv9myk2dkbdmfhgwgsn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Калёнтытул|left=[[File:Лягатып Віленскага выдавецтва Б. Клецкіна.png|left|100px]]}}


{{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}
{{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}

{{Цэнтар|{{smaller|Друкарня „Віленскага Выдавецтва“ Б. А. Клецкіна, Вільня, Мала-Сьцяпанаўская, 23.}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9xgvwx7rddkrsv9myk2dkbdmfhgwgsn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290858</id>
      <parentid>290857</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290858</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="414" sha1="b4hihm2o112qde9abq1fy7nf21pq38t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Калёнтытул|left=[[File:Лягатып Віленскага выдавецтва Б. Клецкіна.png|left|100px]]}}


{{Накіравальная рыса||height=1px}}
{{Накіравальная рыса||height=1px}}

{{Цэнтар|{{smaller|Друкарня „Віленскага Выдавецтва“ Б. А. Клецкіна, Вільня, Мала-Сьцяпанаўская, 23.}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b4hihm2o112qde9abq1fy7nf21pq38t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125731</id>
    <revision>
      <id>290859</id>
      <timestamp>2026-07-02T16:14:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{Цэнтар|'''МАКСІМ ГАРЭЦКІ.'''}}  {{Накіравальная рыса|8em|height=1px}}  {{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|ГІСТОРЫЯ}}&lt;br /&gt;БЕЛАРУСКАЕ ЛІТЭРАТУРЫ'''|памер=200%}}   {{Цэнтар|ВЫДАНЬНЕ ДРУГОЕ (ПАПРАЎЛЕНАЕ).}}  {{Калёнтытул|center=[[File:Лягатып Віленскага выдавецтва Б. Клецкіна.png|center|100px]]}}  {{Цэнтар...»</comment>
      <origin>290859</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="725" sha1="frzid4itud71l9eqwwx3yn7lumy72ra" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|'''МАКСІМ ГАРЭЦКІ.'''}}

{{Накіравальная рыса|8em|height=1px}}

{{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|ГІСТОРЫЯ}}&lt;br /&gt;БЕЛАРУСКАЕ ЛІТЭРАТУРЫ'''|памер=200%}}


{{Цэнтар|ВЫДАНЬНЕ ДРУГОЕ (ПАПРАЎЛЕНАЕ).}}

{{Калёнтытул|center=[[File:Лягатып Віленскага выдавецтва Б. Клецкіна.png|center|100px]]}}

{{Цэнтар|ВЫДАНЬНЕ «ВІЛЕНСКАГА ВЫДАВЕЦТВА» Б. КЛЕЦКІНА.&lt;br /&gt;{{smaller|{{Разьбіўка|Друкарня «Віленскага выдавецтва» Б. Клецкіна}}.&lt;br /&gt;{{Разьбіўка|ВІЛЬНЯ — 1921}}.}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>frzid4itud71l9eqwwx3yn7lumy72ra</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290860</id>
      <parentid>290859</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:17:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290860</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="749" sha1="csjcyx3043l0lr9pvt17xlhh6a2zwdp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|'''МАКСІМ ГАРЭЦКІ.'''}}

{{Накіравальная рыса|10em|height=1px}}

{{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|ГІСТОРЫЯ}}&lt;br /&gt;БЕЛАРУСКАЕ ЛІТЭРАТУРЫ'''|памер=200%}}


{{Цэнтар|{{Разьбіўка|ВЫДАНЬНЕ ДРУГОЕ (ПАПРАЎЛЕНАЕ).}}}}

{{Калёнтытул|center=[[File:Лягатып Віленскага выдавецтва Б. Клецкіна.png|center|100px]]}}

{{Цэнтар|ВЫДАНЬНЕ «ВІЛЕНСКАГА ВЫДАВЕЦТВА» Б. КЛЕЦКІНА.&lt;br /&gt;{{smaller|{{Разьбіўка|Друкарня «Віленскага выдавецтва» Б. Клецкіна}}.&lt;br /&gt;{{Разьбіўка|ВІЛЬНЯ — 1921}}.}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>csjcyx3043l0lr9pvt17xlhh6a2zwdp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290861</id>
      <parentid>290860</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290861</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="750" sha1="bhfwvkr3m5eqymhnu24rjx54cj1t7yt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|'''МАКСІМ ГАРЭЦКІ.'''}}

{{Накіравальная рыса|10em|height=1px}}


{{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|ГІСТОРЫЯ}}&lt;br /&gt;БЕЛАРУСКАЕ ЛІТЭРАТУРЫ'''|памер=200%}}


{{Цэнтар|{{Разьбіўка|ВЫДАНЬНЕ ДРУГОЕ (ПАПРАЎЛЕНАЕ).}}}}

{{Калёнтытул|center=[[File:Лягатып Віленскага выдавецтва Б. Клецкіна.png|center|100px]]}}

{{Цэнтар|ВЫДАНЬНЕ «ВІЛЕНСКАГА ВЫДАВЕЦТВА» Б. КЛЕЦКІНА.&lt;br /&gt;{{smaller|{{Разьбіўка|Друкарня «Віленскага выдавецтва» Б. Клецкіна}}.&lt;br /&gt;{{Разьбіўка|ВІЛЬНЯ — 1921}}.}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bhfwvkr3m5eqymhnu24rjx54cj1t7yt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125732</id>
    <revision>
      <id>290863</id>
      <timestamp>2026-07-02T16:23:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Гісторыя беларускае літэратуры  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні =   | наступны  =   | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Гісторыя беларускае літэратуры (Гарэцкі)]]. }}  &lt;pages...»</comment>
      <origin>290863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1243" sha1="mjetaj81zjoezleiommso6duc36rh1m" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Гісторыя беларускае літэратуры
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Гісторыя беларускае літэратуры (Гарэцкі)]].
}}

&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;5&quot; to=&quot;5&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;7&quot; to=&quot;7&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;8&quot; to=&quot;8&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;214&quot; to=&quot;214&quot; /&gt;

-----------
{{Крыніцы}}

{{PD-old-70}}

[[Катэгорыя:Творы 1924 года]]
[[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Вільні]]</text>
      <sha1>mjetaj81zjoezleiommso6duc36rh1m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Запіскі Самсона Самасуя (1953)/Запіскі Самсона Самасуя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125733</id>
    <revision>
      <id>290867</id>
      <timestamp>2026-07-02T16:32:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Запіскі Самсона Самасуя  | аўтар     = Андрэй Мрый  | год       = 1953 год  | пераклад  =   | секцыя    = Раман  | папярэдні =   | наступны  =   | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Запіскі Самсона Самасуя]]. }}  == Першы скрутак == {{Выроўніваньне-па...»</comment>
      <origin>290867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="761" sha1="sedul4hbknhlgqvdvqdu3wav8s3vtht" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Запіскі Самсона Самасуя
 | аўтар     = Андрэй Мрый
 | год       = 1953 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Раман
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Запіскі Самсона Самасуя]].
}}

== Першы скрутак ==
{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Андрэй Мрый.pdf&quot; from=&quot;7&quot; to=&quot;60&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

== Другі скрутак ==
{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Андрэй Мрый.pdf&quot; from=&quot;61&quot; to=&quot;110&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>sedul4hbknhlgqvdvqdu3wav8s3vtht</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290868</id>
      <parentid>290867</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:33:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="761" sha1="cfeajviv32gt51qgmd7ql10g772j5dc" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Запіскі Самсона Самасуя
 | аўтар     = Андрэй Мрый
 | год       = 1953 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Раман
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Запіскі Самсона Самасуя]].
}}

== Скрутак першы ==
{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Андрэй Мрый.pdf&quot; from=&quot;7&quot; to=&quot;60&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

== Скрутак другі ==
{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Андрэй Мрый.pdf&quot; from=&quot;61&quot; to=&quot;110&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>cfeajviv32gt51qgmd7ql10g772j5dc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Царкоўна-славяншчына</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125734</id>
    <revision>
      <id>290871</id>
      <timestamp>2026-07-02T16:35:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Царкоўна-славяншчына (10—11—12 ст.)  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні =   | наступны  = Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Падгатаваўчая пара|Падгатаваўчая пара (13—14—15...»</comment>
      <origin>290871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="734" sha1="oha326krjw9bkvxi0k4vhcr9f1yif75" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Царкоўна-славяншчына (10—11—12 ст.)
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = 
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Падгатаваўчая пара|Падгатаваўчая пара (13—14—15 ст.)]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;9&quot; to=&quot;20&quot; tosection=&quot;Царкоўна&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>oha326krjw9bkvxi0k4vhcr9f1yif75</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Падгатаваўчая пара</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125735</id>
    <revision>
      <id>290873</id>
      <timestamp>2026-07-02T16:36:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Падгатаваўчая пара (13—14—15 ст.)  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Царкоўна-славяншчына|Царкоўна-славяншчына (10—11—12 ст.)]]  | наст...»</comment>
      <origin>290873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="935" sha1="8tqiujqub6611ae8kdl7g47pgbzwagu" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Падгатаваўчая пара (13—14—15 ст.)
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Царкоўна-славяншчына|Царкоўна-славяншчына (10—11—12 ст.)]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара|Залатая пара (16 век)]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;20&quot; to=&quot;24&quot; fromsection=&quot;Падгатаваўчая&quot; tosection=&quot;Падгатаваўчая&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>8tqiujqub6611ae8kdl7g47pgbzwagu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125736</id>
    <revision>
      <id>290874</id>
      <timestamp>2026-07-02T16:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Залатая пара (16 век)  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Падгатаваўчая пара|Падгатаваўчая пара (13—14—15 ст.)]]  | наступны  = Гісторы...»</comment>
      <origin>290874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="857" sha1="3znhuvdv6i8f0etsn53eu4vkglcyvf2" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Залатая пара (16 век)
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Падгатаваўчая пара|Падгатаваўчая пара (13—14—15 ст.)]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ф. Скарына|Ф. Скарына]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;24&quot; to=&quot;26&quot; fromsection=&quot;Залатая&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>3znhuvdv6i8f0etsn53eu4vkglcyvf2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ф. Скарына</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125737</id>
    <revision>
      <id>290883</id>
      <timestamp>2026-07-02T16:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Ф. Скарына  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара|Залатая пара (16 век)]]  | наступны  = Гісторыя беларускае літэратуры (1924,...»</comment>
      <origin>290883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="809" sha1="1qobfsbxr5mlarxu7b75x8mfo4etrll" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Ф. Скарына
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара|Залатая пара (16 век)]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/В. Цяпінскі|В. Цяпінскі]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;27&quot; to=&quot;31&quot; tosection=&quot;Скарына&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>1qobfsbxr5mlarxu7b75x8mfo4etrll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/В. Цяпінскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125738</id>
    <revision>
      <id>290887</id>
      <timestamp>2026-07-02T17:17:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = В. Цяпінскі  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ф. Скарына|Ф. Скарына]]  | наступны  = Гісторыя беларускае літэратуры (1...»</comment>
      <origin>290887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="834" sha1="rqnr5dpr3ksqrmqwrikf0zvde4u7zeb" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = В. Цяпінскі
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ф. Скарына|Ф. Скарына]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/С. Будны|С. Будны]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;31&quot; to=&quot;33&quot; fromsection=&quot;Цяпінскі&quot; tosection=&quot;Цяпінскі&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>rqnr5dpr3ksqrmqwrikf0zvde4u7zeb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/С. Будны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125739</id>
    <revision>
      <id>290890</id>
      <timestamp>2026-07-02T17:20:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = С. Будны  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/В. Цяпінскі|В. Цяпінскі]]  | наступны  = Гісторыя беларускае літэратуры (192...»</comment>
      <origin>290890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="820" sha1="23lr9n0y83kt89sir24ue9t8attlb5d" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = С. Будны
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/В. Цяпінскі|В. Цяпінскі]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ф. Кміта|Ф. Кміта]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;33&quot; to=&quot;34&quot; fromsection=&quot;Будны&quot; tosection=&quot;Будны&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>23lr9n0y83kt89sir24ue9t8attlb5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ф. Кміта</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125740</id>
    <revision>
      <id>290892</id>
      <timestamp>2026-07-02T17:22:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Ф. Кміта  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/С. Будны|С. Будны]]  | наступны  = Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Віль...»</comment>
      <origin>290892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="828" sha1="5tn2fmjgj5nb8cxzie6ljcqc4vvsvy3" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Ф. Кміта
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/С. Будны|С. Будны]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Т. Еўлашэўскі|Т. Еўлашэўскі]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;34&quot; to=&quot;35&quot; fromsection=&quot;Кміта&quot; tosection=&quot;Кміта&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>5tn2fmjgj5nb8cxzie6ljcqc4vvsvy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Т. Еўлашэўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125741</id>
    <revision>
      <id>290894</id>
      <timestamp>2026-07-02T17:24:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Т. Еўлашэўскі  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ф. Кміта|Ф. Кміта]]  | наступны  = Гісторыя беларускае літэратуры (1924,...»</comment>
      <origin>290894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="878" sha1="rdv6y5ttjjvz1do4zvt5mscu3m9iucw" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Т. Еўлашэўскі
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ф. Кміта|Ф. Кміта]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/«Прамова» Мялешкі|„Прамова“ Мялешкі]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;35&quot; to=&quot;36&quot; fromsection=&quot;Еўлашэўскі&quot; tosection=&quot;Еўлашэўскі&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>rdv6y5ttjjvz1do4zvt5mscu3m9iucw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/«Прамова» Мялешкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125742</id>
    <revision>
      <id>290895</id>
      <timestamp>2026-07-02T17:25:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = „Прамова“ Мялешкі  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Т. Еўлашэўскі|Т. Еўлашэўскі]]  | наступны  = Гісторыя беларуск...»</comment>
      <origin>290895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="830" sha1="5s30cdwgqs8l2otor87td9s18eunsoc" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = „Прамова“ Мялешкі
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Т. Еўлашэўскі|Т. Еўлашэўскі]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/А. Рымша|А. Рымша]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;36&quot; to=&quot;37&quot; fromsection=&quot;Прамова&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>5s30cdwgqs8l2otor87td9s18eunsoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/А. Рымша</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125743</id>
    <revision>
      <id>290897</id>
      <timestamp>2026-07-02T17:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = А. Рымша  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/«Прамова» Мялешкі|„Прамова“ Мялешкі]]  | наступны  = Гісторыя беларуска...»</comment>
      <origin>290897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="881" sha1="9vb8z2o1g3jrvg23trcr0zohikri0bd" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = А. Рымша
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/«Прамова» Мялешкі|„Прамова“ Мялешкі]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Баркулабаўская кроніка|Баркулабаўская кроніка]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;38&quot; to=&quot;39&quot; tosection=&quot;Рымша&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>9vb8z2o1g3jrvg23trcr0zohikri0bd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Баркулабаўская кроніка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125744</id>
    <revision>
      <id>290899</id>
      <timestamp>2026-07-02T17:28:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Баркулабаўская кроніка  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/А. Рымша|А. Рымша]]  | наступны  = Гісторыя беларускае літэ...»</comment>
      <origin>290899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="903" sha1="1r92ijh5o0q434wfrcjvdw6bwtuqd8k" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Баркулабаўская кроніка
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/А. Рымша|А. Рымша]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Літоўскі Статут|Літоўскі Статут]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;39&quot; to=&quot;40&quot; fromsection=&quot;Баркулабаўская&quot; tosection=&quot;Баркулабаўская&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>1r92ijh5o0q434wfrcjvdw6bwtuqd8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Літоўскі Статут</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125745</id>
    <revision>
      <id>290901</id>
      <timestamp>2026-07-02T17:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Літоўскі Статут  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Баркулабаўская кроніка|Баркулабаўская кроніка]]  | наступны  = Г...»</comment>
      <origin>290901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="953" sha1="29y3b09w65dz6kaxowvcmlauubeno1l" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Літоўскі Статут
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Баркулабаўская кроніка|Баркулабаўская кроніка]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Друкары, друкарні, кнігі|Друкары, друкарні, кнігі]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;40&quot; to=&quot;44&quot; fromsection=&quot;Літоўскі&quot; tosection=&quot;Літоўскі&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>29y3b09w65dz6kaxowvcmlauubeno1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Друкары, друкарні, кнігі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125746</id>
    <revision>
      <id>290905</id>
      <timestamp>2026-07-02T17:34:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Друкары, друкарні, кнігі  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Літоўскі Статут|Літоўскі Статут]]  | наступны  = Гісторы...»</comment>
      <origin>290905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="878" sha1="79nxty0389gi73anoo81fb78znkwdiq" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Друкары, друкарні, кнігі
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Літоўскі Статут|Літоўскі Статут]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ай Кітаб|Ай Кітаб]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;44&quot; to=&quot;46&quot; fromsection=&quot;Друкары&quot; tosection=&quot;Друкары&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>79nxty0389gi73anoo81fb78znkwdiq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ай Кітаб</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125747</id>
    <revision>
      <id>290908</id>
      <timestamp>2026-07-02T17:36:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Ай Кітаб  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Друкары, друкарні, кнігі|Друкары, друкарні, кнігі]]  | наступны  = Гісторы...»</comment>
      <origin>290908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="883" sha1="edxzohltr2anop6bmn8ebzjj0brvegz" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Ай Кітаб
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Друкары, друкарні, кнігі|Друкары, друкарні, кнігі]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Верш Пашкевіча|Верш Пашкевіча]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;46&quot; to=&quot;48&quot; fromsection=&quot;Ай&quot; tosection=&quot;Ай&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>edxzohltr2anop6bmn8ebzjj0brvegz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Верш Пашкевіча</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125748</id>
    <revision>
      <id>290911</id>
      <timestamp>2026-07-02T17:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Верш Пашкевіча  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ай Кітаб|Ай Кітаб]]  | наступны  = Гісторыя беларускае літэратуры (...»</comment>
      <origin>290911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="819" sha1="tes09ib5sewnp3c7fsn8ptfja3wla7h" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Верш Пашкевіча
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ай Кітаб|Ай Кітаб]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Сход|Сход (17 век)]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;48&quot; to=&quot;49&quot; fromsection=&quot;Верш&quot; tosection=&quot;Верш&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>tes09ib5sewnp3c7fsn8ptfja3wla7h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290912</id>
      <parentid>290911</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="795" sha1="0ul9foikbhxmhp7r293sg2ooae94xu6" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Верш Пашкевіча
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Ай Кітаб|Ай Кітаб]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Сход|Сход (17 век)]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;48&quot; to=&quot;49&quot; fromsection=&quot;Верш&quot; tosection=&quot;Верш&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>0ul9foikbhxmhp7r293sg2ooae94xu6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Сход</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125749</id>
    <revision>
      <id>290914</id>
      <timestamp>2026-07-02T17:42:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Сход (17 век)  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Верш Пашкевіча|Верш Пашкевіча]]  | наступны  = Гісторыя беларускае лі...»</comment>
      <origin>290914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="848" sha1="fthwgkuzmxm0a4tp62cv1wqf02ui7ul" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Сход (17 век)
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Верш Пашкевіча|Верш Пашкевіча]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Заняпад|Заняпад (18 век)]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;49&quot; to=&quot;60&quot; fromsection=&quot;Сход&quot; tosection=&quot;Сход&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>fthwgkuzmxm0a4tp62cv1wqf02ui7ul</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290915</id>
      <parentid>290914</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:43:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="824" sha1="j4af763cimwlql0rnre0vhjzh5lhz00" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Сход (17 век)
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Залатая пара/Верш Пашкевіча|Верш Пашкевіча]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Заняпад|Заняпад (18 век)]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;49&quot; to=&quot;60&quot; fromsection=&quot;Сход&quot; tosection=&quot;Сход&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>j4af763cimwlql0rnre0vhjzh5lhz00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Заняпад</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125750</id>
    <revision>
      <id>290917</id>
      <timestamp>2026-07-02T17:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Заняпад (18 век)  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Сход|Сход (17 век)]]  | наступны  = Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Не...»</comment>
      <origin>290917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="816" sha1="p94dgvav3bwi6kjctqpvpaqy67iyr8i" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Заняпад (18 век)
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Сход|Сход (17 век)]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне|Несьвядомае адраджэньне]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;60&quot; to=&quot;62&quot; fromsection=&quot;Заняпад&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>p94dgvav3bwi6kjctqpvpaqy67iyr8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125751</id>
    <revision>
      <id>290918</id>
      <timestamp>2026-07-02T17:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Несьвядомае адраджэньне  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Заняпад|Заняпад (18 век)]]  | наступны  = Гісторыя беларускае літэратур...»</comment>
      <origin>290918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="843" sha1="daqotyte7p5oxx5cgipm1te2vszeoxp" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Несьвядомае адраджэньне
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/I/Заняпад|Заняпад (18 век)]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/«Энеіда»|„Энеіда“]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;63&quot; to=&quot;64&quot; tosection=&quot;Несьвядомае&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>daqotyte7p5oxx5cgipm1te2vszeoxp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/«Энеіда»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125752</id>
    <revision>
      <id>290921</id>
      <timestamp>2026-07-02T18:01:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = „Энеіда“  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне|Несьвядомае адраджэньне]]  | наступны  = Гісторыя беларус...»</comment>
      <origin>290921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="898" sha1="nopwf126yfp6etggdsbvv6o8klim5d4" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = „Энеіда“
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне|Несьвядомае адраджэньне]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/П. Бахрым|П. Бахрым]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;64&quot; to=&quot;65&quot; fromsection=&quot;Беларуская&quot; tosection=&quot;Беларуская&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>nopwf126yfp6etggdsbvv6o8klim5d4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/П. Бахрым</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125753</id>
    <revision>
      <id>290924</id>
      <timestamp>2026-07-02T18:06:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = П. Бахрым  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/«Энеіда»|„Энеіда“]]  | наступны  = Гісторыя беларускае літ...»</comment>
      <origin>290924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="908" sha1="6ypp8tuts9u1bh45xe7s6woeulzbad7" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = П. Бахрым
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/«Энеіда»|„Энеіда“]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/«Тарас на Парнасе»|„Тарас на Парнасе“]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;65&quot; to=&quot;68&quot; fromsection=&quot;Бахрым&quot; tosection=&quot;Бахрым&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>6ypp8tuts9u1bh45xe7s6woeulzbad7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/«Тарас на Парнасе»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125754</id>
    <revision>
      <id>290926</id>
      <timestamp>2026-07-02T18:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = „Тарас на Парнасе“  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/П. Бахрым|П. Бахрым]]  | наступны  = Гісторыя бела...»</comment>
      <origin>290926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="903" sha1="psr1oye3sdjmmhibid3mdh3nzhmlze7" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = „Тарас на Парнасе“
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/П. Бахрым|П. Бахрым]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/Я. Баршчэўскі|Я. Баршчэўскі]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;68&quot; to=&quot;70&quot; fromsection=&quot;Тарас&quot; tosection=&quot;Тарас&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>psr1oye3sdjmmhibid3mdh3nzhmlze7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/77</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125755</id>
    <revision>
      <id>290927</id>
      <timestamp>2026-07-02T18:10:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2em}}{{larger|'''Літэратурная праца.'''}} Ян Чачот пісаў па польску і пабеларуску. У беларускай літэратуры ён дастаў славу, як пясьняр этнограф. Яго зборнікі беларускіх народных песьняў выхадзілі ў 1837—1846 гадох. Спачатку ён даваў нашы песьні ў польскіх перак...»</comment>
      <origin>290927</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4437" sha1="iepn0n8ewulks0vck5eaqfed51szhvq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Літэратурная праца.'''}} Ян Чачот пісаў па польску і пабеларуску. У беларускай літэратуры ён дастаў славу, як пясьняр этнограф. Яго зборнікі беларускіх народных песьняў выхадзілі ў 1837—1846 гадох. Спачатку ён даваў нашы песьні ў польскіх перакладах і пераробках. Потым, надта захапіўшыся хараством поэзіі народа ён друкаваў
іх ў беларускім орыгінале, адылі і сам пачаў складаць беларускія лірычныя вершы, падобныя да народных песень. Усяго такіх вершаў Я. Чачот напісаў і ў 1844 г. надрукаваў 28 штук.

{{gap|2em}}{{larger|'''Лірыка Я. Чачота.'''}} У пераважнай частцы сваіх вершаў Я. Чачот 1) або пяець аб тым, што ёсьць злога ў беларускім сялянскім жыцьці, 2) або малюець абразкі жаданага новага жыцьця, 3) або ў элегічным тоне лятуціць аб шчаснай будучыне, моліцца, каб яна барджэй прыйшла. Апрача таго, у яго лірыцы можна знайсьці ўсё тое, што зазвычай бывае ў народных лірычных песьнях: хараство прыроды, каханьне і г. д. Але найболей {{разьбіўка|ідэйнай лірыкі}} з чыста грамадзкім нахілам.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Ганіць Чачот мужыка-беларуса за гарэлку, за благую надворнасьць яго побыту, за неахайнасьць, гультайства,
няпрыхільнасьць да рамяства. За найгоршае няшчасьце ўважае Чачот гарэлку. Каб паказаць розьніцу між п‘янствам і цьвярозасьцю, каб заахвоціць да цьвярозасьці і разам з тым папікнуць п‘яніцу, пясьняр апісуець яго долю, яго згаленьне. Няма хлеба, няма воліка, на плячох лапленая сярмяжка, — а ўсё вінавата карчма. Бядуе пясьняр і аб тым, што „сядзім мы, як у норы“, што ў хаце у нас гусі, сьвіньні і цяляты. Ен {{абмылка|пытаееца|пытаецца}}, нашто гта? Ці-ж ня можна жыць у чыстай і някурнай хаце? Ня вучаць рамяству сваіх дзяцей сяляне, і гэта дрэнна. Хто мае многа сыноў і многа грошы, хай-бы не дзяржаў сыноў за печаю, а грошы не хаваў-бы ў зямлю; хай аддаў-бы таго ў шаўцы, другога да каваля ці сьлесара, а трэцяга завёз-бы да сталяра ці бондара. На патрэбу-ж для сялянскіх дзяцей школьнай навукі Чачот глядзіць, як на раскошу.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Чачотаўскі абразок лепшай будучыны на сучасны пагляд даволі мізэрны, хоць і агорнут красою аўторскай романтычнасьці. Яго ідэальны мужык узімку, добраю парою, возіць кольле, а як сьнягі таюць — гародзіць; ён маець лучыну і многа клётак дроў — будзе на чым варыць кашу дзеткам улетку; ён заўсёды парою ўпраўляецца з работаю: гарэць, сеець, косіць. Гэткі селянін мае хлеба і ня ходзіць вясною „у меркі“. Ен працуе ў радасьці і вясельлі, здаволены з мужыцкае долі. У сьвята ён — у цэркаўцы, {{разьбіўка|бога, пана,}} сваю&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iepn0n8ewulks0vck5eaqfed51szhvq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/Я. Баршчэўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125756</id>
    <revision>
      <id>290930</id>
      <timestamp>2026-07-02T18:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Я. Баршчэўскі  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/«Тарас на Парнасе»|„Тарас на Парнасе“]]  | наступны  = ...»</comment>
      <origin>290930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="941" sha1="mqfbcc2ukrn5q6xkpup3xynonq1lpqq" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Я. Баршчэўскі
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Несьвядомае адраджэньне/«Тарас на Парнасе»|„Тарас на Парнасе“]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/А. Рыпінскі|А. Рыпінскі]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;70&quot; to=&quot;74&quot; fromsection=&quot;Баршчэўскі&quot; tosection=&quot;Баршчэўскі&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>mqfbcc2ukrn5q6xkpup3xynonq1lpqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/78</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125757</id>
    <revision>
      <id>290933</id>
      <timestamp>2026-07-02T18:21:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «хату і заботу знае“. А калі захоча пагуляць, дык запрашае да сабе гасьцей і тады вып‘ець чарку да вашмосьці.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Як відзім, ідэалы сялянскага песьняра з паноў ня дужа бліскучыя, але ў яго пару яшчэ далёка было і да гэтага малога шчасьця, дык ён з усім...»</comment>
      <origin>290933</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3993" sha1="sbgws5e9oyx22607ildrawnt9nwmryz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;хату і заботу знае“. А калі захоча пагуляць, дык запрашае да сабе гасьцей і тады вып‘ець чарку да вашмосьці.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Як відзім, ідэалы сялянскага песьняра з паноў ня дужа бліскучыя, але ў яго пару яшчэ далёка было і да гэтага малога шчасьця, дык ён з усім запалам філёнтропа, засмучэньнем романтыка і лірычнасьцю поэта лятуціць аб „такой паправе“ і моліцца богу так: „Няхай усім добра будзе!“&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Літэратурная мова Чачота адбіваець на сабе няшырокі пагляд на яе песьняра-этнографа. Верш Чачота чытаецца
лёгка, маець народны склад, хаця часам дужа псуецца вялікім уплывам польскай версіфікацыі і зьбіваецца на няўломную сілябічнасьць.

