Вікікрыніцы bewikisource https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікікрыніцы Размовы пра Вікікрыніцы Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Аўтар Размовы пра аўтара Старонка Размовы пра старонку Індэкс Размовы пра індэкс TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 18186 291053 116537 2026-07-03T16:00:45Z Gleb Leo 2440 291053 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Лён | аўтар = Янка Купала | год = 1937 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Алеся|Алеся]] | наступны = [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/На нашым полі|На нашым полі]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Лён (Купала)]]. }} <pages index="Belarusi.pdf" from=59 to=61 onlysection="Лён"/> ei6my1lq98fjuhke798myd23igd4snr 0 43430 291064 206406 2026-07-03T16:19:51Z Gleb Leo 2440 291064 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Партызаны | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = Чэрвень 1935 году | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Полымя (часопіс)/1935/7/Партызаны|Партызаны]] // {{Fine|[[Полымя (часопіс)|Полымя рэволюцыі]]. — 1935. — [[Полымя (часопіс)/1935/7|№7]]}} * [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Партызаны|Партызаны]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}} * [[Творы (Купала, 1942)/Партызаны|Партызаны]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] feguhv2ywhchn39x2bps0pg2nunextt 0 43441 291020 116533 2026-07-03T12:43:29Z Gleb Leo 2440 291020 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Абвілася краіна… | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 1935 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Абвілася краіна ў кветкі|Абвілася краіна ў кветкі]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}} * [[Творы (Купала, 1942)/Абвілася краіна…|Абвілася краіна…]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] r3ra9120gl28xdbld1x239wfjnlu0v1 0 43443 291050 224014 2026-07-03T15:59:25Z Gleb Leo 2440 291050 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Лён | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = Чэрвень 1935 году | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Звязда (газета)/1935/182/Лён|Лён]] // {{Fine|[[Звязда (газета)|Звязда]]. — 12 жніўня 1935. — [[Звязда (газета)/1927/182|№182 (5258)]]}} * [[Калосьсе (1935)/1935/4/Лён|Лён]] // {{Fine|[[Калосьсе (1935)|Калосьсе]]. — 1935. — [[Калосьсе (1935)/1935/4|Кніжка 4]]}} * [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Лён|Лён]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}} * [[Творы (Купала, 1942)/Лён|Лён]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] h5byprreyaqxbqdtf8pmjy7ovblml9o 291051 291050 2026-07-03T16:00:08Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Лён]] у [[Лён (Купала)]] 291050 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Лён | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = Чэрвень 1935 году | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Звязда (газета)/1935/182/Лён|Лён]] // {{Fine|[[Звязда (газета)|Звязда]]. — 12 жніўня 1935. — [[Звязда (газета)/1927/182|№182 (5258)]]}} * [[Калосьсе (1935)/1935/4/Лён|Лён]] // {{Fine|[[Калосьсе (1935)|Калосьсе]]. — 1935. — [[Калосьсе (1935)/1935/4|Кніжка 4]]}} * [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Лён|Лён]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}} * [[Творы (Купала, 1942)/Лён|Лён]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] h5byprreyaqxbqdtf8pmjy7ovblml9o 0 43444 291024 116541 2026-07-03T12:47:37Z Gleb Leo 2440 291024 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = На нашым полі | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 1934 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/На нашым полі|На нашым полі]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}} * [[Творы (Купала, 1942)/На нашым полі|На нашым полі]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] 2s7mp4y5su1q6jgsqu2m839gtch0cjc 0 43445 291039 116543 2026-07-03T13:21:13Z Gleb Leo 2440 291039 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Я — калгасніца… | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 15 ліпеня 1934 году | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Я калгасніца|Я калгасніца]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}} * [[Творы (Купала, 1942)/Я — калгасніца…|Я — калгасніца…]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] 7psruoz6loxq3pjxyo0yaendi3wgyyo 0 43449 291061 135754 2026-07-03T16:15:42Z Gleb Leo 2440 291061 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Новая восень | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 1930 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Беларусь калгасная (1932)/1/Новая восень|Новая восень]] // {{Fine|[[Беларусь калгасная (1932)|Беларусь калгасная]]. — 1932. — [[Беларусь калгасная (1932)/1|№1]]}} * [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Новая восень|Новая восень]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}} * [[Творы (Купала, 1942)/Новая восень|Новая восень]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] 7rmqzpiwwelvzrm4mzzntatukvzsyq6 0 43450 291034 116553 2026-07-03T13:15:43Z Gleb Leo 2440 291034 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Госці | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = Чэрвень 1935 году | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Госці|Госці]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}} * [[Творы (Купала, 1942)/Госці|Госці]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] no4tm29bzyj09akac4eblbghw07z7pk 0 43460 291070 238514 2026-07-03T16:27:43Z Gleb Leo 2440 291070 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = На смерць таварыша Кірава | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 4 сьнежня 1934 году | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/На смерць тав. Кірава|На смерць тав. Кірава]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}} * [[Творы (Купала, 1942)/На смерць таварыша Кірава|На смерць таварыша Кірава]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]] [[Катэгорыя:Творы пра Сяргея Кірава]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] l48fmpntlg1065fvpwyzro76ot4wp3y 0 43463 291114 116580 2026-07-04T06:21:30Z Gleb Leo 2440 291114 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Украіна | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 16 студзеня 1935 году | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Украіна|Украіна]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}} * [[Творы (Купала, 1942)/Украіна|Украіна]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]] [[Катэгорыя:Украіна ў паэзіі]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] 91mbcu3mbbq6drp0924n3xzt16aykm1 0 43508 291117 135762 2026-07-04T06:24:07Z Gleb Leo 2440 291117 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Заўсёды наперад | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = Сьнежань 1931 году | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Беларусь калгасная (1932)/2/Заўсёды наперад!!|Заўсёды наперад!!]] // {{Fine|[[Беларусь калгасная (1932)|Беларусь калгасная]]. — 1932. — [[Беларусь калгасная (1932)/2|№2]]}} * [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Заўсёды наперад|Заўсёды наперад]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}} * [[Творы (Купала, 1942)/Заўсёды наперад!|Заўсёды наперад!]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] bs412hqyeoyaw5iy6gv7fz8uhz06rs8 0 43530 291066 116798 2026-07-03T16:20:43Z Gleb Leo 2440 291066 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Сосны | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = Чэрвень 1935 году | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Сосны|Сосны]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}} * [[Творы (Купала, 1942)/Сосны|Сосны]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] k8e7jf39x43zry2z2axo15fjrmmv2ob 104 125606 291036 290692 2026-07-03T13:19:50Z Gleb Leo 2440 291036 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{Цэнтар|{{Разьбіўка|ЗМЕСТ}}|памер=100%}} {{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Табе, правадыр…|Табе, правадыр…]]|3|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Паўстаў народ|Паўстаў народ]]|8|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Беларускім партызанам|Беларускім партызанам]]|9|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык 1|Хлопчык і лётчык]]|10|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Нашаму святу|Нашаму святу]]|12|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Мы людзі свабодныя|Мы людзі свабодныя]]|13|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Дзень добры, Масква!..|Дзень добры, Масква!..]]|14|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Сыходзіш, вёска, з яснай явы…|Сыходзіш, вёска, з яснай явы…]]|15|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Дзве сястры|Дзве сястры]]|16|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Сонцу|Сонцу]]|18|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Абвілася краіна…|Абвілася краіна…]]|—|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/На нашым полі|На нашым полі]]|19|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/А мы сабе сеем і сеем…|А мы сабе сеем і сеем…]]|20|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Госці|Госці]]|22|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Я — калгасніца…|Я — {{Абмылка|калгасніца|калгасніца…}}]]|24|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Як я молада была…|Як я молада была…]]|25|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Лён|Лён]]|—|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Песня трактарысткі|Песня трактарысткі]]|27|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Новая восень|Новая восень]]|29|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Партызаны|Партызаны]]|30|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Сосны|Сосны]]|31|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/На смерць таварыша Кірава|На смерць таварыша Кірава]]|32|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Смерць забойцам А. М. Горкага|Смерць забойцам А. М. Горкага]]|—|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Грузія|Грузія]]|33|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Украіна|Украіна]]|34|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Заўсёды наперад!|Заўсёды наперад!]]|36|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Выпраўляла маці сына…|Выпраўляла маці сына…]]|—|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Як у госці сын прыехаў…|Як у госці сын прыехаў…]]|37|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Наша моладзь|Наша моладзь]]|41|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык 2|Хлопчык і лётчык]]|—|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Арлянятам|Арлянятам]]|42|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Комсамолу|Комсамолу]]|45|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Сыны|Сыны]]|47|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||[[Творы (Купала, 1942)/Алеся|Алеся]]|50|3|col3-width=2.5em}} {{block center/e}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}<noinclude></noinclude> n9n1utfoljeuwic9rkinp7rjclvf4nl 104 125727 291016 290851 2026-07-03T12:14:38Z RAleh111 4658 291016 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}{{разьбіўка|Нячысьцік}}. Калі А. Рыпінскі напісаў гэтую баляду, невядома. Яна выдзержала аж тры выданьні, адно ў Лёндане і два ў Парыжы; трэцяе выданьне выйшла ў 1853 годзе. Прадмова да баляды напісана папольску. Дзеля бібліаграфічнай рэдкасьці кніг А. Рыпінскага, трэба тут пераказаць баляду. Яна пачынаецца гэтак: {|style="font-size:83%; margin:auto" |Таму ужо сто лет будзе,</br>Старыя помняць то людзі,</br>Скажаць вам і Апанас:</br>Жыу быу Мікіта у нас.</br>На самым канцы сяла,</br>Там яго хатка была.</br>{{gap|2.5em}}Дзяцей ня меу, хоць жанат,</br>{{gap|2.5em}}А быу бедзен, не багат;</br>{{gap|2.5em}}Багацтва ен усяго</br>{{gap|2.5em}}Імеу вяпра аднаго,</br>{{gap|2.5em}}Ды не спажыу і таго! |} {{gap|2em}}У мясаед Мікіта яго ня біў, — кажуць карміў, на продаж. Аж так і пост прыйшоў. А жонка ў Мікіты была дужа благая баба; яна, казалі, мела хэўру з нячысьцікам. Загадала Мікіціха мужыку забіць вяпра у пост, нарабіла кілбас і паслала Мікіту па гарэлку. А сама яна нейдзе забавілась, дык нячысьцік тым часам і ўкраў вядра. Мікіціха пачала біць за гэта мужыка і брахала на яго абы-што. Толькі-ж яна крыкнула: „Што-б ты прапаў!“ — як і сама прапала. Нячысьцік напусьціў поўную хату смалы, смуроду і ўсё спаліў. Адгэтуль выходзіць навука: ня ежце ў пост кілбас і бойцеся вы бога! {{gap|2em}}„{{разьбіўка|Ты-ж сам, суседзька, хацеў}}“… — вершык, напісаны А. Рыпінскім ў альбом прыяцелю-поэту Арцёму Дарэўскаму-Вярызе. Тут аб сваей лірыцы ён кажа так: {|style="font-size:83%; margin:auto" |Можа гэта ня песьнь? Каша?</br>Ды усежтыкі свая, наша! |} {{gap|2em}}{{larger|'''Заганы творчасьці А. Рыпінскага.'''}} Не казаўшы аб тым, што баляда „Нячысьцік“ ня маець літэратурнай вартасьці з боку ідэйнага, бо аўтор яе зусім няўдала, наіўна карыстае з народных забабонаў, яна і па спосабу напісаньня стаіць аж для таго часу даволі нізка. Сілябічны верш слабы, вялы, далёкі ня толькі ад бойкасьці народнай гутаркі, але і ад задачных кніжных беларускіх твораў, напісаных раней за „Нячысьціка“ танічным вершам. Толькі мова баляды вызначаецца памеркаванай чыстатосьцю. Калі разгледзіць словы Рыпінскага з альбомнага вершыка ды параўнаваць іх з нахілам усей яго творчасьці, дык можна сказаць, што ў беларускай літэратурнай працы яму загубіла ўсё хваравітасьць нацыянальнай самасьвядомасьці. Выданьні А. Рыпінскага мелі для нас у пасяродку мінулага сталецьця {{перанос пачатак|нека|торае}}<noinclude></noinclude> rkvt1qnwfn7cym3xwwy8vkq1438fgld 104 125797 291015 290986 2026-07-03T12:09:30Z RAleh111 4658 291015 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>столькі тварыў, сколькі проста сьпісываў з жывой запраўднасьці. Прыгожая дзяўчына сіротка {{разьбіўка|Тадорка}} вельмі падобна да Касі ў „Вечарніцах“, як тая ўзноў — да Кацярынкі ў повесьці „Гапон“. Агатка-ж узята з „Купалы“. Апісаў аўтор жартам і самога сябе, як гуляў з Тадоркаю, і ў апісаньні пасьмяяўся з пісара: {|style="font-size:83%; margin:auto" |Пасьля гульнуу з ею Навум Прыгаворка.</br>Панок весяленькі, разумны, крый Божа!</br>Яго у розуме і пісар ня зможа,</br>А пісар наш, браткі, нечага казаць!</br>У Халапенічах вучыуся чытаць!</br>Вяліка галоука! мауляу сена стог,</br>Ды пан загнау яго у казіны рог.</br>Ен і кніжкі піша, песенькі сьпявае</br>Так вумны, што усякі мужык панімае. |} {{gap|2em}}Карціна частаваньня, калі „паявіўся на шырокі стол цаліком пячоны, прабальшэнны вол“, карціна скокаў з песьнямі, карагоду, паднашэньня дажынковага вянка, — усё гэта напісана з вялікай любасьцю аўтора да рэчы, з захапленьнем красою народнага культа, з колёрытнасьцю і некаторым размахам, — і ў тым літэратурная вартасьць „Шчэраўскіх дажынак“. <center>{{разьбіўка|Пераклад}} „{{разьбіўка|Пана Тадэуша}}“ (1859 г.).</center> {{gap|2em}}Пераклад „Пана Тадэуша“ А. Міцкевіча, зроблены Марцінкевічам, друкаваўся ў 1859 годзе ў Вільні „на грошы, што шмат людзёў злажылі, а паміж іх былі і мужычкі“. Дазвол на друкаваньне быў дадзены цэнзарам Кукальнікам. Як толькі былі надрукаваны дзьве першыя быліцы, на места Кукальніка назначылі новага цэнзара, нейкага Мухіна. Той загадаў арыштаваць іх і спаліць; асталося цэлымі дзьве-тры кніжкі. Дык пераклад пабачыў сьвет толькі пасьля 1905 году.</br> {{gap|2em}}{{разьбіўка|Прадмова перакладчыка}} напісана была папольску. У ёй Марцінкевіч піша так: „Аповесьць Адама Міцкевіча „Пан Тадэуш“, што так ясна, так шчыра малюець характар, звычаі і абычаі нашых беларускіх паноў часу Наполеона, ужо цяпер (1859 г.) перакладаецца на маскоўскую мову. Чаму-ж, думаю, наш народ просты, што з гэтымі панамі так блізка жыў, чаму-ж дробная акалічная шляхта, што жывучы ў лясным зацішшы, у хаце, між сабою, сваей роднай ужывае мовы — чаму-ж яна ня мае пазнаць абычаеў сваіх бацькоў? Вось гэта ўсё і нагнала мне думку пералажыць „Пана Тадэуша“ на беларускую мову“… Далей перакладчык жаліцца, што праца яго „ў гэтай мове“, каторая мела заахвоціць „нашага беларускага мужыка і бедную шляхту“ да навукі, што яна не знайшла прыяцеляў сярод „тых багатых людзей нашае {{перанос пачатак|старон|кі}}<noinclude></noinclude> 9emqrtknt2iepxa6hrbc2f8adv3wu4h 104 125814 291013 291008 2026-07-03T12:06:26Z RAleh111 4658 291013 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>беларускага грамадзянства, а толькі для часткі яго, той касты, што ўмела чытаць і мела за што хадзіць у тэатры. Для цяперашняга беларускага грамадзянства „Залёты“ ёсьць ні болей ні меней як сумны успамін тых часоў, калі людзі думалі і верылі, што ў адных станаў белая косьць у целе, а ў другіх — чорная. Былі „залёты“ пакляпаць мужычка белай рукой па зморшчаным твары ды паказаць яму, як гэта нягодна выбівацца з мужыкоў у паны“. <center>{{разьбіўка|Лірыка Марцінкевіча}}.</center> {{gap|2em}}Шмат дробных лірычных вершаў было ў Марцінкевіча, але некаторыя пагінулі, некаторыя захованы у рукапісах і, можа быць, абы-дзе ляжаць забытыя, і толькі зусім малая частка іх трапіла ў друк. Сярод такіх ёсьць:</br> {{gap|2em}}{{разьбіўка|„Павіншаваньне войта Навума ў дзень імянін панны W. S.“}} (1854 г.), дзе аўтор сьпісаўшы розныя пажаданьні, між іншым кажа імяніньніцы: Пацехай будзь у старасьці бацьком, а маткай роднай сваім мужычком“. Верш напісан з жартамі і ахоплен вясёлым гумарам.</br> {{gap|2em}}„{{разьбіўка|Верш Навума Прыгаворкі на прыезд да места Менска А. Контскага, У. Сыракомлі і С. Манюшкі}} (1856 г.). І гэты верш напісан падобна да папярэдняга, але з большай паважнасьцю. Ен маець тое значаньне, што сьведчыць аб славянафільстве Марцінкевіча, у каторым пісьменьнік знахадзіў несьвядомы выхад для захаваных пад польскасьцю пачаткаў свайго беларускага нацыянальнага чуцьця. Аўтор кажа: „І нашая ніва вялікімі дударамі уздаволь шчасьліва“.</br> {{gap|2em}}„{{разьбіўка|Вясна, голад, перапала}}“… (1860 г.). Гэты верш, як кажуць, захаваўся ў рукапісе самаго Марцінкевіча, але без яго подпісу, а мяркуючы па зьместу і па тэхніцы верша, трудна сказаць з пеўнасьцю, што ён належыць аўторству Марцінкевіча. Верш гэты стаіць у некаторай дзіўной супярэчнасьці з іншымі творамі песьняра і з яго паўсёдным сьветаглядам. Можна думаць, што твор гэты ёсьць частка якой-небудзь анонімнай „мужыцкай гутаркі“, хадзіўшай у народзе (падобна „Гутарцы Данілы з Сьцяпанам“ П. Бахрыма) і трапіўшай у рукі Марцінкевічу, каторы ў зьвязку з перажываным пяродаднем скасаваньня паншчыны выправіў яго на свой лад і пусьціў ізноў у ход без свайго подпісу. А можа і сам аўтор-пан напісаў яго пад якім-небудзь вялікім уражаньнем, калі на мамэнт адчуў, што спакойная дыдактычнасьць яго твораў нікаліва не парушыць паноў, каб памаглі няшчаснаму народу, што ратунак можа быць толькі пасьля скасаваньня паншчыны. Можна і не знахадзіць тут<noinclude></noinclude> supm9idt2ibdxidl4ud0h5w7vvqxdn0 291014 291013 2026-07-03T12:07:17Z RAleh111 4658 291014 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>беларускага грамадзянства, а толькі для часткі яго, той касты, што ўмела чытаць і мела за што хадзіць у тэатры. Для цяперашняга беларускага грамадзянства „Залёты“ ёсьць ні болей ні меней як сумны успамін тых часоў, калі людзі думалі і верылі, што ў адных станаў белая косьць у целе, а ў другіх — чорная. Былі „залёты“ пакляпаць мужычка белай рукой па зморшчаным твары ды паказаць яму, як гэта нягодна выбівацца з мужыкоў у паны“. <center>{{разьбіўка|Лірыка Марцінкевіча}}.</center> {{gap|2em}}Шмат дробных лірычных вершаў было ў Марцінкевіча, але некаторыя пагінулі, некаторыя захованы у рукапісах і, можа быць, абы-дзе ляжаць забытыя, і толькі зусім малая частка іх трапіла ў друк. Сярод такіх ёсьць:</br> {{gap|2em}}{{разьбіўка|„Павіншаваньне войта Навума ў дзень імянін панны W. S.“}} (1854 г.), дзе аўтор сьпісаўшы розныя пажаданьні, між іншым кажа імяніньніцы: Пацехай будзь у старасьці бацьком, а маткай роднай сваім мужычком“. Верш напісан з жартамі і ахоплен вясёлым гумарам.</br> {{gap|2em}}„{{разьбіўка|Верш Навума Прыгаворкі на прыезд да места Менска А. Контскага, У. Сыракомлі і С. Манюшкі}}“ (1856 г.). І гэты верш напісан падобна да папярэдняга, але з большай паважнасьцю. Ен маець тое значаньне, што сьведчыць аб славянафільстве Марцінкевіча, у каторым пісьменьнік знахадзіў несьвядомы выхад для захаваных пад польскасьцю пачаткаў свайго беларускага нацыянальнага чуцьця. Аўтор кажа: „І нашая ніва вялікімі дударамі уздаволь шчасьліва“.</br> {{gap|2em}}„{{разьбіўка|Вясна, голад, перапала}}“… (1860 г.). Гэты верш, як кажуць, захаваўся ў рукапісе самаго Марцінкевіча, але без яго подпісу, а мяркуючы па зьместу і па тэхніцы верша, трудна сказаць з пеўнасьцю, што ён належыць аўторству Марцінкевіча. Верш гэты стаіць у некаторай дзіўной супярэчнасьці з іншымі творамі песьняра і з яго паўсёдным сьветаглядам. Можна думаць, што твор гэты ёсьць частка якой-небудзь анонімнай „мужыцкай гутаркі“, хадзіўшай у народзе (падобна „Гутарцы Данілы з Сьцяпанам“ П. Бахрыма) і трапіўшай у рукі Марцінкевічу, каторы ў зьвязку з перажываным пяродаднем скасаваньня паншчыны выправіў яго на свой лад і пусьціў ізноў у ход без свайго подпісу. А можа і сам аўтор-пан напісаў яго пад якім-небудзь вялікім уражаньнем, калі на мамэнт адчуў, што спакойная дыдактычнасьць яго твораў нікаліва не парушыць паноў, каб памаглі няшчаснаму народу, што ратунак можа быць толькі пасьля скасаваньня паншчыны. Можна і не знахадзіць тут<noinclude></noinclude> 2iu3mw79sytfjj5x1kvcv89fvccnzll 104 125816 291057 291010 2026-07-03T16:12:08Z Gleb Leo 2440 291057 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude><section begin="Дунін"/>жыцьцё і надта добра ведаў сялянскі побыт. Дзеля таго малюнкі сялянскага жыцьця — няйлепей яму задаліся; гульня ў карчме, вясельле, варажба, дажынкі, купальле — лепшыя часткі яго твораў. Дыдактызм Марцінкевіча стануў і ў добрай і ў благой прыгодзе для творчасьці: дзякуючы яму, пясьняр меў звычайны, але важны ў пісьменстве пагляд, што прыгожая літэратура павінна пабуджаць у людзёх лепшыя староны душы; але пільнуючы дыдактызму, Марцінкевіч траціў на літэратурнасьці. Тыпы ў Марцінкевіча нявыразныя. Усе героіні яго повесьцей, добрыя беларускія дзяўчаты, ахарактызаваны агульнымі, рыторычнымі фразамі і дзеля таго сплываюцца ў адзін нявыразны выгляд. Маючы многа падабенства з Чачотам, Марцінкевіч, аднак далёка назадзе кідаець яго ў расточках несьвядома-нацыянальнага чуцьця і ў паглядзе на літэратурнае значаньне беларускае мовы. Даўшы прыклад беларускай повесьці і камэдыі і пераклаўшы „Пана Тадэуша“, ён першы паказаў, што беларуская мова — мала таго, што не цяжкая, не такая няўломная, як прызвыклі думаць у часе нашага заняпаду, {{абмылка|ала|але}} што яна — гладкая, гібкая, пявучая, лірычная, багатая на словы і звароты, каторых даволі ёсьць, каб выказаць Адама Міцкевіча. Далёкі ад нашай сучаснай сьвядомасьці, як далёка неба ад зямлі, Марцінкевіч тымчасам сеяў беларускасьць поўнаю жменяю. І яго стродкі судзьдзя Я. Купала з удзячнасьцю пяе аб ім (1910 г.): {|style="font-size:83%; margin:auto" |Як стораж, стаў сьмела на варце</br>Радзімых запушчаных гоняў,</br>Стаў сеяць пасвойску ўсё тое,</br>Што мы далей сеем сягоньня… |} {{gap|2em}}Надрукаваў Марцінкевіч пабеларуску болей за ўсіх нашых пісьменьнікаў 19-сталецьця. Кніжкі йшлі ў народ. І, як ведаем, поэт Алесь Гарун няўся пачаткаў кніжнай беларускасьці па выпадкова знойдзенай, падранай кнізе — повесьці „Гапон“ Марцінкевіча. <section end="Дунін"/> <section begin="Каратынскі"/><center>{{larger|'''Вінцэсь Каратынскі.}}</center> {{gap|2em}}{{larger|'''Уплыў Марцінкевіча.'''}} Вінцэсь Каратынскі пачаў пісаць пабеларуску пад уплывам Марцінкевіча. У 1856 годзе быў ён разам з Сыракомляю ў яго ў гасьцях, у Менску, і, як новы малады беларускі поэта, напісаў вершык, у каторым славіць гасьціннасьць Марцінкевіча і дзякуець за яго ласку. <section end="Каратынскі"/><noinclude></noinclude> 8kdkvgrscajao6eaev7lrf8i3x3qrtv 104 125817 291092 291011 2026-07-04T05:57:41Z Gleb Leo 2440 291092 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}{{larger|'''Літэратура Каратынскага.'''}} Пісаньне беларускіх вершаў было быццам нейкім дадаткам да літэратурнай працы пісьменьніка ў польскай мове. Надрукавана яго беларускіх вершаў і наагул памятак яго творчасьці ў беларускай {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 20.jpg|подпіс=В. Каратынскі (Музэй Я. Луцкевіча).}} мове пакуль што зусім мала. Сярод іх ёсьць такія рэчы: 1) „Уставайма, браццы, за дзела, за дзела“! 2) верш ў альбоме А. Дарэўскага-Вярыгі, 3) элегія „Туга на чужой старане“ і 4) рэволюцыйная вершаваная брошура „Гутарка старога дзеда“.</br> {{gap|2em}}1. У 1858 годзе ў Вільню прыязджаў цар Аляксандар Другі. Яму паднясьлі альбом, у каторым былі зьмешчаны творы, напісаныя ў тутэйшых мовах. Ад „літоўска-русінскай мужыцкай грамады“ быў у ім беларускі верш Каратынскага „Уставайма, браццы, за дзела, за дзела!“ Пясьняр, карыстаючы з прыгоды віншаваньня цара, каторы едзець на Беларусь, даволі празрыста гаворыць аб тым, якая ноч пануе над родмым краем, як цяжка жывецца мужыку-беларусу. І відаць, што Каратынскі меў вольную і чулую душу запраўднага песьняра з пераважаючымі грамадзянскімі настроямі. З літэратурнага боку гэты верш, як на той час, зусім беззаганны; словы ліюцца вагам, плаўна і вольна. Есьць прыгожыя абразы, добра ўжытыя параўнаваньні і розныя іншыя фігуральнасьці. Настрой выдзержаны, як мае быць, спачатку да канца. Мова літэратурная, а блізкая да народнай гутаркі.