Старонка:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf/4

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікікрыніцы</sitename>
    <dbname>bewikisource</dbname>
    <base>https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.9</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Аўтар</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Размовы пра аўтара</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Старонка</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Размовы пра старонку</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Індэкс</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Размовы пра індэкс</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Старонка:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>2941</id>
    <revision>
      <id>291265</id>
      <parentid>24726</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T19:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291265</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="223" sha1="flpwyo5ffcgup7pfdiuzja8u0zs7xze" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Arxivist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Накіравальная рыса||height=1px}}
{{Накіравальная рыса||height=1px}}

{{Цэнтар|{{smaller|ДРУКАРНЯ А. ДВОРЖЭЦА. ЗАВАЛЬНАЯ ВУЛІЦА 32.}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>flpwyo5ffcgup7pfdiuzja8u0zs7xze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>2958</id>
    <revision>
      <id>291271</id>
      <parentid>30451</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T19:56:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */</comment>
      <origin>291271</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1227" sha1="lg6xuoj3immhb0eoxpyfeg12n30cfm4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{block center/s|style=width:100%; max-width:30em}}
{|
|style=&quot;vertical-align:top; text-align: left&quot;| [[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 2.jpg|150px|center]]

{{АРЦ|''Планэты Сонцавай сыстэмы з іхнымі адлегласьцямі ў міліёнах кілёмэтраў ад Сонца і кругабежнымі планэтнымі гадамі ў днях і гадах зямнога часу.''}}
{|
|style=&quot;vertical-align:top; text-align: right&quot;|1)
|style=&quot;vertical-align:top; text-align: left&quot;|{{Выроўніваньне-пачатак}}''Планэты асяродкавага кругабежжа: Мэркуры, Венэра, Земля і Марс.''{{Выроўніваньне-канец}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top; text-align: right&quot;|2)
|style=&quot;vertical-align:top; text-align: left&quot;|{{Выроўніваньне-пачатак}}''Планэты акружнога кругабежжа: Юпітэр, Сатурн, Уран і Нэптун.''{{Выроўніваньне-канец}}
|}
|style=&quot;vertical-align:top; text-align: left&quot;|[[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 3.jpg|150px|center]]
|}
{{block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lg6xuoj3immhb0eoxpyfeg12n30cfm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>2992</id>
    <revision>
      <id>291272</id>
      <parentid>30453</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:28:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291272</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="850" sha1="p3106am6kpsgklea8c0if18wlaerua4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Хомелка&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

[[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 4.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|''Лін. 1. Цэнтрацяжная дзейнасьць зямной кулі.''}}

Падзел цяжарацяжнасьці цэнтрацяжнага прыцягу Зямлі, або; колькі-б важыў на спружыновым безьмяну ізалірованым ад націску няўчюдах роўнага паветра, пры аднэй і тэй самай, сталай, тэмпэратуры, - адзін кілёграм (1000) над паверхняй і пад паверхняй зямлі, а зароўна і на паверхнях іншых, меншых за зямлю планэтах.

(T - Зямлі), V - Венэры, Ms - Марса, Mr - Мэркура і L - Месяца.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p3106am6kpsgklea8c0if18wlaerua4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>3030</id>
    <revision>
      <id>291278</id>
      <parentid>30454</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:42:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291278</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1107" sha1="kyskxjruv48wov6duu1mj7nshubmzxx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Хомелка&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

[[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 5.jpg|400px|center]]

{{АРЦ|''Лін. 2. Сфэроіды і геоіды цэнтрацяжнасьці зямной глобы'', з паказьнікамі (а і б) найменшай (VI) і найбольшай (I) цяжарацяжнасьці. C, — паказьнік першага (1) кругу агульнамассавай, адлегласьцявай, міжпланэтарнай узаемацяжнасьці Зямлі з іншымі нябеснымі целамі.}}

{{Цэнтар|''Лін. 3 Адлегласьцевая ўзаемацяжнасьць Зямлі з Месяцам.''}}

{{АРЦ|T, — Зямля. L — Месяц. T — L, — пункт ураўнаважаньня сіл узаемацяжнасьці Зямлі і Месяца. Земля Месяца трымаець у пятым (5), а Месяц Зямлю ў сёмым (VII) сваім адлегласьцявым кругу агульнамассавай, кулявой, сілы ўзаемацяжнасьці.}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kyskxjruv48wov6duu1mj7nshubmzxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>3054</id>
    <revision>
      <id>291279</id>
      <parentid>30455</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291279</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="iplt7lgsracsgjyyufs7zgdonbj3td2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Хомелка&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

[[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 6.jpg|400px|center]]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iplt7lgsracsgjyyufs7zgdonbj3td2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291280</id>
      <parentid>291279</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>291280</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="m2elnazd0bwnryuubw4r62xu3vrmrk4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

[[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 6.jpg|400px|center]]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m2elnazd0bwnryuubw4r62xu3vrmrk4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>3149</id>
    <revision>
      <id>291281</id>
      <parentid>24592</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:43:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291281</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2165" sha1="0ymwjr9d2j2y16xuclnnpd60rht63eg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Renessaince&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;кругом зямлі пазаатмосфэрай, безпаветральныя прасторы да шасьці тысяч вёрст у гору, вышынёй, над паверхняю зямлі. — Блізка што толькі-ж сама як і ад паверхні да самага цэнтру зямлі. Яна зьвязавае гэтыя безпаветральныя прасторы з паверхняю зямной массы як нешта суцэльнае неразлучнае. Разам з апошняй абертаючыя кругом зямной восі і разам неразлучна з паверхняю зямной глобы вандруючыя па міжпланэтарнаму прастору, шляхам бегу Зямлі кругом Сонца, баронючы паверхню зямную, з атмосфэрай, сваею разгоннаю сілай ад вандруючых камэт ды раёў мэтэораў, недапускаючы іх даткнуцца ня толькі самой зямной паверхні але нават самых высокіх слаёў ейнай атмосфэры. Толькі хіба тысячная доля з адкінутых мэтэораў, з самых найменшых, ды й то бліжэй да полюсаў зямлі, дзе разгон адкідальнай сілы шмат меншы чым-сь на экватары, — прашываюць гэтую бронь далетаючы да верхніх слаёй нашай атмосфэры, на которай праз церцьце аб ейныя матэрыяльныя часьцінкі распальваюцца і робюцца відочнымі для нашага зроку, у выглядзе яснабелых агнявых шрамоў, — сьледу падаючых зорак.

[[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 6.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|''Лін. 4. Цэнтрацяжная дзейнасьць някругласфармовага нябеснага цела.''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ymwjr9d2j2y16xuclnnpd60rht63eg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291282</id>
      <parentid>291281</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:51:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291282</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2165" sha1="6b8eahh8ne1c097lx8s1z0t9okfuvn1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Renessaince&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;кругом зямлі пазаатмосфэрай, безпаветральныя прасторы да шасьці тысяч вёрст у гору, вышынёй, над паверхняю зямлі. — Блізка што толькі-ж сама як і ад паверхні да самага цэнтру зямлі. Яна зьвязавае гэтыя безпаветральныя прасторы з паверхняю зямной массы як нешта суцэльнае неразлучнае. Разам з апошняй абертаючыя кругом зямной восі і разам неразлучна з паверхняю зямной глобы вандруючыя па міжпланэтарнаму прастору, шляхам бегу Зямлі кругом Сонца, баронючы паверхню зямную, з атмосфэрай, сваею разгоннаю сілай ад вандруючых камэт ды раёў мэтэораў, недапускаючы іх даткнуцца ня толькі самой зямной паверхні але нават самых высокіх слаёў ейнай атмосфэры. Толькі хіба тысячная доля з адкінутых мэтэораў, з самых найменшых, ды й то бліжэй да полюсаў зямлі, дзе разгон адкідальнай сілы шмат меншы чым-сь на экватары, — прашываюць гэтую бронь далетаючы да верхніх слаёй нашай атмосфэры, на которай праз церцьце аб ейныя матэрыяльныя часьцінкі распальваюцца і робюцца відочнымі для нашага зроку, у выглядзе яснабелых агнявых шрамоў, — сьледу падаючых зорак.

[[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 7.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|''Лін. 4. Цэнтрацяжная дзейнасьць някругласфармовага нябеснага цела.''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6b8eahh8ne1c097lx8s1z0t9okfuvn1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>3587</id>
    <revision>
      <id>291283</id>
      <parentid>24722</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291283</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3721" sha1="9p11kbvgbzzy1xjdegkc3jdvg4wpcls" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Arxivist&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;[[Файл:Драздовіч Нябесныя бегі №1.png|400px|цэнтр]]

{{Цэнтар|''Лін. 5. Цэнтрацяжная дзейнасьць суцэльнацелага абручавастага кружніка:''}}

{{АРЦ|a — агба; b — сугба; c — сфэра надпаверхнянага прыцягу агбы; d — сфэра надпаверхнянага прыцягу сугбы; e — лінія дзелючая кружнік на дзьве роўныя палавіны; f — лінія — суточняя дзелючая массу кружніка на дзьве няроўныя палавіны, — на большую — агбу і меншую — сугбу, а заадно служачая цэнтрам узаемацяжнасьці массаў агбы і сугбы. Агба дзеіць на сугбу сьціскаючы да цэнтру сасклеплеваючы, а сугба на агбу. — адваротна, — адкідаючы прэч ад цэнтру, расклеплеваючы. Пераважная-ж сіла націску, — на баку агбы; g — лінія абрубу надпаверхнянай цэнтрацяжнасьці кружніка.}}

{{АРЦ|''Лін. 6. Раскрой сонцавага ядра:'' aa-gg, як абалоніста-цэнтрамассавага і d-e-f, — як абалоніста-цэнтрапарожнага, — судзячы па занадтаму збліжэньню да паверхні сонца камэты 1882 году. a — сьветачная паверхня: b — круг абрубу цэнтрацяжнай дзейнасьці сонцавага ядра калі-б такая была агульна поўнамассавай; c — круг збліжэньня камэты 1882 г. — нарушыўшай адкідальную свойкасьць кругу b; d — агба; e — сугба і f — дуплявая сфэра прыцягу, — агульнай тоўстамассавай абалоні цэнтрапарожнага ядра; g — цэнтрацелае ядро з высокаадлегаючай над ейнай паверхняю сьветатачывай абалоньню Сонца, калі-б апошняе небыло-б цэнтрапарожным.}}

I — лінія надпаверхнянай цэнтрацяжнай дзейнасьці сонцавага ядра.

II — лінія паверхні сьветатачывай абалоні сонца.

III — лінія — суточня ўзаемацяжнасьці агбы і сугбы тоўшчы — массавай абалоні складаючай сабою цэнтрапарожную глобу Сонца, — калі-б апошняе аказалася-б у запраўднасьці цэнтрапарожным.

IV — лінія сугбавой дуплявой паверхні.

V — лінія абрубу дуплявой сфэры прыцягу сугбы.

VI — радзіус дупля.

VII — радзіус нейтральнага, бязпрыцяжнага цэнтру дуплявога прастору.

VIII — лінія паверхні цэнтральнага ядра сонца, — калі-б апошняе аказалася-б абалоністым але не цэнтрапарожным, а падобна сатурнавым, абалоністага паходжаньня, абручам, — з суцэльнамасавым ядром Сатурна ў сваім цэнтры.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9p11kbvgbzzy1xjdegkc3jdvg4wpcls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>3656</id>
    <revision>
      <id>291284</id>
      <parentid>30446</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:52:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */</comment>
      <origin>291284</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="cqpjroc1n73edu3jtnci00sf7h4788u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

[[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 9.jpg|400px|center]]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cqpjroc1n73edu3jtnci00sf7h4788u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>3795</id>
    <revision>
      <id>291304</id>
      <parentid>28270</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:48:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */</comment>
      <origin>291304</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="458" sha1="brr61z6pin5q6wpimkf85khvi2wrbqe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Цэнтар|М. КАСЬПЯРОВІЧ|памер=140%}}


{{Цэнтар|{{Бураковы|'''БЕЛАРУСКАЯ'''&lt;br/&gt;'''АРХІТЭКТУРА'''}}|памер=250%}}


{{Цэнтар|АБРЫС З ПРАДМОВАЮ&lt;br/&gt; М. ШЧАКАЦІХІНА }}


{{Накіравальная рыса|6em|height=3px|стыль = background-color:DarkRed}}


{{Цэнтар|{{Разьбіўка|ВІЦЕБСК}}}}

{{Цэнтар|'''1925'''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>brr61z6pin5q6wpimkf85khvi2wrbqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>3874</id>
    <revision>
      <id>291302</id>
      <parentid>28291</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:43:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */</comment>
      <origin>291302</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="399" sha1="os1juwonwislykxnneb06ubq2s3ldb8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Цэнтар|М. КАСЬПЯРОВІЧ|памер=140%}}


{{Цэнтар|'''БЕЛАРУСКАЯ'''&lt;br/&gt;'''АРХІТЭКТУРА'''|памер=250%}}


{{Цэнтар|АБРЫС З ПРАДМОВАЮ&lt;br/&gt; М. ШЧАКАЦІХІНА }}


{{Накіравальная рыса|6em|height=3px}}


{{Цэнтар|{{Разьбіўка|ВІЦЕБСК}}}}

{{Цэнтар|'''1925'''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>os1juwonwislykxnneb06ubq2s3ldb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>3888</id>
    <revision>
      <id>291300</id>
      <parentid>28302</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>291300</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="231" sha1="9mqdqhxqu5w7czgu36x1cg0vq6phsyy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{лінія|100%|прагал=0}}
{{Цэнтар|{{smaller|Уполглавлитбел № 6065}}&lt;br/&gt;{{smaller|Тип. «Коминтерн» Витполиграфпрома   Зак. № 1026 — 1000 экз.}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9mqdqhxqu5w7czgu36x1cg0vq6phsyy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291301</id>
      <parentid>291300</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:36:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>291301</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="233" sha1="jam00akmni7o26biebf5nwtcfxrhsv9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{лінія|100%|прагал=0}}
{{Цэнтар|{{smaller|Уполглавлитбел № 6065}}&lt;br/&gt;{{smaller|Тип. «Коминтерн» Витполиграфпрома   Зак. № 1026 — 1000 экз.}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jam00akmni7o26biebf5nwtcfxrhsv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>3929</id>
    <revision>
      <id>291305</id>
      <parentid>28312</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:50:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291305</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="5pcbnakx46n6hfxzg13dkuaozfxydiw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Цэнтар|БЕЛАРУСКАЯ&lt;br/&gt;АРХІТЭКТУРА|памер=250%}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5pcbnakx46n6hfxzg13dkuaozfxydiw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>3932</id>
    <revision>
      <id>291306</id>
      <parentid>28320</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291306</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="294" sha1="9c7rigy0d0jygpvwucof1kuokdffc4l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Цэнтар|Гэта выданьне надрукована у ліку&lt;br/&gt;1000 экз., з якіх 100 экз. {{перанос пачатак|п=нумаро|к=ваных}}&lt;br/&gt;{{перанос канец|п=нумаро|к=ваных}} на лепшай паперы.}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9c7rigy0d0jygpvwucof1kuokdffc4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>3940</id>
    <revision>
      <id>291307</id>
      <parentid>290449</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:55:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291307</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1469" sha1="j3ar49l1opmil7c6ztui6csbn2eehts" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|Прадмова}}.'''|памер=120%}}

{{Водступ|2|em}}Навуковыя веды аб беларускім мастацтве яшчэ ня сталі здабыткам шырокіх колау&lt;ref&gt;Нажаль у Віцебскіх друкарнях яшчэ няма „ў“ нескладовага і „ё“.&lt;/ref&gt;. Нават сярод самых шчырых прыхільнікау беларускага нацыянальна-культурнага адраджэньня па гэтаму пытаньню існуюць самыя супярэчня зданьні. Тая навуковая распрацоука беларускага мастацтва, якая ужо два гады вядзецца пры адпаведнай катэдры у {{Спасылка на Вікіпедыю|Беларускім Дзяржауным Унівэрсытэце|Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт}}, пакуль што яшчэ замыкаецца у вузкіх мурох Унівэрсытэту і {{Спасылка на Вікіпедыю|Інстытуту Беларускае Культуры|Інбелкульт|Інбелкульт}} й першыя вынікі яе, вядомыя некатораму вельмі {{перанос пачатак|п=абмяжава|к=наму}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j3ar49l1opmil7c6ztui6csbn2eehts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4905</id>
    <revision>
      <id>291285</id>
      <parentid>30449</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:00:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */</comment>
      <origin>291285</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2671" sha1="0xgazwojs362e5suivas7142wgyetvx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

[[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 10.jpg|400px|center]]

{{АРЦ|''Лін. 7. Планэта Сатурн з кружніком сваіх абручоў''. (Выгляд з полюса). Кружкі з літ. Т абазначаюць вялічыню нашай планэты зямлі ў параўнаньні - з вялічынёй планэты Сатурна.}}

{{Цэнтар|Лін. 8. Кружнік абручоў Сатурна, - плазам і перак у раскроі.}}

{{АРЦ|a - глоба самога Сатурна. b - круг падкружніковага прастору між празарочнагазавым кружніком і Экватар'яльнай паерхняй Сатурна, - цалком узалежненага ад цэнтрацяжнасьці апошняга. c - круг празарочнагазавага кружніка напоўзалежнага ад сугбавога прыцягу Брылявіка. d - круг сугбавой часьці Брылявіка, - сугба. e - круг агбавой часьці Брылявіка, - агба. f - круг розстані між Брылявіком і Брыжавіком (прамежутак Кассіні.). g - сугба Брылявіка. h - агба Брыжавіка. j - абадавы круг Брыжавіка, - брыж або абадніца. k - сфэра цэнтрацяжнасьці Брыжавіка і брыжу. l - пазасфэрныя міжпланэтарныя прасторы.}}

I - лінія паверхні Сатурна.

II - лінія знейтралізованых прыцягаў між Сатурнам і Брылявіком.

III - лінія хаостычнай паверхні сугбавога рабра Брылявіка і кругабегу разрозьненнацелых, раявых абручоў.

IV - лінія - суточная ўзаемацяжнасьці сугбы з агбой Брылявіка.

V - лінія абічаявой паверхні агбы Брылявіка.

VI - лінія сугбавога рабра Брыжавіка.

VII - лінія абрубу цэнтрацяжнасьці Сатурна.

VIII - лінія - суточня ўзаемацяжнасьць сугбы з агбой Брылявіка.

IX - лінія магчымай розстані між Брыжавіком і брыжом.

X - лінія абічаявой паверхні брыжу.

XI - лінія абрубу цэнтрацяжнасьці брыжу і Брыжавіка.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0xgazwojs362e5suivas7142wgyetvx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4958</id>
    <revision>
      <id>291286</id>
      <parentid>30450</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:00:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291286</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="m6rt4x20nrku3ze4jbs63xh7mqqcmv3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Хомелка&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

[[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 11.jpg|400px|center]]&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m6rt4x20nrku3ze4jbs63xh7mqqcmv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Галоўная старонка/Стужка вікінавінаў</title>
    <ns>10</ns>
    <id>9254</id>
    <revision>
      <id>291214</id>
      <parentid>291004</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:52:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27930" sha1="rgvcidp8yrvvj1cjgi030zkddshhgj9" xml:space="preserve">&lt;!-- Пішыце ў стужку пад гэтай палоскай --&gt;
----
&lt;div style=&quot;height:500px;overflow:auto;&quot;&gt;
* {{Прапанаваны экспарт|Творы (Купала, 1942)}} 04.07.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]», 1942
* {{Прапанаваны экспарт|Люба Лук’янская (1937)}} 03.07.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Люба Лук’янская (1937)|Люба Лук’янская]]», 1937
* {{Прапанаваны экспарт|Запіскі Самсона Самасуя (1953)}} 01.07.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Мрый|Андрэй Мрый]]''. «[[Запіскі Самсона Самасуя (1953)|Запіскі Самсона Самасуя]]», 1953
----
* {{Прапанаваны экспарт|Зборнік «Роднага Краю» за 1934 год (1935)}} 29.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Зборнік «Роднага Краю» за 1934 год (1935)|Зборнік „Роднага Краю“ за 1934 год]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|Волаты (1929)}} 28.06.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Каспяровіч|Мікола Касьпяровіч]]''. «[[Волаты (1929)|Волаты]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925)}} 26.06.2026 ''[[Аўтар:Усевалад Ігнатоўскі|Усевалад Ігнатоўскі]]''. «[[Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925)|Кароткі нарыс гісторыі Беларусі]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)}} 24.06.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Adam Stankievič]]''. «[[U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi]]», 1938
* {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)}} 23.06.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі}} 18.06.2026 ''[[Аўтар:Аркадзь Быкаў|Аркадзь Быкаў]]''. «[[Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Канстанцін Кернажыцкі|Канстанцін Кернажыцкі]]''. «[[Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Вязьмо (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Вязьмо (1932)|Вязьмо]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)}} 08.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj]]», 1863
* {{Прапанаваны экспарт|Weliki Hospodarv presławnych Narodow…}} 05.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Weliki Hospodarv presławnych Narodow…]]», 1648
* {{Прапанаваны экспарт|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)}} 04.06.2026 ''[[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|Алесь Галынец]]''. «[[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Атрута (1927)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Атрута (1927)|Атрута]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|На чыгунцы (1928)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[На чыгунцы (1928)|На чыгунцы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)}} 02.06.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)|Падарунак Беларускаму Жаўнеру]]», 1920
----
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 30.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]''. «[[Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць (1903)|Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць]]», 1903
* {{Прапанаваны экспарт|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)}} 30.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Мэтодыка роднае мовы (1926)}} 27.05.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Канстанцін Міцкевіч]]''. «[[Мэтодыка роднае мовы (1926)|Мэтодыка роднае мовы]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Птушка на волі (1932)}} 20.05.2026 ''[[Аўтар:Вольга Сахарава|Ольга Сахарава]]''. «[[Птушка на волі (1932)|Птушка на волі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 18.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Карусь Каганец|Карусь Костровицки]]'' і ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|С. Шаулоўски]]''. «[[Гутарки аб неби и зямли (1907)|Гутарки аб неби и зямли]]», 1907
* {{Прапанаваны экспарт|Язэп Крушынскі (1929—1932)/2}} 16.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Язэп Крушынскі (1929—1932)/2|Язэп Крушынскі. Кніга другая]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|На крэсах усходніх (1933)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Ілья Гурскі|Ільля Гурскі]]''. «[[На крэсах усходніх (1933)|На крэсах усходніх]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Салавей (1928)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Салавей (1928)|Салавей]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Ab teatry (1927)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Станіслаў Грынкевіч|Stanisłaŭ Hrynkiewič]]''. «[[Ab teatry (1927)|Ab teatry]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/7}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/7|«Дзянніца», № 7]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/6}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/6|«Дзянніца», № 6]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/5}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/5|«Дзянніца», № 5]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/4}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/4|«Дзянніца», № 4]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Ветрагоны (1930)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Ветрагоны (1930)|Ветрагоны]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Пётр Гарбацэвіч-Клінцэвіч|Пётар Гарбацэвіч]]''. «[[Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)|Полёнізацыя Заходняй Беларусі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/3}} 06.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/3|«Дзянніца», № 3]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Суд (1925, Вільня)}} 05.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Суд (1925, Вільня)|Суд]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/2}} 05.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/2|«Дзянніца», № 2]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|На зломе (1925)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Янка Нёманскі|Янка Нёманскі]]''. «[[На зломе (1925)|На зломе]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|За двадцаць пяць гадоў (1928)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[За двадцаць пяць гадоў (1928)|За двадцаць пяць гадоў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/1}} 03.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/1|«Дзянніца», № 1]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзесяць (1930)}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Дзесяць (1930)|Дзесяць]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Мікола Ільяшэвіч|Мікола Ільяшэвіч]]''. «[[Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Полымя (часопіс)/1922/1}} 01.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Полымя (часопіс)/1922/1|«Полымя», № 1]], 1922
----
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданні (Бядуля, 1947)}} 29.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Змітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданні (Бядуля, 1947)|Апавяданні]]», 1947
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданьні (Бядуля, 1926)}} 27.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданьні (Бядуля, 1926)|Апавяданьні]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Абдзіраловіч і Барыка}} 25.04.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]]''. «[[Абдзіраловіч і Барыка]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Smyk biełaruski (1908)}} 24.04.2026 ''[[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Symon Reŭka s pad Barysowa]]''. «[[Smyk biełaruski (1908)|Smyk biełaruski]]», 1908
* {{Прапанаваны экспарт|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)}} 23.04.2026 ''[[Аўтар:Сяргей Паўловіч|Сяргей Паўловіч]]''. «[[Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|На зачарованых гонях (1927)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[На зачарованых гонях (1927)|На зачарованых гонях]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Рэволюцыйным шляхам (1928)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Рэволюцыйным шляхам (1928)|Рэволюцыйным шляхам]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Над ракою Арэсай (1933)}} 12.04.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Над ракою Арэсай (1933)|Над ракою Арэсай]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Вогнішча барацьбы (1930)}} 08.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Вогнішча барацьбы (1930)|Вогнішча барацьбы]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка}} 04.04.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка|З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)}} 03.04.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімер Сваяк]]''. «[[Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі]]», 1992
----
* {{Прапанаваны экспарт|Бацькаў сын (1932)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Бацькаў сын (1932)|Бацькаў сын]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Бярозка (1923)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]''. «[[Бярозка (1923)|Бярозка]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Янка Канцавы (1924)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімір Сваяк]]''. «[[Янка Канцавы (1924)|Янка Канцавы]]», 1924
* {{Прапанаваны экспарт|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Тамаш Грыб|Тамаш Грыб]]''. «[[И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|1905 год (1926)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Уладзімір Ленін|Уладзімір Ленін]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Канстанцін Ламака|Канстанцін Ламака]]''. «[[1905 год (1926)|1905 год]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Hołas dušy (1949)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Ks. K. Stepovič]]''. «[[Hołas dušy (1949)|Hołas dušy]]», 1949
* {{Прапанаваны экспарт|Кат у белай манішцы (1942)}} 13.03.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Кат у белай манішцы (1942)|Кат у белай манішцы]]», 1942
* {{Прапанаваны экспарт|Skarb (1927)}} 12.03.2026 ''[[Аўтар:Ян Васілеўскі (1885—1948)|Jan Wasileŭski]]''. «[[Skarb (1927)|Skarb]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)|Rodnaja mowa ŭ światyniach]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|А што далей? (Шыла)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Мікола Шыла|Мікола Шыла]]''. «[[А што далей? (Шыла)|А што далей?]]», 1948
* {{Прапанаваны экспарт|Ляля Мэнке (Луцкевіч)}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Ляля Мэнке (Луцкевіч)|Ляля Мэнке]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Стагодзьдзе новага беларускага друку}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнт Гадлеўскі]]''. «[[Стагодзьдзе новага беларускага друку|Стагодзьдзе новага беларускага друку]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|11 ліпеня (1930)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Ілары Барашка|Ілары Барашка]]''. «[[11 ліпеня (1930)|11 ліпеня]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)|Другое чытанне для дзяцей беларусаў]]», 1909
----
* {{Прапанаваны экспарт|Сымон Музыка (1925)}} 28.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Сымон Музыка (1925)|Сымон Музыка]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Лябірынты (1944)}} 26.02.2026 ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]''. «[[Лябірынты (1944)|Лябірынты]]», 1944
* {{Прапанаваны экспарт|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Фадзей Руткоўскі|Fadziej Rutkoŭski]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Wincuk Marcinkiewicz]]''. «[[Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła]]», 1910
* {{Прапанаваны экспарт|Гудкі (1931)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Гудкі (1931)|Гудкі]]», 1931
* {{Прапанаваны экспарт|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Сяргей_Замбржыцкі|Сяргей Замбржыцкі]]''. «[[«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа)]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Гірт з воўчага логу (1930)}} 19.02.2026 ''[[Аўтар:Яніс Райніс|Яніс Райніс]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Язэп Дыла|Назар Бываеўскі]]''. «[[Гірт з воўчага логу (1930)|Гірт з воўчага логу]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|З літуанізмаў у беларускай мове}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[З літуанізмаў у беларускай мове|З літуанізмаў у беларускай мове]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры]]», 1921
* {{Прапанаваны экспарт|Закаханая (Салагуб)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Алесь Салагуб|Алесь Салагуб]]''. «[[Закаханая (Салагуб)|Закаханая]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі]]», 1919
* {{Прапанаваны экспарт|Напор (1933)}} 15.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Напор (1933)|Напор]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Гапонъ (1909)}} 13.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Гапонъ (1909)|Гапонъ]]», 1909
* {{Прапанаваны экспарт|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)}} 11.02.2026 ''[[Аўтар:Пятро Мятла|Пятро Мятла]]''. «[[Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Ігнат Дварчанін|Ігнат Дварчанін]]''. «[[Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Гаўрыіл Сушкін|Гаўрыіл Сушкін]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Адвечная песьня (1927)}} 08.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Адвечная песьня (1927)|Адвечная песьня]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|400-лецьце Літоўскага Статуту}} 06.02.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Шкялёнак|Мікалай Шкялёнак]]''. «[[400-лецьце Літоўскага Статуту|400-лецьце Літоўскага Статуту]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Zyla Karalewič (1937)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Сцяпан Васільчанка|Sciapan Wasilčenko]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zyla Karalewič (1937)|Zyla Karalewič]]», 1937
* {{Прапанаваны экспарт|На рубяжы (1925)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[На рубяжы (1925)|На рубяжы]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Alenčyna wiasielle (1923)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Зязюля|Андрэй Зязюля]]''. «[[Alenčyna wiasielle (1923)|Alenčyna wiasielle]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Шляхам жыцьця (1923)|Шляхам жыцьця]]», 1923
----
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 25.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Устаноўка (1930)|Устаноўка]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)}} 24.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)|Сшытак вершаў (1938—1946)]]», 1946
* {{Прапанаваны экспарт|На загонах (1928)}} 23.1.2026 ''[[Аўтар:Васіль Каваль|Васіль Каваль]]''. «[[На загонах (1928)|На загонах]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Сьцежкі-дарожкі (1928))}} 21.1.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Сьцежкі-дарожкі (1928)|Сьцежкі-дарожкі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Руска-беларускі слоўнік (1937)}} 20.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускі слоўнік]]», 1937
----
{{справа|''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2012|2012]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2013|2013]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2014|2014]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2015|2015]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2016|2016]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2017|2017]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2019|2019]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2020|2020]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2021|2021]], ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2022|2022]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2023|2023]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2024|2024]]''
''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2025|2025]]''}}
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rgvcidp8yrvvj1cjgi030zkddshhgj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хлопчык і лётчык (Купала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19297</id>
    <revision>
      <id>291194</id>
      <parentid>116483</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:33:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1490" sha1="t9klhbx6j4zqepwt0p9v27cky690d6y" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Хлопчык і лётчык
 | аўтар     = Янка Купала
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах.
 | дата      = 1935 год
}}

* [[Песня будаўніцтву (1936)/Хлопчык і лётчык|Хлопчык і лётчык]] // {{Fine|[[Песня будаўніцтву (1936)|Песня будаўніцтву]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1936}}
* [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Хлопчык і лётчык|Хлопчык і лётчык]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}}
* [[Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык 2|Хлопчык і лётчык]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}}

[[Катэгорыя:Песня будаўніцтву]]
[[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]]
[[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]]</text>
      <sha1>t9klhbx6j4zqepwt0p9v27cky690d6y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арлянятам (Купала, верш)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24897</id>
    <revision>
      <id>291198</id>
      <parentid>283261</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:11:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2572" sha1="j2lwyscmzs46e5bpqf83nocsyl4pe57" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Арлянятам
 | аўтар     = Янка Купала
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах.
 | дата      = 1923 год
}}

* [[Маладняк (часопіс)/1923/1/Арлянятам|Арлянятам]] // {{Fine|[[Маладняк (часопіс)|Маладняк]]. — 1923. — [[Маладняк (часопіс)/1923/1|№1]]}}
* [[Маладняк (часопіс)/1924/2-3/Вам…|Вам…]] // {{Fine|[[Маладняк (часопіс)|Маладняк]]. — 1924. — [[Маладняк (часопіс)/1924/2-3|№2-3]]}}
* [[Безназоўнае (1925)/Арлянятам|Арлянятам]] // {{Fine|[[Безназоўнае (1925)|Безназоўнае]]. Менск: Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі, 1925}}
* [[Маладняк — Янку Купалу (1925)/II/Арлянятам|Арлянятам]] // {{Fine|[[Маладняк — Янку Купалу (1925)|Маладняк — Янку Купалу]]. Менск: Выданьне ЦБ Маладняка, 1925}}
* [[Творы (Купала, 1930)/2/Арлянятам|Арлянятам]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1930)|Творы. 1918―1928]]. Менск: Беларускае Дзяржаўнае Выдавецтва, 1930}}
* [[Збор твораў (Купала, 1925—1932)/VI/II/Арлянятам|Арлянятам]] // {{Fine|Збор твораў. [[Збор твораў (Купала, 1925—1932)/VI|Том VI]]. Менск: Беларускае Дзяржаўнае Выдавецтва, ЛіМ, 1932}}
* [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Арлянятам|Арлянятам]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}}
* [[Творы (Купала, 1942)/Арлянятам|Арлянятам]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}}

[[Катэгорыя:Безназоўнае]]
[[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]]
[[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]]</text>
      <sha1>j2lwyscmzs46e5bpqf83nocsyl4pe57</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>30988</id>
    <revision>
      <id>291290</id>
      <parentid>92695</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:25:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291290</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2662" sha1="t49aik5scb0jsx3glotnzpq3kz95qv5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh12&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{|
|style=&quot;vertical-align:top; text-align: left&quot;|{{цэнтар|{{разьбіўка|'''Выясьненьне.'''}}|памер=120%}}

{{водступ|2em}}''„Застаецца нявыясьнены факт, чаму ў часе раўнадзёньня на Сатурне, калі асьветленьне сонцам кружніка пераходзіць з нізу на верх ці наадварот і абодва акрайцы кружніка выступаючыя пабапал планэты становяцца відочнымі неадначасна, адзін акраіц відаць а другі не“.''