{{gap|2em}}{{larger|'''Характарыстыка творчасьці Я. Чачота.'''}} У вадным вершыку пясьняр кажаць беларусам-сялянам, што ён памагае ім „песенькі сьпяваці“, бо ён сярод іх узрос, бо яму даў бог зазнаці гора, каб „лепш іх любіў і ўмеў спагадаці“. З гэтага ясна відаць, што толькі ўласнае гора наўчыла песьняра-шляхоцкага романтыка адчуваць гора мужыцкае, што ўзросшы сярод беларускіх сялян, ён, аднак, ня чуець сябе індывідуумам беларускай грамады і толькі памагаець ёй пяяць, стоячы збоку, водаль ад яе. Беларускую поэзію Чачота можна характарызаваць так: 1) ён адчувае мужыцкае гора, але папанску і романтычна; пяець аб тым горы мужыцкім спосабам, але на панскі і романтычны голас; 2) ён зусім
не адчувае нацыянальнага гнібеньня беларусаў; 3) творы яго дыдактычны, яны навучаюць, як трэба жыць; 4) ён сур‘ёзна
малюець жыцьцё. Дзеля таго, што беларуская творчасьць Я. Чачота стаяла на абпалячанай шляхоцкай дарозе, ён, як поэт і не клясавы і не нацыянальны, ня мог вырасьці да памыснай велічыні. Па здольнасьці ён вышэй за Рыпінскага і ніжэй за Баршчэўскага. Аднак, прымітыўны Баршчэўскі ня мог выкарыстаць сваю здольнасьць так, як выкарыстаў сваю разьвіты Чачот.

{{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне Я. Чачота'''}} ў гісторыі (нашае літэратуры, галоўным чынам, такое: 1) ён пабуджаў беларускасьць; 2) ён першы сур‘ёзна задумаўся над жыцьцём беларускага сялянства і паважна паставіў пытаньне; 3) ён першы натуральным спосабам вывеў кніжную творчасьць з народнай і зрабіў гэта ў беларускай мове (Баршчэўскі — у польскай), значыцца, даў ёй нацыянальны грунт для далейшага разьвіцьця.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sbgws5e9oyx22607ildrawnt9nwmryz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/79</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125758</id>
    <revision>
      <id>290934</id>
      <timestamp>2026-07-02T18:32:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{c|{{larger|'''Беларуска-маскоўскія пісьменьнікі.}}}}  &lt;center&gt;{{larger|'''Павел Шпілеўскі.'''}}&lt;/br&gt;(1827—1861).&lt;/center&gt;  {{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Павел Міхайлавіч Шпілеўскі быў родам з Меншчыны, у глухіх куткох каторай прайшло яго маленства. Вучыўся ў Менску. Змалк...»</comment>
      <origin>290934</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3889" sha1="7fw5f11wdgebzahectyrwudj4h8jj8m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|{{larger|'''Беларуска-маскоўскія пісьменьнікі.}}}}

&lt;center&gt;{{larger|'''Павел Шпілеўскі.'''}}&lt;/br&gt;(1827—1861).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Павел Міхайлавіч Шпілеўскі быў родам з Меншчыны, у глухіх куткох каторай прайшло яго маленства. Вучыўся ў Менску. Змалку наслухаўся ён беларускіх казак і песьняў, відзеў звычаі і побыт, а ў маладосьці зьбіраў этнографічны матар‘ял, запісываў, што чуў ад народа. Дзеля таго, узросшы, Шпілеўскі надта добра ведаў беларускую душу і беларускае жыцьцё. Родную поэзію і наагул усё беларускае любіў ён нязвычайна. Асабліва падабалася яму народная міфолёгія. Закінуты на чужыну, Шпілеўскі жыў у змаскаленай сфэры і пераняўся маскоўскаю культураю.

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго пагляды.'''}} Беларусаў ён лічыў амаль не самым
старадаўным з пляменьняў славянскіх і самым старадаўным з пляменьняў „рускіх“; называў іногды беларусаў, як і тагачасныя польскія пісьменьнікі, {{разьбіўка|крывічамі}}. Шпілеўскі уважаў, што беларусы — найчысьцейшы славянскі тып, што найболей яны захавалі запраўднай славянскай старыны. Вось дзеля таго, — думаў ён, — такая харошая і багатая беларуская народная поэзія. Як публіцыст, Шпілеўскі горача заклікаў працаваць над беларусазнаўствам.

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго літэратура.'''}} Шпілеўскі пачаў пісаць з маладых гадоў. Супрацоўнічаў ён у розных лепшых журналах у Маскоўшчыне (спачатку пад псэўданімам {{разьбіўка|П. Древлянскій}}). Літэратурная праца яго мела сваім заданьнем быццам этнографію Беларусі, але заўсёды насіла характар даволі лёгкай белетрыстыкі. Шпілеўскі зьбіраў і сьпісываў беларускія словы, прыказкі, песьні і наагул розныя віды народнай славеснасьці, міфолёгію, фантастычныя пераказы і інш. Найболей
пісаў у 1846—55 г.г. Яго „Падарожа па Палесьсю і Беларускаму Краю“ была надрукавана ў „Современникѣ“ за 1853,
1854 і 1855 г.г. і асобнай кніжкай выйшла ў 1858 годзе.

{{gap|2em}}{{larger|'''Поле яго творчасьці.'''}} У сваіх этнографічна-белетрыстычных творах Шпілеўскі апісываў нашы кірмашы, вясельлі, жніво, Юр‘е, Маладзікову нядзелю (Прошчы), ігрышчы, чараўнікоў, чараваньне і розныя забабоны, ксьціны, хаўтуры, памінкі, валачобнікаў, ваўкалакаў, беларускіх багоў і багавіц і шмат чаго такога.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7fw5f11wdgebzahectyrwudj4h8jj8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Янка Купала — Творы, 1942.pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125759</id>
    <revision>
      <id>290935</id>
      <timestamp>2026-07-02T18:33:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  &lt;section begin=&quot;Мы&quot;/&gt;Мы людзі свабодныя,&lt;br /&gt; Вольныя птахі,&lt;br /&gt; Магутныя, грозныя&lt;br /&gt; Крылляў размахі.&lt;br /&gt;  {{smaller|Грузія, Цхалтубо. 1938 г.}} {{block center/e}} &lt;section end=&quot;Мы&quot;/&gt; &lt;section begin=&quot;Дзень&quot;/&gt;{{block center/s}} {{Цэнтар|'''ДЗЕНЬ ДОБРЫ, МАСКВА!..'''|памер=100%}}  Дзень добры, Масква, як вясна, малад...»</comment>
      <origin>290935</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2218" sha1="cub5vlp5tzc6res4rshs3ecuz55p8c4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Мы&quot;/&gt;Мы людзі свабодныя,&lt;br /&gt;
Вольныя птахі,&lt;br /&gt;
Магутныя, грозныя&lt;br /&gt;
Крылляў размахі.&lt;br /&gt;

{{smaller|Грузія, Цхалтубо. 1938 г.}}
{{block center/e}}
&lt;section end=&quot;Мы&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Дзень&quot;/&gt;{{block center/s}}
{{Цэнтар|'''ДЗЕНЬ ДОБРЫ, МАСКВА!..'''|памер=100%}}

Дзень добры, Масква, як вясна, маладая!&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Дзень добры, крэмлёўскія зоры!&lt;br /&gt;
Мы песню табе, Масква наша, складаем,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}А песня аб шчасці гавора.&lt;br /&gt;

І песня гавора, як цяжка жылі мы,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Як чахлі ў прыгонныя ночы,&lt;br /&gt;
Як нас гадавалі галодныя зімы,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Як цемра сляпіла нам вочы.&lt;br /&gt;

{{Цэнтар|☆ ☆ ☆}}

Дзень добры, Масква, наша доля і воля!&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}З табою жыць радасна людзям.&lt;br /&gt;
Цябе не забудуць народы ніколі,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Як песні ніхто не забудзе.&lt;br /&gt;

Табе шлюць прывет нашы пушчы, крыніцы,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Калгасныя нівы і хаты,&lt;br /&gt;
Бо, дзякуй табе, маладая сталіца,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Мы хлебам і шчасцем багаты.&lt;br /&gt;

{{Цэнтар|☆ ☆ ☆}}

Дзень добры, Масква! Як-жа ясна ты свеціш&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}На ўсе чыста свету староны.&lt;br /&gt;
Шляхі да шчаслівасці казачнай меціш&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}І пішаш, як сонца, законы.&lt;br /&gt;

Сама ў сонцы сонцам навек валадаеш,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Зганяеш туманы з прагалін.&lt;br /&gt;
Дзень добры, Масква, як вясна, маладая!&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Дзень добры, крэмлёўскія зоры і Сталін!&lt;br /&gt;

{{smaller|Гарадзішча, 1939 г.}}
{{block center/e}}&lt;section end=&quot;Дзень&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cub5vlp5tzc6res4rshs3ecuz55p8c4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Творы (Купала, 1942)/Мы людзі свабодныя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125760</id>
    <revision>
      <id>290936</id>
      <timestamp>2026-07-02T18:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Мы людзі свабодныя  | аўтар     = Янка Купала  | год       = 1942 год  | пераклад  =   | секцыя    = Верш  | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Нашаму святу|Нашаму святу]]  | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Дзень добры, Масква!..|Дзень добры, Масква!..]]  | анатац...»</comment>
      <origin>290936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="689" sha1="73ze98qiwjgl8i1rswrrt3cbs2wvb15" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Мы людзі свабодныя
 | аўтар     = Янка Купала
 | год       = 1942 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Нашаму святу|Нашаму святу]]
 | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Дзень добры, Масква!..|Дзень добры, Масква!..]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Мы людзі свабодныя]].
}}

&lt;pages index=&quot;Янка Купала — Творы, 1942.pdf&quot; from=&quot;15&quot; to=&quot;16&quot; fromsection=&quot;Мы&quot; tosection=&quot;Мы&quot; /&gt;</text>
      <sha1>73ze98qiwjgl8i1rswrrt3cbs2wvb15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мы людзі свабодныя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125761</id>
    <revision>
      <id>290937</id>
      <timestamp>2026-07-02T18:36:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Загаловак  | назва     = Мы людзі свабодныя  | аўтар     = Янка Купала  | секцыя    = Верш  | папярэдні =   | наступны  =   | год       = 1938 год  | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }}  * Творы (Купала, 1942)/Мы людзі...»</comment>
      <origin>290937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="853" sha1="s6ham6bmsy5jc7ccsxcfnpc8qgdnnd6" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Мы людзі свабодныя
 | аўтар     = Янка Купала
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | год       = 1938 год
 | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах.
}}

* [[Творы (Купала, 1942)/Мы людзі свабодныя|Мы людзі свабодныя]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}}

[[Катэгорыя:Вершы Янкі Купалы]]
[[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]]</text>
      <sha1>s6ham6bmsy5jc7ccsxcfnpc8qgdnnd6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Творы (Купала, 1942)/Дзень добры, Масква!..</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125762</id>
    <revision>
      <id>290938</id>
      <timestamp>2026-07-02T18:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Дзень добры, Масква!..  | аўтар     = Янка Купала  | год       = 1942 год  | пераклад  =   | секцыя    = Верш  | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Мы людзі свабодныя|Мы людзі свабодныя]]  | наступны  = Творы (Купала, 1942)/Сыходзіш, вёска, з яснай явы…|Сыходзі...»</comment>
      <origin>290938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="737" sha1="bws3h8ku3x1w3hzy3azn75ugxn7iggb" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Дзень добры, Масква!..
 | аўтар     = Янка Купала
 | год       = 1942 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Мы людзі свабодныя|Мы людзі свабодныя]]
 | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Сыходзіш, вёска, з яснай явы…|Сыходзіш, вёска, з яснай явы…]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Дзень добры, Масква!..]]
}}

&lt;pages index=&quot;Янка Купала — Творы, 1942.pdf&quot; from=&quot;16&quot; to=&quot;16&quot; onlysection=&quot;Дзень&quot; /&gt;</text>
      <sha1>bws3h8ku3x1w3hzy3azn75ugxn7iggb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзень добры, Масква!..</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125763</id>
    <revision>
      <id>290939</id>
      <timestamp>2026-07-02T18:39:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Загаловак  | назва     = Дзень добры, Масква!..  | аўтар     = Янка Купала  | секцыя    = Верш  | папярэдні =   | наступны  =   | год       = 1939 год  | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }}  * Творы (Купала, 1942)/Дзень...»</comment>
      <origin>290939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="901" sha1="4xn86d8a4wi60nqbyfru2ullu5hm39b" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Дзень добры, Масква!..
 | аўтар     = Янка Купала
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | год       = 1939 год
 | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах.
}}

* [[Творы (Купала, 1942)/Дзень добры, Масква!..|Дзень добры, Масква!..]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}}

[[Катэгорыя:Вершы Янкі Купалы]]
[[Катэгорыя:Масква]]
[[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]]</text>
      <sha1>4xn86d8a4wi60nqbyfru2ullu5hm39b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Янка Купала — Творы, 1942.pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125764</id>
    <revision>
      <id>290940</id>
      <timestamp>2026-07-02T18:42:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «&lt;section begin=&quot;Сыходзіш&quot;/&gt;{{Цэнтар|'''СЫХОДЗІШ, ВЁСКА, З ЯСНАЙ ЯВЫ…'''|памер=100%}}  {{block center/s}} Як сон маркотны, нежаданы,&lt;br /&gt; Сыходзіш, вёска, з яснай явы,&lt;br /&gt; А твой народ вернападданы&lt;br /&gt; Імкнецца, скінуўшы кайданы,&lt;br /&gt; Да новай долі, новай славы.&lt;br /&gt;  У поле выйдуць твае...»</comment>
      <origin>290940</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2267" sha1="gtavsr3nsjx39jq0i27bbwub2juizth" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Сыходзіш&quot;/&gt;{{Цэнтар|'''СЫХОДЗІШ, ВЁСКА, З ЯСНАЙ ЯВЫ…'''|памер=100%}}

{{block center/s}}
Як сон маркотны, нежаданы,&lt;br /&gt;
Сыходзіш, вёска, з яснай явы,&lt;br /&gt;
А твой народ вернападданы&lt;br /&gt;
Імкнецца, скінуўшы кайданы,&lt;br /&gt;
Да новай долі, новай славы.&lt;br /&gt;

У поле выйдуць твае людзі&lt;br /&gt;
З інакшым складам і прыладай:&lt;br /&gt;
У грамадзе сяўба іх будзе,&lt;br /&gt;
Смактаць не будзе вызыск грудзі,&lt;br /&gt;
Адна верх возьме думка-рада.&lt;br /&gt;

З жабрацкай торбай твой патомак&lt;br /&gt;
Не пойдзе {{Абмылка|на|па}} сібірным шляху&lt;br /&gt;
Шукаць прытулку, як бяздомак:&lt;br /&gt;
Жудкі гісторыі {{Абмылка|обломак|абломак}}&lt;br /&gt;
Пад сказ дзён бурных згібне прахам:&lt;br /&gt;

Гарбы тваіх нямых курганаў,&lt;br /&gt;
Дзе спяць нявольнікі і князі,&lt;br /&gt;
Парэжа сталь, як нож баранаў,&lt;br /&gt;
І спражыць полымя буянаў,&lt;br /&gt;
Каб цвет зацвіў на гразкай гразі.&lt;br /&gt;

Дзе за пасёлкам лёг пасёлак,&lt;br /&gt;
Гіганты ўзнімуць сцяг бунтарны,&lt;br /&gt;
І ў бляску квецістых вясёлак,&lt;br /&gt;
Дым гасячы лучын і смолак,&lt;br /&gt;
Зайскрыць электрыка ўладарна.&lt;br /&gt;

Тваіх жалеек спеў гаротны&lt;br /&gt;
Патопча трактарнае кола,&lt;br /&gt;
А сейбіт твой, дасюль самотны,&lt;br /&gt;
Абцёршы сонцам воблік потны,&lt;br /&gt;
Пад крыж не пойдзе енчыць квола.&lt;br /&gt;

Твае трухлявыя калёсы&lt;br /&gt;
Аўто бензінаю спапеліць,&lt;br /&gt;
А твой касец праставалосы&lt;br /&gt;
Мазольныя паломіць косы,&lt;br /&gt;
Гнуць плеч не будзе ля аселіц.&lt;br /&gt;&lt;section end=&quot;Сыходзіш&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gtavsr3nsjx39jq0i27bbwub2juizth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Янка Купала — Творы, 1942.pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125765</id>
    <revision>
      <id>290941</id>
      <timestamp>2026-07-02T18:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  &lt;section begin=&quot;Сыходзіш&quot;/&gt;Твая дзяўчына пры кудзелі&lt;br /&gt; Сляпіць не будзе ясных вочак:&lt;br /&gt; З жалеза прасніца надзеліць&lt;br /&gt; Сукном і шоўкавым кужэлем&lt;br /&gt; Сваіх сялян, сваіх рабочых.&lt;br /&gt;  Твае сівыя забабоны&lt;br /&gt; Усмерціць радыёвы гоман,&lt;br /&gt; І ў тон зайграюць зорнато...»</comment>
      <origin>290941</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2084" sha1="915r417t1nqmhym6fy43s0xo09n8dg0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Сыходзіш&quot;/&gt;Твая дзяўчына пры кудзелі&lt;br /&gt;
Сляпіць не будзе ясных вочак:&lt;br /&gt;
З жалеза прасніца надзеліць&lt;br /&gt;
Сукном і шоўкавым кужэлем&lt;br /&gt;
Сваіх сялян, сваіх рабочых.&lt;br /&gt;

Твае сівыя забабоны&lt;br /&gt;
Усмерціць радыёвы гоман,&lt;br /&gt;
І ў тон зайграюць зорнатонны,&lt;br /&gt;
Забыўшы крыўды і прыгоны,&lt;br /&gt;
Адвечны бор, адвечны Нёман.&lt;br /&gt;

Лясун з русалкаю пакіне&lt;br /&gt;
Палохаць сонныя сялібы,&lt;br /&gt;
І вадзянік загіне ў ціне,&lt;br /&gt;
Спадзе з хаціны павуцінне,&lt;br /&gt;
Заскача сонца ў срэбных шыбах:&lt;br /&gt;

Над вежамі тваіх бажніцаў&lt;br /&gt;
Фабрычны комін возьме ўладу,&lt;br /&gt;
А звон збянтэжаных званіцаў&lt;br /&gt;
Гудку жывучая крыніца&lt;br /&gt;
Заглушыць гулкім гудам-ладам.&lt;br /&gt;

І будуць ладзіцца год кожны&lt;br /&gt;
На новы лад, на новы звычай&lt;br /&gt;
Дзяды Кастрычнікавы збожна,&lt;br /&gt;
А кожны год больш пераможна&lt;br /&gt;
Для свята волі бунтаўнічай.&lt;br /&gt;

Ты сыйдзеш, вёска, з яснай явы,&lt;br /&gt;
Як сон маркотны, нежаданы,&lt;br /&gt;
Бо твой народ вернападданы&lt;br /&gt;
Ідзе ўжо, скінуўшы кайданы,&lt;br /&gt;
Да лепшай долі, лепшай славы.&lt;br /&gt;

{{smaller|Мінск, 1929 г.}}
{{block center/e}}
&lt;section end=&quot;Сыходзіш&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Дзве&quot;/&gt;{{block center/s}}
{{Цэнтар|'''ДЗВЕ СЯСТРЫ'''|памер=100%}}

{{gap|1.5em}}На тутэйшай зямлі&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Дзве сястрыцы жылі,&lt;br /&gt;
Як забытыя ў лесе каліны;&lt;br /&gt;&lt;section end=&quot;Дзве&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>915r417t1nqmhym6fy43s0xo09n8dg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Творы (Купала, 1942)/Сыходзіш, вёска, з яснай явы…</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125766</id>
    <revision>
      <id>290942</id>
      <timestamp>2026-07-02T18:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Сыходзіш, вёска, з яснай явы…  | аўтар     = Янка Купала  | год       = 1942 год  | пераклад  =   | секцыя    = Верш  | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Дзень добры, Масква!..|Дзень добры, Масква!..]]  | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Дзве сястры|Дзве сястры]]...»</comment>
      <origin>290942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="746" sha1="mnp4ntlsgz1b7jgu3k5nqhs324q0anj" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Сыходзіш, вёска, з яснай явы…
 | аўтар     = Янка Купала
 | год       = 1942 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Дзень добры, Масква!..|Дзень добры, Масква!..]]
 | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Дзве сястры|Дзве сястры]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Сыходзіш, вёска, з яснай явы…]]
}}

&lt;pages index=&quot;Янка Купала — Творы, 1942.pdf&quot; from=&quot;17&quot; to=&quot;18&quot; fromsection=&quot;Сыходзіш&quot; tosection=&quot;Сыходзіш&quot; /&gt;</text>
      <sha1>mnp4ntlsgz1b7jgu3k5nqhs324q0anj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/80</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125767</id>
    <revision>
      <id>290943</id>
      <timestamp>2026-07-02T18:52:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}{{разьбіўка|Падарожа па Палесьсю і Беларускаму Краю}} — цікаўныя і мастацкія запіскі аб тым, як аўтор ехаў па Беларусі, што па дарозе відзеў і чуў, з кім, з якімі людзьмі сустрачаўся, як з імі гаманіў, якія праязджаў месты і мясьцечкі, якая дзе прырод...»</comment>
      <origin>290943</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4615" sha1="6jwx41o2vpplnx9v7sxxefoifvczduo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Падарожа па Палесьсю і Беларускаму Краю}} — цікаўныя і мастацкія запіскі аб тым, як аўтор ехаў па Беларусі, што па дарозе відзеў і чуў, з кім, з якімі людзьмі сустрачаўся, як з імі гаманіў, якія праязджаў месты і мясьцечкі, якая дзе прырода і г. д.; тут-жа дадаюцца гістарычныя і археолёгічныя спраўкі і апісаньні. „Падарожа“ напісана ў лёгкай белетрыстычнай форме, жывою літэратурнаю
маскоўскаю моваю з беларускімі ўстаўкамі: орыгінальнымі словамі, зваротамі мовы ато і з цэлымі размовамі. З кождага радка „Падарожы“ выступае гарачая любоў да Беларусі і глыбокая, сыноўская пашана да яе нацыянальнага духу. Беларускія тыпы, пэйзажы, абразы стаяць, як жывыя, уваччу на працягу ўсяго твора. Ліецца салодкі аромат нашай поэзіі, чуецца шчыры дух нашскага жыцьця… Усяго ў „Падарожы“ восем разьдзелаў; апавяданьне пачынаецца з таго,
як аўтор выязджае з Варшавы, а канчаецца апісаньнем Ігуменшчыны. Асабліва доўга застанавіўся аўтор на сваім родным Менску. Вызначаюцца ў творы сакавітыя характарыстыкі {{разьбіўка|засьцянковых шляхтуноў, пасэсарчукоў,}} паноў, падпанкаў, сялян. Вызначаюцца і лірычныя ўслаўленьні роднай старонкі. Ен спамінаець вялікую мінуўшчыну беларускага слова, ніколі не называець родную мову гаворкай ці гутаркай і між іншым сьведчыць, што пабеларуску жыхары засьценкаў „пішуць пісьмы і заметкі аб гаспадарцы“; „у гэтай
мове, кажа ён, знойдзеце вы ў іх пісаныя песенькі, розныя легенды і казкі“.

{{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне Шпілеўскага'''}} ў разьвіцьці нашае
літэратуры, аднак, зусім невялічкае дзеля рэнегацкіх асаблівасьцей гэтага пісьменьніка. Апрача таго, у Шпілеўскім пастаянна змагаўся этнограф з белетрыстам. Не адчуваючы гэтага змаганьня, ня ведаючы добра правілаў навукі этнографіі і быўшы пераважна белетрыстам, Шпілеўскі думаў,
што этнографія шмат скарыстаець, калі будзе іці побач з белетрыстыкай. Шпілеўскі ў гэтым памыляўся, дык белетрыстыкай абясцэніў сваю этнографічную працу, а дылетанцкай этнографіяй загубіў у сабе здольнага белетрыста. Адылі ён першы голасна і горача прамовіў у маскоўскай літэратуры аб беларусах. У беларускіх рэнегатаў у Маскоўшчыне ён узбудзіў гэтым пачаткі паснулага нацыянальнага пачуцьця. Ен-жа даў выразны выгляд беларуска-маскоўскай школе пісьменьнікаў. Толькі абмаскаленая сфэра зрабіла працу Шпілеўскага несьвядомай і перабунтавала яму стаць пісьменьнікам у роднай мове. Калі пры гэтым спомніць жыцьцё Тараса Шаўчэнкі, дык можна агульна сказаць, што наш Бахрым загінуў, бо ня выйшаў на пана, а наш Шпілеўскі {{перанос пачатак|загі|нуў}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6jwx41o2vpplnx9v7sxxefoifvczduo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/81</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125768</id>
    <revision>
      <id>290945</id>
      <timestamp>2026-07-02T19:12:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|загі|нуў}}, бо не радзіўся мужыком. Ды ўсё-ж ён меў той крытычны настрой у адносінах да паноў на Беларусі, якога ня было ў нашых польска-беларускіх шляхоцкіх пісьменьнікаў.  {{gap|2em}}{{larger|'''Беларуска-маскоўская школа пісьменьнікаў.'''}} Яшчэ ран...»</comment>
      <origin>290945</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4081" sha1="dp1u098ymvvnpie39f08czgnaowtoy6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|загі|нуў}}, бо не радзіўся мужыком. Ды ўсё-ж ён меў той крытычны настрой у адносінах да паноў на Беларусі, якога ня было ў нашых польска-беларускіх шляхоцкіх пісьменьнікаў.