</br> {{gap|2em}}2. Лірычны {{разьбіўка|вершык}}, зьмешчаны {{разьбіўка|ў альбоме А. Дарэўскага-Вярыгі}} (1858 г.), вызначаецца тым, што паказуець у Каратынскім, як песьняру-грамадзяніну, зусім ясныя пачаткі нацыянальна-беларускіх і соцыяльна-народных тэндэнцый:<noinclude></noinclude> t89me5o3dxcxchk7zyk3bd7f4l97fim 104 125818 291012 2026-07-03T12:04:42Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{|style="font-size:83%; margin:auto" |І зямля тут твая,</br>І народ, як сям‘я</br>Ен з табою з вякоу</br>Адно цела і кроу… |} {{gap|2em}}Аўтор вельмі абразна кажа, што запросіць людзей з вёсак слухаць наддзьвінскага дудара, каторы будзе пяяць аб роднай зямліцы, аб „мужыцкіх панох“,...» 291012 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{|style="font-size:83%; margin:auto" |І зямля тут твая,</br>І народ, як сям‘я</br>Ен з табою з вякоу</br>Адно цела і кроу… |} {{gap|2em}}Аўтор вельмі абразна кажа, што запросіць людзей з вёсак слухаць наддзьвінскага дудара, каторы будзе пяяць аб роднай зямліцы, аб „мужыцкіх панох“, аб свабодзе людзей… На гэтыя запросіны паваліць увесь народ, як мухі на мёд. Аўтор, жадаючы здароўя дудару, спадзяецца, што з дударовых песьняў, калі яны ўзыйдуць, „будзе хлеб для душы“. Верш — дужа музычны, лёгкі, бойкі. Настрой поўны бодрасьці, жыцьця. Пясьняр верыць у сьветлую будучыну і даець гэтую веру чытаньніку. {{gap|2em}}3. Элегія „{{разьбіўка|Туга на чужой старане}}“ напісана пад запраўдным поэтычным натхненьнем, пад засмучона-далікатным, поўным пачуцьця настроем. Навет сярод вершаў сучаснай беларускай лірыкі гэтая элегія Каратынскага вызначаецца поэтычным прыгажством і вабнай падкупаючай шчырасьцю. Тут ня чуецца кніжнасьці, тут павяваець прыемным пахам творчасьці самаго народа. Поэт так пранікся ў успамінах абразамі роднага краю, туга на чужой старане спарадзіла ў ім такую вялізарную асоцыяцыю родных уяўленьняў, што ён няпрыцям сам запяяў, як пяе народ: {|style="font-size:83%; margin:auto" |Ой, саколка, ой, галубка!</br>Ня пытайся, не, —</br>Што мне тошна, мая любка,</br>У гэтай старане…</br>{{gap|2.5em}}Я-ж зямліцу меу радную,</br>{{gap|2.5em}}Быу слабодзен сам.</br>{{gap|2.5em}}Ох, ці днюю, ці начую, —</br>{{gap|2.5em}}Я усе там ды там |} {{gap|2em}}Там знаходзіў поэт адгалос на ўсе праявы свае маладыя душы, а тут як ні гукае, ніякага адгалосу няма. Успамінаюцца яму дзяўчаткі роднаю краю. Яны палілі ў дзяцюку агонь жыцьця, хмялілі яго сваім паглядам. А цяпер чоран яму цэлы сьвет, ён адзін, як кол, смутна глядзіць праз ваконца. Ен жаліцца: „Ад зарыцы да зарыцы туга кроў мне п‘ець“… Музыку да элегіі напісаў у тым-жа часе селянін з Наваградчыны Вінцэсь Клімовіч. Орыгінал верша і нотаў знаходзіцца ў архіве газэты „Наша Ніва“. {{gap|2em}}4. „{{разьбіўка|Гутарка старога дзеда}}“ выйшла двума выданьнямі: у 1861 годзе ў Пазнані і ў 1862 годзе ў Парыжу. Паміж імі ёсьць некаторая розьніца. Значаньне „Гутаркі“ не літэратурнае, а гістарычна-літэратурнае. Верш тут горшы, чымся ў іншых рэчах Каратынскага, але гэтакі-ж энэргічны:<noinclude></noinclude> cvwwhoqkz2fcxyq3xydqgy64t5n0pok 104 125819 291017 2026-07-03T12:32:06Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{|style="font-size:83%; margin:auto" |Эй, скажыце, добры людзі,</br>Што ужо на сьвеце будзе?</br>Чы-то так бог судзіу з намі —</br>Прапасьць на век маскалямі? |} {{gap|2em}}Заданьні брошуркі рэволюцыйна-агітацыйныя, але ня столькі беларускія, сколькі польскія. Аўтор кажаць аб дужа ця...» 291017 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{|style="font-size:83%; margin:auto" |Эй, скажыце, добры людзі,</br>Што ужо на сьвеце будзе?</br>Чы-то так бог судзіу з намі —</br>Прапасьць на век маскалямі? |} {{gap|2em}}Заданьні брошуркі рэволюцыйна-агітацыйныя, але ня столькі беларускія, сколькі польскія. Аўтор кажаць аб дужа цяжкой долі беларускага народа пад маскальскім уціскам, пералічае, колькі ёсьць рознага ліха і бяды ад яго, як падаткі, некруцкая павіннасьць, чыноўнікі, адбіраньне касьцёлаў на цэрквы і г. д.; даводзіць, што ў Севастопальскую вайну пранцузы ішлі ратаваць палякоў і беларусаў; засьцерагае, каб ня мелі веры папам, быццам маскалі скасуюць паншчыну, і т. д., — а ўсё гэта робіць дзеля таго, каб усе беларусы пайшлі разам з палякамі, як толькі на вясну, „дасьць бог, гранець пранцуз, паляк з жаўнярамі“. Ен пацяшае, што пайшоўшы з палякамі, „будзем роўныя з панамі“. {{gap|2em}}{{larger|Каратынскі ў нашай літаратуры}} — пясьняр новашляхоцкай школы. Абпалячанасьць і палітыка вымагала ад яго той тэндэнцыі, якой ужыў ён у „Гутарцы старога дзеда“ і якая так замінае ў яго творчасьці. Каратынскі быў пясьняр здольны, але ён глядзеў на літэратуру, як на спосаб спаўненьня розных палітычных і грамадзкіх цэляў. Дзеля гэткіх прычын ён не скарыстаў у нашай літэратуры з свае здольнасьці ў поўнай меры. Далёкі ад беларускай сьвядомасьці, Каратынскі быў, аднак, тым слаўным „крывічанінам“ у польскай сфэры, слова каторага сеяла беларускую сьвядомасьць. <center>{{larger|'''Арцём Дарэўскі-Вярыга.}}</center> {{gap|2em}}Ен быў родам з Віцебшчыны ({{разьбіўка|наддзьвінскі дудар}}). Пісаў папольску. Праслухаўшы „Пана Тадэуша“ ў беларускай мове, ён заахвоціўся сам і пераклаў „Конрада Валенрода“. Пісаў Дарэўскі пабеларуску многа, але творы яго ня былі друкованы, апрача некалькіх невялічкіх вершыкаў. Загінулі ці дагэтуль ня знойдзены яго лепшыя, як сьведчыць Кіркор, творы, гэта: 1) „Гутарка з пляндроўкі па зямлі латышоў“, 2) „Паўрот Міхалка“, 3) „Быхаў“, 4) пераклад „Конрада Валенрода“ і іншыя рэчы. А ёсьць пеўныя весткі, што яны, асабліва астатні твор, былі значна пашыраны ў рукапісах. Захаваліся яго такія вершы: 1) „{{разьбіўка|Ліцьвінам, запісаўшымся ў мой альбом, на пажагнаньне}}“ (1858 г., Вільня), 2) „{{разьбіўка|Мужычая думка з ваколіц Віцебска на агалашэньне вольніцы}}“ (1858 г.) і 3) адрывак, надрукаваны ў брошурцы Р. Зямкевіча „Адам-Ганоры Кіркор“, у каторым Дарэўскі пішаць да Кіркора так:<noinclude></noinclude> 6qgjq84cp985nsgb09plkinsq1f30ec 291093 291017 2026-07-04T05:58:17Z Gleb Leo 2440 291093 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude><section begin="Каратынскі"/> {|style="font-size:83%; margin:auto" |Эй, скажыце, добры людзі,</br>Што ужо на сьвеце будзе?</br>Чы-то так бог судзіу з намі —</br>Прапасьць на век маскалямі? |} {{gap|2em}}Заданьні брошуркі рэволюцыйна-агітацыйныя, але ня столькі беларускія, сколькі польскія. Аўтор кажаць аб дужа цяжкой долі беларускага народа пад маскальскім уціскам, пералічае, колькі ёсьць рознага ліха і бяды ад яго, як падаткі, некруцкая павіннасьць, чыноўнікі, адбіраньне касьцёлаў на цэрквы і г. д.; даводзіць, што ў Севастопальскую вайну пранцузы ішлі ратаваць палякоў і беларусаў; засьцерагае, каб ня мелі веры папам, быццам маскалі скасуюць паншчыну, і т. д., — а ўсё гэта робіць дзеля таго, каб усе беларусы пайшлі разам з палякамі, як толькі на вясну, „дасьць бог, гранець пранцуз, паляк з жаўнярамі“. Ен пацяшае, што пайшоўшы з палякамі, „будзем роўныя з панамі“. {{gap|2em}}{{larger|Каратынскі ў нашай літаратуры}} — пясьняр новашляхоцкай школы. Абпалячанасьць і палітыка вымагала ад яго той тэндэнцыі, якой ужыў ён у „Гутарцы старога дзеда“ і якая так замінае ў яго творчасьці. Каратынскі быў пясьняр здольны, але ён глядзеў на літэратуру, як на спосаб спаўненьня розных палітычных і грамадзкіх цэляў. Дзеля гэткіх прычын ён не скарыстаў у нашай літэратуры з свае здольнасьці ў поўнай меры. Далёкі ад беларускай сьвядомасьці, Каратынскі быў, аднак, тым слаўным „крывічанінам“ у польскай сфэры, слова каторага сеяла беларускую сьвядомасьць. <section end="Каратынскі"/> <section begin="Вярыга"/><center>{{larger|'''Арцём Дарэўскі-Вярыга.}}</center> {{gap|2em}}Ен быў родам з Віцебшчыны ({{разьбіўка|наддзьвінскі дудар}}). Пісаў папольску. Праслухаўшы „Пана Тадэуша“ ў беларускай мове, ён заахвоціўся сам і пераклаў „Конрада Валенрода“. Пісаў Дарэўскі пабеларуску многа, але творы яго ня былі друкованы, апрача некалькіх невялічкіх вершыкаў. Загінулі ці дагэтуль ня знойдзены яго лепшыя, як сьведчыць Кіркор, творы, гэта: 1) „Гутарка з пляндроўкі па зямлі латышоў“, 2) „Паўрот Міхалка“, 3) „Быхаў“, 4) пераклад „Конрада Валенрода“ і іншыя рэчы. А ёсьць пеўныя весткі, што яны, асабліва астатні твор, былі значна пашыраны ў рукапісах. Захаваліся яго такія вершы: 1) „{{разьбіўка|Ліцьвінам, запісаўшымся ў мой альбом, на пажагнаньне}}“ (1858 г., Вільня), 2) „{{разьбіўка|Мужычая думка з ваколіц Віцебска на агалашэньне вольніцы}}“ (1858 г.) і 3) адрывак, надрукаваны ў брошурцы Р. Зямкевіча „Адам-Ганоры Кіркор“, у каторым Дарэўскі пішаць да Кіркора так: <section end="Вярыга"/><noinclude></noinclude> 3jfrmt8xjjglw1t96i37umxg17xxuck 104 125820 291018 2026-07-03T12:42:23Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «<section begin="Абвілася"/>Збожжам поўныя гумны,<br /> {{gap|2.5em}}Паветкі.<br /> Весяляцца старыя<br /> {{gap|2.5em}}І дзеткі,<br /> Што прыбытак ад працы<br /> {{gap|2.5em}}Ў іх гэткі.<br /> Што мінулі батрацтва<br /> {{gap|2.5em}}Наследкі,<br /> Не ядуць болей панскіх<br /> {{gap|2.5em}}Аб’едкаў.<br /> Абвілася...» 291018 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Абвілася"/>Збожжам поўныя гумны,<br /> {{gap|2.5em}}Паветкі.<br /> Весяляцца старыя<br /> {{gap|2.5em}}І дзеткі,<br /> Што прыбытак ад працы<br /> {{gap|2.5em}}Ў іх гэткі.<br /> Што мінулі батрацтва<br /> {{gap|2.5em}}Наследкі,<br /> Не ядуць болей панскіх<br /> {{gap|2.5em}}Аб’едкаў.<br /> Абвілася краіна<br /> {{gap|2.5em}}У кветкі,<br /> Кліча сонца і месяц<br /> {{gap|2.5em}}У сведкі.<br /> {{smaller|1935 г.}} {{block center/e}} <section end="Абвілася"/> <section begin="На"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''НА НАШЫМ ПОЛІ'''|памер=100%}} На нашым полі,<br /> Полі калгасным,<br /> Дзянькі праходзяць<br /> Весела, ясна.<br /> Дружна працуем<br /> Мы грамадою,<br /> Знацца не знаем<br /> З горам, з бядою.<br /> Пры нашым ладзе,<br /> Пры калектыўным,<br /> Рукам падмогай<br /> Служаць машыны.<br /> Болей не знаем<br /> Сох на загонах, —<br /> Трактар нам цягне<br /> Плугі, бароны.<br /> Сонейка ўзыйдзе,<br /> Сонейка зайдзе,<br /> 19<section end="На"/><noinclude></noinclude> ga28bntebqaixb89iy9ia9k0xk2ouu6 0 125821 291019 2026-07-03T12:43:11Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Абвілася краіна… | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Сонцу|Сонцу]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/На нашым полі|На нашым полі]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага т...» 291019 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Абвілася краіна… | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Сонцу|Сонцу]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/На нашым полі|На нашым полі]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Абвілася краіна…]] }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="20" to="21" fromsection="Абвілася" tosection="Абвілася" /> 00vogd5e403d5sgpez0ioaqjx3df32o 104 125822 291021 2026-07-03T12:44:14Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{|style="font-size:83%; margin:auto" |Адаська, родны Адаська</br>Як мы цешымся з цябе!</br>Душа твая зусім наська,</br>А горнеш усіх к сабе.</br>Мурашачка працавіта,</br>Хвала, брат, сіле тваей!</br>Як нашы у пуню жыта,</br>Кладзеш усе у музэй.</br>Будзь здароу! {{разьбіўка|Няхай-жа пільна}}...» 291021 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{|style="font-size:83%; margin:auto" |Адаська, родны Адаська</br>Як мы цешымся з цябе!</br>Душа твая зусім наська,</br>А горнеш усіх к сабе.</br>Мурашачка працавіта,</br>Хвала, брат, сіле тваей!</br>Як нашы у пуню жыта,</br>Кладзеш усе у музэй.</br>Будзь здароу! {{разьбіўка|Няхай-жа пільна}}</br>{{разьбіўка|Так усе робяць свае}}…</br>{{gap|12em}}і г. д. |} {{gap|2em}}{{larger|'''Альбом А. Дарэўскага-Вярыгі,'''}} пісаны папольску і пабеларуску, надта цікаўная літэратурна-гістарычная памятка. У вальбоме адбіліся краёвыя сымпатыі, тэндэнцыі, думкі і жаданьні беларускай інтэлігенцыі польскай культуры. Альбом сьведчыць {{Няма выявы}} і аб тым, што тыповы прадстаўнік і болей-меней правадыр гэтай інтэлігенцыі Дарэўскі многа і добра пісаў пабеларуску. З беларускіх запісяў, апрача раней разгледжаных, цікаўны ў альбоме гэтакія:</br> {{gap|2em}}1. {{разьбіўка|М. Караткевіч}} (1858 г, Менск) напісаў: {|style="font-size:83%; margin:auto" |Беларускі дудару!</br>Радасна таму гаспадару,</br>К катораму на парог</br>Зашлець цябе госпад бог.</br>Бо ты, мілы дударэнька,</br>Так іграеш харашэнька.</br>Што душа аж расплывецца</br>Што аж сэрца затрасецца,</br>А ад радасьці сьляза пальецца… |} {{gap|2em}}2. {{разьбіўка|Якуб Т—кі}} (1858 г., Магілеў) запісаў у альбом Дарэўскаму, што ён надта радуецца такому гасьцю і што сам хацеў-бы іграць на сваёй жалейцы так, як госьць умее іграць на дудзе. Параўнаваньне жалейкі з дудою трэба тут разумець так, што і Якуб Т—кі пісаў беларускія творы, але свае поэтычныя здольнасьці ставіў многа ніжэй за здольнасьцяў Дарэўскага. Якуб Т—кі навет гардзіцца сваёй блізкасьцю да поэты Дарэўскага, ён кажа:<noinclude></noinclude> 61tof3yk9mumo9bmkd1pstph0gwsfls 291094 291021 2026-07-04T05:58:55Z Gleb Leo 2440 291094 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{|style="font-size:83%; margin:auto" |Адаська, родны Адаська</br>Як мы цешымся з цябе!</br>Душа твая зусім наська,</br>А горнеш усіх к сабе.</br>Мурашачка працавіта,</br>Хвала, брат, сіле тваей!</br>Як нашы у пуню жыта,</br>Кладзеш усе у музэй.</br>Будзь здароу! {{разьбіўка|Няхай-жа пільна}}</br>{{разьбіўка|Так усе робяць свае}}…</br>{{gap|12em}}і г. д. |} {{gap|2em}}{{larger|'''Альбом А. Дарэўскага-Вярыгі,'''}} пісаны папольску і пабеларуску, надта цікаўная літэратурна-гістарычная памятка. У вальбоме адбіліся краёвыя сымпатыі, тэндэнцыі, думкі і жаданьні беларускай інтэлігенцыі польскай культуры. Альбом сьведчыць {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 21.jpg|подпіс=А. Дарэускі - Вярыга (музэй Я. Луцкевіча).}} і аб тым, што тыповы прадстаўнік і болей-меней правадыр гэтай інтэлігенцыі Дарэўскі многа і добра пісаў пабеларуску. З беларускіх запісяў, апрача раней разгледжаных, цікаўны ў альбоме гэтакія:</br> {{gap|2em}}1. {{разьбіўка|М. Караткевіч}} (1858 г, Менск) напісаў: {|style="font-size:83%; margin:auto" |Беларускі дудару!</br>Радасна таму гаспадару,</br>К катораму на парог</br>Зашлець цябе госпад бог.</br>Бо ты, мілы дударэнька,</br>Так іграеш харашэнька.</br>Што душа аж расплывецца</br>Што аж сэрца затрасецца,</br>А ад радасьці сьляза пальецца… |} {{gap|2em}}2. {{разьбіўка|Якуб Т—кі}} (1858 г., Магілеў) запісаў у альбом Дарэўскаму, што ён надта радуецца такому гасьцю і што сам хацеў-бы іграць на сваёй жалейцы так, як госьць умее іграць на дудзе. Параўнаваньне жалейкі з дудою трэба тут разумець так, што і Якуб Т—кі пісаў беларускія творы, але свае поэтычныя здольнасьці ставіў многа ніжэй за здольнасьцяў Дарэўскага. Якуб Т—кі навет гардзіцца сваёй блізкасьцю да поэты Дарэўскага, ён кажа:<noinclude></noinclude> q3e42gzjn1vjzppzojziqp59xm40f3o 104 125823 291022 2026-07-03T12:46:36Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «<section begin="На"/>Сеем і полем<br /> Шчыра, папраўдзе.<br /> Сеем, збіраем<br /> Спелае збожжа,<br /> Сабе, краіне<br /> Багацце множым.<br /> {{smaller|1934 г.}} {{block center/e}} <section end="На"/> <section begin="А"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''А МЫ САБЕ СЕЕМ І СЕЕМ…'''|памер=100%}} {{Цэнтар|I.|памер=100%}} А мы сабе се...» 291022 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="На"/>Сеем і полем<br /> Шчыра, папраўдзе.<br /> Сеем, збіраем<br /> Спелае збожжа,<br /> Сабе, краіне<br /> Багацце множым.<br /> {{smaller|1934 г.}} {{block center/e}} <section end="На"/> <section begin="А"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''А МЫ САБЕ СЕЕМ І СЕЕМ…'''|памер=100%}} {{Цэнтар|I.|памер=100%}} А мы сабе сеем і сеем<br /> Пшаніцу, і радасць, і кветкі;<br /> Ачышчаным сеем насеннем<br /> Шчаслівыя нашы палеткі.<br /> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> Гудкі нашых фабрык, заводаў<br /> Складаюць нам песні і думы;<br /> І сэрцы прасторам, свабодай<br /> Калышуць нам трактараў шумы.<br /> Шляхі нам далёка, адкрыта<br /> Ляглі ва ўсе свету староны;<br /> На шлях, ружай-кветкай спавіты,<br /> Бяды не нашле груган чорны.<br /> Стаіць наш страж на граніцах, —<br /> Вартуе ад чорнай напасці<br /> І нашы загоны з пшаніцай,<br /> І наша вялікае шчасце.<br /> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> І мы сабе сеем і сеем<br /> Пшаніцу, і радасць, і кветкі;<br /> Ачышчаным сеем насеннем<br /> Шчаслівыя нашы палеткі.<br /> {{Цэнтар|II|памер=100%}} З усмешкай мы жыццю глядзім у вочы, —<br /> Судзіла доля шчасця на вяку, —<br /> Збіраем кветкі папараці ўночы,<br /> Днём з ясным сонцам ходзім пад руку.<br /><section end="А"/><noinclude></noinclude> 4cufnvu11lthlg94f55w45v4sqz9uww 0 125824 291023 2026-07-03T12:47:21Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = На нашым полі | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Абвілася краіна…|Абвілася краіна…]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/А мы сабе сеем і сеем…|А мы сабе сеем і сеем…]] |...» 291023 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = На нашым полі | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Абвілася краіна…|Абвілася краіна…]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/А мы сабе сеем і сеем…|А мы сабе сеем і сеем…]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[На нашым полі]]. }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="21" to="22" fromsection="На" tosection="На" /> pzj91cn2rpsp48ssl6bxp5aazayance 104 125825 291025 2026-07-03T12:55:40Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{|style="font-size:83%; margin:auto" |Слоуна з неба божы дар,</br>Панаддзьвінскі дудар</br>Завярнуу у маю хату,</br>Як бы к куму, або свату… |} {{gap|2em}}3. Я. {{разьбіўка|Вуль}} у вершу „К дудару Арцёму ад наддзьвінскага мужыка“ (1859 г., Віцебск) між іншым пытаецца ў Дарэўскага, што яму...» 291025 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{|style="font-size:83%; margin:auto" |Слоуна з неба божы дар,</br>Панаддзьвінскі дудар</br>Завярнуу у маю хату,</br>Як бы к куму, або свату… |} {{gap|2em}}3. Я. {{разьбіўка|Вуль}} у вершу „К дудару Арцёму ад наддзьвінскага мужыка“ (1859 г., Віцебск) між іншым пытаецца ў Дарэўскага, што яму „прысьпела сьмела песьні завадзіць?“ Ен з засмучэньнем кажа: „Ці то лёгкае, брат, дзела нашу брацьцю прасьвяціць.“ Значыцца, Дарэўскі сьмела завадзіў беларускія песьні і ў нацыянальна-краёвым духу прасьвячаў сваю сфэру. Як высака цанілі гэтую працу песьняра разумнейшыя сучасьнікі, відаць хоць-бы з таго, што Вуль, прызнаючы і горача вітаючы пашырэньне сьвядомай беларускасьці, пацяшаець песьняра ў яго трудах тым, што бог падаруець яго вянком з рож і васількоў: {|style="font-size:83%; margin:auto" |Белы рожы — то за гэта,</br>Што ты совесьць беліш нам,</br>Што нас вывеу ад Яхвета</br>Хоць наш бацька, кажуць, хам… |} {{gap|2em}}4. Апрача таго, ёсьць у „Альбоме“ цікаўныя запісі {{разьбіўка|Сыракомлі, Кіркора}} (Ян са Сьлівіна), {{разьбіўка|Марцінкевіча}} і іншых выдатных сучасьнікаў Дарэўскага. {{gap|2em}}{{larger|'''Дарэўскі ў нашай літэратуры'''}} — пясьняр нова-шляхоцкай школы і найболей сьвядомы будзька беларускасьці. Пад уплывам Дарэўскага навет Рыпінскі пачуў сябе беларусам. Як тое пішуць, і да народу беларускага стаяў Дарэўскі найбліжэй і найпрасьцей, натуральней за ўсіх сваіх папярэднікаў. Аб пясьнярскіх яго здольнасьцях і аб рэзультаце іх выкарыстаньня мы можам меркаваць толькі па прысуду людзей таго часу. Але ў нашым адраджэньні, якое цесна зьвязана з разьвіцьцем нашага пісьменства, Дарэўскі прыслужыўся ня столькі пісаным, сколькі жывым словам і жывым прыкладам. <center>{{larger|'''Рукапіснае народнае пісьменства.}}</center> {{gap|2em}}У часе залатой пары, як ведаем, беларуская старадаўная кніжная мова і беларуская літэратура былі зусім мала зьвязаны з беларускай народнай моваю і народнай творчасьцю. Прасьвета стаяла нізка, народных школ, можна сказаць, ня было, пісьменства насіла царкоўны характар, дык дзеля гэтых прычын народ беларускі жыў выключна сваёю вуснаю творчасьцю. Ды магчыма, што ўжо ў 16 сталецьці некаторыя кніжныя беларускія творы пайшлі ў народ, як гімны у славу сьвятых, розныя канты і псальмы; пашыраліся яны<noinclude></noinclude> dw7ef10uxqc4twubjjdgoctkih7bmy0 291097 291025 2026-07-04T06:00:38Z Gleb Leo 2440 291097 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude><section begin="Вярыга"/> {|style="font-size:83%; margin:auto" |Слоуна з неба божы дар,</br>Панаддзьвінскі дудар</br>Завярнуу у маю хату,</br>Як бы к куму, або свату… |} {{gap|2em}}3. Я. {{разьбіўка|Вуль}} у вершу „К дудару Арцёму ад наддзьвінскага мужыка“ (1859 г., Віцебск) між іншым пытаецца ў Дарэўскага, што яму „прысьпела сьмела песьні завадзіць?“ Ен з засмучэньнем кажа: „Ці то лёгкае, брат, дзела нашу брацьцю прасьвяціць.“ Значыцца, Дарэўскі сьмела завадзіў беларускія песьні і ў нацыянальна-краёвым духу прасьвячаў сваю сфэру. Як высака цанілі гэтую працу песьняра разумнейшыя сучасьнікі, відаць хоць-бы з таго, што Вуль, прызнаючы і горача вітаючы пашырэньне сьвядомай беларускасьці, пацяшаець песьняра ў яго трудах тым, што бог падаруець яго вянком з рож і васількоў: {|style="font-size:83%; margin:auto" |Белы рожы — то за гэта,</br>Што ты совесьць беліш нам,</br>Што нас вывеу ад Яхвета</br>Хоць наш бацька, кажуць, хам… |} {{gap|2em}}4. Апрача таго, ёсьць у „Альбоме“ цікаўныя запісі {{разьбіўка|Сыракомлі, Кіркора}} (Ян са Сьлівіна), {{разьбіўка|Марцінкевіча}} і іншых выдатных сучасьнікаў Дарэўскага. {{gap|2em}}{{larger|'''Дарэўскі ў нашай літэратуры'''}} — пясьняр нова-шляхоцкай школы і найболей сьвядомы будзька беларускасьці. Пад уплывам Дарэўскага навет Рыпінскі пачуў сябе беларусам. Як тое пішуць, і да народу беларускага стаяў Дарэўскі найбліжэй і найпрасьцей, натуральней за ўсіх сваіх папярэднікаў. Аб пясьнярскіх яго здольнасьцях і аб рэзультаце іх выкарыстаньня мы можам меркаваць толькі па прысуду людзей таго часу. Але ў нашым адраджэньні, якое цесна зьвязана з разьвіцьцем нашага пісьменства, Дарэўскі прыслужыўся ня столькі пісаным, сколькі жывым словам і жывым прыкладам. <section end="Вярыга"/> <section begin="Рукапіснае"/><center>{{larger|'''Рукапіснае народнае пісьменства.