''(З кнігі Чэмбэрса: „Соўнечная сыстэма“).''

{{лінія|4em}}

{{водступ|2em}}Таўшчыня аддзельных кругавых часьцей суцэльнацелых абручоў Сатурна не аднолькавая.

{{водступ|2em}}Агбавое рабро Брылявіка таўсьцей за сугбавое на цэлую чверць. Агбавое-ж рабро Брыжавіка таўсьцей за сугбавое аж у два разы. Так што, абедзьве стараны абручавога кружніка ўтвараюць сабою плазавыя паверхні, напамінаючыя сабой дзьве склееныя між сабой днамі пласкаватыя талеркі, з выступаючымі брыжамі, каторыя пры надта сукосных лучах сонечнага сьвету кідаюць на асяродак ад сябе цень, так што, калі Сонца будзе сьвяціць сукосна з права, то плазы правага акрайца кружніка будуць у цяні а левыя супроцьлежнага акрайца, — сьветлымі. А калі з лева, то наадварот, — левы акраіц ценявым а правы сьветлым. А калі ні з лева ні з права а проста, ад нас, то асьветленным акрайцам акажыцца
далейшы а бліжэйшы ў цяні.

{{водступ|2em}}Гл. лінарыт 11: aa — сьвет сонца, bc — адкідныя цені, d — цень на сукоснаадвернутых ад сьвету бакавіцах нявідочнага акрайца.

{{лінія|4em}}
|style=&quot;vertical-align:top; text-align: left&quot;| [[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 14.jpg|150px|center]]
| {{Паварот|''Лін. 11''|-90}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t49aik5scb0jsx3glotnzpq3kz95qv5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291291</id>
      <parentid>291290</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291291</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2665" sha1="rjpq16ub0ovq5xoxdy8xkgg8z2ul2w3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh12&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{|
|style=&quot;vertical-align:top; text-align: left&quot;|{{цэнтар|{{разьбіўка|'''Выясьненьне.'''}}|памер=120%}}

{{водступ|2em}}''„Застаецца нявыясьнены факт, чаму ў часе раўнадзёньня на Сатурне, калі асьветленьне сонцам кружніка пераходзіць з нізу на верх ці наадварот і абодва акрайцы кружніка выступаючыя пабапал планэты становяцца відочнымі неадначасна, адзін акраіц відаць а другі не“.''

''(З кнігі Чэмбэрса: „Соўнечная сыстэма“).''

{{лінія|4em}}

{{водступ|2em}}Таўшчыня аддзельных кругавых часьцей суцэльнацелых абручоў Сатурна не аднолькавая.

{{водступ|2em}}Агбавое рабро Брылявіка таўсьцей за сугбавое на цэлую чверць. Агбавое-ж рабро Брыжавіка таўсьцей за сугбавое аж у два разы. Так што, абедзьве стараны абручавога кружніка ўтвараюць сабою плазавыя паверхні, напамінаючыя сабой дзьве склееныя між сабой днамі пласкаватыя талеркі, з выступаючымі брыжамі, каторыя пры надта сукосных лучах сонечнага сьвету кідаюць на асяродак ад сябе цень, так што, калі Сонца будзе сьвяціць сукосна з права, то плазы правага акрайца кружніка будуць у цяні а левыя супроцьлежнага акрайца, — сьветлымі. А калі з лева, то наадварот, — левы акраіц ценявым а правы сьветлым. А калі ні з лева ні з права а проста, ад нас, то асьветленным акрайцам акажыцца
далейшы а бліжэйшы ў цяні.

{{водступ|2em}}Гл. лінарыт 11: aa — сьвет сонца, bc — адкідныя цені, d — цень на сукоснаадвернутых ад сьвету бакавіцах нявідочнага акрайца.

{{лінія|4em}}
|style=&quot;vertical-align:top; text-align: left&quot;| [[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 14.jpg|150px|center]]
| {{Паварот|''Лін. 11''|-90}}
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rjpq16ub0ovq5xoxdy8xkgg8z2ul2w3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сыны (Купала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43435</id>
    <revision>
      <id>291208</id>
      <parentid>116520</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1059" sha1="15wnj2bbpq5trlg0cjg3qyms2ask4sf" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Сыны
 | аўтар     = Янка Купала
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | год       = Чэрвень 1935 году
 | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах.
}}

* [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Сыны|Сыны]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}}
* [[Творы (Купала, 1942)/Сыны|Сыны]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}}

[[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]]
[[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]]</text>
      <sha1>15wnj2bbpq5trlg0cjg3qyms2ask4sf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Выпраўляла маці сына</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43436</id>
    <revision>
      <id>291180</id>
      <parentid>206397</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:59:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1458" sha1="05hpn8rpoykd51ul1sbnolw28bd4t09" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Выпраўляла маці сына
 | аўтар     = Янка Купала
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | год       = 1934 год
 | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах.
}}

* [[Полымя (часопіс)/1935/6/Выпраўляла маці сына|Выпраўляла маці сына]] // {{Fine|[[Полымя (часопіс)|Полымя рэволюцыі]]. — 1935. — [[Полымя (часопіс)/1935/6|№6]]}}
* [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Выпраўляла маці сына|Выпраўляла маці сына]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}}
* [[Творы (Купала, 1942)/Выпраўляла маці сына…|Выпраўляла маці сына…]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}}

[[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]]
[[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]]</text>
      <sha1>05hpn8rpoykd51ul1sbnolw28bd4t09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Як у госці сын прыехаў…</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43438</id>
    <revision>
      <id>291186</id>
      <parentid>238513</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:23:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1305" sha1="rjlho8z03alf196xafnljcq2j7frlji" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Як у госці сын прыехаў…
 | аўтар     = Янка Купала
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | год       = Ліпень 1935 году
 | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах.
}}

* [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Як у госці сын прыехаў|Як у госці сын прыехаў]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}}
* [[Творы (Купала, 1942)/Як у госці сын прыехаў…|Як у госці сын прыехаў…]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}}

[[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]]
[[Катэгорыя:Творы пра Клімента Варашылава]]
[[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]]</text>
      <sha1>rjlho8z03alf196xafnljcq2j7frlji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алеся (Купала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43442</id>
    <revision>
      <id>291212</id>
      <parentid>224015</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:50:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1458" sha1="9ep1t5gd12zz7vjuf7xluqob1tvcolk" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Алеся
 | аўтар     = Янка Купала
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | год       = Чэрвень 1935 году
 | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах.
}}

* [[Звязда (газета)/1935/169/Алеся|Алеся]] // {{Fine|[[Звязда (газета)|Звязда]]. — 28 ліпеня 1935. — [[Звязда (газета)/1927/169|№169 (5245)]]}}
* [[Калосьсе (1935)/1935/4/Алеся|Алеся]] // {{Fine|[[Калосьсе (1935)|Калосьсе]]. — 1935. — [[Калосьсе (1935)/1935/4|Кніжка 4]]}}
* [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Алеся|Алеся]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}}
* [[Творы (Купала, 1942)/Алеся|Алеся]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}}

[[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]]
[[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]]</text>
      <sha1>9ep1t5gd12zz7vjuf7xluqob1tvcolk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Камсамолу (Купала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43486</id>
    <revision>
      <id>291204</id>
      <parentid>170629</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1165" sha1="3v5xf0i381vtas4r2p2cosjcuuaxa5g" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Камсамолу
 | аўтар     = Янка Купала
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | год       = Сакавік 1935 году
 | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах.
}}

* [[Беларусі ордэнаноснай (1937)/Комсамолу|Комсамолу]] // {{Fine|[[Беларусі ордэнаноснай (1937)|Беларусі ордэнаноснай]]. Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1937}}
* [[Творы (Купала, 1942)/Комсамолу|Комсамолу]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}}

[[Катэгорыя:Беларусі ордэнаноснай]]
[[Катэгорыя:Камсамол у паэзіі]]
[[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]]</text>
      <sha1>3v5xf0i381vtas4r2p2cosjcuuaxa5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Індэкс:Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>92677</id>
    <revision>
      <id>291225</id>
      <parentid>222317</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>291225</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="483" sha1="aijqodp6zjrctewj3354icr3f1vdgld" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=[[Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924)|Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат …]]
|Language=be
|Volume=
|Author=
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=Выданьне газэты „Голас Беларуса“&lt;br /&gt;Друкарня С. Бэкэра
|Address=Вільня
|Year=1924
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=OCR
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>aijqodp6zjrctewj3354icr3f1vdgld</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291229</id>
      <parentid>291225</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291229</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="483" sha1="m7stybklseufw6ey1uy918a5sp8w5x3" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=[[Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, Закон … аб польскім грамадзянстве і Міравы трактат … (1924)|Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, Закон … аб польскім грамадзянстве і Міравы трактат …]]
|Language=be
|Volume=
|Author=
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=Выданьне газэты „Голас Беларуса“&lt;br /&gt;Друкарня С. Бэкэра
|Address=Вільня
|Year=1924
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=OCR
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>m7stybklseufw6ey1uy918a5sp8w5x3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Індэкс:Янка Купала — Творы, 1942.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>125010</id>
    <revision>
      <id>291213</id>
      <parentid>289805</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:51:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291213</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="315" sha1="s2cn0hg5vsd0oifk3j8ubhs8giyxaml" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]
|Language=be
|Volume=
|Author=[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]
|Translator=
|Editor=[[Аўтар:Сямён Леўман|Сямён Леўман]]
|Illustrator=
|School=
|Publisher=Государственное Издательство Детской Литературы
|Address=Москва — Ленинград
|Year=
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>s2cn0hg5vsd0oifk3j8ubhs8giyxaml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125633</id>
    <revision>
      <id>291176</id>
      <parentid>290737</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291176</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2775" sha1="4mrk7peycinn42sd4m4hpacfoi4pn7i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{c|'''I. СТАРАДАЎНАЕ ПІСЬМЕНСТВА.|памер=150%}}

&lt;center&gt;'''{{x-larger|Царкоўна-славяншчына.}}'''&lt;/br&gt;
(10—11—12 век)&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}'''{{larger|Гістарычнае дзяленьне беларускае літэратуры.}}''' Беларускую літаратуру можна падзяліць на {{разьбіўка|старадаўную}} (ад прыняцьця хрысьціянскай веры да 19-га сталецьця), {{разьбіўка|новую}} (19-е сталецьце да 80-х гадоў) і навейшую (ад 80-х гадоў 19-га сталецьця да нашых дзён).&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Старадаўнае пісьменства маець у сваім разьвіцьці {{разьбіўка|царкоўна-славяншчыну}} (10—11—12 век), {{разьбіўка|падгатаваўчую пару}} (13—14—15 век), {{разьбіўка|залатую пару}} (16 век), {{разьбіўка|сход}} (17 век) і поўны {{разьбіўка|заняпад}} (18 век).&lt;/br&gt;

{{gap|2em}}'''{{larger|Беларуская нацыя і яе мова.}}''' Беларускі народ утварыўся з трох родных славянскіх пляменьняў: крывічоў, дрыгвічоў і радзімічаў. Гэтыя пляменьні ўжо ў спрадвечны час ня розьніліся між сабою ані моваю, ані правам
сваім, ані рэлігійнымі звычаямі, — але ўсім тым надта розьніліся ад пляменьняў, з якіх утварыліся маскоўскі і ўкраінскі народы. Зьбліжэньне беларускіх пляменьняў асабліва ўзрасло за ўдзельна-вечавое жыцьцё, але зусім зьліліся яны ў адзін беларускі народ за 13 і 14 век. Цяперашняя беларуская мова разьвілася паступова і гістарычна з мовы крывічоў, дрыгвічоў і радзімічаў.&lt;/br&gt;

{{gap|2em}}'''{{larger|Царкоўна-славянская мова.}}''' У часе вялізнага пераходу народаў частка прыпяцкіх дрыгвічоў пайшла на паўдзён, прабілася на Балканы і асела навакол места Салонік. Грэцкія пісьменьнікі называлі гэтых дрыгвічоў {{разьбіўка|другувітамі}}; яны пісалі, быццам другувіцкае племя ўжо ў 7-ым&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4mrk7peycinn42sd4m4hpacfoi4pn7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125649</id>
    <revision>
      <id>291175</id>
      <parentid>290864</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:56:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291175</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4255" sha1="4lnzjzjfxaa0en4ykrljecisr5wpyf5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Царкоўна&quot;/&gt;ахоплен адзіным настроем лірыка, маючага душу, поўную гора і тугі. „Слова а палку Ігараве“ — самы слаўны твор старадаўнага пісьменства.
&lt;section end=&quot;Царкоўна&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Падгатаваўчая&quot;/&gt;&lt;center&gt;'''{{x-larger|Падгатаваўчая пара.}}'''&lt;/br&gt;(13—14—15 век).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Утварэньне адзінага беларускага гаспадарства.'''}} У 13-ым сталецьці беларускі князеўскі род рагваложых сыноў зьвёўся. Прасторнае і магутнае некалі Тураўска-Пінскае князьства пабілася цяпер на некалькі дробных і слабых князьстваў, а ў іншых з іх князеўскі пасад трапіў у кволыя рукі жанчын. А ў гэтых часох ваяўнічыя суседзі літоўцы здолелі ўтварыць незалежнае літоўскае гаспадарства, першыя князі каторага прылучылі да яго невялікія часткі сумежнай зямлі і навет сваю сталіцу Вільню
пабудавалі на гэтым здабытым прасторы. Тады беларускія князьствы пачалі троху-патроху {{разьбіўка|прылучацца}} да Літвы.
Прылучаліся найчасьцей самахоць, на ўснове умоў, а часам былі другія прычыны, як тое, да прыкладу, што літоўскія князі жаніліся з беларускімі князеўнамі, рады каторых былі зьвёўшыся. Урэшце вялікі князь літоўскі стаўся князем усіх абадзіненых беларускіх земляў. З князьствамі Полацкім, Віцебскім і Смаленскім вялікія князі рабілі ўмовы і давалі ім констытуцыйныя граматы; князьствы, дзе свае князі панавалі далей, рабіліся так ці йначай залежнымі ад вялікіх князёў, але паўнапраўнымі часткамі новага адзінага гаспадарства. У гэтым гаспадарстве, да якога пазьней было прылучана і колькі ўкраінскіх зямель, мы пераважалі сваёю лічбою і сваёю культурнасьцю, дык ня дзіва, што ў ім запанаваў беларускі дух. Так, можна сказаць, на працягу 13—14 сталецьцяў беларускія пляменьні аканчальна зьліліся ў адну-адзіную беларускую нацыю і стварылі сваё, вялікае і дужое, гаспадарства пад уладаю літоўска-беларускіх князёў. Беларусы духоўна зусім адалелі літоўцаў-жмудзінаў, каторыя пачалі пераймаць у іх цывілізацыю, мову і навет рэлігію грэцкага вызнаньня. У часох будаваньня беларускага гаспадарства было ўжо ўсім вядома імя Беларусі і беларусаў, якое азначала „русь“ вольную, слабодную ад платы падаткаў наезчыкам.

{{gap|2em}}{{larger|'''Утварэньне адзінай пісьменнай беларускай мовы.'''}} К гэтаму-ж часу з гутарак беларускіх пляменьняў злажылася ў галоўных сваіх асаблівасьцях і адна-адзіная беларуская народная мова. Яна болей а болей пачала
&lt;section end=&quot;Падгатаваўчая&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4lnzjzjfxaa0en4ykrljecisr5wpyf5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125658</id>
    <revision>
      <id>291174</id>
      <parentid>290872</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:55:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291174</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4436" sha1="lbt2gf643u3xcakzwihmm0t7hbme078" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Падгатаваўчая&quot;/&gt;Статута (16 ст.), але ўжо ў 15 сталецьці яна стаяла вельмі высака. Прыкладам, з вялікай лічбы памятак, можа быць мова „Праўнага ліста караля Казіміра“, каторы пачынаўся так:
&lt;div style=&quot;font-size:83%&quot;&gt;
{{gap|2.5em}}Казімір, божаю міласьцю кароль польскі, вялікі князь літоускі і руські,
княжа прускае, і жамаідзкі, і іных, чынім знамяніта сім нашым лістом… іж мы з князьмі і з паны радаю нашага Вялікага Князьства Літоускага і з усім паспольствам сагадаушы, урадзілі есьмо так…
&lt;/div&gt;
{{gap|2em}}{{larger|'''Летапісі-кронікі.'''}} Характэрнаю азнакаю кронік
беларускага гаспадарства ёсьць тое, што ўсе яны пісаны ў чыстай і прыгожай беларускай мове. Летапісных зборнікаў за 15-е, 16-е і 17-е сталецьці маем шмат. Прыкладам можа быць {{разьбіўка|Летапісь Аўрамкі}} (напісана ў 15 веку у Смаленску, цяпер на сховах у Віленскай публічнай бібліатэцы) або {{разьбіўка|Летапісец вялікага князьства Літоўскага}} (16 века, цяпер на сховах у бібліатэцы Красінскіх у Варшаве) і іншыя. У гэнай другой кроніцы летапісец выводзіць род нашых князёў ад рымскіх цэсараў, даець аб пачатках Літвы цікаўны, больш баечнага характару пераказ. Так пісаць ён мог толькі ведаючы латынь. Значыцца, апісаная ім на гістарычны лад байка радзілася з пашырэньнем на Беларусі ўплываў рымскай культуры. Тут-жа ёсьць апавяданьне аб сьвятой Праксэдзе Полацкай, пахаванай у Рыме, жыцьцё каторай падобна да жыцьця сьвятой Афрасіньні Полацкай.
&lt;section end=&quot;Падгатаваўчая&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Залатая&quot;/&gt;&lt;center&gt;'''{{x-larger|Залатая пара.}}'''&lt;/br&gt;(16 век).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Далейшае разьвіцьце старадаўнай літэратурнай мовы.'''}} Калі беларускае жыцьцё ўсё шырэй набіралась эўропэйскасьці, мова наша, як мова нацыянальна-літэратурная, запанавала ў соймах і ратушах. Спачатку мова кніжная зусім мала адрозьнівалась ад народнае мовы. Але „дзеля таго, што народная мова ня мела патрэбных слоўных тэрмінаў, выказуючых новыя разуменьні, прышлося браць іх з другіх моў, а ў першую чаргу з польскай і праз яе з заходня-эўропэйскіх моў, бо з імі былі знаёмы праз Польшчу
вышэйшыя і сярэднія станы на Беларусі. Потым, дзякуючы пашырэньню палітычнай і рэлігійнай вуніі з Польшчай (у канцы 16 века), калі ўмацаваўся на Беларусі польскі каталіцызм, уплыў польскай мовы на народ і духавенства стаў вельмі прыметны. З гэтай прычыны, апрацаваная к канцу 16-га века беларуская літэратурная мова была перасыпана полёнізмамі, галоўным чынам у слоўніку“ (Е. Карскі). Офіцыяльнае поле яе пашырэньня было зацьверджана законам,
&lt;section end=&quot;Залатая&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lbt2gf643u3xcakzwihmm0t7hbme078</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125660</id>
    <revision>
      <id>291264</id>
      <parentid>290766</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T19:09:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291264</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4608" sha1="gt87rt0zdxt3d81ihyvenrd84srnxm4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;каторы пісаў, што пісар земскі маець пісаць усе лісты, выпісы і позвы пабеларуску і беларускімі (кірылаўскімі) літэрамі. Але і ў другіх, ува ўсіх-чыста галінах і праявах літэратуры i жыцьця на Беларусі яна была пашырана, як нацыянальная і літэратурная. Законы, дыплёматычная перапіска, урадовае дзелаводзтва, перапіска духоўнага і сьвецкага грамадзянства, літэратурныя творы — усё было пабеларуску. У гэты час пабеларуску гаварылі ў магнацкім хораме і ў мужыцкай хаце. Мова зрабілася багатаю, гібкаю і прыгожаю, высока-разьвітаю і культурнаю. Тады былі ўжо і цьвёрдыя, агульныя, абавязковыя для ўсіх правілы правапісу.

{{gap|2em}}{{larger|'''Літэратура залатой пары.'''}} Калі турэцкая навала задавіла паўдзённа-славянскія гаспадарствы, у нас страціліся зьвязкі з Візантыяю. Беларусь пачала ўсысаць тыя культурныя сокі, якімі гадаваўся Заход. Гэтыя сокі ішлі да нас цераз Польшчу. У канцы 15-га сталецьця зьяўляецца ў нас цераз яе заходня-эўропэйскі {{разьбіўка|гуманізм}}, каторы даў выдатнага беларускага мужа Францыска Скарыну. Гуманізм, ці адраджэньне было на Заходзе жывым протэстам проці аскетычнага ідэала сярэдніх вякоў, прыгнятаўшага асобу чалавека. У нас яно ўліло новыя, сьвежыя ручаі ў затхле жыцьця. За гуманістамі прыйшлі незабавам {{разьбіўка|рэфарматы}},
меўшыя ў нас вялікі пасьпех і даўшыя нам у другой палавіне 16-га сталецьця цэлы рад пісьменьнікаў. Рэфармацыя прыйшла да нас у форме кальвінізму і соцыніянства. Яна
спачатку значна памагала культурнаму разьвіццю беларусаў. Працуючы для рэлігіі, нашы протэстанты адчынялі школы і друкавалі кніжкі, паднімалі асьвету, працавалі для пісьменства. Калі значаньне рэформацыі пачало зьмяншацца, патроху запанавала {{разьбіўка|рэлігійная рэакцыя}}. У канцы 16-га сталецьця зьяўляюцца на Беларусі езуіты, у большасьці — палякі. Узьнімаецца войстрае змаганьне за веру, на каторае марнуюцца ўсе культурныя сілы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Назовамі твораў і іменьнямі пісьменьнікаў залатая пара надта багата, ня гледзячы на тое, што болей згінула і зьнішчана, чымся дайшло да нас. Асабліва багаты мы старадрукарскімі выданьнямі. Да нашых дзён гэты мнагацэнны скарб быў захован ад вачэй беларускага духа; хавалі яго розныя палітычна-гістарычныя прычыны, каторыя стваралі адсутнасьць гісторыі беларускай літэратуры, як самастойнай навукі. Дзеля цэннасьці твораў або характарыстыкі веку пералічым гэткія рэчы: 1) кнігі Ф. Скарыны, 2) В. Цяпінскага
і 3) С. Буднага; 4) „Одпісы“ Ф. Кміты; 5) „Дняўнік“ Т. Еўлатэйскага; 6) „Прамову“ Мялешкі; 7) вершы А. Рымшы; 8) Баркулабаўскую кроніку і 9) Літоўскі Статут.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gt87rt0zdxt3d81ihyvenrd84srnxm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125661</id>
    <revision>
      <id>291173</id>
      <parentid>290881</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:55:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291173</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2976" sha1="9a8ijps6zotahbbtxgq5z25t9orf818" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;'''{{x-larger|Францыск Скарына.'''}}&lt;/br&gt;(Арадзіўся блізка 1490 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Францыск-Георгій Скарына быў родам з Полацку; сын заможных купцоў, каторыя мелі гандаль з Рыгаю і Вільняю. Наўчыўшыся пачаткаў граматы ў доме бацькоў, трынаццацёх-гадовы здольны хлапец нейкім спосабам папаў у Вільню. Адгэтуль у 1504 ці ў 1505 годзе, калі Скарыне было 14-15 гадоў, беларускія магнаты паслалі яго {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 5.jpg|подпіс=Ф. Скарына.}} вучыцца ў унівэрсітэт у Кракаў. Там выкладаліся гэткія навукі: граматыка, лёгіка, рыторыка, фізыка з арытмэтыкай і геомэтрыяй, музыка, астраномія і навука выкладаць календары і вылічаць гараскопы. З кракаўскага унівэрсітэту Скарына выйшаў бакалярам. Потым ён паехаў у Італію і ў 1512 годзе, пасьля экзамена пры падуанскім унівэрсітэце, дастаў вучоную ступень доктара медыцыны („вызваленых і лекарскіх навук доктар“). Пазьней Скарына падарожнічаў па Нямеччыне, пазнаёміўся з Марцінам Лютэрам, каторы быў да яго няпрыхілен, бо думаў, што Скарына — нячыстая сіла. Заехаўшы ў Прагу, Скарына застанавіўся там на даўжэйшы час і з 1517 года пачаў друкаваць беларускія кніжкі. У гэтай працы яму памаглі заможныя беларусы, прыхільнікі асьветы, а ў першы чарод памагло, кладучы кошт, Віленскае Панскае Брацтва, у каторым згуртаваліся ўсе выдатнейшыя беларускія магнаты. Памаглі яму і беларускія мяшчане, прыкладам — сын віленскага радцы Багдан Онькоў, віленскі бурмістар Якуб Бабіч і іншыя. Яны давалі яму грошы і здабывалі і прысылалі патрэбныя матар‘ялы. Забраўшы з Прагі літэры і ўсе друкарскія прылады, Скарына перабраўся к 1525&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9a8ijps6zotahbbtxgq5z25t9orf818</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125662</id>
    <revision>
      <id>291263</id>
      <parentid>290769</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T19:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291263</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4125" sha1="t71p2lytogycd9tfcg4kg0n4b10t6rb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;году у Вільню ў доме глаўнага віленскага бурмістра Бабіча залажыў першую на Беларусі друкарню, гдзе таксама друкаваў кніжкі. Аб далейшым яго жыцьці вестак захавалася мала. Жаніўся, жыў бедна, меў даўгі, быў засуджан на конфіскацыю ўсяе маемасьці, жаліўся на розныя крыўды каралю. Астатні раз успамінаецца ў актах у 1535 годзе, а калі памёр — то невядома. Скарына меў два іменьні: Францыск і Георгій. Есьць здогад, што быў ён праваслаўны, а каб паступіць у кракаўскі унівэрсітэт, прыняў каталіцтва.

{{gap|2em}}{{larger|'''Кнігі Скарыны.'''}} У 1517, 1518 і 1519 гадох у Празе Скарына прыблізіў да беларускай мовы і {{разьбіўка|надрукаваў 22 кнігі}} старога закону. Гэта была: „{{разьбіўка|Біблія руська, вылажана доктарам Францыскам Скарынаю із слаўнага града Полацка, богу ко чці і людзем паспалітым к добраму научэньню}}“. Кожная кніга была выдрукавана паасобку. У 1525 годзе ў Вільні Скарына надрукаваў „{{разьбіўка|Малую падарожную кніжыцу}}“, у каторай зьмесьціў Псалтыр з пражскай Бібліі і, апрача таго, часасловец, акафісты, шастаднёў і саборнік (сьвятцы). У тым-жа годзе выйшаў у Вільні яго {{разьбіўка|Апостал}}. Асаблівае значаньне для гісторыі літэратуры маюць яго орыгінальныя {{разьбіўка|прадмовы}} да кніг.

{{gap|2em}}{{larger|'''Пачатак беларускага друку.'''}} Першы пачаў друкаваць кніжкі кірылаўскімі буквамі Швайпольт Феоль,
каторы ў 1491 годзе ў сваёй кракаўскай друкарні, на кошты беларускіх вяльможаў Кішкі, Гаштольда і Скуміна-Тышкевіча, адціснуў пяць царкоўных кніжак у царкоўна-славянскай мове. Феоль быў абвінавачан у гэрэзі і ўцёк у Вэнгрыю. Мова яго выданьняў маець беларускія асаблівасьці, але іх помала, каб кніжкі тыя лічыць за беларускія. Першая друкаваная беларуская кніжка — Псалтыр Скарыны, першая кніжка з яго Бібліі. Псалтыр гэты выйшаў з друку ў Празе {{разьбіўка|6-га жніўня (аўгуста) 1517-га года}}. У 1917 годзе, 6 жніўня,
беларусы сьвяткавалі 400-лецьце свайго друку.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Пачатак беларускага друку на Беларусі прыпадае на 1525 год}}.

{{gap|2em}}{{larger|'''Агульны характар скарынінскіх выданьняў.'''}} Друкарская тэхніка ў пачатку 16-га сталецьця стаяла яшчэ дужа нізка: друкаваньне было сакрэтам колькіх чалавек; друкар сам выразаў на дручкох літэры, сам укладаў словы і адбіваў аркушы на ручным варштаце. І доктару Скарыне, апроч яго чыста навуковай працы па выкладаньню&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t71p2lytogycd9tfcg4kg0n4b10t6rb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125669</id>
    <revision>
      <id>291172</id>
      <parentid>290882</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:54:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291172</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4298" sha1="0irfla58kzusofxmcl0eo8tqyw8ibxf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Скарына&quot;/&gt;Цэлі былі такія: 1) „Абы брацья мая, русь, людзі паспалітыя. чтучы, маглі лепей разумеці;“ 2) „Дзецем малым — пачатак усякае добрае навукі, граматы, ежа добра чэсьці і мовіці вучыць“, — значыцца, каб беларускія дзеці мелі падручнік для навукі роднай мовы; 3) каб беларусы-падарожнікі, у становішчы якіх быў і сам доктар, мелі па чым маліцца на чужой старане, ведалі-б, калі сьвяткаваць якія дні („Мал. падар.
кніжыца“).