{{gap|2em}}{{larger|'''Беларуска-маскоўская школа пісьменьнікаў.'''}} Яшчэ раней за Шпілеўскага, у 1843 годзе, {{разьбіўка|П. Кушын}} зьмесьціў у журнале „Москвитянинъ“ надта цікаўнае апавяданьне „Гецыкі“ з жыцьця беларусаў паўночнай Віцебшчыны. Аўтор намаляваў прыгонны побыт, даў жменю цікаўных беларускіх песьняў („Гарэліца“, што ў Баршчэўскага),
слоў, зваротаў мовы і цэлых размоў. У „Маяку“ зьмяшчаў беларускія творы {{разьбіўка|Эгілеўскі}} (1844 г.) і іншыя людзі. Да першай палавіны 19-га сталецьця залічаецца і некалькі кніжных вершаў невядомых поэтаў. Так, у „Иллюстраціи“ (1848 г.) надрукаваны два даволі орыгінальных вершыкі. У „Могил. губерн. вѣдом.“ (1849 г.) невядомы аўтор П. З. ***
зьмесьціў свой этнографічна-белетрыстычны твор „Дзяды“, дзе ёсьць добрыя сцэнкі спраўляньня сьвята Дзядоў, напісаныя ў драматычнай форме. З 1863 года найпільней узяліся маскоўскія вучоныя за апісаньне Беларусі. Каб давесьці Эўропе, што Беларусь — „искони русская земля“, тагачасныя маскоўскія патрыятычныя газэты і журналы давалі многа рознага матар‘ялу аб Беларусі. Разумеецца, гэты матар‘ял мае
нізкую цану як для гісторыі беларускай літэратуры, так і наагул для гісторыі беларусазнаўства. А з тым таго можна сказаць, што беларуска-маскоўскіх пісьменьнікаў было мала і што яны не зрабілі навет і той невялікай, мала здольнай да разьвіцьця работы, якую рабілі нашы беларуска-польскія пісьменьнікі. Шмат пісалі памаскоўску Безкарніловіч, Турчыновіч, Семянтоўскі, Кухцінскі, Бантыш-Каменскі і др.

{{АРЦ|{{larger|'''Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура 60-х гадоў.}}}}

&lt;center&gt;{{larger|'''Кастусь Каліноўскі'''}}&lt;/br&gt;(1838—1864).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Каліноўскі быў сын ткача з двара Мастаўляны (Ваўкавыскага павету, Горадзенскай губэрні). Скончыў 5 кляс прогімназіі ў Сьвіслачы. Вучыўся на юрыдычным факультэце ў Пецярбурзе, выйшаў кандыдатам праў. Знаходзіўся пад уплывам А. Герцэна і пераняўся рэволюцыйнымі ідэямі. Перад паўстаньнем прыехаў на
Беларусь і працаваў над яго падрыхтаваньнем. Дамагаўся, каб былі скасаваны панскія прывілегіі і прызнаны шырокія&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dp1u098ymvvnpie39f08czgnaowtoy6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290946</id>
      <parentid>290945</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T19:13:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>290946</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4138" sha1="9kmpyfwy566lzfsesd0h09n6r3ss1rx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|загі|нуў}}, бо не радзіўся мужыком. Ды ўсё-ж ён меў той крытычны настрой у адносінах да паноў на Беларусі, якога ня было ў нашых польска-беларускіх шляхоцкіх пісьменьнікаў.

{{gap|2em}}{{larger|'''Беларуска-маскоўская школа пісьменьнікаў.'''}} Яшчэ раней за Шпілеўскага, у 1843 годзе, {{разьбіўка|П. Кушын}} зьмесьціў у журнале „Москвитянинъ“ надта цікаўнае апавяданьне „Гецыкі“ з жыцьця беларусаў паўночнай Віцебшчыны. Аўтор намаляваў прыгонны побыт, даў жменю цікаўных беларускіх песьняў („Гарэліца“, што ў Баршчэўскага),
слоў, зваротаў мовы і цэлых размоў. У „Маяку“ зьмяшчаў беларускія творы {{разьбіўка|Эгілеўскі}} (1844 г.) і іншыя людзі. Да першай палавіны 19-га сталецьця залічаецца і некалькі кніжных вершаў невядомых поэтаў. Так, у „Иллюстраціи“ (1848 г.) надрукаваны два даволі орыгінальных вершыкі. У „Могил. губерн. вѣдом.“ (1849 г.) невядомы аўтор П. З. ***
зьмесьціў свой этнографічна-белетрыстычны твор „Дзяды“, дзе ёсьць добрыя сцэнкі спраўляньня сьвята Дзядоў, напісаныя ў драматычнай форме. З 1863 года найпільней узяліся маскоўскія вучоныя за апісаньне Беларусі. Каб давесьці Эўропе, што Беларусь — „искони русская земля“, тагачасныя маскоўскія патрыятычныя газэты і журналы давалі многа рознага матар‘ялу аб Беларусі. Разумеецца, гэты матар‘ял мае
нізкую цану як для гісторыі беларускай літэратуры, так і наагул для гісторыі беларусазнаўства. А з тым таго можна сказаць, што беларуска-маскоўскіх пісьменьнікаў было мала і што яны не зрабілі навет і той невялікай, мала здольнай да разьвіцьця работы, якую рабілі нашы беларуска-польскія пісьменьнікі. Шмат пісалі памаскоўску Безкарніловіч, Турчыновіч, Семянтоўскі, Кухцінскі, Бантыш-Каменскі і др.

{{АРЦ|{{larger|'''Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура 60-х гадоў.}}}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;{{larger|'''Кастусь Каліноўскі'''}}&lt;/br&gt;(1838—1864).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Каліноўскі быў сын ткача з двара Мастаўляны (Ваўкавыскага павету, Горадзенскай губэрні). Скончыў 5 кляс прогімназіі ў Сьвіслачы. Вучыўся на юрыдычным факультэце ў Пецярбурзе, выйшаў кандыдатам праў. Знаходзіўся пад уплывам А. Герцэна і пераняўся рэволюцыйнымі ідэямі. Перад паўстаньнем прыехаў на
Беларусь і працаваў над яго падрыхтаваньнем. Дамагаўся, каб былі скасаваны панскія прывілегіі і прызнаны шырокія&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9kmpyfwy566lzfsesd0h09n6r3ss1rx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290967</id>
      <parentid>290946</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T06:44:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290967</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4287" sha1="s5efhoymv7x6phsd7tva2nwsp9a7xdu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Шпілеўскі&quot;/&gt;{{перанос канец|загі|нуў}}, бо не радзіўся мужыком. Ды ўсё-ж ён меў той крытычны настрой у адносінах да паноў на Беларусі, якога ня было ў нашых польска-беларускіх шляхоцкіх пісьменьнікаў.

{{gap|2em}}{{larger|'''Беларуска-маскоўская школа пісьменьнікаў.'''}} Яшчэ раней за Шпілеўскага, у 1843 годзе, {{разьбіўка|П. Кушын}} зьмесьціў у журнале „Москвитянинъ“ надта цікаўнае апавяданьне „Гецыкі“ з жыцьця беларусаў паўночнай Віцебшчыны. Аўтор намаляваў прыгонны побыт, даў жменю цікаўных беларускіх песьняў („Гарэліца“, што ў Баршчэўскага),
слоў, зваротаў мовы і цэлых размоў. У „Маяку“ зьмяшчаў беларускія творы {{разьбіўка|Эгілеўскі}} (1844 г.) і іншыя людзі. Да першай палавіны 19-га сталецьця залічаецца і некалькі кніжных вершаў невядомых поэтаў. Так, у „Иллюстраціи“ (1848 г.) надрукаваны два даволі орыгінальных вершыкі. У „Могил. губерн. вѣдом.“ (1849 г.) невядомы аўтор П. З. ***
зьмесьціў свой этнографічна-белетрыстычны твор „Дзяды“, дзе ёсьць добрыя сцэнкі спраўляньня сьвята Дзядоў, напісаныя ў драматычнай форме. З 1863 года найпільней узяліся маскоўскія вучоныя за апісаньне Беларусі. Каб давесьці Эўропе, што Беларусь — „искони русская земля“, тагачасныя маскоўскія патрыятычныя газэты і журналы давалі многа рознага матар‘ялу аб Беларусі. Разумеецца, гэты матар‘ял мае
нізкую цану як для гісторыі беларускай літэратуры, так і наагул для гісторыі беларусазнаўства. А з тым таго можна сказаць, што беларуска-маскоўскіх пісьменьнікаў было мала і што яны не зрабілі навет і той невялікай, мала здольнай да разьвіцьця работы, якую рабілі нашы беларуска-польскія пісьменьнікі. Шмат пісалі памаскоўску Безкарніловіч, Турчыновіч, Семянтоўскі, Кухцінскі, Бантыш-Каменскі і др.
&lt;section end=&quot;Шпілеўскі&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Каліноўскі&quot;/&gt;{{АРЦ|{{larger|'''Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура 60-х гадоў.}}}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;{{larger|'''Кастусь Каліноўскі'''}}&lt;/br&gt;(1838—1864).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Каліноўскі быў сын ткача з двара Мастаўляны (Ваўкавыскага павету, Горадзенскай губэрні). Скончыў 5 кляс прогімназіі ў Сьвіслачы. Вучыўся на юрыдычным факультэце ў Пецярбурзе, выйшаў кандыдатам праў. Знаходзіўся пад уплывам А. Герцэна і пераняўся рэволюцыйнымі ідэямі. Перад паўстаньнем прыехаў на
Беларусь і працаваў над яго падрыхтаваньнем. Дамагаўся, каб былі скасаваны панскія прывілегіі і прызнаны шырокія
&lt;section end=&quot;Каліноўскі&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s5efhoymv7x6phsd7tva2nwsp9a7xdu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/82</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125769</id>
    <revision>
      <id>290947</id>
      <timestamp>2026-07-02T19:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «культурна-нацыянальныя правы за беларусамі і ліцьвінамі. Жыў ён у Вільні па фальшываму пашпарту і вёў самую шырокую рэволюцыйную прапаганду. У 1864 годзе яго злавілі і засудзілі на сьмерць. Прысуд споўнен на Лукішскім пляцу 10 (23) сакавіка (марца) 1864 года, к...»</comment>
      <origin>290947</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4096" sha1="g8if9aj0grdwqsqfd7mrg4m5ol8an4z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;культурна-нацыянальныя правы за беларусамі і ліцьвінамі. Жыў ён у Вільні па фальшываму пашпарту і вёў самую шырокую рэволюцыйную прапаганду. У 1864 годзе яго злавілі і засудзілі на сьмерць. Прысуд споўнен на Лукішскім пляцу 10 (23) сакавіка (марца) 1864 года, калі Каліноўскі меў усяго 26 гадоў.

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго літэратурная праца.'''}} У 1863 годзе, у Беластоку, Каліноўскі друкаваў нелегальную беларускую часопісь пад назовам „Мужыцкая праўда“, у каторай сам найбольш і пісаў пад псэўданімам {{разьбіўка|Яська-гаспадар з-пад Вільні}}. Нумары „Мужыцкае праўды“ ёсьць у Віленскім музэі; усяго іх выйшла 6 штук. Часопісь заклікала бараніць унію, веру дзядоў, і скідаць ярмо маскоўскіх катаў. Чакаючы ў турме сьмерці, Каліноўскі напісаў дзьве адозвы да беларускага народа: адну вершам, адну прозаю. Пад уплывам і стараньнем Каліноўскага польскі „народны урад“ выдаў маніфэст да беларускага народа пабеларуску з абвяшчэньнем, што „даецца ўсім шляхецтва навекі“ і даюцца іншыя вольнасьці. Невядома, ці меў Каліноўскі яшчэ якія беларускія творы; тыя-ж яго рэчы, што дайшлі да нас, ніякага літэратурнага значаньня ня маюць ды й пісаны яны былі з заданьнямі надта далёкімі ад заданьняў прыгожага пісьменства. Іх значаньне — моральнае. Праклямацыі Каліноўскага і іншая падобная літэратура сьведчыць нам, што 1) беларускае друкаванае слова так ці йначай усё болей пашыралася; 2) што
беларускім словам карысталі тады, калі хацелі зачапіць струны беларускай душы.

&lt;center&gt;{{larger|'''Праклямацыі і брошуры.}}&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}З тым-жа проціў-маскоўскім, проціў урадовым кірункам было выдрукавана ў нашай мове многа праклямацый і брошур, найболей невядома кім напісаных. Былі пашыраны сярод каталіцкага беларускага насяленьня, прыкладам, гэткія:&lt;/br&gt;

{{gap|2em}}{{разьбіўка|1. Перадсьмертны разгавор пустэльніка Пятра, каторы жыў у пушчы дзевяцьдзесят лет, а памёр маючы сто сорак лет.}} Кніжачка друкована у 60 гадох, у Кіеве, з рэвалюцыйна-агітацыйнымі заданьнямі. Пры ёй у дадатку ёсьць польскі гімн у беларускім перакладзе.&lt;/br&gt;

{{gap|2em}}{{разьбіўка|2. Крыўда і праўда}} (1863 г.) — „беларуская гутарка“, каторую напісаў вершам, дужа дрэнным, нейкі {{разьбіўка|Ф. Пчыцкі}}. Аўтор наіўна спакушае беларускага мужыка тым, што раней, за палякамі, „і пан-бог даваў уроду“: {{перанос пачатак|пша|ніца}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g8if9aj0grdwqsqfd7mrg4m5ol8an4z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290970</id>
      <parentid>290947</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T06:47:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290970</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4253" sha1="4q7l49f32ricixgg3wffiu3ddorv236" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Каліноўскі&quot;/&gt;культурна-нацыянальныя правы за беларусамі і ліцьвінамі. Жыў ён у Вільні па фальшываму пашпарту і вёў самую шырокую рэволюцыйную прапаганду. У 1864 годзе яго злавілі і засудзілі на сьмерць. Прысуд споўнен на Лукішскім пляцу 10 (23) сакавіка (марца) 1864 года, калі Каліноўскі меў усяго 26 гадоў.

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго літэратурная праца.'''}} У 1863 годзе, у Беластоку, Каліноўскі друкаваў нелегальную беларускую часопісь пад назовам „Мужыцкая праўда“, у каторай сам найбольш і пісаў пад псэўданімам {{разьбіўка|Яська-гаспадар з-пад Вільні}}. Нумары „Мужыцкае праўды“ ёсьць у Віленскім музэі; усяго іх выйшла 6 штук. Часопісь заклікала бараніць унію, веру дзядоў, і скідаць ярмо маскоўскіх катаў. Чакаючы ў турме сьмерці, Каліноўскі напісаў дзьве адозвы да беларускага народа: адну вершам, адну прозаю. Пад уплывам і стараньнем Каліноўскага польскі „народны урад“ выдаў маніфэст да беларускага народа пабеларуску з абвяшчэньнем, што „даецца ўсім шляхецтва навекі“ і даюцца іншыя вольнасьці. Невядома, ці меў Каліноўскі яшчэ якія беларускія творы; тыя-ж яго рэчы, што дайшлі да нас, ніякага літэратурнага значаньня ня маюць ды й пісаны яны былі з заданьнямі надта далёкімі ад заданьняў прыгожага пісьменства. Іх значаньне — моральнае. Праклямацыі Каліноўскага і іншая падобная літэратура сьведчыць нам, што 1) беларускае друкаванае слова так ці йначай усё болей пашыралася; 2) што
беларускім словам карысталі тады, калі хацелі зачапіць струны беларускай душы.
&lt;section end=&quot;Каліноўскі&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Праклямацыі&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{larger|'''Праклямацыі і брошуры.}}&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}З тым-жа проціў-маскоўскім, проціў урадовым кірункам было выдрукавана ў нашай мове многа праклямацый і брошур, найболей невядома кім напісаных. Былі пашыраны сярод каталіцкага беларускага насяленьня, прыкладам, гэткія:&lt;/br&gt;

{{gap|2em}}{{разьбіўка|1. Перадсьмертны разгавор пустэльніка Пятра, каторы жыў у пушчы дзевяцьдзесят лет, а памёр маючы сто сорак лет.}} Кніжачка друкована у 60 гадох, у Кіеве, з рэвалюцыйна-агітацыйнымі заданьнямі. Пры ёй у дадатку ёсьць польскі гімн у беларускім перакладзе.&lt;/br&gt;

{{gap|2em}}{{разьбіўка|2. Крыўда і праўда}} (1863 г.) — „беларуская гутарка“, каторую напісаў вершам, дужа дрэнным, нейкі {{разьбіўка|Ф. Пчыцкі}}. Аўтор наіўна спакушае беларускага мужыка тым, што раней, за палякамі, „і пан-бог даваў уроду“: {{перанос пачатак|пша|ніца}}
&lt;section end=&quot;Праклямацыі&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4q7l49f32ricixgg3wffiu3ddorv236</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/83</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125770</id>
    <revision>
      <id>290948</id>
      <timestamp>2026-07-02T19:37:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|пша|ніца}} была, як лес! А цяпер наадварот: „За праклятым маскалём няма шчасьця ні у чом“. Соцыяльныя пагляды гэтага рэволюцыянэра выказаны так: „Ай, ды шляхта-малайцы! Паны былі, як айцы!“…  {{gap|2em}}3. Сюды-ж так ці йначай падыходзяць „Добры...»</comment>
      <origin>290948</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3847" sha1="8ga6e3385od2l3cpe9o7n5nf92xd8zs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|пша|ніца}} была, як лес! А цяпер наадварот: „За праклятым маскалём няма шчасьця ні у чом“. Соцыяльныя пагляды гэтага рэволюцыянэра выказаны так: „Ай, ды шляхта-малайцы! Паны былі, як айцы!“…

{{gap|2em}}3. Сюды-ж так ці йначай падыходзяць „Добрыя весьці“ Сыракомлі, „Гутарка старога дзеда“ Каратынскага і шмат іншых падобных рэчаў таго і пазьнейшага часу.

&lt;center&gt;{{larger|'''Апанас Кісель (Франц Блус?).'''}}&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}Біаграфічнага матар‘ялу аб гэтым пісьменьніку сабралі дужа мала. Мяркуюць, што пад псэўданімам Апанаса Кісяля пісаў магілеўскі чыноўнік Франц Блус, каторы, як „казённы пісьменьнік“, пісаў у 60 гадох пабеларуску ўрадовыя брошуры, а таксама „казённыя“ беларускія вершы. Умеў пісаць на ўсіх гаворках Магілеўшчыны.

{{gap|2em}}{{разьбіўка|Бяседа старога вольніка}} зьявілася пад аўторствам Апанаса Кісяля. Напісана прозаю. У ёй зразумелым для сялян спосабам пераказуецца сухая маскоўская ўрадовая грамата пра вольніцу.

{{gap|2em}}{{разьбіўка|Мова Старавойта}} надрукавана пад аўторствам Ф. Блуса двумя асобнымі даўгімі вершамі ў „Могил. губ. вѣд.“ за 1862 г. Першы верш зьмяшчаець казённую навуку сялянам аб вольнасьці. Аўтор кажа вуснамі нейкага Старавойта,
быццам-то дужа разумнага чалавека, каб цярпліва чакалі дараваную маніфэстам вольніцу. У вершу выводзіцца агітатар,
каторы падбухторывае сялян зараз забіраць панскую зямлю і кінуць прыгонную службу. Старавойт выступае проці яго, абараняе паноў:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Паны цару і краю служаць,&lt;/br&gt;У савеце і з царом сядзяць,&lt;/br&gt;За усіх нас думаюць і тужаць.
|}
{{gap|2em}}Другі верш маець зварот да чытаньнікаў, уступ, пяць разьдзелаў і заключэньне, але думкі — ўсе тыя самыя, што і ў першым вершу: зьясьняецца вольніца, пералічаюцца будучыя заганы новых вольнікаў, як п‘янства, гультайства, дзяліцьба і інш. Аўтор страшыць мужыкоў навет будучым багацьцем. Вуснамі афіцэра родам з мужыкоў ён малюець добры парадак жыцьця. Каб словы свае зрабіць аўторытэтнымі, ён надта хваліць Старавойта, пра каторага нібы-то кажуць:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Як пра што стане гаварыць,&lt;/br&gt;Дык быццам якей празудэнт;&lt;/br&gt;Ужо не патрапіць яго зьбіць&lt;/br&gt;І горы-горацкі студэнт!
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ga6e3385od2l3cpe9o7n5nf92xd8zs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290972</id>
      <parentid>290948</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T06:49:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290972</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3988" sha1="5prgfoqpavt8n5632rtgbk27ayoun2p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Праклямацыі&quot;/&gt;{{перанос канец|пша|ніца}} была, як лес! А цяпер наадварот: „За праклятым маскалём няма шчасьця ні у чом“. Соцыяльныя пагляды гэтага рэволюцыянэра выказаны так: „Ай, ды шляхта-малайцы! Паны былі, як айцы!“…

{{gap|2em}}3. Сюды-ж так ці йначай падыходзяць „Добрыя весьці“ Сыракомлі, „Гутарка старога дзеда“ Каратынскага і шмат іншых падобных рэчаў таго і пазьнейшага часу.
&lt;section end=&quot;Праклямацыі&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Кісель&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{larger|'''Апанас Кісель (Франц Блус?).'''}}&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}Біаграфічнага матар‘ялу аб гэтым пісьменьніку сабралі дужа мала. Мяркуюць, што пад псэўданімам Апанаса Кісяля пісаў магілеўскі чыноўнік Франц Блус, каторы, як „казённы пісьменьнік“, пісаў у 60 гадох пабеларуску ўрадовыя брошуры, а таксама „казённыя“ беларускія вершы. Умеў пісаць на ўсіх гаворках Магілеўшчыны.

{{gap|2em}}{{разьбіўка|Бяседа старога вольніка}} зьявілася пад аўторствам Апанаса Кісяля. Напісана прозаю. У ёй зразумелым для сялян спосабам пераказуецца сухая маскоўская ўрадовая грамата пра вольніцу.

{{gap|2em}}{{разьбіўка|Мова Старавойта}} надрукавана пад аўторствам Ф. Блуса двумя асобнымі даўгімі вершамі ў „Могил. губ. вѣд.“ за 1862 г. Першы верш зьмяшчаець казённую навуку сялянам аб вольнасьці. Аўтор кажа вуснамі нейкага Старавойта,
быццам-то дужа разумнага чалавека, каб цярпліва чакалі дараваную маніфэстам вольніцу. У вершу выводзіцца агітатар,
каторы падбухторывае сялян зараз забіраць панскую зямлю і кінуць прыгонную службу. Старавойт выступае проці яго, абараняе паноў:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Паны цару і краю служаць,&lt;/br&gt;У савеце і з царом сядзяць,&lt;/br&gt;За усіх нас думаюць і тужаць.
|}
{{gap|2em}}Другі верш маець зварот да чытаньнікаў, уступ, пяць разьдзелаў і заключэньне, але думкі — ўсе тыя самыя, што і ў першым вершу: зьясьняецца вольніца, пералічаюцца будучыя заганы новых вольнікаў, як п‘янства, гультайства, дзяліцьба і інш. Аўтор страшыць мужыкоў навет будучым багацьцем. Вуснамі афіцэра родам з мужыкоў ён малюець добры парадак жыцьця. Каб словы свае зрабіць аўторытэтнымі, ён надта хваліць Старавойта, пра каторага нібы-то кажуць:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Як пра што стане гаварыць,&lt;/br&gt;Дык быццам якей празудэнт;&lt;/br&gt;Ужо не патрапіць яго зьбіць&lt;/br&gt;І горы-горацкі студэнт!
|}
&lt;section end=&quot;Кісель&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5prgfoqpavt8n5632rtgbk27ayoun2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/84</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125771</id>
    <revision>
      <id>290949</id>
      <timestamp>2026-07-02T19:52:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2em}}І „Бяседа старога вольніка“ і „Мова Старавойта“ маюць шмат агульнага і па думках і па спосабу іx выказываньня. Есьць аж зусім аднакавыя сказы. Толькі „Бяседа“ напісана дрэннаю прозаю, а „Мова“ яшчэ горшым вершам. Нахіл твораў дужа прыкры і вы...»</comment>
      <origin>290949</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3723" sha1="q77q0hi8ukt0lsekb7a7n9okdx789hg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2em}}І „Бяседа старога вольніка“ і „Мова Старавойта“ маюць шмат агульнага і па думках і па спосабу іx выказываньня.
Есьць аж зусім аднакавыя сказы. Толькі „Бяседа“ напісана дрэннаю прозаю, а „Мова“ яшчэ горшым вершам. Нахіл твораў дужа прыкры і выдаець, што аўтор іх чалавек слаба-разьвіты і ў літэратуры мала-пісьменны.

&lt;center&gt;{{larger|'''Проціўпольскія вершы.}}&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}У тым-жа часе, на пачатку сёмага дзесяцёхлецьця 19-га веку, зьяўляліся і яшчэ беларускія вершы, падобныя па свайму характару да кісялёўскага пісаньня, але маючыя ня
столькі соцыяльную, колькі нацыянальную тэндэнцыю. Гэта проціўпольскія вершы, выдаваныя навет за {{абмылка|нарадныя|народныя}} песьні з Меншчыны: 1) „Быў на Русі чорны бог“… 2) „Ой, калі-б, калі маскалі прышлі“ і інш.