}}</center> {{gap|2em}}У часе залатой пары, як ведаем, беларуская старадаўная кніжная мова і беларуская літэратура былі зусім мала зьвязаны з беларускай народнай моваю і народнай творчасьцю. Прасьвета стаяла нізка, народных школ, можна сказаць, ня было, пісьменства насіла царкоўны характар, дык дзеля гэтых прычын народ беларускі жыў выключна сваёю вуснаю творчасьцю. Ды магчыма, што ўжо ў 16 сталецьці некаторыя кніжныя беларускія творы пайшлі ў народ, як гімны у славу сьвятых, розныя канты і псальмы; пашыраліся яны <section end="Рукапіснае"/><noinclude></noinclude> bvjwnu3vi70ogmraxhavg0jm6vdbplr 104 125826 291026 2026-07-03T12:56:42Z RAleh111 4658 /* Праблематычная */ 291026 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="RAleh111" />{|style="font-size:83%; margin:auto" </br> {{gap|2em}}{{разьбіўка|}}</noinclude>97 Вусным і рукапісным спосабам. Пашырэньню спрыяла, асаб- ліва ў пазьнейшы час, уніяцкая вера і царква. Потым на- ступае гэткі чорны час, што ўся наша література перахо- дзіць на падобнае, казаў той, рукапіснае палажэньне, бо іначай яна не магла разьвівацца. Скрозь усё 18-е і нейкі час у 19-м сталецьпі беларуская літаратура была найбольш рукапісная. Просты народ, ня зусім яшчэ абпалячаная ці абмаскаленая шляхта і духавенства толькі ў рукапісе і відзелі сваё прыгожае слова. Прыўчыўшыя да гэткага парадку, як да звычаю, быццам ня ведаўшы другога спосабу, людзі вельмі прыхільна, ахвотна і старанна чыталі, слухалі, пераказывалі, пісалі і пашыралі рукапісныя творы ў роднай мове, аб чым сьведчыць гісторыя псальмы "О, мой божа, веру табе", мака- ранічнага верша, поэмы „Рабункі мужыкоў", розных так зва- ных гутарак. Прыкладам можа быць і тое, што і ў нашы дні рэдкі бадай стары чалавек з беларускай народнай інтэліген- цыі не прадэклямуе ўсяго чыста,Тараса Палясоўшчыка", заўчонага па сьпіску. Многія беларускія рукапісныя тво- ры назаўсёды пагінулі; некаторыя запісаны этнографамі ў перайначаных і перакручаных кавалачках, рэдка калі цалі- ком; большая частка іх -творы бяз іменныя, а якого з іх і прыпісалі ў пазьнейшы час імя аўтора, дык з няпеў- насьцю. Асабліва былі пашыраны гутаркі, форма індыві- дуальнай творчасьці і яўна мужыцкага аўторства, калі толькі з іх ліку выкінуць тыя тэндэнцыйныя брошуркі і пракляма- цыі ў беларускай мове, што пісалі польскія паны-паўстанцы і маскоўскія чыноўнікі. Значаньне гутарак і наагул рукапіс- нага народнага пісьменства заключаецца ня толькі ў звычай- най ролі народнай вуснай творчасьці, але яшчэ і ў тым, што яны заўсёды варушылі у беларускім народзе думку, што ён мог-бы тварыць і друкаваную індывідуальную літэратуру. Ці ж аб гэтым не кажуць цяпер творы Старога Уласа, Лявона Лобіка другіх беларуска-мужыцкіх песьняроў? Трэба зазна- чыць, што нашы гутаркі, нашае народнае рукапіснае пісь- менства-гэта ёсьць пракуда пракуда нацыянальна-бела- руская. Як да рэлігій- 1. За прыклады рукапіснага даўныя па на - духоўнага пісьменства, надта часу напісаньня, можна уважаць такія псальмы, створаныя пасьля заводу друкаваньня на Беларусі: 1) "О, мой божа, веру табе"; 2),"Стары Восіп барадаты ўспалохаўся, скочыў з хаты"; 3) „Хімка з Агаткаю, дзьве маладзіцы, прынясьлі на ,,Прачыстая сярод ночы куцьцю па латушцы пшаніцы"; 4) пусьцілася з усей мочы, плачучы, на гроб хрыстоў, на Галь- гофу меж кустоў"; астатні верш даволі лоўка складзен на 7<noinclude></noinclude> t0bpbhfj72ztnoamw1xd4c0v49mbxbt 291044 291026 2026-07-03T14:11:06Z RAleh111 4658 /* Не вычытаная */ 291044 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>вусным і рукапісным спосабам. Пашырэньню спрыяла, асабліва ў пазьнейшы час, уніяцкая вера і царква. Потым наступае гэткі чорны час, што ўся наша літэратура пераходзіць на падобнае, казаў той, {{разьбіўка|рукапіснае}} палажэньне, бо іначай яна не магла разьвівацца. Скрозь усё 18-е і нейкі час у 19-м сталецьці беларуская літэратура была найбольш рукапісная. Просты народ, ня зусім яшчэ абпалячаная ці абмаскаленая шляхта і духавенства толькі ў рукапісе і відзелі сваё прыгожае слова. Прыўчыўшыя да гэткага парадку, як да звычаю, быццам ня ведаўшы другога спосабу, людзі вельмі прыхільна, ахвотна і старанна чыталі, слухалі, пераказывалі, пісалі і пашыралі рукапісныя творы ў роднай мове, аб чым сьведчыць гісторыя псальмы „О, мой божа, веру табе“, макаранічнага верша, поэмы „Рабункі мужыкоў“, розных так званых гутарак. Прыкладам можа быць і тое, што і ў нашы дні рэдкі бадай стары чалавек з беларускай народнай інтэлігенцыі не прадэклямуе ўсяго чыста „Тараса Палясоўшчыка“, заўчонага па сьпіску. Многія беларускія рукапісныя творы назаўсёды пагінулі; некаторыя запісаны этнографамі ў перайначаных і перакручаных кавалачках, рэдка калі цаліком; большая частка іх — творы {{разьбіўка|бяз‘іменныя}}, а як да якого з іх і прыпісалі ў пазьнейшы час імя аўтора, дык з няпеўнасьцю. Асабліва былі пашыраны {{разьбіўка|гутаркі}}, форма індывідуальнай творчасьці і яўна мужыцкага аўторства, калі толькі з іх ліку выкінуць тыя тэндэнцыйныя брошуркі і праклямацыі ў беларускай мове, што пісалі польскія паны-паўстанцы і маскоўскія чыноўнікі. Значаньне гутарак і наагул рукапіснага народнага пісьменства заключаецца ня толькі ў звычайнай ролі народнай вуснай творчасьці, але яшчэ і ў тым, што яны заўсёды варушылі у беларускім народзе думку, што ён мог-бы тварыць і друкаваную індывідуальную літэратуру. Ці-ж аб гэтым не кажуць цяпер творы Старога Уласа, Лявона Лобіка другіх беларуска-мужыцкіх песьняроў? Трэба зазначыць, што нашы гутаркі, нашае народнае рукапіснае пісьменства — гэта ёсьць пракуда і пракуда нацыянальна-беларуская. {{gap|2em}}I. {{разьбіўка|За прыклады рукапіснага рэлігійна-духоўнага пісьменства}}, надта даўныя па часу напісаньня, можна уважаць такія псальмы, створаныя пасьля заводу друкаваньня на Беларусі: 1) „О, мой божа, веру табе“; 2) „Стары Восіп барадаты ўспалохаўся, скочыў з хаты“; 3) „Хімка з Агаткаю, дзьве маладзіцы, прынясьлі на куцьцю па латушцы пшаніцы 4) „Прачыстая сярод ночы пусьцілася з усей мочы, плачучы, на гроб хрыстоў, на Гальгофу меж кустоў“; астатні верш даволі лоўка складзен на<noinclude></noinclude> 3qz7hyblzoruiz4r8t52o870h1nwojy 104 125827 291027 2026-07-03T13:00:57Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: « Квяцістыя шырокія дарогі<br /> Каберцам перад намі ў свет ляглі,<br /> Заранкі сцелюць промені пад ногі<br /> Па ўбранай па-святочнаму зямлі:<br /> Для нас цвітуць сады і агароды<br /> І жытнія звісаюць каласы;<br /> Галубяць думкі, льюць нам асалоду<br /> Жывою гутарка...» 291027 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> Квяцістыя шырокія дарогі<br /> Каберцам перад намі ў свет ляглі,<br /> Заранкі сцелюць промені пад ногі<br /> Па ўбранай па-святочнаму зямлі:<br /> Для нас цвітуць сады і агароды<br /> І жытнія звісаюць каласы;<br /> Галубяць думкі, льюць нам асалоду<br /> Жывою гутаркай бары, лясы.<br /> Растуць, цвітуць сады і вінаграды,<br /> У сонцы спеюць сочныя плады;<br /> Па травах сочных у лясных прысадах<br /> Пасецца статак рослы, малады.<br /> Багацце ў нашым маладым прыселлі<br /> З павагаю засела на куце,<br /> І клапатліва, ў будні і ў нядзелі,<br /> Пшанічны каравай для нас пячэ.<br /> Мы, гордыя сваёю доляй, воляй<br /> І добрай славаю паміж людзей,<br /> Імкнёмся з поглядам вакол саколім<br /> Ды сочым бег тварэння і падзей.<br /> Дзе пустка поруч з вечным ліхалеццем<br /> Са зверам дзікім самапас жыла,<br /> Паўсталі гарады і свету свецяць<br /> Снапамі яркімі жыцця й святла.<br /> Каналамі злучылі мора з морам,<br /> Стан Волга абняла Масквы-ракі,<br /> Плывуць па сініх караблі прасторах,<br /> Плывуць, куды не плавалі вякі.<br /> І над зямлёй пануем у высотах,<br /> І над зямлёй лунаюць караблі,<br /> Як мёд пчала збірае рупна ў соты,<br /> Збіраем скарб з зямлі і з-пад зямлі.<br /> Рэк быстрабурных воды запынілі,<br /> Плацінамі скавалі іх гульню,<br /> І асвятляць моц далі воднай сіле<br /> Электрыкай совецкую зямлю.<br /><noinclude></noinclude> 3emgbsuxeghw8uxc5hhmzazjxdm6i6n 104 125828 291028 2026-07-03T13:03:11Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: « <section begin="А"/>І там пашла вада, дзе неба спекай<br /> Высушывала поле і пасеў,<br /> Дзе адно голад пасвіў чалавека<br /> Ды дзіка вецер-сухавей свісцеў.<br /> Збудзілася зямля і падзямелле,<br /> Збудзілася, што спала доўгім сном, —<br /> Пяскі сухія рунню зарунелі,<br />...» 291028 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> <section begin="А"/>І там пашла вада, дзе неба спекай<br /> Высушывала поле і пасеў,<br /> Дзе адно голад пасвіў чалавека<br /> Ды дзіка вецер-сухавей свісцеў.<br /> Збудзілася зямля і падзямелле,<br /> Збудзілася, што спала доўгім сном, —<br /> Пяскі сухія рунню зарунелі,<br /> З-пад скал медзь палілася ручаём:<br /> Ракой, фантанамі з зямлі б’е нафта,<br /> Б’е стуль, скуль і не сніў прыгонны дзед,<br /> І вугаль з-пад зямлі, з вугольных шахтаў,<br /> У скірты сыпіцца на белы свет.<br /> Плыве, гудзе шум гулкі, будаўнічы<br /> Па ўсёй краіне вольнай з краю ў край.<br /> Зязюля годы радасныя ліча,<br /> І песняй жаўранкавай звоніць гай.<br /> З усмешкаю жыццю глядзім у вочы.<br /> Жыццё нясе нам свой багаты дар,<br /> Нясе, а сонцам развідняе ночы<br /> Руплівы наш крэмлёўскі гаспадар.<br /> {{smaller|Мінск, 1938 г.}} {{block center/e}} <section end="А"/> <section begin="Госці"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''ГОСЦІ'''|памер=100%}} Ка мне у госці з прывітаннем шчырым<br /> І з песнямі калгаснікі прышлі.<br /> Сам старшыня прышоў і брыгадзіры,<br /> Настаўніца, даярка й пастухі.<br /> А з падарункамі прышлі у госці<br /> Зямлі абноўленай гаспадары:<br /> Пірог пшанічны, кветкі, лёну горсці<br /> На стол паклалі й мёду пляйстары.<br /> І селі мы з павагай дзіўнай нейкай<br /> За стол, дзе быў пірог і лён і мёд……<br /> За хатай заліваўся салавейка.<br /> Гудзеў над хатай гулкі самалёт.<br /><section end="Госці"/><noinclude></noinclude> 8qw3ty2nyadii15qonfs65izyde5bcm 0 125829 291029 2026-07-03T13:03:54Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = А мы сабе сеем і сеем… | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/На нашым полі|На нашым полі]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Госці|Госці]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэта...» 291029 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = А мы сабе сеем і сеем… | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/На нашым полі|На нашым полі]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Госці|Госці]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[А мы сабе сеем і сеем…]] }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="22" to="24" fromsection="А" tosection="А" /> bwe5zp7541lkp1k69o8ntlezllds3ol 0 125830 291030 2026-07-03T13:04:50Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{Загаловак | назва = А мы сабе сеем і сеем… | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 1938 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * Творы (Купала, 1942)/А мы с...» 291030 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = А мы сабе сеем і сеем… | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 1938 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Творы (Купала, 1942)/А мы сабе сеем і сеем…|А мы сабе сеем і сеем…]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Вершы Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] anbfkvmxw7yavmcsral88x4t38s0hv2 104 125831 291031 2026-07-03T13:13:42Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: « <section begin="Госці"/>Такога гонару не меў ніколі,<br /> Як я на гэтае зямлі жыву,<br /> Каб так віталі мяне хлебам-соляй —<br /> І то не ў сне якім, а наяву.<br /> Па-малу гутарку мы распачалі,<br /> А шмат аб чым пагутарыць было:<br /> І пра сягонняшнія ў сонцы далі,<br /> І як да...» 291031 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> <section begin="Госці"/>Такога гонару не меў ніколі,<br /> Як я на гэтае зямлі жыву,<br /> Каб так віталі мяне хлебам-соляй —<br /> І то не ў сне якім, а наяву.<br /> Па-малу гутарку мы распачалі,<br /> А шмат аб чым пагутарыць было:<br /> І пра сягонняшнія ў сонцы далі,<br /> І як даўней жыло-было сяло.<br /> Пра нашы гаварылі зімы, вёсны,<br /> Пра добры ураджай і працадні…<br /> За вокнамі шумелі згодна сосны,<br /> Начлежнікі разводзілі агні.<br /> …Здаём належнае сваёй дзяржаве,<br /> Дарогі ладзім, лес на сплаў вязём.<br /> Жывём заможнікамі ў самой справе,<br /> Як трэслі, не трасём рыззём.<br /> — Загаціць, — кажуць далей, — трэба рэчку,<br /> Каб возера было, каб быў і млын,<br /> Каб і ў хлявы каровам і авечкам<br /> Сама вада пайшла ўгару з нізін.<br /> І кажуць: — школа ў нас чатырохлетка,<br /> Дзесяцілеткай трэба каб была,<br /> Каб нашым здольным працавітым дзеткам<br /> Далей вучыцца сцежка пралягла.<br /> Ды шмат аб чым мы гаманілі,<br /> А больш за ўсё аб дасягненнях тых…<br /> Спрасоння певень недзе хлопнуў крыллем,<br /> На неба ўсходзіў месяц залаты.<br /> Зайграў музыка; хлопцы і дзяўчаты<br /> Пад музыку пусціліся скакаць…<br /> Дрыжэлі сцены новай звонкай хаты.<br /> Было нам весела, што і казаць!<br /> І госці вышлі. Ціша наступіла.<br /> Тут адна думка ўзбегла мне на яў:<br /> Калгаснікам адвагі нехапіла<br /> Прасіць, каб песню аб калгасе склаў.<br /> {{smaller|Ляўкі, Аршаншчына, 1935 г.}} {{block center/e}}<section end="Госці"/><noinclude></noinclude> k5ikwaqabp8meitkj0pxxvfko9aijcp 0 125832 291032 2026-07-03T13:14:32Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Госці | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/А мы сабе сеем і сеем…|А мы сабе сеем і сеем…]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Я — калгасніца|Я — калгасніца]] | анатацыі = Ін...» 291032 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Госці | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/А мы сабе сеем і сеем…|А мы сабе сеем і сеем…]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Я — калгасніца|Я — калгасніца]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Госьці (Купала)]]. }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="24" to="25" fromsection="Госці" tosection="Госці" /> r9izxhq846bmsau10jqmstnurq5lydc 291037 291032 2026-07-03T13:20:15Z Gleb Leo 2440 291037 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Госці | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/А мы сабе сеем і сеем…|А мы сабе сеем і сеем…]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Я — калгасніца…|Я — калгасніца…]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Госьці (Купала)]]. }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="24" to="25" fromsection="Госці" tosection="Госці" /> mukya8y70cyzfrb1blg8iskjecnor41 0 125833 291033 2026-07-03T13:15:32Z Gleb Leo 2440 Перасылае да [[Госці (Купала)]] 291033 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Госці (Купала)]] 9ow1yd4cxvlpn8y0dv3669li0jonuzm 104 125834 291035 2026-07-03T13:18:36Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «<section begin="Я"/>{{Цэнтар|'''Я — КАЛГАСНІЦА…'''|памер=100%}} {{block center/s}} Я — калгасніца<br /> Маладая,<br /> Жыву весела,<br /> Ані дбаю.<br /> Мае дзетачкі<br /> Позна-рана<br /> І накормлены,<br /> І прыбраны.<br /> Сваю Настачку —<br /> Дзіцё тое —<br /> Нясу ў яслі я<br /> Раніцою.<br /> А Дан...» 291035 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Я"/>{{Цэнтар|'''Я — КАЛГАСНІЦА…'''|памер=100%}} {{block center/s}} Я — калгасніца<br /> Маладая,<br /> Жыву весела,<br /> Ані дбаю.<br /> Мае дзетачкі<br /> Позна-рана<br /> І накормлены,<br /> І прыбраны.<br /> Сваю Настачку —<br /> Дзіцё тое —<br /> Нясу ў яслі я<br /> Раніцою.<br /> А Данілачка<br /> Важным хлопцам<br /> Рады бегае<br /> На пляцоўцы.<br /> А як выйду я —<br /> Іхня маці —<br /> Ды калгаснае<br /> Жыта жаці, —<br /> Густа сцелюцца<br /> Ўслед снапочкі.<br /> Пяю песенькі<br /> Аж да ночкі.<br /> Супакойна я<br /> Ўжо за дзетак,<br /> Сваіх родненькіх<br /> Малалетак.<br /> Я — калгасніца<br /> Маладая,<br /> Жыву весела,<br /> Ані дбаю.<br /> {{smaller|1934 г.}} {{block center/e}}<section end="Я"/><noinclude></noinclude> 1d6ofda482h5ef469kzppm6f1fbmmzc 0 125835 291038 2026-07-03T13:20:53Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Я — калгасніца… | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Госці|Госці]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Як я молада была…|Як я молада была…]] | анатацыі = Іншыя публікацыі г...» 291038 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Я — калгасніца… | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Госці|Госці]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Як я молада была…|Як я молада была…]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Я — калгасніца…]] }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="26" to="26" fromsection="Я" tosection="Я" /> cje3236ekw3ifd7gcbwwducgvrna96n 104 125836 291040 2026-07-03T13:23:51Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «<section begin="Як"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''ЯК Я МОЛАДА БЫЛА…'''|памер=100%}} Як я молада была,<br /> Бедавала многа…<br /> Ад сяла і да сяла<br /> Блукала знямога.<br /> Нехапала той зямлі,<br /> Нехапала ежы;<br /> Ні той скваркі хоць калі,<br /> Ні цэлай адзежы.<br /> Бацька гоніць на на...» 291040 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Як"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''ЯК Я МОЛАДА БЫЛА…'''|памер=100%}} Як я молада была,<br /> Бедавала многа…<br /> Ад сяла і да сяла<br /> Блукала знямога.<br /> Нехапала той зямлі,<br /> Нехапала ежы;<br /> Ні той скваркі хоць калі,<br /> Ні цэлай адзежы.<br /> Бацька гоніць на начлег,<br /> Маці ў двор да пана;<br /> Ні вясёласці, ні ўцех<br /> Ад долі паганай.<br /> А сягоння, во, мае<br /> І дзеці і ўнукі —<br /> Кожны ўдоваль есць і п’е,<br /> Не ведаюць мукі.<br /> Ці Кастрычнік, ці то Май, —<br /> Гонару набралі, —<br /> Ім ядваб ужо давай,<br /> Не хочуць паркалю.<br /> Патэфоны граюць ім,<br /> Радыё іграе;<br /> Не было ў жыцці маім<br /> Гэтакага раю.<br /> Як я молада была,<br /> Бедавала многа…<br /> Ад сяла і да сяла<br /> Блукала знямога.<br /> {{smaller|Ляўкі, Аршаншчына, 1935 г.}} {{block center/e}} <section end="Як"/> <section begin="Паўстаў"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|ЛЁН}}'''|памер=100%}} Як на поле, на зямлю<br /> Прышла раніца вясны,<br /> Я пасеяла ў раллю<br /> Жмені зёран ільняных.<br /><section end="Паўстаў"/><noinclude></noinclude> swawfmypin2g18fl87ub4kq4eqradmn 291048 291040 2026-07-03T15:57:26Z Gleb Leo 2440 291048 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Як"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''ЯК Я МОЛАДА БЫЛА…'''|памер=100%}} Як я молада была,<br /> Бедавала многа…<br /> Ад сяла і да сяла<br /> Блукала знямога.<br /> Нехапала той зямлі,<br /> Нехапала ежы;<br /> Ні той скваркі хоць калі,<br /> Ні цэлай адзежы.<br /> Бацька гоніць на начлег,<br /> Маці ў двор да пана;<br /> Ні вясёласці, ні ўцех<br /> Ад долі паганай.<br /> А сягоння, во, мае<br /> І дзеці і ўнукі —<br /> Кожны ўдоваль есць і п’е,<br /> Не ведаюць мукі.<br /> Ці Кастрычнік, ці то Май, —<br /> Гонару набралі, —<br /> Ім ядваб ужо давай,<br /> Не хочуць паркалю.<br /> Патэфоны граюць ім,<br /> Радыё іграе;<br /> Не было ў жыцці маім<br /> Гэтакага раю.<br /> Як я молада была,<br /> Бедавала многа…<br /> Ад сяла і да сяла<br /> Блукала знямога.<br /> {{smaller|Ляўкі, Аршаншчына, 1935 г.}} {{block center/e}} <section end="Як"/> <section begin="Лён"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|ЛЁН}}'''|памер=100%}} Як на поле, на зямлю<br /> Прышла раніца вясны,<br /> Я пасеяла ў раллю<br /> Жмені зёран ільняных.<br /><section end="Лён"/><noinclude></noinclude> ii1lwot7dyxo6bcaq1ffucnlv0uirmi 0 125837 291041 2026-07-03T13:24:43Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Як я молада была… | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Я — калгасніца…|Я — калгасніца…]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Лён|Лён]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага...» 291041 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Як я молада была… | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Я — калгасніца…|Я — калгасніца…]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Лён|Лён]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Як я молада была…]] }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="27" to="27" fromsection="Як" tosection="Як" /> qmu1yjp26di5jvwxgsl1hgzjp53zyrf 0 125838 291042 2026-07-03T13:25:32Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{Загаловак | назва = Як я молада была… | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 1935 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * Творы (Купала, 1942)/Як я молад...» 291042 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Як я молада была… | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 1935 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Творы (Купала, 1942)/Як я молада была…|Як я молада была…]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Вершы Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] mg0hibvd0ad8pbdx4k8nwj86ep0495z 104 125839 291043 2026-07-03T13:30:56Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: « Неба сеяла цяпло,<br /> Цёплы дожджык цярушыў,<br /> Ў думках радасна было,<br /> Бяглі песні ад душы.<br /> {{gap|2.5em}}Ой, лянок, лянок мой чысты,<br /> {{gap|2.5em}}Валакністы, залацісты!<br /> Як расці стаў, як падрос,<br /> Як лісткі ўзняў да гары, —<br /> Лён палола з ранніх рос<br />...» 291043 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> Неба сеяла цяпло,<br /> Цёплы дожджык цярушыў,<br /> Ў думках радасна было,<br /> Бяглі песні ад душы.<br /> {{gap|2.5em}}Ой, лянок, лянок мой чысты,<br /> {{gap|2.5em}}Валакністы, залацісты!<br /> Як расці стаў, як падрос,<br /> Як лісткі ўзняў да гары, —<br /> Лён палола з ранніх рос<br /> Да вячэрняе зары.<br /> Сэрца ныла, бы з нуды,<br /> Бы сама была не ўся, —<br /> Спадабала я тады<br /> Брыгадзіра Міхася.<br /> {{gap|2.5em}}Ой, лянок, лянок мой чысты,<br /> {{gap|2.5em}}Валакністы, залацісты!<br /> Як адцвіў ды як надзеў<br /> Лён галоўкі на сябе,<br /> Быў не горш, як у людзей,<br /> Мела шчасце я ў сяўбе.<br /> Рваць ішла яго ў снапы,<br /> Песні пела аб вясне,<br /> Брыгадзір лічыў капы,<br /> Час-ад-часу моргаў мне.<br /> {{gap|2.5em}}Ой, лянок, лянок мой чысты,<br /> {{gap|2.5em}}Валакністы, залацісты!<br /> Як ішла лён абіваць,<br /> Пад нагамі цёрся жвір, —<br /> Нібы семя арфаваць,<br /> За мной следам брыгадзір.<br /> А мой пранік лясь ды лясь<br /> Па гліняным па таку.<br /> Падышоў бліжэй Міхась,<br /> Мне паклаў за стан руку.<br /> {{gap|2.5em}}Ой, лянок, лянок мой чысты,<br /> {{gap|2.5em}}Валакністы, залацісты!<br /> А як слала я лянок<br /> На зялёным на лугу,<br /><noinclude></noinclude> ruso8uuc9vuu3qff0bb13napuaor6ps 104 125840 291045 2026-07-03T14:38:01Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «біблейныя мотывы некім са старадаўных пісьменных людзей, знаёмых добра з царкоўна-славянскай мовай і з апокрыфічным пісьменствам; 5) апрача таго, сюды-ж трэба залічыць ражственскую драму „Цар Максіміян“; 5) тэксты „бэтлеек“; б) розныя новыя псальмы не...» 291045 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>біблейныя мотывы некім са старадаўных пісьменных людзей, знаёмых добра з царкоўна-славянскай мовай і з апокрыфічным пісьменствам; 5) апрача таго, сюды-ж трэба залічыць ражственскую драму „Цар Максіміян“; 5) тэксты „бэтлеек“; б) розныя новыя псальмы невядомых аўтораў, складзеныя на манер даўнейшых, але меней паважныя і болей сьвецкія, як да прыкладу, „Лаўрыя“: {|style="font-size:83%; margin:auto" |Прашчай, маць сьвятая Лаурыя,</br>Шчэ й Вусьпенскі намастыр!</br>Як ты, маць, мяне уласкала</br>І спакой ва усім дала,</br>Тады сэрца мае спала</br>І душа ува мне цьвіла… |} {{gap|2em}}А адзін біблейны верш гульлівага пііты пачынаецца так: {|style="font-size:83%; margin:auto" |Сьціхі пісаны у нядзелю рана,</br>Галава п‘яна, многа набалтана.</br>Ад Адама і да Хрыста набалтау іспраста,</br>Гдзе бог Адама стварыу рукама… |} {{gap|2em}}II. {{разьбіўка|Прыкладаў сьвецкага рукапіснага пісьменства}} надта многа. Падзяліць іх можна на 1) розныя творы і 2) гутаркі. Да першай часткі трэба залічыць макаранічны верш „Яко цецерук у лесе балбоча“, беларускую «Энеіду», вершы П. Бахрыма, „Тарас на Парнасе“, „Рабункі мужыкоў“, „Конрада Валенрода“ у перакладзе Дарэўскага, жартаўлівыя апавяданьні, як „Сьведка“, „Дзядзіна“ і інш., а з пазьнейшых „Панскае ігрышча“, творы А. Абуховіча, нелегальныя вершы Цёткі, Я. Коласа і шмат чаго іншага.</br> {{gap|2em}}{{разьбіўка|Гутаркі}} пападаюць у этнографічныя зборнікі ў першай палавіне мінулага сталецьця. Яны й дагэтуль не перасталі яшчэ хадзіць па Беларусі, але ня столькі ў рукапісах, сколькі ў пераказах і ужо без асаблівага пасьпеху. Сярод іх прыметны тыя, што з мужыцкім паглядам малююць прыгоншчыну. Яны важны з літаратурна-гістарычнага боку, бо запаўняюць хоць троху пусткі, створаныя аднабокасьцю шляхоцкай літэратуры. Некаторыя гутаркі ўжо прыпісаны аўторству таго ці таго пісьменьніка, а бяз іменных шмат болей. Асабліва популярны такія гутаркі невядомых аўтораў:</br> {{gap|2em}}{{разьбіўка|Гутарка Паўлюка}}, у каторай цікаўна, між іншым, тое, што ў пашырэньні п‘янства вінавацяцца паны: {|style="font-size:83%; margin:auto" |Пан карчмы навыстауляе,</br>З бравароу гарэлку дастауляе…</br>Хоць і пан цьвярозых любіць,</br>А усе-ж гарэлкаю людзей губіць. |} {{gap|2em}}{{разьбіўка|Гутарка Кузьмы з Апанасам}}, каторая таксама малюець часы прыгоншчыны. Аўтор ганіць сялянскі {{перанос пачатак|по|быт}}<noinclude></noinclude> evztsw1bk2f83vld9rboaeb2z1wl34q 291046 291045 2026-07-03T14:41:24Z RAleh111 4658 291046 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>біблейныя мотывы некім са старадаўных пісьменных людзей, знаёмых добра з царкоўна-славянскай мовай і з апокрыфічным пісьменствам; 5) апрача таго, сюды-ж трэба залічыць ражственскую драму „Цар Максіміян“; 5) тэксты „бэтлеек“; б) розныя новыя псальмы невядомых аўтораў, складзеныя на манер даўнейшых, але меней паважныя і болей сьвецкія, як да прыкладу, „Лаўрыя“: {|style="font-size:83%; margin:auto" |Прашчай, маць сьвятая Лаурыя,</br>Шчэ й Вусьпенскі намастыр!</br>Як ты, маць, мяне уласкала</br>І спакой ва усім дала,</br>Тады сэрца мае спала</br>І душа ува мне цьвіла… |} {{gap|2em}}А адзін біблейны верш гульлівага пііты пачынаецца так: {|style="font-size:83%; margin:auto" |{{gap|3em}}Сьціхі пісаны у нядзелю рана,</br>{{gap|3em}}Галава п‘яна, многа набалтана.</br>{{gap|3em}}Ад Адама і да Хрыста набалтау іспраста,</br>{{gap|3em}}Гдзе бог Адама стварыу рукама… |} {{gap|2em}}II. {{разьбіўка|Прыкладаў сьвецкага рукапіснага пісьменства}} надта многа. Падзяліць іх можна на 1) розныя творы і 2) гутаркі. Да першай часткі трэба залічыць макаранічны верш „Яко цецерук у лесе балбоча“, беларускую «Энеіду», вершы П. Бахрыма, „Тарас на Парнасе“, „Рабункі мужыкоў“, „Конрада Валенрода“ у перакладзе Дарэўскага, жартаўлівыя апавяданьні, як „Сьведка“, „Дзядзіна“ і інш., а з пазьнейшых „Панскае ігрышча“, творы А. Абуховіча, нелегальныя вершы Цёткі, Я. Коласа і шмат чаго іншага.</br> {{gap|2em}}{{разьбіўка|Гутаркі}} пападаюць у этнографічныя зборнікі ў першай палавіне мінулага сталецьця. Яны й дагэтуль не перасталі яшчэ хадзіць па Беларусі, але ня столькі ў рукапісах, сколькі ў пераказах і ужо без асаблівага пасьпеху. Сярод іх прыметны тыя, што з мужыцкім паглядам малююць прыгоншчыну. Яны важны з літаратурна-гістарычнага боку, бо запаўняюць хоць троху пусткі, створаныя аднабокасьцю шляхоцкай літэратуры. Некаторыя гутаркі ўжо прыпісаны аўторству таго ці таго пісьменьніка, а бяз іменных шмат болей. Асабліва популярны такія гутаркі невядомых аўтораў:</br> {{gap|2em}}{{разьбіўка|Гутарка Паўлюка}}, у каторай цікаўна, між іншым, тое, што ў пашырэньні п‘янства вінавацяцца паны: {|style="font-size:83%; margin:auto" |Пан карчмы навыстауляе,</br>З бравароу гарэлку дастауляе…</br>Хоць і пан цьвярозых любіць,</br>А усе-ж гарэлкаю людзей губіць. |} {{gap|2em}}{{разьбіўка|Гутарка Кузьмы з Апанасам}}, каторая таксама малюець часы прыгоншчыны. Аўтор ганіць сялянскі {{перанос пачатак|по|быт}}<noinclude></noinclude> kwj9gjqcn38e3slosou8otzdpg2liaw 104 125841 291047 2026-07-03T15:50:45Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «<section begin="Лён"/>Дзе папаўся Міхасёк,<br /> Цалавала набягу.<br /> Сэрцу лёганька было,<br /> Цэлы свет — вясёлы рай,<br /> Хоць і восень, а святло<br /> Так і льецца цераз край.<br /> {{gap|2.5em}}Ой, лянок, лянок мой чысты,<br /> {{gap|2.5em}}Валакністы, залацісты!