{{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне Скарыны.'''}} Доктар Скарына сваім войстрым навучным розумам пераверыўся, што трэба завесьці ў кнізе родную мову,
бо царкоўна-славяншчына ці латынь, як рэч незразумелая народу, ня можа і не павінна замяняць яе пры запраўдным культурным разьвіцьці. Ен цьвёрда адкінуў шкодную думку, быццам звычайная, штодзенная, свая „простая“ мова ня годна дзеля малітвы; гэтаю моваю Скарына зьвязаў пісьменства з народам.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Скарына стаіць у нас на вялікім гістарычна-літэратурным і культурным рубяжы, як першы беларускі друкар. Друкарня яго ў Вільні, першая на Беларусі, адбыла вялікую культурную місыю для ўсяго славянскага Усходу; толькі ў Скарыны маглі наўчыцца друкаваць дыякан Іван Фёдараў з Маскоўшчыны і беларус Пётра Мсьціславец, каторыя ў 1564 годзе паспрабавалі залажыць першую друкарню і ў Маскве. Беларуская Біблія Скарыны займаець трэцяе места ў гісторыі друкаванага пісьменства (першая друкаваная Біблія была нямецкая, другая чэшская.)
&lt;section end=&quot;Скарына&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Цяпінскі&quot;/&gt;&lt;center&gt;'''{{x-larger|Васіль Цяпінскі.}}'''&lt;/br&gt;(Другая палав. 16 стал.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Быў родам з Полаччыны, як і Ф. Скарына. Радзіўся ў 40-х гадох 16-га сталецьця. Меў свой двор Цяпін і яшчэ колькі двароў, але, відаць, невялікіх, бо пісаў аб сваей маемасьці, што яна — „ўбогая“. Ня меў ён і такой адукацыі, як Ф. Скарына. Захапіўся рэфармацыйным рухам на Беларусі і належаў да рэлігійнай сэкты арыянітаў. Знаўся з беларускім пісьменьнікам С. Будным, з каторым нейкі час разам друкаваў кніжкі. Пад старасьць меў ён двор на Валыні, каторы, быць можа, дастаўся яму ад князя Астрожскага, як дар за літэратурную і выдавецкую працу. Калі памёр В. Цяпінскі, — невядома. У актах
астатні раз спамінаецца ў 1604 годзе, калі сыны яго судзіліся за бацькаву маемасьць. У 1915 годзе ў бібліатэцы Сьвятаполк-Завадзкага, у м. Крошыне блізка Баранавіч, пашчасьціла бібліафілу Р. Зямкевічу знайці партрэт В. Цяпінскага.
&lt;section end=&quot;Цяпінскі&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0irfla58kzusofxmcl0eo8tqyw8ibxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125673</id>
    <revision>
      <id>291171</id>
      <parentid>290886</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:54:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291171</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4322" sha1="lzza7vfadexu03ef1vutxq0u4z5gb6y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Цяпінскі&quot;/&gt;войстрага і даўсьціпнага“, але „неумеетнага і утрапленага“, дык каб яны закладалі школы для яго. З запалам кажаць ён аб патрэбе асьветы і гнеўна сароміць паноў і духавенства як за іх уласную цемнату, так і за іх нядбаласьць у справе
культурнага разьвіцьця бацькаўшчыны. Яго патрыатычная душа не магла сьцерпіць, што ёсьць такія з княжат і знатных паноў, каторыя „і пісьмом ся сваім, а злашча ў слове божым устыдаюць“. Яго культурная праца была вельмі цяжкою для яго сіл, але ён рабіў яе, — „поневаж каторым бы то
ўласьней учыніці прыстоіла, мітрапалітаве, ўладыкі і ніхто з вучоных чэраз так многі час не хацелі“…
&lt;section end=&quot;Цяпінскі&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Будны&quot;/&gt;&lt;center&gt;'''{{x-larger|Сымон Будны.}}'''&lt;/br&gt;(Другая палавіна 16-га ст.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Сымон Будны радзіўся на Беларусі ў першай палавіне 16-га сталецьця. Вучыўся ён у кракаўскім унівэрсітэце. Пераняўшыся кальвінскімі ідэямі, Будны, як вучоны і вельмі здольны чалавек, неўзабаве здабыў сабе славу сваёю дзеяльнасьцю і літаратурнай працаю. Віленскі ваявода князь Мікалай Радзівіл Чорны запрасіў яго ў 1552 годзе ў Клецк на пасаду кальвінскага пастара. 3 1562 года Будны распачаў шырокае выдавецтва ў Несьвіжскай друкарні, працуючы разам з выдаўцамі Мацеем Кавечынскім і Лаўрэнам Крышкоўскім. Творы свае Будны друкаваў пабеларуску, папольску і палатыні. Па веры ён наляжаў пазьней да антытрынітараў (аднабожнікаў), а з кальвіністамі разыйшоўся. Памёр у пачатку 17-га сталецьця. Будны быў вельмі вучоны, надта добры лінгвіста (ведаў колькі моў) і дужа здольны і цікаўны публіцыста. У творах яго
ёсьць шмат глыбокіх і нязвычайна сьмелых, орыгінальных думак. Дзьве эпохі, сярэднявяковая і новая, схадзіліся ў ім
і цягнулі ў абадва бакі.

{{gap|2em}}{{larger|'''Беларускае пісьменства Буднага:'''}} 1) „Аб
апраўданьні грэшнага чалавека прад Богам“ (1562 г.); 2) „Катэхізіс, то-есьць навука старадаўная хрысьціянская ад сьвятога пісьма для простых людзей языка руськага ў пытаньнях і адказах собрана“ (1562 г.). Абадва творы надрукованы ў Несьвіжу. Апрача гэтага, Будны пісаў яшчэ шмат чаго.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Можна думаць, што Будны, друкуючы беларускія кнігі, меў на ўвазе ня столькі разьвіцьце беларускай культуры і нацыянальнай сьвядомасьці, колькі большае пашырэньне кальвінізму сярод беларускага народу. Аднак, трэба зазначыць, што пасьвячаючы свой кальвінскі катэхізіс сыном {{перанос пачатак|бра|тоў}}
&lt;section end=&quot;Будны&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lzza7vfadexu03ef1vutxq0u4z5gb6y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/34</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125674</id>
    <revision>
      <id>291170</id>
      <parentid>290888</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:54:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291170</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1982" sha1="jj3ei3r3fdsana7pds2wyt7cu6woxai" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Будны&quot;/&gt;{{перанос канец|бра|тоў}} Радзівілаў, Будны пісаў у патрыатычным духу, каб маладыя князі „ня толькі ў чужаземскіх языцах кахалі“

{{выява з подпісам|месца=цэнтар|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 8.jpg|подпіс=Стр. 8-ая з пасьвячэньня выдаўцоў „Катэхізіса“ С. Буднага Радзівілам.}}

{{gap|2em}}Ня маючы ніякага асаблівага значаньня ў разьвіцьці нашай літэратуры, творы Буднага пабольшылі, тым часам,
лічбу друкаваных беларускіх кніжак і спрычыніліся ў пашырэньні беларускай прасьветы. Яны пабуджалі грамадзкую
думку, давалі ёй сьвежасьць новых паглядаў.
&lt;section end=&quot;Будны&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Кміта&quot;/&gt;&lt;center&gt;'''{{x-larger|Філон Кміта.}}'''&lt;/br&gt;(Другая палавіна 16 ст.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Філон Сымонавіч Кміта-Чарнабыльскі,'''}} як відаць, ня быў беларус родам. Ен служыў у Воршы і Смаленску, адкуль пасылаў паном радным данясеньні, ці „одпісы“. Быўшы старастам на ўзьмежку гаспадарства, недалёчка ад
маскоўскае граніцы, Кміта разьвіў шырокую сыстэму шпігоўства ў Маскоўшчыне і аб усім старанна адпісываў у гаспадарстваную раду. Ен добра ведаў палітычнае палажэньне ня
&lt;section end=&quot;Кміта&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jj3ei3r3fdsana7pds2wyt7cu6woxai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125675</id>
    <revision>
      <id>291169</id>
      <parentid>290891</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291169</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4321" sha1="mbf46i7jo37alj93g5a746hy3ut1yna" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Кміта&quot;/&gt;толькі ў Польшчы і фэдэратыўна зьвязанай з ёю бацькаўшчыне, але ведаў, напрыклад, аб адносінах маскоўцаў да перакопскіх татараў і наагул аб беларускай і закардоннай
палітыцы. Цяжкую службу спраўляў ён на старожы Беларусі, і за яго заслугі, зробленыя гаспадарству, яго ўшанавалі
сэнаторствам з тытулам ваяводы смаленскага.

{{gap|2em}}{{larger|'''„Одпісы“'''}} (1573—1574) захаваліся ў рукапісу бібліатэкі Дэпартам. Генеральн. Штабу ў Пецярбурзе. Усяго 31 одпіс. Напіс на іх гэткі: „Реистръ списанья тарменъ, каторые есми листы черезь посланцы мои, даючы вѣдомость
о князи великом и о новинах, о которых мнѣ шпекги мои зъ земли его непріятельской Московской вѣдати давали…“ (па Е. Крскаму). „Одпісы“ маюць значаньне, як мэмуары, характарызуючыя беларускае грамадзянства 16-га сталецьця і нашыя ў той час палітычныя адносіны да суседзяў. Апрача таго, „Одпісы“ цікаўны сваёй літэратурнай формаю і моваю. Гэта ня толькі сухія дзелавыя одпісы, але цікаўныя і навет абразныя апавяданьні, жывыя пераказы купцоў і іншых людзей у эпічным стылю. Мова цікаўна тым, што польскіх слоў
&quot;Одпісах&quot; мала, а чуецца ўплыў маскоўскай гаворкі купцоў, шпегаў, перабежчыкаў і наагул такіх, што пабылі сярод маскоўцаў. Тут-жа многа народных беларускіх прыказак, якія жывуць у штодзеннай нашай гутарцы і цяпер („Як даробіць ліха, прарэжуцца й зубы,“ „Ні думалі, ні гадалі, — гаспадарам
нарадзілі,“ „Калі ўтапілі, тапор давалі, а выплыўшы — ні тапарышча,“ „Тая баба надвое варажыла“ і інш.).
&lt;section end=&quot;Кміта&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Еўлашэўскі&quot;/&gt;&lt;center&gt;'''{{x-larger|Тодар Еўлашэўскі.}}'''&lt;/br&gt;(1546 — 1604).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Аўтобіаграфічны матар‘ял.'''}} Тодар Еўлашэўскі быў родам са Случчыны. У канцы 16-га сталецьця ён займаў пасаду наваградзкага падсудка па выбару. Наляжаў ён да дробнай беларускай шляхты, „каторая цікавілася беларускім пісьменствам, рабіла пераклады, пашырала іх, пісала самабытныя, ўласныя творы“ (Е. Карскі). Яго адукацыя была такая: на пятым годзе вучылі чытаць пабеларуску, пазьней — папольску, а з часам наўчыўся ён пісаць пагэбрайску. Чалавек быў пабожны. Бацька Т. Еўлашэўскага, заўдавеўшы, прыняў духоўны сан і быў біскупам пінскім і тураўскім. На 19 годзе жыцьця Т. Еўлашэўскі, аднак, адступіў ад праваслаўя і навярнуўся на протэстанцтва. Скрозь усё жыцьцё пашыраў ён свой сьветагляд самаасьветай; з часам наўчыўся навукі рахаваньня, законаў, пазнаёміўся з філёзофіяй; меўся
&lt;section end=&quot;Еўлашэўскі&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mbf46i7jo37alj93g5a746hy3ut1yna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125676</id>
    <revision>
      <id>291168</id>
      <parentid>290893</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:53:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291168</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4089" sha1="71ocle23478g7ny21icf9k41p708jo3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Еўлашэўскі&quot;/&gt;навет ехаць ў Угоршчыну ці ў Турцыю, каб зьведаць іншыя далёкія краіны і наўчыцца рознаму рамяству.

{{gap|2em}}{{larger|'''„Дняўнік“ Т. Еўлашэўскага.'''}} Займаючы пасаду падсудка, Еўлашэўскі вёў цікаўны „Дняўнік“, з якога ўзяты біаграфічныя данныя аб самім пісьменьніку. Рукапіс гэты раней знаходзіўся ў Вілянаўскай бібліатэцы блізка Варшавы, а цяпер вывезены у Расею. З „Дняўніка“ мы ведаем аб разьвіцьці і духоўных патрэбах той сфэры, з якой выйшаў Еўлашэўскі. Разьвіцьце яе было нявысокае,
але патрэбы духа, патрэбы ў пісьменстве не зьмяншаліся, а падрасталі. Рацыяналізм быў дужа пашыраны, аднак, ён не аслабаніў і найлепей разьвітых інтэлігентаў веку ад звычайных забабонаў. Так, Еўлашэўскі з паважнасьцю апісаў у „Дняўніку“, як яму здаўся ўночы ў стадоле нейкі агністы
чалавек. Ен кажа, што чалавека таго відзела і шляхцянка, як прылятаў да гаспадарскае дачкі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Еўлашэўскі паказаў у „Дняўніку“ свой патрыатызм: беларускае аўтор усюды вызначаець ад польскага. Ен падчырківае, што ў эпоху першага безкаралеўя палякі баяліся, „кабы се Літва з Маскоўскім не паразумела“. Крыштофа Радзівіла лічыць „стлупам панства Літоўскага“. З пыхаю зазначаець, што на сойме 1578 г. „маршалковаў межы пасламі наш ліцьвін — князь Лукаш Болька-Сьвірскі“. Ен надта шануець паноў Хадкевічаў і пішаць аб беларускіх князёх Слуцкіх, Радзівілах, дае матар‘ял аб Філоне Кміце, Сапегах і іншых. Мова Еўлашэўскага значна церпіць ад пальшчызны, бо ён доўга жыў у Варшаве і наагул усё жыцьцё меў справы з рознымі вяльможнымі панамі, якія гаварылі ўжо папольску, а не пабеларуску.
&lt;section end=&quot;Еўлашэўскі&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Прамова&quot;/&gt;&lt;center&gt;'''{{x-larger|„Прамова“ Мялешкі.}}&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}„Прамову“, зьвязаную з імям кашталяна Смаленскага Івана Мялешкі, знайшлі ў бібліатэцы Храбтовічаў у Шчорсах. Яе быццам-то казаў Мялешка перад адчыненьнем сойму ў Варшаве ў 1589 годзе пры каралі Жыгімонту Трэцім. Крытыкі „Прамовы“ уважаюць, аднак, што ня мог яе казаць кашталян перад каралём і соймам, што калі ён і казаў, дык што-небудзь іншае, а гэткую «Прамову» злажыў нейкі беларускі гумарыста. Каб дапнуць сваіх літаратурна-грамадзянскіх цэляў, аўтор „Прамовы“ зьвязаў яе з імям вядомага
кашталяна. Аднак, значаньне „Прамовы“ ад гэтага ня меншыцца.&lt;/br&gt;
&lt;section end=&quot;Прамова&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>71ocle23478g7ny21icf9k41p708jo3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125678</id>
    <revision>
      <id>291167</id>
      <parentid>290791</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:52:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291167</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3660" sha1="57hjl2h2hedxym2eh1l8gt6zoocgk7b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;'''{{x-larger|Андрэй Рымша.}}'''&lt;/br&gt;(Канец 16-га стал.).&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}Андрэй Рымша-Ліцьвін пісаў у канцы 16-га сталецьця. Адукацыю дастаў ў Астрожскай школе. Пазьней ён быў слугою Крыштофа Радзівіла, як гэта відаць з яго перакладанай з латыні на польскую мову „Топографіі“. Рымша пісаў вершы і прозу. Для нас маюць значаньне яго вершы: 1) „Кронолёгія“ (1581 г.), 2) эпіграма на гэрб Валовіча (1585 г.) і 3) эпіграма на гэрб Сапегі.

{{gap|2em}}1. {{larger|'''Кронолёгія,'''}} або „Каторага ся месяца што за старых вякоў дзеела кароткае апісаньне,“ маець кароткае выкладаньне па месяцох некаторых падзей біблейнай гісторыі, да прыкладу:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Месяца Апрыля, пагэбрэнску Нісан,&lt;/br&gt;Проста Квецень.&lt;/br&gt;Жыдове суха прайшлі Чырвонае мора, —&lt;/br&gt;Карміу іх Бог, на пушчы ня было ім гора…
|}
{{gap|2em}}Апісаньне пачынаецца з месяца верасьня, як першага ў годзе старыннага часу. Цікаўны тагачасныя беларускія назовы месяцаў, — вось яны: верасень, пазьдзернік, грудзень, просінец, стычань, люты, марац, квецень, май, чырвец, ліпец і серпень. „Кронолёгія“ была надрукована ў Астрогу; думаюць, што гэта — вучнёўскі твор А. Рымшы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}2. У надрукованым Мамонічамі ў 1585 годзе зборніку „Генадзія патрыарха… дыалёг, ці самадруга размова“ Андрэй
Рымша зьмесьціў пад ініцыаламі „А. Р.“ эпіграму {{larger|'''„На гэрб яснавяльможнага пана Астафея Валовіча, пана віленскага і протчых.“'''}} Куплеты складаюцца з чатырох радкоў; у першым куплеце два крайніх радкі маюць па 4 склады, а два сярэдніх — па 9:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Што дзьве стралы,&lt;/br&gt;Што урубы, што лілеі значаць, —&lt;/br&gt;То усі людзі мудрыя вельмі&lt;/br&gt;Гаразд бачать.
|}
{{gap|2em}}3. У Літоўскім Статуце 1588 г. зьмешчана эпіграма Рымшы {{larger|'''на гэрб канцлера Лявона Сапегі,'''}} каторая
складаецца з 17-цёх сілябічных двухрадковых куплетаў. Кожны радок маець 13 складоў; рыфмуюцца сумежныя радкі. Пачынаецца эпіграма гэтак:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Усе можам сваім вокам ладна абачыці,&lt;/br&gt;Даужыню і шыракосьць шнурам пазначыці,&lt;/br&gt;{{gap|3em}}І чалавека можам пазнаці па твары,&lt;/br&gt;{{gap|3em}}Естлі у сабе ня маець лішняе прывары.&lt;/br&gt;
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>57hjl2h2hedxym2eh1l8gt6zoocgk7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125679</id>
    <revision>
      <id>291165</id>
      <parentid>290896</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:52:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291165</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4362" sha1="j3bk9f8jt27zgtuilwbn5a4zulkr5qk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Рымша&quot;/&gt;{{gap|2em}}Апісаўшы гэрб Сапегаў, што каторы сымвол значыць, аўтор увасхваляе Сапегаў і выказуець ім добрыя жаданьні:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Жывіце-ж, Сапегаве, усі у многія лета!&lt;/br&gt;Ваша слава слыць будзець, покуль станець сьвета!
|}
{{gap|2em}}Запраўднай поэтычнай творчасьці, навет там, дзе ня трэба было ўслаўляць магнатаў, вершы Рымшы не паказуюць. Ціжар формы і благой тэхнікі давіць думку. Дзеля гэтага, Андрэй Рымша, як поэт, маець для нас значаньне паказальніка: ён паказаў нам верш 16-га сталецьця. Верш гэты сілябічны, рыфмаваны, з дужа даўгімі часам радкамі (13 і болей складоў), нагадуець звычайную прозу, пабітую на рыфмаваныя канцы.
&lt;section end=&quot;Рымша&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Баркулабаўская&quot;/&gt;&lt;center&gt;'''{{x-larger|Баркулабаўская кроніка.}}'''&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}Прыкладам {{разьбіўка|народнай}} беларускай гаворкі 16-га сталецьця можа быць Баркулабаўская кроніка, каторая напісана ў сяле Баркулабаве Быхаўскага павету Магілеўшчыны. Цяпер кроніка знаходзіцца ў Маскоўскай Сінадальнай Бібліатэцы. Яна, як відаць, сьпісана з орыгіналу, і складаець частку беларускага рукапіснага зборніка, пісанага рознымі рукамі. Баркулабаўская кроніка займаець у тым зборніку 138—174 лістоў; пачынаецца з 1563 года, канчаецца 1608 годам; апрача
таго, у канцы ёсьць дапіска аб здачы Смаленска Шэінам у 1633 годзе. Імя летапісца засталося невядомым; ёсьць прычыны думаць, што гэта быў баркулабаўскі поп Аляксей Мсьціславец. Мова летапісі нязвычайна прыгожая і чыстая; яна маець якраз тыя асаблівасьці, каторымі характарызуюцца і сучасныя магілеўскія гаворкі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Летапісец прыймаў к сэрцу палітычныя справы бацькаўшчыны, яе царкоўнае і агульна-грамадзкае жыцьцё, добра быў знаём з жыцьцём Магілеўшчыны, а жыцьцё свайго Баркулабава відзеў даўгі час з усіх бакоў і ведаў яго дасканальна ў абы-якіх драбніцах. І Баркулабаўская кроніка, дзеля таго маець вялікую цану, як гістарычна-апісны матар‘ял. Тут мы
знаходзім беларускае жыцьцё палітычнае, царкоўнае, вайсковае, грамадзкае, сямейнае панскае і простых людзей, штодзеннае, адным словам — поўную карціну Беларусі ў апісаньні жыцьця людзей і прыроды. Як гістарычнай памяткай, ёю карыстаў Салаўёў для свае „Гісторыі Расіі“ (т. 10) і Кастамараў для свайго твору „Смутны час“ (т. 2). Як памятка літературная, яна захоплівае чытаньніка красою эпічнага
стыля, абразнасьцю апавяданьня і сакавітасьцю малюнкаў, асабліва-ж аўторскай шчырасьцю і духам часу, укладзеным
&lt;section end=&quot;Баркулабаўская&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j3bk9f8jt27zgtuilwbn5a4zulkr5qk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125682</id>
    <revision>
      <id>291164</id>
      <parentid>290898</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:52:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291164</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4840" sha1="tviycla1cgo4zp5nzozmbc0ens16zar" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Баркулабаўская&quot;/&gt;у кроніку. З аднакавым хараством змаляваў летапісец, як „Маскву ад Магілева адперлі, пабілі, адагналі“, як новы календар прыймавалі, як змагаліся за веру, якія цэны былі на ўсё, колькі грыбоў у якое лета набіралі, які быў ураджай на хлеб, якое надвор‘е. Карціна голада ў 1601 року хапае за сэрца. Яна канчаецца такою нязвычайнай прастатою, хаваючай вялікі драматызм:
&lt;div style=&quot;font-size:83%&quot;&gt;
{{gap|2.5em}}«…адзін другога пакідалі, ня ведаючы адзін а другім, мала ня усі памерлі. А калі той наход, у варот, альбо у дому у каго стоячы, хлеба прасілі, ацец з сынам, сын з аццом, матка з дачкою, дачка з маткаю, брат з братам, сястра з сястрою, муж з жаною, тымі словы мовілі сільне, сьлезне, горка мовілі так: «Матухна, зязюлюхна, вутухна, панюшка, спадарыня, сонца, месяц, зьвездухна, дай крошку хлеба!» Тут-жа подле варот будзець стаяці зраня да абеда і да палудня, так-то просячы; там-жа другі пад плотам і умрэць.»&lt;/br&gt;
{{gap|2.5em}}«А калі варыва прасілі, тыя словы мовілі: «Спадарыня, перапелачка, зорухна, зернетка, соунышка, дай ложачку дзіцятку варыуца сырога!»
&lt;/div&gt;
{{gap|2em}}Кроніка напісана ў праваслаўна-пабожным тоне і патрыатычна-беларускім духу. Можна заўважыць няпрыхільнасьць летапісца да маскоўцаў з усходу і да веры лацінаў з заходу. Сьвядома адрозьніваець ён сваю „русь“ і ад літоўцаў.
&lt;section end=&quot;Баркулабаўская&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Літоўскі&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Літоўскі Статут.'''}}&lt;/br&gt;(1529—1566—1588).&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}{{larger|'''Яго гісторыя.'''}} Літоўскім Статутам называецца зборнік законаў, якія разьвіліся ад старадаўнага права беларускіх пляменьняў. Законы гэтыя спачатку жылі ў правасьвядомасьці народа. Так было да канца 15-га і пачатку 16-га
сталецьця, калі беларуская нацыя стварыла сваё гаспадарства з такім культурным разьвіцьцем, якое вымагала пісаных законаў. У 1522 годзе на віленскім сойме Жыгімонт Першы выдаў эдыкт аб тым, што Беларусь будзе мець адно пісанае права — Статут, каторы меліся зараз надрукаваць у вялікай лічбе экзэмпляраў. Аднак, хоць у гэтым часе гаворыцца аб Статуце, як аб укладзеным ужо кодэксе, беларускія законьнікі працавалі над проэктам аж да 1529 г. Напісаны быў Статут пабеларуску, цераз год яго пераклалі палацінску, а цераз тры гады папольску. Надрукован ён тады ня быў, а захавауся ў сьпісках. Гэта ёсць {{разьбіўка|першая рэдакцыя}} Статута (1529 г.). Дзеля некаторых перамен у гаспадарстваным ладзе, а таксама заган паасобных артыкулаў, Жыгімонт Аўгуст даручыў выдатным законьнікам палепшыць той Статут. Новая, {{разьбіўка|другая рэдакцыя}} Статута была зацьверджана на
віленскім сойме ў 1566 г. Пасьля Люблінскай уніі (1569 г.) асобая камісія пад старшынствам канцлера Лявона Сапегі
ізноў перагледзіла Статут, каб нашы законы схадзіліся
&lt;section end=&quot;Літоўскі&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tviycla1cgo4zp5nzozmbc0ens16zar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125684</id>
    <revision>
      <id>291162</id>
      <parentid>290900</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291162</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4567" sha1="hedt9cctlpmydjk3uqtrx59fmehxpec" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Літоўскі&quot;/&gt;{{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне Літоўскага Статута.'''}} Статут — найдаражэйшая памятка ня толькі гістарычная ці юрыдычная, але і чыста літэратурная, хоць гэта і ня ёсьць твор краснага пісьменства. Літэратурнае значаньне Статута стваралася і расло з яго гадамі, а ў нашы дні яно нязвычайнае, вялізазнае. Літоўскі Статут — гэта ёсьць тая несакрушная скаліна, той духоўны памятнік, які найлепей сьведчыць аб славе і магутнасьці нашае мовы і нашага навет звычайнага пісьменства. Статут 1529 г., як агульны і свой закон для усіх земляў гаспадарства, агараджаў яго адзінства і самастойнасьць, а сваёю беларускаю моваю паказываў на панаваньне ў гаспадарстве беларускай стыхіі, як грунтоўнай.
&lt;section end=&quot;Літоўскі&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Друкары&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Друкары, друкарні, кнігі.}}&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}У старадаўны час сярод беларусаў шмат было культурных дзеячаў, каторыя друкаваньнем кніжок, коштамі, матар‘яламі, спагадаю ці прывілеямі і рознымі іншымі спасабамі разьвівалі і паднімалі беларускае пісьменства. Спачатку стаяць слаўныя іменьні друкароў-мецэнатаў: {{разьбіўка|Багдана Онькова, Якуба Бабіча}} і інш. У 1575 годзе быўшая Скарыніна друкарня, закладзеная на кошты Бабіча, перайшла на ўласнасьць да вядомых культурных дзеячаў 16-га сталецьця — братоў {{разьбіўка|Кузьмы і Лукаша Мамонічаў}}. Мамонічы былі родам з Магілева. Кузьма быў віленскім бурмістрам, а Лукаш скарбным вял. кн. Літоўскага. Кузьмоў сын Лявон менаваўся каралеўскім друкаром. Дзеяльнасьць друкарні цягнулася безперастанку да другой палавіны 17 сталецьця. У ёй надрукован Літоўскі Статут, шмат твораў полемічных і духоўнага зьместу. Браты Мамонічы запрасілі да сябе вядомага беларуса-друкаваньніка {{разьбіўка|Пётру Мсьціслаўца}}, які раней, у 1564 г., разам з маскоўцам дыяканам {{разьбіўка|Іванам Фёдаравы}}м паспрабаваў залажыць друкарню ў Маскве. Маскоўская чэрня разбурыла яе, а друкары, абвінавачаныя ў гэрэсі, мусілі ўцякаць назад на Беларусь. Іх узяў да сябе сьперша вядомы беларускі дзеяч-мецэнат гетман {{разьбіўка|Грыгор Хадкевіч}} у свой двор {{разьбіўка|Заблудава}} (Беластоцкага павету), дзе яны наснудзілі друкарню і надрукавалі колькі кніг. Тут у 1568-1569 гг. выцісьнена Эвангельле вучыцельнае, Псалтыр і інш.; у прадмове да Эвангельля Г. Хадкевіч
пісаў: „Памысьліў быў есьмі, іжа бы сію кнігу, выразуменьня радзі простых людзей, пералажыці на простую малву.“
Перайшоўшы да Мамонічаў, Мсьціславец у 1574-1575 г.г. надрукаваў Эвангельле служэбнае, а у 1576 г. — Псалтыр. Ен
з удзячнасьцю пісаў аб падмозе яму ў гэтым часе ад двух
&lt;section end=&quot;Друкары&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hedt9cctlpmydjk3uqtrx59fmehxpec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125687</id>
    <revision>
      <id>291161</id>
      <parentid>290904</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:43:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291161</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4536" sha1="nu9lzmnzzosdactfwptd8usnbzggawt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Друкары&quot;/&gt;перад касьцёлам сьв. Яна ў Вільні. Цяпер гэтая Біблія нязвычайная бібліаграфічная рэдкасьць. Друкарня з Бярэсьця была перавезена ў Вільню і аддадзена езуіцкай акадэміі. У Супрасьлі (Горадзеншчына) друкарня існавала пры уніяцкім базыльянскім манастыры. Тут друкаваліся Чэцьці-Мінеі, свяшчэннае пісаньне і наагул царкоўныя і духоўныя уніяцкія кнігі для ўсяе Беларусі. Тут-жа друкаваліся і стараверскія кнігі (у перш. палав. 18 ст.). Супрасьльская друкарня істнавала аж да пачатку 19-га сталецьця; калі Супрасль з Беластокам адыйшоў да Прусаў, зьбяднеўшыя манахі-уніяты прадалі яе друкару Арону з Беластока (Кіркор, „Асьвета і народная творчасьць у Ліцьве“). Друкарня ў Еўі (35 вёрст ад Вільні) была адчынена ў 1611 г. князем Багданам Огінскім. Апрача таго, былі вялікія друкарні ў Дзярэчыне, Гродз. губ., (зрабіў у 1585 г. Сапега), у Кейданах, Ковен. губ., (зрабіў у 1611 г. Януш Радзівіл), у Сейнах, Ашмяне, Кнышыне, Слоніме, Горадні, Заслаўлі, Магілеве, Полацку,
Менску, Пінску, Бялынычах і іншых мястох. Друкаваньне кніг, пачаўшыся ўдосьветкі ў 16 сталецьці, к канцу века разьвілося нязвычайна: можна было налічыць дзесяткі друкарняў, раскіданых па розных мястох і мясьцечках Беларусі. Найболей старадрукарскіх кніг, дайшоўшых да нас, прыпадае на канец 16-га і пачатак 17-га сталецьця. Друкаваліся і расходзілісь кнігі ў масе экзэмпляраў. Есьць тут усялякія выданьні. Есьць, акром разгледжаных, дужа цікаўныя па мове, як „{{разьбіўка|Гармонія, альбо сагласіе веры, сакрамэнтаў і цэрэмоней васточнае цэркві з касьцёлам рымскім}}“ (Вільня, 1608) ці вучыцельнае {{разьбіўка|Эвангельле Каліста}} (Еўе, 1616), выданае дзеля, „пранезнаемасьці і неумеетнасьці языка славенскага многіх,“  цераз што іншыя „удавалісь да заразьлівых ерэтычнай навукі паствіск.“ Есьць кнігі па філёлёгіі, як граматыкі (Лаўрэнція
Зізанія — Вільня, 1596 г., М. Сматрыцкага — Еўе, 1616 г. і інш.),
слоўнікі („{{разьбіўка|Лексікон}}“ {{разьбіўка|Памвы Бярынды}} — 1627 г.,
складаны на працягу больш за 30-х гадоў, а ў 1653 г. перадрукованы ў {{разьбіўка|Куцеінскай}} (Магіл. губ.) {{разьбіўка|друкарні С. Собаля}}, як „патрэбны і пажытачны многім“). Асабліва-ж многа школьных падручнікаў.
&lt;section end=&quot;Друкары&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Ай&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''А{{gap|0.5em}}й{{gap|1em}}К{{gap|0.5em}}і{{gap|0.5em}}т{{gap|0.5em}}а{{gap|0.5em}}б.'''}}&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}У 1915 годзе Я. Луцкевіч знайшоў у Сорак-Татарах, ваколіцы пад Вільняй, рукапісную кнігу „Ай Кітаб“, аб каторай пісаў вось што: „Літоўскія татары-магамэтане, якія дагэтуль жывуць у Меншчыне і Віленшчыне, пасяліліся ў {{перанос пачатак|на|шым}}
&lt;section end=&quot;Ай&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nu9lzmnzzosdactfwptd8usnbzggawt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125688</id>
    <revision>
      <id>291160</id>
      <parentid>290907</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:40:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291160</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4382" sha1="8kbgcodfeh3ydlprkp02m86ykmphu1c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Ай&quot;/&gt;{{перанос канец|на|шым}} краі ў пачатку XV веку. Яны былі выпісаны, як ўспамагаўчае войска проці крыжакоў, вялікім князем Вітаўтам. Пасьля вайны яны асталіся ў нашым краі, дасталі права жаніцца з дачкамі тутэйшых баяр-шляхты і прынялі ад іх фаміліі, звычаі, мову беларускую; толькі вера асталася магамэтанская. Вось, для духоўнае патрэбы татарскія муллы
(„молна“) арабскімі літэрамі пабеларуску перапісалі і пераклалі сьвятую кнігу „Ай Кітаб“, зьбеларушчаную у „Кіцёп“. — „Ай Кітаб“, сьвятая кніга, гэта ёсьць тлумачаньне Корану, яго прыповесьці важнейшыя. Знаньне арабскае мовы хутка
загінула, асталося толькі знаўства пісаць арабскімі літэрамі і чытаць напісанае паарабску. Мы бачым яшчэ шмат дакумэнтаў судовых, падпісаных мясцовымі татарамі паарабску, але словамі беларускімі. Гэта йдзе праз увесь XVI і XVII век“.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Знойдзены Я. Луцкевічам „Ай Кітаб“ — вялікая рукапісная кніга, зложаная з колькісот страніц, у вокладцы, без пачатку і канца, пісаная характарам 16-га або пачатку 17-га
веку. На некаторых страніцах радок беларускага тэксту йдзець пад радком арабскім (гэтак на нашым зьнімку). Але
найчасьцей тэкст толькі беларускі, сярод якога стаіць часам адно ці некалькі сьпецыяльных слоў магамэтанскай рэлігіі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Апрача літэратурна-паказаўчага характару, беларускі
„Ай Кітаб“ маець для нас вельмі важнае і гістарычна-філёлёгічнае значаньне, як цэнная памятка нашай жывой старадаўнай мовы. Яна маець у сваім правапісе дзьве характэрных асаблівасьці, якіх у кірылічным тэксьце беларускіх старых грамат у такім пеўным выглядзе ня маем: 1) ясна
азначаны гук „дз“ (напрыклад, у словах {{разьбіўка|дзень, відзелі}} і інш.); 2) асобным знакам паказаны гук „ць“ (напрыклад, у словах {{разьбіўка|цемна, сьветласці}}, якія па кірылічнай транскрыпцыі былі-б напісаны „темна“, „сьветласьті“). Адгэтуль відаць, што гукі „дз“ і „ць“ выгаварываліся ў нашай жывой мове ад найдаўнейшых часоў. Беларускі „Ай Кітаб“ пакуль што мала быў на воку вучоных мовазнаўцаў, дык магчыма, што калі-небудзь з яго даведаемся і аб іншых важных асаблівасьвях старадаўнае мовы.
&lt;section end=&quot;Ай&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Верш&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Верш Пашкевіча.'''}}&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}У вадным старадаўным рукапісу Літоўскага Статута, каторы быў на сховах у бібліятэцы віленскай каталіцкай духоўнай сэмінарыі, знайшлі цікаўны верш, азагалоўлены гэтак: „Ян-Казімір Пашкевіч рукою ўласнаю пісаў року 1621“. Верш невялічкі:
&lt;section end=&quot;Верш&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8kbgcodfeh3ydlprkp02m86ykmphu1c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291261</id>
      <parentid>291160</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T19:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291261</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4382" sha1="n24t6idv1f563pdxxvxfiul2sh4uq32" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Ай&quot;/&gt;{{перанос канец|на|шым}} краі ў пачатку XV веку. Яны былі выпісаны, як ўспамагаўчае войска проці крыжакоў, вялікім князем Вітаўтам. Пасьля вайны яны асталіся ў нашым краі, дасталі права жаніцца з дачкамі тутэйшых баяр-шляхты і прынялі ад іх фаміліі, звычаі, мову беларускую; толькі вера асталася магамэтанская. Вось, для духоўнае патрэбы татарскія муллы („молна“) арабскімі літэрамі пабеларуску перапісалі і пераклалі сьвятую кнігу „Ай Кітаб“, зьбеларушчаную у „Кіцёп“. — „Ай Кітаб“, сьвятая кніга, гэта ёсьць тлумачаньне Корану, яго прыповесьці важнейшыя. Знаньне арабскае мовы хутка загінула, асталося толькі знаўства пісаць арабскімі літэрамі і чытаць напісанае паарабску. Мы бачым яшчэ шмат дакумэнтаў судовых, падпісаных мясцовымі татарамі паарабску, але словамі беларускімі. Гэта йдзе праз увесь XVI і XVII век“.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Знойдзены Я. Луцкевічам „Ай Кітаб“ — вялікая рукапісная кніга, зложаная з колькісот страніц, у вокладцы, без пачатку і канца, пісаная характарам 16-га або пачатку 17-га веку. На некаторых страніцах радок беларускага тэксту йдзець пад радком арабскім (гэтак на нашым зьнімку). Але найчасьцей тэкст толькі беларускі, сярод якога стаіць часам адно ці некалькі сьпецыяльных слоў магамэтанскай рэлігіі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Апрача літэратурна-паказаўчага характару, беларускі „Ай Кітаб“ маець для нас вельмі важнае і гістарычна-філёлёгічнае значаньне, як цэнная памятка нашай жывой старадаўнай мовы. Яна маець у сваім правапісе дзьве характэрных асаблівасьці, якіх у кірылічным тэксьце беларускіх старых грамат у такім пеўным выглядзе ня маем: 1) ясна азначаны гук „дз“ (напрыклад, у словах {{разьбіўка|дзень, відзелі}} і інш.); 2) асобным знакам паказаны гук „ць“ (напрыклад, у словах {{разьбіўка|цемна, сьветласці}}, якія па кірылічнай транскрыпцыі былі-б напісаны „темна“, „сьветласьті“). Адгэтуль відаць, што гукі „дз“ і „ць“ выгаварываліся ў нашай жывой мове ад найдаўнейшых часоў. Беларускі „Ай Кітаб“ пакуль што мала быў на воку вучоных мовазнаўцаў, дык магчыма, што калі-небудзь з яго даведаемся і аб іншых важных асаблівасьвях старадаўнае мовы.
&lt;section end=&quot;Ай&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Верш&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Верш Пашкевіча.'''}}&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}У вадным старадаўным рукапісу Літоўскага Статута, каторы быў на сховах у бібліятэцы віленскай каталіцкай духоўнай сэмінарыі, знайшлі цікаўны верш, азагалоўлены гэтак: „Ян-Казімір Пашкевіч рукою ўласнаю пісаў року 1621“. Верш невялічкі:
&lt;section end=&quot;Верш&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n24t6idv1f563pdxxvxfiul2sh4uq32</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291262</id>
      <parentid>291261</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T19:01:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291262</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4380" sha1="93l0zuve1pbott8hu22tk70xdvrn9yd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Ай&quot;/&gt;{{перанос канец|на|шым}} краі ў пачатку XV веку. Яны былі выпісаны, як ўспамагаўчае войска проці крыжакоў, вялікім князем Вітаўтам. Пасьля вайны яны асталіся ў нашым краі, дасталі права жаніцца з дачкамі тутэйшых баяр-шляхты і прынялі ад іх фаміліі, звычаі, мову беларускую; толькі вера асталася магамэтанская. Вось, для духоўнае патрэбы татарскія муллы („молна“) арабскімі літэрамі пабеларуску перапісалі і пераклалі сьвятую кнігу „Ай Кітаб“, зьбеларушчаную у „Кіцёп“. — „Ай Кітаб“, сьвятая кніга, гэта ёсьць тлумачаньне Корану, яго прыповесьці важнейшыя. Знаньне арабскае мовы хутка загінула, асталося толькі знаўства пісаць арабскімі літэрамі і чытаць напісанае паарабску. Мы бачым яшчэ шмат дакумэнтаў судовых, падпісаных мясцовымі татарамі паарабску, але словамі беларускімі. Гэта йдзе праз увесь XVI і XVII век“.&lt;/br&gt;{{gap|2em}}Знойдзены Я. Луцкевічам „Ай Кітаб“ — вялікая рукапісная кніга, зложаная з колькісот страніц, у вокладцы, без пачатку і канца, пісаная характарам 16-га або пачатку 17-га веку. На некаторых страніцах радок беларускага тэксту йдзець пад радком арабскім (гэтак на нашым зьнімку). Але найчасьцей тэкст толькі беларускі, сярод якога стаіць часам адно ці некалькі сьпецыяльных слоў магамэтанскай рэлігіі.&lt;/br&gt;{{gap|2em}}Апрача літэратурна-паказаўчага характару, беларускі „Ай Кітаб“ маець для нас вельмі важнае і гістарычна-філёлёгічнае значаньне, як цэнная памятка нашай жывой старадаўнай мовы. Яна маець у сваім правапісе дзьве характэрных асаблівасьці, якіх у кірылічным тэксьце беларускіх старых грамат у такім пеўным выглядзе ня маем: 1) ясна азначаны гук „дз“ (напрыклад, у словах {{разьбіўка|дзень, відзелі}} і інш.); 2) асобным знакам паказаны гук „ць“ (напрыклад, у словах {{разьбіўка|цемна, сьветласці}}, якія па кірылічнай транскрыпцыі былі-б напісаны „темна“, „сьветласьті“). Адгэтуль відаць, што гукі „дз“ і „ць“ выгаварываліся ў нашай жывой мове ад найдаўнейшых часоў. Беларускі „Ай Кітаб“ пакуль што мала быў на воку вучоных мовазнаўцаў, дык магчыма, што калі-небудзь з яго даведаемся і аб іншых важных асаблівасьвях старадаўнае мовы.
&lt;section end=&quot;Ай&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Верш&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Верш Пашкевіча.'''}}&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}У вадным старадаўным рукапісу Літоўскага Статута, каторы быў на сховах у бібліятэцы віленскай каталіцкай духоўнай сэмінарыі, знайшлі цікаўны верш, азагалоўлены гэтак: „Ян-Казімір Пашкевіч рукою ўласнаю пісаў року 1621“. Верш невялічкі:
&lt;section end=&quot;Верш&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>93l0zuve1pbott8hu22tk70xdvrn9yd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125689</id>
    <revision>
      <id>291159</id>
      <parentid>290910</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291159</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2602" sha1="helild0fbmxf9bfn2r6ilkte4rb9mml" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Верш&quot;/&gt;
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Польска квітнець лацізнаю,&lt;/br&gt;Літва квітнець русчызнаю;&lt;/br&gt;Бяз той у Польшчы не прабудзеш,&lt;/br&gt;Бяз сей у Ліцьве блазнам будзеш;&lt;/br&gt;Той лаціна язык даець,&lt;/br&gt;Та бяз русі не вытрваець.&lt;/br&gt;Ведзь-жа юж, Русь, іж тва хвала&lt;/br&gt;На усім сьвеце юж дайзрала;&lt;/br&gt;Весяліся-ж ты, русіне,&lt;/br&gt;Тва слава нікуды ня згіне!
|}
{{gap|2em}}То-ж была яшчэ пара бліскучага ўваччу разьвіцьця нашага слова, і сучасьнікі ня відзелі, што пачаўся сход… І дапраўды, — цяпер таксама зьяўляліся пісьменьнікі, друкавалася