{{gap|2em}}{{larger|'''Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура 60-х гадоў'''}} ня маець літаратурнага значаньня і разглядаецца ў нашым пісьменстве толькі з гістарычнага боку, бо яна лепшы паказальнік таго, якім цяжкім шляхам ішла нашая літэратура ў сваім гістарычным разьвіцьці. Лепшыя, шчыра-беларускія літэратурныя прыклады мелі шмат перашкод, каб хаця выпадкова і рэдка трапіць у народ. А разгледжаная тэндэнцыйная літэратура, абодвух кірункаў роўна проціўлітэратурная і ня шчыра-беларуская,
пашыралася ў нашым народзе арганізаваным спосабам і вытварыла ў ім вельмі шкодны пагляд на сваё друкаванае слова; апрача таго, яна паглыбляла падзел на „рускіх“
i „палякоў“.

{{c|{{larger|'''Нова-шляхоцкія пісьменьнікі.'''}}&lt;/br&gt;(В. Дунін-Марцінкевіч — В. Каратынскі — А. Дарэўскі-Вярыга).}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;{{larger|'''Вінцук Дунін-Марцінкевіч.'''}}&lt;/br&gt;(1807 — 1884).&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Вінцук Дунін-Марцінкевіч арадзіўся ў фальварку Панюшкевічы ў Бабруйскім павеце Меншчыны, дзе бацька яго быў рандатарам. Там, на самым беразе Бярэзіны, за некалькі вёрст ад Бабруйска, і ўзгадаваўся малады
Вінцук. Сярэднюю школу скончыў ён у Бабруйску ў 1824 годзе. Дзядзька Вінцука, ксёндз-мэтрапаліт С. Богуш-Сестранцэвіч, аддаў патым яго ў навуку да айцоў базыльянаў&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q77q0hi8ukt0lsekb7a7n9okdx789hg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290975</id>
      <parentid>290949</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T06:53:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290975</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3932" sha1="tf8u9bdctkxdjulpeagkdchdhh0avjc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Кісель&quot;/&gt;{{gap|2em}}І „Бяседа старога вольніка“ і „Мова Старавойта“ маюць шмат агульнага і па думках і па спосабу іx выказываньня.
Есьць аж зусім аднакавыя сказы. Толькі „Бяседа“ напісана дрэннаю прозаю, а „Мова“ яшчэ горшым вершам. Нахіл твораў дужа прыкры і выдаець, што аўтор іх чалавек слаба-разьвіты і ў літэратуры мала-пісьменны.
&lt;section end=&quot;Кісель&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Проціўпольскія&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{larger|'''Проціўпольскія вершы.}}&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}У тым-жа часе, на пачатку сёмага дзесяцёхлецьця 19-га веку, зьяўляліся і яшчэ беларускія вершы, падобныя па свайму характару да кісялёўскага пісаньня, але маючыя ня
столькі соцыяльную, колькі нацыянальную тэндэнцыю. Гэта проціўпольскія вершы, выдаваныя навет за {{абмылка|нарадныя|народныя}} песьні з Меншчыны: 1) „Быў на Русі чорны бог“… 2) „Ой, калі-б, калі маскалі прышлі“ і інш.

{{gap|2em}}{{larger|'''Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура 60-х гадоў'''}} ня маець літаратурнага значаньня і разглядаецца ў нашым пісьменстве толькі з гістарычнага боку, бо яна лепшы паказальнік таго, якім цяжкім шляхам ішла нашая літэратура ў сваім гістарычным разьвіцьці. Лепшыя, шчыра-беларускія літэратурныя прыклады мелі шмат перашкод, каб хаця выпадкова і рэдка трапіць у народ. А разгледжаная тэндэнцыйная літэратура, абодвух кірункаў роўна проціўлітэратурная і ня шчыра-беларуская,
пашыралася ў нашым народзе арганізаваным спосабам і вытварыла ў ім вельмі шкодны пагляд на сваё друкаванае слова; апрача таго, яна паглыбляла падзел на „рускіх“
i „палякоў“.
&lt;section end=&quot;Проціўпольскія&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Дунін&quot;/&gt;{{c|{{larger|'''Нова-шляхоцкія пісьменьнікі.'''}}&lt;/br&gt;(В. Дунін-Марцінкевіч — В. Каратынскі — А. Дарэўскі-Вярыга).}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;{{larger|'''Вінцук Дунін-Марцінкевіч.'''}}&lt;/br&gt;(1807 — 1884).&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Вінцук Дунін-Марцінкевіч арадзіўся ў фальварку Панюшкевічы ў Бабруйскім павеце Меншчыны, дзе бацька яго быў рандатарам. Там, на самым беразе Бярэзіны, за некалькі вёрст ад Бабруйска, і ўзгадаваўся малады
Вінцук. Сярэднюю школу скончыў ён у Бабруйску ў 1824 годзе. Дзядзька Вінцука, ксёндз-мэтрапаліт С. Богуш-Сестранцэвіч, аддаў патым яго ў навуку да айцоў базыльянаў
&lt;section end=&quot;Дунін&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tf8u9bdctkxdjulpeagkdchdhh0avjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/85</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125772</id>
    <revision>
      <id>290950</id>
      <timestamp>2026-07-02T19:52:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>290950</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2963" sha1="4g3jekvgynz0y7sq160lujq2228c147" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;79
у Вільню. Пабыўшы там нядоўга, Марцінкевіч паехаў у Пе-
цярбург, дзе і паступіў на мэдыцынскі факультэт. Але мэ-
дыцына, відаць, яму не спадабалася, ён кінуў унівэрсітэт,
вярнуўся дамоў і нейкі час там гасьцяваў. З 1827 года Мар-
цінкевіч пачаў служыць у Менскай духоўнай каталіцкай кон-
сысторыі, а з 1829-га году быў, апрача таго, і сябрам мен-
скіх гранічных судоў. У 1831 годзе ён ажаніўся з Юзэфай
Бараноўшчынкай. У 1832 годзе перайшоў з консысторыі на
службу у канцелярыю менскай крымінальнай палаты. На гэ-
тай службе ён цяжка за-
хварэў і пакінуў яе. У
1834 годзе Марцінкевіч
ізноў падаўся ў консы-
сторыю, дзе дастаў паса-
ду перакладчыка папер на
маскоўскую мову. Там
працаваў да скасаваньня
унії (1839 г.). У 1840 го-
дзе купіў сабе невялічкі
двор Люцынку пад Мен-
скам. З гэтай пары жыў
то у Люцынцы, то у Мен-
ску, дзе меў службу пры
шляхопкай дэпутацыі. У
1857 годзе ён заўдавеў,
а ў 1858 ажаніўся другі
раз з удавою Гружэўскай,
пасьля чаго кінуў службу
і жыў увесь час
у Лю-
цынцы. Глаўная аўтор-
ская работа Марцінкевіча
В. Дунін-Марцінкевіч.
прыпадае на час ад 1846 да 1859 году. Памёр 17-га сьнежня
(дзекабра) 1884 г. і пахован
ў Тупальшчыне.
на
могілках пры капліцы
Література Марцінкевіча. Пісаў ён паполь-
ску і пабеларуску, але славу пісьменьніка далі яму ня поль-
скія, а беларускія творы. Пабеларуску ён ня толькі многа
напісаў, але таксама і надрукаваў. Некалькі ж твораў яго
пагінула; некалькі рукапісаў было на сховах (ў А. Ельскага
і інш.), і толькі ў астатнія гады яны выдрукаваны.
Сялянка (1846 г.).
Двухактовая камэдыя
-
99
пер-
была
Сялянка&quot;
опэра
шым беларускім творам Марцінкевіча. Напісана яна вер-
шам і прозаю. Паны гавораць папольску, а
войт Навум,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4g3jekvgynz0y7sq160lujq2228c147</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290958</id>
      <parentid>290950</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T05:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>290958</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2989" sha1="iyibsv6s0fetp6ad3cmfyjtqaoefarp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;у Вільню. Пабыўшы там нядоўга, Марцінкевіч паехаў у Пецярбург, дзе і паступіў на мэдыцынскі факультэт. Але мэдыцына, відаць, яму не спадабалася, ён кінуў унівэрсітэт, вярнуўся дамоў і нейкі час там гасьцяваў. З 1827 года Марцінкевіч пачаў служыць у Менскай духоўнай каталіцкай консысторыі, а з 1829-га году быў, апрача таго, і сябрам менскіх гранічных судоў. У 1831 годзе ён ажаніўся з Юзэфай Бараноўшчынкай. У 1832 годзе перайшоў з консысторыі на службу у канцэлярыю менскай крымінальнай палаты. На гэтай службе ён цяжка захварэў і пакінуў яе.
{{Няма выявы}}
У 1834 годзе Марцінкевіч ізноў падаўся ў консысторыю, дзе дастаў пасаду перакладчыка папер на маскоўскую мову. Там
працаваў да скасаваньня уніі (1839 г.). У 1840 годзе купіў сабе невялічкі двор Люцынку пад Менскам. З гэтай пары жыў
то ў Люцынцы, то ў Менску, дзе меў службу пры шляхоцкай дэпутацыі. У 1857 годзе ён заўдавеў, а ў 1858 ажаніўся другі раз з удавою Гружэўскай, пасьля чаго кінуў службу і жыў увесь час у Люцынцы. Глаўная аўторская работа Марцінкевіча прыпадае на час ад 1846 да 1859 году. Памёр 17-га сьнежня (дзекабра) 1884 г. і пахован на
могілках пры капліцы ў Тупальшчыне.

{{gap|2em}}{{larger|'''Літэратура Марцінкевіча.'''}} Пісаў ён папольску і пабеларуску, але славу пісьменьніка далі яму ня польскія, а беларускія творы. Пабеларуску ён ня толькі многа напісаў, але таксама і надрукаваў. Некалькі-ж твораў яго пагінула; некалькі рукапісаў было на сховах (ў А. Ельскага і інш.), і толькі ў астатнія гады яны выдрукаваны.
&lt;center&gt;{{разьбіўка|Сялянка}} (1846 г.).&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}Двухактовая камэдыя-опэра „Сялянка“ была першым беларускім творам Марцінкевіча. Напісана яна вершам і прозаю. Паны гавораць папольску, а
войт Навум,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iyibsv6s0fetp6ad3cmfyjtqaoefarp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290978</id>
      <parentid>290958</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T06:57:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290978</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3191" sha1="j1kjddq6jjstia4nxu7j9kge9i3j4nr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;у Вільню. Пабыўшы там нядоўга, Марцінкевіч паехаў у Пецярбург, дзе і паступіў на мэдыцынскі факультэт. Але мэдыцына, відаць, яму не спадабалася, ён кінуў унівэрсітэт, вярнуўся дамоў і нейкі час там гасьцяваў. З 1827 года Марцінкевіч пачаў служыць у Менскай духоўнай каталіцкай консысторыі, а з 1829-га году быў, апрача таго, і сябрам менскіх гранічных судоў. У 1831 годзе ён ажаніўся з Юзэфай Бараноўшчынкай. У 1832 годзе перайшоў з консысторыі на службу у канцэлярыю менскай крымінальнай палаты. На гэтай службе ён цяжка захварэў і пакінуў яе. {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 19.jpg|подпіс=В. Дунін-Марцінкевіч.}} У 1834 годзе Марцінкевіч ізноў падаўся ў консысторыю, дзе дастаў пасаду перакладчыка папер на маскоўскую мову. Там працаваў да скасаваньня уніі (1839 г.). У 1840 годзе купіў сабе невялічкі двор Люцынку пад Менскам. З гэтай пары жыў то ў Люцынцы, то ў Менску, дзе меў службу пры шляхоцкай дэпутацыі. У 1857 годзе ён заўдавеў, а ў 1858 ажаніўся другі раз з удавою Гружэўскай, пасьля чаго кінуў службу і жыў увесь час у Люцынцы. Глаўная аўторская работа Марцінкевіча прыпадае на час ад 1846 да 1859 году. Памёр 17-га сьнежня (дзекабра) 1884 г. і пахован на могілках пры капліцы ў Тупальшчыне.

{{gap|2em}}{{larger|'''Літэратура Марцінкевіча.'''}} Пісаў ён папольску і пабеларуску, але славу пісьменьніка далі яму ня польскія, а беларускія творы. Пабеларуску ён ня толькі многа напісаў, але таксама і надрукаваў. Некалькі-ж твораў яго пагінула; некалькі рукапісаў было на сховах (ў А. Ельскага і інш.), і толькі ў астатнія гады яны выдрукаваны.
&lt;center&gt;{{разьбіўка|Сялянка}} (1846 г.).&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}Двухактовая камэдыя-опэра „Сялянка“ была першым беларускім творам Марцінкевіча. Напісана яна вершам і прозаю. Паны гавораць папольску, а
войт Навум,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j1kjddq6jjstia4nxu7j9kge9i3j4nr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/169</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125773</id>
    <revision>
      <id>290951</id>
      <timestamp>2026-07-02T20:26:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «пячаць глыбокай задуменнасці, чаго раней ніколі не было. Прычыну гэтага Валя скора раскрыла.  {{Водступ|2|em}}— Люба, ты ведаеш, я табе пісала, што ён не хоча, каб былі дзеці. Я ведаю, цяпер у мяне з ім пачвуцца нялады і згрызоты, гэта няйначай, і мне страшна, шт...»</comment>
      <origin>290951</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2788" sha1="llctzzu6qkc0ku0t78cznwsnuvun4q0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;пячаць глыбокай задуменнасці, чаго раней ніколі не было. Прычыну гэтага Валя скора раскрыла.

{{Водступ|2|em}}— Люба, ты ведаеш, я табе пісала, што ён не хоча, каб былі дзеці. Я ведаю, цяпер у мяне з ім пачвуцца нялады і згрызоты, гэта няйначай, і мне страшна, што гэта мне цяпер прыдзецца перажываць. Цяпер, калі я так рада, калі я гэтага доўгія гады так чакала…

{{Водступ|2|em}}— А ты паменш увагі на гэта.

{{Водступ|2|em}}— Няхай сабе вар‘юецца, а я каб нічога? Але-ж мне ні то што прыкра, а праціўна, адваротна, горка, цяжка, што тая істота, якая ўва мне пачынае жыць, якую я, здаецца, ужо цяпер бачу сваімі вачыма, якую я ўжо цяпер, здаецца, люблю, нават перад тым ужо як пачаць жыць, існаваць, спаткае не толькі непрыхільнасць, а можа нават ня навісць ад свайго роднага бацькі.

{{Водступ|2|em}}— А пасля, калі дзіця народзіцца, ён можа сам пашкадуе, што так быў цяпер.

{{Водступ|2|em}}— Гэта можа будзе, але цяпер з самага пачатку! І што мне належыць вытрымаць за гэтыя часы!

{{Водступ|2|em}}— Ну, то я ўжо не ведаю, што ў цябе за муж там такі?

{{Водступ|2|em}}— Я памятаю, некаторага года мне здалося было, што я цяжарная. Калі я яму гэта сказала, ён адразу стаў такі, што я пачала баяцца, што ў мяне на ўсё жыццё пачнецца да яго нянавісць. Але мае надзеі на цяжарнасць былі тады дарэмныя. Ён як толькі пачуў гэта, раптам змяніўся, захапленне, уздым апанавалі ім, ён як малое дзіця пачаў бесперастанку гаварыць мне, што няма канца яго каханню да мяне.

{{Водступ|2|em}}— Дык што ён, нясталы чалавек? Пстрыкун? Бесклапотны матыль? Франт?

{{Водступ|2|em}}— Як гэта разумець „франт“?&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>llctzzu6qkc0ku0t78cznwsnuvun4q0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/170</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125774</id>
    <revision>
      <id>290952</id>
      <timestamp>2026-07-02T20:33:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}— Прыгажосць і ахайнасць гэта адно, а франтаўство — другое.  {{Водступ|2|em}}— Можа і так. Ты ведаеш, я так баюся сказаць яму пра свой стан, гэта будзе мне страшная хвіліна.  {{Водступ|2|em}}— Я табе раскажу адну справу, ты гэтую справу раскажы яму,...»</comment>
      <origin>290952</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2676" sha1="9z4eggtwchh990bgo57bhz6u9cyd7qt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}— Прыгажосць і ахайнасць гэта адно, а франтаўство — другое.

{{Водступ|2|em}}— Можа і так. Ты ведаеш, я так баюся сказаць яму пра свой стан, гэта будзе мне страшная хвіліна.

{{Водступ|2|em}}— Я табе раскажу адну справу, ты гэтую справу раскажы яму, свайму мужу. Тут наконт бацькоў і дзяцей.

{{Водступ|2|em}}— Ну, гавары.

{{Водступ|2|em}}— Ты ведаеш мяне з тых часоў, калі я жыла ў тых гнілых сценах. Тады, калі мой сын быў малым дзіцем. Ты тады мне памагала шукаць бацьку майго сына. Так і не ўдалося знайсці табе, але я сама знайшла.

{{Водступ|2|em}}— Знайшла? Праўда?

{{Водступ|2|em}}— Тут было так, я навучылася чытаць і прачытала ліст, які яго бацька, правячы там млын, пісаў дадому ў Менск. Шпулькевіч цераз якога гэты ліст перасылаўся, згубіў яго, і ён захаваўся ў маіх руках. І от я прачытала адрас і пайшла туды. Быў толькі адзін стары, а сына не было, ён выехаў у іншы горад. Я трымала на руках дзіця і сказала старому, што гэта яго ўнук. Паверыў ён ці не паверыў, але прагнаў мяне. Даў, праўда, стары нейкі фрэнч накрыць дзіця ад дажджу, ды і то не таму, што шкадаваў дзіця, а каб я хутчэй пайшла. Больш я там ужо не была. Наплявала. Пайшлі яны ўсе к чорту. І от сёння гэты самы стары прыходзіць да мяне, апанованы ўсялякімі сваімі хваробамі (ведама слабы ад старасці).

{{Водступ|2|em}}— Чаго-ж ён прышоў?

{{Водступ|2|em}}— Аб унуку ўспомніў.

{{Водступ|2|em}}— Не можа быць, тут мусіць іншая прычына.

{{Водступ|2|em}}— А прычына тая, што яго сын адцураўся. Можа яго і шкада, гэтага старога хітрага дурня.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9z4eggtwchh990bgo57bhz6u9cyd7qt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/171</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125775</id>
    <revision>
      <id>290953</id>
      <timestamp>2026-07-02T20:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «Але якое я маю да яго дачыненне? Ён сказаў так: тое, што я хаваў у спадчыну свайму сыну, тое прынясу ўнуку. Адзежу там нейкую, рэчы. На чорта-ж яно мне? Гэта якраз як той фрэнч. Той быў, каб мяне хутчэй з вачэй выправіць, а гэта, каб купіць сабе сваяка на старас...»</comment>
      <origin>290953</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2749" sha1="07n3yhx4w0oriac1hzzvi5harwn0h32" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Але якое я маю да яго дачыненне? Ён сказаў так: тое, што я хаваў у спадчыну свайму сыну, тое прынясу ўнуку. Адзежу там нейкую, рэчы. На чорта-ж яно мне? Гэта якраз як той фрэнч. Той быў, каб мяне хутчэй з вачэй выправіць, а гэта, каб купіць сабе сваяка на старасць. А дзе-ж чалавечае пачуццё. Купля і продаж! Гэта ўжо ў самы пачатак пакладзена. Я думаю, што яго таму і сын ведаць не хоча, што такое выхаванне ад яго меў. Няма пачуцця блізасці, няма душы. Сын такі самы. Калісьці тады, у млынара, калі ён чапіўся да мяне, я яго пхнула была і ён абдзёр руку аб вілы. Была кроў. То ён прыдумаў, што быццам гэта яго паляк раніў. Я тады думала, што гэта ён каб мяне не вінавацілі за такую справу, аж пасля ўпэўнілася, што гэта проста з рызыкі — уся вёска ненавідзела палякаў, дык і ён, значыцца, герой перад людзьмі. Усялякую драбязу, каб выкарыстаць сабе,

{{Водступ|2|em}}— А што ты сказала старому?

{{Водступ|2|em}}— От і дрэнна-ж, што я нічога не сказала. Я так збянтэжылася, так ён мяне ашаламаніў гэтым раптоўным з‘яўленнем, што я маўчала. І толькі адумалася, калі ён пайшоў.

{{Водступ|2|em}}— А што, яго сын зусім адцураўся?

{{Водступ|2|em}}— Мусіць проста, не ў галаве яму бацька. Галава забіта іншым. Я-ж кажу, ніякіх сардэчных дачыненняў. А калі якое няшчасце на галаву ўпадзе, у якім бацька мог-бы памагчы, то тады адразу бацьку ўспомніць, так як бацька ўспомніў унука.

{{Водступ|2|em}}— Памятаеш, я табе пісала пра сардэчныя сувязі. Гэта мяне і палохае ў маім цяперашнім стане. Такую душу я пачынаю бачыць у свайго мужа.

{{Водступ|2|em}}— Як вы жывеце?&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>07n3yhx4w0oriac1hzzvi5harwn0h32</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/172</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125776</id>
    <revision>
      <id>290954</id>
      <timestamp>2026-07-02T20:40:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}— Не кепска. Я яму падабаюся як жанчына.  {{Водступ|2|em}}— Калі будзеш цяжарная, то пакінеш яму падабацца як жанчына.  {{Водступ|2|em}}Валя падняла ўгару твар, быццам у раптоўным спалоху:  {{Водступ|2|em}}— Праўда, я аб гэтым не думала.  {{Водступ|2|em}}—...»</comment>
      <origin>290954</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2770" sha1="9tuaz0g59uc6blznmkqsz4q732qvur1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}— Не кепска. Я яму падабаюся як жанчына.

{{Водступ|2|em}}— Калі будзеш цяжарная, то пакінеш яму падабацца як жанчына.

{{Водступ|2|em}}Валя падняла ўгару твар, быццам у раптоўным спалоху:

{{Водступ|2|em}}— Праўда, я аб гэтым не думала.

{{Водступ|2|em}}— Ты трывожышся? Значыцца вы адно аднаго любіце?

{{Водступ|2|em}}— Праўда. І я толькі хачу, каб ён змяніўся ў лепшы бок. Я хачу быць з ім, і з дзіцем ад яго.

{{Водступ|2|em}}— Пастарайся яго перайначыць.

{{Водступ|2|em}}— Але як? Я ўжо колькі год жыву з ім і ведаю, што гэта цяжка.

{{Водступ|2|em}}— Ты быццам не падобна на сябе ранейшую. Тады ў цябе была такая цвёрдая натура. Ты, здаецца, магла дамагацца свайго.

{{Водступ|2|em}}— Ён узяў нада мною ўладу.

{{Водступ|2|em}}— Скінь гэтую ўладу. Гэта зусім на цябе не падобна.

{{Водступ|2|em}}— Не, ты так дарэмна думаеш, гэта я толькі тут так размякла. Я з ім змагаюся, і можа калі-небудзь ён дойдзе да якога-небудзь крызіса. Каб што-небудзь раптоўнае яго аглушыла!

{{Водступ|2|em}}— А ўсё-ж такі тваё захапленне ім скончылася. Напэўна тут вялікую сілу мае прывычка да яго.

{{Водступ|2|em}}— Я не гавару, што не так.

{{Водступ|2|em}}— А ты гэтага не бойся. У такім выпадку вырастае таварыскасць і дружба. Прывычка вялікая справа, у кожным разе для пэўных натур. Я сама да іх належу. Адзін мой добры таварыш з нашай фабрыкі мне заўсёды на гэта гаворыць з усмешкай, што чалавек да ўсякага паскудства можа прывыкнуць, а таму прывычка дрэнная справа, бо паскудства заўсёды астанецца паскудствам. А я думаю, што адзнака кожнага сапраўднага {{перанос пачатак|п=чала|к=века}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9tuaz0g59uc6blznmkqsz4q732qvur1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/173</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125777</id>
    <revision>
      <id>290955</id>
      <timestamp>2026-07-02T20:44:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|п=чала|к=века}} з совецкай грамады — нянавісць да паскудства. Прычым тут прывычка?  {{Водступ|2|em}}— Гледзячы як хто глядзіць на тое, што называецца паскудствам. А можа хто інакш глядзіць. Што аднаму дрэнна, тое другому добра.  {{Водступ|2|em}}—...»</comment>
      <origin>290955</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2922" sha1="s1s9i08zvtpp5qcyujuhtk3m5wuvb06" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|п=чала|к=века}} з совецкай грамады — нянавісць да паскудства. Прычым тут прывычка?

{{Водступ|2|em}}— Гледзячы як хто глядзіць на тое, што называецца паскудствам. А можа хто інакш глядзіць. Што аднаму дрэнна, тое другому добра.

{{Водступ|2|em}}— Забыцца на бацьку, кінуць сваё дзіця — на гэта адзін погляд усёй грамады. Я сабе не магу ўявіць, каб мой сын на мяне калі-небудзь забыўся. І не таму, што ён ведае, як я пакутвала, калі давала яму жыццё. І менш за ўсё я думаю пра тое, што мой сын сваёй душой будзе адчуваць былыя мае пакуты. Ён, як і ўсё яго пакаленне, мае шчасце ніколі гэтага не ведаць. Ён нават тыя гнілыя сцены, ў якіх я яго нарадзіла, памятае як праз сон. Але паміж намі вялікае пачуццё, — я яго маці, ён мой сын, я рада, што ён шчаслівы. І гэтае пачуццё да яго я сама выхавала, а ў аснове гэтага пачуцця ляжыць само жыццё, усе яго натуральныя пачаткі.

{{Водступ|2|em}}— Як я рада, што нарэшце і ў мяне будзе дзіцё.

{{Водступ|2|em}}— Пагавары наконт гэтага з мужам, успомні яму яго старога бацьку. Ты гаворыш, што ў яго няма сардэчных сувязей. Гэта значыцца, няма нідзе шчырай дружбы?

{{Водступ|2|em}}— Люба, у нас з табой дружба? З чаго пачынаецца дружба?