<br /> Змяла ў мяльніцы я...» 291047 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Лён"/>Дзе папаўся Міхасёк,<br /> Цалавала набягу.<br /> Сэрцу лёганька было,<br /> Цэлы свет — вясёлы рай,<br /> Хоць і восень, а святло<br /> Так і льецца цераз край.<br /> {{gap|2.5em}}Ой, лянок, лянок мой чысты,<br /> {{gap|2.5em}}Валакністы, залацісты!<br /> Змяла ў мяльніцы я лён,<br /> Адтрапала лён траплом, —<br /> Засвяціў, як цудны сон,<br /> Лён шаўковым валакном.<br /> Промень ясны загуляў<br /> Па страсе і на сцяне…<br /> Хату новую стаўляў<br /> Брыгадзір мой для мяне.<br /> {{gap|2.5em}}Ой, лянок, лянок мой чысты,<br /> {{gap|2.5em}}Валакністы, залацісты!<br /> {{smaller|Ляўкі, Аршаншчына, 1935 г.}} {{block center/e}} <section end="Лён"/> <section begin="Песня"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''ПЕСНЯ ТРАКТАРЫСТКІ'''|памер=100%}} Трактар, мілы трактар,<br /> Сталінец мой слаўны,<br /> Пахавалі гора<br /> Мы з табой нядаўна.<br /> Пахавалі гора,<br /> Гора ды няволю,<br /> Як пайшлі з табою<br /> Па шырокім полю.<br /> Сонца нам смяецца,<br /> Нібы строіць жарты,<br /> Месячык святляны<br /> Служыць нам за варту.<br /> А вецер гуляе,<br /> Абівае росы,<br /> Косы расплятае,<br /> Мае русы косы.<br /><section end="Песня"/><noinclude></noinclude> c1i5hrit715dfpni6rnux3efhztta6j 0 125842 291049 2026-07-03T15:57:56Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Лён | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Як я молада была…|Як я молада была…]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Песня трактарысткі|Песня трактарысткі]] | анатацыі = Іншы...» 291049 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Лён | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Як я молада была…|Як я молада была…]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Песня трактарысткі|Песня трактарысткі]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Лён (Купала)]]. }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="27" to="29" fromsection="Лён" tosection="Лён" /> gz1os4dis4m5zpajdoupsbthfo0zwb9 0 125843 291052 2026-07-03T16:00:08Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Лён]] у [[Лён (Купала)]] 291052 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Лён (Купала)]] rr0ytyy7v1y09m2vtuufwulvo81y8wq 104 125844 291054 2026-07-03T16:06:09Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: « Трактар, мілы трактар,<br /> Сталінец мой слаўны,<br /> Пахавалі гора<br /> Мы з табой нядаўна.<br /> Мы ідзем з табою<br /> Ў новы свет і людзі,<br /> Новы шлях цярэбяць<br /> Твае, мае грудзі.<br /> Зложым з табой казкі,<br /> Песні з табой зложым,<br /> Радасці і шчасця<br /> Краін...» 291054 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> Трактар, мілы трактар,<br /> Сталінец мой слаўны,<br /> Пахавалі гора<br /> Мы з табой нядаўна.<br /> Мы ідзем з табою<br /> Ў новы свет і людзі,<br /> Новы шлях цярэбяць<br /> Твае, мае грудзі.<br /> Зложым з табой казкі,<br /> Песні з табой зложым,<br /> Радасці і шчасця<br /> Краіне прымножым.<br /> З табою аб’едзем<br /> Навакола света,<br /> Людзі нас сустрэнуць<br /> З вясёлым прыветам.<br /> Песняй прывітаюць<br /> Каля кожнай хаты,<br /> Кветкамі абсыпяць<br /> Нас з табой дзяўчаты.<br /> Трактар, мілы трактар,<br /> Сталінец мой слаўны,<br /> Пахавалі гора<br /> Мы з табой нядаўна.<br /> Я цябе пакіну<br /> На вольную волю, —<br /> Даляцець да сонца<br /> Мяне кліча доля.<br /> Паляту я, трактар,<br /> Сталінец мой слаўны,<br /> Дзе воблакі ходзяць,<br /> Плаваюць дзе плаўна.<br /> Даляту да зорак,<br /> Вольная дзяўчына,<br /> Стуль табе, мой мілы,<br /> Адну зорку скіну.<br /><noinclude></noinclude> 56d5n5stj8kspdfdvk8t7ux6v6sjiim 104 125845 291055 2026-07-03T16:09:45Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: « <section begin="Песня"/>І пашлю ад сонца<br /> Табе прывітанне<br /> Аб маім вялікім<br /> Да цябе каханні.<br /> Трактар, мілы трактар,<br /> Сталінец мой слаўны,<br /> Пахавалі гора<br /> Мы з табой нядаўна.<br /> З табою паедзе<br /> Стаханавец новы,<br /> Гэткі ўдалы, стройны,<br /> Стр...» 291055 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> <section begin="Песня"/>І пашлю ад сонца<br /> Табе прывітанне<br /> Аб маім вялікім<br /> Да цябе каханні.<br /> Трактар, мілы трактар,<br /> Сталінец мой слаўны,<br /> Пахавалі гора<br /> Мы з табой нядаўна.<br /> З табою паедзе<br /> Стаханавец новы,<br /> Гэткі ўдалы, стройны,<br /> Стройны, светлабровы.<br /> З ім ты будзеш скарбы<br /> Здабываць з зямелькі,<br /> А ён будзе рады,<br /> Як той рыцар нейкі.<br /> Аба мне ён будзе<br /> Думкі думаць міла,<br /> Што з табой сядзела,<br /> Сны дзявочы сніла.<br /> Трактар, мілы трактар,<br /> Сталінец мой слаўны,<br /> Пахавалі гора<br /> Мы з табой нядаўна.<br /> {{smaller|Мінск, 1936 г.}} {{block center/e}} <section end="Песня"/> <section begin="Новая"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''НОВАЯ ВОСЕНЬ'''|памер=100%}} Па новаму восень палеткі<br /> Абходзіць, глядзіць гаспадаркі…<br /> Пайшлі аддыхаць пад паветкі,<br /> Згуляўшы дажынкі, жнівяркі.<br /> Закаўкалі каўкі на ўзвышшы,<br /> Затрэсліся лісці ў гушчарні…<br /> Цапы на сяле заглушыўшы,<br /> Бушуе камбайн-малатарня.<br /><section end="Новая"/><noinclude></noinclude> prokfc7zra6g6az67itu3cle7fecs6n 0 125846 291056 2026-07-03T16:10:47Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Песня трактарысткі | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Лён|Лён]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Новая восень|Новая восень]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора...» 291056 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Песня трактарысткі | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Лён|Лён]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Новая восень|Новая восень]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Песьня трактарысткі (Купала)]]. }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="29" to="31" fromsection="Песня" tosection="Песня" /> ausewqxtfxspuj5a156hqensuohzox3 0 125847 291058 2026-07-03T16:12:18Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = В. Дунін-Марцінкевіч | аўтар = Максім Гарэцкі | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/Проціўпольскія вершы|Про...» 291058 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = В. Дунін-Марцінкевіч | аўтар = Максім Гарэцкі | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура/Проціўпольскія вершы|Проціўпольскія вершы]] | наступны = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Нова-шляхоцкія пісьменьнікі/В. Каратынскі|В. Каратынскі]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf" from="84" to="97" tosection="Дунін" fromsection="Дунін" /> {{Выроўніваньне-канец}} 4txw36iadhzgjbhbxupqq3izmhzoj4c 104 125848 291059 2026-07-03T16:14:39Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: « <section begin="Новая"/>Даўжэй цень кладзецца ад хатаў,<br /> Цяжаюцца пульхна папары…<br /> Адборныя жыта зярняты<br /> Саджае сяўнік у гектары.<br /> Віхор па кустах, па галінах<br /> З усходу пагульвае свежы…<br /> Дабром папаўняе спажыўным<br /> Сячкарня сілосныя вежы.<br /...» 291059 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> <section begin="Новая"/>Даўжэй цень кладзецца ад хатаў,<br /> Цяжаюцца пульхна папары…<br /> Адборныя жыта зярняты<br /> Саджае сяўнік у гектары.<br /> Віхор па кустах, па галінах<br /> З усходу пагульвае свежы…<br /> Дабром папаўняе спажыўным<br /> Сячкарня сілосныя вежы.<br /> У вырай сабраліся гусі,<br /> І жораў азваўся пад небам…<br /> Плывуць па шляхах Беларусі<br /> Абозы чырвоныя з хлебам.<br /> Асенняе сонца спакойна<br /> Ў прасторах нямых пахаджае…<br /> Гуляе пад сцягам чырвоным<br /> Калгаснае свята ўраджаю.<br /> {{smaller|Мінск, 1930 г.}} {{block center/e}} <section end="Новая"/> <section begin="Партызаны"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''ПАРТЫЗАНЫ'''|памер=100%}} Задрыжэў ажно вораг паганы,<br /> Як пайшлі у лясы партызаны.<br /> Шлях ім значылі сонца і зоры,<br /> Расступаліся долы і горы.<br /> Як табун разграмілі варожы<br /> Партызаны ў сваім падарожжы, —<br /> Задымілі агні на начлезе,<br /> Зашумеў кучаравы бярэзнік.<br /> Як-жа свой партызан адзін здрадзіў<br /> І навёў ліхадзеяў к засадзе, —<br /> Пайшоў гул па зялёных імшарах,<br /> Паплылі небам чорныя хмары.<br /> …А на вогнішчы попелу горсці,<br /> А ў тым попеле чорныя косці…<br /> Выюць ночкай ваўкі на палянцы,<br /> Касцякі даядаючы здрайцы.<br /><section end="Партызаны"/><noinclude></noinclude> 5ahy7o8i1bl8mg6njvs4icslcutj000 0 125849 291060 2026-07-03T16:15:25Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Новая восень | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Песня трактарысткі|Песня трактарысткі]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Партызаны|Партызаны]] | анатацыі = Іншыя публ...» 291060 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Новая восень | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Песня трактарысткі|Песня трактарысткі]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Партызаны|Партызаны]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Новая восень]]. }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="31" to="32" fromsection="Новая" tosection="Новая" /> fxihfozndvg28juqpxzierwam4nw292 104 125850 291062 2026-07-03T16:18:43Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: « <section begin="Партызаны"/>Як быў знішчаны вораг паганы,<br /> Ішлі з песняй з лясоў партызаны, —<br /> Шлях ім значылі сонца і зоры,<br /> Расступаліся долы і горы. {{block center/e}} <section end="Партызаны"/> <section begin="Сосны"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''СОСНЫ'''|памер=100%}} Сосны выносныя,<br />...» 291062 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> <section begin="Партызаны"/>Як быў знішчаны вораг паганы,<br /> Ішлі з песняй з лясоў партызаны, —<br /> Шлях ім значылі сонца і зоры,<br /> Расступаліся долы і горы. {{block center/e}} <section end="Партызаны"/> <section begin="Сосны"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''СОСНЫ'''|памер=100%}} Сосны выносныя,<br /> Гордыя сосны!<br /> Шмат вы ўжо носіце<br /> Сонечных вёснаў.<br /> Вас, супакойныя,<br /> Вецер калыша,<br /> Думкі ўзнімаеце<br /> Шумам і цішай.<br /> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|3em|height=1px}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> Тыя-ж на поўначы —<br /> З вёснаў да вёснаў —<br /> Ў сцюжнай Карэліі<br /> Высяцца сосны.<br /> Тыя-ж на поўдзені,<br /> Над цёплым морам,<br /> Сосны ахуталі<br /> Крымскія горы.<br /> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|3em|height=1px}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> Сосны далёкія,<br /> Блізкія сосны,<br /> Сэрцу вы любыя<br /> З вёснаў да вёснаў.<br /> Вас адзінакава<br /> Вецер калыша,<br /> Думкі ўзнімаеце<br /> Шумам і цішай.<br /> {{smaller|Ляўкі, Аршаншчына, 1935 г.}} {{block center/e}}<section end="Сосны"/><noinclude></noinclude> 769h2q660v0g95kljq2cerm63iid7un 0 125851 291063 2026-07-03T16:19:25Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Партызаны | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Новая восень|Новая восень]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Сосны|Сосны]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: Па...» 291063 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Партызаны | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Новая восень|Новая восень]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Сосны|Сосны]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Партызаны (Купала)]]. }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="32" to="33" fromsection="Партызаны" tosection="Партызаны" /> mrd7su4er1bc9vq7dhq1yssbuimtgvu 0 125852 291065 2026-07-03T16:20:28Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Сосны | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Партызаны|Партызаны]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/На смерць таварыша Кірава|На смерць таварыша Кірава]] | анатацыі = Іншы...» 291065 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Сосны | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Партызаны|Партызаны]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/На смерць таварыша Кірава|На смерць таварыша Кірава]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Сосны (Купала)]]. }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="33" to="33" fromsection="Сосны" tosection="Сосны" /> nsl093stoqnflq5ogqocbm9tvb72g7f 104 125853 291067 2026-07-03T16:25:40Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «<section begin="На"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''НА СМЕРЦЬ ТАВАРЫША [[Аўтар:Сяргей Кіраў|КІРАВА]]'''|памер=100%}} Калісь… О, не… Зусім нядаўна было гэта…<br /> І як сабраць тут думкі ў сумнай галаве…<br /> Малюнак дзіўны змешчан быў ў газетах,<br /> Малюнак, што ў жывых у памяці жы...» 291067 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="На"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''НА СМЕРЦЬ ТАВАРЫША [[Аўтар:Сяргей Кіраў|КІРАВА]]'''|памер=100%}} Калісь… О, не… Зусім нядаўна было гэта…<br /> І як сабраць тут думкі ў сумнай галаве…<br /> Малюнак дзіўны змешчан быў ў газетах,<br /> Малюнак, што ў жывых у памяці жыве.<br /> Плывуць па Беламорскаму каналу…<br /> А лес шуміць… азёры ў хвалях па бакох…<br /> Плывуць таварыш Кіраў і таварыш [[Аўтар:Язэп Сталін|Сталін]],<br /> Прад імі даль Зямлі Совецкай і вякоў.<br /> А сёння?.. Сёння што?.. Ад рання і да рання,<br /> Калышучы абняты жудасцю прастор,<br /> Плыве з Масквы жалобнае пяянне,<br /> Аж рэха далятае да Каўказскіх гор.<br /> …Не стала Кірава… Без часу смерць скасіла…<br /> Герой загінуў ад варожай здрадніцкай рукі…<br /> Таварышы! Зняць шапкі над жывой магілай!<br /> Хаваюць, ведайце, большэвіка большэвікі.<br /> Іграйце гучна музыку геройскую, музыкі,<br /> Каб слухаў і дрыжэў ад музыкі ўвесь свет!<br /> Дзяўчына, кветкамі абсып курган вялікі,<br /> А песню вечную злажы, пясняр-паэт.<br /> Гнеў пролетарскі мог і зможа змесці<br /> З зямлі ўсіх падкалодных яшчарыц, гадзюк,<br /> І ворагам за смерць адплацім грознай смерцю,<br /> Вышэй падымем сцяг, што выпаў з слаўных рук.<br /> {{smaller|Кіславодск, 1934 г.}} {{block center/e}} <section end="На"/> <section begin="Смерць"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''СМЕРЦЬ ЗАБОЙЦАМ [[Аўтар:Максім Горкі|А. М. ГОРКАГА]]'''|памер=100%}} Гэтакай подласці, гэтакай здрады<br /> {{gap|2.5em}}Свет і не чуў і не бачыў.<br /> Смерць крывапійцам, раз’юшаным гадам!<br /> {{gap|2.5em}}Вынішчыць след іх сабачы!<br /> Годы міналі, жылі яны годы, —<br /> {{gap|2.5em}}Іх за людзей палічылі, —<br /> А яны, здрайцы вольных народаў,<br /> {{gap|2.5em}}Нож нам пад сэрца тачылі.<br /><section end="Смерць"/><noinclude></noinclude> nzghr3c291mxo20vtjte9sabwsy646y 0 125854 291068 2026-07-03T16:27:07Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = На смерць таварыша Кірава | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Сосны|Сосны]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Смерць забойцам А. М. Горкага|Смерць забойцам А. М. Горкага]]...» 291068 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = На смерць таварыша Кірава | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Сосны|Сосны]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Смерць забойцам А. М. Горкага|Смерць забойцам А. М. Горкага]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[На сьмерць таварыша Кірава (Купала)]]. }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="34" to="34" fromsection="На" tosection="На" /> 1xpis5cmpzl54wboogw6115d30ejxvs 291069 291068 2026-07-03T16:27:33Z Gleb Leo 2440 291069 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = На смерць таварыша Кірава | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Сосны|Сосны]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Смерць забойцам А. М. Горкага|Смерць забойцам А. М. Горкага]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[На сьмерць таварыша Кірава]]. }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="34" to="34" fromsection="На" tosection="На" /> jbyz11bqmcrdjinimi51pb0tmfmoa2d 0 125855 291071 2026-07-03T16:27:52Z Gleb Leo 2440 Перасылае да [[На смерць таварыша Кірава]] 291071 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[На смерць таварыша Кірава]] 8ylhx5whehqq7cg970has34pq634kvx 104 125856 291072 2026-07-03T16:40:41Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: « <section begin="Смерць"/>Мала падпалаў, ім трэба атруты,<br /> Дай ім крыві па калені.<br /> Смерць вам, жывыя нябожчыкі — трупы,<br /> Смерць за пісьменніка-генія!<br /> Спі, буравеснік, усмерчаны Горкі<br /> Хэўрай прадажніцкіх юдаў.<br /> Дум тваіх радасных ясныя зоркі<br /> В...» 291072 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> <section begin="Смерць"/>Мала падпалаў, ім трэба атруты,<br /> Дай ім крыві па калені.<br /> Смерць вам, жывыя нябожчыкі — трупы,<br /> Смерць за пісьменніка-генія!<br /> Спі, буравеснік, усмерчаны Горкі<br /> Хэўрай прадажніцкіх юдаў.<br /> Дум тваіх радасных ясныя зоркі<br /> Векі свяціці нам будуць.<br /> Мы, згартаваныя сталінскай воляй,<br /> Смерцю сатром людаедаў,<br /> Пойдзем, як йшлі мы, у сонечнай далі<br /> Ленінска-сталінскім следам.<br /> {{smaller|Мінск, 1938 г.}} {{block center/e}} <section end="Смерць"/> <section begin="Грузія"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''ГРУЗІЯ'''|памер=100%}} Грузія, дружная з сонцам краіна,<br /> Як-жа ты сэрца і думкі салодзіш.<br /> Вочы тут бачаць цуды з’яў дзіўных,<br /> Вушы тут чуюць напевы стагоддзяў.<br /> Змерыў стагоддзі народ ваяўнічы,<br /> Люд Цмерэцій, Кахецій, Картэлей.<br /> Песнямі скарбы радзімы вялічыў,<br /> Вернасць і дружбу расціў з [[Аўтар:Шота Руставелі|Руставелем]].<br /> Капае золата з променем сонца,<br /> Золата ў нетрах залегла скалістых.<br /> Думы, ах, думы лунаюць бясконца,<br /> Колькі да песень парываў агністых.<br /> З сонцам гадуе зямля вінаграды,<br /> Побач галіны цытрын, мандарынаў,<br /> Там залатых памаранчаў прысады,<br /> Бурныя рэкі ў квяцістых далінах.<br /> Сокам чырвоным наліты гранаты,<br /> Дружна, бы яблыкі, дрэва абселі.<br /> Шастае лісце пахучай гарбаты,<br /> Лісце іх шоўкам калышацца ў белі.<br /><section end="Грузія"/><noinclude></noinclude> g1q94diywr9v6922ed1mgag8jwqzf5y 0 125857 291073 2026-07-03T16:41:44Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Смерць забойцам А. М. Горкага | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/На смерць таварыша Кірава|На смерць таварыша Кірава]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Грузія|Грузія]]...» 291073 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Смерць забойцам А. М. Горкага | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/На смерць таварыша Кірава|На смерць таварыша Кірава]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Грузія|Грузія]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Сьмерць забойцам А. М. Горкага]]. }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="34" to="35" fromsection="Смерць" tosection="Смерць" /> qux7sfiuhzgywdai4o46nrluy2704gd 0 125858 291074 2026-07-03T16:43:54Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{Загаловак | назва = Сьмерць забойцам А. М. Горкага | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 1938 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * Творы (Купала, 19...» 291074 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Сьмерць забойцам А. М. Горкага | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 1938 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Творы (Купала, 1942)/Смерць забойцам А. М. Горкага|Смерць забойцам А. М. Горкага]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Вершы Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Творы пра Максіма Горкага]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] 3rgc3764xnahoe9ykx4slvlsa7w2cgb 291075 291074 2026-07-03T16:44:02Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Сьмерць забойцам А. М. Горкага]] у [[Смерць забойцам А. М. Горкага]] 291074 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Сьмерць забойцам А. М. Горкага | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 1938 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Творы (Купала, 1942)/Смерць забойцам А. М. Горкага|Смерць забойцам А. М. Горкага]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Вершы Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Творы пра Максіма Горкага]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] 3rgc3764xnahoe9ykx4slvlsa7w2cgb 0 125859 291076 2026-07-03T16:44:02Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Сьмерць забойцам А. М. Горкага]] у [[Смерць забойцам А. М. Горкага]] 291076 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Смерць забойцам А. М. Горкага]] ms46i01j6m4swc1l3brrh7yh2wtkxdm 104 125860 291077 2026-07-03T16:44:04Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|по|быт}}, наракае на гарэлку і цемнату, малюець цяжкое жыцьцё панскіх падданых. Кузьма гаворыць: {|style="font-size:83%; margin:auto" |Цяпер панскія прыгоны,</br>Падводныя ды часты згоны</br>Ад цэрквы адвучылі нас. |} {{gap|2em}}{{разьбіўка|Казаньне}}<ref>У друк «Казан...» 291077 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|по|быт}}, наракае на гарэлку і цемнату, малюець цяжкое жыцьцё панскіх падданых. Кузьма гаворыць: {|style="font-size:83%; margin:auto" |Цяпер панскія прыгоны,</br>Падводныя ды часты згоны</br>Ад цэрквы адвучылі нас. |} {{gap|2em}}{{разьбіўка|Казаньне}}<ref>У друк «Казаньне» папала з рук Івана Насовіча, катораму падау яго у 1848 годзе уніяцкі сьвішчэньнік з Амсьціслауля Гр. Бочка. Мною запісана у {{разьбіўка|той-жа рэдакцыі}} у 1912 годзе ад свата майго Гаурылы Панасавіча Дземянка з Большай Багацькаукі, 7 верст ад мясьцечка Шамава (Амсьціслаушчына). {{справа|M. Г.{{gap|1em}}}}</ref> гутарка, якую і дагэтуль можна пачуць з народных вуснаў ці знайці ў спісках у сялянскай інтэлігенцыі на ўсходзе Беларусі. Яна абыймаець розныя староны прыгоннага {{абмылка|жыцьць|жыцьця}} нашых дзядоў, але пісана, як відаць, духоўнаю асобаю з нахілам да моральнай навукі. Аўтор выступае з войстраю сатыраю: {|style="font-size:83%; margin:auto" |Вот цяпер якій люд стау,</br>Хіцер, зол, няудал, лукау. |} {{gap|2em}}Соцыяльныя непарадкі псуюць людзей: {|style="font-size:83%; margin:auto" |Хто бяз грошы і бяз хлеба,</br>Тых людзей і нам ня трэба,</br>А калі ды хто багат,</br>Кожнаму і сват і брат. |} {{gap|2em}}Беднаму заўсёды дрэнна: {|style="font-size:83%; margin:auto" |{{gap|3em}}А бядняк душой будзь чэсьцен, —</br>{{gap|3em}}Ен і злодзей і бязчэсьцен. |} {{gap|2em}}Нідзе няма парадку і спакою, у кожнай хаце звадкі, — гневаюцца задарма бацькі, а дзеці ня маюць ладу з іхнага прыкладу. Людзі — „злы, завісьлівы, суцягі, п‘яніцы альбо плуцягі, непакорны, драчуны, сквапныя да чужбіны“. Пан характарызуецца гэтак: {|style="font-size:83%; margin:auto" |Зьдзярэць сьпіну аж да пят,</br>Хоць бы хто й нявінават… |} {{gap|2em}}Падобна апісуецца далей цемната, п‘янства, нядбальства, старэцкае жыцьцё і інш. Гутарка напісана пад царкоўнае казаньне і выгукае ў памяці эпоху казаньняў 17-га сталецьця.</br> {{gap|2em}}{{разьбіўка|Маладзікова гутарка}} мае {{разьбіўка|сатыру}} на ганарлівых дзяўчат, дачок заможных гаспадароў.</br> {{gap|2em}}{{разьбіўка|Вясельле Сапрона}}, гутарка, якая маець {{разьбіўка|сьмяхотнасьць}} і жартаўлівасьць ды лёгкую сатыру на ганарлівых бацькоў сватанай.</br> {{gap|2em}}Як відзім, гутаркі нашы, ня маючы выдатных літэратурных вартасьцей, тымчасам могуць здаволіць духоўную патрэбу чытаньнікаў з беларускай сялянскай сфэры. Яны ахопліваюць жыцьцё з усіх бакоў, у іх ёсьць пясьнярская абразнасьць, прабіваецца жывы народны гумар, хоць гэтаму і {{перанос пачатак|пе|рашкаджае}}<noinclude></noinclude> 1d8ypa2vzt1avimrvsy7fq5f1u96f0a 104 125861 291078 2026-07-03T17:00:48Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|пе|рашкаджае}} цьвёрдая прымета сялянскай творчасьці — моралістыка; верш гутарак зазвычай даволі гладкі і лёгкі, а мова чыстая. <center>{{larger|'''Бібліаграфія.}}</center> {{gap|2em}}1. Г. {{разьбіўка|Арцімоўскі}}. — Пісаў у 40 гадох 19-га сталецьця. Захаваўся...» 291078 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|пе|рашкаджае}} цьвёрдая прымета сялянскай творчасьці — моралістыка; верш гутарак зазвычай даволі гладкі і лёгкі, а мова чыстая. <center>{{larger|'''Бібліаграфія.}}</center> {{gap|2em}}1. Г. {{разьбіўка|Арцімоўскі}}. — Пісаў у 40 гадох 19-га сталецьця. Захаваўся яго пераняты з А. Міцкевіча верш „Паня Твардоўская“.</br> {{gap|2em}}2. {{разьбіўка|Уладыслаў Сыракомля}} (Людвік Кандратовіч), польскі пісьменьнік-родам беларус, пісаў троху і пабеларуску. У 1848 годзе ён напісаў верш „{{разьбіўка|Добрыя весьці}}“, каторы малюець тую будучыну, калі палякі і беларусы скінуць ярмо маскалёў.</br> {{gap|2em}}3. {{разьбіўка|Пранцішак Вуль}} (Пранцішак-Ялегі Карафа-Корбут), памёр у Варшаве ў 80 гадох 19 ст. У яго зьбіраўся Варшаўскі беларускі гурток. Апрача верша ў альбоме Дарэўскага, ёсьць у яго і другія беларускія творы. Ен меў нямалыя поэтычныя здольнасьці, добра валадаў беларускім вершам і добра ўмеў мову.</br> {{gap|2em}}4. {{разьбіўка|Ксавэры Нядзьведзкі}} блізка 1854 г. падаў у пецярбурскую акадэмію граматыку беларускае мовы.