{{выява з подпісам|месца=цэнтар|шырыня=400px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 13.jpg|подпіс=Аўтографы: 1) Cапегі, 2) Валовіча, 3) Палубенскай і 4) Масальскай.}}

шмат кніжок, літэратура жыла. Хіба толькі новы, полемічны тон яе даваў права сказаць аб нейкім пераломе. Тым часам, гэтая пара была няпрыкметным пачаткам страшнога, мёртвага заняпаду нацыянальна-беларускай духоўнасьці.
&lt;section end=&quot;Верш&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Сход&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''C{{gap|1em}}x{{gap|1em}}o{{gap|1em}}д.'''}}&lt;/br&gt;(17 век).&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}{{larger|'''Палітычны і культурны заняпад.'''}} 3 часоў
уніі нашага гаспадарства з Польшчаю, на якую прыстаў у 1385 г. Ягайла, мы яшчэ ня трацілі свае незалежнасьці;
на пагляд нашых прашчураў гэта быў палітычны хаўрус. Каталіцтва, каторае зьявілася пасьля гэтага на беларускай
тэрыторыі больш-менш прыкметна, хоць і нясло з сабою чужаземны польскі дух, але нясло так, што зусім не пагражала
устоям самабытна-беларускай культуры. Польскія ўплывы
&lt;section end=&quot;Сход&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>helild0fbmxf9bfn2r6ilkte4rb9mml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/60</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125702</id>
    <revision>
      <id>291257</id>
      <parentid>290913</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:54:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291257</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2539" sha1="msrfsv8f6z3zdfhxe6n32bhi224bgjd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Сход&quot;/&gt;{{перанос канец|беларуска|га}} жыцьця, ён быў-бы адным з выдатнейшых і слаўнейшых сыноў свае бацькаўшчыны. Навет у маскоўскай літаратуры ён пакінуў гістарычны сьлед.
{{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 15.jpg|подпіс=Сымон Полацкі.}}

{{gap|2em}}{{разьбіўка|Мова}} С.
Полацкага, як і другіх беларуска-ўкраінскіх пісьменьнікаў, прасьвячаўшых у 17 сталецьці Маскоўшчыну, гэта — мешаніна маскоўскай царкоўна-славяншчыны з беларускай украінізаванай моваю, калі на той быў вялікі польскі ўплыў. З ростам вышэйшай духоўнай адукацыі
на Беларусі і Украіне, пачаў узрастаць і царкоўна-славянскі элемент у літэратуры, каторы зьбліжаў нашую
кніжную мову з моваю пісьменных маскоўцаў. Гэта, між іншым, таксама аслабіла ў пазьнейшы час значаньне нашае мовы. Маскоўшчына спачатку ўзяла ад нас, цераз нашых вучоных, многія словы і звароты мовы, навет граматыку і ўсе плады навукі філёлёгіі, але пазьней, усё павярнуўшы на свой чыста-велікарускі лад і зрабіўшыся пераможным асяродкам, тым лягчэй накінула мізэрным астаткам нашай інтэлігенцыі сваю новую літэратурную мову, створаную ў 18-ым сталецьці.
&lt;section end=&quot;Сход&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Заняпад&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''З{{gap|0.5em}}а{{gap|0.5em}}н{{gap|0.5em}}я{{gap|0.5em}}п{{gap|0.5em}}а{{gap|0.5em}}д.'''}}&lt;/br&gt;(18-е сталецьце).&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}К пачатку 18-га сталецьця ў нашай мове істнавалі дзьве дужа нязгодныя стыхіі: кніжная і вусная. Народная
&lt;section end=&quot;Заняпад&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>msrfsv8f6z3zdfhxe6n32bhi224bgjd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/61</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125703</id>
    <revision>
      <id>291258</id>
      <parentid>290824</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291258</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4634" sha1="1ol1mpribu0f4yjic746z75nlqkd00h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;гутарка ўвесь час аставалася збоку ад літэратурнага руху і ў кнігу трапляла рэдка; аднак, яна разьвівалася ў вустах народа. Цяпер, дзеля свае няблізкасьці да мовы кніжнай, яна не магла даць ёй помачы ў заняпадзе; дзеля таго-ж беларуская масквафільская інтэлігенцыя 18-га сталецьця, каторая не хацела пісаць папольску, пачала цягнуць да кніжнай мовы Маскоўшчыны. Гістарычныя падзеі, вельмі некарысныя для палітычнай справы Беларусі, паддавалі ахвоты гэтай прыціснутай інтэлігенцыі ў яе кірунку на Маскву. Як калісь паны-магнаты, замест бараніць родную справу, прыпалі да Польшчы за яе панскасьць, так цяпер праваслаўныя духаўнікі-магнаты, замест шукаць ратунку ў сваім народзе, прыпадалі да Маскоўшчыны за яе аднавернасьць з імі. Рэзкі падзел на „палякоў“ і „маскалёў“ прыймаў усё выразьнейшыя формы і ў кніжнай мове. Загнанае ў мужыцкую хату беларускае слова магло падымацца ў 18 сталецьці трошачку вышэй толькі ў уніяцтве. Амаль ня ўсё беларускае ніжэйшае, вясковае духавенства к канцу века было уніяцкае, ня было такога сяла, дзе ня было-б уніяцкай царквы (як аб гэтым пісаў з беларускай падарожы маскоўскі вучоны В. Севергін у 1803—1804 г.г.). Уніяцкія-ж духаўнікі хоць і дужа падпалі пад уплыў польскай мовы, цьвёрда дзяржаліся мовы свае паствы, казаньні казалі і навуку ў школах выкладалі пабеларуску. Ад царкоўна-славяншчыны уніяты аддаліліся так, што ўжо к часу сабора ў Замосьці (1720 г.) з нова-высьвячаных духаўнікоў хіба толькі соты разумеў паславянску, і Л. Кішка выдаў патрэбны слоўнік (1722 г.).&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Лявон-Лукаш Кішка}} (1668—1728), уніяцкі мітрапаліт, пахадзіў з даўнай і слаўнай беларускай фаміліі, вучыўся ў Рыме, дзе дастаў дыплём доктара багаслоўскіх навук. Быў профэсарам валадзімірска-валынскай уніяцкай колегіі, потым вікарыем і супэрыорам Сьвята-Траецкага кляштара ў Вільні. Ен напісаў: „А сакрамэнтах“ (Полацак, 1697); „Сабраньне прыпадкаў, духоўным асобам патрэбнае“… (Супрасьль, 1722); і інш.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}У другой палавіне 18-га сталецьця пачынае карыстаць беларускай мовай болей-меней прыкметна і каталіцкае духавенства, каб пісаным і вусным, зразумелым для народа словам пашыраць сваю веру. Гаварыла пабеларуску і шляхта, а злашча ў аколіцах, подалека адсунутых ад абпалячаных культурных цэнтраў, як аб тым сьведчыць і Я. Чачот. Ен пісаў, што яшчэ за яго памяцьцю, ці-то на пачатку 19-га сталецьця, старэнькія паны любілі гаманіць пабеларуску, або „пакрывіцку“, як тады казалі. Але мова наша к гэтаму часу ўсё болей станавілася ў вачох пераможных чужынцоў і сваіх рэнегатаў нечым простым, мужыцкім і сьмешным, асабліва&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ol1mpribu0f4yjic746z75nlqkd00h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291259</id>
      <parentid>291258</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:55:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291259</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4633" sha1="9mvqqtyegneobyv66v42eq7d4a1gckf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;гутарка ўвесь час аставалася збоку ад літэратурнага руху і ў кнігу трапляла рэдка; аднак, яна разьвівалася ў вустах народа. Цяпер, дзеля свае няблізкасьці да мовы кніжнай, яна не магла даць ёй помачы ў заняпадзе; дзеля таго-ж беларуская масквафільская інтэлігенцыя 18-га сталецьця, каторая не хацела пісаць папольску, пачала цягнуць да кніжнай мовы Маскоўшчыны. Гістарычныя падзеі, вельмі некарысныя для палітычнай справы Беларусі, паддавалі ахвоты гэтай прыціснутай інтэлігенцыі ў яе кірунку на Маскву. Як калісь паны-магнаты, замест бараніць родную справу, прыпалі да Польшчы за яе панскасьць, так цяпер праваслаўныя духаўнікі-магнаты, замест шукаць ратунку ў сваім народзе, прыпадалі да Маскоўшчыны за яе аднавернасьць з імі. Рэзкі падзел на „палякоў“ і „маскалёў“ прыймаў усё выразьнейшыя формы і ў кніжнай мове. Загнанае ў мужыцкую хату беларускае слова магло падымацца ў 18 сталецьці трошачку вышэй толькі ў уніяцтве. Амаль ня ўсё беларускае ніжэйшае, вясковае духавенства к канцу века было уніяцкае, ня было такога сяла, дзе ня было-б уніяцкай царквы (як аб гэтым пісаў з беларускай падарожы маскоўскі вучоны В. Севергін у 1803—1804 г.г.). Уніяцкія-ж духаўнікі хоць і дужа падпалі пад уплыў польскай мовы, цьвёрда дзяржаліся мовы свае паствы, казаньні казалі і навуку ў школах выкладалі пабеларуску. Ад царкоўна-славяншчыны уніяты аддаліліся так, што ўжо к часу сабора ў Замосьці (1720 г.) з нова-высьвячаных духаўнікоў хіба толькі соты разумеў паславянску, і Л. Кішка выдаў патрэбны слоўнік (1722 г.).&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Лявон-Лукаш Кішка}} (1668—1728), уніяцкі мітрапаліт, пахадзіў з даўнай і слаўнай беларускай фаміліі, вучыўся ў Рыме, дзе дастаў дыплём доктара багаслоўскіх навук. Быў профэсарам валадзімірска-валынскай уніяцкай колегіі, потым вікарыем і супэрыорам Сьвята-Траецкага кляштара ў Вільні. Ен напісаў: „А сакрамэнтах“ (Полацак, 1697); „Сабраньне прыпадкаў, духоўным асобам патрэбнае“… (Супрасьль, 1722); і інш.&lt;/br&gt;{{gap|2em}}У другой палавіне 18-га сталецьця пачынае карыстаць беларускай мовай болей-меней прыкметна і каталіцкае духавенства, каб пісаным і вусным, зразумелым для народа словам пашыраць сваю веру. Гаварыла пабеларуску і шляхта, а злашча ў аколіцах, подалека адсунутых ад абпалячаных культурных цэнтраў, як аб тым сьведчыць і Я. Чачот. Ен пісаў, што яшчэ за яго памяцьцю, ці-то на пачатку 19-га сталецьця, старэнькія паны любілі гаманіць пабеларуску, або „пакрывіцку“, як тады казалі. Але мова наша к гэтаму часу ўсё болей станавілася ў вачох пераможных чужынцоў і сваіх рэнегатаў нечым простым, мужыцкім і сьмешным, асабліва&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9mvqqtyegneobyv66v42eq7d4a1gckf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125704</id>
    <revision>
      <id>291260</id>
      <parentid>290916</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:56:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291260</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2527" sha1="5b0eeixojrcwwyk24yd9ehnavxtjayq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;зручным для панскіх жартаў. Гэты пагляд спускаўся з часам ніжэй, у дробна-шляхоцкія, чыноўніцкія і духавенскія масы. {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 16.jpg|подпіс=Л. Кішка.}} Магчыма, што ён, неўспадзеўкі, паддзержываў і разьвіваў хадзячую, вусную і рукапісную, літэратуру тагачасных фацэцій, жартаў і макаранічных, польска-беларускіх вершаў. Літэратура гэтая пайшла пазьней матар‘ялам для белетрыстыкі польскіх і нашых пісьменьнікаў. Прыкладам ці водгукам яе могуць быць такія рэчы, як „Дзядзіна“, „Сьведка“ і інш. Ф. Багушэвіча або „Лямэнт раскаханага“ — макаранічны верш, запісаны А. Рылінскім у „Беларусі“ і В. Дуніным-Марцінкевічам у „Пінскай шляхце“.&lt;/br&gt;{{gap|2em}}Народ-жа ў гэтую пару, цярпеўшы лютую паншчыну, жыў сваёю, няўмірушчаю і вечна-сьвежаю народнай творчасьцю ды крыху тою кніжнасьцю ад 17-га сталецьця, як гімны, псальмы, авантурныя казкі і фацэціі. Разумеецца, што кніжная творчасьць, калі ўся яна перакідалася на польскае, ці маскоўскае поле, калі яна рабілася рэнегацкаю, разьвівацца не магла, а ўсе болей зьніжалася і мізарнела. Быў чорны, ганебны заняпад беларускай пісанай думкі. Прыгожай літэратуры ня было, і аб кніжнай мове таго часу мы можам меркаваць толькі па такіх рэчах, як, да прыкладу „Катэхізм капланскі“ ці „Парахвіяльныя навукі“.

{{цэнтар|[[File:Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Узор 1.jpg|100px]]}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5b0eeixojrcwwyk24yd9ehnavxtjayq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/63</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125705</id>
    <revision>
      <id>291158</id>
      <parentid>290826</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:38:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291158</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3441" sha1="nysqrv8txnikjvkztu8p78xn4tzpx64" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|'''II. НОВАЯ БЕЛАРУСКАЯ ЛІТЭРАТУРА.|памер=150%}}

&lt;center&gt;{{x-larger|'''Несьвядомае адраджэньне.'''}}&lt;/br&gt;(„Энеіда“ — П. Бахрым — „Тарас на Парнасе“).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Дзяленьне новае беларускае літэратуры.'''}} З пагляду гістарычнай паступовасьці і з увагі на зручнасьць выкладаньня, новую беларускую літэратуру (19-е сталецьце
да 80-х гадоў) можна дзяліць на болей-меней гэткія часткі і ў гэткім парадку: несьвядомае адраджэньне (10—20—30 гады); стара-шляхоцкія романтыкі (уся першая палавіна веку); беларуска-маскоўскія пісьменьнікі (ад 50-х гадоў); рэволюцыйная і проціў-рэволюцыйная літэратура (60-я гады); нова-шляхоцкія пісьменьнікі (50—60—70 гады); рукапіснае народнае пісьменства; бібліаграфія.

{{gap|2em}}{{larger|'''Пачатак маскоўскага панаваньня.'''}} Рэлігійнае і нацыянальнае змаганьне на Беларусі скончылася тым, што ў яго ўчапілася маскоўская царыца Кацярына Другая і падзяліла Польшчу, пачаўшы з адбіраньня беларускіх земляў. Па ўмовах 1772—1773 гадоў да Расеі адыйшло Полацкае ваяводзтва (апрача часткі яго на правым беразе Дзьвіны),
Віцебскае (без Аршанскага павету), Мсьціслаўскае і часьці Менскага. Падзел 1793 г. даў Расеі Менскае ваяводзтва і значныя часьці Віленскага, Наваградзкага і Берасьцейскага. Падзел 1795 г. аддаў Расеі рэшту ваяводзтваў Наваградзкага
і Берасьцейскага. Калі-ж паводле трактату ў Тыльзіце (1807 г.) пад расейскае панаваньне перайшла і Беласточчына, — уся Беларусь была ў складе Расейскай імпэрыі. Тады пачалося яшчэ горшае абпалячываньне беларусаў. Палітыка маскоўскага ўраду была такая, што людзі, якія дагэтуль былі яшчэ прапітаны беларускім нацыянальным духам, аж яны кінуліся ў пальшчызну. У 1839 годзе было зроблена гвалтоўнае далучэньне уніятаў да праваслаўя. Нямала людзей перайшло на
каталіцтва. Зьдзееўся больны рэлігійны падзел беларусаў, каторы нёс з сабою для ўсяго народа страшны падзел нацыянальны. Але на варце беларускай адзінасьці стаяла жывая народная мова.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nysqrv8txnikjvkztu8p78xn4tzpx64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125706</id>
    <revision>
      <id>291157</id>
      <parentid>290919</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291157</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4274" sha1="5al91n0c95svlw5o73x7m5ommjg2ujq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Несьвядомае&quot;/&gt;{{gap|2em}}{{larger|'''Пачатак несьвядомага адраджэньня.'''}} Адраджэньне беларускае літэратуры, з каторага пазьней разьвілося адраджэньне нацыянальнае і палітычнае, пачалося на рубяжы 18-га і 19-га сталецьцяў, разам на ўсходзе і на захадзе Беларусі, там і там падняўшысь з жывой народнай мовы. {{разьбіўка|Романтызм}} усім народам прынёс, між іншым, любоў да старыны і да народнае поэзіі. Да нас ён заблудзіў дзьвюма дарогамі: усходнія беларусы романтычна захапіліся прыкладам украінскае „Энеіды“ І. Катлярэўскага; да заходніх ён дакаціўся простаю дарогаю на грэбнях францускай рэволюцыі і напалеонаўскіх войнаў. На ўсходзе ў нас адраджэньне пачалося з беларускай „Энеіды“, а на захадзе з твораў стара-шляхоцкага романтыка Я. Баршчэўскага. Уся наша новая літэратура выглядаець мала-сьвядомым адраджэньнем.
&lt;section end=&quot;Несьвядомае&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Беларуская&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Беларуская „Энеіда“.'''}}&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}Беларуская „Энеіда“ напісана самастойна, але ў духоўным зьвязку з украінскай „Энеідай“ Івана Катлярэўскага, каторая выйшла з друку ў 1798 годзе ў Пецярбурзе. Калі напісана беларуская „Энеіда“, невядома; польскі крытык Падбярэскі і маскоўскі Кавелін пісалі, што яна зьявілася ў 90-х гадох 18-га сталецьця; аднак, уважаючы на тое, што ў ёй сказана так:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Дамоукі стала выбірацца,&lt;/br&gt;Як ад Кутуза Банапарт, —
|}
можна думаць, што ці частка „Энеіды“ з гэтымі радкамі, ці ўся яна напісана толькі пасьля 1812 года. Аўторам яе даўгі час лічылі Т. Манькоўскага.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Тамаш Манькоўскі}} быў чыноўнікам у Магілеве, потым віцэ-губэрнатарам у Віцебску. Пахадзіў ён з дробнай
магілеўскай шляхты і быў тыповым прадстаўніком яе гумарыстычнага духа.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Сучасныя гісторыкі літэратуры даходзяць, што аўторам
беларускай „Энеіды“ быў не Манькоўскі, а яго сучасьнік В. Ровінскі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Вікенці Ровінскі}} (1782—1842) — палкоўнік, родам са Смаленшчыны, жыў найболей у Дуброўне Духаўшчынскага павету. Апрача „Энеіды“, напісаў яшчэ колькі чаго.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Пры жыцьці Ровінскага беларуская „Энеіда“ ў друк не папала. Яна пайшла ў народ і пашыралася ў сьпісках і пераказах. Няпоўныя сьпіскі (лацінкаю і гражданкаю), дайшоўшыя да нас, часам дужа ня сходзяцца ды й сьпісаны яны многа пазьней за напісаньня твору. У друк „Энеіда“ трапляла часткамі цераз 40—60—80 гадоў пасьля напісаньня. Увесь
&lt;section end=&quot;Беларуская&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5al91n0c95svlw5o73x7m5ommjg2ujq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/65</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125717</id>
    <revision>
      <id>291156</id>
      <parentid>290920</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:37:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291156</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4208" sha1="7vwc81g51llcookgnofuqa36o5hgjbi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Беларуская&quot;/&gt;час была надта популярна сярод шляхты, каторая ўмела „Энеіду“, найчасьцей усю напамяць. Апісуюцца у ёй, як і ў той няўмірушчай поэме рымскага поэта Віргілія, прыгоды Энея, каторы басьцяўся па сьвеце з сваімі траянцамі. Але, як ў украінскай „Энеідзе“, траянцы паўбіраны паказацку,
так у нашай „Энеідзе“ яны — смаленскія сяляне. Ровінскі скарыстаў з клясычнага сюжэта, каб апісаць з фотографічнай пеўнасьцю побыт, паказаць найжывейшую і найпрасьцейшую гаворку і забаўнасьцю натварыць сьмеху. Ад сюжэта Віргілія тут засталіся імёны ды толькі, так сказаць, галоўныя дарогі. А ўсё іншае там, як драбніцы фабулы, вопратка, яда, гульня, размовы, звычаі, пагляды, некаторыя смаленскія назовы, а таксама ўвесь жартаўліва-сьмяхотны настрой — усё гэта нязвычайна жывая беларушчына. Напісана „Энеіда“ Ровінскага народнаю смаленскаю гаворкаю. Пашыраная ў Магілеўшчыне і Віцебшчыне Манькоўскім яна набралася іхных
слоў. Шмат у ёй слоў, якія цяпер вызвычаіліся. Есьць дужа пракудныя провінцыялізмы. Беларускім словам, як і беларускім вершам, аўтор „Энеіды“ валадаець дасканальна. Мова, характэрная, абразная. Верш лёгкі, танічны, з гладкімі рыфмамі. Такім беларускім вершам ніхто раней пісаць ня ўмеў. А такой бойкасьцю верша не магла дужа хваліцца і тагачасная маскоўская поэзія, бо яшчэ ня мела Пушкіна. Напісана „Энеіда“ чатырохстопным ямбам.