{{Водступ|2|em}}— У нас дружба пачалася з таго моманту, калі ты пахавала бацьку. Датуль ты мне проста ад сваёй добрасці хацела памагчы. У мяне было так. Мне мае таварышкі з працы прынеслі падарунак. Там была бялізна майму сыну. Гэта быў час, калі я ўпершыню пачала мець асалоду ад чыстаты. Быццам я ажывала. Я з тымі дзяўчатамі працавала разам. Фабрыка была малюсенькая, цесная, недзе было павярнуцца. Працуючы, мы перашкаджалі адна адной. Так я працавала два&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s1s9i08zvtpp5qcyujuhtk3m5wuvb06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/174</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125778</id>
    <revision>
      <id>290956</id>
      <timestamp>2026-07-02T20:47:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «гады. У мяне з‘явілася дружба. Некалькі дзяўчат часта прыходзілі да мяне і я прыходзіла да іх. Але праз два гады прыбудавалі адзін цэх і быў план разбудаваць нанава ўсю фабрыку. Мы гэтага чакалі. Тады стане вальней працаваць, лепш, лягчэй. З кожным годам...»</comment>
      <origin>290956</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2926" sha1="klqe0equj7w5xnojxrik54m4q2v4tsd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;гады. У мяне з‘явілася дружба. Некалькі дзяўчат часта прыходзілі да мяне і я прыходзіла да іх. Але праз два гады прыбудавалі адзін цэх і быў план разбудаваць нанава ўсю фабрыку. Мы гэтага чакалі. Тады стане вальней працаваць, лепш, лягчэй. З кожным годам я прывыкала да новай гэтай мне працы і ўцягвалася ў яе. І от першы раз мяне пахвалілі. Тое, што я зраблю, сапраўды добра выходзіла. Мяне пахвалілі ў друку. Я яшчэ жыла ў тых гнілых сценах. Памятаю, я ішла з газетай у руках дадому. Ішла па сваёй той вуліцы. З-пад хмар выбілася наверх перадвячорная ясная паласа. І як быццам бы гэта была нейкая прасторная далечыня, у якую ідзе радасная дарога. І гэтая яснасць на небе была любая, і тое, што пра мяне напісалі, і што ў мяне бялізна чыстая, і што сын мой дагледжаны. Я пачала адвыкаць з смуткам думаць аб сваім заўтрашнім дні і наогул думаць пра тое, што калі-небудзь можа зноў мне прыйсціся кепска. Калі будзе кепска мне, то і ўсім, добра мне, дабра і ўсім. Навокал мяне былі такія-ж самыя дзяўчаты і жанчыны. А пасля фабрыка стала вялікая, на маіх вачах яна рабілася, і я сама так увайшла ў справу, што заўважала як і што лепш трэба рабіць. Некалькі разоў мяне хвалілі і ў друку, і на сходах. Каб мяне маглі адарваць калі ад гэтай фабрыкі, мне страшна і падумаць. Гэта прывычка. Але не магла-ж я, аднак, прывыкнуць да гнілых сцен. Значыцца, не да ўсяго чалавек прывыкае. Я думаю, ты павінна пашукаць у душы свайго мужа чагосьці падобнага. Не можа быць, каб у чалавека нічога не жыло ў душы глыбокага, важнага яму самому.

{{Водступ|2|em}}— А калі ўсё тое, да чаго ён імкнецца, зводзіцца толькі да таго, каб быць не работнікам, а чынам?&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>klqe0equj7w5xnojxrik54m4q2v4tsd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/175</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125779</id>
    <revision>
      <id>290957</id>
      <timestamp>2026-07-02T20:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}— Ты мусіць не здолела разварушыць яго душу. Заходзь з ім да мяне. Я яму раскажу сваю гісторыю, пакажу свайго сына, пакажу тое, што пра мяне пісалі, а я-ж ніякай славы не дамагалася, я толькі працавала. Адзін раз было так, гэта было год шэсць ці...»</comment>
      <origin>290957</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2848" sha1="fa6g7l7tthxp4345oxqpqaipzqviars" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}— Ты мусіць не здолела разварушыць яго душу. Заходзь з ім да мяне. Я яму раскажу сваю гісторыю, пакажу свайго сына, пакажу тое, што пра мяне пісалі, а я-ж ніякай славы не дамагалася, я толькі працавала. Адзін раз было так, гэта было год шэсць ці сем таму назад. Наша фабрыка была ў прарыве, трэба было выцягваць. Я тры змены адстаяла на рабоце. Трэцюю змену я ўжо ледзве дастаяла, але гэта трэба было, шмат з нас так рабілі і гэтым выратавалі справу. Але як-бы там ні было цяжка, а ўсё-ж лягчэй як калісьці трымаць пад млынам на плячы дошку з двума васьміпудовымі гадамі на ёй. А цяпер ужо нічога падобнага няма, усё ў нас цяпер механізавана. Стары, што сёння прыходзіў да мяне, такое на мяне нагнаў утрапенне, быццам-бы на нейкі час вярнуў мяне ў тыя гнілыя сцены.

{{Водступ|2|em}}— Ён высокі? У шэрым фрэнчы, у богах і з кліночкам барады?

{{Водступ|2|em}}— Ён такі.

{{Водступ|2|em}}— Я яго бачыла. Я ішла першы раз сюды, а ён з усходаў спускаўся. Мае думкі такі былі поўны маёй цяжарнасцю і маім мужам, што гэты стары мне здаўся вельмі падобны да майго мужа. Тут былі дзве дзяўчыны і два хлапцы, адзін здаецца твой сын. Ён мне спачатку таксама здаўся падобным на майго мужа… Не, я яго хачу перайначыць для сябе, мець і яго і ад яго дзяцей.

{{Водступ|2|em}}— Што-ж, — усміхнулася Люба, — тут можа сапраўды ёсць падабенства, калі льга гэтак сказаць — духоўнае. Таксама як твой муж не мае сардэчных, як ты кажаш, сувязей, такі на гэтага старога Стафанковіча сын забыўся. Бліжэй, Валечка, да стала, будзем піць чай.

{{Водступ|2|em}}— Стафанковіча? А як яго сын завецца?

{{Водступ|2|em}}— Сашка.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fa6g7l7tthxp4345oxqpqaipzqviars</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/86</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125780</id>
    <revision>
      <id>290959</id>
      <timestamp>2026-07-03T05:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «Ціт і хор мужыкоў ― пабеларуску. Зьмешчаныя народныя песьні значна выпраўлены аўторам. Ідэя ў „Сялянцы“ тая, што бог на небе і паноў і мужычкоў зароўна уважаець (як аб гэтым кажаць паном Юлья, пераапранутая пасялянску). Тут першы раз паказаўся марцінке...»</comment>
      <origin>290959</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4560" sha1="dx7yp9qpt5qdlabyokc4qfiozugalzv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Ціт і хор мужыкоў ― пабеларуску. Зьмешчаныя народныя песьні значна выпраўлены аўторам. Ідэя ў „Сялянцы“ тая,
што бог на небе і паноў і мужычкоў зароўна уважаець (як аб гэтым кажаць паном Юлья, пераапранутая пасялянску). Тут першы раз паказаўся марцінкевіцкі {{разьбіўка|сантыменталізм і дыдактычнасьць}}. Мова дзеючых асоб, што размаўляюць пабеларуску, добрая. У гаворцы войта Навума надта многа
сялянскіх прыказак, што часам прыкра кідаецца ў вочы. Наагул-жа „Сялянка“ маець шмат прымет народнай творчасьці, так што некаторыя зьбіраньнікі беларускіх песьняў прыймалі яе памылкова за чыста-народны твор. А была яна даволі пашырана, бо яшчэ ў астатнія гады хадзіла сярод беларускай абпалячанай шляхты ў сьпісках бяз подпісу аўтора. Опэрную музыку да „Сялянкі“ напісаў вядомы польскі композытар-беларус Станіслаў Манюшка, друг Марцінкевіча і таксама родам з Меншчыны. „Сялянка“ была на менскай сцэне і мела вялікі пасьпех. Роль войта Навума згуляў сам Марцінкевіч; ён патым любіў падпісываць свае літэратурныя творы псэўданімам {{разьбіўка|Навум Прыгаворка, ці войт
Навум,}} меў такое празваньне сярод прыяцеляў і любіў яго. Значаньне опэры „Сялянка“ для беларускай літэратуры аказалася ў тым, што польска-беларуская опэра разварушыла беларускія тэндэнцыі сярод шляхты, гэтай значнай часткі нашай тагачаснай інтэлігенцыі.
&lt;center&gt;{{разьбіўка|Гапон}} (1854 г.).&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}З часу напісаньня „Сялянкі“ мінуўся дзесятак гадоў. Марцінкевіч жыў найболей у Люцынцы, карыстаў цяпер усімі
ўцехамі жыцьця і тымчасам усё бліжэй прыглядаўся да народу. Як чалавек справядлівы, ён відзеў розныя крыўды
ў жыцьці прыгоннага сялянства, а як чалавек ад прыроды сантыментальна-романтычны, патрабаваў задаваленьня для свае моральнай чуласьці і знаходзіў яго ў поэтычна-романтычных лятуценьнях. У рэзультаце зьяўляецца яго лепшы твор, повесьць „Гапон“, „у мове беларускага люду напісаная“, (ў 1854 г., а надр. ў 1855 г.).&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}У гэтай повесьці аўтор чытаець навуку паном і мужыком. Першым ён даводзіць, якія добрыя, слаўныя у іх сяляне, як трэба іх любіць і жалець, бо іх крыўдзяць панскія прыганятыя, аканомы. Ен навучае паноў, каб пільнавалі за ўчынкамі сваіх злосных паслугачых, бо яны псуюць добрыя панска-мужыцкія адносіны. Другім ён хацеў сказаць і паказаць, што паноў дрэнных таксама няма, што паны — гэта бацькі родныя. Разумеецца, аўтору яшчэ і ў голаў не прыхадзіла, што трэба скасаваць паншчыну. Ва імя свае {{разьбіўка|дыдактычнасьці}} аўтор старанна паказаў зло ў асобе аканома і {{перанос пачатак|ус|лавіў}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dx7yp9qpt5qdlabyokc4qfiozugalzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/87</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125781</id>
    <revision>
      <id>290960</id>
      <timestamp>2026-07-03T06:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|ус|лавіў}} дабро ў асобе Гапона і Кацярынкі. На здоваль {{разьбіўка|сантыменталізму}} ён ідэалізуець сваіх улюблёных героеў. І няма ў яго такога ліха, каб ня выйшла на добрае; для добрых усё канчаецца дабром, чуцьцё дабра заўсёды задаволена....»</comment>
      <origin>290960</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4519" sha1="7gjuk7u2h23rfjln3oted50emh1vv1e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|ус|лавіў}} дабро ў асобе Гапона і Кацярынкі. На здоваль {{разьбіўка|сантыменталізму}} ён ідэалізуець сваіх улюблёных героеў. І няма ў яго такога ліха, каб ня выйшла на добрае; для добрых усё канчаецца дабром, чуцьцё дабра заўсёды задаволена. Добранькія людцы павінны пакутаваць з прыемнасьцю, бо яны за гэта дастануць нейкую асалоду, — не на гэтым сьвеце, дык на тым. Добранькія людцы дужа часта моляцца, спадзяюцца на бога і вераць, што ён усё відзіць, хоць і ня скора скажаць. І бог памагае. Так, просты мужык Гапон выходзіць на афіцэра, а простая дзяўчына робіцца паненкай, — столькі бяды, што гэтак бывае на вялікія тысячы разоў адзін
ці два разы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Сантыменталізм, аднак, не заўсёды толькі шкодзіць. Так, сьвядома-нацыянальны элемент у повесьці не паказан, але несьвядомыя пачаткі яго чуюцца ў {{разьбіўка|народным элеменце}} твора, яны ёсьць у прыхільнасьці да беларускіх парадкаў жыцьця, у тым, што Гапон-афіцэр не адходзіць ад беларускай мужыцкай грамады, а Кацярына-паненка, гаворачы папанску, значыцца, папольску, не адракаецца ад маткінай беларускай гаворкі, а навет бяжыць туды, дзе яна чуецца.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}З {{разьбіўка|соцыяльным элементам}} повесьці яшчэ горшая справа: ён у поўнай залежнасьці ад панскасьці і сантыментальнасьці аўтора. І усё-ж трэба адзначыць тую памяркоўную безстароннасьць, з якой Марцінкевіч малюець адваротныя староны прыгоннага жыцьця, хаця карэнь зла шукаець і ня там, дзе трэба. Гэта яшчэ большая заслуга дзеля таго, што навет паступовыя сучасьнікі рабілі яму закіды за „нагату“ жыцьця. Сыракомля заўважыў яму, што у повесьці „няма эстэтычнага пагляду артысты, няхват заслоны, якая прыкрыла-бы надта жорсткую нагату самае праўды“; Сыракомля ня мог згадзіцца з тым, што Гапон „памшчаецца“ ворагу-аканому.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}З тае прычыны, што сантыменталізму ў самым жыцьці ня было, даволі {{разьбіўка|рытарычнымі}} выйшлі ў повесьці абразы жыцьця і людзей. Сярод дзеючых асоб твора тыпам можна назваць толькі аднаго аканома.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Аканом}}. — Абраз аканома таму і выйшаў такім жывым, жыцьцёвым, што аўтор не ідэалізаваў яго, а не стараўся і выдумаць штосьці нязвычайна благое, каб увасобіць у ім зло. Ен сабраў і сьпісаў агульныя, тыповыя чырты панскіх аканомаў таго часу, дадаў колькі знакаў жывога чалавека, і вось выйшаў дапраўды мастацкі тып. Аканом, як натура тупая,
а маючая вялікую ўладу над закрэпленымі мужыкамі, перш-наперш страшна б‘ецца:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Калі возьмець драць і біць,&lt;/br&gt;То і з зямлі ня устаць.
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7gjuk7u2h23rfjln3oted50emh1vv1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/88</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125782</id>
    <revision>
      <id>290961</id>
      <timestamp>2026-07-03T06:12:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}У яго „кнут у жмені аж трашчыць“, ён любіць „бразнуць аплявуху“ і „адвесіць сотні дзьве розак“. Ен пагражае „так задаць нагаём“, што і „з здароўем ня відацца“, а „хаму“-войту загадуе: „У карк шэльмаў тых гані!“ Сялян ён дужа брыдка лаець, пан...»</comment>
      <origin>290961</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4419" sha1="38dlnn1uhkpq5mmt9p4izr59k521duv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}У яго „кнут у жмені аж трашчыць“, ён любіць „бразнуць аплявуху“ і „адвесіць сотні дзьве розак“. Ен пагражае „так задаць нагаём“, што і „з здароўем ня відацца“, а „хаму“-войту загадуе: „У карк шэльмаў тых гані!“ Сялян ён дужа брыдка лаець, пані ён нагла маніць, дзяўчат сялянскіх зводзіць. Ен трус, баіцца адкрытага змаганьня і пускаецца на самы подлы спосаб паквітаваньня. Папаўшыся ў набор, ён прыкідаецца сухотнікам і даець подкуп доктару. Навет выгляд гэтага чалавека ня можа выклікаць ні ў кога сымпатыі: са страху ён млеець, а ў злосьці страшна крывіць губы, вочы яго наліваюцца крывёю, а рыжыя вусы паднімаюцца шчэцьцю.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Гапон}}. — Абраз Гапона найлепей выйшаў там, дзе апісуюцца тыповыя азнакі мужыцкага сына-дзяцюка. А ў тое, што Гапону пашчасьціла за пяць гадоў быцьця ў войску выйці на афіцэра, у гэта ня ймецца веры. Абраз Гапона створан з меншай дозай сантыментальнай чуласьці, чымся абраз Кацярынкі, дзеля таго ён выйшаў болей мастацкім. Ен меней ідэалізаваны. Скокі Гапона (у першай песьні) выдаюць у ім здаровага, жыцьцярадаснага дзяцюка, каторы з усім пылам аддаецца весялосьці. Ен вельмі сьмелая, хоць і простая натура, адзін бароніцца з калом у руках ад груда людзей
і рэжаць аканому праўду ў вочы. Ен шчыра і цьвёрда любіць каханую дзяўчыну. Ен не адракаецца ад свайго роднага і „мужыцкім абычаем“ спраўляе вясельле, хоць стаў панам, „чыноў дажыўся“.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Кацярынка}}. — Абраз Кацярынкі рыторычны, павярхоўна апісаны; мы больш ведаем аб яе выглядзе, чымся аб яе душы. Яе духоўныя вартасьці паказаны чытаньніку на веру, яны помала разглядаюцца ў зьвязку з агульным ходам
повесьці. Як абраз сантыментальны, Кацярынка ня можа быць пеўным мастацкім тыпам беларускай сялянскай дзяўчыны з часоў паншчыны. Кацярынка дужа прыгожая, добра скачаць і пяець. Яна верна любіць Гапона і даець аканому добрую адпаведзь. Яна пабожна, прывязана да роднага, цьвёрда ў каханьні і прыязьні, цярпліва ў няшчасьці. Сярод добрых прыметаў, якімі так шчодра надарыў яе аўтор, мала, аднак, якія можна з пеўнасьцю прыняць за нацыянальна-беларускія, і ў гэтым хаваецца загана творчасьці Марцінкевіча. Як узгадавалась Кацярынка, аб тым сказана толькі пара слоў, дык няведама, як і з чаго разьвілісь яе добрыя прыметы, асабліва тыповыя і нацыянальныя.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Бацькі}}: Мірон і Усьціньня і Грыпіна апісаны кароценька, але ўдачна, з пеўнасьцю, што гэта — старыя беларускія бацькі.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>38dlnn1uhkpq5mmt9p4izr59k521duv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/89</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125783</id>
    <revision>
      <id>290962</id>
      <timestamp>2026-07-03T06:26:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}Да {{разьбіўка|вартасьцей}} повесьці трэба залічыць добрую тэхнічную будову ўсяго твору, яркае, сакавітае і вельмі жывое апісаньне гульні ў карчме, скокаў, набору некрутаў у Магілеве, апісаньне некаторых малюнкаў побыту, прыгоннае работы і вясель...»</comment>
      <origin>290962</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4209" sha1="tv8p7hoqhomrc5asknc0m7465yxbh9l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Да {{разьбіўка|вартасьцей}} повесьці трэба залічыць добрую тэхнічную будову ўсяго твору, яркае, сакавітае і вельмі жывое апісаньне гульні ў карчме, скокаў, набору некрутаў у Магілеве, апісаньне некаторых малюнкаў побыту, прыгоннае работы і вясельля. Толькі ў апісаньні вясельля ёсьць непатрэбны лішак этнографіі. Застаюцца ў памяці кароценькія, але добрыя характарыстыкі доктара, маршалка, пракуopa.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Верш}} повесьці сілябічны, па 7 і 8 складоў у радку. Для нашых дзён дасканальнага танічнага вершаскладаньня ён троху шурпаты і вымагае прызвычаенасьці ў чытаньні, а для тых часоў і наагул — ён даволі лёгкі, жывы і гладкі, добра рыфмаваны.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Мова}} вызначаецца чыстатосьцю народнай гутаркі, хоць і мае, затое, вульгарызмы, як: „Ананія-ж — воўча юха“, або „Як на быдла, напаў зык“, ці „Чупрыны, як шчэць дрыжаць“ і інш. Есьць дзіўныя сказы, як: „Прыбег к карчме на кані“. Есьць ня толькі полёнізмы, але і вялікарусізмы (браніцца, пашатнуўся, нет, к ней, возьле, жадна (прагавіта) і інш.).
Есьць і цікаўныя, цяпер рэдкія беларускія словы. Між іншым трэба зазначыць, што Марцінкевіч піша {{разьбіўка|места}}, а ня месца, {{разьбіўка|пеўне}}, а ня пэўне.
&lt;center&gt;{{разьбіўка|Вечарніцы}} (1855 г.)&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}Зьмешчаныя пад такім назовам два вершаваных апавяданьні зьвязаны тым, што абодва пераказаны на вечарніцах старым музыкай Ананіям.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Дурны Зьміцер, хоць хітры}} — першае апавяданьне — маець літэратурнае значаньне зусім невялічкае, але важна, як этап у разьвіцьці творчасьці Марцінкевіча. Ідэалы пісьменніка ў беларуска-мужыцкім пытаньні былі такія няхітрыя й кароткія, што ён усё глаўнае пасьпеў сказаць у „Гапоне“. І вось мы відзім, што першая вечарніца {{разьбіўка|бяз‘ідэйна}}. I ў ёй маем сантыментальную чуласьць, дыдактычнасьць ідылічных, прыгонных людцаў і добрых, жартаўлівых панкоў, але няма паважнай ідэі аўтора. Марцінкевіч проста перарабляе на апавяданьні хадзячыя жарты, дадаўшы
толькі тутэйшага колёрыту і некалькі запраўдных іменьняў менскіх паноў, навет, сваіх прыяцеляў. Гэта сьведчыць, што ён, пісаўшы гэты твор, узыйшоў на ростані, блудзіў на раздарожжы. Літэратурная цана гэтага апавяданьня заключаецца ў апісаньні вечарніц, Менска, характарыстыцы старога Ананіі. Цікавен самы тон і дух апавяданьня і адносіны аўтора да Зьмітра і паноў.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tv8p7hoqhomrc5asknc0m7465yxbh9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/А. Рыпінскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125784</id>
    <revision>
      <id>290964</id>
      <timestamp>2026-07-03T06:40:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = А. Рыпінскі  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/Я. Баршчэўскі|Я. Баршчэўскі]]  | наступны  = Гісторыя бел...»</comment>
      <origin>290964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="898" sha1="dv49uimla8vdss7g7z1mzbrm3dq93c7" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = А. Рыпінскі
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/Я. Баршчэўскі|Я. Баршчэўскі]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/Я. Чачот|Я. Чачот]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;74&quot; to=&quot;76&quot; fromsection=&quot;Рыпінскі&quot; tosection=&quot;Рыпінскі&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>dv49uimla8vdss7g7z1mzbrm3dq93c7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/90</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125785</id>
    <revision>
      <id>290965</id>
      <timestamp>2026-07-03T06:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}{{разьбіўка|Стаўроўскія дзяды}} — другое апавяданьне — сьведчыць, што Марцінкевіч добраю парою зьвярнуў з дарогі жартаў на новы шлях, у бок беларускай міфолёгіі. Быццам прыкра зрабілася дыдактыку навучаць народ такімі мізэрнымі прыкладамі, як т...»</comment>
      <origin>290965</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4374" sha1="rnk8vy4dbzj1xji7olj3q7kkknjrm22" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Стаўроўскія дзяды}} — другое апавяданьне — сьведчыць, што Марцінкевіч добраю парою зьвярнуў з дарогі жартаў на новы шлях, у бок беларускай міфолёгіі. Быццам прыкра зрабілася дыдактыку навучаць народ такімі мізэрнымі прыкладамі, як тыя прыгоды, што здараліся з дурным Зьмітрам, быццам здалося яму, што гэта — нягодны спосаб літэратурнай творчасьці. І ён добра зрабіў, пачаўшы пакланеньне дыдактызму ў сюжэтах міфолёгічных і паважнейшых. Можна толькі шкадаваць, што ў кірунку „Стаўроўскіх дзядоў“ Марцінкевіч не разьвіўся. Тут быў-бы вялікі прастор для яго сантыментальнай романтычнасьці і карысьць для нашай чыста-нацыянальнай творчасьці. У „Стаўроўскіх дзядох“ у Марцінкевіча найболей і выяўляюцца пачаткі сьвядома-нацыянальнага чуцьця, хоць, так сказаць, надворна (крывічы-беларусы, слаўны крывіцкі князь Грамабой, гаспадарстваная тэрыторыя і г. д.). Не натуральна толькі, што аб гэтым апавядае аўтор не сам ад сябе, а ўкладае {{разьбіўка|гістарычна}}-міфолёгічную веду ў вусны неадукаванага Ананіі. З чыста-літэратурнага боку і гэны твор стаіць
нявысока. Ізноў глаўным чынам услаўляецца дабро (ў асобе Касі) і караецца зло (ў асобе Мархвы). Ізноў добрая, ды павярхоўная характарыстыка беларускай дзяўчыны (Касі), каторая дужа падобна да Кацярынкі ў повесьці „Гапон“. Але тут-жа і даволі цікаўная баечная фабула, і прыгожае апісаньне сьвята „дзядоў“, калі прыходзяць Казьляр і Гусьляр ды прыбягаюць дзяды-сабакі, Стаўры і Гаўры. Эпічным прыгажством, сагрэтым беларускай лірычнай мягкасьцю, вызначаецца многа кавалачкаў з гэтага твора. Вось, для прыкладу, апісаньне страў на „дзяды“:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Боршч з саланінай на стол паявіуся,&lt;/br&gt;Кісла верашчака за ім з каубасой,&lt;/br&gt;Грэцкімі блінамі абрусок пакрыуся,&lt;/br&gt;А далей крупнік з парасем стралой&lt;/br&gt;Ляцеу у талеркі; вячэра сьвятая!&lt;/br&gt;Бадзялася тут-жа лямешка густая,&lt;/br&gt;Панцак, ягляная са скваркамі каша,&lt;/br&gt;То яда мужыцка! — то пацеха наша!
|}
{{gap|2em}}Цікаўна характарыстыка, дадзеная князю Грамабою. Гэта ўсё той-жа ідэал добрага пана па Марцінкевічу: „Коратка дзяржаў ён радных паноў, не папушчаў у крыўду бедных мужыкоў“. Баяліся яго, такога пана, аканомы і камісары. Свайму сваяку, літоўскаму князю Віту, памагаў ён проціў паганскай сілы аж да самай Воршы, а калі варочаўся з вайны, усе яго спатыкалі, як родненькага бацьку. Віт „радасну сьлёзку кулаком абцёр.“ Часта абцірае сьлёзы і Ананія, — {{перанос пачатак|гэ|та}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rnk8vy4dbzj1xji7olj3q7kkknjrm22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/Я. Чачот</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125786</id>
    <revision>
      <id>290966</id>
      <timestamp>2026-07-03T06:41:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Я. Чачот  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/А. Рыпінскі|А. Рыпінскі]]  | наступны  = Гісторыя беларускае...»</comment>
      <origin>290966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="881" sha1="pcgmsg3bvpf8pec4unfbtttthatmr8m" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Я. Чачот
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/А. Рыпінскі|А. Рыпінскі]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Беларуска-маскоўскія пісьменьнікі/П. Шпілеўскі|П. Шпілеўскі]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;76&quot; to=&quot;78&quot; fromsection=&quot;Чачот&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>pcgmsg3bvpf8pec4unfbtttthatmr8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Беларуска-маскоўскія пісьменьнікі/П. Шпілеўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125787</id>
    <revision>
      <id>290968</id>
      <timestamp>2026-07-03T06:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = П. Шпілеўскі  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/Я. Чачот|Я. Чачот]]  | наступны  = Гісторыя беларускае л...»</comment>
      <origin>290968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="908" sha1="k3esv1a40aalyt1jfuw7282grzok2p9" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = П. Шпілеўскі
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Стара-шляхоцкія романтыкі/Я. Чачот|Я. Чачот]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/К. Каліноўскі|К. Каліноўскі]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;79&quot; to=&quot;81&quot; tosection=&quot;Шпілеўскі&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>k3esv1a40aalyt1jfuw7282grzok2p9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/К. Каліноўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125788</id>
    <revision>
      <id>290971</id>
      <timestamp>2026-07-03T06:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = К. Каліноўскі  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Беларуска-маскоўскія пісьменьнікі/П. Шпілеўскі|П. Шпілеўскі]]  | наступны  = Гіс...»</comment>
      <origin>290971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1011" sha1="djtnje9x2b184d15njkvyfi5z61sjx4" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = К. Каліноўскі
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Беларуска-маскоўскія пісьменьнікі/П. Шпілеўскі|П. Шпілеўскі]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/Праклямацыі і брошуры|Праклямацыі і брошуры]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;81&quot; to=&quot;82&quot; fromsection=&quot;Каліноўскі&quot; tosection=&quot;Каліноўскі&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>djtnje9x2b184d15njkvyfi5z61sjx4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/Праклямацыі і брошуры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125789</id>
    <revision>
      <id>290973</id>
      <timestamp>2026-07-03T06:49:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Праклямацыі і брошуры  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/К. Каліноўскі|К. Каліноў...»</comment>
      <origin>290973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1008" sha1="ntt6i5qny9y1q7ibe7ds36b4n5q6jum" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Праклямацыі і брошуры
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/К. Каліноўскі|К. Каліноўскі]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/А. Кісель|А. Кісель]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;82&quot; to=&quot;83&quot; fromsection=&quot;Праклямацыі&quot; tosection=&quot;Праклямацыі&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>ntt6i5qny9y1q7ibe7ds36b4n5q6jum</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/А. Кісель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125790</id>
    <revision>
      <id>290974</id>
      <timestamp>2026-07-03T06:50:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = А. Кісель  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/Праклямацыі і брошуры|Праклямацыі і...»</comment>
      <origin>290974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1042" sha1="px9ym80js2vf1zhpnhcuyvskyzgygbx" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = А. Кісель
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/Праклямацыі і брошуры|Праклямацыі і брошуры]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/Проціўпольскія вершы|Проціўпольскія вершы]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;83&quot; to=&quot;84&quot; fromsection=&quot;Кісель&quot; tosection=&quot;Кісель&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>px9ym80js2vf1zhpnhcuyvskyzgygbx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/Проціўпольскія вершы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125791</id>
    <revision>
      <id>290976</id>
      <timestamp>2026-07-03T06:54:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Проціўпольскія вершы  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/А. Кісель|А. Кісель]]  | на...»</comment>
      <origin>290976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="971" sha1="ntok6z1khk7gpg3c9a8mofyy1rd98rw" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Проціўпольскія вершы
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/А. Кісель|А. Кісель]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Нова-шляхоцкія пісьменьнікі/В. Дунін-Марцінкевіч|В. Дунін-Марцінкевіч]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;84&quot; to=&quot;84&quot; onlysection=&quot;Проціўпольскія&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>ntok6z1khk7gpg3c9a8mofyy1rd98rw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/91</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125792</id>
    <revision>
      <id>290977</id>
      <timestamp>2026-07-03T06:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|гэ|та}} ўсё надворныя, але звычайныя прыметы марцынкевіцкага сантыменталізму.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Як відзім, і з міфолёгіі беларускай, дужа вольна зьвязанай з гістарычнымі іменьнямі і назовамі, Марцінкевіч карыстаў ня столькі для заданьняў мастацк...»</comment>
      <origin>290977</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4147" sha1="3hdgouv02bwa3eya63iha71rj189al1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|гэ|та}} ўсё надворныя, але звычайныя прыметы марцынкевіцкага
сантыменталізму.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Як відзім, і з міфолёгіі беларускай, дужа вольна зьвязанай з гістарычнымі іменьнямі і назовамі, Марцінкевіч карыстаў ня столькі для заданьняў мастацкіх, сколькі для моральных.