</br> {{gap|2em}}5. {{разьбіўка|Адам Кіркор}} (Ян са Сьлівіна), родам з м. Сьлівіна з Магілеўшчыны. Вядомы беларускі культурны дзеяч і пісьменьнік 60 гадоў 19 ст. Пісаў пабеларуску, папольску і памаскоўску. Працаваў над этнографіяй, гісторыяй, літэратурнай крытыкай, гісторыяй літэратуры і популярызацыяй беларусазнаўства. Зьбіраў Віленскі музэй.</br> {{gap|2em}}6. {{разьбіўка|Ян Шамёт-Палачанскі}} (1826—1905) напісаў „Пагром у Даўгінаве“, „Ашмянскую рэзь“ і інш.</br> {{gap|2em}}7. {{разьбіўка|Іван Іванавіч Насовіч}} (1788—1877), родам з Амсьціслаўля, з Магілеўшчыны. Пахадзіў з уніяцкага духавенства. Яго літэратурная праца прыпадае на 60—70 гады 19 ст. Уславіў яго і па нашы дні вялікі „{{разьбіўка|Беларускі слоўнік}}“, матар‘ял для каторага ён пачаў зьбіраць y 1848 r. У сьвет кніга выйшла ў 1870 г. „Слоўнік“ мае больш за 30.000 беларускіх слоў, аднак, сярод іх няма многіх звычайных слоў, як: маці, дзіця, кашолка і інш., і не пералічаны словы агульныя для нас і для нашых суседзяў. Заганы слоўніка, апрача таго: прынята цьвёрдае і {{разьбіўка|мягкае}} мсьціслаўскае „р“, няма „ў“ і інш. Насовіч напісаў яшчэ „{{разьбіўка|Зборнік беларускіх прыказак і загадак}}“, „{{разьбіўка|Беларускія песьні}}“ і зборнікі народнага рукапіснага пісьменства.</br><noinclude></noinclude> hop8a9xrzffrm0prw2oif3c5fc3pzsw 291079 291078 2026-07-03T17:04:23Z RAleh111 4658 291079 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|пе|рашкаджае}} цьвёрдая прымета сялянскай творчасьці — моралістыка; верш гутарак зазвычай даволі гладкі і лёгкі, а мова чыстая. <center>{{larger|'''Бібліаграфія.}}</center> {{gap|2em}}1. Г. {{разьбіўка|Арцімоўскі}}. — Пісаў у 40 гадох 19-га сталецьця. Захаваўся яго пераняты з А. Міцкевіча верш „Паня Твардоўская“.</br> {{gap|2em}}2. {{разьбіўка|Уладыслаў Сыракомля}} (Людвік Кандратовіч), польскі пісьменьнік-родам беларус, пісаў троху і пабеларуску. У 1848 годзе ён напісаў верш „{{разьбіўка|Добрыя весьці}}“, каторы малюець тую будучыну, калі палякі і беларусы скінуць ярмо маскалёў.</br> {{gap|2em}}3. {{разьбіўка|Пранцішак Вуль}} (Пранцішак-Ялегі Карафа-Корбут), памёр у Варшаве ў 80 гадох 19 ст. У яго зьбіраўся Варшаўскі беларускі гурток. Апрача верша ў альбоме Дарэўскага, ёсьць у яго і другія беларускія творы. Ен меў нямалыя поэтычныя здольнасьці, добра валадаў беларускім вершам і добра ўмеў мову.</br> {{gap|2em}}4. {{разьбіўка|Ксавэры Нядзьведзкі}} блізка 1854 г. падаў у пецярбурскую акадэмію граматыку беларускае мовы.</br> {{gap|2em}}5. {{разьбіўка|Адам Кіркор}} (Ян са Сьлівіна), родам з м. Сьлівіна з Магілеўшчыны. Вядомы беларускі культурны дзеяч і пісьменьнік 60 гадоў 19 ст. Пісаў пабеларуску, папольску і памаскоўску. Працаваў над этнографіяй, гісторыяй, літэратурнай крытыкай, гісторыяй літэратуры і популярызацыяй беларусазнаўства. Зьбіраў Віленскі музэй.</br> {{gap|2em}}6. {{разьбіўка|Ян Шамёт-Палачанскі}} (1826—1905) напісаў „Пагром у Даўгінаве“, „Ашмянскую рэзь“ і інш.</br> {{gap|2em}}7. {{разьбіўка|Іван Іванавіч Насовіч}} (1788—1877), родам з Амсьціслаўля, з Магілеўшчыны. Пахадзіў з уніяцкага духавенства. Яго літэратурная праца прыпадае на 60—70 гады 19 ст. Уславіў яго і па нашы дні вялікі „{{разьбіўка|Беларускі слоўнік}}“, матар‘ял для каторага ён пачаў зьбіраць y 1848 r. У сьвет кніга выйшла ў 1870 г. „Слоўнік“ мае больш за 30.000 беларускіх слоў, аднак, сярод іх няма многіх звычайных слоў, як: маці, дзіця, кашолка і інш., і не пералічаны словы агульныя для нас і для нашых суседзяў. Заганы слоўніка, апрача таго: прынята цьвёрдае і {{разьбіўка|мягкае}} мсьціслаўскае „р“, няма „ў“ і інш. Насовіч напісаў яшчэ „{{разьбіўка|Зборнік беларускіх прыказак і загадак}}“, „{{разьбіўка|Беларускія песьні}}“ і зборнікі народнага рукапіснага пісьменства.</br><noinclude></noinclude> n1eungkeu8mhew4x3ovv7g3dnr767az 291099 291079 2026-07-04T06:02:06Z Gleb Leo 2440 291099 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude><section begin="Рукапіснае"/>{{перанос канец|пе|рашкаджае}} цьвёрдая прымета сялянскай творчасьці — моралістыка; верш гутарак зазвычай даволі гладкі і лёгкі, а мова чыстая. <section end="Рукапіснае"/> <section begin="Бібліаграфія"/><center>{{larger|'''Бібліаграфія.}}</center> {{gap|2em}}1. Г. {{разьбіўка|Арцімоўскі}}. — Пісаў у 40 гадох 19-га сталецьця. Захаваўся яго пераняты з А. Міцкевіча верш „Паня Твардоўская“.</br> {{gap|2em}}2. {{разьбіўка|Уладыслаў Сыракомля}} (Людвік Кандратовіч), польскі пісьменьнік-родам беларус, пісаў троху і пабеларуску. У 1848 годзе ён напісаў верш „{{разьбіўка|Добрыя весьці}}“, каторы малюець тую будучыну, калі палякі і беларусы скінуць ярмо маскалёў.</br> {{gap|2em}}3. {{разьбіўка|Пранцішак Вуль}} (Пранцішак-Ялегі Карафа-Корбут), памёр у Варшаве ў 80 гадох 19 ст. У яго зьбіраўся Варшаўскі беларускі гурток. Апрача верша ў альбоме Дарэўскага, ёсьць у яго і другія беларускія творы. Ен меў нямалыя поэтычныя здольнасьці, добра валадаў беларускім вершам і добра ўмеў мову.</br> {{gap|2em}}4. {{разьбіўка|Ксавэры Нядзьведзкі}} блізка 1854 г. падаў у пецярбурскую акадэмію граматыку беларускае мовы.</br> {{gap|2em}}5. {{разьбіўка|Адам Кіркор}} (Ян са Сьлівіна), родам з м. Сьлівіна з Магілеўшчыны. Вядомы беларускі культурны дзеяч і пісьменьнік 60 гадоў 19 ст. Пісаў пабеларуску, папольску і памаскоўску. Працаваў над этнографіяй, гісторыяй, літэратурнай крытыкай, гісторыяй літэратуры і популярызацыяй беларусазнаўства. Зьбіраў Віленскі музэй.</br> {{gap|2em}}6. {{разьбіўка|Ян Шамёт-Палачанскі}} (1826—1905) напісаў „Пагром у Даўгінаве“, „Ашмянскую рэзь“ і інш.</br> {{gap|2em}}7. {{разьбіўка|Іван Іванавіч Насовіч}} (1788—1877), родам з Амсьціслаўля, з Магілеўшчыны. Пахадзіў з уніяцкага духавенства. Яго літэратурная праца прыпадае на 60—70 гады 19 ст. Уславіў яго і па нашы дні вялікі „{{разьбіўка|Беларускі слоўнік}}“, матар‘ял для каторага ён пачаў зьбіраць y 1848 r. У сьвет кніга выйшла ў 1870 г. „Слоўнік“ мае больш за 30.000 беларускіх слоў, аднак, сярод іх няма многіх звычайных слоў, як: маці, дзіця, кашолка і інш., і не пералічаны словы агульныя для нас і для нашых суседзяў. Заганы слоўніка, апрача таго: прынята цьвёрдае і {{разьбіўка|мягкае}} мсьціслаўскае „р“, няма „ў“ і інш. Насовіч напісаў яшчэ „{{разьбіўка|Зборнік беларускіх прыказак і загадак}}“, „{{разьбіўка|Беларускія песьні}}“ і зборнікі народнага рукапіснага пісьменства.</br> <section end="Бібліаграфія"/><noinclude></noinclude> 04wt7y8v24hw9ki6i0usqc5a4hb087w 104 125862 291080 2026-07-03T17:36:02Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}8. {{разьбіўка|Фэлікс Тапчэўскі}} (Хвэлька з Рукшэніц), жыў у Лепельскім павеце, у Віцебшчыне. Напісаў многа беларускіх вершаў, асабліва ў 80-х гадох 19 ст. Пісьменства яго было выключна рукапіснае. З твораў яго прыметны: „{{разьбіўка|Вечарынка}}“, верш...» 291080 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}8. {{разьбіўка|Фэлікс Тапчэўскі}} (Хвэлька з Рукшэніц), жыў у Лепельскім павеце, у Віцебшчыне. Напісаў многа беларускіх вершаў, асабліва ў 80-х гадох 19 ст. Пісьменства яго было выключна рукапіснае. З твораў яго прыметны: „{{разьбіўка|Вечарынка}}“, верш з сакавітым апісаньнем панскага баля ў Ухвіцы; „Саўсім ня тое, што было“ — даўгі верш, у каторым малюецца даўнае панскае жыцьцё на Беларусі і раўнуецца яно да жыцьця заняпалых паноў — сучасьнікаў песьняра; „{{разьбіўка|Грошы і праца}}“ — услаўленьне мужыцкай працы: {|style="font-size:83%; margin:auto" |Кажуць, мужык — хам, няцнота,</br>Гультай, шэльма, усе ліха!</br>А чыя-ж гэта работа?.. |} {{разьбіўка|Ен і яна}} — абразок каханьня. Мова Тапчэўскага чыстая і прыгожая, блізкая да народнай. Верш яго лёгкі і плаўны. У творчасьці Тапчэўскаго ня знойдзем новых ідэй, але тыя звычайныя абразы, якія добра змалёваны ў яго творах, цікавяць і вабяць сваёю колёрытнасьцю.</br> {{gap|2em}}9. {{разьбіўка|Адам Гурыновіч}}, родам з Вялейшчыны. У 1893 годзе сядзеў паўгода ў пецярбургскай крэпасьці. Пісаў пабеларуску прозу і вершы, зьбіраў народныя песьні ў Лідзкім павеце. Захаваліся яго рукапісы з штемпелямі крэпасьці. Памёр у 1894 г. Гурыновіч выдаў кніжку: „{{разьбіўка|Дзядзька Антон, або гутарка усім-чыста, што баліць}}“. {{gap|2em}}10. {{разьбіўка|Аляксандар Ельскі}} (1834—27 жніўня (ст. ст.) 1916 г.) — астатні тыповы прадстаўнік шляхоцкага кірунку ў нашай літэратуры. Гэта быў багаты пан з Меншчыны (двор Замосьце). У 1861 г. А. Ельскі быў за судзьдзю ў Ігуменшчыне. Ен дружыў з Марцінкевічам. З 1864 г. А. Ельскі зьбіраў старадаўныя памяткі для беларускага музэя і меў шмат рукапісаў і дакумэнтаў. З яго беларускага пісьменства трэба адзначыць такія рэчы, як 1) {{разьбіўка|пераклад}} „{{разьбіўка|Пана Тадэуша}}“ А. Міцкевіча (Львоў, 1892 г.), 2) „{{разьбіўка|Сынок}}“, вершаванае апавяданьне (Пецярбург, 1895 г.), 3) „{{разьбіўка|Выбіраймася ўпрочкі}}!“ прозаічны артыкул (Пецярбург, 1896 г.), 4) „{{разьбіўка|Аб жыцьці і сьмерці п‘яніцы}}“ і інш. У сваіх народных апавяданьнях А. Ельскі навучаў беларускі люд, як трэба жыць, засьцярагаў ад перасяленьня ў Сыбір, дакараў за розныя заганы, асабліва за п‘янства („{{разьбіўка|Слова аб праклятай гарэлцы}}“). Апрача таго, А. Ельскі працаваў над беларусазнаўствам, пісаў па гісторыі беларускай літэратуры. Ад сучаснай беларускай сьвядомай працы, ён, як пан і вельмі стары чалавек, стаяў воддаль, але часам памагаў.</br><noinclude></noinclude> 7wceul4hk7usxjeca7g6zinsruf6iws 104 125863 291081 2026-07-03T17:44:58Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « <center>{{larger|'''Агульны пагляд на новую беларускую літэратуру.}}</center> {{gap|2em}}1. Новая беларуская літэратура ня маець нічога надта выдатнага, сусьветнага. Прычына такога яе разьвіцьця хаваецца ў адсутнасьці нацыянальна-гаспадарстванай незалежнасьці Беларус...» 291081 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>{{larger|'''Агульны пагляд на новую беларускую літэратуру.}}</center> {{gap|2em}}1. Новая беларуская літэратура ня маець нічога надта выдатнага, сусьветнага. Прычына такога яе разьвіцьця хаваецца ў адсутнасьці нацыянальна-гаспадарстванай незалежнасьці Беларусі і ў несправядлівым соцыяльным парадку. Стаць вялікім пісменьнікам мог-бы толькі нацыянальна і соцыяльна сьвядомы беларус. Тымчасам соцыяльнае зло забівала творчасьць П. Бахрыма, ня пускала ў кнігу народных гутарак і стварала хворую аднабокасьць шляхоцкай літэратуры. Адсутнасьць нацыянальнай незалежнасьці забівала ўсякае разьвіцьце беларускай культуры, забараняла {{разьбіўка|зусім}} беларускую кнігу і стварала цемнату народа, рэнегатства інтэлігенцыі і нацыянальную несьвядомасьць пісьменьнікаў, каторыя, трэба памятаць, маглі быць толькі з паноў. Пісьменьнік-{{разьбіўка|пан і рэнегат ў ідэолёгіі}} ня мог стварыць нічога вялікага беларускага, як-бы ён ня быў нацыянален па псыхіцы, мове і жыцьцю.</br> {{gap|2em}}2. У залежнасьці ад нявысокага агульнага разьвіцьця новай беларускай літаратуры было дужа слабое разьвіцьце прыгожай беларускай прозы за ўвесь гэты час.<noinclude></noinclude> ggid1sv6nlk2skflvg6cqscggoehkov 291103 291081 2026-07-04T06:04:51Z Gleb Leo 2440 291103 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>{{larger|'''Агульны пагляд на новую беларускую літэратуру.}}</center> {{gap|2em}}1. Новая беларуская літэратура ня маець нічога надта выдатнага, сусьветнага. Прычына такога яе разьвіцьця хаваецца ў адсутнасьці нацыянальна-гаспадарстванай незалежнасьці Беларусі і ў несправядлівым соцыяльным парадку. Стаць вялікім пісменьнікам мог-бы толькі нацыянальна і соцыяльна сьвядомы беларус. Тымчасам соцыяльнае зло забівала творчасьць П. Бахрыма, ня пускала ў кнігу народных гутарак і стварала хворую аднабокасьць шляхоцкай літэратуры. Адсутнасьць нацыянальнай незалежнасьці забівала ўсякае разьвіцьце беларускай культуры, забараняла {{разьбіўка|зусім}} беларускую кнігу і стварала цемнату народа, рэнегатства інтэлігенцыі і нацыянальную несьвядомасьць пісьменьнікаў, каторыя, трэба памятаць, маглі быць толькі з паноў. Пісьменьнік-{{разьбіўка|пан і рэнегат ў ідэолёгіі}} ня мог стварыць нічога вялікага беларускага, як-бы ён ня быў нацыянален па псыхіцы, мове і жыцьцю.</br> {{gap|2em}}2. У залежнасьці ад нявысокага агульнага разьвіцьця новай беларускай літаратуры было дужа слабое разьвіцьце прыгожай беларускай прозы за ўвесь гэты час. {{цэнтар|[[File:Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Узор 1.jpg|100px]]}}<noinclude></noinclude> 5rssvjw8kdaqk0a2mh450mmse06sj6t 104 125864 291082 2026-07-03T17:57:42Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{c|'''III. Навейшая беларуская літэратура.|памер=140%}} <center>{{larger|'''Народніцкая пара.'''}}</br>(Ад 80-х гадоў 19 ст. да 1905 г.).</center> {{gap|2em}}{{larger|'''Пачатак навейшае літэратуры.'''}} У 80-х гадох 19-га сталецьця зьявілась прыкметнае ажыўленьне беларускай думкі. З аднаго боку п...» 291082 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{c|'''III. Навейшая беларуская літэратура.|памер=140%}} <center>{{larger|'''Народніцкая пара.'''}}</br>(Ад 80-х гадоў 19 ст. да 1905 г.).</center> {{gap|2em}}{{larger|'''Пачатак навейшае літэратуры.'''}} У 80-х гадох 19-га сталецьця зьявілась прыкметнае ажыўленьне беларускай думкі. З аднаго боку пісьменьнікі з каталіцка-панскай сфэры, як Тапчэўскі, Абуховіч і інш., чуючы, як патроху слабнець мёртвая пятля, накінутая Мураўёвым, пачалі хоць рукапісным спосабам, адылі болей а болей урабляць літэратурны беларускі грунт, створаны Марцінкевічам, і рыхтаваць яго для натуральнай перадачы ў рукі людзей зусім новай школы. З другога боку і маскоўскія пісьменьнікі-родам беларусы прыйшлі на сваю ніву і сталі рабіць тое, што ўжо даўно рабілі польскія пісьменьнікі-родам беларусы; яны сталі працаваць над беларусазнаўствам і, між іншым, сваёй этнографічнай, філёлёгічнай, гістарычнай і падобнай работаю тварыць зьбіральны час у гісторыі роднай літэратуры. Сталі зьяўляцца паважныя апісаньні беларускага побыту і ў маскоўскай народніцкай белетрыстыцы, як, да прыкладу, „{{разьбіўка|Багачы}}“ {{разьбіўка|Брайцава}}, повесьць з беларускага народнага жыцьця (Масква, 1889 г.). У гэтую-ж пару ў розных вялікіх гарадох Расеі і заграніцы студэнты-беларусы закладаюць свае гурткі, цікавяцца навукай беларусазнаўства, часам аж выдаюць студэнцкія беларускія часопісі і ўсім тым надта спрыяюць агульнаму ажыўленьню роднай нівы, а глаўным чынам — на літэратурным прасторы. Агульна-людзкі поступ і сусьветнае палітычнае становішча робяць тое, што гэтае, чуць прыкметнае спачатку, ажыўленьне спараджае творчасьць Ф. Багушэвіча, прыймаець ярка выказаныя формы навейшай літэратуры і кладзецца магутным камянём пад так званы „беларускі рух“. З Багушэвічам нашае адраджэньне выйшла з чыста-літэратурных рамак і здабыло гэтулькі новых прымет, што яго і назвалі рухам. Адраджэньне, каторае ахапіла сяньня<noinclude></noinclude> nkvu26k2o0i4n1o0mphit5s5pa9ofmx 104 125865 291083 2026-07-03T18:12:55Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «ўсе праявы нашага жыцьця і ў астатнім пункце, у залежнасьці ад хода сусьветных падзей, выглядае не ранейшым сьціплым (скромным) нацыянальна-культурным абуджэньнем, а ўжо стыхійным змаганьнем за адбудову ўласнай незалежнай гаспадарстванасьці, гэтае ад...» 291083 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>ўсе праявы нашага жыцьця і ў астатнім пункце, у залежнасьці ад хода сусьветных падзей, выглядае не ранейшым сьціплым (скромным) нацыянальна-культурным абуджэньнем, а ўжо стыхійным змаганьнем за адбудову ўласнай незалежнай гаспадарстванасьці, гэтае адраджэньне, аднак, не парвала яшчэ найстульнейшых зьвязкаў з сваёй калішняй выключнай формай — літэратурай, а за ўвесь навейшы час яно аблягалась на яе і гадавалася на ёй. Такім чынам, каб зразумець гісторыю навейшае літэратуры, трэба ведаць гісторыю адраджэньня. посьле {{gap|2em}}{{larger|'''Розныя часы навейшае літэратуры і іх прыметы.'''}} Калі ня лічыць падгатаваўчае пары 80-х гадоў і ўважаць за пачынак навейшае літэратуры „Прадмову“ Ф. Багушэвіча да яго „Дудкі беларускай“ (1891 г.), дык у ёй мінуліся ўжо дзьве пары і наступіла трэцяя, гэта: 1) {{разьбіўка|народніцкая}} (ад Багушэвіча да 1905 г.), 2) {{разьбіўка|нашаніўская}} (ад 1905 г. да вайны) і 3) {{разьбіўка|сучасная}}. Галоўнай прыметай усяе навейшае літэратуры беларусаў ёсьць {{разьбіўка|нацыянальная і соцыяльная}} сьвядомасьць. Нацыянальны і соцыяльны элементы сьвядома ўважаюцца за грунтоўныя, дык яны пераважаюць, на іх полі толькі і растуць усялякія іншыя краскі думак і жыцьця. У першым часе абодва элементы хоць і надта выразна кідаюцца ў вочы посьле шляхоцкай літэратуры, але тут яны значна слабейшыя, чымся ў другім часе; адна частка пісьменьнікаў яўна падаецца на Варшаву, а другая — на Маскву; на першай частцы іх яшчэ ляжыць сьлядок ад павеваў шляхоцкай літэратуры, а ў другой ніякіх ранейшых звычаеў і свае цьвёрдасьці няма. Выдатнейшыя пісьменьнікі і поэты гэтага часу: Ф. Багушэвіч, Я. Няслухоўскі, А. Пшчолка, М. Косіч і інш. У другім часе, нашаніўскім, бо ён трываў столькі, сколькі існавала „Наша Ніва“, з нязвычайным пасьпехам вырасьлі гіганты беларускага слова, дасканальна сьвядомыя нацыянальна і соцыяльна. Сьвядома-нацыянальны элемент, аднак, тут пераважае і найчасьцей выяўляецца ў нацыяналістычных імкненьнях і жаданьнях, — у гэтым кірунку песьняры, як правадыры, вядуць за сабою народ. Сьвядома-соцыяльны элемент нашаніўскай поэзіі меў цьвёрды і паўсёдны нахіл або і кірунак у бок соцыялістычны, але дзеля розных прычын пісьменьнікі ў гэтым пытаньні самі ідуць за народам і толькі выказуюць яго волю. У гэты час, сярод цэлай пляяды меншых і большых літэратурных сіл, твораць асілкі Я. Колас і Я. Купала. Нашаніўцы з калейдоскопічнай шпаркасьцю перабывалі ў сантыменталізьме, романтызьме, рэялізьме і модэрнізьме. Трэці час<noinclude></noinclude> 82h5hskicvrpsz1w3vc4nyxl76j1ifl 291084 291083 2026-07-03T18:14:03Z RAleh111 4658 291084 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>ўсе праявы нашага жыцьця і ў астатнім пункце, у залежнасьці ад хода сусьветных падзей, выглядае не ранейшым сьціплым (скромным) нацыянальна-культурным абуджэньнем, а ўжо стыхійным змаганьнем за адбудову ўласнай незалежнай гаспадарстванасьці, гэтае адраджэньне, аднак, не парвала яшчэ найстульнейшых зьвязкаў з сваёй калішняй выключнай формай — літэратурай, а за ўвесь навейшы час яно аблягалась на яе і гадавалася на ёй. Такім чынам, каб зразумець гісторыю навейшае літэратуры, трэба ведаць гісторыю адраджэньня. {{gap|2em}}{{larger|'''Розныя часы навейшае літэратуры і іх прыметы.'''}} Калі ня лічыць падгатаваўчае пары 80-х гадоў і ўважаць за пачынак навейшае літэратуры „Прадмову“ Ф. Багушэвіча да яго „Дудкі беларускай“ (1891 г.), дык у ёй мінуліся ўжо дзьве пары і наступіла трэцяя, гэта: 1) {{разьбіўка|народніцкая}} (ад Багушэвіча да 1905 г.), 2) {{разьбіўка|нашаніўская}} (ад 1905 г. да вайны) і 3) {{разьбіўка|сучасная}}. Галоўнай прыметай усяе навейшае літэратуры беларусаў ёсьць {{разьбіўка|нацыянальная і соцыяльная}} сьвядомасьць. Нацыянальны і соцыяльны элементы сьвядома ўважаюцца за грунтоўныя, дык яны пераважаюць, на іх полі толькі і растуць усялякія іншыя краскі думак і жыцьця. У першым часе абодва элементы хоць і надта выразна кідаюцца ў вочы посьле шляхоцкай літэратуры, але тут яны значна слабейшыя, чымся ў другім часе; адна частка пісьменьнікаў яўна падаецца на Варшаву, а другая — на Маскву; на першай частцы іх яшчэ ляжыць сьлядок ад павеваў шляхоцкай літэратуры, а ў другой ніякіх ранейшых звычаеў і свае цьвёрдасьці няма. Выдатнейшыя пісьменьнікі і поэты гэтага часу: Ф. Багушэвіч, Я. Няслухоўскі, А. Пшчолка, М. Косіч і інш. У другім часе, нашаніўскім, бо ён трываў столькі, сколькі існавала „Наша Ніва“, з нязвычайным пасьпехам вырасьлі гіганты беларускага слова, дасканальна сьвядомыя нацыянальна і соцыяльна. Сьвядома-нацыянальны элемент, аднак, тут пераважае і найчасьцей выяўляецца ў нацыяналістычных імкненьнях і жаданьнях, — у гэтым кірунку песьняры, як правадыры, вядуць за сабою народ. Сьвядома-соцыяльны элемент нашаніўскай поэзіі меў цьвёрды і паўсёдны нахіл або і кірунак у бок соцыялістычны, але дзеля розных прычын пісьменьнікі ў гэтым пытаньні самі ідуць за народам і толькі выказуюць яго волю. У гэты час, сярод цэлай пляяды меншых і большых літэратурных сіл, твораць асілкі Я. Колас і Я. Купала. Нашаніўцы з калейдоскопічнай шпаркасьцю перабывалі ў сантыменталізьме, романтызьме, рэялізьме і модэрнізьме. Трэці час<noinclude></noinclude> hsyerirwp29c1v07c7pez8zqckn28xf 104 125866 291085 2026-07-03T18:28:01Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «пачаў азначацца ад дзён вайны і потым соцыяльнай рэволюцыі. Цікаўнай прыметаю гэтае пары ёсьць ня толькі красаваньне соцыяльных пытаньняў, але, як ні дзіўна, і пачатак аналізу агульна-чалавецкіх проблем, без ранейшых нацыянальных і соцыяльных тэндэнц...» 291085 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>пачаў азначацца ад дзён вайны і потым соцыяльнай рэволюцыі. Цікаўнай прыметаю гэтае пары ёсьць ня толькі красаваньне соцыяльных пытаньняў, але, як ні дзіўна, і пачатак аналізу агульна-чалавецкіх проблем, без ранейшых нацыянальных і соцыяльных тэндэнцый. Гэтая прымета — знак вялікага росту беларускае літэратуры, каторая ўжо адрадзілася і вымагае новага назову для свае цяперашняй, у значнай меры {{разьбіўка|посьле}}-адраджэнцкай пары. Мова яўляецца яшчэ аднэй, надта важнай прыметай навейшай літэратуры. І мова, ці йначай кажучы — пагляды пісьменьнікаў на мову вельмі адзначаюць сучасную літэратуру ад шляхоцкай. Мова шляхоцкіх пісьменьнікаў адбіваець на сабе няшырокі іх пагляд на яе літэратурнае значаньне і будучыну. Пісьменьнікі таго часу карысталіся выключна слоўнікам цёмнага, духоўна абмежаванага панамі і прыціснутага прыгонам беларускага люду. Яны пісалі аб такіх рэчах, дзе гэтага слоўніка зусім даволі было, дзе не патрэбны былі словы для невядомых таму люду абстракцыйных разуменьняў. Гэтакі парадак пачаў канаць з дзён Багушэвіча і сканаў на першых страніцах „Нашае Нівы“. Адылі і цяпер гэтае прыхамоцьце часам стыкаецца ў паглядах несьвядомай і напоўсьвядомай беларускай інтэлігенцыі маскоўскай і польскай культуры і замінаець ёй шукаць і разумець у сваёй сучаснай нацыянальнай поэзіі сусьветнае інтэрнацыянальнае багацьце. Цяперашняя наша кніжная мова маець падабенства — па сваёй гісторыі, характару і вялікаму значаньню — з нашай старадаўнай кніжнай мовай у залатую пару ейнага разьвіцьця. Але ёсьць і розьніца: цяперашняя кніжная мова неразрыўна і стульна зьвязана з народнай мовай, чаго ня было ў такой меры ў старадаўнасьці. Навейшая беларуская літэратура вызвалілась з перайманьня чужых літэратур і дастала, такім чынам, нацыянальнае значаньне, яна выказуець асаблівасьці беларускага нацыянальнага духа, тыя чырты характара, той спосаб думаньня і пачуваньня, тыя сымпатыі і ідэалы, каторымі беларуская нацыя вызначаецца сярод другіх эўропэйскіх народаў. <center>{{larger|'''Францішак Багушэвіч.'''}}</br>(1840—1900)</center> {{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Арадзіўся ў Ашмяншчыне. Пахадзіў з дробнай шляхты, са спольшчанай сям‘і. Сярэднюю школу скончыў у Вільні, а пазьней вучыўся у Пецярбурзе на фізыка-матэматычным факультэце. Перад паўстаньнем 1863 году Багушэвіч бавіў нейкі час ў Ашмяншчыне, дзе быў {{перанос пачатак|на|родным}}<noinclude></noinclude> o9is77f288njxk6b06seudh1fa0m3dg 291104 291085 2026-07-04T06:07:15Z Gleb Leo 2440 291104 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude><section begin="Народніцкая"/>пачаў азначацца ад дзён вайны і потым соцыяльнай рэволюцыі. Цікаўнай прыметаю гэтае пары ёсьць ня толькі красаваньне соцыяльных пытаньняў, але, як ні дзіўна, і пачатак аналізу агульна-чалавецкіх проблем, без ранейшых нацыянальных і соцыяльных тэндэнцый. Гэтая прымета — знак вялікага росту беларускае літэратуры, каторая ўжо адрадзілася і вымагае новага назову для свае цяперашняй, у значнай меры {{разьбіўка|посьле}}-адраджэнцкай пары. Мова яўляецца яшчэ аднэй, надта важнай прыметай навейшай літэратуры. І мова, ці йначай кажучы — пагляды пісьменьнікаў на мову вельмі адзначаюць сучасную літэратуру ад шляхоцкай. Мова шляхоцкіх пісьменьнікаў адбіваець на сабе няшырокі іх пагляд на яе літэратурнае значаньне і будучыну. Пісьменьнікі таго часу карысталіся выключна слоўнікам цёмнага, духоўна абмежаванага панамі і прыціснутага прыгонам беларускага люду. Яны пісалі аб такіх рэчах, дзе гэтага слоўніка зусім даволі было, дзе не патрэбны былі словы для невядомых таму люду абстракцыйных разуменьняў. Гэтакі парадак пачаў канаць з дзён Багушэвіча і сканаў на першых страніцах „Нашае Нівы“. Адылі і цяпер гэтае прыхамоцьце часам стыкаецца ў паглядах несьвядомай і напоўсьвядомай беларускай інтэлігенцыі маскоўскай і польскай культуры і замінаець ёй шукаць і разумець у сваёй сучаснай нацыянальнай поэзіі сусьветнае інтэрнацыянальнае багацьце. Цяперашняя наша кніжная мова маець падабенства — па сваёй гісторыі, характару і вялікаму значаньню — з нашай старадаўнай кніжнай мовай у залатую пару ейнага разьвіцьця. Але ёсьць і розьніца: цяперашняя кніжная мова неразрыўна і стульна зьвязана з народнай мовай, чаго ня было ў такой меры ў старадаўнасьці. Навейшая беларуская літэратура вызвалілась з перайманьня чужых літэратур і дастала, такім чынам, нацыянальнае значаньне, яна выказуець асаблівасьці беларускага нацыянальнага духа, тыя чырты характара, той спосаб думаньня і пачуваньня, тыя сымпатыі і ідэалы, каторымі беларуская нацыя вызначаецца сярод другіх эўропэйскіх народаў. <section end="Народніцкая"/> <section begin="Багушэвіч"/><center>{{larger|'''Францішак Багушэвіч.'''