{{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне беларускай „Энеіды“.'''}} Ідэя аўтора была такая: напісаць пабеларуску. Напісаў ён надта добра, але несьвядома, — не ад розуму, але ад сэрца. Твор яго выйшаў літэратурна-этнографічнай поэмай-пародыяй, але значаньне меў гістарычна-літаратурнае. З „Энеіды“ пачалося адраджэньне беларускае літэратуры. „Энеіда“ паказала сваім і чужым, што ў беларускай народнай мове можна тварыць надта добра. Зьявіўшыся на ўсходзе Беларусі і ў такую пару, калі здавалася, што ўсё беларускае павінна там памерці, „Энеіда“ пайшла ў народ і пабуджала ў ім думку аб сваёй літэратуры. Сваім сьмелым абхаджэньнем з багамі антычнага сьвета, падобныя творы, апрача таго, нішчылі астаткі псэўда-клясычных паглядаў там, дзе яны былі.&lt;/br&gt;
&lt;section end=&quot;Беларуская&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Бахрым&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Паўлюк Бахрым.'''}}&lt;/br&gt;(1814—?).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Паўлюк Бахрым — селянін з Крошына, Слуцкага павету, Менскай губэрні. У 1828
&lt;section end=&quot;Бахрым&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7vwc81g51llcookgnofuqa36o5hgjbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/68</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125720</id>
    <revision>
      <id>291155</id>
      <parentid>290923</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:37:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291155</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3917" sha1="dxlh5fnsimvbvf709cqib0ah6daqu2q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Бахрым&quot;/&gt;{{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне твораў П. Бахрыма.'''}} З тэхнічнага боку „Гутарка“ і „Размова“ стаяць нізка. Відаць, пясьняр мала клапаціўся аб надворным харастве сваіх твораў, а ўсё стараньне пакладаў на пералічаньне і паказаньне соцыяльных злыдняў. Яно й ня дзіва, бо гэткая была пара, што такім якраз спосабам найлягчэй было прамовіць да мужыцкае душы. І творы Бахрыма пайшлі ў гушчу народа, дзе ня толькі пабуджалі беларускасьць, але надавалі ёй выразнага соцыяльнага выгляду. У гэтым галоўная літэратурна-гістарычная заслуга Бахрыма. Ен — наш першы пісьменьнік з мужыкоў. Меў усе задаткі, каб зрабіцца беларускім Шаўчэнкам, адылі адсутнасьць адукацыі і жыцьцёвае гнібеньне
тут перамаглі. Усёжткі сваім маласьвядомым і задушаным словам сказаў проці зьнявагі і ўціску і кінуў сьлед у гісторыі нацыянальнага і літэратурнага адраджэньня.
&lt;section end=&quot;Бахрым&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Тарас&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Поэма „Тарас на Парнасе“.'''}}&lt;/br&gt;(1837 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}Час напісаньня поэмы „Тарас на Парнасе“ пазнаюць гэтак. Есьць у ёй радкі:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Памалу, браццы, не давіце&lt;/br&gt;Мой фэльетон вы і «Пчалу»,&lt;/br&gt;Мяне-ж самога вы пусьціце&lt;/br&gt;І не дзяржыце за палу.&lt;/br&gt;А не, дык, дадушы, у газэце&lt;/br&gt;Я вас аблаю на увесь сьвет&lt;/br&gt;Як Гогаля у прошлым леце, —&lt;/br&gt;Я-ж сам рэдактарам газэт!
|}
{{gap|2em}}Гогаля „лаяў“ Булгарын у „Сѣверной Пчелѣ“ ў 1836 годзе; значыцца, поэма напісана ў 1837 годзе, а можа троху
пазьней. Адны думалі, што напісаў яе слаўны беларускі поэта Вінцук Дунін-Марцінкевіч (1807—1885). Але таму ня ймецца веры дзеля гэтакіх прычын: 1) твор напісан танічным вершам, a не сілябічным, якім пісаў зазвычай Марцінкевіч; 2) ён маець асаблівасьці мовы, не прызвычасныя Марцінкевічу; 3) у ім няма марцінкевіцкага
сантыменталізму й дыдактычнасьці; 4) у ім закрануты парадкі маскоўскіх літэратараў, што не магло так дужа цікавіць Марцінкевіча; 5) ён быў пашыраны болей на ўсходзе Беларусі. Не падобна поэма й да колектыўнага твору (студэнтаў Гарэцкага агрономічнага інстытуту), як гэта меркавалі другія. Трэба думаць, што „Тараса на Парнасе“ напісаў нехта адзін, а напеўна ўсходні беларус, блізкі па свайму
духу й стану да аўтора беларускай „Энеіды“, палкоўніка
&lt;section end=&quot;Тарас&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dxlh5fnsimvbvf709cqib0ah6daqu2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125722</id>
    <revision>
      <id>291154</id>
      <parentid>290925</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291154</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4273" sha1="8umy2qjth8pxipcrx8p2k67kwf5q0ik" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Тарас&quot;/&gt;гары Парнаскай, мне дужа захацелась есьць.“ Некаторыя вульгарызмы, як і барбарызмы, сьведчуць, што пісьменьнікі
несьвядомага адраджэньня сядзелі ў межах народнай гутаркі і этнографічнасьці, а ня мелі патрэбнай для літэратурнага
разьвіцьця шыракосьці ў паглядзе на беларускае слова. Ды аб гэтым сьведчыць уся іх творчасьць. А наагул мова поэмы
жывая і абразная. Верш лёгкі, танічны і адшліфаваны так, што чытаецца, як сучасныя нам вершы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Можна сказаць, што аўтор „Тараса на Парнасе“ не глядзеў на свой твор, як на поэму, але ён таксама не ўважаў яе і за пародыю на псэўда-клясычныя поэмы, пісаў яе ня дзеля таго, каб пасьмяяцца і пакпіць з псэўда-клясыцызму.
Яго ідэя: напісаць пабеларуску, завесьці беларуса-палясоўшчыка з яго мужыцкай моваю на Парнас. Аднак, пайшоў ём безвач гатовым сьледам „Энеіды“, чым абнізіў і свае пясьнярскія здольнасьці і значаньне свайго твора ў гістарычнай літэратуры. Толькі „Тарас на Парнасе“ быў гэткі популярны, што пабуджаў беларускасьць болей, як „Энеіда.“
&lt;section end=&quot;Тарас&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Баршчэўскі&quot;/&gt;{{c|{{x-larger|'''Стара-шляхоцкія романтыкі.'''}}&lt;/br&gt;(Я. Баршчэўскі — А. Рыпінскі — Я. Чачот).}}
&lt;center&gt;{{x-larger|'''{{разьбіўка|Ян Баршчэўскі}}.'''}}&lt;/br&gt;(1790 — 1851).&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Ян Баршчэўскі радзіўся ў Віцебшчыне, у Марогах блізка возера Няшчорда. Бацька яго быў бедны засьцянковы шляхціц. Шляхта, сярод каторай узгадаваўся Ян Баршчэўскі, мела ўвесь парадак і спосаб жыцьця чыста-беларускі і зусім блізкі да сялянскага. Вучыўся ён у езуіцкай колегіі ў Полацку і ўжо там здабыў сабе славу пісаньнем вершаў. Канікулярны час ён заўсёды бавіў у засьценку, дзе яго вельмі ўсе любілі за прыемны, вясёлы характар і за вершыкі, каторыя складаў хлапец пры кожнай першай-лепшай прыгодзе. Беднага поэта ахвотна ўсюды запрашалі, а за яго творчасьць клалі яму на калёсы, як выязджаў, мерачку гароху, жыта ці чаго такога. Ніводнае вясельле, імяніны ці шляхоцкі баль не абходзіўся без Баршчэўскага. Скончыўшы езуіцкую колегію, Баршчэўскі маніўся вучыцца ў віленскім унівэрсітэце, ды ня меў на тое грошы, дык пачаў працаваць, як хатні настаўнік у заможных паноў. Сабраўшы троху грошы, паехаў ён у Пецярбург, дзе служыў гувернёрам, вучыцелем, выкладаў грэцкую мову і латынь. У Пецярбурзе ён пазнаёміўся з Міцкевічам і Шаўчэнкам, ды
гэтыя знаёмасьці, відаць, цягнулі ў розныя бакі, дык карысьці
&lt;section end=&quot;Баршчэўскі&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8umy2qjth8pxipcrx8p2k67kwf5q0ik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/72</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125724</id>
    <revision>
      <id>291251</id>
      <parentid>290848</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291251</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4463" sha1="1kj8bpjau2hjfbfacesxootu2izabnz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;З друкаваных яго беларускіх рэчаў, раскіданых на розных выданьнях, да нас дайшлі тры вершы: „Ды чым-жа твая, дзеванька, галоўка занята?“ (1809 г.), „Гарэліца“ і „Рабункі мужыкоў“ (1812 г.). Апрача таго, творы Баршчэўскага друкаваліся памаскоўску; у 1846 годзе у „Иллюстрации“ выдрукаваны яго „Очерки сѣверной Бѣлоруссіи“.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Фантастычныя апавяданьні}}. У гэтых творах найлепей адбіўся романтызм Я. Баршчэўскага, яго любоў да старыны, народнай поэзіі, беларускіх забабонаў, усякай чартоўшчыны і містычнасьці. Напісаны яны так: аўтор
жывець у свайго дзядзькі шляхціца Завальні, дзе стыкаецца з рознымі людзьмі, шляхтай і сялянамі, і малюець іх у сваіх творах. Цэлы гуж усялякіх апісаных тут гісторый паказуець беларускае жыцьцё, беларускі дух, беларускую душу. Есьць прыклады народнай гутаркі і песьні. Захован орыгінальны беларускі гумар. Асабліва-ж задалося пісьменьніку пераняцца містычным настроем забабоннага беларуса, каторы тады меў вялікую веру ў сілу чараўнікоў, у нячысьцікаў і поэтычна відзеў у жывой і няжывой прыродзе рознае страхацьцё. Гэта была першая і даволі задачная, толькі на жаль у чужой ці пакалечанай мове зробленая спроба апрацаваньня нашай народнай творчасьці, вельмі самабытнай, з каторай толькі і можаць лёгка разьвіцца запраўдная нацыянальная літэратура. Апавяданьні і легенды Баршчэўскага быццам просяць чытаньніка-беларуса, каб ён пераклаў іх на іх родную мову, бо надта-ж яны беларускія, і ім шкодзіць чужацкая форма. Некаторыя з іх ужо і перакладзены, як легенда „Чарнакніжнік і зьмяя, што вылупілася з пятушынага яйца“ (пераклад Я. Станкевіча) і іншыя рэчы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Ды чым-жа твая, дзеванька, галоўка занята?}} — беларуская песьня, каторую Баршчэўскі напісаў у 1809 годзе ці блізка таго, калі ўлюбіўся ў нейкую паненку Максімавічанку, як відаць настаўніцу ці гувернантку. Гэта даволі бойкая лірыка, у якой пад наўмыснай весялосьцью і аж некаторай сьмяхотнасьцю хаваецца запраўднае засмучонае пачуцьцё, як зазвычай бывае ў беларуса. Песьня гэтая
была паложана Антонам Абрамовічам на музыку і стала дужа популярнай сярод беларускай шляхты. Першы раз была надрукавана ў 1843 годзе. Гэта адзін з самых першых твораў новае літэратуры.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Гарэліца}} — пераробка вядомай беларускай песьні: „Гарэліца, гарэліца, ды ты весялуха“. Надрукавана была разам з папярэдняй песьняй. Напісаў яе Баршчэўскі, пераймаючы
звычайныя прыпеўкі, што пяюць сяляне-беларусы ў хмялю ад гарэлкі.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1kj8bpjau2hjfbfacesxootu2izabnz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291252</id>
      <parentid>291251</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291252</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4462" sha1="m4zghuoff2oo7y3pvtc7q07vjcjymm8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;З друкаваных яго беларускіх рэчаў, раскіданых на розных выданьнях, да нас дайшлі тры вершы: „Ды чым-жа твая, дзеванька, галоўка занята?“ (1809 г.), „Гарэліца“ і „Рабункі мужыкоў“ (1812 г.). Апрача таго, творы Баршчэўскага друкаваліся памаскоўску; у 1846 годзе у „Иллюстрации“ выдрукаваны яго „Очерки сѣверной Бѣлоруссіи“.&lt;/br&gt;{{gap|2em}}{{разьбіўка|Фантастычныя апавяданьні}}. У гэтых творах найлепей адбіўся романтызм Я. Баршчэўскага, яго любоў да старыны, народнай поэзіі, беларускіх забабонаў, усякай чартоўшчыны і містычнасьці. Напісаны яны так: аўтор жывець у свайго дзядзькі шляхціца Завальні, дзе стыкаецца з рознымі людзьмі, шляхтай і сялянамі, і малюець іх у сваіх творах. Цэлы гуж усялякіх апісаных тут гісторый паказуець беларускае жыцьцё, беларускі дух, беларускую душу. Есьць прыклады народнай гутаркі і песьні. Захован орыгінальны беларускі гумар. Асабліва-ж задалося пісьменьніку пераняцца містычным настроем забабоннага беларуса, каторы тады меў вялікую веру ў сілу чараўнікоў, у нячысьцікаў і поэтычна відзеў у жывой і няжывой прыродзе рознае страхацьцё. Гэта была першая і даволі задачная, толькі на жаль у чужой ці пакалечанай мове зробленая спроба апрацаваньня нашай народнай творчасьці, вельмі самабытнай, з каторай толькі і можаць лёгка разьвіцца запраўдная нацыянальная літэратура. Апавяданьні і легенды Баршчэўскага быццам просяць чытаньніка-беларуса, каб ён пераклаў іх на іх родную мову, бо надта-ж яны беларускія, і ім шкодзіць чужацкая форма. Некаторыя з іх ужо і перакладзены, як легенда „Чарнакніжнік і зьмяя, што вылупілася з пятушынага яйца“ (пераклад Я. Станкевіча) і іншыя рэчы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Ды чым-жа твая, дзеванька, галоўка занята?}} — беларуская песьня, каторую Баршчэўскі напісаў у 1809 годзе ці блізка таго, калі ўлюбіўся ў нейкую паненку Максімавічанку, як відаць настаўніцу ці гувернантку. Гэта даволі бойкая лірыка, у якой пад наўмыснай весялосьцью і аж некаторай сьмяхотнасьцю хаваецца запраўднае засмучонае пачуцьцё, як зазвычай бывае ў беларуса. Песьня гэтая
была паложана Антонам Абрамовічам на музыку і стала дужа популярнай сярод беларускай шляхты. Першы раз была надрукавана ў 1843 годзе. Гэта адзін з самых першых твораў новае літэратуры.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Гарэліца}} — пераробка вядомай беларускай песьні: „Гарэліца, гарэліца, ды ты весялуха“. Надрукавана была разам з папярэдняй песьняй. Напісаў яе Баршчэўскі, пераймаючы
звычайныя прыпеўкі, што пяюць сяляне-беларусы ў хмялю ад гарэлкі.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m4zghuoff2oo7y3pvtc7q07vjcjymm8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291253</id>
      <parentid>291252</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:50:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291253</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4460" sha1="gem977241r1v4q2evahbiql9jsp7n60" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;З друкаваных яго беларускіх рэчаў, раскіданых на розных выданьнях, да нас дайшлі тры вершы: „Ды чым-жа твая, дзеванька, галоўка занята?“ (1809 г.), „Гарэліца“ і „Рабункі мужыкоў“ (1812 г.). Апрача таго, творы Баршчэўскага друкаваліся памаскоўску; у 1846 годзе у „Иллюстрации“ выдрукаваны яго „Очерки сѣверной Бѣлоруссіи“.&lt;/br&gt;{{gap|2em}}{{разьбіўка|Фантастычныя апавяданьні}}. У гэтых творах найлепей адбіўся романтызм Я. Баршчэўскага, яго любоў да старыны, народнай поэзіі, беларускіх забабонаў, усякай чартоўшчыны і містычнасьці. Напісаны яны так: аўтор жывець у свайго дзядзькі шляхціца Завальні, дзе стыкаецца з рознымі людзьмі, шляхтай і сялянамі, і малюець іх у сваіх творах. Цэлы гуж усялякіх апісаных тут гісторый паказуець беларускае жыцьцё, беларускі дух, беларускую душу. Есьць прыклады народнай гутаркі і песьні. Захован орыгінальны беларускі гумар. Асабліва-ж задалося пісьменьніку пераняцца містычным настроем забабоннага беларуса, каторы тады меў вялікую веру ў сілу чараўнікоў, у нячысьцікаў і поэтычна відзеў у жывой і няжывой прыродзе рознае страхацьцё. Гэта была першая і даволі задачная, толькі на жаль у чужой ці пакалечанай мове зробленая спроба апрацаваньня нашай народнай творчасьці, вельмі самабытнай, з каторай толькі і можаць лёгка разьвіцца запраўдная нацыянальная літэратура. Апавяданьні і легенды Баршчэўскага быццам просяць чытаньніка-беларуса, каб ён пераклаў іх на іх родную мову, бо надта-ж яны беларускія, і ім шкодзіць чужацкая форма. Некаторыя з іх ужо і перакладзены, як легенда „Чарнакніжнік і зьмяя, што вылупілася з пятушынага яйца“ (пераклад Я. Станкевіча) і іншыя рэчы.&lt;/br&gt;{{gap|2em}}{{разьбіўка|Ды чым-жа твая, дзеванька, галоўка занята?}} — беларуская песьня, каторую Баршчэўскі напісаў у 1809 годзе ці блізка таго, калі ўлюбіўся ў нейкую паненку Максімавічанку, як відаць настаўніцу ці гувернантку. Гэта даволі бойкая лірыка, у якой пад наўмыснай весялосьцью і аж некаторай сьмяхотнасьцю хаваецца запраўднае засмучонае пачуцьцё, як зазвычай бывае ў беларуса. Песьня гэтая
была паложана Антонам Абрамовічам на музыку і стала дужа популярнай сярод беларускай шляхты. Першы раз была надрукавана ў 1843 годзе. Гэта адзін з самых першых твораў новае літэратуры.&lt;/br&gt;{{gap|2em}}{{разьбіўка|Гарэліца}} — пераробка вядомай беларускай песьні: „Гарэліца, гарэліца, ды ты весялуха“. Надрукавана была разам з папярэдняй песьняй. Напісаў яе Баршчэўскі, пераймаючы звычайныя прыпеўкі, што пяюць сяляне-беларусы ў хмялю ад гарэлкі.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gem977241r1v4q2evahbiql9jsp7n60</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291254</id>
      <parentid>291253</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:50:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291254</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4460" sha1="qrkpk5h1e2jjk0hzfw6emebxqlz9mhz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;З друкаваных яго беларускіх рэчаў, раскіданых на розных выданьнях, да нас дайшлі тры вершы: „Ды чым-жа твая, дзеванька, галоўка занята?“ (1809 г.), „Гарэліца“ і „Рабункі мужыкоў“ (1812 г.). Апрача таго, творы Баршчэўскага друкаваліся памаскоўску; у 1846 годзе у „Иллюстрации“ выдрукаваны яго „Очерки сѣверной Бѣлоруссіи“.&lt;/br&gt;{{gap|2em}}{{разьбіўка|Фантастычныя апавяданьні}}. У гэтых творах найлепей адбіўся романтызм Я. Баршчэўскага, яго любоў да старыны, народнай поэзіі, беларускіх забабонаў, усякай чартоўшчыны і містычнасьці. Напісаны яны так: аўтор жывець у свайго дзядзькі шляхціца Завальні, дзе стыкаецца з рознымі людзьмі, шляхтай і сялянамі, і малюець іх у сваіх творах. Цэлы гуж усялякіх апісаных тут гісторый паказуець беларускае жыцьцё, беларускі дух, беларускую душу. Есьць прыклады народнай гутаркі і песьні. Захован орыгінальны беларускі гумар. Асабліва-ж задалося пісьменьніку пераняцца містычным настроем забабоннага беларуса, каторы тады меў вялікую веру ў сілу чараўнікоў, у нячысьцікаў і поэтычна відзеў у жывой і няжывой прыродзе рознае страхацьцё. Гэта была першая і даволі задачная, толькі на жаль у чужой ці пакалечанай мове зробленая спроба апрацаваньня нашай народнай творчасьці, вельмі самабытнай, з каторай толькі і можаць лёгка разьвіцца запраўдная нацыянальная літэратура. Апавяданьні і легенды Баршчэўскага быццам просяць чытаньніка-беларуса, каб ён пераклаў іх на іх родную мову, бо надта-ж яны беларускія, і ім шкодзіць чужацкая форма. Некаторыя з іх ужо і перакладзены, як легенда „Чарнакніжнік і зьмяя, што вылупілася з пятушынага яйца“ (пераклад Я. Станкевіча) і іншыя рэчы.&lt;/br&gt;{{gap|2em}}{{разьбіўка|Ды чым-жа твая, дзеванька, галоўка занята?}} — беларуская песьня, каторую Баршчэўскі напісаў у 1809 годзе ці блізка таго, калі ўлюбіўся ў нейкую паненку Максімавічанку, як відаць настаўніцу ці гувернантку. Гэта даволі бойкая лірыка, у якой пад наўмыснай весялосьцью і аж некаторай сьмяхотнасьцю хаваецца запраўднае засмучонае пачуцьцё, як зазвычай бывае ў беларуса. Песьня гэтая была паложана Антонам Абрамовічам на музыку і стала дужа популярнай сярод беларускай шляхты. Першы раз была надрукавана ў 1843 годзе. Гэта адзін з самых першых твораў новае літэратуры.&lt;/br&gt;{{gap|2em}}{{разьбіўка|Гарэліца}} — пераробка вядомай беларускай песьні: „Гарэліца, гарэліца, ды ты весялуха“. Надрукавана была разам з папярэдняй песьняй. Напісаў яе Баршчэўскі, пераймаючы звычайныя прыпеўкі, што пяюць сяляне-беларусы ў хмялю ад гарэлкі.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qrkpk5h1e2jjk0hzfw6emebxqlz9mhz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/73</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125725</id>
    <revision>
      <id>291255</id>
      <parentid>290849</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:51:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291255</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4475" sha1="gq2bmzmw720jw4ghz6naarmfanrljid" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap|2em}}{{разьбіўка|Рабункі мужыкоў}} — найбольш характэрны для Баршчэўскага яго беларускі твор. Гэта — вершаваная поэма, якая дайшла да нас асобнымі кавалкамі ў розных кніжках (у прадмове Р. Падбярэскага і „Беларусі“ А. Рыпінскага). Напісана яна як быццам-то з запраўднага жыцьця, з прыгоды, якая была ў 1812 годзе у дварэ пана П. Маліноўскага, вёрст за 50 ад Полацка. „Рабункі мужыкоў“ напісаны даволі складным і лёгкім сілябічным вершам, хоць тэхніка верша, наагул, шмат горшая за тэхнікі раней быўшых у беларускай літэратуры прыкладаў. Мова — блізкая да народнай гаворкі, але пагляд на мову — чыста шляхоцкі, дык асаблівасьці нашай мовы не захованы ўсюды як мае быць, а часам ужыты вульгарныя фразы, якія псуюць літэратурнасьць. Ды ўсё-ж абразкі поэмы маюць запраўдную сьмяхотнасьць, жывасьць
і жыцьцёвасьць, так што па іх можна меркаваць аб тагачасным жыцьці. Але з ідэйнага боку поэма зусім слабая; проста кажучы, ніякай ідэі ня відаць, апрача панскай ахвоты пераказаць дзеля жарту аб сьмешнай прыгодзе з благімі мужыкамі-бунтаўнікамі.

{{gap|2em}}{{larger|'''Вартасьці і заганы творчасьці Я. Баршчэўскага.'''}} Галоўная заслуга пісьменьніка, што ён адчуў, ухапіў і паказаў у слове нацыянальныя чырты беларускага духа. Сакавітае маляваньне беларускага жыцьця робіць яго творы цікаўнымі да нашых дзён. Яго-ж паступовасьць у адносінах да хлопаў кідалася ў вочы чытаньнікам таго часу. Вялікае пашырэньне яго твораў, меўшых нямалае ідэйнае значаньне для сучасьнікаў і несьвядома рабіўшых беларускую работу, таксама сьведчыць хоць-бы аб часовых
вартасьцях яго творчасьці. А творы Баршчэўскага, як пішуць польскія крытыкі, расхадзіліся па ўсіх руках; „дзеці ўмелі іх напамяць, а нянькі пяялі іх пры люльках“. На працягу колькіх дзесяткаў гадоў пяяла шляхта яго „Дзеваньку“. Іншыя творы, як „Рабункі мужыкоў“, ня гледзячы на іх проціў-мужыцкія думкі, ад шляхты трапілі ў шырокую народную гушчу.
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Нацыянальная пазыцыя Я. Баршчэўскага ў літэратуры хаця і ня маець нахілу да абпалячываньня, як тое ў А. Рыпінскага, але яна сьведчыць аб нячуласьці. Яго інтэлектуальная сіла не сягала такой высачыні, каб сьвядома адчуць нацыянальны элемент у сваёй творчасьці. Наагул Я. Баршчэўскі надта нацыянален, у перакладзе на абы-якую мову ён застаецца беларусам, але ён у гэтай справе — усяго толькі неасьвядомлены вытвор свайго часу і свае сфэры. Пры ўсёй паступовасьці Я. Баршчэўскага, аб яго соцыяльнай пазыцыі
ў літэратуры зусім справядліва, аднак, сказаў наш крытык&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gq2bmzmw720jw4ghz6naarmfanrljid</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291256</id>
      <parentid>291255</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291256</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4475" sha1="1y01gmhf32bhp295vie3d9sw2ti4lpn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap|2em}}{{разьбіўка|Рабункі мужыкоў}} — найбольш характэрны для Баршчэўскага яго беларускі твор. Гэта — вершаваная поэма, якая дайшла да нас асобнымі кавалкамі ў розных кніжках (у прадмове Р. Падбярэскага і „Беларусі“ А. Рыпінскага). Напісана яна як быццам-то з запраўднага жыцьця, з прыгоды, якая была ў 1812 годзе у дварэ пана П. Маліноўскага, вёрст за 50 ад Полацка. „Рабункі мужыкоў“ напісаны даволі складным і лёгкім сілябічным вершам, хоць тэхніка верша, наагул, шмат горшая за тэхнікі раней быўшых у беларускай літэратуры прыкладаў. Мова — блізкая да народнай гаворкі, але пагляд на мову — чыста шляхоцкі, дык асаблівасьці нашай мовы не захованы ўсюды як мае быць, а часам ужыты вульгарныя фразы, якія псуюць літэратурнасьць. Ды ўсё-ж абразкі поэмы маюць запраўдную сьмяхотнасьць, жывасьць і жыцьцёвасьць, так што па іх можна меркаваць аб тагачасным жыцьці. Але з ідэйнага боку поэма зусім слабая; проста кажучы, ніякай ідэі ня відаць, апрача панскай ахвоты пераказаць дзеля жарту аб сьмешнай прыгодзе з благімі мужыкамі-бунтаўнікамі.

{{gap|2em}}{{larger|'''Вартасьці і заганы творчасьці Я. Баршчэўскага.'''}} Галоўная заслуга пісьменьніка, што ён адчуў, ухапіў і паказаў у слове нацыянальныя чырты беларускага духа. Сакавітае маляваньне беларускага жыцьця робіць яго творы цікаўнымі да нашых дзён. Яго-ж паступовасьць у адносінах да хлопаў кідалася ў вочы чытаньнікам таго часу. Вялікае пашырэньне яго твораў, меўшых нямалае ідэйнае значаньне для сучасьнікаў і несьвядома рабіўшых беларускую работу, таксама сьведчыць хоць-бы аб часовых
вартасьцях яго творчасьці. А творы Баршчэўскага, як пішуць польскія крытыкі, расхадзіліся па ўсіх руках; „дзеці ўмелі іх напамяць, а нянькі пяялі іх пры люльках“. На працягу колькіх дзесяткаў гадоў пяяла шляхта яго „Дзеваньку“. Іншыя творы, як „Рабункі мужыкоў“, ня гледзячы на іх проціў-мужыцкія думкі, ад шляхты трапілі ў шырокую народную гушчу.
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Нацыянальная пазыцыя Я. Баршчэўскага ў літэратуры хаця і ня маець нахілу да абпалячываньня, як тое ў А. Рыпінскага, але яна сьведчыць аб нячуласьці. Яго інтэлектуальная сіла не сягала такой высачыні, каб сьвядома адчуць нацыянальны элемент у сваёй творчасьці. Наагул Я. Баршчэўскі надта нацыянален, у перакладзе на абы-якую мову ён застаецца беларусам, але ён у гэтай справе — усяго толькі неасьвядомлены вытвор свайго часу і свае сфэры. Пры ўсёй паступовасьці Я. Баршчэўскага, аб яго соцыяльнай пазыцыі
ў літэратуры зусім справядліва, аднак, сказаў наш крытык&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1y01gmhf32bhp295vie3d9sw2ti4lpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/74</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125726</id>
    <revision>
      <id>291153</id>
      <parentid>290928</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:35:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291153</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4113" sha1="l87rlpqzjj3ewtfmfiwdbebxhn0xw1a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Баршчэўскі&quot;/&gt;нябожчык Лявон Гмырак, што ён выхваляў стара-шляхоцкі разгул і, відаць, жадаў павароту „сьветлых дзён“. Пры няшырокім сьветаглядзе Баршчэўскага і пры яго романтычнасьці гэта магло іці побач з паступовасьцю. Беларускае жыцьцё, сялянскі побыт паказываў ён няглыбока; да сялян адносіўся неяк бязыдэйна, ня так, як таго вымагалі ад яго запраўдныя заданьні мастацтва.
&lt;section end=&quot;Баршчэўскі&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Рыпінскі&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Аляксандар Рыпінскі.'''}}&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} А. Рыпінскі родам з Дзісеншчыны. Ен хадзіў на паўстаньне 1831 г., пасьля чаго мусіў уцякаць заграніцу. Як эмігрант, жыў у Парыжу. У 1839 годзе чытаў там у эмігранцкім гуртку літэратараў
лекцыі па беларусазнаўству.