&lt;center&gt;{{разьбіўка|Купала}} (1855 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}Народная повесьць „Купала“ выйшла ў 1855 годзе ў Менску, разам з польскімі творамі песьняра ў кнізе „Ciekawyś? — przeczytaj!“ Калі Марцінкевіч пісаў свае „Вечарніцы“, ён, пеўна-ж, ня меў за глаўнае заданьне апісаць беларускія вечарніцы. Але пасьля „Вечарніц“ ён троху інэртна, а троху, разумеецца, дзеля розных псыхолёгічных прычын творчасьці, пішаць „Купалу“, адылі „Шчэраўскія дажынкі“, дзе падобнае, так сказаць, апісова-этнографічнае заданьне ўсе болей вытыкаецца наперад (можа быць і не па добрай волі аўтора). Апісаўшы ў „Купале“, як даўней спраўлялі на Беларусі гэтае нацыянальнае сьвята, аўтор паказуець адносіны паніча і сялянскай дзяўчыны з дыдактычнай разьвязкай. {{разьбіўка|Агатка}} быццам любіцца з панічом, але сяньня ў іх выйшла прыкрая размова. {{разьбіўка|Паніч}}, як зусім папсаваная натура, радзіць дзяўчыне, каб ішла за Саўку і гэтак бы ўсе „злыя брэхні&quot; зрабіла „пустой нябыліцай“, а з ім каб любілася таксама і далей. На вялікую крыўду Агаткі і на яе словы, каб паніч з ёй пабраўся, а не звадзіў і не забаўляўся, ён выказуець такія тыпова-шляхоцкія думкі:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Што-б шляхціц з мужыцкай дачкой ажаніуса?&lt;/br&gt;Я-ж бы меж сваімі тады ня ужыуся!
|}
{{gap|2em}}Хоць з разьвязкі повесьці відаць, што і сам Марцінкевіч, мусіць, лічыў непамыснай справай пабраньне паніча з мужычкай, аднак, ён горача паўстае проці шляхоцкай думкі, што „ня грэх мужычку на чэсьці забіці“. У гэтым заключаецца літэратурная вартасьць твору з ідэйнага боку.
&lt;center&gt;{{разьбіўка|Шчэраўскія дажынкі}} (1857 г.).&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}Гэтая повесьць, складзеная з пролёга (размова пана з войтам Навумам) і дзьвюх карцін (варажба і дажынкі), літэратурную цану мае невялікую: прыгожае пісьменства забіваецца тут этнографіяй. Між іншым, тут найболей, чымся ва ўсіх творах Марцінкевіча, выступае праслаўленьне добрых паноў і сантыментальны пагляд на іх адносіны з мужыкамі. Аўтор аб сваей повесьці кажа: „Бо гэта, браткі, праўда, а ня казка“. Яго словам ахвотна верыцца, відаць, што ён ня&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3hdgouv02bwa3eya63iha71rj189al1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Янка Купала — Творы, 1942.pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125793</id>
    <revision>
      <id>290979</id>
      <timestamp>2026-07-03T07:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{gap|1.5em}}Жыватворных крыніц&lt;br /&gt; {{gap|1.5em}}Не было для сястрыц, —&lt;br /&gt; Яны вялі і сохлі націнай.&lt;br /&gt;  {{gap|1.5em}}Як надыйдзе вясна,&lt;br /&gt; {{gap|1.5em}}Ў чыстым полі адна&lt;br /&gt; Аж да восені сілы губляла.&lt;br /&gt; {{gap|1.5em}}А сцюдзёнай зімой&lt;br /&gt; {{gap|1.5em}}У хаціне курной&lt;br /&gt; Кужаль прала, снав...»</comment>
      <origin>290979</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2231" sha1="c8xcet30gxgidrpj5i6ss7fo74x3ka6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap|1.5em}}Жыватворных крыніц&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Не было для сястрыц, —&lt;br /&gt;
Яны вялі і сохлі націнай.&lt;br /&gt;

{{gap|1.5em}}Як надыйдзе вясна,&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Ў чыстым полі адна&lt;br /&gt;
Аж да восені сілы губляла.&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}А сцюдзёнай зімой&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}У хаціне курной&lt;br /&gt;
Кужаль прала, снавала і ткала:&lt;br /&gt;

{{gap|1.5em}}А другой з года ў год&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Выядаў, як той крот,&lt;br /&gt;
Дым фабрычны дзявочыя вочы;&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}А дзявочу красу,&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Нібы тую расу,&lt;br /&gt;
Піў цагляны падвал цёмнай ночай.&lt;br /&gt;

{{gap|1.5em}}Сярод гора і мук&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}З працы гнулася ў крук&lt;br /&gt;
Так адна, як ад ветру каліна,&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Ды пяяла з нуды,&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}З непацешнай бяды:&lt;br /&gt;
Ах ты, доля няволя жанчыны!&lt;br /&gt;

{{gap|1.5em}}А другая ў людзей&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Гадавала дзяцей,&lt;br /&gt;
Не зазнаўшы прасветнай часіны;&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Ды таксама скрозь сон&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Чуцен быў яе стон:&lt;br /&gt;
Ах ты, доля няволя жанчыны!&lt;br /&gt;

{{gap|1.5em}}Ой, настаў ужо час&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Пашукаць іншых крас,&lt;br /&gt;
Як дагэтуль вы мелі, сястрыцы.&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Голас ваш малады,&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Адчураўшысь нуды,&lt;br /&gt;
Забурліць хай бунтарскай крыніцай!&lt;br /&gt;

{{gap|1.5em}}Годзе кіснуць, марнець,&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Песні сумныя пець, —&lt;br /&gt;
Ладзіць новую час гаспадарку!&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Казкі новыя ў свет,&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Дум палаючых цвет&lt;br /&gt;
Кінь, сялянка з сястрой пролетаркай!&lt;br /&gt;

{{smaller|Мінск, 1924 г.}}
{{block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c8xcet30gxgidrpj5i6ss7fo74x3ka6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>290980</id>
      <parentid>290979</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T07:03:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>290980</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2284" sha1="gtd3doktoo8i6gqs93fodlptcdmc1bw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Дзве&quot;/&gt;{{gap|1.5em}}Жыватворных крыніц&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Не было для сястрыц, —&lt;br /&gt;
Яны вялі і сохлі націнай.&lt;br /&gt;

{{gap|1.5em}}Як надыйдзе вясна,&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Ў чыстым полі адна&lt;br /&gt;
Аж да восені сілы губляла.&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}А сцюдзёнай зімой&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}У хаціне курной&lt;br /&gt;
Кужаль прала, снавала і ткала:&lt;br /&gt;

{{gap|1.5em}}А другой з года ў год&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Выядаў, як той крот,&lt;br /&gt;
Дым фабрычны дзявочыя вочы;&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}А дзявочу красу,&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Нібы тую расу,&lt;br /&gt;
Піў цагляны падвал цёмнай ночай.&lt;br /&gt;

{{gap|1.5em}}Сярод гора і мук&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}З працы гнулася ў крук&lt;br /&gt;
Так адна, як ад ветру каліна,&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Ды пяяла з нуды,&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}З непацешнай бяды:&lt;br /&gt;
Ах ты, доля няволя жанчыны!&lt;br /&gt;

{{gap|1.5em}}А другая ў людзей&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Гадавала дзяцей,&lt;br /&gt;
Не зазнаўшы прасветнай часіны;&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Ды таксама скрозь сон&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Чуцен быў яе стон:&lt;br /&gt;
Ах ты, доля няволя жанчыны!&lt;br /&gt;

{{gap|1.5em}}Ой, настаў ужо час&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Пашукаць іншых крас,&lt;br /&gt;
Як дагэтуль вы мелі, сястрыцы.&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Голас ваш малады,&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Адчураўшысь нуды,&lt;br /&gt;
Забурліць хай бунтарскай крыніцай!&lt;br /&gt;

{{gap|1.5em}}Годзе кіснуць, марнець,&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Песні сумныя пець, —&lt;br /&gt;
Ладзіць новую час гаспадарку!&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Казкі новыя ў свет,&lt;br /&gt;
{{gap|1.5em}}Дум палаючых цвет&lt;br /&gt;
Кінь, сялянка з сястрой пролетаркай!&lt;br /&gt;

{{smaller|Мінск, 1924 г.}}
{{block center/e}}
&lt;section end=&quot;Дзве&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gtd3doktoo8i6gqs93fodlptcdmc1bw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Творы (Купала, 1942)/Дзве сястры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125794</id>
    <revision>
      <id>290981</id>
      <timestamp>2026-07-03T07:03:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Дзве сястры  | аўтар     = Янка Купала  | год       = 1942 год  | пераклад  =   | секцыя    = Верш  | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Сыходзіш, вёска, з яснай явы…|Сыходзіш, вёска, з яснай явы…]]  | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Сонцу|Сонцу]]  | анатацыі  =...»</comment>
      <origin>290981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="677" sha1="8qreb559df5sx3jfffdcklmzwusbd9g" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Дзве сястры
 | аўтар     = Янка Купала
 | год       = 1942 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Сыходзіш, вёска, з яснай явы…|Сыходзіш, вёска, з яснай явы…]]
 | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Сонцу|Сонцу]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Дзьве сястры]].
}}

&lt;pages index=&quot;Янка Купала — Творы, 1942.pdf&quot; from=&quot;18&quot; to=&quot;19&quot; fromsection=&quot;Дзве&quot; tosection=&quot;Дзве&quot; /&gt;</text>
      <sha1>8qreb559df5sx3jfffdcklmzwusbd9g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Янка Купала — Творы, 1942.pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125795</id>
    <revision>
      <id>290983</id>
      <timestamp>2026-07-03T07:06:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «&lt;section begin=&quot;Сонцу&quot;/&gt;{{block center/s}} {{Цэнтар|'''СОНЦУ'''|памер=100%}}  Ой ты, маё сонца,&lt;br /&gt; Як-жа свеціш ясна!&lt;br /&gt; Дзе ж было раней ты,&lt;br /&gt; Як быў я няшчасны?&lt;br /&gt;  Як я ў малалецтве&lt;br /&gt; Радасці не ведаў,&lt;br /&gt; Як за мной пляліся&lt;br /&gt; Бяда, гора следам.&lt;br /&gt;  Як бацьку хаваў я,&lt;br /&gt; Выбіт...»</comment>
      <origin>290983</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1515" sha1="ak7lvp7calsbnmhjv0e3nbzeem3vw29" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Сонцу&quot;/&gt;{{block center/s}}
{{Цэнтар|'''СОНЦУ'''|памер=100%}}

Ой ты, маё сонца,&lt;br /&gt;
Як-жа свеціш ясна!&lt;br /&gt;
Дзе ж было раней ты,&lt;br /&gt;
Як быў я няшчасны?&lt;br /&gt;

Як я ў малалецтве&lt;br /&gt;
Радасці не ведаў,&lt;br /&gt;
Як за мной пляліся&lt;br /&gt;
Бяда, гора следам.&lt;br /&gt;

Як бацьку хаваў я,&lt;br /&gt;
Выбітага з сілаў.&lt;br /&gt;
Як яго магілу&lt;br /&gt;
Паводка размыла.&lt;br /&gt;

Як ішоў маркотны,&lt;br /&gt;
Не знаўшы дарогі,&lt;br /&gt;
Абіваць з паклонам&lt;br /&gt;
Панскія парогі.&lt;br /&gt;

Як у адзіноцтве&lt;br /&gt;
Бадзяўся па свеце,&lt;br /&gt;
Як моладасць згібла&lt;br /&gt;
У самым расцвеце.&lt;br /&gt;

Ой ты, маё сонца,&lt;br /&gt;
Як-жа свеціш ясна!&lt;br /&gt;
Дзе-ж было раней ты,&lt;br /&gt;
Як я быў няшчасны?&lt;br /&gt;

{{smaller|Ляўкі, Аршаншчына, 1935 г.}}
{{block center/e}}
&lt;section end=&quot;Сонцу&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Абвілася&quot;/&gt;{{block center/s}}
{{Цэнтар|'''АБВІЛАСЯ КРАІНА…'''|памер=100%}}

Абвілася краіна&lt;br /&gt;
{{gap|2.5em}}У кветкі,&lt;br /&gt;
Кліча сонца і месяц&lt;br /&gt;
{{gap|2.5em}}У сведкі.&lt;br /&gt;

Ураджаі даюць буйны&lt;br /&gt;
{{gap|2.5em}}Палеткі,&lt;br /&gt;&lt;section end=&quot;Абвілася&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ak7lvp7calsbnmhjv0e3nbzeem3vw29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Творы (Купала, 1942)/Сонцу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125796</id>
    <revision>
      <id>290984</id>
      <timestamp>2026-07-03T07:08:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Сонцу  | аўтар     = Янка Купала  | год       = 1942 год  | пераклад  =   | секцыя    = Верш  | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Дзве сястры|Дзве сястры]]  | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Абвілася краіна…|Абвілася краіна…]]  | анатацыі  = Іншыя публікацыі...»</comment>
      <origin>290984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="652" sha1="agueh8flabf67jojfol4u1k6rhn5xdf" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Сонцу
 | аўтар     = Янка Купала
 | год       = 1942 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Дзве сястры|Дзве сястры]]
 | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Абвілася краіна…|Абвілася краіна…]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Сонцу (Купала)]].
}}

&lt;pages index=&quot;Янка Купала — Творы, 1942.pdf&quot; from=&quot;20&quot; to=&quot;20&quot; fromsection=&quot;Сонцу&quot; tosection=&quot;Сонцу&quot; /&gt;</text>
      <sha1>agueh8flabf67jojfol4u1k6rhn5xdf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/92</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125797</id>
    <revision>
      <id>290986</id>
      <timestamp>2026-07-03T07:10:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «столькі тварыў, сколькі проста сьпісываў з жывой запраўднасьці. Прыгожая дзяўчына сіротка {{разьбіўка|Тадорка}} вельмі падобна да Касі ў „Вечарніцах“, як тая ўзноў — да Кацярынкі ў повесьці „Гапон“. Агатка-ж узята з „Купалы“. Апісаў аўтор жартам і са...»</comment>
      <origin>290986</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4270" sha1="tuze0ubrmjjcubn7s7t64nor0vchgch" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;столькі тварыў, сколькі проста сьпісываў з жывой запраўднасьці. Прыгожая дзяўчына сіротка {{разьбіўка|Тадорка}} вельмі падобна да Касі ў „Вечарніцах“, як тая ўзноў — да Кацярынкі ў повесьці „Гапон“. Агатка-ж узята з „Купалы“. Апісаў аўтор жартам і самога сябе, як гуляў з Тадоркаю, і ў апісаньні пасьмяяўся з пісара:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Пасьля гульнуу з ею Навум Прыгаворка.&lt;/br&gt;Панок весяленькі, разумны, крый Божа!&lt;/br&gt;Яго у розуме і пісар ня зможа,&lt;/br&gt;А пісар наш, браткі, нечага казаць!&lt;/br&gt;У Халапенічах вучыуся чытаць!&lt;/br&gt;Вяліка галоука! мауляу сена стог,&lt;/br&gt;Ды пан загнау яго у казіны рог.&lt;/br&gt;Ен і кніжкі піша, песенькі сьпявае&lt;/br&gt;Так вумны, што усякі мужык панімае.
|}
{{gap|2em}}Карціна частаваньня, калі „паявіўся на шырокі стол цаліком пячоны, прабальшэнны вол“, карціна скокаў з песьнямі, карагоду, паднашэньня дажынковага вянка, — усё гэта напісана з вялікай любасьцю аўтора да рэчы, з захапленьнем красою народнага культа, з колёрытнасьцю і некаторым размахам, — і ў тым літэратурная вартасьць „Шчэраўскіх дажынак“.

&lt;center&gt;{{разьбіўка|Пераклад „Пана Тадэуша“}} (1859 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}Пераклад „Пана Тадэуша“ А. Міцкевіча, зроблены Марцінкевічам, друкаваўся ў 1859 годзе ў Вільні „на грошы, што шмат людзёў злажылі, а паміж іх былі і мужычкі“. Дазвол на друкаваньне быў дадзены цэнзарам Кукальнікам. Як толькі
былі надрукаваны дзьве першыя быліцы, на места Кукальніка назначылі новага цэнзара, нейкага Мухіна. Той загадаў арыштаваць іх і спаліць; асталося цэлымі дзьве-тры кніжкі. Дык пераклад пабачыў сьвет толькі пасьля 1905 году.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Прадмова перакладчыка}} напісана была папольску. У ёй Марцінкевіч піша так: „Аповесьць Адама Міцкевіча „Пан Тадэуш“, што так ясна, так шчыра малюець характар, звычаі і абычаі нашых беларускіх паноў часу Наполеона, ужо
цяпер (1859 г.) перакладаецца на маскоўскую мову. Чаму-ж, думаю, наш народ просты, што з гэтымі панамі так блізка
жыў, чаму-ж дробная акалічная шляхта, што жывучы ў лясным зацішшы, у хаце, між сабою, сваей роднай ужывае мовы — чаму-ж яна ня мае пазнаць абычаеў сваіх бацькоў? Вось гэта ўсё і нагнала мне думку пералажыць „Пана Тадэуша“ на беларускую мову“… Далей перакладчык жаліцца, што праца яго „ў гэтай мове“, каторая мела заахвоціць „нашага беларускага мужыка і бедную шляхту“ да навукі, што яна не
знайшла прыяцеляў сярод „тых багатых людзей нашае {{перанос пачатак|старон|кі}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tuze0ubrmjjcubn7s7t64nor0vchgch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/176</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125798</id>
    <revision>
      <id>290987</id>
      <timestamp>2026-07-03T08:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}— Сашка Стафанковіч? Які ён з выгляду… Валасы якія ў яго, колькі яму можа быць цяпер год? Ага… ага… так…  {{Водступ|2|em}}Валі стала ўсё ясна адразу, яна цяпер зразумела, чаму яе муж заўсёды выходзіў або не даваў ёй скончыць, калі яна загаварва...»</comment>
      <origin>290987</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2971" sha1="a4z6i9n6ryzzoj29wcrpsuswabg7ofe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}— Сашка Стафанковіч? Які ён з выгляду… Валасы якія ў яго, колькі яму можа быць цяпер год? Ага… ага… так…

{{Водступ|2|em}}Валі стала ўсё ясна адразу, яна цяпер зразумела, чаму яе муж заўсёды выходзіў або не даваў ёй скончыць, калі яна загаварвала пра сваю сяброўку Любу Лук‘янскую. Але ніводная рыса і на яе твары не задрыжала: у адзін момант, пакуль яна выслухала апошнюю Любіну фразу, яна ацаніла ўвесь стан справаў і рэчаў і ў яе з‘явілася цвёрдая думка. Усю развагу сваёй галавы яна выклікала сабе на дапамогу, каб быць спакойнай і нічога не сказаць Любе. Бо інакш усё можа страціць сваю сілу. Яна дапіла чай, яшчэ пасядзела, яшчэ пагаварыла, навяла Любу на гаворку і яшчэ раз пачула, што стары Стафанковіч гаварыў, што на тым месцы, дзе была тая трухліна, валяецца цяпер у парахні і пыле той сашкаў фрэнч. Яна нават стала вясёлай, ажывілася, многа гаварыла, жартавала і пайшла, рвучыся хутчэй з‘явіцца ў сваю кватэру. Але дарэмна яна спадзявалася — Сашка нанач не з‘явіўся. Тую ноч ён весела пераначаваў у Вэнькі Шпулькевіча. Яны яшчэ добра выпілі нанач, паклікалі добрых двух суседзяў і прарэзаліся да самага рассвітання ў прэферанс. На гэтым і скончыліся сашкавы кіпучыя суткі. На раніцу ён а гадзіне адзінаццатай паказаў сваю асобу ў сваім новым габінеце. Ён акінуў вокам супрацоўнікаў і, галоўным чынам, супрацоўніц і пачаў думаць, як-бы выгодна ў першы дзень паказацца перад імі. У такіх думках час дацягнуў да паловы чацвертай, і ён вышаў. Вэнькавай блакітнай машыны ўжо не было, а сеў ён ужо ў машыну сваёй установы, поплеч са сваім непасрэдным начальнікам. 

{{Водступ|2|em}}Машына спачатку адвезла начальніка, а тады&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a4z6i9n6ryzzoj29wcrpsuswabg7ofe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/177</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125799</id>
    <revision>
      <id>290988</id>
      <timestamp>2026-07-03T08:48:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ўжо і самога Сашку даімчала да яго новай кватэры. Ён пераступіў парог, бліскучы і жыццерадасны, і адразу хапіў Валю ў свае абдымкі.  {{Водступ|2|em}}— Я цэлую ноч не спаў, Валя, прыгатуй мне пасцель.  {{Водступ|2|em}}— Добра. Зараз. Ты ведаеш, чаго я так рада?  {{Вод...»</comment>
      <origin>290988</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2931" sha1="5k8qd051uy7thcnr5yie4yz241piznr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ўжо і самога Сашку даімчала да яго новай кватэры. Ён пераступіў парог, бліскучы і жыццерадасны, і адразу хапіў Валю ў свае абдымкі.

{{Водступ|2|em}}— Я цэлую ноч не спаў, Валя, прыгатуй мне пасцель.

{{Водступ|2|em}}— Добра. Зараз. Ты ведаеш, чаго я так рада?

{{Водступ|2|em}}— Скажаш — то буду ведаць. Мае яшчэ трэба паспаўшы паехаць увечары атрымаць пропуск на трыбуну: заўтра парад — вызваленне ад белапалякаў.

{{Водступ|2|em}}— Сёння зранку я хадзіла да доктара праверыць. Я цяжарная.

{{Водступ|2|em}}Быццам-бы ён убачыў сякеру, якою рыхтуюцца яму адцяць галаву. Ён адразу адапхнуў ад сябе Валю і бліскучасць усіх рыс яго твара ўмомант ператварылася ў змрочнасць.

{{Водступ|2|em}}— Трэба гэта ліквідаваць, — сказаў ён стрымана.

{{Водступ|2|em}}— Я-ж табе кажу, што я рада.

{{Водступ|2|em}}— Давай не будзем адно аднаго мучыць. Зрабі так, як я гавару.

{{Водступ|2|em}}І тут агонь прарваўся праз штучную валіну спакойнасць.

{{Водступ|2|em}}— Будзе так, як я гавару! Што я не чалавек перад табою?

{{Водступ|2|em}}Але адразу яна апамяталася. Яна ведала, што ні крык, ні спакой не паможа, яна мела практыку. Крык толькі можа не даць давесці да канца яе намеры. І яна сказала спакойна:

{{Водступ|2|em}}— Мы пра гэта яшчэ пагаворым.

{{Водступ|2|em}}— Ты яшчэ гаварыць збіраешся? Ты не хочаш даць мне спакою, каб я не адпачыў у сваёй кватэры? Тут гаворак быць не можа. Я сказаў.

{{Водступ|2|em}}— Ідзі. Я табе паслала. Паспі да вечара. А ўвечары мы пойдзем у горад глядзець святочную ілюмінацыю. Я-ж табе яшчэ нічога не сказала, чаго ты так!