}}</br>(1840—1900)</center> {{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Арадзіўся ў Ашмяншчыне. Пахадзіў з дробнай шляхты, са спольшчанай сям‘і. Сярэднюю школу скончыў у Вільні, а пазьней вучыўся у Пецярбурзе на фізыка-матэматычным факультэце. Перад паўстаньнем 1863 году Багушэвіч бавіў нейкі час ў Ашмяншчыне, дзе быў {{перанос пачатак|на|родным}} <section end="Багушэвіч"/><noinclude></noinclude> p3iruhau7qlc742xabb3o6ifs5yx22h 104 125867 291086 2026-07-03T18:39:56Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|на|родным}} вучыцелем у Доцішках. Хадзіў на паўстаньне і быў ранены ў нагу; выратаваў яго ад пеўнай сьмерці селянін-беларус. Потым Багушэвіч {{Няма выявы}} вучыўся ў Нежыне, у ліцэю, на адваката і навуку скончыў у 1868 годзе. Пасьля гэтага ён до...» 291086 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|на|родным}} вучыцелем у Доцішках. Хадзіў на паўстаньне і быў ранены ў нагу; выратаваў яго ад пеўнай сьмерці селянін-беларус. Потым Багушэвіч {{Няма выявы}} вучыўся ў Нежыне, у ліцэю, на адваката і навуку скончыў у 1868 годзе. Пасьля гэтага ён доўга мандраваў па ўсёй Расеі, (Чарнігаў, Валогда і інш.). Ажно дзесяць гадоў пражыў ён на Украіне, быў сьледавацелем пры судзе ў Канатопскім павеце, навучыўся надта добра гаварыць паўкраінску і дасканальна пазнаёміўся з народным украінскім жыцьцём; адылі перайшоў адвакатам пры акружным судзе ў Вільню, а пад старасьць жыў у сваім фальварку Кушляны ў Ашмяншчыне. Дзе пахавалі Багушэвіча, невядома, як наагул невядома болей падробна ўсё жыцьцё пісьменьніка. {{gap|2em}}{{larger|'''Літэратура Багушэвіча:'''}} 1) „Дудка беларуская“ — зборнік вершаў, першы раз надрукаваны ў Кракове, у 1891 годзе, пад псэўданімам: {{разьбіўка|Мацей Бурачок}}; 2) „Смык беларускі“ — зборнік вершаў, першы раз надрукаваны ў Пазнані, у 1894 годзе, пад псэўданімам: {{разьбіўка|Сымон Рэўка з-пад Барысава}}; 3) розныя творы, як анонімныя рэволюцыйныя апавяданьні і вершы, прозаічныя апрацаваньні жартаўлівых народных сюжэтаў („Палясоўшчык“, „Сьведка“, „Дзядзіна“) і іншы, найчасьцей рукапісны, літаратурны матар‘ял, яшчэ не дасьледаваны гістарычна-літэратурнай крытыкай („Беларуская скрыпачка“ ў архіве Б. Шыпілы). {{gap|2em}}{{larger|'''Пашыранасьць яго твораў'''}} у беларускім народзе відаць з таго, да прыкладу, што ў 1918 годзе ў Вільні „Дудка“ выйшла пятым выданьнем, а „Смык“ — чацьвёртым, — гэта ня гледзячы на нацыянальны ўціск, цемнату народа і рэнегацтва інтэлігенцыі. У зьвязку з палітычнымі падзеямі астатняе выданьне кніг Багушэвіча раскуплена ў адзін год, і цяпер будзе яшчэ новае выданьне. Вясковая моладзь ў Ашмяншчыне, Віленшчыне, Лідшчыне і ў другіх куткох Беларусі дэклямуець яго вершы напамяць, як чыста-народныя творы. „Дудка“ і „Смык“ дагэтуль друкаваліся толькі лацінкаю і на усходзе Беларусі пашырацца не маглі.<noinclude></noinclude> qaw7ywu5gd1og5fob9tuahfn6lyq0v4 291106 291086 2026-07-04T06:08:11Z Gleb Leo 2440 291106 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|на|родным}} вучыцелем у Доцішках. Хадзіў на паўстаньне і быў ранены ў нагу; выратаваў яго ад пеўнай сьмерці селянін-беларус. Потым Багушэвіч {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 22.jpg|подпіс=Ф. Багушэвіч (сярэдняга веку).}} вучыўся ў Нежыне, у ліцэю, на адваката і навуку скончыў у 1868 годзе. Пасьля гэтага ён доўга мандраваў па ўсёй Расеі, (Чарнігаў, Валогда і інш.). Ажно дзесяць гадоў пражыў ён на Украіне, быў сьледавацелем пры судзе ў Канатопскім павеце, навучыўся надта добра гаварыць паўкраінску і дасканальна пазнаёміўся з народным украінскім жыцьцём; адылі перайшоў адвакатам пры акружным судзе ў Вільню, а пад старасьць жыў у сваім фальварку Кушляны ў Ашмяншчыне. Дзе пахавалі Багушэвіча, невядома, як наагул невядома болей падробна ўсё жыцьцё пісьменьніка. {{gap|2em}}{{larger|'''Літэратура Багушэвіча:'''}} 1) „Дудка беларуская“ — зборнік вершаў, першы раз надрукаваны ў Кракове, у 1891 годзе, пад псэўданімам: {{разьбіўка|Мацей Бурачок}}; 2) „Смык беларускі“ — зборнік вершаў, першы раз надрукаваны ў Пазнані, у 1894 годзе, пад псэўданімам: {{разьбіўка|Сымон Рэўка з-пад Барысава}}; 3) розныя творы, як анонімныя рэволюцыйныя апавяданьні і вершы, прозаічныя апрацаваньні жартаўлівых народных сюжэтаў („Палясоўшчык“, „Сьведка“, „Дзядзіна“) і іншы, найчасьцей рукапісны, літаратурны матар‘ял, яшчэ не дасьледаваны гістарычна-літэратурнай крытыкай („Беларуская скрыпачка“ ў архіве Б. Шыпілы). {{gap|2em}}{{larger|'''Пашыранасьць яго твораў'''}} у беларускім народзе відаць з таго, да прыкладу, што ў 1918 годзе ў Вільні „Дудка“ выйшла пятым выданьнем, а „Смык“ — чацьвёртым, — гэта ня гледзячы на нацыянальны ўціск, цемнату народа і рэнегацтва інтэлігенцыі. У зьвязку з палітычнымі падзеямі астатняе выданьне кніг Багушэвіча раскуплена ў адзін год, і цяпер будзе яшчэ новае выданьне. Вясковая моладзь ў Ашмяншчыне, Віленшчыне, Лідшчыне і ў другіх куткох Беларусі дэклямуець яго вершы напамяць, як чыста-народныя творы. „Дудка“ і „Смык“ дагэтуль друкаваліся толькі лацінкаю і на усходзе Беларусі пашырацца не маглі.<noinclude></noinclude> 4ff390de5bubvxhdd5ph8s2qq1lxrt5 104 125868 291087 2026-07-03T18:49:54Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}{{larger|'''Грунт і элементы яго творчасьці.'''}} Грунтам поэзіі Багушэвіча ёсьць усебаковае духоўнае і матар‘яльнае адраджэньне беларускага сялянскага народа. Магутным спосабам для такога адраджэньня ён уважаў нацыянальнае на соцыяльнай падставе...» 291087 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}{{larger|'''Грунт і элементы яго творчасьці.'''}} Грунтам поэзіі Багушэвіча ёсьць усебаковае духоўнае і матар‘яльнае адраджэньне беларускага сялянскага народа. Магутным спосабам для такога адраджэньня ён уважаў нацыянальнае на соцыяльнай падставе ўсьведамленьне мужыцкай грамады. Галоўную роль у нацыянальным {{Няма выявы}} усьведамленьні Багушэвіч аддаваў мове, жывому і пісанаму слову. Прыклад ён браў з гісторыі адраджэньня славянскіх народаў. А разумеў пясьняр, што апісаньнем сялянскіх вечарніц, добрых паноў і верных хлопаў немагчыма закрануць струн народнае беларускае душы, што сьвяты абавязак песьняра — сына свайго народа вымагаець ад яго войстрай і гняўлівай праўды аб розных злосьніках мужыка, як паны, гандляры, інтэлігенты-рэнегаты, адміністрацыя, духавенства і г. д. Сярод іх творчы нахіл Багушэвіча знайшоў вельмі ўдзячны матар‘ял, бо нашы нацыянальныя злосьнікі былі найчасьцей і соцыяльнымі для нас злосьнікамі. Рэзультатам яго грамадзянскага настрою быў сатырычны тон многіх вершаў. Быўшы па прадмету і спосабу творчасьці пераважна ідэйным лірыкам, Багушэвіч мае і высока-эпічныя творы, як поэмка „Кепска будзе“ і інш. {{gap|2em}}{{larger|'''1. Сьвядома-нацыянальны элемент.'''}} Па духу, па спосабу думаньня, па ідэолёгіі ўся наагул поэзія Багушэвіча вельмі нацыянальна, так што ён — наш першы нацыянальны поэт у поўным значаньні гэтага слова. З пазьнейшых пісьменьнікаў па сіле нацыянальнага генія з ім можа раўняцца бадай адзін толькі Я. Колас. Нацыянальны элемент у Багушэвіча ніколі не перахадзіў у нацыяналістычную аднабокасьць некаторых нацыянальных і мала-нацыянальных нашаніўцаў. Апрача таго, гэты элемент у яго яўляецца разам з тым і народным элементам, бо тады беларуская нацыя і {{перанос пачатак|скла|далася}}<noinclude></noinclude> lntr5q6660rrurrnfonq5r35yevkgeo 291128 291087 2026-07-04T10:12:17Z Gleb Leo 2440 291128 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}{{larger|'''Грунт і элементы яго творчасьці.'''}} Грунтам поэзіі Багушэвіча ёсьць усебаковае духоўнае і матар‘яльнае адраджэньне беларускага сялянскага народа. Магутным спосабам для такога адраджэньня ён уважаў нацыянальнае на соцыяльнай падставе ўсьведамленьне мужыцкай грамады. Галоўную роль у нацыянальным {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 23.jpg|подпіс=Ф. Багушэвіч (пад старасьць).}} усьведамленьні Багушэвіч аддаваў мове, жывому і пісанаму слову. Прыклад ён браў з гісторыі адраджэньня славянскіх народаў. А разумеў пясьняр, што апісаньнем сялянскіх вечарніц, добрых паноў і верных хлопаў немагчыма закрануць струн народнае беларускае душы, што сьвяты абавязак песьняра — сына свайго народа вымагаець ад яго войстрай і гняўлівай праўды аб розных злосьніках мужыка, як паны, гандляры, інтэлігенты-рэнегаты, адміністрацыя, духавенства і г. д. Сярод іх творчы нахіл Багушэвіча знайшоў вельмі ўдзячны матар‘ял, бо нашы нацыянальныя злосьнікі былі найчасьцей і соцыяльнымі для нас злосьнікамі. Рэзультатам яго грамадзянскага настрою быў сатырычны тон многіх вершаў. Быўшы па прадмету і спосабу творчасьці пераважна ідэйным лірыкам, Багушэвіч мае і высока-эпічныя творы, як поэмка „Кепска будзе“ і інш. {{gap|2em}}{{larger|'''1. Сьвядома-нацыянальны элемент.'''}} Па духу, па спосабу думаньня, па ідэолёгіі ўся наагул поэзія Багушэвіча вельмі нацыянальна, так што ён — наш першы нацыянальны поэт у поўным значаньні гэтага слова. З пазьнейшых пісьменьнікаў па сіле нацыянальнага генія з ім можа раўняцца бадай адзін толькі Я. Колас. Нацыянальны элемент у Багушэвіча ніколі не перахадзіў у нацыяналістычную аднабокасьць некаторых нацыянальных і мала-нацыянальных нашаніўцаў. Апрача таго, гэты элемент у яго яўляецца разам з тым і народным элементам, бо тады беларуская нацыя і {{перанос пачатак|скла|далася}}<noinclude></noinclude> o0a7tutjiwskziqqseal4ly9086xugo 104 125869 291088 2026-07-03T19:08:17Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|скла|далася}} з аднаго простага працоўнага народа. Такое супаданьне не стварае ў творчасьці Багушэвіча поўную гармонію нацыянальнага элемента з соцыяльным, што робіць яго поэзію асабліва цэннай для нас і орыгінальнай ў гісторыі клясавы...» 291088 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|скла|далася}} з аднаго простага працоўнага народа. Такое супаданьне не стварае ў творчасьці Багушэвіча поўную гармонію нацыянальнага элемента з соцыяльным, што робіць яго поэзію асабліва цэннай для нас і орыгінальнай ў гісторыі клясавых літэратур. Тут разгледзім вершы, у якіх нацыянальны элемент узят за самы прадмет творчасьці і ў такой пастаноўцы пераважае, найлепей адбіваецца ці шчыльна зьвязуецца з элементам соцыяльным („Хрэсьбіны Мацюка,“ „Калыханка,“ „Хмаркі,“ „Мая хатка,“ „Ахвяра,“ „Мая дудка,“ „Падарожныя жыды“ і інш.). {{gap|2em}}{{разьбіўка|Хрэсьбіны Мацюка}} — гэта кароткае вершаванае апавяданьне з часоў „наварачываньня“ беларусаў-уніятаў і каталікоў на праваслаўную веру. Кн. Хаванскі — гістарычная асоба: езьдзіў па Віленшыне і вёў сваю „хрысьціянскую“ работу пасьля паўстаньня 63 г. Віленшчына яшчэ й цяпер не забылася аб гэтым дзікім барбары. Гэта быў зьдзек маскоўскага начальства, — злачынства значна горшае за калішняга акаталічываньня і абпалячываньня беларусаў езуітамі і панамі. Гэта было і вялікае нацыянальнае гора Беларусі. Ня гледзячы на тое, што к часу Багушэвіча балючая войстрасьць ад тае зьнявагі і гора міналася, пясьняр сваёю вольнаю душою рэволюцыянэра і чулым сэрцам патрыоты адчуў яе. {{gap|2em}}{{разьбіўка|Калыханка}} — лірычная песьня на народны лад. Яна складзена быццам на соцыяльныя мотывы, але для беларуса яна маець больш нацыянальных прыметаў. „Калыханка“ — спрадвечная песьня аб тым, як беларускія дзеці, выходзячы ў паны, адракаліся ад сваіх матак; аб тым, як беларуская інтэлігенцыя адракалася ад свайго народу. За хімэрнае панства яны плацілі згубай сваей нацыяльнасьці і духоўным выгнаньнем з бацькінай хаты. Верш гэты — адзін з самых лепшых твораў Багушэвіча; у ім скрозь чуецца нязвычайна глыбокае, але нейкае пабеларуску мяккае, кволае, далікатнае засмучэньне; у лёгкіх, зыбкіх, а плаўных, як тое калыханьне, і вельмі прыгожых радкох верша маці-беларуска, мужычка, пяець аб долі свайму сынульцы. — Гэта ўся Маці-Беларусь, тая мужычка, пяе сваім сыном, што выходзяць на панічоў. Будзе частаваць сын-паніч сваю простую матку папанску, — так лятуціць маці-беларуска, калыхаючы свайго дзіцёначка, і так магла спадзявацца і тагачасная Беларусь, простая і пагарджаная, гонару і славы за сваю мужыцкую інтэлігенцыю. Але зусім што іншае выхадзіла ў жыцьці. Іншае думаецца матцы: зробіцца яе сынок вялікім панам і будзе біці людцаў, а яго будуць клясьці, як ліхога, прасіць яму ад бога сьмертухны. Багушэвіч, {{перанос пачатак|разгарнуў|шы}}<noinclude></noinclude> 54qgz4z4jhg7vz5j8myxlsx05y4ehs0 104 125870 291089 2026-07-03T19:27:58Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|разгарнуў|шы}} першую страніцу нашага сьвядомага адраджэньня, адразу першы за ўсіх увідзеў, што найгоршая бяда ў тым, што з-за панаваньня чужой культуры беларускія дзеці адракаюцца ад усяго роднага, — бо яно-ж „простае“, нічога супольна...» 291089 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|разгарнуў|шы}} першую страніцу нашага сьвядомага адраджэньня, адразу першы за ўсіх увідзеў, што найгоршая бяда ў тым, што з-за панаваньня чужой культуры беларускія дзеці адракаюцца ад усяго роднага, — бо яно-ж „простае“, нічога супольнага ня маючае з прынятай імі панскай культурай. Ня дзіва, што сын-рэнегат для свайго панства выкідаў бацькоў, бо паны пагарджалі і іх мужыцкай беларускай мовай і ўсім тым, што нагадывала вёску. Чужая культура разлучала дзяцей з бацькамі. І ня дзіва, што народны розум пяяў: {|style="font-size:83%; margin:auto" |Ой, ня будзь ты лепей панам,</br>Ні вялікім капітанам, —</br>Будзь, чым матанька радзіла,</br>Каб у госьці не хадзіла,</br>Каб век з табой векавала,</br>Гаравала, працавала… |} {{gap|2em}}Літэратурная вартасьць „Калыханкі“ вялікая, аднак, яе значаньне — гістарычнае і навет цяпер ужо: сучасная сьвядомая беларуская інтэлігенцыя, вучыцялі, інжынэры, дактары, адвакаты, пісьменьнікі не выракаюцца свайго роду і свае „мужыцкае“ культуры, а сучасныя бацькі-беларусы не баяцца вучыць сваіх дзяцей. „Калыханка“ спарадзіла цэлы кірунак у нашай літэратуры, каторы зрабіў сваю ўзгадаваўчую работу. {{gap|2em}}{{разьбіўка|Хмаркі}}. — Кароценькі лірычны вершык, у якім Багушэвіч надта поэтычна паказаў сваю журбу з прычыны беларускай нацыянальнай несьвядомасьці. Ен гутарыць з цёмнымі хмаркамі, завець іх сваімі братанькамі, такімі-ж бяздомнымі, як ён у сваёй пад‘ярэмнай бацькаўшчыне, і пытаецца ў іх: „Гдзе радзіліся, гдзе вы, хмарачкі? Гдзе {{разьбіўка|тутэйшымі}} называліся?“ „Тутэйшымі“ называюць сябе і сяляне-беларусы, каторыя ўжо ня ведаюць, якой яны нацыі. {{gap|2em}}{{разьбіўка|Мая хатка}}. Пад мужыцкай хатай разумеецца ўся наша бацькаўшчына. Суседзі адзін перад адным запрашаюць галяка-гаротніка ў свае багатыя хаты. Але пясьняр, сьвята веручы ў адраджэньне свайго народу, яго вуснамі дае належны адказ, поўны чыста-беларускай драматычнасьці. {{gap|2em}}{{разьбіўка|Ахвяра}}. Тут быццам дапаўняюцца думкі, выказаныя ў „Калыханцы“, падчыркнута іх нацыянальнае значаньне: {|style="font-size:83%; margin:auto" |Маліся, бабулька, да бога,</br>Каб я панам ніколі ня быу.</br>.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.</br>Каб людзей прызнавау за братоу,</br>А багацьце свае меу за іх,</br>{{разьбіўка|Каб за край быу умерці гатоу}},</br>{{разьбіўка|Каб ня прагнуу айчызны чужых}},</br>{{разьбіўка|Каб я бога свайго не акпіу}},</br>{{разьбіўка|Каб на зрадзіу за грошы свой люд}}… |}<noinclude></noinclude> 4h7gd0bz462499ly1rhnjmjpnjmi26x 104 125871 291090 2026-07-03T19:28:32Z RAleh111 4658 /* Праблематычная */ 291090 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="RAleh111" />{|style="font-size:83%; margin:auto" </br> {{gap|2em}}{{larger|''''''}}</noinclude>110 Мая дудка. У гэтым вершу, таксама, пясьняр га- руець і плачаць над ,скананьнем" свайго народу. Тут ён узьнімаецца ўва ўвесь духоўны рост біблейных прарокаў. Нацыянальнае гора, магчымы скон роднага духу пячэць яму сэрца, трагедыяй уваходзіць у яго душу. Ен кажаць сваёй дудцы (сваёй творчасьці), каб плакала дзень і ноч так, плачуць яго вочы над народнай беларускай доляй. Ен ка- жаць ёй, каб плакала да астатка", каб галасіла так, як га- лосіць матка, хаваючы дзяцей. Іграй сьлёзным тонам над народу сконам!" Як 2. Сьвядома-соцыяльны элемент. Ня ка- жучы зусім аб ранейшых за Багушэвіча пісьменьніках, ніхто і з пазьнейшых за яго ня ставіў соцыяльных пытаньняў так сьвядома, так балюча і так войстра, як ён. Нічога падобнага па глыбіне ня знойдзем мы навет у прызнанага за сучаснага ,песьняра-пролетарыя" Ц. Гартнага. Орыгінальна паўтарыў некаторыя соцыяльна-беларускія мотывы Багушэвіча бадай адзін Я. Купала. Самыя крайнія па сваіх пераконаньнях людзі могуць знайці ў поэзіі Багушэвіча толькі тую загану, што ён сам не пакінуў жыцьця дробна-буржуазнай сфэры, з якой выйшаў, і хаця тыповых прадстаўнікоў яе паграма- дзянску ненавідзеў, аднак, мусіць, па крыві ён і жалеў іх і далей за сякучай сатыры проці іх, больнай і для самога, ня йшоў. Соцыяльны элемент у Багушэвіча ніколі не пера- хадзіў у партыйна-соцыялістычную аднабокасьць, але ўся яго творчасьць вельмі соцыяльна і цьвёрда стаіць на беларуска- народным пролетарскім грунце. Кожная вядомая соцыялі- стычная навука, усьцяж аж да анарха-комуністычнай, зной- дзець у Багушэвіча нешта пажытачнае для сябе, але ніколі не падгоніць пад сваю пляцформу яго ўсяго. Соцыяльны элемент ёсьць амаль не ува усякім вершы Багушэвіча. У сьвядомай пастаноўцы ён ёсьць у лепшай частцы яго тво- раў. Асабліва соцыяльны па свайму характару і цэнны сваіх літературных вартасьцях гэткія творы, як "Ня чураў- "Кепска будзе“, „У вастрозе“, „Быў у чысцы", "у су- ,,Скацінная апека", "Дурны мужык, як варона", "Бог ня роўна дзеліць", "Праўда" інш. ся", дзей , па Ня чурайся - адзін з лепшых соцыяльных вершаў Багушэвіча, у якім поэт ад імя беларускага сялянства зваро- чуецца да паноў, да панскай інтэлігенцыі, каб ня чураліся мужыкоў, браталіся з імі і нясьлі ім сьвятло навукі. Пакор- ная з віду просьба хаваець у сабе „хмуры, пануры і ціхі гнеў" працоўнага нявольніка на гультая-пана. Поэт вуснамі мужыка гаворыць панічку, каб той не ўцякаў-бы ад мужыц- кай сярмягі і не глядзеў-бы крывым вокам на прапацелую<noinclude></noinclude> lx3q1mhlbccfl15bzb3774vhc7ltotk 291091 291090 2026-07-04T05:45:33Z RAleh111 4658 /* Не вычытаная */ 291091 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2em}}{{разьбіўка|Мая дудка}}. У гэтым вершу, таксама, пясьняр гаруець і плачаць над „скананьнем“ свайго народу. Тут ён узьнімаецца ўва ўвесь духоўны рост біблейных прарокаў. Нацыянальнае гора, магчымы скон роднага духу пячэць яму сэрца, трагедыяй уваходзіць у яго душу. Ен кажаць сваёй дудцы (сваёй творчасьці), каб плакала дзень і ноч так, як плачуць яго вочы над народнай беларускай доляй. Ен кажаць ёй, каб плакала „да астатка“, каб галасіла так, як галосіць матка, хаваючы дзяцей. „Іграй сьлёзным тонам над народу сконам!“ {{gap|2em}}{{larger|'''2. Сьвядома-соцыяльны элемент.'''}} Ня кажучы зусім аб ранейшых за Багушэвіча пісьменьніках, ніхто і з пазьнейшых за яго ня ставіў соцыяльных пытаньняў так сьвядома, так балюча і так войстра, як ён. Нічога падобнага па глыбіне ня знойдзем мы навет у прызнанага за сучаснага „песьняра-пролетарыя“ Ц. Гартнага. Орыгінальна паўтарыў некаторыя соцыяльна-беларускія мотывы Багушэвіча бадай адзін Я. Купала. Самыя крайнія па сваіх пераконаньнях людзі могуць знайці ў поэзіі Багушэвіча толькі тую загану, што ён сам не пакінуў жыцьця дробна-буржуазнай сфэры, з якой выйшаў, і хаця тыповых прадстаўнікоў яе паграмадзянску ненавідзеў, аднак, мусіць, па крыві ён і жалеў іх і далей за сякучай сатыры проці іх, больнай і для самога, ня йшоў. Соцыяльны элемент у Багушэвіча ніколі не перахадзіў у партыйна-соцыялістычную аднабокасьць, але ўся яго творчасьць вельмі соцыяльна і цьвёрда стаіць на беларуска- народным пролетарскім грунце. Кожная вядомая соцыялістычная навука, усьцяж аж да анарха-комуністычнай, знойдзець у Багушэвіча нешта пажытачнае для сябе, але ніколі не падгоніць пад сваю пляцформу яго ўсяго. Соцыяльны элемент ёсьць амаль не ўва усякім вершы Багушэвіча. У сьвядомай пастаноўцы ён ёсьць у лепшай частцы яго твораў. Асабліва соцыяльны па свайму характару і цэнны па сваіх літэратурных вартасьцях гэткія творы, як „Ня чураўся“, „Кепска будзе“, „У вастрозе“, „Быў у чысцы“, „У судзе“, „Скацінная апека“, „Дурны мужык, як варона“, „Бог ня роўна дзеліць“, „Праўда“ інш. {{gap|2em}}{{разьбіўка|Ня чурайся}} — адзін з лепшых соцыяльных вершаў Багушэвіча, у якім поэт ад імя беларускага сялянства зварочуецца да паноў, да панскай інтэлігенцыі, каб ня чураліся мужыкоў, браталіся з імі і нясьлі ім сьвятло навукі. Пакорная з віду просьба хаваець у сабе „хмуры, пануры і ціхі гнеў“ працоўнага нявольніка на гультая-пана. Поэт вуснамі мужыка гаворыць панічку, каб той не ўцякаў-бы ад мужыцкай сярмягі і не глядзеў-бы крывым вокам на прапацелую<noinclude></noinclude> 88iole36bpjxac729s74y97w70dcf2r 104 125872 291095 2026-07-04T05:58:55Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «кашулю, бо ў ёй мужыку ня сорамна, было-б сорамна ў яго панскай. Аўтор падчырківае, што ў мужыка няма кніжкі; каб мужык-беларус мог кіраваць пяром, ён стварыў-бы сваю справядлівую і вялікую мужыцкую літэратуру. Багушэвіч вяшчуе, што па гэтай літэратуры і п...» 291095 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>кашулю, бо ў ёй мужыку ня сорамна, было-б сорамна ў яго панскай. Аўтор падчырківае, што ў мужыка няма кніжкі; каб мужык-беларус мог кіраваць пяром, ён стварыў-бы сваю справядлівую і вялікую мужыцкую літэратуру. Багушэвіч вяшчуе, што па гэтай літэратуры і паніч навучыўся-б шанаваць мазоль і „да працы набраў-бы ахвоты“. У гэтым-жа вершу зьмешчана колькі клясычных радкоў аб хаце („А кінь вокам на хату маю…) і наагул аб побыце беларуса з соцыяльнага пагляду. {{gap|2em}}{{разьбіўка|Кепска будзе}}. Невялікая па разьмеру поэма Багушэвіча „Кепска будзе“ можа быць названа самым эпічным творам усяе беларускае поэзіі. Апрача значаньня чыста мастацкага, поэма маець яшчэ значаньне нацыянальнае, соцыяльнае, моральнае, літэратурна-гістарычнае і інш. {{разьбіўка|Мастацкае}} яе значаньне — ў пеўнасьці малюнку наагул i натуральнасьці беларускіх абразоў у частцы, у эпічным спакою глыбока драматычнага пераказу, у магутнай прастаце слова, у псыхолёгічнай правільнасьці характарыстак і яркасьці такіх драбніц, ад каторых абраз назаўсёды стаіць жывым уваччу („А ўсё піша, піша, піша і нагой усё калыша“…). Мастацтва, з якім напісаў Багушэвіч „Кепска будзе“ і іншыя свае творы, залежала як ад яго поэтычных здольнасьцяў, так і ад дасканальнага веданьня народнага побыту, народных думак, народнай мовы. Ен умеў дасканальна пранікнуцца духам чалавека з народа. Ен умеў якраз так падумаць і якраз так, такім словам ці зваротам сказаць, як сяляне-беларусы. {{разьбіўка|Нацыянальнае}} значаньне поэмы заключаецца ў тым, што ў ёй з найвялікшай сілай паказан трагізм народа, пакінутага сваёй інтэлігенцыяй і дзеля таго абсолютна адарванага ад сусьветнай цывілізацыі, засуджанага на страшэнную духоўную адзіноту. Ніхто яго не разумее, кожны ім пагарджае, відзіць у ім быццам якуюсь скаціну. Дзеля гэткай адарванасьці была магчыма гісторыя Скаліндаркі і вялікія мукі нявінаватых людзей. Дзеля гэтага-ж багаты духам беларус-мужык лічыўся за дзікуна. Нягледзячы на ўсё гэта, беларускі народ захаваў вялікае хараство душы, што і паказана ў поэме. {{разьбіўка|Соцыяльнае}} значаньне поэмы самае поўнае. Соцыяльнае зло, ад якога так цярпеў мужык, змалёвана ўва ўсёй яго гідасьці. Рэзультат соцыяльнага неравенства з мастацтвам зазначан навет у самай сялянскай сфэры („Аднэй бедны, другой стары“…). Каротка кажучы, што ні радок поэмы, то — яркая ілюстрацыя соцыяльных злыдняў, агульна-вядомых, але мала калі паказаных у гэткай нагоце. {{разьбіўка|Моральнае}} значаньне поэмы ёсьць у тым чалавечым і грамадзянскім абурэньні, якое спараджае твор у чытаньніку, у тым<noinclude></noinclude> jmman6axb0850ubclc2b9h458dsahs1 0 125873 291096 2026-07-04T05:59:09Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = В. Каратынскі | аўтар = Максім Гарэцкі | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Нова-шляхоцкія пісьменьнікі/В. Дунін-Марцінкевіч|В. Дунін-Марцінкевіч]] | насту...» 291096 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = В. Каратынскі | аўтар = Максім Гарэцкі | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Нова-шляхоцкія пісьменьнікі/В. Дунін-Марцінкевіч|В. Дунін-Марцінкевіч]] | наступны = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Нова-шляхоцкія пісьменьнікі/А. Дарэўскі-Вярыга|А. Дарэўскі-Вярыга]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf" from="97" to="100" tosection="Каратынскі" fromsection="Каратынскі" /> {{Выроўніваньне-канец}} lgsga1j80k7gx580b226o84nyabpu2z 0 125874 291098 2026-07-04T06:00:45Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = А. Дарэўскі-Вярыга | аўтар = Максім Гарэцкі | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Нова-шляхоцкія пісьменьнікі/В. Каратынскі|В. Каратынскі]] | наступны = Гіс...» 291098 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = А. Дарэўскі-Вярыга | аўтар = Максім Гарэцкі | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Нова-шляхоцкія пісьменьнікі/В. Каратынскі|В. Каратынскі]] | наступны = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рукапіснае народнае пісьменства|Рукапіснае народнае пісьменства]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf" from="100" to="102" tosection="Вярыга" fromsection="Вярыга" /> {{Выроўніваньне-канец}} ozdxuzf90glcif9954859tmwcrh0k5n 0 125875 291100 2026-07-04T06:02:12Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Рукапіснае народнае пісьменства | аўтар = Максім Гарэцкі | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Нова-шляхоцкія пісьменьнікі/А. Дарэўскі-Вярыга|А. Дарэўскі-...» 