{{gap|2em}}{{larger|'''Пагляды А. Рыпінскага.'''}} Ен лічыў беларусаў за польскае племя, а Беларусь за польскую провінцыю. Аб беларускай мове думаў Рыпінскі, што яна шчыльней прылучаець беларусаў да палякоў, чымся да маскоўцаў. Ен хацеў, каб беларускія мужычкі вучыліся спачатку чытаць, а потым гаварыць і думаць папольску.

{{gap|2em}}{{larger|'''Літэратура А. Рыпінскага.'''}} Свае лекцыі па беларусазнаўству Рыпінскі надрукаваў ў 1840 годзе ў Парыжу асобнай кніжкай пад назовам „Białoruś“ (Беларусь). Тут, між
іншым, зьмесьціў ён беларускія псальмы („О, мой божа, веру табе“, „Стары Восіп барадаты“…), прыклад макаранічнага польска-беларускага верша („Лямэнт раскаханага“) і інш. Зьмесьціў тут Рыпінскі і кавалачкі поэмы Я. Баршчэўскага
„Рабункі мужыкоў“, кажучы, што яна пашырана па ўсёй Беларусі, як народны твор, што і беларусы маюць творы, падобныя да „Энеіды“ ўкраінца І. Катлярэўскага. Аб беларускай-жа „Энеідзе“, як і аб тым, хто напісаў „Рабункі мужыкоў“, ён ня ведаў. Паважна займацца навукай беларусазнаўства пачаў Рыпінскі толькі ў эміграцыі, затужыўшы па бацькаўшчыне, але ня меў там патрэбных матар‘ялаў і крыніц для свае работы, дык у кніжцы зьмесьціў прыклады беларускай творчасьці найболей напамяць, як чуў змалку ўдаму. У „Беларусі“ выказаў ён і свае пагляды. Для беларускай мовы ён завёў у ёй асобныя значкі сярод лацінскіх літэраў. Пазьней А. Рыпінскі, захапіўшысь роднай беларушчынай, напісаў беларускую баляду „Нячысьцік“. Есьць яшчэ яго вершык у „Альбоме Дарэўскага-Вярыгі“, гэта — „Ты-ж сам, суседзька, хацеў“…&lt;/br&gt;
&lt;section end=&quot;Рыпінскі&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l87rlpqzjj3ewtfmfiwdbebxhn0xw1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/76</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125728</id>
    <revision>
      <id>291152</id>
      <parentid>290963</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:35:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291152</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2957" sha1="8kr6zm60ys8i51tqa1clvap5pgaldmt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Рыпінскі&quot;/&gt;{{перанос канец|нека|торае}} палітычнае значаньне, як чутны для Заходу голас аб беларускай справе. Апрача таго, кніжка „Беларусь“ маець для нас этнографічную цану, але таксама невялічкую.
&lt;section end=&quot;Рыпінскі&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Чачот&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Я{{gap|0.5em}}н{{gap|1em}}Ч{{gap|0.5em}}а{{gap|0.5em}}ч{{gap|0.5em}}о{{gap|0.5em}}т.'''}}&lt;/br&gt;(1797—1847).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Арадзіўся Ян Чачот у Наваградзкім павеце Меншчыны. Разам з знамянітым земляком сваім Адамам Міцкевічам вучыўся ён у Наваградку ў дамініканскай павятовай школе. Дастаўшы там сярэднюю {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 18.jpg|подпіс=Я. Чачот. (Музэй Я. Луцкевіча).}} адукацыю, Чачот паступіў у віленскі унівэрсітэт на адзел моральных і палітычных навук. І тут ён дружыў з Міцкевічам і разам з ім захапіўся тагачаснымі ідэямі і романтычным настроем. Калі ў 1817 годзе аднавіўся ня зусім легальны гурток „філёматаў“, дык Чачот увайшоў у яго склад адным з першых. Заданьнямі гуртка быў патрыятызм, гуманнасьць і прасьвета. У дваццатых гадох філёматаў разагналі; Чачота выслалі на доўгі час у Уфу. У саракавых гадох ён вярнуўся і жыў троху ў Леплю, Віцебскай губэрні, потым у вядомым двары Шчорсах, у Наваградчыне, дзе быў бібліатэкарам у Адама Храбтовіча, а пад канец свайго жыцьця, па сьмерці Храбтовіча, жыў у сваіх школьных таварышоў. Памёр у Друзгеніках. Ян Чачот наляжаў да часу романтызма. Романтыкам ён узгадаваўся ў школе, якую праходзіў; разьвіцьцю романтычнасьці спрыяла яго жыцьцё. Романтызм даў яму любоў да народнай творчасьці і пасунуў яго да складаньня народных беларускіх песьняў.&lt;/br&gt;
&lt;section end=&quot;Чачот&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8kr6zm60ys8i51tqa1clvap5pgaldmt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/79</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125758</id>
    <revision>
      <id>291151</id>
      <parentid>290934</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:34:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291151</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3893" sha1="m9w42fv0zti9xtfmp0d3ghy57tosvqz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|{{x-larger|'''Беларуска-маскоўскія пісьменьнікі.}}}}

&lt;center&gt;{{x-larger|'''Павел Шпілеўскі.'''}}&lt;/br&gt;(1827—1861).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Павел Міхайлавіч Шпілеўскі быў родам з Меншчыны, у глухіх куткох каторай прайшло яго маленства. Вучыўся ў Менску. Змалку наслухаўся ён беларускіх казак і песьняў, відзеў звычаі і побыт, а ў маладосьці зьбіраў этнографічны матар‘ял, запісываў, што чуў ад народа. Дзеля таго, узросшы, Шпілеўскі надта добра ведаў беларускую душу і беларускае жыцьцё. Родную поэзію і наагул усё беларускае любіў ён нязвычайна. Асабліва падабалася яму народная міфолёгія. Закінуты на чужыну, Шпілеўскі жыў у змаскаленай сфэры і пераняўся маскоўскаю культураю.

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго пагляды.'''}} Беларусаў ён лічыў амаль не самым
старадаўным з пляменьняў славянскіх і самым старадаўным з пляменьняў „рускіх“; называў іногды беларусаў, як і тагачасныя польскія пісьменьнікі, {{разьбіўка|крывічамі}}. Шпілеўскі уважаў, што беларусы — найчысьцейшы славянскі тып, што найболей яны захавалі запраўднай славянскай старыны. Вось дзеля таго, — думаў ён, — такая харошая і багатая беларуская народная поэзія. Як публіцыст, Шпілеўскі горача заклікаў працаваць над беларусазнаўствам.

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго літэратура.'''}} Шпілеўскі пачаў пісаць з маладых гадоў. Супрацоўнічаў ён у розных лепшых журналах у Маскоўшчыне (спачатку пад псэўданімам {{разьбіўка|П. Древлянскій}}). Літэратурная праца яго мела сваім заданьнем быццам этнографію Беларусі, але заўсёды насіла характар даволі лёгкай белетрыстыкі. Шпілеўскі зьбіраў і сьпісываў беларускія словы, прыказкі, песьні і наагул розныя віды народнай славеснасьці, міфолёгію, фантастычныя пераказы і інш. Найболей
пісаў у 1846—55 г.г. Яго „Падарожа па Палесьсю і Беларускаму Краю“ была надрукавана ў „Современникѣ“ за 1853,
1854 і 1855 г.г. і асобнай кніжкай выйшла ў 1858 годзе.

{{gap|2em}}{{larger|'''Поле яго творчасьці.'''}} У сваіх этнографічна-белетрыстычных творах Шпілеўскі апісываў нашы кірмашы, вясельлі, жніво, Юр‘е, Маладзікову нядзелю (Прошчы), ігрышчы, чараўнікоў, чараваньне і розныя забабоны, ксьціны, хаўтуры, памінкі, валачобнікаў, ваўкалакаў, беларускіх багоў і багавіц і шмат чаго такога.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m9w42fv0zti9xtfmp0d3ghy57tosvqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/81</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125768</id>
    <revision>
      <id>291150</id>
      <parentid>290967</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:34:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291150</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4291" sha1="9wlln47elm4jebgljcbvhnu7tga121r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Шпілеўскі&quot;/&gt;{{перанос канец|загі|нуў}}, бо не радзіўся мужыком. Ды ўсё-ж ён меў той крытычны настрой у адносінах да паноў на Беларусі, якога ня было ў нашых польска-беларускіх шляхоцкіх пісьменьнікаў.

{{gap|2em}}{{larger|'''Беларуска-маскоўская школа пісьменьнікаў.'''}} Яшчэ раней за Шпілеўскага, у 1843 годзе, {{разьбіўка|П. Кушын}} зьмесьціў у журнале „Москвитянинъ“ надта цікаўнае апавяданьне „Гецыкі“ з жыцьця беларусаў паўночнай Віцебшчыны. Аўтор намаляваў прыгонны побыт, даў жменю цікаўных беларускіх песьняў („Гарэліца“, што ў Баршчэўскага),
слоў, зваротаў мовы і цэлых размоў. У „Маяку“ зьмяшчаў беларускія творы {{разьбіўка|Эгілеўскі}} (1844 г.) і іншыя людзі. Да першай палавіны 19-га сталецьця залічаецца і некалькі кніжных вершаў невядомых поэтаў. Так, у „Иллюстраціи“ (1848 г.) надрукаваны два даволі орыгінальных вершыкі. У „Могил. губерн. вѣдом.“ (1849 г.) невядомы аўтор П. З. ***
зьмесьціў свой этнографічна-белетрыстычны твор „Дзяды“, дзе ёсьць добрыя сцэнкі спраўляньня сьвята Дзядоў, напісаныя ў драматычнай форме. З 1863 года найпільней узяліся маскоўскія вучоныя за апісаньне Беларусі. Каб давесьці Эўропе, што Беларусь — „искони русская земля“, тагачасныя маскоўскія патрыятычныя газэты і журналы давалі многа рознага матар‘ялу аб Беларусі. Разумеецца, гэты матар‘ял мае
нізкую цану як для гісторыі беларускай літэратуры, так і наагул для гісторыі беларусазнаўства. А з тым таго можна сказаць, што беларуска-маскоўскіх пісьменьнікаў было мала і што яны не зрабілі навет і той невялікай, мала здольнай да разьвіцьця работы, якую рабілі нашы беларуска-польскія пісьменьнікі. Шмат пісалі памаскоўску Безкарніловіч, Турчыновіч, Семянтоўскі, Кухцінскі, Бантыш-Каменскі і др.
&lt;section end=&quot;Шпілеўскі&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Каліноўскі&quot;/&gt;{{АРЦ|{{x-larger|'''Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура 60-х гадоў.}}}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|'''Кастусь Каліноўскі'''}}&lt;/br&gt;(1838—1864).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Каліноўскі быў сын ткача з двара Мастаўляны (Ваўкавыскага павету, Горадзенскай губэрні). Скончыў 5 кляс прогімназіі ў Сьвіслачы. Вучыўся на юрыдычным факультэце ў Пецярбурзе, выйшаў кандыдатам праў. Знаходзіўся пад уплывам А. Герцэна і пераняўся рэволюцыйнымі ідэямі. Перад паўстаньнем прыехаў на
Беларусь і працаваў над яго падрыхтаваньнем. Дамагаўся, каб былі скасаваны панскія прывілегіі і прызнаны шырокія
&lt;section end=&quot;Каліноўскі&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9wlln47elm4jebgljcbvhnu7tga121r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/82</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125769</id>
    <revision>
      <id>291149</id>
      <parentid>290970</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:33:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291149</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4255" sha1="1p7euvpwi9l3a4tosvlx96yufakxbd6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Каліноўскі&quot;/&gt;культурна-нацыянальныя правы за беларусамі і ліцьвінамі. Жыў ён у Вільні па фальшываму пашпарту і вёў самую шырокую рэволюцыйную прапаганду. У 1864 годзе яго злавілі і засудзілі на сьмерць. Прысуд споўнен на Лукішскім пляцу 10 (23) сакавіка (марца) 1864 года, калі Каліноўскі меў усяго 26 гадоў.

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго літэратурная праца.'''}} У 1863 годзе, у Беластоку, Каліноўскі друкаваў нелегальную беларускую часопісь пад назовам „Мужыцкая праўда“, у каторай сам найбольш і пісаў пад псэўданімам {{разьбіўка|Яська-гаспадар з-пад Вільні}}. Нумары „Мужыцкае праўды“ ёсьць у Віленскім музэі; усяго іх выйшла 6 штук. Часопісь заклікала бараніць унію, веру дзядоў, і скідаць ярмо маскоўскіх катаў. Чакаючы ў турме сьмерці, Каліноўскі напісаў дзьве адозвы да беларускага народа: адну вершам, адну прозаю. Пад уплывам і стараньнем Каліноўскага польскі „народны урад“ выдаў маніфэст да беларускага народа пабеларуску з абвяшчэньнем, што „даецца ўсім шляхецтва навекі“ і даюцца іншыя вольнасьці. Невядома, ці меў Каліноўскі яшчэ якія беларускія творы; тыя-ж яго рэчы, што дайшлі да нас, ніякага літэратурнага значаньня ня маюць ды й пісаны яны былі з заданьнямі надта далёкімі ад заданьняў прыгожага пісьменства. Іх значаньне — моральнае. Праклямацыі Каліноўскага і іншая падобная літэратура сьведчыць нам, што 1) беларускае друкаванае слова так ці йначай усё болей пашыралася; 2) што
беларускім словам карысталі тады, калі хацелі зачапіць струны беларускай душы.
&lt;section end=&quot;Каліноўскі&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Праклямацыі&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Праклямацыі і брошуры.}}&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}З тым-жа проціў-маскоўскім, проціў урадовым кірункам было выдрукавана ў нашай мове многа праклямацый і брошур, найболей невядома кім напісаных. Былі пашыраны сярод каталіцкага беларускага насяленьня, прыкладам, гэткія:&lt;/br&gt;

{{gap|2em}}{{разьбіўка|1. Перадсьмертны разгавор пустэльніка Пятра, каторы жыў у пушчы дзевяцьдзесят лет, а памёр маючы сто сорак лет.}} Кніжачка друкована у 60 гадох, у Кіеве, з рэвалюцыйна-агітацыйнымі заданьнямі. Пры ёй у дадатку ёсьць польскі гімн у беларускім перакладзе.&lt;/br&gt;

{{gap|2em}}{{разьбіўка|2. Крыўда і праўда}} (1863 г.) — „беларуская гутарка“, каторую напісаў вершам, дужа дрэнным, нейкі {{разьбіўка|Ф. Пчыцкі}}. Аўтор наіўна спакушае беларускага мужыка тым, што раней, за палякамі, „і пан-бог даваў уроду“: {{перанос пачатак|пша|ніца}}
&lt;section end=&quot;Праклямацыі&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1p7euvpwi9l3a4tosvlx96yufakxbd6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/83</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125770</id>
    <revision>
      <id>291148</id>
      <parentid>290972</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:33:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291148</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3990" sha1="2c5fpn4qtuxw7d8nm5ie5v6uz709ay5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Праклямацыі&quot;/&gt;{{перанос канец|пша|ніца}} была, як лес! А цяпер наадварот: „За праклятым маскалём няма шчасьця ні у чом“. Соцыяльныя пагляды гэтага рэволюцыянэра выказаны так: „Ай, ды шляхта-малайцы! Паны былі, як айцы!“…

{{gap|2em}}3. Сюды-ж так ці йначай падыходзяць „Добрыя весьці“ Сыракомлі, „Гутарка старога дзеда“ Каратынскага і шмат іншых падобных рэчаў таго і пазьнейшага часу.
&lt;section end=&quot;Праклямацыі&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Кісель&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Апанас Кісель (Франц Блус?).'''}}&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}Біаграфічнага матар‘ялу аб гэтым пісьменьніку сабралі дужа мала. Мяркуюць, што пад псэўданімам Апанаса Кісяля пісаў магілеўскі чыноўнік Франц Блус, каторы, як „казённы пісьменьнік“, пісаў у 60 гадох пабеларуску ўрадовыя брошуры, а таксама „казённыя“ беларускія вершы. Умеў пісаць на ўсіх гаворках Магілеўшчыны.

{{gap|2em}}{{разьбіўка|Бяседа старога вольніка}} зьявілася пад аўторствам Апанаса Кісяля. Напісана прозаю. У ёй зразумелым для сялян спосабам пераказуецца сухая маскоўская ўрадовая грамата пра вольніцу.

{{gap|2em}}{{разьбіўка|Мова Старавойта}} надрукавана пад аўторствам Ф. Блуса двумя асобнымі даўгімі вершамі ў „Могил. губ. вѣд.“ за 1862 г. Першы верш зьмяшчаець казённую навуку сялянам аб вольнасьці. Аўтор кажа вуснамі нейкага Старавойта,
быццам-то дужа разумнага чалавека, каб цярпліва чакалі дараваную маніфэстам вольніцу. У вершу выводзіцца агітатар,
каторы падбухторывае сялян зараз забіраць панскую зямлю і кінуць прыгонную службу. Старавойт выступае проці яго, абараняе паноў:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Паны цару і краю служаць,&lt;/br&gt;У савеце і з царом сядзяць,&lt;/br&gt;За усіх нас думаюць і тужаць.
|}
{{gap|2em}}Другі верш маець зварот да чытаньнікаў, уступ, пяць разьдзелаў і заключэньне, але думкі — ўсе тыя самыя, што і ў першым вершу: зьясьняецца вольніца, пералічаюцца будучыя заганы новых вольнікаў, як п‘янства, гультайства, дзяліцьба і інш. Аўтор страшыць мужыкоў навет будучым багацьцем. Вуснамі афіцэра родам з мужыкоў ён малюець добры парадак жыцьця. Каб словы свае зрабіць аўторытэтнымі, ён надта хваліць Старавойта, пра каторага нібы-то кажуць:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Як пра што стане гаварыць,&lt;/br&gt;Дык быццам якей празудэнт;&lt;/br&gt;Ужо не патрапіць яго зьбіць&lt;/br&gt;І горы-горацкі студэнт!
|}
&lt;section end=&quot;Кісель&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2c5fpn4qtuxw7d8nm5ie5v6uz709ay5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/84</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125771</id>
    <revision>
      <id>291147</id>
      <parentid>290975</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291147</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3934" sha1="p5jfuss9my8zqlcadctmaza3kxto8mn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Кісель&quot;/&gt;{{gap|2em}}І „Бяседа старога вольніка“ і „Мова Старавойта“ маюць шмат агульнага і па думках і па спосабу іx выказываньня.
Есьць аж зусім аднакавыя сказы. Толькі „Бяседа“ напісана дрэннаю прозаю, а „Мова“ яшчэ горшым вершам. Нахіл твораў дужа прыкры і выдаець, што аўтор іх чалавек слаба-разьвіты і ў літэратуры мала-пісьменны.
&lt;section end=&quot;Кісель&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Проціўпольскія&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Проціўпольскія вершы.}}&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}У тым-жа часе, на пачатку сёмага дзесяцёхлецьця 19-га веку, зьяўляліся і яшчэ беларускія вершы, падобныя па свайму характару да кісялёўскага пісаньня, але маючыя ня
столькі соцыяльную, колькі нацыянальную тэндэнцыю. Гэта проціўпольскія вершы, выдаваныя навет за {{абмылка|нарадныя|народныя}} песьні з Меншчыны: 1) „Быў на Русі чорны бог“… 2) „Ой, калі-б, калі маскалі прышлі“ і інш.

{{gap|2em}}{{larger|'''Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура 60-х гадоў'''}} ня маець літаратурнага значаньня і разглядаецца ў нашым пісьменстве толькі з гістарычнага боку, бо яна лепшы паказальнік таго, якім цяжкім шляхам ішла нашая літэратура ў сваім гістарычным разьвіцьці. Лепшыя, шчыра-беларускія літэратурныя прыклады мелі шмат перашкод, каб хаця выпадкова і рэдка трапіць у народ. А разгледжаная тэндэнцыйная літэратура, абодвух кірункаў роўна проціўлітэратурная і ня шчыра-беларуская,
пашыралася ў нашым народзе арганізаваным спосабам і вытварыла ў ім вельмі шкодны пагляд на сваё друкаванае слова; апрача таго, яна паглыбляла падзел на „рускіх“
i „палякоў“.
&lt;section end=&quot;Проціўпольскія&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Дунін&quot;/&gt;{{c|{{larger|'''Нова-шляхоцкія пісьменьнікі.'''}}&lt;/br&gt;(В. Дунін-Марцінкевіч — В. Каратынскі — А. Дарэўскі-Вярыга).}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;{{larger|'''Вінцук Дунін-Марцінкевіч.'''}}&lt;/br&gt;(1807 — 1884).&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Вінцук Дунін-Марцінкевіч арадзіўся ў фальварку Панюшкевічы ў Бабруйскім павеце Меншчыны, дзе бацька яго быў рандатарам. Там, на самым беразе Бярэзіны, за некалькі вёрст ад Бабруйска, і ўзгадаваўся малады
Вінцук. Сярэднюю школу скончыў ён у Бабруйску ў 1824 годзе. Дзядзька Вінцука, ксёндз-мэтрапаліт С. Богуш-Сестранцэвіч, аддаў патым яго ў навуку да айцоў базыльянаў
&lt;section end=&quot;Дунін&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p5jfuss9my8zqlcadctmaza3kxto8mn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291248</id>
      <parentid>291147</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291248</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3938" sha1="cobtaqp9xgvyyl1aqulcn53g1ti8nff" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Кісель&quot;/&gt;{{gap|2em}}І „Бяседа старога вольніка“ і „Мова Старавойта“ маюць шмат агульнага і па думках і па спосабу іx выказываньня.
Есьць аж зусім аднакавыя сказы. Толькі „Бяседа“ напісана дрэннаю прозаю, а „Мова“ яшчэ горшым вершам. Нахіл твораў дужа прыкры і выдаець, што аўтор іх чалавек слаба-разьвіты і ў літэратуры мала-пісьменны.
&lt;section end=&quot;Кісель&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Проціўпольскія&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Проціўпольскія вершы.}}&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}У тым-жа часе, на пачатку сёмага дзесяцёхлецьця 19-га веку, зьяўляліся і яшчэ беларускія вершы, падобныя па свайму характару да кісялёўскага пісаньня, але маючыя ня
столькі соцыяльную, колькі нацыянальную тэндэнцыю. Гэта проціўпольскія вершы, выдаваныя навет за {{абмылка|нарадныя|народныя}} песьні з Меншчыны: 1) „Быў на Русі чорны бог“… 2) „Ой, калі-б, калі маскалі прышлі“ і інш.

{{gap|2em}}{{larger|'''Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура 60-х гадоў'''}} ня маець літаратурнага значаньня і разглядаецца ў нашым пісьменстве толькі з гістарычнага боку, бо яна лепшы паказальнік таго, якім цяжкім шляхам ішла нашая літэратура ў сваім гістарычным разьвіцьці. Лепшыя, шчыра-беларускія літэратурныя прыклады мелі шмат перашкод, каб хаця выпадкова і рэдка трапіць у народ. А разгледжаная тэндэнцыйная літэратура, абодвух кірункаў роўна проціўлітэратурная і ня шчыра-беларуская,
пашыралася ў нашым народзе арганізаваным спосабам і вытварыла ў ім вельмі шкодны пагляд на сваё друкаванае слова; апрача таго, яна паглыбляла падзел на „рускіх“
i „палякоў“.
&lt;section end=&quot;Проціўпольскія&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Дунін&quot;/&gt;{{c|{{x-larger|'''Нова-шляхоцкія пісьменьнікі.'''}}&lt;/br&gt;(В. Дунін-Марцінкевіч — В. Каратынскі — А. Дарэўскі-Вярыга).}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|'''Вінцук Дунін-Марцінкевіч.'''}}&lt;/br&gt;(1807 — 1884).&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Вінцук Дунін-Марцінкевіч арадзіўся ў фальварку Панюшкевічы ў Бабруйскім павеце Меншчыны, дзе бацька яго быў рандатарам. Там, на самым беразе Бярэзіны, за некалькі вёрст ад Бабруйска, і ўзгадаваўся малады
Вінцук. Сярэднюю школу скончыў ён у Бабруйску ў 1824 годзе. Дзядзька Вінцука, ксёндз-мэтрапаліт С. Богуш-Сестранцэвіч, аддаў патым яго ў навуку да айцоў базыльянаў
&lt;section end=&quot;Дунін&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cobtaqp9xgvyyl1aqulcn53g1ti8nff</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291249</id>
      <parentid>291248</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291249</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3937" sha1="nuqkcdhdcrlw37qtxsuy2vuazmb0zvs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Кісель&quot;/&gt;{{gap|2em}}І „Бяседа старога вольніка“ і „Мова Старавойта“ маюць шмат агульнага і па думках і па спосабу іx выказываньня.
Есьць аж зусім аднакавыя сказы. Толькі „Бяседа“ напісана дрэннаю прозаю, а „Мова“ яшчэ горшым вершам. Нахіл твораў дужа прыкры і выдаець, што аўтор іх чалавек слаба-разьвіты і ў літэратуры мала-пісьменны.
&lt;section end=&quot;Кісель&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Проціўпольскія&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Проціўпольскія вершы.}}&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}У тым-жа часе, на пачатку сёмага дзесяцёхлецьця 19-га веку, зьяўляліся і яшчэ беларускія вершы, падобныя па свайму характару да кісялёўскага пісаньня, але маючыя ня
столькі соцыяльную, колькі нацыянальную тэндэнцыю. Гэта проціўпольскія вершы, выдаваныя навет за {{абмылка|нарадныя|народныя}} песьні з Меншчыны: 1) „Быў на Русі чорны бог“… 2) „Ой, калі-б, калі маскалі прышлі“ і інш.

{{gap|2em}}{{larger|'''Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура 60-х гадоў'''}} ня маець літаратурнага значаньня і разглядаецца ў нашым пісьменстве толькі з гістарычнага боку, бо яна лепшы паказальнік таго, якім цяжкім шляхам ішла нашая літэратура ў сваім гістарычным разьвіцьці. Лепшыя, шчыра-беларускія літэратурныя прыклады мелі шмат перашкод, каб хаця выпадкова і рэдка трапіць у народ. А разгледжаная тэндэнцыйная літэратура, абодвух кірункаў роўна проціўлітэратурная і ня шчыра-беларуская,
пашыралася ў нашым народзе арганізаваным спосабам і вытварыла ў ім вельмі шкодны пагляд на сваё друкаванае слова; апрача таго, яна паглыбляла падзел на „рускіх“
i „палякоў“.
&lt;section end=&quot;Проціўпольскія&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Дунін&quot;/&gt;{{c|{{x-larger|'''Нова-шляхоцкія пісьменьнікі.'''}}&lt;/br&gt;(В. Дунін-Марцінкевіч — В. Каратынскі — А. Дарэўскі-Вярыга).}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|'''Вінцук Дунін-Марцінкевіч.'''}}&lt;/br&gt;(1807 — 1884).&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Вінцук Дунін-Марцінкевіч арадзіўся ў фальварку Панюшкевічы ў Бабруйскім павеце Меншчыны, дзе бацька яго быў рандатарам. Там, на самым беразе Бярэзіны, за некалькі вёрст ад Бабруйска, і ўзгадаваўся малады
Вінцук. Сярэднюю школу скончыў ён у Бабруйску ў 1824 годзе. Дзядзька Вінцука, ксёндз-мэтрапаліт С. Богуш-Сестранцэвіч, аддаў патым яго ў навуку да айцоў базыльянаў&lt;section end=&quot;Дунін&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nuqkcdhdcrlw37qtxsuy2vuazmb0zvs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291250</id>
      <parentid>291249</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:43:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291250</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3937" sha1="4c67tslotswj8448hizt8u1t58krfae" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Кісель&quot;/&gt;{{gap|2em}}І „Бяседа старога вольніка“ і „Мова Старавойта“ маюць шмат агульнага і па думках і па спосабу іx выказываньня.
Есьць аж зусім аднакавыя сказы. Толькі „Бяседа“ напісана дрэннаю прозаю, а „Мова“ яшчэ горшым вершам. Нахіл твораў дужа прыкры і выдаець, што аўтор іх чалавек слаба-разьвіты і ў літэратуры мала-пісьменны.
&lt;section end=&quot;Кісель&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Проціўпольскія&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Проціўпольскія вершы.}}&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}У тым-жа часе, на пачатку сёмага дзесяцёхлецьця 19-га веку, зьяўляліся і яшчэ беларускія вершы, падобныя па свайму характару да кісялёўскага пісаньня, але маючыя ня
столькі соцыяльную, колькі нацыянальную тэндэнцыю. Гэта проціўпольскія вершы, выдаваныя навет за {{абмылка|нарадныя|народныя}} песьні з Меншчыны: 1) „Быў на Русі чорны бог“… 2) „Ой, калі-б, калі маскалі прышлі“ і інш.