{{Водступ|2|em}}Ён паспакайнеў, лёг і заснуў. Гадзіны за дзве да змроку яна ўгаварыла яго прайсціся па {{перанос пачатак|п=вулі|к=цах}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5k8qd051uy7thcnr5yie4yz241piznr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/178</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125800</id>
    <revision>
      <id>290989</id>
      <timestamp>2026-07-03T08:50:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|п=вулі|к=цах}}. Яна нават даклеравала яму падумаць аб „ліквідацыі“. І ішла поплеч яго, поўная горачы, што замест радаснай гаворкі з ім даводзіцца ёй самой даводзіць яго да ганьбы. Але калі глыбей разабрацца, то ў яе сэрцы ў гэтую хвіліну ка...»</comment>
      <origin>290989</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2956" sha1="b6rm37pur1ev7j4s3d44bxk52so49k5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|п=вулі|к=цах}}. Яна нават даклеравала яму падумаць аб „ліквідацыі“. І ішла поплеч яго, поўная горачы, што замест радаснай гаворкі з ім даводзіцца ёй самой даводзіць яго да ганьбы. Але калі глыбей разабрацца, то ў яе сэрцы ў гэтую хвіліну каранілася таксама і злараднасць. Толькі не спадзявалася яна, што сашкава ганьба выйдзе за межы, так сказаць, інтымныя, за межы любінага пакоя. А тэта праз некалькі гадзін адбылося.

{{Водступ|2|em}}Яна пачакала на вуліцы, пакуль ён заходзіў у сваю ўстанову ўзяць сабе на заўтра пропуск на трыбуну. Пасля яна зажадала абыйсці навокал Дом урада, добра разгледзець яго. Ён спачатку здзівіўся — нашто гэта, але яна так папрасіла яго, што ён пайшоў, узяўшы яе пад руку.

{{Водступ|2|em}}— З якой сцяны акно твайго габінета?

{{Водступ|2|em}}— А я яшчэ не магу добра арыентавацца.

{{Водступ|2|em}}— Успомні і пакажы мне.

{{Водступ|2|em}}Забаўляючы яго такімі гаворкамі, яна ўвяла яго ў завулак, ці, праўдзівей кажучы, у нейкі двор і пачала паднімацца ім на ўзгаркаваты пляц.

{{Водступ|2|em}}— Куды ты мяне вядзеш?

{{Водступ|2|em}}— Пачакай, зараз сыйдзем назад. Тут я хачу штосьці табе паказаць.

{{Водступ|2|em}}— Але-ж ты казала глядзець ілюмінацыю?

{{Водступ|2|em}}— Зараз пойдзем глядзець ілюмінацыю. От і прышлі. Бачыш гэтыя дзве драўляныя сцяны? Адна трухліна. Гэты бок разабралі.

{{Водступ|2|em}}— Хэ-хэ, або вецер растрос. Ну то што ты мне паказваеш!

{{Водступ|2|em}}— Я цябе ў пору якраз прывяла, каб ты добра разгледзеў — апошні прамень сонца ляжыць яшчэ тут і праз дзве хвіліны схаваецца. Сонца заходзіць. (І тут яна ўжо не так гаварыла Сашку, як сама сабе.) Унь і ложак той самы. Маё дзіця не будзе ведаць гэтага!&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b6rm37pur1ev7j4s3d44bxk52so49k5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/179</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125801</id>
    <revision>
      <id>290990</id>
      <timestamp>2026-07-03T08:53:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}— Якое дзіця, што ты гаворыш, чаго ты мяне сюды прывяла?  {{Водступ|2|em}}— Слухай. Тут калісьці жыла мая самая лепшая сяброўка і гадавала сваё дзіця, якога бацька ведаць не хацеў. Бачыш, у якім пекле тое дзіця расло. Цяпер ён прыгожы, чысты, шчас...»</comment>
      <origin>290990</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2892" sha1="nqgrvekytenstj62pnkpw1gij6442ys" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}— Якое дзіця, што ты гаворыш, чаго ты мяне сюды прывяла?

{{Водступ|2|em}}— Слухай. Тут калісьці жыла мая самая лепшая сяброўка і гадавала сваё дзіця, якога бацька ведаць не хацеў. Бачыш, у якім пекле тое дзіця расло. Цяпер ён прыгожы, чысты, шчаслівы і радасны. (Яна бегала вачыма па зямлі, пакуль сярод патрушчаных цаглін убачыла фрэнч.) А от і вопратка, якою дзед быў унука ад дажджу накрыў.

{{Водступ|2|em}}Фрэнч ляжаў увесь растрыбушаны і сатлелы, ён ляжаў на гнілых дошках, з якімі відаць нядаўна упаў з надсцення. З яго ўжо зыходзіў апошні прамень вячорнага сонца. Валя не спускала вачэй з сашкавага твара.

{{Водступ|2|em}}— То значыцца дзед глядзеў гэтага ўнука? — сказаў Сашка, не міргнуўшы вокам, вытрымліваючы перад Валяй тон святой нявіннасці. — Гэта з тваёй сяброўкай была такая справа?

{{Водступ|2|em}}„То ты так? Цябе гэта нават не кранула? Як-жа ты добра трымаешся! Калі так, то трэба цябе павесці туды, можа гэта што-небудзь табе паможа! Ах, каб там які-небудзь народ быў, каб як агнём цябе пеканула“, — думала Валя, моўчкі ідучы з Сашкам на вуліцу.

{{Водступ|2|em}}— А цяпер пойдзем да маіх знаёмых, — стараючыся скрыць злосць, гаварыла Валя. — Я запрошана ў госці на сёнешні вечар і мне казалі, каб я не прыходзіла без цябе.

{{Водступ|2|em}}— Толькі не да гэтай тваёй сяброўкі, — сказаў Сашка незалежным ад усяго тонам. — Ты мне колькі разоў пра яе расказвала і мне яна здаецца нейкай сантыментальнай асобай.

{{Водступ|2|em}}— Чаму сантыментальнай? Хутчэй цвёрдай і ўпартай.

{{Водступ|2|em}}— Няхай сабе так.

{{Водступ|2|em}}— Не, не да яе. Пойдзем у іншую сям‘ю. {{перанос пачатак|п=Каяц|к=ца}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nqgrvekytenstj62pnkpw1gij6442ys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/180</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125802</id>
    <revision>
      <id>290991</id>
      <timestamp>2026-07-03T08:55:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|п=Каяц|к=ца}} не будзеш. Табе будзе там весела. Вельмі павінна быць весела, — зларадна сказала Валя.  {{Водступ|2|em}}Яны селі на трамвай, а як сышлі з яго і прайшлі да рогу вуліцы, Валя раптам рванула Сашку за руку так, што той аж хістануўся ўбок...»</comment>
      <origin>290991</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3113" sha1="s0m0u9dl0gniv2u6y8oavuju1i8wepm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|п=Каяц|к=ца}} не будзеш. Табе будзе там весела. Вельмі павінна быць весела, — зларадна сказала Валя.

{{Водступ|2|em}}Яны селі на трамвай, а як сышлі з яго і прайшлі да рогу вуліцы, Валя раптам рванула Сашку за руку так, што той аж хістануўся ўбок.

{{Водступ|2|em}}— Што з табой? — аж спалохаўся ён.

{{Водступ|2|em}}— Я спатыкнулася, і мне здаецца, што мы не туды прышлі. Азірніся назад, глядзі сюды, той завулак здаецца канчаецца праз некалькі дамоў ці ідзе далей? Нешта я забылася, тут не бываючы часта.

{{Водступ|2|em}}Сашка пачаў глядзець на раг завулка і ўспамінаць, адвярнуўшыся ад таго чатырохпавярховага дома, куды яны з Валяй ішлі. Валі гэтага і трэба было. Ёй важна было, каб Сашка хвіліны тры не глядзеў на гэты Дом: каля яго, насупраць аднаго з пад‘ездаў, стаяў той самы высокі стары, якога яна ўчора спаткала на ўсходах, калі ішла да Любы. Цяпер яна яго адразу пазнала. І ўмомант яна здагадалася, чаго ён тут стаіць: ён трымаў перад сабою штосьці ўверчанае ў прасцірадла. „Прынёс унуку футра, як учора расказвала Люба. Добра. Гэтага толькі і трэба было мне. Можа ты, даражэнькі мой, хоць раз ляснешся тварам у гразь і тады чалавекам будзеш. От-жа пашанцавала“, — зларадна думала Валя. Стафанковіч увайшоў у пад‘езд і тады Валя, не дачакаўшыся, пакуль Сашка вырашыць, дзе канчаецца завулак, пацягла яго да чатырохпавярховага дома:

{{Водступ|2|em}}— Я ўспомніла, мы прышлі туды, куды трэба.

{{Водступ|2|em}}У самым пад‘ездзе яна яшчэ з хвіліну пратрымала Сашку, прыслухоўваючыся ці не гучыць яшчэ на ўсходах хада высекага старага. Яна пачула як ляснулі дзверы, значыцца яе свёкар ужо ўвайшоў, куды яму трэба было. Шпарка пацягнула яна за сабою Сашку, стараючыся не замарудзіць і секунды, каб трапіць на самы пачатак&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s0m0u9dl0gniv2u6y8oavuju1i8wepm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/181</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125803</id>
    <revision>
      <id>290992</id>
      <timestamp>2026-07-03T08:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «сцэны. Але калі яна спадзявалася, што сцэна будзе вузка сямейная, то неўзабаве з радасцю ўбачыла, што справа стаіць шырэй. От як усё гэта было. Валя не стукала ў дзверы, яна не магла цяпер марудзіць з-за такой умоўнасці і не паспець на самы пачатак сцэны, я...»</comment>
      <origin>290992</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3031" sha1="3yjndtmocn2nop0gzr4s6nytrq4tikg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;сцэны. Але калі яна спадзявалася, што сцэна будзе вузка сямейная, то неўзабаве з радасцю ўбачыла, што справа стаіць шырэй. От як усё гэта было. Валя не стукала ў дзверы, яна не магла цяпер марудзіць з-за такой умоўнасці і не паспець на самы пачатак сцэны, якая так на шчасце здарылася і ад якой шмат што магло залежаць. Апроч таго яна хвалявалася. Яна тузанула дзверы, і яны бязгучна адчыніліся. На стале гарэла лямпа. Стол быў малы, пісьмовы, той самы, за якім учора яна сядзела з Любай. Зялёны абажур накрываў лямпу і ўвесь гэты вялікі пакой тануў у прыемным змроку. Святло трымалася толькі каля стала пры сцяне. Таму Сашка адразу і не заўважыў свайго бацькі, які стаяў пры самай супроцьлеглай сцяне і трымаў у руках, перад жыватом, клунак. Валя ўляцела першая, Сашка ўвайшоў за ёю. Абаім ім адразу з дзвярэй кінуўся ў вочы такі малюнак, каля асвечанага стала: плячыма да дзвярэй стаяў чалавек у вайсковым адзенні. Выцягнуўшы перад сабою рукі, ён трымаў у іх любіну галаву. Люба стаяла перад ім збянтэжаная, як малое дзіця. Збоку трымаўся чалавек у чорным пінжаку. Ёя то браў у рот папяросу і ў рукі запалкі, каб закурыць, то раптам клаў усё гэта на стол, ён то садзіўся, то ўставаў з свайго месца. Сашка пазнаў Рыльскага, любінага-ж твара ён яшчэ выразна не бачыў, каб пазнаць і яе. Не сказаць, каб ён вельмі прагнуў спаткання з Рыльскім, але хацеў ужо ісці прывітацца з ім. Валя-ж патрымала яго за рукаў і пакуль ён моўчкі азірнуўся на яе, каб даведацца, чаму яна яго трымае на месцы, вайсковец дастаў з кішэні кавалак нейкай матэрыі.

{{Водступ|2|em}}— Ты тады, Люба, і не ўзяла была з сабою гэтага кафтаніка, так і пакінула вісець на цвіку каля акна. А вазон твой тады так і высах, калі&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3yjndtmocn2nop0gzr4s6nytrq4tikg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/182</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125804</id>
    <revision>
      <id>290993</id>
      <timestamp>2026-07-03T09:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «гарматы яшчэ да таго не спалілі яго разам з сценамі. Па гэтым кафтаніку было відно, якія ў цябе тады былі вострыя плечы. Ты была дзіця і раптам цяпер такая стаіш перада мной!  {{Водступ|2|em}}— А ўжо неўзабаве ад таго будзе чвэрць веку, — абазваўся збянтэжан...»</comment>
      <origin>290993</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3083" sha1="9g6b7ottuqzwpw57538qwzfcu3838m3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;гарматы яшчэ да таго не спалілі яго разам з сценамі. Па гэтым кафтаніку было відно, якія ў цябе тады былі вострыя плечы. Ты была дзіця і раптам цяпер такая стаіш перада мной!

{{Водступ|2|em}}— А ўжо неўзабаве ад таго будзе чвэрць веку, — абазваўся збянтэжаны і ўсхвалёваны Рыльскі.

{{Водступ|2|em}}— Татуля, я табе яшчэ раскажу сваю гісторыю. Каб ты бачыў, які ў цябе ёсць унук!

{{Водступ|2|em}}— Мне Рыльскі шмат што ўжо расказаў з тваёй гісторыі.

{{Водступ|2|em}}— Пачакай, татуля, нядаўна стукнулі дзверы. Можа гэта прышоў ён. Лёнька, гэта ты?

{{Водступ|2|em}}Каля цёмнай сцяны ў адказ Стафанковіч моцна ўздыхнуў. Люба кінулася запаліць поўнае святло. Так скончыўся першы момант спаткання Лук‘янскага з дачкой, пачатку якога Валя і Сашка не засталі. Рыльскага хваляванне пачало праходзіць, ён астаўся сядзець на крэсле і закурыў. Пад столлю бліснула святло, у пакоі запанавала відната. Сашка пазнаў Любу і з абурэннем азірнуўся на Валю, але, азіраючыся, ён прайшоў вачыма па высокай змрочнай постаці, якая трымалася каля сцяны. Толькі перавёўшы вочы зноў на гэтую постаць, ён убачыў, што гэта яго бацька. Стафанковіч стаяў як распяты насцяне. Тое, што ён трымаў у руках, з‘ехала ўніз, вывалілася з рук і ўжо ляжала на падлозе, каля яго ног. Твар яго завастрыўся, вочы глядзелі з дзікай зайздрасцю. Трэба думаць, што на яго вачах прайшла ўся сцэна спаткання Лук‘янскага з дачкой з самага пачатку.І можа быць у гэтыя моманты перад яго вачыма раскрыўся вялікі сэнс усяго таго, у чым ён за ўсё сваё жыццё не бачыў ніякага сэнсу. У гэтую хвіліну ён адчуваў сябе тут так, быццам гэтыя ўсе людзі маюць дачыненне да яго душы, якую ён і мае права тут перад імі выварочваць. Запальваючы большае святло, Люба яшчэ раз сказала:&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9g6b7ottuqzwpw57538qwzfcu3838m3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/183</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125805</id>
    <revision>
      <id>290994</id>
      <timestamp>2026-07-03T09:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}— Лёнька, Леанід, гэта ты ўвайшоў?  {{Водступ|2|em}}Але тут яна ўбачыла Стафанковіча і ля яго ног завязанае ў прасцірадла футра. На яе ілбе зрабілася тонкая маршчынка і, зварухнуўшыся, знікла. Яна апусціла рукі, быццам наткнулася на перашкоду, п...»</comment>
      <origin>290994</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2947" sha1="r9pilwcdzz2vnnrbl22buwwdssbdgdh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}— Лёнька, Леанід, гэта ты ўвайшоў?

{{Водступ|2|em}}Але тут яна ўбачыла Стафанковіча і ля яго ног завязанае ў прасцірадла футра. На яе ілбе зрабілася тонкая маршчынка і, зварухнуўшыся, знікла. Яна апусціла рукі, быццам наткнулася на перашкоду, перамагчы якую будзе нялёгка. Рыльскі зірнуў на Стафанковіча і вочы яго засвяціліся так, як гэта бывае ў чалавека, у якога з‘явіцца шчаслівая думка правільна вырашыць тое, што не паддавалася ні пад якое вырашэнне. Ажыўленасць яго твара так і асталася, аж пакуль ён не загаварыў з Стафанковічам. Але пакуль ён падышоў да Стафанковіча з сваім запытаннем, той сам першы загаварыў і як быццам-бы да ўсіх. Ён бачыў як Люба са здзіўленнем убачыла каля дзвярэй, поплеч Валі, Сашку і, стараючыся здагадацца, чаго Сашка тут апынуўся, яшчэ больш адразу падгорбіў плечы і паставіў адно плячо вышэй другога.

{{Водступ|2|em}}— Як я бачу, — прахрыпеў ён, — то тут, каб не было крыўды, вы знайшлі свайго бацьку, якога страцілі ў маленстве? А то бывае, што бацька страціць сына… і сканае, як быццам у яго ніколі сям не было. (У яго душы меркла і траціла сэнс усё іншае, што жыло ў людзях і не належала да тых спраў, якія поўнілі ўсю яго істоту.) Я не застаў тут свайго ўнука? Нічога, ён мяне, каб не было крыўды, успомніць пасля.

{{Водступ|2|em}}Ён няспрытна нагнуўся, падняў з падлогі клунак, застукаў ботамі цераз увесь пакой да пісьмовага стала, штосьці там падумаў, пасля вярнуўся і паклаў клунак на другі стол, які стаяў пасярод пакоя. Развязаў рагі прасцірадла, пачаў выцягваць з яго крысо сапраўды добрага футра, але адумаўся і стаяў як аслупянелы. Твар яго яшчэ больш асунуўся і адзеравянеў.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r9pilwcdzz2vnnrbl22buwwdssbdgdh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/184</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125806</id>
    <revision>
      <id>290995</id>
      <timestamp>2026-07-03T09:06:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}— Што вы робіце, — моцна сказала Люба. — Вазьміце назад і ідзіце дадому. Да якой вы дзікасці дадумаліся!  {{Водступ|2|em}}Сашка стаяў як апараны. Стафанковіч выслухаў Любу і як на механічнай прыладзе, без аніводнай жывой рысы на твары, павярну...»</comment>
      <origin>290995</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2853" sha1="g6ctxoosysm3iylvbvj5ks5gxz0gk03" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}— Што вы робіце, — моцна сказала Люба. — Вазьміце назад і ідзіце дадому. Да якой вы дзікасці дадумаліся!

{{Водступ|2|em}}Сашка стаяў як апараны. Стафанковіч выслухаў Любу і як на механічнай прыладзе, без аніводнай жывой рысы на твары, павярнуўся да Сашкі:

{{Водступ|2|em}}— Ты давёў бацьку да таго, што яго, як злодзея кожны ад сябе адпіхае. Няхай сабе будзе так, што я памру без роднага слова свайго сем‘яніна.

{{Водступ|2|em}}Ён нешта яшчэ хацеў сказаць, але пачаў заікацца і нічога нельга было разабраць, што ён гаворыць. Сашка сваімі кемлівымі мазгамі адразу ацаніў стан справы: ён перажываў ужо страшэнную ганьбу, ён не мог чалавечымі вачыма глянуць на Любу, у кватэры якой ён нямаведама чаго апынуўся, ён бачыў, што яго пазнаў і Рыльскі ў такі момант, калі ён быццам ляснуўся тварам у гразь. І нічога на яго твары не адлюстравалася, апроч злосці, якая дайшла да шаленства. Ён проста такі закрычаў на бацьку:

{{Водступ|2|em}}— Пачвара, вар‘ят, да чаго ты дайшоў! Што ты робіш? Ты можа ўсе вуліцы пачнеш абыходзіць з сваімі дурнымі скаргамі.

{{Водступ|2|em}}— А ты хоць раз калі ўспомніў аба мне?

{{Водступ|2|em}}— То напісаў-бы ты, я табе прыслаў-бы грошай, колькі хочаш. Ты ніколі аб грошах мне не пісаў!

{{Водступ|2|em}}— На чорта мне твае грошы! Я працу ў руках трымаў праз усе гады і ў твае кішэні магу грошай панапіхаць поўна, хоч калі.

{{Водступ|2|em}}— То чаго ты стогнеш? Ідзі да дому.

{{Водступ|2|em}}— Не ты мяне вывеў з майго дому і не ты мяне туды павядзеш. Ты мяне з машыны выгнаў! А як-жа, бацька сеў там, дзе павінен быў ты сядзець з гэтым сальнікам і шпікулянтам Шпулькевічам!&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g6ctxoosysm3iylvbvj5ks5gxz0gk03</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/185</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125807</id>
    <revision>
      <id>290996</id>
      <timestamp>2026-07-03T09:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}— Якраз, — сказаў Рыльскі, падыходзячы да Стафанковіча. — Я з самага пачатку, як пазнаў вас, хацеў пытацца, — ці не ведаеце вы, дзе паварочваецца той Шпулькевіч?  {{Водступ|2|em}}— Запытайцеся вы лепш у яго, — вельмі шпарка прагаварыў Стафан...»</comment>
      <origin>290996</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2958" sha1="86kulzivpiy27x9cm5g9uqfpagx8k1z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}— Якраз, — сказаў Рыльскі, падыходзячы да Стафанковіча. — Я з самага пачатку, як пазнаў вас, хацеў пытацца, — ці не ведаеце вы, дзе паварочваецца той Шпулькевіч?

{{Водступ|2|em}}— Запытайцеся вы лепш у яго, — вельмі шпарка прагаварыў Стафанковіч і ткнуў пальцам у Сашку.

{{Водступ|2|em}}Адчыніліся дзверы і ўвайшоў хлопец. З выгляду яму можна было даць год пятнаццаць. Ён акінуў вачыма незнаёмых яму людзей, сказаў „добры вечар“ і пайшоў да століка ў кутку, дзе запаліў лямпачку і падцягнуў да сябе некалькі кніг, з якіх выбраў адну і разгарнуў яе на закладзеным сшыткам месцы.

{{Водступ|2|em}}— Лёнька, — сказала Люба. — Ідзі сюды. Татуля, от ваш унук.

{{Водступ|2|em}}Стафанковіч пазнаў таго хлапца, які тады танцаваў у рознакаляровым адзенні. Ён падступіў крок наперад і працягнуў руку да футра на стале. Ён бачыў, як вайсковец пайшоў хлопцу насустрач, узяў яго за плечы і пацягнуў да сябе:

{{Водступ|2|em}}— Ну, паглядзі на свайго дзеда, грознага камандзіра. Бачыш у яго шрамы? Я табе пра іх раскажу. Гэта ўсё з-за таго, каб ты цяпер не думаў аб кавалку хлеба, як калісьці я, або твая маці, а каб ты быў шчаслівым маладым чалавекам. Хадзі сюды бліжэй к гэтаму сталу.

{{Водступ|2|em}}Ён падвёў унука да стала пасярод пакоя і пачаў падсоўваць туды крэсла. Стафанковіч спачатку пацягнуў к сабе футра, пасля адхапіў ад яго рукі, як ад агню, і акамянеў у маўклівай позе. Магло здавацца, што яго есць з сярэдзіны нейкі боль.

{{Водступ|2|em}}— Валечка, — сказала Люба цераз стол, стараючыся ўняць сваё хваляванне, — ідзі сюды. Гэта мой бацька, а гэта Рыльскі. Памятаеш мае расказы… Татуля, гэта мая нейлепшая таварышка яшчэ з цяжкіх маіх год.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>86kulzivpiy27x9cm5g9uqfpagx8k1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/93</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125808</id>
    <revision>
      <id>290997</id>
      <timestamp>2026-07-03T09:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|старон|кі}}кі, што паводле Бога і сумленьня павінны-б памагчы адкрыць цёмнаму народу вочы“, гэта, значыцца, сярод абпалячаных вялікіх паноў. Далей ён кажа: “І вось я сяньня ахвярую „Пана Тадэуша“, прыбранага ў мужыцкую сярмягу, паном і пр...»</comment>
      <origin>290997</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4497" sha1="0cghpyfm4b5nd04qarwo5g814200mcc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|старон|кі}}кі, што паводле Бога і сумленьня павінны-б памагчы адкрыць
цёмнаму народу вочы“, гэта, значыцца, сярод абпалячаных вялікіх паноў. Далей ён кажа: “І вось я сяньня ахвярую „Пана Тадэуша“, прыбранага ў мужыцкую сярмягу, паном і простаму народу з-над Дняпра, Дзьвіны, Бярэзіны, Сьвіслачы, Вільлі і Нёмна. Можа народ той просты, што з маткай прыродай блізка жывець, прыме гэты гасьцінец ад свайго дудара, што астатнія мінуты свайго жыцьця на карысьць народу аддаець“.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Мова пераклада}} маець ужо розьніцу з жывой народнай гутаркай, аднак, у гэтым няма заганы, а ёсьць заслуга, бо гэта была амаль ня першая спроба нашых новых пісьменьнікаў перайці ад „простай“ гутаркі на грунт чыста-літэратурны. У лексіконе перакладу троху ёсьць зусім нязвычных для нас чужых слоў, асабліва для абстракцыйных разуменьняў, але ясна відаць, як пільна высцерагаўся ад іх перакладчык і як ён здалеў немалыя труднасьці. Так аб гэтым
пісаў і Кіркор: „Перакладчык змог нясходаныя труднасьці. Пераклад ня толькі верны, але мова ўсюдых гарманічная,
зразумелая і асабліва мягкая“ („Жив. Рос.“, т. III, стр. 327). Бо шмат кніжных беларускіх слоў з нашай залатой пары і гаспадарстванасьці памёрла, а ў цёмным народзе новых падобных ці ня было ці трудна было адшукаць іх, асабліва аднаму чалавеку, абкружонаму непрыязьню да працы. З мовы-ж пераклада мы відзім, як у самога Марцінкевіча разьвіваліся пагляды на літэратурнасьць беларускай мовы. Наагул сказаць, пераклад, як першы ў беларускай літэратуры (другі ёсьць зроблены А. Ельскім) напісаны ў часе нявысокага яе
разьвіцьця, можна уважаць за добры, удачны. Сілябічны верш пераклада слабы, з надта даўгімі радкамі (13 складоў).

&lt;center&gt;{{разьбіўка|Пінская шляхта}} (1866 г.).&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}Гэтая аднаактовая камэдыя (фарс-водэвіль) малюець нам жыцьцё і панаравы вакалічнай шляхты ў глушы Піншчыны. Сюжэт стары, вядомы кожнай літэратуры: дзеці любяцца, але ня могуць пабрацца, бо бацькі іх вадзяцца. На гэтым фоне Марцінкевіч вельмі задачна і з добрымі жартамі абсьмяяў шляхоцкі гонар, застарэлыя шляхоцкія парадкі, прыхамаці
і цемнату, а таксама хабарніцтва маскоўскіх ураднікаў і маскоўскую судовую валакіту. Разам з гэтым добра выстаўлена
прыемная прастата шляхоцкага жыцьця ў хатніх справах. Камэдыя напісана надта жыва і сцэнічна. Найлепей змалёваны стара-шляхоцкія партрэты (Ціхон Пратасавіцкі, Іван Цюхай-Ліпскі, Харытон, Куторга), а таксама партрэт „найясьнейшай кароны“ Кручкова і дзелавода Пісулькіна. Адна&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0cghpyfm4b5nd04qarwo5g814200mcc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/186</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125809</id>
    <revision>
      <id>290998</id>
      <timestamp>2026-07-03T09:11:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}— Калі з цяжкіх год, то дружба павінна быць моцная, — адказаў вайсковец, спыняючы свой позірк на Стафанковічу.  {{Водступ|2|em}}Паміж гэтых двух сваіх дзядоў стаяў унук, якому яшчэ належала ўведаць гісторыю свайго першага маленства.  {{Водступ...»</comment>
      <origin>290998</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2711" sha1="m72c70wrzjuxa9nnf5kgyk26t05zhy9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}— Калі з цяжкіх год, то дружба павінна быць моцная, — адказаў вайсковец, спыняючы свой позірк на Стафанковічу.