291100 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Рукапіснае народнае пісьменства | аўтар = Максім Гарэцкі | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Нова-шляхоцкія пісьменьнікі/А. Дарэўскі-Вярыга|А. Дарэўскі-Вярыга]] | наступны = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Бібліаграфія|Бібліаграфія]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf" from="102" to="106" tosection="Рукапіснае" fromsection="Рукапіснае" /> {{Выроўніваньне-канец}} j3ng5w6mo3t8zzgfsg180vblv52yi38 0 125876 291101 2026-07-04T06:03:17Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Бібліаграфія | аўтар = Максім Гарэцкі | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рукапіснае народнае пісьменства|Рукапіснае народнае пісьменства]] | наступны...» 291101 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Бібліаграфія | аўтар = Максім Гарэцкі | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Рукапіснае народнае пісьменства|Рукапіснае народнае пісьменства]] | наступны = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Агульны пагляд|Агульны пагляд]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf" from="106" to="107" fromsection="Бібліаграфія" /> {{Выроўніваньне-канец}} 5isib18fy3mqxcoqjrcbpzvop6q9kmb 0 125877 291102 2026-07-04T06:04:13Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Агульны пагляд | аўтар = Максім Гарэцкі | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Бібліаграфія|Бібліаграфія]] | наступны = Гісторыя беларускае літэратуры (1924,...» 291102 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Агульны пагляд | аўтар = Максім Гарэцкі | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Бібліаграфія|Бібліаграфія]] | наступны = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара|Народніцкая пара]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf" from="108" to="108" /> {{Выроўніваньне-канец}} 1u6cv5tgfmpnyut52znwbib28czdt85 0 125878 291105 2026-07-04T06:07:20Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Народніцкая пара | аўтар = Максім Гарэцкі | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Агульны пагляд|Агульны пагляд]] | наступны = Гісторыя беларускае літэрату...» 291105 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Народніцкая пара | аўтар = Максім Гарэцкі | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/II/Агульны пагляд|Агульны пагляд]] | наступны = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/Ф. Багушэвіч|Ф. Багушэвіч]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf" from="109" to="111" tosection="Народніцкая" /> {{Выроўніваньне-канец}} 65j7rr5okff0tii5poteb4cdjdv3x74 104 125879 291107 2026-07-04T06:11:28Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: « <section begin="Грузія"/>Сумна было тут. Дрымаў з сваёй славай<br /> Горды народ, а з ім спала прыселле.<br /> Сон прамінуўся, — сны сталіся явай,<br /> Горы, лагчыны гуляюць вяселле.<br /> Край абудзіўся. Жыццё забурліла,<br /> Глянулі ў неба палацы свабоды.<br /> Бурныя рэкі...» 291107 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> <section begin="Грузія"/>Сумна было тут. Дрымаў з сваёй славай<br /> Горды народ, а з ім спала прыселле.<br /> Сон прамінуўся, — сны сталіся явай,<br /> Горы, лагчыны гуляюць вяселле.<br /> Край абудзіўся. Жыццё забурліла,<br /> Глянулі ў неба палацы свабоды.<br /> Бурныя рэкі — жывая іх сіла —<br /> Вышлі на службу герою-народу.<br /> Вецер свабодны гуляе па скалах,<br /> Скалы абнялі арлы, арляняты.<br /> Домік у Горах абвеяны хваляй,<br /> Домік — не домік — бядняцкая хата.<br /> Той, хто з няволі рабочы люд вывеў,<br /> Новыя вызначыў свету скрыжалі,<br /> Той, хто народ абудзіў, ашчаслівіў…<br /> У доміку гэтым убачыў свет [[Аўтар:Язэп Сталін|Сталін]].<br /> Грузія, дружная з сонцам краіна,<br /> Як-жа ты сэрца і думкі салодзіш,<br /> Вочы тут бачаць цуды з’яў дзіўных,<br /> Вушы тут чуюць напевы стагоддзяў.<br /> {{smaller|Грузія, Цхалтубо, 1938 г.}} {{block center/e}} <section end="Грузія"/> <section begin="Украіна"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''УКРАІНА'''|памер=100%}} Украіна, цвеце любы,<br /> {{gap|2em}}Сонцам гадаваны,<br /> У мінулым край няволі,<br /> {{gap|2em}}Курганоў, кайданаў.<br /> Панавалі, катавалі<br /> {{gap|2em}}Гетманы, царыцы,<br /> І паны тваёй крывёю<br /> {{gap|2em}}Не жалелі ўпіцца.<br /> Знесла ты вайны сусветнай<br /> {{gap|2em}}Вялікае гора,<br /> Кроў цякла тваіх людзінаў,<br /> {{gap|2em}}Як Дняпро у мора.<br /><section end="Украіна"/><noinclude></noinclude> 5a2x3rx8y3wjukus8t0hd2r9pjr7kcb 0 125880 291108 2026-07-04T06:12:08Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Грузія | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Смерць забойцам А. М. Горкага|Смерць забойцам А. М. Горкага]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Украіна|Украіна]] | анатацыі = Ін...» 291108 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Грузія | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Смерць забойцам А. М. Горкага|Смерць забойцам А. М. Горкага]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Украіна|Украіна]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Грузія (Купала)]]. }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="35" to="36" fromsection="Грузія" tosection="Грузія" /> ha46aix46zsu3y0bgrqkc5iwpfcom7o 0 125881 291109 2026-07-04T06:13:51Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{Загаловак | назва = Грузія | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 1938 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Творы (Купала, 1942)/Грузія|Грузія]] // {{Fine|...» 291109 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Грузія | аўтар = Янка Купала | секцыя = Верш | папярэдні = | наступны = | год = 1938 год | анатацыі = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }} * [[Творы (Купала, 1942)/Грузія|Грузія]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}} [[Катэгорыя:Вершы Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Грузія ў паэзіі]] [[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]] phxvdrlmcwslvgya6wszat0xahms9ar 14 125882 291110 2026-07-04T06:14:02Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Грузія|Паэзія]] [[Катэгорыя:Краіны ў паэзіі]]» 291110 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Грузія|Паэзія]] [[Катэгорыя:Краіны ў паэзіі]] loq5i6oryorysgjdpz96eo2rqbfekcb 104 125883 291111 2026-07-04T06:17:35Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Цэнтар|☆ ☆ ☆}} Украіна, цвеце любы,<br /> {{gap|2em}}Чараўнічай сілы,<br /> Рэволюцыя з усходу<br /> {{gap|2em}}Цябе абудзіла.<br /> Абудзіла, а на шляху<br /> {{gap|2em}}Паўстаў вораг дзікі<br /> [[Аўтар:Павел Скарападскі|Скарападскія]], [[Аўтар:Сымон Пятлюра|Петлюры]]<br /> {{gap|2em}}Ды ...» 291111 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> {{Цэнтар|☆ ☆ ☆}} Украіна, цвеце любы,<br /> {{gap|2em}}Чараўнічай сілы,<br /> Рэволюцыя з усходу<br /> {{gap|2em}}Цябе абудзіла.<br /> Абудзіла, а на шляху<br /> {{gap|2em}}Паўстаў вораг дзікі<br /> [[Аўтар:Павел Скарападскі|Скарападскія]], [[Аўтар:Сымон Пятлюра|Петлюры]]<br /> {{gap|2em}}Ды [[Аўтар:Нестар Махно|Махно]], [[Аўтар:Антон Дзянікін|Дзенікін]].<br /> Запалаў твой стэп шырокі,<br /> {{gap|2em}}Паўставала гора,<br /> Пацякла кроў старой сцежкай,<br /> {{gap|2em}}Як Дняпро у мора.<br /> {{Цэнтар|★ ★ ★}} Украіна! Украіна!<br /> {{gap|2em}}Глянь ты, азірніся:<br /> Як цярпела, паўставала,<br /> {{gap|2em}}Як імкнешся ў высі.<br /> Шлях твой ясны, як пшаніцы<br /> {{gap|2em}}Залацісты колас,<br /> А людзей тваіх працоўных<br /> {{gap|2em}}Звонкі, смелы голас.<br /> Па Дняпру тваім свабодным<br /> {{gap|2em}}У самае мора<br /> Плывуць горда параходы,<br /> {{gap|2em}}Не знаючы гора,<br /> {{Цэнтар|★ ★ ★}} Украіна! Табе вораг<br /> {{gap|2em}}Ніякі не страшан, —<br /> Сцяг твой роўны паміж роўных<br /> {{gap|2em}}У Саюзе нашым<br /> Ты будуеш сабе шчасце<br /> {{gap|2em}}Пад сцягам чырвоным,<br /> Як рэспублікі ўсе нашы,<br /> {{gap|2em}}З поспехам цудоўным.<br /><noinclude></noinclude> m3k6r0i0ggigvxjjfajradggnoga5r8 104 125884 291112 2026-07-04T06:20:39Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: « <section begin="Украіна"/>Хто-ж памкнецца табе здрадзіць,<br /> {{gap|2em}}Зноў капаць магілу,<br /> У Дняпры сваім патопіш<br /> {{gap|2em}}Варожыя сілы.<br /> {{smaller|Мінск, 1935 г.}} {{block center/e}} <section end="Украіна"/> <section begin="Заўсёды"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''ЗАЎСЁДЫ НАПЕРАД!'''|памер=100%}} Ты слу...» 291112 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> <section begin="Украіна"/>Хто-ж памкнецца табе здрадзіць,<br /> {{gap|2em}}Зноў капаць магілу,<br /> У Дняпры сваім патопіш<br /> {{gap|2em}}Варожыя сілы.<br /> {{smaller|Мінск, 1935 г.}} {{block center/e}} <section end="Украіна"/> <section begin="Заўсёды"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''ЗАЎСЁДЫ НАПЕРАД!'''|памер=100%}} Ты слухай — паслухай,<br /> Таварыш і брат:<br /> Заўсёды наперад!<br /> Ніколі назад!<br /> Глядзі — во імчыцца —<br /> Жыццю напралом —<br /> Па полі, па пушчы<br /> Віхор-буралом.<br /> Як віхры, машыны<br /> Бягуць па зямлі;<br /> Па моры па сінім<br /> Плывуць караблі.<br /> У моры, ў азёркі,<br /> Палошчучы муць,<br /> Крыніцы і рэкі<br /> Цякуць і цякуць.<br /> Арлы-самалёты<br /> Свідруюць прастор,<br /> Не знаючы ў лёце<br /> Ні меж, ні разор.<br /> Заўсёды наперад!<br /> Ніколі назад!<br /> .{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.<br /> Во гэтак, няйначай,<br /> Таварыш і брат!<br /> {{smaller|Мінск, 1931 г.}} {{block center/e}} <section end="Заўсёды"/> <section begin="Выпраўляла"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|'''ВЫПРАЎЛЯЛА МАЦІ СЫНА…'''|памер=100%}} Выпраўляла маці сына<br /> {{gap|2em}}З калгаснае хаты<br /> Не на службу у чужыну,<br /> {{gap|2em}}Не к дзяўчыне ў сваты.<br /><section end="Выпраўляла"/><noinclude></noinclude> 9jftv5iccfohgemy0rl908blp6e38k4 0 125885 291113 2026-07-04T06:21:15Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Украіна | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Грузія|Грузія]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Заўсёды наперад!|Заўсёды наперад!]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага тв...» 291113 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Украіна | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Грузія|Грузія]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Заўсёды наперад!|Заўсёды наперад!]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Украіна (Купала)]]. }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="36" to="38" fromsection="Украіна" tosection="Украіна" /> 4z6wo9gdw62pkxsmeutppj1pwrhx8lo 0 125886 291115 2026-07-04T06:22:45Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Заўсёды наперад! | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Украіна|Украіна]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Выпраўляла маці сына…|Выпраўляла маці сына…]] | анатацыі = Іншы...» 291115 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Заўсёды наперад! | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Украіна|Украіна]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Выпраўляла маці сына…|Выпраўляла маці сына…]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Заўсёды наперад]]. }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="36" to="38" fromsection="Заўсёды" tosection="Заўсёды" /> dsmy77w1d2q6xhwm7mx2za4ughdj05l 291116 291115 2026-07-04T06:23:30Z Gleb Leo 2440 291116 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Заўсёды наперад! | аўтар = Янка Купала | год = 1942 год | пераклад = | секцыя = Верш | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Украіна|Украіна]] | наступны = [[Творы (Купала, 1942)/Выпраўляла маці сына…|Выпраўляла маці сына…]] | анатацыі = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Заўсёды наперад]]. }} <pages index="Янка Купала — Творы, 1942.pdf" from="38" to="38" fromsection="Заўсёды" tosection="Заўсёды" /> dl3ddk5989qv5dqep87rffmam886mdd 104 125887 291118 2026-07-04T06:32:48Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «гневе, які гадуе ў нас поэма проці ўсякага зьдзеку над воляй чалавека. Птушачка б‘ецца ў клетцы галоўкаю, пакуль не заб‘ецца да сьмерці, — каб толькі ня быць у няволі; злоўленая лісіца распаруець сабе бруха, — каб памерці, а ня быць у няволі; га{{subst:націс...» 291118 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>гневе, які гадуе ў нас поэма проці ўсякага зьдзеку над воляй чалавека. Птушачка б‘ецца ў клетцы галоўкаю, пакуль не заб‘ецца да сьмерці, — каб толькі ня быць у няволі; злоўленая лісіца распаруець сабе бруха, — каб памерці, а ня быць у няволі; га́дзіна, зачыненая у шкляным судне, джгаець сябе на сьмерць, — каб ня быць у няволі… {|style="font-size:83%; margin:auto" |Як ужо скаціна тая,</br>Альбо гадзіна праклята</br>І та цану волі знае, —</br>Што-ж для нашага-то брата,</br>Меушы розум нескацінны,</br>Як знаць волю мы павінны?</br>А у вастрозе няма волі,</br>Ні у чым няма і ніколі! |} {{gap|2em}}Цана волі асабліва адчуваецца пасьля няволі. Скарыстаўшы гэты ўдзячны мамэнт, поэт прыкладам свайго героя навучае нас глядзець на волю, як на самы вялікі дар істненьня. Нязвычайна хораша і проста сьпісана, як любіць просты, цёмны беларус сьвет божы, як хочаць волі, на якую высачыну духа ўзьнімаецца ён у паглядах на волю: {|style="font-size:83%; margin:auto" |{{gap|1em}}Я падумау: дзякуй богу!</br>{{gap|1em}}Хоць нас сонейка сагрэе!</br>{{gap|1em}}Вецерчык на нас павее!</br>{{gap|1em}}Можа дожджык срыбны змоча!</br>{{gap|1em}}Можа птушка засьвяргоча!</br>{{gap|1em}}Аж заплакау я, зрадзеушы</br>{{gap|1em}}От, здаецца-б, і ня еушы</br>{{gap|1em}}Быу бы сыты на свабодзе!</br>{{gap|1em}}Як той кролік у гародзе.</br>{{gap|1em}}Тут, здаецца, і сканау бы,</br>{{gap|1em}}За свабоду жыцьце-б дау-бы.</br>{{gap|1em}}—{{gap|0.6em}}—{{gap|0.6em}}—{{gap|0.6em}}—{{gap|0.6em}}—{{gap|0.6em}}—{{gap|0.6em}}—{{gap|0.6em}}—{{gap|0.6em}}—</br>{{gap|1em}}Жауручочкі бога хваляць,</br>{{gap|1em}}А пастушкі агонь паляць,</br>{{gap|1em}}А і сонечка прыгрэла,</br>{{gap|1em}}Аж мне у душы паясьнела.</br>{{gap|1em}}Да палудня ішлі гэтак:</br>{{gap|1em}}Пры дарозе шмат і кветак;</br>{{gap|1em}}То пралескі, то сасонкі</br>{{gap|1em}}Выгравае божа сонка!.. |} {{gap|2em}}Багушэвіцкае апісаньне вастрога можа скалануць самае закарэлае сэрца. З самага сьмярдзючага балота выцягне яно чалавека і ачысьціць яго сваім рэвалюцыйным агнём. Вось колькі радкоў, якія могуць стаць побач з тым, што ёсьць самага лепшага ў сусьветнай поэзіі: {|style="font-size:83%; margin:auto" |{{gap|4em}}Павялі нас аж на гору,</br>{{gap|4em}}Па якомусь калідору…</br>{{gap|4em}}Дзьверы, дзьверы! У дзьверах дзюрка,</br>{{gap|4em}}І у кожнайжа хвігурка</br>{{gap|4em}}Як-бы тая-ж выглядае!</br>{{gap|4em}}Гдзе ні глянеш, усеж тая:</br>{{gap|4em}}Блішчаць вочы, твар, як гліна,</br>{{gap|4em}}І абросшы, як скаціна!..</br>{{gap|4em}}У турме, як у тым гробе,</br>{{gap|4em}}Ішлі, ішлі гэтак з гоні.</br>{{gap|4em}}А смрод такі, што ад воні</br>{{gap|4em}}Мне аж дух у грудзях сьперла,</br>{{gap|4em}}Як бы цісьне хто за горла…</br>{{gap|18em}}І г. д. |}<noinclude></noinclude> id1md51a03usgaz5rwljs84giuv9als 104 125888 291119 2026-07-04T06:46:36Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{gap|2em}}А якую веліч народнае душы відзім мы ў чалавека, што ўзьдзеў старэцкі хатыль, тройчы пабыў у Вільні, сем разоў у Лідзе, каб выратаваць Скаліндарку, і закляўся не абедаць удаму, пакуль яго ня выпусьцяць!</br> {{gap|2em}}У вершу „{{разьбіўка|Быў у чысцы}}“, на...» 291119 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{gap|2em}}А якую веліч народнае душы відзім мы ў чалавека, што ўзьдзеў старэцкі хатыль, тройчы пабыў у Вільні, сем разоў у Лідзе, каб выратаваць Скаліндарку, і закляўся не абедаць удаму, пакуль яго ня выпусьцяць!</br> {{gap|2em}}У вершу „{{разьбіўка|Быў у чысцы}}“, напісаным на мотыў народных забабонных паглядаў і ў народным духу, паказаны адносіны мужыцкага поэта к панам. Відаць задаваленьне, з якім апісаны панскія, ксяндзоўскія і рознага сялянскага начальства мукі ў чысцу. У вершу „{{разьбіўка|У судзе}}“ адбіліся яго і ўсяе мужыцкае грамады адносіны к панскаму суду, які-б ён ня быў лібэральны (суд прысяжных). У панскім законе мужык відзеў камэдыю, {{разьбіўка|праціўную яго пачуцьцю дабра і зла}} і дзеля таго беззаконную для яго. У вершу „{{разьбіўка|Скаціанная апека}}“ тыя адносіны распашыраны і на панскі хаўрус апекі над жывёлаю; паны-апякуны абыйшліся з мужыком горш, чымся з якою скацінаю. У пролетарска-сялянскіх куплетах „{{разьбіўка|Дурны мужык, як варона}}“, сьпетых на розныя соцыяльныя мотывы з беларускага жыцьця, з кусьлівай іроніяй абсьмеян цынічны панскі пагляд на мужыка. Пясьняр з поэтычнай выразнасьцю каротка малюець тут соцыяльнае зло ў розных яго праявах: за працу плоцяць дужа мала, падаткі вялікія і г. д. Панскі пагляд на мужыка, як на дурня, толькі і вартага эксплуатацыі, скарыстан песьняром для належнай адпаведзі пану; у канцы верша поэт пяе: „Глядзі, горы паразрыты, а чыгункай сьвет абвіты, ўсё з мужыцкай цяжкай працы; усе едуць у палацы, ў мужыка-ж няма білета!“ І горка і мнагазначна дадае: „Ці-ж ня дурань мужык гэта?“ У той-жа ноце напісаны і куплеты „{{разьбіўка|Бог ня роўна дзеліць}}“, цікаўныя сваімі соцыяльнымі супастанаўленьнямі. „{{разьбіўка|Праўда}}“ — адзін з лепшых сацыяльных вершаў Багушэвіча, у якім закрануты і агульна-людзкія праклятыя пытаньні. У вершу многа высокай поэтычнасьці. Пясьняр быццам з высакосьці аглядаець наша будзённае жыцьцё, хоць і стаіць у нізе, сярод нас, сярод штодзеннасьці. Ен тужыць, у сьлёзах разьліваецца, папікаець бога і людзей. Ен натхненна, як прарок няшчаснага, змучанага і аслаблага ў змаганьні народа, заклінаець злую долю, каб адвярнулася на сухія пушчы, на бездарожжа, на вялікія ройсты, на пяскі сыпушчы. У гэтым {{перанос пачатак|вя|лікім}}<noinclude></noinclude> lvfu2q4c7q84aq4achk1hv06hi7qe3s 104 125889 291120 2026-07-04T07:08:33Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|вя|лікім}} абразе з народнай творчасьці душа яго зьліваецца ў адным парыве з душой усяго народа. {{gap|2em}}{{larger|'''3. Усякія творы.'''}} Сярод розных іншых твораў Багушэвіча, кароценькіх лірычных вершаў і вершаваных і пісаных у прозе апавяданьня...» 291120 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|вя|лікім}} абразе з народнай творчасьці душа яго зьліваецца ў адным парыве з душой усяго народа. {{gap|2em}}{{larger|'''3. Усякія творы.'''}} Сярод розных іншых твораў Багушэвіча, кароценькіх лірычных вершаў і вершаваных і пісаных у прозе апавяданьняў, знаходзім найчасьцей {{разьбіўка|рэчы сатырычнага зьместу}}, апрача таго жартаўлівыя бытавыя творы, напісаныя на народны лад {{разьбіўка|песьні}}, а яшчэ {{разьбіўка|байкі}} і іншае.</br> {{gap|2em}}{{разьбіўка|Сатыра}} Багушэвіча служыць грамадзянскім заданьням поэта. Дзеля гэтага сатырычны элемент мы ўжо відзім блізка што ў кожным з вышэй разгледжаных твораў. Яго соцыяльнае становішча спараджала сатыру ў адносінах да паноў, жыдоў-гандляроў, немцаў-авантурнікаў, мужыкоў-нядбаліц і г. д. Так, „{{разьбіўка|Песьня}} № 7“ — ёсьць вострая сатыра на сучасных Багушэвічу паноў, жыцьцё і думкі каторых ведаў ён дасканальна і з добрага і благога боку. Як чалавек, зьвязаны з гэтаю сфэраю пахаджэньнем, клясавым станам і цэлым жыцьцём, ён б‘ець яе з балючымі адскокамі па самім сабе, можа быць ня так безьміласэрна, як біў-бы пясьняр-мужык. Злосна абсьмеіваець ён розныя чыста-панскія заганы і кпіць, публічна кажучы паном іхную інтымную хвастунскую прыказку: „Пан панам будзе.“ Пясьняр сатырык з елкай ірoніяй паддае пану ахвоты да скокаў, гульні і п‘янства; ён раіць яму прадаваць сьмялей і ніўку, і лес да дрэўка, жонку і дзяцей, і ўсё-чыста; ён б‘ець яго словам, як бізуном: „Прадай сваю славу, прадай і Варшаву, прадай і чэсьць дочкі за віна паўбочкі.“ „{{разьбіўка|Жыдок}}“ — сатыра на эксплуататараў-гандляроў, якімі з розных гістарычных і іншых прычын сталіся на Беларусі найболей людзі жыдоўскай нацыі, як эксплуатарамі-панамі сталіся людзі польскай і пазьней маскоўскай нацыі. Разумеецца, можна зрабіць закід Багушэвічу, што ён, кіруючысь палітычна на Варшаву, не падчыркнуў так прыналежнасьць паноў да чужой нацыі, як зрабіў тое па адрэсу гандляроў. Аднак, нічога благога проціў ўсяе жыдоўскае нацыі ў гэтай сатыры Багушэвіча няма, хоць ён і адбіў у некаторых сваіх творах няпрыхільнасьць мужыка-беларуса да таго тыпа жыдоў на Беларусі, які якраз бічуецца ў гэтай сатыры. З працоўнымі і чэснымі жыдамі беларускі селянін жыў заўсёды ў добрым суседзтве і навет дружбе, — нідзе ніякай няпрыхільнасьці да такіх жыдоў няма і ў нашага песьняра. Але ёсьць вялікі грэх на гісторыі і меншы на тых беларускіх жыдох, каторыя слова „жыд“ зрабілі для мужыка-беларуса сінонімам эксплуататарства, ці таго, што ў Маскоўшчыне самі маскоўцы выявілі пад словам „кулачаства.“ І толькі новы, справядлівы соцыяльны парадак на Беларусі, як<noinclude></noinclude> jw6cbrfj8xfv0qy9ifjtbu9hvltwe1w 104 125890 291121 2026-07-04T07:22:23Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «і дзеяльнасьць для бацькаўшчыны такіх слаўных беларускіх жыдоў, як Зьмітрок Бядуля і інш., зьнішчуць гэтае смутнае непаразуменьне даўнейшых часоў. Тут пясьняр апісаў тып „жыдка“ (не ў нацыянальным значаньні слова), каторы, „сеўшы ў вёсцы, пры гасьцінц...» 291121 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>і дзеяльнасьць для бацькаўшчыны такіх слаўных беларускіх жыдоў, як Зьмітрок Бядуля і інш., зьнішчуць гэтае смутнае непаразуменьне даўнейшых часоў. Тут пясьняр апісаў тып „жыдка“ (не ў нацыянальным значаньні слова), каторы, „сеўшы ў вёсцы, пры гасьцінцы, пры дарожцы, цераз тры гадкі робіцца, панам на ўсю вёску“. Галота зьнімаець перад ім шапку і цалуець яму ў рукі. Ен заводзіць знаёмства і дружбу з усякім начальствам, ён пазычае грошы. І пясьняр кпіць і з яго і з пана разам: „Каб такі нам пан зыскаўся, то-б сьвятым ён называўся,“ бо ён ня тое, што пан, ён „хоць грошы любіць, а згубіць зусім ня згубіць.“ „{{разьбіўка|Песьня}} № 9“ — сатыра на мужыкоў за нядбальства, нахіл да частай выпіўкі, дрэннае гаспадараньне і г. д. Асабліва гневен поэт на мужыка вялага, пакорнага, бязьдзеяльнага. У сатырычнай песьні „{{разьбіўка|Сватаны}}“, напісанай на тып благога вясковага хлопца, таксама абсьмеяна ўхіленьне ад працы, ласасьць на выпіўку ды яшчэ дармавую, някруткасьць у дзеле, няцікаўнасьць, тупасьць, звычай быўшага салдата біць жонку і да т. п. „{{разьбіўка|Сватаная}}“ — злосная сатыра на тыповыя заганы вясковых дзевак („Ходзіць, як чорт у смале, хоць ты адвярніся“). „{{разьбіўка|Гдзе чорт ня можа, там бабу пашле}}“ — народны беларускі і міжнарадовы сюжэт, скарыстаны Багушэвічам для сатыры на язычлівых зводніц. (Гэтая-ж казка дапасована Ф. Аляхновічам для сцэны — „Чорт і баба“). „{{разьбіўка|Як праўду шукаюць}}“ — вершаванае апавяданьне з сатырай на судовую валакіту. „{{разьбіўка|Панская ласка}}“ — сатырычная байка аб тых заможных дабрачынцах, што перш рабуюць, а потым кідаюць аб‘едачкі, каб паказаць сваю ласку і купіць славу. Як відзім, усюдых сатыра Багушэвіча ідэйна-грамадзянская. {{gap|2em}}{{разьбіўка|Жартаўлівыя бытавыя творы}} таксама даволі часта спатыкаюцца ў літэратуры Багушэвіча. Можна сказаць, што пераважная частка яго творчасьці — {{разьбіўка|бытавыя}} творы, але аўтор ня меў на ўвазе толькі апісаньне побыту, або і зусім таго не пільнаваў, дык і цана такіх твораў шмат вышэйшая, чымся чыста-бытавых. Побыт беларускі Багушэвіч і знаў і маляваў у сваіх творах дасканальна, але бытавы элемент ён толькі мімаходам уплятаў ў агульнае разьвіцьце сваіх думак і свайго апісаньня (напр., нацыянальна-соц. верш „Мая хатка“). Таксама яго вельмі харошыя, вельмі запраўдныя і лірычныя малюнкі роднай прыроды і наагул родных абразоў ня былі простым заданьнем яго поэзіі і зьяўлялісь у процэсе творчасьці, як элемент дадатковы, скажам так — дэкоратыўны. Але псыхіка аўтора была такая нацыянальная, што і пры гэткай творчасьці яго поэзія выйшла самай нацыянальнай. Жартаўлівасьць не пакідала Багушэвіча ў самых<noinclude></noinclude> 6xuk30wz4605g10dnq1dci4ozvy89zs 104 125891 291122 2026-07-04T08:56:45Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «невясёлых яго нотах. Часам, аднак, ён наўмысьля ставіць яе за цэль, і тады зьяўляюцца такія рэчы, як „Здарэньне“, народны пераказ, „Сьведка“ і інш. Зьвярнуўшы ўвагу на народную творчасьць, на прасторы забабонных паглядаў і народнае моралі, напісаў Багу...» 291122 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>невясёлых яго нотах. Часам, аднак, ён наўмысьля ставіць яе за цэль, і тады зьяўляюцца такія рэчы, як „Здарэньне“, народны пераказ, „Сьведка“ і інш. Зьвярнуўшы ўвагу на народную творчасьць, на прасторы забабонных паглядаў і народнае моралі, напісаў Багушэвіч такія свае вершы, як „Хцівец і скарб на сьвятога Яна“, „Баляда“ і да т. п. {{gap|2em}}{{разьбіўка|Песьні}}, напісаныя на народны лад, павінны былі, здавалася Багушэвічу, заахвоціць беларусаў да пяяньня сваіх пазабываных родных песьняў і, апрача таго, усьведамляць іх нацыянальна і соцыяльна. Такім чынам, вылілісь у яго з душы такія выдатныя рэчы, як „Калыханка“ і некаторыя сатырычныя песьні, а таксама такія, зусім падобныя да народных, як „Удава“, „Гора“, „Песьня № 6“ і інш. Тут найболей адбіўся і асабісты лірызм самаго поэта. Аб {{разьбіўка|удаве}} ён сказаў гэтак жаласна: „Ой, маркотная, ліхая доля сірот-дзетак, але горшая ўдавая, як тых малалетак“… „{{разьбіўка|Гора}}“ застаецца ў памяці народнай абразнасьцю і сваім даўна-беларускім прыпевам: „Ой, гора-ж маё“, каторы пяецца пасьля кожнай строфы. „{{разьбіўка|Песьня}} № 6“ цікаўна сваёю формаю: яна ўся складаецца з пытаньняў і адказаў; зьмест яе соцыяльны. {{gap|2em}}{{разьбіўка|Байкі}} Багушэвіч найболей перакладаў з чужых моў, і асаблівага значаньня ў яго творчасьці яны ня маюць. {{gap|2em}}{{larger|'''Мова Багушэвіча.'''