{{gap|2em}}{{larger|'''Рэволюцыйная і проціўрэволюцыйная літэратура 60-х гадоў'''}} ня маець літаратурнага значаньня і разглядаецца ў нашым пісьменстве толькі з гістарычнага боку, бо яна лепшы паказальнік таго, якім цяжкім шляхам ішла нашая літэратура ў сваім гістарычным разьвіцьці. Лепшыя, шчыра-беларускія літэратурныя прыклады мелі шмат перашкод, каб хаця выпадкова і рэдка трапіць у народ. А разгледжаная тэндэнцыйная літэратура, абодвух кірункаў роўна проціўлітэратурная і ня шчыра-беларуская,
пашыралася ў нашым народзе арганізаваным спосабам і вытварыла ў ім вельмі шкодны пагляд на сваё друкаванае слова; апрача таго, яна паглыбляла падзел на „рускіх“
i „палякоў“.
&lt;section end=&quot;Проціўпольскія&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Дунін&quot;/&gt;{{c|{{x-larger|'''Нова-шляхоцкія пісьменьнікі.'''}}&lt;/br&gt;(В. Дунін-Марцінкевіч — В. Каратынскі — А. Дарэўскі-Вярыга).}}
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|'''Вінцук Дунін-Марцінкевіч.'''}}&lt;/br&gt;(1807 — 1884).&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Вінцук Дунін-Марцінкевіч арадзіўся ў фальварку Панюшкевічы ў Бабруйскім павеце Меншчыны, дзе бацька яго быў рандатарам. Там, на самым беразе Бярэзіны, за некалькі вёрст ад Бабруйска, і ўзгадаваўся малады Вінцук. Сярэднюю школу скончыў ён у Бабруйску ў 1824 годзе. Дзядзька Вінцука, ксёндз-мэтрапаліт С. Богуш-Сестранцэвіч, аддаў патым яго ў навуку да айцоў базыльянаў&lt;section end=&quot;Дунін&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4c67tslotswj8448hizt8u1t58krfae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/97</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125816</id>
    <revision>
      <id>291146</id>
      <parentid>291057</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:31:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291146</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3956" sha1="3i9uyk8lpnzzqkqbqjoem2qd656ac8c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Дунін&quot;/&gt;жыцьцё і надта добра ведаў сялянскі побыт. Дзеля таго малюнкі сялянскага жыцьця — няйлепей яму задаліся; гульня ў карчме, вясельле, варажба, дажынкі, купальле — лепшыя часткі яго твораў. Дыдактызм Марцінкевіча стануў і ў добрай і ў благой прыгодзе для творчасьці: дзякуючы яму, пясьняр меў звычайны, але важны ў пісьменстве пагляд, што прыгожая літэратура павінна пабуджаць у людзёх лепшыя староны душы; але пільнуючы дыдактызму, Марцінкевіч траціў на літэратурнасьці. Тыпы ў Марцінкевіча нявыразныя. Усе героіні яго повесьцей, добрыя беларускія дзяўчаты, ахарактызаваны
агульнымі, рыторычнымі фразамі і дзеля таго сплываюцца ў адзін нявыразны выгляд. Маючы многа падабенства з Чачотам, Марцінкевіч, аднак далёка назадзе кідаець яго ў расточках несьвядома-нацыянальнага чуцьця і ў паглядзе на літэратурнае значаньне беларускае мовы. Даўшы прыклад беларускай повесьці і камэдыі і пераклаўшы „Пана Тадэуша“, ён першы паказаў, што беларуская мова — мала таго, што не цяжкая, не такая няўломная, як прызвыклі думаць у часе нашага заняпаду, {{абмылка|ала|але}} што яна — гладкая, гібкая, пявучая, лірычная, багатая на словы і звароты, каторых даволі ёсьць, каб выказаць Адама Міцкевіча. Далёкі ад нашай сучаснай сьвядомасьці, як далёка неба ад зямлі, Марцінкевіч тымчасам сеяў беларускасьць поўнаю жменяю. І яго стродкі судзьдзя Я. Купала з удзячнасьцю пяе аб ім (1910 г.):
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Як стораж, стаў сьмела на варце&lt;/br&gt;Радзімых запушчаных гоняў,&lt;/br&gt;Стаў сеяць пасвойску ўсё тое,&lt;/br&gt;Што мы далей сеем сягоньня…
|}
{{gap|2em}}Надрукаваў Марцінкевіч пабеларуску болей за ўсіх нашых пісьменьнікаў 19-сталецьця. Кніжкі йшлі ў народ. І, як ведаем, поэт Алесь Гарун няўся пачаткаў кніжнай беларускасьці па выпадкова знойдзенай, падранай кнізе — повесьці „Гапон“ Марцінкевіча.
&lt;section end=&quot;Дунін&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Каратынскі&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Вінцэсь Каратынскі.}}&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}{{larger|'''Уплыў Марцінкевіча.'''}} Вінцэсь Каратынскі пачаў пісаць пабеларуску пад уплывам Марцінкевіча. У 1856 годзе быў ён разам з Сыракомляю ў яго ў гасьцях, у Менску, і, як новы малады беларускі поэта, напісаў вершык, у каторым славіць гасьціннасьць Марцінкевіча і дзякуець за яго ласку.
&lt;section end=&quot;Каратынскі&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3i9uyk8lpnzzqkqbqjoem2qd656ac8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/100</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125819</id>
    <revision>
      <id>291145</id>
      <parentid>291093</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291145</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4353" sha1="43bt64iy93taqlgzva1al247qn80qkv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Каратынскі&quot;/&gt;
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Эй, скажыце, добры людзі,&lt;/br&gt;Што ужо на сьвеце будзе?&lt;/br&gt;Чы-то так бог судзіу з намі —&lt;/br&gt;Прапасьць на век маскалямі?
|}
{{gap|2em}}Заданьні брошуркі рэволюцыйна-агітацыйныя, але ня столькі беларускія, сколькі польскія. Аўтор кажаць аб дужа
цяжкой долі беларускага народа пад маскальскім уціскам, пералічае, колькі ёсьць рознага ліха і бяды ад яго, як падаткі, некруцкая павіннасьць, чыноўнікі, адбіраньне касьцёлаў на цэрквы і г. д.; даводзіць, што ў Севастопальскую вайну пранцузы ішлі ратаваць палякоў і беларусаў; засьцерагае, каб ня мелі веры папам, быццам маскалі скасуюць паншчыну, і т. д., — а ўсё гэта робіць дзеля таго, каб усе беларусы пайшлі разам з палякамі, як толькі на вясну, „дасьць бог, гранець пранцуз, паляк з жаўнярамі“. Ен пацяшае, што пайшоўшы з палякамі, „будзем роўныя з панамі“.

{{gap|2em}}{{larger|Каратынскі ў нашай літаратуры}} — пясьняр новашляхоцкай школы. Абпалячанасьць і палітыка вымагала ад яго той тэндэнцыі, якой ужыў ён у „Гутарцы старога дзеда“ і якая так замінае ў яго творчасьці. Каратынскі быў пясьняр здольны, але ён глядзеў на літэратуру, як на спосаб спаўненьня розных палітычных і грамадзкіх цэляў.
Дзеля гэткіх прычын ён не скарыстаў у нашай літэратуры з свае здольнасьці ў поўнай меры. Далёкі ад беларускай сьвядомасьці, Каратынскі быў, аднак, тым слаўным „крывічанінам“ у польскай сфэры, слова каторага сеяла беларускую
сьвядомасьць.
&lt;section end=&quot;Каратынскі&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Вярыга&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Арцём Дарэўскі-Вярыга.}}&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}Ен быў родам з Віцебшчыны ({{разьбіўка|наддзьвінскі дудар}}). Пісаў папольску. Праслухаўшы „Пана Тадэуша“ ў беларускай мове, ён заахвоціўся сам і пераклаў „Конрада Валенрода“. Пісаў Дарэўскі пабеларуску многа, але творы яго
ня былі друкованы, апрача некалькіх невялічкіх вершыкаў. Загінулі ці дагэтуль ня знойдзены яго лепшыя, як сьведчыць
Кіркор, творы, гэта: 1) „Гутарка з пляндроўкі па зямлі латышоў“, 2) „Паўрот Міхалка“, 3) „Быхаў“, 4) пераклад „Конрада Валенрода“ і іншыя рэчы. А ёсьць пеўныя весткі, што яны, асабліва астатні твор, былі значна пашыраны ў рукапісах. Захаваліся яго такія вершы: 1) „{{разьбіўка|Ліцьвінам, запісаўшымся ў мой альбом, на пажагнаньне}}“ (1858 г., Вільня), 2) „{{разьбіўка|Мужычая думка з ваколіц Віцебска на агалашэньне вольніцы}}“ (1858 г.) і 3) адрывак, надрукаваны ў брошурцы Р. Зямкевіча „Адам-Ганоры Кіркор“, у каторым Дарэўскі пішаць да Кіркора так:
&lt;section end=&quot;Вярыга&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>43bt64iy93taqlgzva1al247qn80qkv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291246</id>
      <parentid>291145</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291246</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4359" sha1="doh2c2x983woh7jgxc9ah0gff0tjv2n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Каратынскі&quot;/&gt;
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Эй, скажыце, добры людзі,&lt;/br&gt;Што ужо на сьвеце будзе?&lt;/br&gt;Чы-то так бог судзіу з намі —&lt;/br&gt;Прапасьць на век маскалямі?
|}
{{gap|2em}}Заданьні брошуркі рэволюцыйна-агітацыйныя, але ня столькі беларускія, сколькі польскія. Аўтор кажаць аб дужа
цяжкой долі беларускага народа пад маскальскім уціскам, пералічае, колькі ёсьць рознага ліха і бяды ад яго, як падаткі, некруцкая павіннасьць, чыноўнікі, адбіраньне касьцёлаў на цэрквы і г. д.; даводзіць, што ў Севастопальскую вайну пранцузы ішлі ратаваць палякоў і беларусаў; засьцерагае, каб ня мелі веры папам, быццам маскалі скасуюць паншчыну, і т. д., — а ўсё гэта робіць дзеля таго, каб усе беларусы пайшлі разам з палякамі, як толькі на вясну, „дасьць бог, гранець пранцуз, паляк з жаўнярамі“. Ен пацяшае, што пайшоўшы з палякамі, „будзем роўныя з панамі“.

{{gap|2em}}{{larger|'''Каратынскі ў нашай літаратуры'''}} — пясьняр новашляхоцкай школы. Абпалячанасьць і палітыка вымагала ад яго той тэндэнцыі, якой ужыў ён у „Гутарцы старога дзеда“ і якая так замінае ў яго творчасьці. Каратынскі быў пясьняр здольны, але ён глядзеў на літэратуру, як на спосаб спаўненьня розных палітычных і грамадзкіх цэляў.
Дзеля гэткіх прычын ён не скарыстаў у нашай літэратуры з свае здольнасьці ў поўнай меры. Далёкі ад беларускай сьвядомасьці, Каратынскі быў, аднак, тым слаўным „крывічанінам“ у польскай сфэры, слова каторага сеяла беларускую
сьвядомасьць.
&lt;section end=&quot;Каратынскі&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Вярыга&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Арцём Дарэўскі-Вярыга.}}&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}Ен быў родам з Віцебшчыны ({{разьбіўка|наддзьвінскі дудар}}). Пісаў папольску. Праслухаўшы „Пана Тадэуша“ ў беларускай мове, ён заахвоціўся сам і пераклаў „Конрада Валенрода“. Пісаў Дарэўскі пабеларуску многа, але творы яго
ня былі друкованы, апрача некалькіх невялічкіх вершыкаў. Загінулі ці дагэтуль ня знойдзены яго лепшыя, як сьведчыць
Кіркор, творы, гэта: 1) „Гутарка з пляндроўкі па зямлі латышоў“, 2) „Паўрот Міхалка“, 3) „Быхаў“, 4) пераклад „Конрада Валенрода“ і іншыя рэчы. А ёсьць пеўныя весткі, што яны, асабліва астатні твор, былі значна пашыраны ў рукапісах. Захаваліся яго такія вершы: 1) „{{разьбіўка|Ліцьвінам, запісаўшымся ў мой альбом, на пажагнаньне}}“ (1858 г., Вільня), 2) „{{разьбіўка|Мужычая думка з ваколіц Віцебска на агалашэньне вольніцы}}“ (1858 г.) і 3) адрывак, надрукаваны ў брошурцы Р. Зямкевіча „Адам-Ганоры Кіркор“, у каторым Дарэўскі пішаць да Кіркора так:
&lt;section end=&quot;Вярыга&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>doh2c2x983woh7jgxc9ah0gff0tjv2n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291247</id>
      <parentid>291246</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:40:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291247</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4359" sha1="lilmdlgup78ebvirq1ii2csi5ko4jfs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Каратынскі&quot;/&gt;
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Эй, скажыце, добры людзі,&lt;/br&gt;Што ужо на сьвеце будзе?&lt;/br&gt;Чы-то так бог судзіу з намі —&lt;/br&gt;Прапасьць на век маскалямі?
|}
{{gap|2em}}Заданьні брошуркі рэволюцыйна-агітацыйныя, але ня столькі беларускія, сколькі польскія. Аўтор кажаць аб дужа
цяжкой долі беларускага народа пад маскальскім уціскам, пералічае, колькі ёсьць рознага ліха і бяды ад яго, як падаткі, некруцкая павіннасьць, чыноўнікі, адбіраньне касьцёлаў на цэрквы і г. д.; даводзіць, што ў Севастопальскую вайну пранцузы ішлі ратаваць палякоў і беларусаў; засьцерагае, каб ня мелі веры папам, быццам маскалі скасуюць паншчыну, і т. д., — а ўсё гэта робіць дзеля таго, каб усе беларусы пайшлі разам з палякамі, як толькі на вясну, „дасьць бог, гранець пранцуз, паляк з жаўнярамі“. Ен пацяшае, што пайшоўшы з палякамі, „будзем роўныя з панамі“.

{{gap|2em}}{{larger|'''Каратынскі ў нашай літэратуры'''}} — пясьняр новашляхоцкай школы. Абпалячанасьць і палітыка вымагала ад яго той тэндэнцыі, якой ужыў ён у „Гутарцы старога дзеда“ і якая так замінае ў яго творчасьці. Каратынскі быў пясьняр здольны, але ён глядзеў на літэратуру, як на спосаб спаўненьня розных палітычных і грамадзкіх цэляў.
Дзеля гэткіх прычын ён не скарыстаў у нашай літэратуры з свае здольнасьці ў поўнай меры. Далёкі ад беларускай сьвядомасьці, Каратынскі быў, аднак, тым слаўным „крывічанінам“ у польскай сфэры, слова каторага сеяла беларускую
сьвядомасьць.
&lt;section end=&quot;Каратынскі&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Вярыга&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Арцём Дарэўскі-Вярыга.}}&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}Ен быў родам з Віцебшчыны ({{разьбіўка|наддзьвінскі дудар}}). Пісаў папольску. Праслухаўшы „Пана Тадэуша“ ў беларускай мове, ён заахвоціўся сам і пераклаў „Конрада Валенрода“. Пісаў Дарэўскі пабеларуску многа, але творы яго
ня былі друкованы, апрача некалькіх невялічкіх вершыкаў. Загінулі ці дагэтуль ня знойдзены яго лепшыя, як сьведчыць
Кіркор, творы, гэта: 1) „Гутарка з пляндроўкі па зямлі латышоў“, 2) „Паўрот Міхалка“, 3) „Быхаў“, 4) пераклад „Конрада Валенрода“ і іншыя рэчы. А ёсьць пеўныя весткі, што яны, асабліва астатні твор, былі значна пашыраны ў рукапісах. Захаваліся яго такія вершы: 1) „{{разьбіўка|Ліцьвінам, запісаўшымся ў мой альбом, на пажагнаньне}}“ (1858 г., Вільня), 2) „{{разьбіўка|Мужычая думка з ваколіц Віцебска на агалашэньне вольніцы}}“ (1858 г.) і 3) адрывак, надрукаваны ў брошурцы Р. Зямкевіча „Адам-Ганоры Кіркор“, у каторым Дарэўскі пішаць да Кіркора так:
&lt;section end=&quot;Вярыга&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lilmdlgup78ebvirq1ii2csi5ko4jfs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/102</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125825</id>
    <revision>
      <id>291144</id>
      <parentid>291097</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291144</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4080" sha1="lrseizh1ztyzfk6d8gn50e27bj00eua" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Вярыга&quot;/&gt;
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Слоуна з неба божы дар,&lt;/br&gt;Панаддзьвінскі дудар&lt;/br&gt;Завярнуу у маю хату,&lt;/br&gt;Як бы к куму, або свату…
|}
{{gap|2em}}3. Я. {{разьбіўка|Вуль}} у вершу „К дудару Арцёму ад наддзьвінскага мужыка“ (1859 г., Віцебск) між іншым пытаецца ў Дарэўскага, што яму „прысьпела сьмела песьні завадзіць?“ Ен з засмучэньнем кажа: „Ці то лёгкае, брат, дзела нашу брацьцю прасьвяціць.“ Значыцца, Дарэўскі сьмела завадзіў беларускія песьні і ў нацыянальна-краёвым духу прасьвячаў сваю сфэру. Як высака цанілі гэтую працу песьняра разумнейшыя
сучасьнікі, відаць хоць-бы з таго, што Вуль, прызнаючы і горача вітаючы пашырэньне сьвядомай беларускасьці, пацяшаець песьняра ў яго трудах тым, што бог падаруець яго вянком з рож і васількоў:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Белы рожы — то за гэта,&lt;/br&gt;Што ты совесьць беліш нам,&lt;/br&gt;Што нас вывеу ад Яхвета&lt;/br&gt;Хоць наш бацька, кажуць, хам…
|}
{{gap|2em}}4. Апрача таго, ёсьць у „Альбоме“ цікаўныя запісі {{разьбіўка|Сыракомлі, Кіркора}} (Ян са Сьлівіна), {{разьбіўка|Марцінкевіча}} і іншых выдатных сучасьнікаў Дарэўскага.

{{gap|2em}}{{larger|'''Дарэўскі ў нашай літэратуры'''}} — пясьняр нова-шляхоцкай школы і найболей сьвядомы будзька беларускасьці. Пад уплывам Дарэўскага навет Рыпінскі пачуў сябе беларусам. Як тое пішуць, і да народу беларускага стаяў
Дарэўскі найбліжэй і найпрасьцей, натуральней за ўсіх сваіх папярэднікаў. Аб пясьнярскіх яго здольнасьцях і аб рэзультаце іх выкарыстаньня мы можам меркаваць толькі па прысуду людзей таго часу. Але ў нашым адраджэньні, якое
цесна зьвязана з разьвіцьцем нашага пісьменства, Дарэўскі прыслужыўся ня столькі пісаным, сколькі жывым словам
і жывым прыкладам.
&lt;section end=&quot;Вярыга&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Рукапіснае&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Рукапіснае народнае пісьменства.}}&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}У часе залатой пары, як ведаем, беларуская старадаўная кніжная мова і беларуская літэратура былі зусім мала зьвязаны з беларускай народнай моваю і народнай творчасьцю. Прасьвета стаяла нізка, народных школ, можна сказаць, ня
было, пісьменства насіла царкоўны характар, дык дзеля гэтых прычын народ беларускі жыў выключна сваёю вуснаю
творчасьцю. Ды магчыма, што ўжо ў 16 сталецьці некаторыя кніжныя беларускія творы пайшлі ў народ, як гімны у славу сьвятых, розныя канты і псальмы; пашыраліся яны
&lt;section end=&quot;Рукапіснае&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lrseizh1ztyzfk6d8gn50e27bj00eua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/106</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125861</id>
    <revision>
      <id>291143</id>
      <parentid>291099</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:29:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291143</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4168" sha1="2tnjaiakj9zxdiy9v6kxvwnekf9bo90" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Рукапіснае&quot;/&gt;{{перанос канец|пе|рашкаджае}} цьвёрдая прымета сялянскай творчасьці — моралістыка; верш гутарак зазвычай даволі гладкі і лёгкі, а мова чыстая.
&lt;section end=&quot;Рукапіснае&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Бібліаграфія&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Бібліаграфія.}}&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}1. Г. {{разьбіўка|Арцімоўскі}}. — Пісаў у 40 гадох 19-га сталецьця. Захаваўся яго пераняты з А. Міцкевіча верш „Паня Твардоўская“.&lt;/br&gt;

{{gap|2em}}2. {{разьбіўка|Уладыслаў Сыракомля}} (Людвік Кандратовіч), польскі пісьменьнік-родам беларус, пісаў троху і пабеларуску. У 1848 годзе ён напісаў верш „{{разьбіўка|Добрыя весьці}}“, каторы малюець тую будучыну, калі палякі і беларусы скінуць ярмо маскалёў.&lt;/br&gt;

{{gap|2em}}3. {{разьбіўка|Пранцішак Вуль}} (Пранцішак-Ялегі Карафа-Корбут), памёр у Варшаве ў 80 гадох 19 ст. У яго зьбіраўся
Варшаўскі беларускі гурток. Апрача верша ў альбоме Дарэўскага, ёсьць у яго і другія беларускія творы. Ен меў нямалыя поэтычныя здольнасьці, добра валадаў беларускім вершам і добра ўмеў мову.&lt;/br&gt;

{{gap|2em}}4. {{разьбіўка|Ксавэры Нядзьведзкі}} блізка 1854 г. падаў у пецярбурскую акадэмію граматыку беларускае мовы.&lt;/br&gt;

{{gap|2em}}5. {{разьбіўка|Адам Кіркор}} (Ян са Сьлівіна), родам з м. Сьлівіна з Магілеўшчыны. Вядомы беларускі культурны дзеяч і пісьменьнік 60 гадоў 19 ст. Пісаў пабеларуску, папольску і памаскоўску. Працаваў над этнографіяй, гісторыяй, літэратурнай крытыкай, гісторыяй літэратуры і популярызацыяй беларусазнаўства. Зьбіраў Віленскі музэй.&lt;/br&gt;

{{gap|2em}}6. {{разьбіўка|Ян Шамёт-Палачанскі}} (1826—1905) напісаў „Пагром у Даўгінаве“, „Ашмянскую рэзь“ і інш.&lt;/br&gt;

{{gap|2em}}7. {{разьбіўка|Іван Іванавіч Насовіч}} (1788—1877), родам з Амсьціслаўля, з Магілеўшчыны. Пахадзіў з уніяцкага духавенства. Яго літэратурная праца прыпадае на 60—70 гады 19 ст. Уславіў яго і па нашы дні вялікі „{{разьбіўка|Беларускі слоўнік}}“, матар‘ял для каторага ён пачаў зьбіраць y 1848 r. У сьвет кніга выйшла ў 1870 г. „Слоўнік“ мае больш за 30.000 беларускіх слоў, аднак, сярод іх няма многіх звычайных слоў, як: маці, дзіця, кашолка і інш., і не пералічаны словы агульныя для нас і для нашых суседзяў. Заганы слоўніка, апрача таго: прынята цьвёрдае і {{разьбіўка|мягкае}} мсьціслаўскае „р“, няма „ў“ і інш. Насовіч напісаў яшчэ „{{разьбіўка|Зборнік беларускіх прыказак і загадак}}“, „{{разьбіўка|Беларускія песьні}}“ і зборнікі народнага рукапіснага пісьменства.&lt;/br&gt;
&lt;section end=&quot;Бібліаграфія&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2tnjaiakj9zxdiy9v6kxvwnekf9bo90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/108</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125863</id>
    <revision>
      <id>291142</id>
      <parentid>291103</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:28:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291142</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2171" sha1="gq1u1lndvvkcs99678tdzazlm7mb7oq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|'''Агульны пагляд на новую беларускую літэратуру.}}&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}1. Новая беларуская літэратура ня маець нічога надта выдатнага, сусьветнага. Прычына такога яе разьвіцьця хаваецца ў адсутнасьці нацыянальна-гаспадарстванай незалежнасьці Беларусі і ў несправядлівым соцыяльным парадку. Стаць вялікім пісменьнікам мог-бы толькі нацыянальна
і соцыяльна сьвядомы беларус. Тымчасам соцыяльнае зло забівала творчасьць П. Бахрыма, ня пускала ў кнігу народных гутарак і стварала хворую аднабокасьць шляхоцкай літэратуры. Адсутнасьць нацыянальнай незалежнасьці забівала ўсякае разьвіцьце беларускай культуры, забараняла {{разьбіўка|зусім}} беларускую кнігу і стварала цемнату народа, рэнегатства інтэлігенцыі і нацыянальную несьвядомасьць пісьменьнікаў, каторыя, трэба памятаць, маглі быць толькі з паноў. Пісьменьнік-{{разьбіўка|пан і рэнегат ў ідэолёгіі}} ня мог стварыць нічога вялікага беларускага, як-бы ён ня быў нацыянален па псыхіцы, мове
і жыцьцю.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}2. У залежнасьці ад нявысокага агульнага разьвіцьця новай беларускай літаратуры было дужа слабое разьвіцьце
прыгожай беларускай прозы за ўвесь гэты час.

{{цэнтар|[[File:Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Узор 1.jpg|100px]]}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gq1u1lndvvkcs99678tdzazlm7mb7oq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/109</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125864</id>
    <revision>
      <id>291140</id>
      <parentid>291082</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:26:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291140</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3368" sha1="rvkeneod5gg623ewzgt3njium7r8tt2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|'''III. Навейшая беларуская літэратура.|памер=140%}}

&lt;center&gt;{{x-larger|'''Народніцкая пара.'''}}&lt;/br&gt;(Ад 80-х гадоў 19 ст. да 1905 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Пачатак навейшае літэратуры.'''}} У 80-х гадох 19-га сталецьця зьявілась прыкметнае ажыўленьне беларускай думкі. З аднаго боку пісьменьнікі з каталіцка-панскай сфэры, як Тапчэўскі, Абуховіч і інш., чуючы, як патроху слабнець мёртвая пятля, накінутая Мураўёвым, пачалі хоць рукапісным спосабам, адылі болей а болей урабляць літэратурны беларускі грунт, створаны Марцінкевічам, і рыхтаваць яго для натуральнай перадачы ў рукі людзей зусім новай школы. З другога боку і маскоўскія пісьменьнікі-родам беларусы прыйшлі на сваю ніву і сталі рабіць тое, што ўжо даўно рабілі польскія пісьменьнікі-родам беларусы; яны сталі працаваць над беларусазнаўствам і, між іншым, сваёй этнографічнай, філёлёгічнай, гістарычнай і падобнай работаю
тварыць зьбіральны час у гісторыі роднай літэратуры. Сталі зьяўляцца паважныя апісаньні беларускага побыту і ў маскоўскай народніцкай белетрыстыцы, як, да прыкладу, „{{разьбіўка|Багачы}}“ {{разьбіўка|Брайцава}}, повесьць з беларускага народнага жыцьця (Масква, 1889 г.). У гэтую-ж пару ў розных вялікіх гарадох Расеі і заграніцы студэнты-беларусы закладаюць свае гурткі,
цікавяцца навукай беларусазнаўства, часам аж выдаюць студэнцкія беларускія часопісі і ўсім тым надта спрыяюць агульнаму ажыўленьню роднай нівы, а глаўным чынам — на літэратурным прасторы. Агульна-людзкі поступ і сусьветнае палітычнае становішча робяць тое, што гэтае, чуць прыкметнае спачатку, ажыўленьне спараджае творчасьць Ф. Багушэвіча, прыймаець ярка выказаныя формы навейшай літэратуры і кладзецца магутным камянём пад так званы „беларускі рух“. З Багушэвічам нашае адраджэньне выйшла з чыста-літэратурных рамак і здабыло гэтулькі новых прымет, што яго і назвалі рухам. Адраджэньне, каторае ахапіла сяньня&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rvkeneod5gg623ewzgt3njium7r8tt2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291141</id>
      <parentid>291140</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291141</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3368" sha1="aqt7ee1lxlq6pbsjzgyag0fcjo8uvfo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|'''III. Навейшая беларуская літэратура.|памер=150%}}