{{Водступ|2|em}}Паміж гэтых двух сваіх дзядоў стаяў унук, якому яшчэ належала ўведаць гісторыю свайго першага маленства.

{{Водступ|2|em}}— Я была-б рада тут астацца, — сказала Валя. — Але на маіх руках клопат.

{{Водступ|2|em}}Яна падбегла да стала, сцягла на край яго стафанковічаўскае футра і крыкнула яму ў самае вуха:

{{Водступ|2|em}}— Забірайце і ідзіце да дому. Я жонка вашага сына, я ў вас неўзабаве буду.

{{Водступ|2|em}}Стафанковіч стаяў і не варушыўся. Валя, спяшаючыся, каб хутчэй ачысціць стол, за які ўжо садзіліся людзі, хапіла футра і ўскінула. Стафанковічу на плечы: — Адзявайце і ідзіце.

{{Водступ|2|em}}У гэты вечар Люба быццам пакінула здзіўляцца ўсяму. Тое што Валя ёсць сашкава жонка, быццамбы і не зрабіла на яе ўражання. Толькі пасля ёй усё гэта здавалася дзіўным.

{{Водступ|2|em}}— Выходзьце абодва, загадала Валя Сашку і Стафанковічу. І да Сашкі — будзь пэўны, штоты зараз яшчэ не так ляснешся ў гразь. І трэба, каб так было. Я пастараюся. Хіба ты ў самай глушы з самага пачатку возьмешся за сапраўдную працу. Тады ў майго дзіцяці можа будзе бацька-чалавек, а не чорт ведае за што ганаровы член кожнага прэзідыума.

{{Водступ|2|em}}У гарачы ліпеньскі вечар Стафанковіч у футры наапашкі дацягнуўся да таксі і, дрыжучы каленямі, паслушна прымаў валін клопат аб сабе. Сашка адпіхнуў ад сябе Валю і пабег да трамвая. Ён рынуўся да Вэнькі Шпулькевіча. Той спаткаў яго навіною:&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m72c70wrzjuxa9nnf5kgyk26t05zhy9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/187</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125810</id>
    <revision>
      <id>290999</id>
      <timestamp>2026-07-03T09:17:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}— Я нічога не магу зрабіць з маім былым фельчарам, якога ты зняважыў. Ён так не можа забыцца на крыўду, што дакляроўвае давесці тваё самазванскае партызанства.  {{Водступ|2|em}}Сашка пацешыў Вэньку яшчэ большай навіной:  {{Водступ|2|em}}— Рыльскі...»</comment>
      <origin>290999</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2899" sha1="gjleylejzflk3xyl16p0h3pbmb46xfr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}— Я нічога не магу зрабіць з маім былым фельчарам, якога ты зняважыў. Ён так не можа забыцца на крыўду, што дакляроўвае давесці тваё самазванскае партызанства.

{{Водступ|2|em}}Сашка пацешыў Вэньку яшчэ большай навіной:

{{Водступ|2|em}}— Рыльскі напаў на твой след!

{{Водступ|2|em}}Пераначавалі яны ўдвух неспакойна. Назаўтра было яснае надвор‘е, быццам-бы сама прырода спрыяла, каб дэманстрацыя з бліскучасці сваёй нічога не страціла. Вэнька астаўся сядзець дома, а Сашка, стараючыся даць сабе хоць штучную спакойнасць, вышаў на вуліцу. А гадзіне дзесятай ён ішоў па Совецкай вуліцы, штучнымі развагамі стараючыся знішчыць трывогу ў сваёй душы. Гэта яму пачало ўдавацца. Але тут ён убачыў як разам з іншымі часткамі дэманстрацыі спяшалася на парад калона моладзі, напэўна вучні якой-небудзь сярэдняй школы. Гэтая калона была адзета як на маскарад. Усё зіхацела рознакаляровым адзеннем. Сашка раптам убачыў тут свайго сына: юнак быў адзет як і ўсе ў адзежу з лёгкай матэрыі і нёс у руках звязаную з шаля чалму, якую на-хаду развязваў, каб завязаць яе лепш.

{{Водступ|2|em}}— Лёнька, завяжаш там, на месцы, — крычала яму некалькі галасоў.

{{Водступ|2|em}}Сашка ўмяшаўся ў натоўп. Як мыла з‘еўшы, ён паклыбаў назад. Доўга сядзеў на скверы і як зачумлены пайшоў да бацькі.

{{Водступ|2|em}}— Я пагляджу як ён жыве, — гаварыў ён сам да сябе, — ці меў ён права даводзіць мяне да такой ганьбы, А жоначка таксама пастаралася! Хіба можна пасля гэтага жыць з ёю?

{{Водступ|2|em}}Увайшоўшы ў бацькаў пакой, ён не выгаварыў ні слова, быццам паралюш зацяў яму мову: ужо адзеты ў чорны гарнітур, ляжаў бацька — доўгі,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gjleylejzflk3xyl16p0h3pbmb46xfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Люба Лук’янская (1937).pdf/188</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125811</id>
    <revision>
      <id>291000</id>
      <timestamp>2026-07-03T09:19:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «сухі, белатвары. Дзве жанчыны адцягвалі к сцяне лішнюю мэблю і ўсім гэтым камандавала Валя.  {{Водступ|2|em}}— Ага, ты з‘явіўся, — холадна і без інтанацыі сказала яна Сашку. — Малайчына, герой, правадзейны член ганаровых прэзідыумаў чорт ведае за якія зас...»</comment>
      <origin>291000</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2638" sha1="tkr17076h0bf69tshwcsfgger62qexq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;сухі, белатвары. Дзве жанчыны адцягвалі к сцяне лішнюю мэблю і ўсім гэтым камандавала Валя.

{{Водступ|2|em}}— Ага, ты з‘явіўся, — холадна і без інтанацыі сказала яна Сашку. — Малайчына, герой, правадзейны член ганаровых прэзідыумаў чорт ведае за якія заслугі. Бацька памёр на світанні. Я яго толькі ўчора першы раз убачыла. Я не ведала і не ведаю, што ён быў за чалавек, як жыў, як цябе выхоўваў, але ён сказаў, што шчаслівы тым, што ў апошнія свае гадзіны ўбачыў мяне. З бацькам гаварыць позна ўжо, але я яшчэ прымушу цябе схіліць галаву перад Любай, хутчэй я кіну к чорту цябе, чым зраблю сабе няшчасце пакінуць дружыць з ёю.

{{Водступ|2|em}}У Сашкі астаўся нявыкарыстаны пропуск на адну з трыбун перад Домам урада. На трыбуне стаяла Люба поплеч з Рыльскім. Яны глядзелі на парад войска перад урадавай трыбунай. Цыраманіяльным маршам праходзілі часці артылерыйскага палка. Рыльскі дакрануўся да любінага пляча і паказаў рукой. Люба пазнала свайго бацьку. Камандзір палка Лук‘янскі вёў свой полк. У гэтым руху шрамаў яго нельга было заўважыць, таксама як і таго, што ён не спаў цэлую ноч, не могучы нагаварыцца з дачкой. Чорны конь пад ім танцаваў у лёгкай хадзе. Гадзіны праз паўтары ішлі калоны моладзі. У адной калоне быў Лук‘янскага ўнук. Калона ішла танцуючы. Тут вайсковы зборны аркестр быў заменен адмысловым. Лёгкая матэрыя розных колераў уздымалася ветрам і здавалася, што адзетыя ў яе людзі не маюць у сабе ніякай цяжкасці.


{{Накіравальная рыса|5em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tkr17076h0bf69tshwcsfgger62qexq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Люба Лук’янская (1937)/II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125812</id>
    <revision>
      <id>291001</id>
      <timestamp>2026-07-03T09:21:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Частка II  | аўтар     = Кузьма Чорны  | год       = 1937 год  | пераклад  =   | секцыя    = Аповесьць  | папярэдні = [[Люба Лук’янская (1937)/I|Частка I]]  | наступны  =   | анатацыі  =  }}  {{Выроўніваньне-пачатак}} &lt;pages index=&quot;Люба Лук’янская (1937).pdf&quot; from=&quot;110&quot; to=&quot;188&quot; /&gt; {{Вы...»</comment>
      <origin>291001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="497" sha1="5fu7a6cclfaai7fxrcchyx3z3xikouq" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Частка II
 | аўтар     = Кузьма Чорны
 | год       = 1937 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Аповесьць
 | папярэдні = [[Люба Лук’янская (1937)/I|Частка I]]
 | наступны  = 
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Люба Лук’янская (1937).pdf&quot; from=&quot;110&quot; to=&quot;188&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>5fu7a6cclfaai7fxrcchyx3z3xikouq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/94</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125813</id>
    <revision>
      <id>291007</id>
      <timestamp>2026-07-03T10:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «з вартасьцей камэдыі заключаецца ў тым, што яна паказуець шкоднасьць, сьмяхотнасьць і няжыцьцёвасьць гаспадарствана- і культурна-чужога парадкаваньня на Беларусі. Першы раз „Пінская шляхта“ надрукавана ў 1918 г.  &lt;center&gt;{{разьбіўка|Залёты}} (1870 г.).&lt;/center&gt; {{gap|2...»</comment>
      <origin>291007</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4506" sha1="e5dkrj60a1esgus17dg1z9x0ny2wvc4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;з вартасьцей камэдыі заключаецца ў тым, што яна паказуець шкоднасьць, сьмяхотнасьць і няжыцьцёвасьць гаспадарствана- і культурна-чужога парадкаваньня на Беларусі. Першы раз
„Пінская шляхта“ надрукавана ў 1918 г.

&lt;center&gt;{{разьбіўка|Залёты}} (1870 г.).&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}Гэтую сьмяхотную штуку ў 3-х дзеях Марцінкевіч напісаў мешанаю польска-беларускай гутаркаю. Беларускага тэксту было блізка палавіны. На сучасную літэратурную мову „Залёты“ выправіў Я. Лёсік. Композытарка М. Кімонт напісала да іх опэрэтачную музыку. Разгляд „Залётаў“ у зьвязку з крытыкай усяе творчасьці Марцінкевіча добра зрабіў Янка Купала, каторы між іншым пісаў так („Наша Ніва“ за 1915 г., № 5): „Аўтор опэрэткі В. Марцінкевіч, сам шляхціц, шчыра стаяў на варце інтарэсаў гэрбоўнай шляхты, паноў, і хаця бачыў усе іх заганы, усёжткі ў сваіх творах выказываў думку, што ўся бяда беларускай беднаты паходзіць не ад паноў, а ад панскіх слуг: аканомаў, цівуноў і іншай марноты. Пры шчырай сваей прыхільнасьці да народу, Марцінкевіч ня мог стаць усей душою на старане дэмосу, на старане толькі што выпушчанага з-пад панскай няволі мужыка-беларуса.
Для Марцінкевіча гэты мужык ёсьць мужык: можна даць яму асьвету, можна пазволіць дайці да сякога-такога дабрабыту, але ня можна дапусьціць яго да раўні з панамі.
У яго літэратурных працах гэтая дзяльба панскіх і мужыцкіх душ перабягае скрозь чырвонай нітачкай, асабліва ў творах сцэнічных. Гэтак у „Залётах“ паны і той навет пан з мужыкоў, Сабковіч, павінны гаварыць папольску, а толькі слугі іх гаворяць пабеларуску, — ды ня гледзячы на тое, што ў той час шмат-дзе па якіх дварох паны гаварылі паміж сабой пабеларуску. Марцінкевіч бачыў, што сярод мужыкоў пачынаецца эволюцыя, што колькісотлетняя паншчына не забіла да апошняга ў мужыцкай душы жаданьня падняцца вышэй са свайго
паніжэньня, са сваей беднаты-цемнаты. Паяўляюцца сабковічы, тыя сабковічы-мужыкі, што багацеюць дабром з крыўдай
для разбагацеўшых на мужыцкім дабры паноў. Колізіі гэтай Марцінкевіч яшчэ ці ня хоча ці ня можа ўразумець, яшчэ аўтора не патрапіла захапіць хваля вызвольнага ветру з Захаду. І Сабковіч у „Залётах“ гэта ёсьць шэльма з шэльмаў, узьвялічаны аўторам да нейкага горшага гатунку карыкатуры, а не чалавека з яго добрымі і благімі старонамі. Марцінкевіч ня мог падмеціць другіх сабковічаў, другіх дарабковічаў, дарабковічаў ня золата, а духа! Для тых часоў, для сучасных Марцінкевічу чытачоў і слухачоў, „Залёты“, напэўна, мелі вялікую вартасьць, бо напісаны былі не для шырокага&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e5dkrj60a1esgus17dg1z9x0ny2wvc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/95</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125814</id>
    <revision>
      <id>291008</id>
      <timestamp>2026-07-03T10:28:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «беларускага грамадзянства, а толькі для часткі яго, той касты, што ўмела чытаць і мела за што хадзіць у тэатры. Для цяперашняга беларускага грамадзянства „Залёты“ ёсьць ні болей ні меней як сумны успамін тых часоў, калі людзі думалі і верылі, што ў адны...»</comment>
      <origin>291008</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4323" sha1="qldj30q03xcok38s22ai99l9eymcxua" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;беларускага грамадзянства, а толькі для часткі яго, той касты, што ўмела чытаць і мела за што хадзіць у тэатры. Для
цяперашняга беларускага грамадзянства „Залёты“ ёсьць ні болей ні меней як сумны успамін тых часоў, калі людзі думалі і верылі, што ў адных станаў белая косьць у целе, а ў другіх — чорная. Былі „залёты“ пакляпаць мужычка белай рукой па зморшчаным твары ды паказаць яму, як гэта
нягодна выбівацца з мужыкоў у паны“.

&lt;center&gt;{{разьбіўка|Лірыка Марцінкевіча}}.&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}Шмат дробных лірычных вершаў было ў Марцінкевіча, але некаторыя пагінулі, некаторыя захованы у рукапісах і, можа быць, абы-дзе ляжаць забытыя, і толькі зусім малая частка іх трапіла ў друк. Сярод такіх ёсьць:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|„Павіншаваньне войта Навума ў дзень імянін панны W. S.“}} (1854 г.), дзе аўтор сьпісаўшы розныя пажаданьні, між іншым кажа імяніньніцы: Пацехай будзь у старасьці бацьком, а маткай роднай сваім мужычком“. Верш напісан з жартамі і ахоплен вясёлым гумарам.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|„Верш Навума Прыгаворкі на прыезд да места Менска А. Контскага, У. Сыракомлі і С. Манюшкі}} (1856 г.). І гэты верш напісан падобна да папярэдняга, але з большай паважнасьцю. Ен маець тое значаньне, што сьведчыць аб славянафільстве Марцінкевіча, у каторым пісьменьнік знахадзіў несьвядомы выхад для захаваных пад польскасьцю пачаткаў свайго беларускага нацыянальнага чуцьця. Аўтор кажа: „І нашая ніва вялікімі дударамі уздаволь шчасьліва“.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|„Вясна, голад, перапала“…}} (1860 г.). Гэты верш, як кажуць, захаваўся ў рукапісе самаго Марцінкевіча, але без яго подпісу, а мяркуючы па зьместу і па тэхніцы верша,
трудна сказаць з пеўнасьцю, што ён належыць аўторству Марцінкевіча. Верш гэты стаіць у некаторай дзіўной супярэчнасьці з іншымі творамі песьняра і з яго паўсёдным сьветаглядам. Можна думаць, што твор гэты ёсьць частка якой-небудзь анонімнай „мужыцкай гутаркі“, хадзіўшай у народзе (падобна „Гутарцы Данілы з Сьцяпанам“ П. Бахрыма) і трапіўшай у рукі Марцінкевічу, каторы ў зьвязку з перажываным пяродаднем скасаваньня паншчыны выправіў яго на свой лад і пусьціў ізноў у ход без свайго подпісу. А можа і сам аўтор-пан напісаў яго пад якім-небудзь вялікім уражаньнем, калі на мамэнт адчуў, што спакойная дыдактычнасьць яго твораў нікаліва не парушыць паноў, каб памаглі няшчаснаму народу, што ратунак можа быць толькі пасьля скасаваньня паншчыны. Можна і не знахадзіць тут&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qldj30q03xcok38s22ai99l9eymcxua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/96</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125815</id>
    <revision>
      <id>291009</id>
      <timestamp>2026-07-03T11:09:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ніякай супярэчнасьці, бо напісаць у такім тоне мог не правадыр грамады, а толькі чалавек, каторы сам разьвіваецца з разьвіцьцем ідэй у грамадзе (а гэткі быў Марцінкевіч); напісаць мог ня мужык, а пан, якому здавалася, што ён дужа добра разумее і пераказуе...»</comment>
      <origin>291009</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4156" sha1="2akrfh5281b2ube1f2f63402at1cfa3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ніякай супярэчнасьці, бо напісаць у такім тоне мог не правадыр грамады, а толькі чалавек, каторы сам разьвіваецца з разьвіцьцем ідэй у грамадзе (а гэткі быў Марцінкевіч); напісаць мог ня мужык, а пан, якому здавалася, што ён дужа добра разумее і пераказуець мужыцкую душу. Калі дапраўды верш гэты напісан Марцінкевічам, ён маець важнае значаньне для разгляду творчасьці песьняра і для характарыстыкі
панскіх настрояў таго часу; ён сьведчыць, што перад рэформай спуджаныя думкі ляцелі шмат далей наўперад, чымся тое спраўдзілася, і патрабавалі абнізіць сваю трывогу нейкай звычайнай жартаўлівасьцю ці рацыяй поступу; ён-жа можаць дапаўняць ілюстрацыю марцінкевіцкай, так сказаць, нядзейнасьці, слабасьці яго нацыянальна-соцыяльнай ідэолёгіі, пры каторай не магло пачацца запраўднае адраджэньне беларусаў, ня гледзячы на суседзтва з шаўчэнкаўскаю Украінаю. Гэты верш Марцінкевіч не друкаваў ды й ня мог надрукаваць, бо заўсёды баяўся папсаваць свае адносіны з панамі, якія жартаўліва-прыхільна пазіралі на яго беларускую творчасьць толькі ў такой меры, у якой на тое дазвалялі іхныя панскія інтарэсы.

{{gap|2em}}{{larger|'''Агульны пагляд на творчасьць Марцінкевіча.'''}} Панскасьць замінала яму глянуць глыбей, са ўсей
шчырасьцю, на панска-мужыцкія адносіны і паважна закрануць соцыяльныя проблемы. Як запраўдны пясьняр і дзеля таго найбольш сумленны і чулы чалавек свайго часу, ён толькі найлепей адчуваў пульс жыцьця і патрэбы народу, але, як пан, ён радзіўся і памёр з нічога нявартай соцыяльнай
ідэолёгіяй, каторая для мужыкоў мела такі артыкул:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Хваліць толькі бога, шчыра працаваці,&lt;/br&gt;Любіць добрых панау, мауляу родных браці, —&lt;/br&gt;Вось вашае дзела…
|}
{{gap|2em}}Ен ідэалізуе сялян, каб збудзіць у паноў спагаднасьць да іх і тым палепшыць горкую мужыцкую долю. Але гэта ёсьць толькі абы-якое замірэньне панскасьці з пясьнярскай ідэйнасьцю, той компроміс, каторы ідзець у Марцінкевіча поруч з некаторай безпрынцыпнасьцю, бо вымагае ад песьняра посьле тых вышэйшых радкоў даволі спакойна, неўзварушона
сказаць за мужыкоў:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Будзем роуныя з панамі,&lt;/br&gt;Будзем самі, як паны…
|}
{{gap|2em}}Не зачапляла творчасьць Марцінкевіча вялікіх агульна-чалавецкіх проблем. Круг яго ідэй шчыльна абмежаваны.
Пісьменьнік дужа любіў беларускую прыроду і беларускае&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2akrfh5281b2ube1f2f63402at1cfa3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/97</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125816</id>
    <revision>
      <id>291010</id>
      <timestamp>2026-07-03T11:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «жыцьцё і надта добра ведаў сялянскі побыт. Дзеля таго малюнкі сялянскага жыцьця — няйлепей яму задаліся; гульня ў карчме, вясельле, варажба, дажынкі, купальле — лепшыя часткі яго твораў. Дыдактызм Марцінкевіча стануў і ў добрай і ў благой прыгодзе для т...»</comment>
      <origin>291010</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3821" sha1="aszcbvi3xdxtlgrt54z7qp81f6gkmbl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;жыцьцё і надта добра ведаў сялянскі побыт. Дзеля таго малюнкі сялянскага жыцьця — няйлепей яму задаліся; гульня ў карчме, вясельле, варажба, дажынкі, купальле — лепшыя часткі яго твораў. Дыдактызм Марцінкевіча стануў і ў добрай і ў благой прыгодзе для творчасьці: дзякуючы яму, пясьняр меў звычайны, але важны ў пісьменстве пагляд, што прыгожая літэратура павінна пабуджаць у людзёх лепшыя староны душы; але пільнуючы дыдактызму, Марцінкевіч траціў на літэратурнасьці. Тыпы ў Марцінкевіча нявыразныя. Усе героіні яго повесьцей, добрыя беларускія дзяўчаты, ахарактызаваны
агульнымі, рыторычнымі фразамі і дзеля таго сплываюцца ў адзін нявыразны выгляд. Маючы многа падабенства з Чачотам, Марцінкевіч, аднак далёка назадзе кідаець яго ў расточках несьвядома-нацыянальнага чуцьця і ў паглядзе на літэратурнае значаньне беларускае мовы. Даўшы прыклад беларускай повесьці і камэдыі і пераклаўшы „Пана Тадэуша“, ён першы паказаў, што беларуская мова — мала таго, што не цяжкая, не такая няўломная, як прызвыклі думаць у часе нашага заняпаду, {{абмылка|ала|але}} што яна — гладкая, гібкая, пявучая, лірычная, багатая на словы і звароты, каторых даволі ёсьць, каб выказаць Адама Міцкевіча. Далёкі ад нашай сучаснай сьвядомасьці, як далёка неба ад зямлі, Марцінкевіч тымчасам сеяў беларускасьць поўнаю жменяю. І яго стродкі судзьдзя Я. Купала з удзячнасьцю пяе аб ім (1910 г.):
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Як стораж, стаў сьмела на варце&lt;/br&gt;Радзімых запушчаных гоняў,&lt;/br&gt;Стаў сеяць пасвойску ўсё тое,&lt;/br&gt;Што мы далей сеем сягоньня…
|}
{{gap|2em}}Надрукаваў Марцінкевіч пабеларуску болей за ўсіх нашых пісьменьнікаў 19-сталецьця. Кніжкі йшлі ў народ. І, як ведаем, поэт Алесь Гарун няўся пачаткаў кніжнай беларускасьці па выпадкова знойдзенай, падранай кнізе — повесьці „Гапон“ Марцінкевіча.

&lt;center&gt;{{larger|'''Вінцэсь Каратынскі.}}&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}{{larger|'''Уплыў Марцінкевіча.'''}} Вінцэсь Каратынскі пачаў пісаць пабеларуску пад уплывам Марцінкевіча. У 1856 годзе быў ён разам з Сыракомляю ў яго ў гасьцях, у Менску, і, як новы малады беларускі поэта, напісаў вершык, у каторым славіць гасьціннасьць Марцінкевіча і дзякуець за яго ласку.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aszcbvi3xdxtlgrt54z7qp81f6gkmbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/98</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125817</id>
    <revision>
      <id>291011</id>
      <timestamp>2026-07-03T11:47:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2em}}{{larger|'''Літэратура Каратынскага.'''}} Пісаньне беларускіх вершаў было быццам нейкім дадаткам да літэратурнай працы пісьменьніка ў польскай мове. Надрукавана яго беларускіх вершаў і наагул памятак яго творчасьці ў беларускай {{Няма выявы}} мове пак...»</comment>
      <origin>291011</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2848" sha1="4frwe84flzm2krv8og6hf1pggzrpivx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Літэратура Каратынскага.'''}} Пісаньне беларускіх вершаў было быццам нейкім дадаткам да літэратурнай працы пісьменьніка ў польскай мове. Надрукавана яго беларускіх вершаў і наагул памятак яго творчасьці ў беларускай
{{Няма выявы}}
мове пакуль што зусім мала. Сярод іх ёсьць
такія рэчы: 1) „Уставайма, браццы, за дзела, за дзела“! 2) верш ў альбоме А. Дарэўскага-Вярыгі, 3) элегія „Туга на чужой старане“ і 4) рэволюцыйная вершаваная брошура „Гутарка старога дзеда“.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}1. У 1858 годзе ў Вільню прыязджаў цар Аляксандар Другі. Яму
паднясьлі альбом, у каторым былі зьмешчаны
творы, напісаныя ў тутэйшых мовах. Ад „літоўска-русінскай мужыцкай грамады“ быў
у ім беларускі верш Каратынскага „Уставайма, браццы, за дзела, за дзела!“ Пясьняр, карыстаючы з прыгоды віншаваньня цара, каторы едзець на Беларусь, даволі празрыста гаворыць аб тым, якая ноч пануе над родмым краем, як цяжка жывецца мужыку-беларусу. І відаць, што Каратынскі меў вольную і чулую душу запраўднага песьняра з пераважаючымі грамадзянскімі настроямі. З літэратурнага боку гэты верш, як на той час, зусім беззаганны; словы ліюцца вагам, плаўна і вольна. Есьць прыгожыя абразы, добра ўжытыя параўнаваньні і розныя іншыя фігуральнасьці. Настрой выдзержаны, як мае быць, спачатку да канца. Мова літэратурная, а блізкая да народнай гутаркі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}2. Лірычны {{разьбіўка|вершык}}, зьмешчаны {{разьбіўка|ў альбоме А. Дарэўскага-Вярыгі}} (1858 г.), вызначаецца тым, што паказуець у Каратынскім, як песьняру-грамадзяніну, зусім ясныя пачаткі нацыянальна-беларускіх і соцыяльна-народных тэндэнцый:&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4frwe84flzm2krv8og6hf1pggzrpivx</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>