}} 3 „Прадмовы“ да „Дудкі“ мы відзім, якое вялікае значаньне надаваў ён беларускай мове і яе літэратурнаму ўжытку. Але тады яшчэ ня было, можна сказаць, сьвядомай беларускай інтэлігенцыі, і Багушэвіч пісаў так, каб яго зразумеў кожны беларус-селянін, пісаў народнай мовай, бяз многіх сучасных інтэлігенцкіх слоў. Вырасшы ў спольшчанай сям‘і і ў заходняй Беларусі, ён унасіў у сваю мову ці мала слоў польскіх, як {{разьбіўка|цёнгле, шак, прэндка, ніц, васола, дзісь}} і інш. Ен ня меў нахілу зрабіць іх літэратурнымі для нас, але не баяўся і выгляду спольшчанасьці, бо на першым пляне ставіў справу адраджэньня, з якой паволі прыходзіць і чыстата і літэратурнасьць мовы. Троху горшая справа тое, што ён быў прызвычаіў нашай кніжнай мове заходня-беларускія, спольшчаныя націскі ў словах ({{разьбіўка|б''ы''ла, д''а''на}}) і нядобрыя канчаткі ({{разьбіўка|любе}} замест любіць). Затое-ж Багушэвіч умеў такія народныя словы і звароты, думаў так пабеларуску, як не патрапяць думаць сучасныя нашы пісьменьнікі, адарваныя ад жывой народнае крыніцы. Няма ў яго набору прыказак, чым грашыўся Марцінкевіч, але добрая прыказка надта ёмка {{перанос пачатак|ўлі|та}}<noinclude></noinclude> 1w5j3a874axgpe3gy2jvm3rbokptvpe 104 125892 291123 2026-07-04T09:15:46Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|ўлі|та}} будзе ў яго гутарку. Вось прыклад: „Здаецца-б нічога, {{|калі хто ня ведае}}, але пачакаўшы, дык {{|выйшла камэдыя}}“… {{gap|2em}}{{larger|'''Верш Багушэвіча'''}} па сваёй тэхніцы ня маець значаньня абы-якога выдатнага этапу ў гісторыі нашае верс...» 291123 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|ўлі|та}} будзе ў яго гутарку. Вось прыклад: „Здаецца-б нічога, {{|калі хто ня ведае}}, але пачакаўшы, дык {{|выйшла камэдыя}}“… {{gap|2em}}{{larger|'''Верш Багушэвіча'''}} па сваёй тэхніцы ня маець значаньня абы-якога выдатнага этапу ў гісторыі нашае версіфікацыі. І хаця верш яго далёка назадзе пакінуў сілябічнасьць Марцінкевіча, адылі чытаньнікі, узгадаваныя на музыцы М. Багдановіча, Я. Купалы, А. Гаруна ці Я. Коласа, часам могуць зачапіцца на некаторых шурпатасьцях версіфікацыі Багушэвіча (як нязвычная для іх пастаноўка націску і да т. п.). Тымчасам Багушэвіч мае і лёгкія, плаўныя, мілазычныя, з чысьцейшай танічнасьцю вершы, ані ня горшыя за лепшых сучасных вершаў. {{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне Багушэвіча'''}} ў гісторыі нашае літэратуры, як ужо відаць, дужа вялікае. Яно вялікае з гістарычна-літэратурнага пагляду, асабліва ад шчыльнага зьвязку з нашым нацыянальна-соцыяльным адраджэньнем, духоўным бацькам каторага і ёсьць Багушэвіч. Ен — першы ўсенародны беларускі правадыр і першы беларускі пясьняр-рэволюцыянэр. Ен — першы нацыянальны беларускі поэт, дагэтуль адзін з самых вялікіх у гэтым значаньні. Як пясьняр клясавы, вяшчун соцыяльнай рэволюцыі, Багушэвіч займае адно з першых мест у сусьветнай поэзіі. Літэратурнае значаньне яго ня было ацэнена як мае быць, і цікаўна, што народ скарэй за інтэлігентных крытыкаў пачуў яго веліч. Пашкодзілі яго літэратурнай славе чытаньнікі-шляхтуны, каторыя па старай памяці і ў багушэвіцкай поэзіі шукалі, і ў гэтым „сьлёзным тоне“ знаходзілі толькі жарты. Пашкодзіла ёй і адарванасьць Багушэвіча ад маскоўскай і польскай літэратуры, адсутнасьць зьвязкаў у поэта з выдатнымі чужымі пісьменьнікамі і адсутнасьць той сьвядомай беларускай інтэлігенцыі, каторая ацаніла-б песьняра і аб славе яго пераказала-б чужынцам. Разумеецца, што па літэратурнай здольнасьці і толькі па чыста-мастацкаму значаньню з Багушэвічам няма што і раўнаваць нашых ранейшых за яго песьняроў. Але і сярод пазьнейшых за яго нашых пісьменьнікаў — калі і ёсьць колькі іменьняў дужэйшых за яго па здольнасьці чыста-пясьнярскай, дык роўных яму па нацыянальна-соцыяльнай самабытнасьці пакуль што не зьявілася, усе ідуць па тору, дзе яго сьлед быў першы і найдужэйшы. Багушэвіч скіраваў нашу літэратуру на пеўны натуралістычны шлях і зьвязаў яе з народам. Пісаў поэт толькі пабеларуску.</br><noinclude></noinclude> 0ssma07fyofqmm0muwc3da74eqwpxcz 291124 291123 2026-07-04T09:16:20Z RAleh111 4658 291124 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|ўлі|та}} будзе ў яго гутарку. Вось прыклад: „Здаецца-б нічога, {{разьбіўка|калі хто ня ведае}}, але пачакаўшы, дык {{разьбіўка|выйшла камэдыя}}“… {{gap|2em}}{{larger|'''Верш Багушэвіча'''}} па сваёй тэхніцы ня маець значаньня абы-якога выдатнага этапу ў гісторыі нашае версіфікацыі. І хаця верш яго далёка назадзе пакінуў сілябічнасьць Марцінкевіча, адылі чытаньнікі, узгадаваныя на музыцы М. Багдановіча, Я. Купалы, А. Гаруна ці Я. Коласа, часам могуць зачапіцца на некаторых шурпатасьцях версіфікацыі Багушэвіча (як нязвычная для іх пастаноўка націску і да т. п.). Тымчасам Багушэвіч мае і лёгкія, плаўныя, мілазычныя, з чысьцейшай танічнасьцю вершы, ані ня горшыя за лепшых сучасных вершаў. {{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне Багушэвіча'''}} ў гісторыі нашае літэратуры, як ужо відаць, дужа вялікае. Яно вялікае з гістарычна-літэратурнага пагляду, асабліва ад шчыльнага зьвязку з нашым нацыянальна-соцыяльным адраджэньнем, духоўным бацькам каторага і ёсьць Багушэвіч. Ен — першы ўсенародны беларускі правадыр і першы беларускі пясьняр-рэволюцыянэр. Ен — першы нацыянальны беларускі поэт, дагэтуль адзін з самых вялікіх у гэтым значаньні. Як пясьняр клясавы, вяшчун соцыяльнай рэволюцыі, Багушэвіч займае адно з першых мест у сусьветнай поэзіі. Літэратурнае значаньне яго ня было ацэнена як мае быць, і цікаўна, што народ скарэй за інтэлігентных крытыкаў пачуў яго веліч. Пашкодзілі яго літэратурнай славе чытаньнікі-шляхтуны, каторыя па старай памяці і ў багушэвіцкай поэзіі шукалі, і ў гэтым „сьлёзным тоне“ знаходзілі толькі жарты. Пашкодзіла ёй і адарванасьць Багушэвіча ад маскоўскай і польскай літэратуры, адсутнасьць зьвязкаў у поэта з выдатнымі чужымі пісьменьнікамі і адсутнасьць той сьвядомай беларускай інтэлігенцыі, каторая ацаніла-б песьняра і аб славе яго пераказала-б чужынцам. Разумеецца, што па літэратурнай здольнасьці і толькі па чыста-мастацкаму значаньню з Багушэвічам няма што і раўнаваць нашых ранейшых за яго песьняроў. Але і сярод пазьнейшых за яго нашых пісьменьнікаў — калі і ёсьць колькі іменьняў дужэйшых за яго па здольнасьці чыста-пясьнярскай, дык роўных яму па нацыянальна-соцыяльнай самабытнасьці пакуль што не зьявілася, усе ідуць па тору, дзе яго сьлед быў першы і найдужэйшы. Багушэвіч скіраваў нашу літэратуру на пеўны натуралістычны шлях і зьвязаў яе з народам. Пісаў поэт толькі пабеларуску.</br><noinclude></noinclude> 65hz3an5rj1xcf97r526qdeirb16ln0 104 125893 291125 2026-07-04T09:28:39Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « <center>{{larger|'''Ян Няслухоўскі.'''}}</br>(1851—1897).</center> {{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Няслухоўскі радзіўся ў Менску, у сям‘і адваката. Скончыўшы менскую гімназію, ён вучыўся {{Няма выявы}} ў Пецярбурзе: спачатку на матэматычным аддзеле ў унівэрсітэце, а пазьней у тэх...» 291125 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>{{larger|'''Ян Няслухоўскі.'''}}</br>(1851—1897).</center> {{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Няслухоўскі радзіўся ў Менску, у сям‘і адваката. Скончыўшы менскую гімназію, ён вучыўся {{Няма выявы}} ў Пецярбурзе: спачатку на матэматычным аддзеле ў унівэрсітэце, а пазьней у тэхнолёгічным інстытуце, каторы ён і скончыў у 1877 годзе. Патым Няслухоўскі служыў на Каўказе, як начальнік зялезнадарожных складаў. Прыехаўшы ў Менск, даведацца радні, быў ён спаралізаваны, але вылячыўся так, што з двумя кійкамі мог хадзіць. Пасьля ён яшчэ працаваў у тэхнічным бюро на Лібава-роменскай чыгунцы. {{gap|2em}}{{larger|'''Яго літэратура.'''}} Няслухоўскі пісаў і папольску і пабеларуску. Некаторыя свае вершы, напісаўшы іх у ваднэй з гэтых моў, ён перакладаў патым на другую. Але і ў польскіх яго вершах апісуецца беларускае жыцьцё і чуецца душа беларуса; многа і чыста-беларускіх слоў і зваротаў мовы. Найбуйнейшае разьвіцьце яго талані прыпадаець на час між 1883—1890 г. г., але большасьць яго беларускіх твораў увідзела сьвет пазьней. Да большых прац Няслухоўскага залічаюцца „Hanusia“, „Wioletta“, „Andrej“. У 1898 годзе выйшаў томік яго поэзіі ў польскай мове, каторы абыймаець „Akwarelki myśliwskie“ i „Wiersze liryczne“. У беларускай літэратуры пакінула сьлед яго „Вязанка“, у каторую трапілі і некаторыя вершы, зьмешчаныя ў беларускіх календарох i „Минскомъ Листкѣ“.</br> {{gap|2em}}{{разьбіўка|Вязанка}} — невялічкі зборнічак вершаў Няслухоўскага пад псэўданімам {{разьбіўка|Янкі Лучыны}}. Выдаў яго ў 1903 годзе пецярбурскі гурток студэнтаў-беларусаў. Пераказуюць, быццам кніжачку гэтую, дзеля забароны беларускага друку, прыйшлося правесьці скрозь цанзуру пад відам баўгарскай; аднак, дагэтуль яшчэ ніхто ня даў аб тым пеўных вестак. „Вязанка“ складаецца з орыгінальных вершаў Няслухоўскага і з перайманьняў, запазычаньняў і перакладаў. Тут {{перанос пачатак|змаля|}}<noinclude></noinclude> 3bxmk4p3zudw74c656lrw9umuagmlaa 291130 291125 2026-07-04T10:14:10Z Gleb Leo 2440 291130 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center>{{larger|'''Ян Няслухоўскі.'''}}</br>(1851—1897).</center> {{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Няслухоўскі радзіўся ў Менску, у сям‘і адваката. Скончыўшы менскую гімназію, ён вучыўся {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 24.jpg|подпіс=Ян Няслухоускі.}} ў Пецярбурзе: спачатку на матэматычным аддзеле ў унівэрсітэце, а пазьней у тэхнолёгічным інстытуце, каторы ён і скончыў у 1877 годзе. Патым Няслухоўскі служыў на Каўказе, як начальнік зялезнадарожных складаў. Прыехаўшы ў Менск, даведацца радні, быў ён спаралізаваны, але вылячыўся так, што з двумя кійкамі мог хадзіць. Пасьля ён яшчэ працаваў у тэхнічным бюро на Лібава-роменскай чыгунцы. {{gap|2em}}{{larger|'''Яго літэратура.'''}} Няслухоўскі пісаў і папольску і пабеларуску. Некаторыя свае вершы, напісаўшы іх у ваднэй з гэтых моў, ён перакладаў патым на другую. Але і ў польскіх яго вершах апісуецца беларускае жыцьцё і чуецца душа беларуса; многа і чыста-беларускіх слоў і зваротаў мовы. Найбуйнейшае разьвіцьце яго талані прыпадаець на час між 1883—1890 г. г., але большасьць яго беларускіх твораў увідзела сьвет пазьней. Да большых прац Няслухоўскага залічаюцца „Hanusia“, „Wioletta“, „Andrej“. У 1898 годзе выйшаў томік яго поэзіі ў польскай мове, каторы абыймаець „Akwarelki myśliwskie“ i „Wiersze liryczne“. У беларускай літэратуры пакінула сьлед яго „Вязанка“, у каторую трапілі і некаторыя вершы, зьмешчаныя ў беларускіх календарох i „Минскомъ Листкѣ“.</br> {{gap|2em}}{{разьбіўка|Вязанка}} — невялічкі зборнічак вершаў Няслухоўскага пад псэўданімам {{разьбіўка|Янкі Лучыны}}. Выдаў яго ў 1903 годзе пецярбурскі гурток студэнтаў-беларусаў. Пераказуюць, быццам кніжачку гэтую, дзеля забароны беларускага друку, прыйшлося правесьці скрозь цанзуру пад відам баўгарскай; аднак, дагэтуль яшчэ ніхто ня даў аб тым пеўных вестак. „Вязанка“ складаецца з орыгінальных вершаў Няслухоўскага і з перайманьняў, запазычаньняў і перакладаў. Тут {{перанос пачатак|змаля|}}<noinclude></noinclude> q3szppqfwrhg1fguj0ip2sip3427g68 104 125894 291126 2026-07-04T09:38:24Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|змаля|ваны}} абразкі беларускае прыроды, беларускага жыцьця, гаротнай мужыцкай долі, а таксама паказаны грамадзянскія жаданьні поэта-народніка. Тут прыемна згарманізавана лірыка сазярцацельная з лірыкай ідэйнай. Родную {{разьбіўка|прыр...» 291126 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|змаля|ваны}} абразкі беларускае прыроды, беларускага жыцьця, гаротнай мужыцкай долі, а таксама паказаны грамадзянскія жаданьні поэта-народніка. Тут прыемна згарманізавана лірыка сазярцацельная з лірыкай ідэйнай. Родную {{разьбіўка|прыроду}} Няслухоўскі першы апісаў з асаблівай поэтычнай мягкасьцю, з беларускім лірызмам. Маляваньне прыроды таксама і ён ня ставіў за наўмыснае заданьне творчасьці, адылі у яго вершах, навет напісаных на соцыяльныя мотывы ў сатырычным тоне („Што птушкі казалі?“), ёсьць надта прыгожыя, сьветлыя, спакойна-лірычныя абразкі роднае прыроды. Часам у яго апісаньнях чуецца і нейкі таёмны, містычны зьвязак пясьнярскага настрою з тым, што дзеецца ў прыродзе („Каршун“). У {{разьбіўка|беларускім жыцьці}} ён вабіцца спакойным тыпам старога лясьніка, прадстаўніком аджыўшай романтычнай Беларусі. {{разьбіўка|Гаротную долю}} беларускага сялянства ён апісуець без таго гняўлівага багушэвіцкага абурэньня, бяз той узварушлівай энэргіі, а з пакорным засмучэньнем, з маркотай, замінаючай у жыцьцёвым змаганьні („Што думаець Янка, вязучы дровы ў горад?“). Ен наракае на людзкую крыўду, на няпраўду, на няволю, але робіць гэта ў такой форме, што трудна згадаць яго рэяльныя {{разьбіўка|грамадзянскія жаданьні}}; ня выцякаюць яны і самі па сабе з маляваньня адваротнае стараны, як у Багушэвіча. Жаданьні яго залежаць ня столькі ад соцыяльнай ці нацыянальнай сьвядомасьці, сколькі ад добрага і поэтычнага сэрца, ад агульнага протэстуючага настрою грамады, ад прыкладаў, якія даюць песьняру сьвядомыя правадыры. Жаданьні яго даволі туманныя і носяць агульны характар романтычна-народніцкага і поэтычнага настрою („Сівер“).</br> {{gap|2em}}Апрача зьмешчаных у „Вязанцы“, Няслухоўскі напісаў яшчэ колькі беларускіх вершаў, з каторых іншыя друкаваліся, а іншыя то і дагэтуль знаходзяцца ў рукапісах у прыватных руках. З друкаваных асабліва вызначаецца яго верш „{{разьбіўка|Роднай старонцы}}“, дзе чуецца засмучоная душа шчырага сына роднай старонкі. У гэтым вершу беларуская творчасьць Няслухоўскага дасягла свайго вышэйшага пункту. Пясьняр даў тут поўны абраз Беларусі, які жыў у яго сэрцы. Верш напісан з запраўдным натхненьнем, з глыбокім пачуцьцём і пад настроем, каторы чуваць у самай музыцы слоў. Свой сум поэт-народнік разважае гэтак: „Сонца навукі скрозь хмары цёмныя прогляне ясна над нашай ніваю, і будуць жыці дзеткі патомныя добраю доляй, доляй шчасьліваю“. {{gap|2em}}{{larger|'''Няслухоўскі ў нашай літэратуры'''}} ідзець сьледам за Багушэвічам, з каторым ён адначасна і пісаў.<noinclude></noinclude> tebb6twto679vp6oukom396bgn79pp3 104 125895 291127 2026-07-04T09:50:52Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Уплывы Багушэвіча ясна відаць на яго творчасьці. Аднак, поэзія Няслухоўскага бяднейшая; няма ў ёй той выразнасьці мотываў і таго багацьця фарбаў, што у Багушэвіча; дужа слабейшая соцыяльная сьвядомасьць і даволі нявыразная сьвядомасьць нацыянальна-бе...» 291127 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>Уплывы Багушэвіча ясна відаць на яго творчасьці. Аднак, поэзія Няслухоўскага бяднейшая; няма ў ёй той выразнасьці мотываў і таго багацьця фарбаў, што у Багушэвіча; дужа слабейшая соцыяльная сьвядомасьць і даволі нявыразная сьвядомасьць нацыянальна-беларуская. Быць можа, тут пашкодзіла ахвота ўславіцца ў літэратуры польскай, у каторай Няслухоўскі, аднак, неорыгінален і мала відзен, — ён толькі пераказуець там другіх, асабліва Сыракомлю. У гісторыі нашае літэратуры Няслухоўскі вызначаецца мягкасьцю поэтычных тонаў і лірычнасьцю, што так добра наагул падходзіць да беларускае поэзіі. <center>{{larger|'''Аляксандар Пшчолка.'''}}</br>(Радз. ў 1870-х г. г.)</center> {{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Аляксандар Раманавіч Пшчолка родам з Віцебшчыны, з Лепельскага павету. Ен дзякоў сын. Вучыўся ў віцебскай духоўнай сэмінарыі, {{Няма выявы}} каторую скончыў у пачатку 1890 гадоў. Патым быў ў Арэхаўне, Лепельскага павету, пачатковым вучыцелем і кароткі час дзяком. Пазьней Пшчолка паступіў ў Юраўскі унівэрсітэт і выучыўся на адваката. Па пераказу яго блізкіх знаёмых, Пшчолка, быўшы вучыцелем і студэнтам, любіў „хадзіць у народ“. Хадзіў ён па Беларусі і Украіне. Зьбіpaў памяткі народнай поэзіі і рабіў этнографічныя запісы. Аднойчы ён цэлае лета праслужыў за дворніка ў Палтаве. У Вільні Пшчолка жыў з 1907 г., як кандыдат на судовыя пасады пры акружным судзе. Перад вайною быў міравым судзьдзёю ў Себежу. {{gap|2em}}{{larger|'''Пагляды Пшчолкі.'''}} Беларускай нацыянальнай сьвядомасьці ў Пшчолкі спачатку ніякай ня было. Як некалі Рыпінскі лічыў сябе за паляка, так Пшчолка уважаў сябе за<noinclude></noinclude> 0b9yind2j0ac58zzk6668csppa6ub0w 291131 291127 2026-07-04T10:15:00Z Gleb Leo 2440 291131 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude><section begin="Няслухоўскі"/>Уплывы Багушэвіча ясна відаць на яго творчасьці. Аднак, поэзія Няслухоўскага бяднейшая; няма ў ёй той выразнасьці мотываў і таго багацьця фарбаў, што у Багушэвіча; дужа слабейшая соцыяльная сьвядомасьць і даволі нявыразная сьвядомасьць нацыянальна-беларуская. Быць можа, тут пашкодзіла ахвота ўславіцца ў літэратуры польскай, у каторай Няслухоўскі, аднак, неорыгінален і мала відзен, — ён толькі пераказуець там другіх, асабліва Сыракомлю. У гісторыі нашае літэратуры Няслухоўскі вызначаецца мягкасьцю поэтычных тонаў і лірычнасьцю, што так добра наагул падходзіць да беларускае поэзіі. <section end="Няслухоўскі"/> <section begin="Пшчолка"/><center>{{larger|'''Аляксандар Пшчолка.'''}}</br>(Радз. ў 1870-х г. г.)</center> {{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Аляксандар Раманавіч Пшчолка родам з Віцебшчыны, з Лепельскага павету. Ен дзякоў сын. Вучыўся ў віцебскай духоўнай сэмінарыі, {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 25.jpg|подпіс=Аляксандар Пшчолка.}} каторую скончыў у пачатку 1890 гадоў. Патым быў ў Арэхаўне, Лепельскага павету, пачатковым вучыцелем і кароткі час дзяком. Пазьней Пшчолка паступіў ў Юраўскі унівэрсітэт і выучыўся на адваката. Па пераказу яго блізкіх знаёмых, Пшчолка, быўшы вучыцелем і студэнтам, любіў „хадзіць у народ“. Хадзіў ён па Беларусі і Украіне. Зьбіpaў памяткі народнай поэзіі і рабіў этнографічныя запісы. Аднойчы ён цэлае лета праслужыў за дворніка ў Палтаве. У Вільні Пшчолка жыў з 1907 г., як кандыдат на судовыя пасады пры акружным судзе. Перад вайною быў міравым судзьдзёю ў Себежу. {{gap|2em}}{{larger|'''Пагляды Пшчолкі.'''}} Беларускай нацыянальнай сьвядомасьці ў Пшчолкі спачатку ніякай ня было. Як некалі Рыпінскі лічыў сябе за паляка, так Пшчолка уважаў сябе за <section end="Пшчолка"/><noinclude></noinclude> h5ulefodjfe11rrdqq6uem0irckehbl 0 125896 291129 2026-07-04T10:12:24Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Ф. Багушэвіч | аўтар = Максім Гарэцкі | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара|Народніцкая пара]] | наступны = Гісторыя беларускае літэрату...» 291129 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Ф. Багушэвіч | аўтар = Максім Гарэцкі | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара|Народніцкая пара]] | наступны = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/Я. Няслухоўскі|Я. Няслухоўскі]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf" from="111" to="123" fromsection="Багушэвіч" /> {{Выроўніваньне-канец}} 3pdajjrn76j74i538p4azv7mohzxdxn 0 125897 291132 2026-07-04T10:15:06Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Я. Няслухоўскі | аўтар = Максім Гарэцкі | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/Ф. Багушэвіч|Ф. Багушэвіч]] | наступны = Гісторыя беларускае...» 291132 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Я. Няслухоўскі | аўтар = Максім Гарэцкі | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/Ф. Багушэвіч|Ф. Багушэвіч]] | наступны = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/А. Пшчолка|А. Пшчолка]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf" from="124" to="126" tosection="Няслухоўскі" /> {{Выроўніваньне-канец}} 8toovcmu426yhc4jenciep61z4ixqm1 104 125898 291133 2026-07-04T11:21:25Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «„рускага“ і глядзеў на ўсё роднае зусім абмаскаленымі вачмі. Пісаць ён пачаў памаскоўску, і толькі пазьней, няўпрыцям для самаго сябе, прыймаў у свой літэратурны жаргон усё болей і болей беларускіх слоў, зваротаў мовы, цэлых гутарак, а патым пісаў апав...» 291133 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>„рускага“ і глядзеў на ўсё роднае зусім абмаскаленымі вачмі. Пісаць ён пачаў памаскоўску, і толькі пазьней, няўпрыцям для самаго сябе, прыймаў у свой літэратурны жаргон усё болей і болей беларускіх слоў, зваротаў мовы, цэлых гутарак, а патым пісаў апавяданьні-монолёгі ў даволі чыстай народнай беларускай мове. Аднак, ніякага зьвязку з ранейшай беларускай літэратурай ён ня меў, а магчыма, што апрача „Тараса на Парнасе,“ нічога з гэтай літэратуры і ня ведаў. Значна пазьней, калі жыў у Вільні, супрацоўнічаў у маскоўска-беларускім правым журнальчыку „Крестьянинъ“ і пазнаёміўся здалёку і ў фальшывым асьвятленьні з беларускім рухам, ён пачаў усё болей набірацца краёвасьці, беларускасьці, хоць, разумеецца, вельмі аднабокай. „Крестьянинъ“ і усё так званае „Бѣлорусское общество,“ дзе Пшчолка быў сваім і важным чалавекам, глядзела на беларускі рух з бязьверыцай, памылкова уважаючы яго, з-за свайго няшырокага сьветагляду, за польскую інтрыгу; яно не магло сходаць сваей абмаскаленасьці, ня мела патрэбнай пашаны да свае роднае мовы і сыноўскага жалю да ўсяго роднага народу, бо вымагала, да прыкладу, каб і ў касьцёлах беларусы-каталікі маліліся памаскоўску, што было зусім яўным абсурдам і коса памагала толькі абпалячываньню. Ня дзіва, што сябры, „Бѣлорусского общества“ самі сабе йшлі наўпрэкі: у вадным нумары „Крестьянина“ была ганьба на родную мову, у другі Пшчолка зьмяшчаў свае вершы пабеларуску. Гэткі сорам спарадзіўся ад аднабокага, благога беларусазнаўства гадунцоў русіфікацыйнай школы, ад клясавага становішча іх і іншых прычын. {{gap|2em}}{{larger|'''Літэратура Пшчолкі'''}} складаецца з расказаў (прозаю) і начыркаў этнографічнага характара. Творы яго выхадзілі асобнымі зборнікамі некалькі разоў з 1899-га па 1910 год. Расказы яго можна падзяліць гэтак: 1) гутаркі-монолёгі, у каторых скрозь сьмех чуюцца сьлёзы; 2) гутаркі-монолёгі, напісаныя для жарту і насьмешкі; 3) розныя расказы з беларускага жыцьця, каторыя маюць часам дужа многа лішняга сырога этнографічнага матар‘яла, часам поўны лірызму, беларускай элегічнасьці і прыгожых, захопліваючых апісаньняў нашае прыроды. Першыя і другія гутаркі напісаны пабеларуску, а ўва ўсіх іншых расказах найчасьцей перавышае маскоўская мова, хоць асабліва адчутыя мясьцінкі — заўсёды беларускія. Цікаўна, што і ў маскоўскай мове Пшчолкі ёсьць памылкі — беларусізмы, часам такія навет звароты, як „отгонялъ мухи“!</br> {{gap|2em}}1. {{разьбіўка|Сьлёзныя гутаркі-монолёгі}}, у каторых скрозь сьмех, а часам і бяз сьмеху чуюцца гарачыя, горкія<noinclude></noinclude> nhe8c4d4ldclwrzaofqv2pjaqce01k1 104 125899 291134 2026-07-04T11:46:25Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «сьлёзы спрадвеку бяздольнай пакрыўджанай і гаротнай народнай Беларусі, — лепшыя творы Пшчолкі. У іх аўтор выказаў ня толькі сваю добрую літэратурную талань, але і чулае сэрца запраўднага народнага пісьменьніка. І яшчэ смутней робіцца ад чытаньня гэты...» 291134 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>сьлёзы спрадвеку бяздольнай пакрыўджанай і гаротнай народнай Беларусі, — лепшыя творы Пшчолкі. У іх аўтор выказаў ня толькі сваю добрую літэратурную талань, але і чулае сэрца запраўднага народнага пісьменьніка. І яшчэ смутней робіцца ад чытаньня гэтых гутарак, што і аўтор іх прапаў для адраджэньня ўбогай бацькаўшчыны. Тут Пшчолка апісуець долю самых гаротных людцаў, каторых штурхаець ня толькі рознае начальства, паны, гандляры, але і свой троху дужэйшы брат-суседзька. Адзін з лепшых па сваей паўнаце абразкоў — „Каніцель“, але яшчэ з большым, чымся у „Каніцелі“, драматызмам напісана „Бабылкіна гора“. Гэта — монолёг убогай бабылкі, каторая спадзяецца яшчэ знайці на сьвеце праўду і рыхтуецца ў дарогу з усімі сваімі паперамі, каб іх начальства „разабрала“. Яна бядуець, што сама няпісьменная і ня можаць прачытаць, што там у іх так дробна, як макам, насыпана. Каб заплаціць за тое пісаньне, рушыла бабылка тры рублі ад трох гадоў… Пакрыўджаная з адчаю кідаецца ў абурэньне, яна хоча змагацца, але раптам апускаецца: перад вачмі стаіць яе доля, якая будзе, калі ня знойдзець праўды і цяпер. То — старэчая доля. Яна баіцца гэтага сораму болей за ўсяго: „Даб‘юся праўды, а ў старцы не пайду… таго, што хатка ёсь… Улетку зьбяру на хлебец… Буду ізноў жаць, пайду палоць… А прасіць стыдна… Ні бацька не прасіў, ні матка“… У гэтых нязвычайна-драматычных словах паказана тыповая чырта ўсяго беларускага сялянства. Наагул, бабылка Пшчолкі — самы дасканальны беларускі тып і адзін з лепшых мастацкіх тыпаў беларускае літэратуры. {{gap|2em}}2. {{разьбіўка|Сьмяхотныя гутаркі-монолёгі}}, напісаныя толькі для жарту і сьмеху, — яны па аўторскай прыцямнасьці і абразнасьці мовы нагадуюць разгледжаныя драматычныя абразкі, але яны, можна сказаць, зусім бяз‘ідэйны і маюць прыметныя заганы даўнай шляхоцкай літэратуры. Паміма сваей волі аўтор, аднак, і сюды ўклаў нешта такое, што сур‘ёзны чытаньнік заўсёды і сярод сьмеху заўважыць: гэта тую дзікую розьніцу між „дзеравенскімі людцамі“ і „культурнымі людзьмі“ на Беларусі, якую стварыла нацыянальнае і соцыяльнае зло. Адылі аўтор, як відаць, сам ня меў гэтага на ўвазе і стараўся толькі насьмяшыць чытаньнікаў (і якраз з ліку тых „культурных людзей“). Жартаўлівых гутарак-монолёгаў у Пшчолкі болей, чымся драматычных. Сюды можна залічыць гэткія творы: „У губэрню з бумагай“, „У ціятры“, „Панскае ігрышча“, „Сідарава радня“, „Сьведка“, „Більярд у дзярэўні“ і інш. Для літэратурна-гістарычнага зразуменьня добра параўнаваць яго гутарку „У губэрню з бумагай“<noinclude></noinclude> 26mv71t7q2h2gumrwcqp7z9hbhik5aj