&lt;center&gt;{{x-larger|'''Народніцкая пара.'''}}&lt;/br&gt;(Ад 80-х гадоў 19 ст. да 1905 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Пачатак навейшае літэратуры.'''}} У 80-х гадох 19-га сталецьця зьявілась прыкметнае ажыўленьне беларускай думкі. З аднаго боку пісьменьнікі з каталіцка-панскай сфэры, як Тапчэўскі, Абуховіч і інш., чуючы, як патроху слабнець мёртвая пятля, накінутая Мураўёвым, пачалі хоць рукапісным спосабам, адылі болей а болей урабляць літэратурны беларускі грунт, створаны Марцінкевічам, і рыхтаваць яго для натуральнай перадачы ў рукі людзей зусім новай школы. З другога боку і маскоўскія пісьменьнікі-родам беларусы прыйшлі на сваю ніву і сталі рабіць тое, што ўжо даўно рабілі польскія пісьменьнікі-родам беларусы; яны сталі працаваць над беларусазнаўствам і, між іншым, сваёй этнографічнай, філёлёгічнай, гістарычнай і падобнай работаю
тварыць зьбіральны час у гісторыі роднай літэратуры. Сталі зьяўляцца паважныя апісаньні беларускага побыту і ў маскоўскай народніцкай белетрыстыцы, як, да прыкладу, „{{разьбіўка|Багачы}}“ {{разьбіўка|Брайцава}}, повесьць з беларускага народнага жыцьця (Масква, 1889 г.). У гэтую-ж пару ў розных вялікіх гарадох Расеі і заграніцы студэнты-беларусы закладаюць свае гурткі,
цікавяцца навукай беларусазнаўства, часам аж выдаюць студэнцкія беларускія часопісі і ўсім тым надта спрыяюць агульнаму ажыўленьню роднай нівы, а глаўным чынам — на літэратурным прасторы. Агульна-людзкі поступ і сусьветнае палітычнае становішча робяць тое, што гэтае, чуць прыкметнае спачатку, ажыўленьне спараджае творчасьць Ф. Багушэвіча, прыймаець ярка выказаныя формы навейшай літэратуры і кладзецца магутным камянём пад так званы „беларускі рух“. З Багушэвічам нашае адраджэньне выйшла з чыста-літэратурных рамак і здабыло гэтулькі новых прымет, што яго і назвалі рухам. Адраджэньне, каторае ахапіла сяньня&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aqt7ee1lxlq6pbsjzgyag0fcjo8uvfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/111</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125866</id>
    <revision>
      <id>291139</id>
      <parentid>291104</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:25:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291139</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4451" sha1="6o2dufmt5847os2dixjz8llwno20s7p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Народніцкая&quot;/&gt;пачаў азначацца ад дзён вайны і потым соцыяльнай рэволюцыі. Цікаўнай прыметаю гэтае пары ёсьць ня толькі красаваньне соцыяльных пытаньняў, але, як ні дзіўна, і пачатак аналізу агульна-чалавецкіх проблем, без ранейшых нацыянальных і соцыяльных тэндэнцый. Гэтая прымета — знак вялікага росту беларускае літэратуры, каторая ўжо адрадзілася і вымагае новага назову для свае цяперашняй, у значнай меры {{разьбіўка|посьле}}-адраджэнцкай пары. Мова яўляецца яшчэ аднэй, надта важнай прыметай навейшай літэратуры. І мова, ці йначай кажучы — пагляды пісьменьнікаў на мову вельмі адзначаюць сучасную літэратуру ад шляхоцкай. Мова шляхоцкіх пісьменьнікаў адбіваець на сабе няшырокі іх пагляд на яе літэратурнае значаньне і будучыну. Пісьменьнікі таго
часу карысталіся выключна слоўнікам цёмнага, духоўна абмежаванага панамі і прыціснутага прыгонам беларускага люду. Яны пісалі аб такіх рэчах, дзе гэтага слоўніка зусім
даволі было, дзе не патрэбны былі словы для невядомых таму люду абстракцыйных разуменьняў. Гэтакі парадак пачаў канаць з дзён Багушэвіча і сканаў на першых страніцах „Нашае Нівы“. Адылі і цяпер гэтае прыхамоцьце часам стыкаецца ў паглядах несьвядомай і напоўсьвядомай беларускай
інтэлігенцыі маскоўскай і польскай культуры і замінаець ёй шукаць і разумець у сваёй сучаснай нацыянальнай поэзіі сусьветнае інтэрнацыянальнае багацьце. Цяперашняя наша
кніжная мова маець падабенства — па сваёй гісторыі, характару і вялікаму значаньню — з нашай старадаўнай кніжнай мовай у залатую пару ейнага разьвіцьця. Але ёсьць і розьніца: цяперашняя кніжная мова неразрыўна і стульна зьвязана з народнай мовай, чаго ня было ў такой меры ў старадаўнасьці. Навейшая беларуская літэратура вызвалілась з перайманьня чужых літэратур і дастала, такім чынам, нацыянальнае значаньне, яна выказуець асаблівасьці беларускага нацыянальнага духа, тыя чырты характара, той спосаб думаньня і пачуваньня, тыя сымпатыі і ідэалы, каторымі беларуская нацыя вызначаецца сярод другіх эўропэйскіх народаў.
&lt;section end=&quot;Народніцкая&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Багушэвіч&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Францішак Багушэвіч.'''}}&lt;/br&gt;(1840—1900)&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Арадзіўся ў Ашмяншчыне. Пахадзіў з дробнай шляхты, са спольшчанай сям‘і. Сярэднюю школу
скончыў у Вільні, а пазьней вучыўся у Пецярбурзе на фізыка-матэматычным факультэце. Перад паўстаньнем 1863 году Багушэвіч бавіў нейкі час ў Ашмяншчыне, дзе быў {{перанос пачатак|на|родным}}
&lt;section end=&quot;Багушэвіч&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6o2dufmt5847os2dixjz8llwno20s7p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291242</id>
      <parentid>291139</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:33:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291242</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4450" sha1="cccdhqr97rl044y6th6un4gcpd350mz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Народніцкая&quot;/&gt;пачаў азначацца ад дзён вайны і потым соцыяльнай рэволюцыі. Цікаўнай прыметаю гэтае пары ёсьць ня толькі красаваньне соцыяльных пытаньняў, але, як ні дзіўна, і пачатак аналізу агульна-чалавецкіх проблем, без ранейшых нацыянальных і соцыяльных тэндэнцый. Гэтая прымета — знак вялікага росту беларускае літэратуры, каторая ўжо адрадзілася і вымагае новага назову для свае цяперашняй, у значнай меры {{разьбіўка|посьле}}-адраджэнцкай пары. Мова яўляецца яшчэ аднэй, надта важнай прыметай навейшай літэратуры. І мова, ці йначай кажучы — пагляды пісьменьнікаў на мову вельмі адзначаюць сучасную літэратуру ад шляхоцкай. Мова шляхоцкіх пісьменьнікаў адбіваець на сабе няшырокі іх пагляд на яе літэратурнае значаньне і будучыну. Пісьменьнікі таго
часу карысталіся выключна слоўнікам цёмнага, духоўна абмежаванага панамі і прыціснутага прыгонам беларускага люду. Яны пісалі аб такіх рэчах, дзе гэтага слоўніка зусім
даволі было, дзе не патрэбны былі словы для невядомых таму люду абстракцыйных разуменьняў. Гэтакі парадак пачаў канаць з дзён Багушэвіча і сканаў на першых страніцах „Нашае Нівы“. Адылі і цяпер гэтае прыхамоцьце часам стыкаецца ў паглядах несьвядомай і напоўсьвядомай беларускай
інтэлігенцыі маскоўскай і польскай культуры і замінаець ёй шукаць і разумець у сваёй сучаснай нацыянальнай поэзіі сусьветнае інтэрнацыянальнае багацьце. Цяперашняя наша
кніжная мова маець падабенства — па сваёй гісторыі, характару і вялікаму значаньню — з нашай старадаўнай кніжнай мовай у залатую пару ейнага разьвіцьця. Але ёсьць і розьніца: цяперашняя кніжная мова неразрыўна і стульна зьвязана з народнай мовай, чаго ня было ў такой меры ў старадаўнасьці. Навейшая беларуская літэратура вызвалілась з перайманьня чужых літэратур і дастала, такім чынам, нацыянальнае значаньне, яна выказуець асаблівасьці беларускага нацыянальнага духа, тыя чырты характара, той спосаб думаньня і пачуваньня, тыя сымпатыі і ідэалы, каторымі беларуская нацыя вызначаецца сярод другіх эўропэйскіх народаў.
&lt;section end=&quot;Народніцкая&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Багушэвіч&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Францішак Багушэвіч.'''}}&lt;/br&gt;(1840—1900)&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Арадзіўся ў Ашмяншчыне. Пахадзіў з дробнай шляхты, са спольшчанай сям‘і. Сярэднюю школу
скончыў у Вільні, а пазьней вучыўся у Пецярбурзе на фізыка-матэматычным факультэце. Перад паўстаньнем 1863 году Багушэвіч бавіў нейкі час ў Ашмяншчыне, дзе быў {{перанос пачатак|на|родным}}&lt;section end=&quot;Багушэвіч&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cccdhqr97rl044y6th6un4gcpd350mz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291243</id>
      <parentid>291242</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291243</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4450" sha1="6isnsk3eo32792i1kw5orw61doy3inp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Народніцкая&quot;/&gt;пачаў азначацца ад дзён вайны і потым соцыяльнай рэволюцыі. Цікаўнай прыметаю гэтае пары ёсьць ня толькі красаваньне соцыяльных пытаньняў, але, як ні дзіўна, і пачатак аналізу агульна-чалавецкіх проблем, без ранейшых нацыянальных і соцыяльных тэндэнцый. Гэтая прымета — знак вялікага росту беларускае літэратуры, каторая ўжо адрадзілася і вымагае новага назову для свае цяперашняй, у значнай меры {{разьбіўка|посьле}}-адраджэнцкай пары. Мова яўляецца яшчэ аднэй, надта важнай прыметай навейшай літэратуры. І мова, ці йначай кажучы — пагляды пісьменьнікаў на мову вельмі адзначаюць сучасную літэратуру ад шляхоцкай. Мова шляхоцкіх пісьменьнікаў адбіваець на сабе няшырокі іх пагляд на яе літэратурнае значаньне і будучыну. Пісьменьнікі таго
часу карысталіся выключна слоўнікам цёмнага, духоўна абмежаванага панамі і прыціснутага прыгонам беларускага люду. Яны пісалі аб такіх рэчах, дзе гэтага слоўніка зусім
даволі было, дзе не патрэбны былі словы для невядомых таму люду абстракцыйных разуменьняў. Гэтакі парадак пачаў канаць з дзён Багушэвіча і сканаў на першых страніцах „Нашае Нівы“. Адылі і цяпер гэтае прыхамоцьце часам стыкаецца ў паглядах несьвядомай і напоўсьвядомай беларускай
інтэлігенцыі маскоўскай і польскай культуры і замінаець ёй шукаць і разумець у сваёй сучаснай нацыянальнай поэзіі сусьветнае інтэрнацыянальнае багацьце. Цяперашняя наша
кніжная мова маець падабенства — па сваёй гісторыі, характару і вялікаму значаньню — з нашай старадаўнай кніжнай мовай у залатую пару ейнага разьвіцьця. Але ёсьць і розьніца: цяперашняя кніжная мова неразрыўна і стульна зьвязана з народнай мовай, чаго ня было ў такой меры ў старадаўнасьці. Навейшая беларуская літэратура вызвалілась з перайманьня чужых літэратур і дастала, такім чынам, нацыянальнае значаньне, яна выказуець асаблівасьці беларускага нацыянальнага духа, тыя чырты характара, той спосаб думаньня і пачуваньня, тыя сымпатыі і ідэалы, каторымі беларуская нацыя вызначаецца сярод другіх эўропэйскіх народаў.
&lt;section end=&quot;Народніцкая&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Багушэвіч&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Францішак Багушэвіч.'''}}&lt;/br&gt;(1840—1900)&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Арадзіўся ў Ашмяншчыне. Пахадзіў з дробнай шляхты, са спольшчанай сям‘і. Сярэднюю школу скончыў у Вільні, а пазьней вучыўся у Пецярбурзе на фізыка-матэматычным факультэце. Перад паўстаньнем 1863 году Багушэвіч бавіў нейкі час ў Ашмяншчыне, дзе быў {{перанос пачатак|на|родным}}&lt;section end=&quot;Багушэвіч&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6isnsk3eo32792i1kw5orw61doy3inp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/113</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125868</id>
    <revision>
      <id>291244</id>
      <parentid>291128</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:34:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291244</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3397" sha1="fyum6uxhgcs409teanpj3kvbj7mazeq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Грунт і элементы яго творчасьці.'''}} Грунтам поэзіі Багушэвіча ёсьць усебаковае духоўнае і матар‘яльнае адраджэньне беларускага сялянскага народа. Магутным спосабам для такога адраджэньня ён уважаў нацыянальнае на соцыяльнай падставе ўсьведамленьне мужыцкай грамады. Галоўную роль у нацыянальным {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 23.jpg|подпіс=Ф. Багушэвіч (пад старасьць).}} усьведамленьні Багушэвіч аддаваў мове, жывому і пісанаму слову. Прыклад ён браў з гісторыі адраджэньня славянскіх народаў. А разумеў пясьняр, што апісаньнем сялянскіх вечарніц, добрых паноў і верных хлопаў немагчыма закрануць струн народнае беларускае душы, што сьвяты абавязак песьняра — сына свайго народа вымагаець ад яго войстрай і гняўлівай праўды аб розных злосьніках мужыка, як паны, гандляры, інтэлігенты-рэнегаты, адміністрацыя, духавенства і г. д. Сярод іх творчы нахіл Багушэвіча знайшоў вельмі ўдзячны матар‘ял, бо нашы нацыянальныя злосьнікі былі найчасьцей і соцыяльнымі для нас злосьнікамі. Рэзультатам яго грамадзянскага настрою быў сатырычны тон многіх вершаў. Быўшы па прадмету і спосабу творчасьці пераважна ідэйным лірыкам, Багушэвіч мае і высока-эпічныя творы, як поэмка „Кепска будзе“ і інш.

{{gap|2em}}{{larger|'''1. Сьвядома-нацыянальны элемент.'''}} Па духу, па спосабу думаньня, па ідэолёгіі ўся наагул поэзія Багушэвіча вельмі нацыянальна, так што ён — наш першы нацыянальны поэт у поўным значаньні гэтага слова. З пазьнейшых пісьменьнікаў па сіле нацыянальнага генія з ім можа раўняцца бадай адзін толькі Я. Колас. Нацыянальны элемент у Багушэвіча ніколі не перахадзіў у нацыяналістычную аднабокасьць некаторых нацыянальных і мала-нацыянальных нашаніўцаў. Апрача таго, гэты элемент у яго яўляецца разам з тым і народным элементам, бо тады беларуская нацыя і {{перанос пачатак|скла|далася}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fyum6uxhgcs409teanpj3kvbj7mazeq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/119</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125888</id>
    <revision>
      <id>291238</id>
      <parentid>291119</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291238</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4041" sha1="gq13ek182kr3sfr2r0eys03obsqa91v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap|2em}}А якую веліч народнае душы відзім мы ў чалавека, што ўзьдзеў старэцкі хатыль, тройчы пабыў у Вільні, сем разоў у Лідзе, каб выратаваць Скаліндарку, і закляўся не абедаць удаму, пакуль яго ня выпусьцяць!&lt;/br&gt;{{gap|2em}}У вершу „{{разьбіўка|Быў у чысцы}}“, напісаным на мотыў народных забабонных паглядаў і ў народным духу, паказаны адносіны мужыцкага поэта к панам. Відаць задаваленьне, з якім апісаны панскія, ксяндзоўскія і рознага сялянскага начальства мукі ў чысцу. У вершу „{{разьбіўка|У судзе}}“ адбіліся яго і ўсяе мужыцкае грамады адносіны к панскаму суду, які-б ён ня быў лібэральны (суд прысяжных). У панскім законе мужык відзеў камэдыю, {{разьбіўка|праціўную яго пачуцьцю дабра і зла}} і дзеля таго беззаконную для яго. У вершу „{{разьбіўка|Скаціанная апека}}“ тыя адносіны распашыраны і на панскі хаўрус апекі над жывёлаю; паны-апякуны абыйшліся з мужыком горш, чымся з якою скацінаю. У пролетарска-сялянскіх куплетах „{{разьбіўка|Дурны мужык, як варона}}“, сьпетых на розныя соцыяльныя мотывы з беларускага жыцьця, з кусьлівай іроніяй абсьмеян цынічны панскі пагляд на мужыка. Пясьняр з поэтычнай выразнасьцю каротка малюець тут соцыяльнае зло ў розных яго праявах: за працу плоцяць дужа мала, падаткі вялікія і г. д. Панскі пагляд на мужыка, як на дурня, толькі і вартага эксплуатацыі, скарыстан песьняром для належнай адпаведзі пану; у канцы верша поэт пяе: „Глядзі, горы паразрыты, а чыгункай сьвет абвіты, ўсё з мужыцкай цяжкай працы; усе едуць у палацы, ў мужыка-ж няма білета!“ І горка і мнагазначна дадае: „Ці-ж ня дурань мужык гэта?“ У той-жа ноце напісаны і куплеты „{{разьбіўка|Бог ня роўна дзеліць}}“, цікаўныя сваімі соцыяльнымі супастанаўленьнямі. „{{разьбіўка|Праўда}}“ — адзін з лепшых сацыяльных вершаў Багушэвіча, у якім закрануты і агульна-людзкія праклятыя пытаньні. У вершу многа высокай поэтычнасьці. Пясьняр быццам з высакосьці
аглядаець наша будзённае жыцьцё, хоць і стаіць у нізе, сярод нас, сярод штодзеннасьці. Ен тужыць, у сьлёзах разьліваецца, папікаець бога і людзей. Ен натхненна, як прарок няшчаснага, змучанага і аслаблага ў змаганьні народа, заклінаець злую долю, каб адвярнулася на сухія пушчы, на бездарожжа, на вялікія ройсты, на пяскі сыпушчы. У гэтым {{перанос пачатак|вя|лікім}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gq13ek182kr3sfr2r0eys03obsqa91v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291239</id>
      <parentid>291238</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291239</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4043" sha1="5xpl8e15u0chs8pi78ulqmrzo86ykvz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}А якую веліч народнае душы відзім мы ў чалавека, што ўзьдзеў старэцкі хатыль, тройчы пабыў у Вільні, сем разоў у Лідзе, каб выратаваць Скаліндарку, і закляўся не абедаць удаму, пакуль яго ня выпусьцяць!&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}У вершу „{{разьбіўка|Быў у чысцы}}“, напісаным на мотыў народных забабонных паглядаў і ў народным духу, паказаны адносіны мужыцкага поэта к панам. Відаць задаваленьне, з якім апісаны панскія, ксяндзоўскія і рознага сялянскага начальства мукі ў чысцу. У вершу „{{разьбіўка|У судзе}}“ адбіліся яго і ўсяе мужыцкае грамады адносіны к панскаму суду, які-б ён ня быў лібэральны (суд прысяжных). У панскім законе мужык відзеў камэдыю, {{разьбіўка|праціўную яго пачуцьцю дабра і зла}} і дзеля таго беззаконную для яго. У вершу „{{разьбіўка|Скаціанная апека}}“ тыя адносіны распашыраны і на панскі хаўрус апекі над жывёлаю; паны-апякуны абыйшліся з мужыком горш, чымся з якою скацінаю. У пролетарска-сялянскіх куплетах „{{разьбіўка|Дурны мужык, як варона}}“, сьпетых на розныя соцыяльныя мотывы з беларускага жыцьця, з кусьлівай іроніяй абсьмеян цынічны панскі пагляд на мужыка. Пясьняр з поэтычнай выразнасьцю каротка малюець тут соцыяльнае зло ў розных яго праявах: за працу плоцяць дужа мала, падаткі вялікія і г. д. Панскі пагляд на мужыка, як на дурня, толькі і вартага эксплуатацыі, скарыстан песьняром для належнай адпаведзі пану; у канцы верша поэт пяе: „Глядзі, горы паразрыты, а чыгункай сьвет абвіты, ўсё з мужыцкай цяжкай працы; усе едуць у палацы, ў мужыка-ж няма білета!“ І горка і мнагазначна дадае: „Ці-ж ня дурань мужык гэта?“ У той-жа ноце напісаны і куплеты „{{разьбіўка|Бог ня роўна дзеліць}}“, цікаўныя сваімі соцыяльнымі супастанаўленьнямі. „{{разьбіўка|Праўда}}“ — адзін з лепшых сацыяльных вершаў Багушэвіча, у якім закрануты і агульна-людзкія праклятыя пытаньні. У вершу многа высокай поэтычнасьці. Пясьняр быццам з высакосьці
аглядаець наша будзённае жыцьцё, хоць і стаіць у нізе, сярод нас, сярод штодзеннасьці. Ен тужыць, у сьлёзах разьліваецца, папікаець бога і людзей. Ен натхненна, як прарок няшчаснага, змучанага і аслаблага ў змаганьні народа, заклінаець злую долю, каб адвярнулася на сухія пушчы, на бездарожжа, на вялікія ройсты, на пяскі сыпушчы. У гэтым {{перанос пачатак|вя|лікім}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5xpl8e15u0chs8pi78ulqmrzo86ykvz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/120</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125889</id>
    <revision>
      <id>291245</id>
      <parentid>291120</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:36:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291245</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4690" sha1="lo7nkb6tl0dr3lffuoj70d1nok18ubp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|вя|лікім}} абразе з народнай творчасьці душа яго зьліваецца ў адным парыве з душой усяго народа.

{{gap|2em}}{{larger|'''3. Усякія творы.'''}} Сярод розных іншых твораў Багушэвіча, кароценькіх лірычных вершаў і вершаваных і пісаных у прозе апавяданьняў, знаходзім найчасьцей {{разьбіўка|рэчы сатырычнага зьместу}}, апрача таго жартаўлівыя бытавыя творы, напісаныя на народны лад {{разьбіўка|песьні}}, а яшчэ {{разьбіўка|байкі}} і іншае.&lt;/br&gt;

{{gap|2em}}{{разьбіўка|Сатыра}} Багушэвіча служыць грамадзянскім заданьням поэта. Дзеля гэтага сатырычны элемент мы ўжо відзім блізка што ў кожным з вышэй разгледжаных твораў. Яго соцыяльнае становішча спараджала сатыру ў адносінах да паноў, жыдоў-гандляроў, немцаў-авантурнікаў, мужыкоў-нядбаліц і г. д. Так, „{{разьбіўка|Песьня}} № 7“ — ёсьць вострая сатыра на сучасных Багушэвічу паноў, жыцьцё і думкі каторых ведаў ён дасканальна і з добрага і благога боку. Як чалавек, зьвязаны з гэтаю сфэраю пахаджэньнем, клясавым станам і цэлым жыцьцём, ён б‘ець яе з балючымі адскокамі па самім сабе, можа быць ня так безьміласэрна, як біў-бы пясьняр-мужык. Злосна абсьмеіваець ён розныя чыста-панскія заганы і кпіць, публічна кажучы паном іхную інтымную хвастунскую прыказку: „Пан панам будзе.“ Пясьняр сатырык з елкай ірoніяй паддае пану ахвоты да скокаў, гульні і п‘янства; ён раіць яму прадаваць сьмялей і ніўку, і лес да дрэўка, жонку і дзяцей, і ўсё-чыста; ён б‘ець яго словам, як бізуном: „Прадай сваю славу, прадай і Варшаву, прадай і чэсьць дочкі за віна паўбочкі.“ „{{разьбіўка|Жыдок}}“ — сатыра на эксплуататараў-гандляроў, якімі з розных гістарычных і іншых прычын сталіся на Беларусі найболей людзі жыдоўскай нацыі, як эксплуатарамі-панамі сталіся людзі польскай і пазьней маскоўскай нацыі. Разумеецца, можна зрабіць закід Багушэвічу, што ён, кіруючысь палітычна на Варшаву, не падчыркнуў так прыналежнасьць паноў да чужой нацыі, як зрабіў тое па адрэсу гандляроў. Аднак, нічога благога проціў ўсяе жыдоўскае нацыі ў гэтай сатыры Багушэвіча няма, хоць ён і адбіў у некаторых сваіх творах няпрыхільнасьць мужыка-беларуса да таго тыпа жыдоў на Беларусі, які якраз бічуецца ў гэтай сатыры. З працоўнымі і чэснымі жыдамі беларускі селянін жыў заўсёды ў добрым суседзтве і навет дружбе, — нідзе ніякай няпрыхільнасьці да такіх жыдоў няма і ў нашага песьняра. Але ёсьць вялікі грэх на гісторыі і меншы на тых беларускіх жыдох, каторыя слова „жыд“ зрабілі для мужыка-беларуса сінонімам эксплуататарства, ці таго, што ў Маскоўшчыне самі маскоўцы выявілі пад словам „кулачаства.“ І толькі новы, справядлівы соцыяльны парадак на Беларусі, як&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lo7nkb6tl0dr3lffuoj70d1nok18ubp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/124</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125893</id>
    <revision>
      <id>291138</id>
      <parentid>291130</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:24:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291138</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3468" sha1="mwlhjs84rdls9ctazr0zeav8e7sz5dl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|'''Ян Няслухоўскі.'''}}&lt;/br&gt;(1851—1897).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Няслухоўскі радзіўся ў Менску, у сям‘і адваката. Скончыўшы менскую гімназію, ён вучыўся {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 24.jpg|подпіс=Ян Няслухоускі.}} ў Пецярбурзе: спачатку на матэматычным аддзеле ў унівэрсітэце, а пазьней у тэхнолёгічным інстытуце, каторы ён і скончыў у 1877 годзе. Патым Няслухоўскі служыў на Каўказе, як начальнік зялезнадарожных складаў. Прыехаўшы ў Менск, даведацца радні, быў ён спаралізаваны, але вылячыўся так, што з двумя кійкамі мог хадзіць. Пасьля ён яшчэ
працаваў у тэхнічным бюро на Лібава-роменскай чыгунцы.

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго літэратура.'''}} Няслухоўскі пісаў і папольску і пабеларуску. Некаторыя свае вершы, напісаўшы іх у ваднэй з гэтых моў, ён перакладаў патым на другую. Але і ў польскіх яго вершах апісуецца беларускае жыцьцё і чуецца душа беларуса; многа і чыста-беларускіх слоў і зваротаў мовы. Найбуйнейшае разьвіцьце яго талані прыпадаець на час між 1883—1890 г. г., але большасьць яго беларускіх твораў увідзела сьвет пазьней. Да большых прац Няслухоўскага залічаюцца „Hanusia“, „Wioletta“, „Andrej“. У 1898 годзе выйшаў томік яго поэзіі ў польскай мове, каторы абыймаець „Akwarelki myśliwskie“ i „Wiersze liryczne“. У беларускай літэратуры пакінула сьлед яго „Вязанка“, у каторую трапілі і некаторыя вершы, зьмешчаныя ў беларускіх календарох i „Минскомъ Листкѣ“.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Вязанка}} — невялічкі зборнічак вершаў Няслухоўскага пад псэўданімам {{разьбіўка|Янкі Лучыны}}. Выдаў яго ў 1903 годзе пецярбурскі гурток студэнтаў-беларусаў. Пераказуюць, быццам кніжачку гэтую, дзеля забароны беларускага друку, прыйшлося правесьці скрозь цанзуру пад відам баўгарскай; аднак, дагэтуль яшчэ ніхто ня даў аб тым пеўных вестак. „Вязанка“ складаецца з орыгінальных вершаў Няслухоўскага і з перайманьняў, запазычаньняў і перакладаў. Тут {{перанос пачатак|змаля|}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mwlhjs84rdls9ctazr0zeav8e7sz5dl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291240</id>
      <parentid>291138</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291240</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3468" sha1="ey6ikj8v136em7pwnxelea1iii6ymh4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|'''Ян Няслухоўскі.'''}}&lt;/br&gt;(1851—1897).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго жыцьцё.'''}} Няслухоўскі радзіўся ў Менску, у сям‘і адваката. Скончыўшы менскую гімназію, ён вучыўся {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 24.jpg|подпіс=Ян Няслухоускі.}} ў Пецярбурзе: спачатку на матэматычным аддзеле ў унівэрсітэце, а пазьней у тэхнолёгічным інстытуце, каторы ён і скончыў у 1877 годзе. Патым Няслухоўскі служыў на Каўказе, як начальнік зялезнадарожных складаў. Прыехаўшы ў Менск, даведацца радні, быў ён спаралізаваны, але вылячыўся так, што з двумя кійкамі мог хадзіць. Пасьля ён яшчэ працаваў у тэхнічным бюро на Лібава-роменскай чыгунцы.

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго літэратура.'''}} Няслухоўскі пісаў і папольску і пабеларуску. Некаторыя свае вершы, напісаўшы іх у ваднэй з гэтых моў, ён перакладаў патым на другую. Але і ў польскіх яго вершах апісуецца беларускае жыцьцё і чуецца душа беларуса; многа і чыста-беларускіх слоў і зваротаў мовы. Найбуйнейшае разьвіцьце яго талані прыпадаець на час між 1883—1890 г. г., але большасьць яго беларускіх твораў увідзела сьвет пазьней. Да большых прац Няслухоўскага залічаюцца „Hanusia“, „Wioletta“, „Andrej“. У 1898 годзе выйшаў томік яго поэзіі ў польскай мове, каторы абыймаець „Akwarelki myśliwskie“ i „Wiersze liryczne“. У беларускай літэратуры пакінула сьлед яго „Вязанка“, у каторую трапілі і некаторыя вершы, зьмешчаныя ў беларускіх календарох i „Минскомъ Листкѣ“.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Вязанка}} — невялічкі зборнічак вершаў Няслухоўскага пад псэўданімам {{разьбіўка|Янкі Лучыны}}. Выдаў яго ў 1903 годзе пецярбурскі гурток студэнтаў-беларусаў. Пераказуюць, быццам кніжачку гэтую, дзеля забароны беларускага друку, прыйшлося правесьці скрозь цанзуру пад відам баўгарскай; аднак, дагэтуль яшчэ ніхто ня даў аб тым пеўных вестак. „Вязанка“ складаецца з орыгінальных вершаў Няслухоўскага і з перайманьняў, запазычаньняў і перакладаў. Тут {{перанос пачатак|змаля|}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ey6ikj8v136em7pwnxelea1iii6ymh4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/126</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125895</id>
    <revision>
      <id>291137</id>
      <parentid>291131</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291137</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3201" sha1="65xxl3sspf49fui29zwfcs4hoozxmsb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Няслухоўскі&quot;/&gt;Уплывы Багушэвіча ясна відаць на яго творчасьці. Аднак, поэзія Няслухоўскага бяднейшая; няма ў ёй той выразнасьці мотываў і таго багацьця фарбаў, што у Багушэвіча; дужа слабейшая соцыяльная сьвядомасьць і даволі нявыразная сьвядомасьць нацыянальна-беларуская. Быць можа, тут пашкодзіла ахвота ўславіцца ў літэратуры польскай, у каторай
Няслухоўскі, аднак, неорыгінален і мала відзен, — ён толькі пераказуець там другіх, асабліва Сыракомлю. У гісторыі нашае літэратуры Няслухоўскі вызначаецца мягкасьцю поэтычных тонаў і лірычнасьцю, што так добра наагул падходзіць да беларускае поэзіі.
&lt;section end=&quot;Няслухоўскі&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Пшчолка&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Аляксандар Пшчолка.'''}}&lt;/br&gt;(Радз. ў 1870-х г. г.)&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Аляксандар Раманавіч Пшчолка родам з Віцебшчыны, з Лепельскага павету. Ен дзякоў сын. Вучыўся ў віцебскай духоўнай сэмінарыі, {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 25.jpg|подпіс=Аляксандар Пшчолка.}} каторую скончыў у пачатку 1890 гадоў. Патым быў ў Арэхаўне, Лепельскага павету, пачатковым вучыцелем і кароткі час дзяком. Пазьней Пшчолка паступіў ў Юраўскі унівэрсітэт і выучыўся на адваката. Па пераказу яго блізкіх знаёмых, Пшчолка, быўшы вучыцелем і студэнтам, любіў „хадзіць у народ“. Хадзіў ён па Беларусі і Украіне. Зьбіpaў памяткі народнай поэзіі і рабіў этнографічныя запісы. Аднойчы ён цэлае лета праслужыў за дворніка ў Палтаве. У Вільні Пшчолка жыў з 1907 г., як кандыдат на судовыя пасады пры акружным судзе. Перад вайною быў міравым судзьдзёю ў Себежу.

{{gap|2em}}{{larger|'''Пагляды Пшчолкі.'''}} Беларускай нацыянальнай сьвядомасьці ў Пшчолкі спачатку ніякай ня было. Як некалі
Рыпінскі лічыў сябе за паляка, так Пшчолка уважаў сябе за
&lt;section end=&quot;Пшчолка&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>65xxl3sspf49fui29zwfcs4hoozxmsb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/127</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125898</id>
    <revision>
      <id>291241</id>
      <parentid>291133</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291241</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4550" sha1="4pnzrh8vowi60r4zrecdbep4si0xiaj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;„рускага“ і глядзеў на ўсё роднае зусім абмаскаленымі вачмі. Пісаць ён пачаў памаскоўску, і толькі пазьней, няўпрыцям
для самаго сябе, прыймаў у свой літэратурны жаргон усё болей і болей беларускіх слоў, зваротаў мовы, цэлых гутарак, а патым пісаў апавяданьні-монолёгі ў даволі чыстай народнай беларускай мове. Аднак, ніякага зьвязку з ранейшай беларускай літэратурай ён ня меў, а магчыма, што апрача „Тараса на Парнасе,“ нічога з гэтай літэратуры і ня ведаў. Значна пазьней, калі жыў у Вільні, супрацоўнічаў у маскоўска-беларускім правым журнальчыку „Крестьянинъ“ і пазнаёміўся
здалёку і ў фальшывым асьвятленьні з беларускім рухам, ён пачаў усё болей набірацца краёвасьці, беларускасьці, хоць,
разумеецца, вельмі аднабокай. „Крестьянинъ“ і усё так званае „Бѣлорусское общество,“ дзе Пшчолка быў сваім і важным чалавекам, глядзела на беларускі рух з бязьверыцай, памылкова уважаючы яго, з-за свайго няшырокага сьветагляду, за польскую інтрыгу; яно не магло сходаць сваей абмаскаленасьці, ня мела патрэбнай пашаны да свае роднае мовы і сыноўскага жалю да ўсяго роднага народу, бо вымагала, да прыкладу, каб і ў касьцёлах беларусы-каталікі маліліся памаскоўску, што было зусім яўным абсурдам і коса памагала толькі абпалячываньню. Ня дзіва, што сябры, „Бѣлорусского общества“ самі сабе йшлі наўпрэкі: у вадным нумары „Крестьянина“ была ганьба на родную мову, у другі Пшчолка зьмяшчаў свае вершы пабеларуску. Гэткі сорам спарадзіўся ад аднабокага, благога беларусазнаўства гадунцоў русіфікацыйнай школы, ад клясавага становішча іх і іншых
прычын.

{{gap|2em}}{{larger|'''Літэратура Пшчолкі'''}} складаецца з расказаў (прозаю) і начыркаў этнографічнага характара. Творы яго выхадзілі асобнымі зборнікамі некалькі разоў з 1899-га па 1910 год. Расказы яго можна падзяліць гэтак: 1) гутаркі-монолёгі,
у каторых скрозь сьмех чуюцца сьлёзы; 2) гутаркі-монолёгі, напісаныя для жарту і насьмешкі; 3) розныя расказы з беларускага жыцьця, каторыя маюць часам дужа многа лішняга сырога этнографічнага матар‘яла, часам поўны лірызму, беларускай элегічнасьці і прыгожых, захопліваючых апісаньняў нашае прыроды. Першыя і другія гутаркі напісаны пабеларуску, а ўва ўсіх іншых расказах найчасьцей перавышае маскоўская мова, хоць асабліва адчутыя мясьцінкі — заўсёды
беларускія. Цікаўна, што і ў маскоўскай мове Пшчолкі ёсьць памылкі — беларусізмы, часам такія навет звароты, як „отгонялъ мухи“!&lt;/br&gt;

{{gap|2em}}1. {{разьбіўка|Сьлёзныя гутаркі-монолёгі}}, у каторых скрозь сьмех, а часам і бяз сьмеху чуюцца гарачыя, горкія&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4pnzrh8vowi60r4zrecdbep4si0xiaj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/129</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125900</id>
    <revision>
      <id>291135</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:02:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «з „З маленькім білецікам“ Ядвігіна Ш. і „Як дзядзька езьдзіў у Вільню“ Я. Коласа.  {{gap|2em}}3. {{разьбіўка|Розныя расказы}} з жыцьця беларускага сялянства, пісаныя ў маскоўска-беларускай мешанай мове, складаюць большую частку пісьменства Пшчолкі. Тут многа...»</comment>
      <origin>291135</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4648" sha1="1mf5srn325x4dritrlvg49lowro0zof" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;з „З маленькім білецікам“ Ядвігіна Ш. і „Як дзядзька езьдзіў у Вільню“ Я. Коласа.

{{gap|2em}}3. {{разьбіўка|Розныя расказы}} з жыцьця беларускага сялянства, пісаныя ў маскоўска-беларускай мешанай мове, складаюць большую частку пісьменства Пшчолкі. Тут многа ёсьць чыста-этнографічнага матар‘яла, многа чыста-бытавых апісаньняў, многа не апрацаваных фотографічных зьнімкаў з беларускай натуры, але сярод іх ёсьць апавяданьні вельмі літэратурныя, з вялікімі мастацкімі вартасьцямі, як „Піліпава
вясельле“, „Мікітавы хаўтуры“ і інш. „{{разьбіўка|Піліпава вясельле}}“ (1901 г.) трэба ўважаць за адзін з самых лепшых літэратурных твораў Пшчолкі і за надта добрае апавяданьне прозаю ў беларускай літэратуры. Яно так агорнута нашым смуткам, так ахоплена нашай шчырасьцю, так спавіта
нашаю спрадвечнаю жальбою, што не заўважаецца ні прыкрасьць маскоўска-беларускага жаргона, ні лішак этнографіі.
Падробна і з пачуцьцём апісана і сватаньне, і вясельле — гэтая прыгожая і смутна-поэтычная опэра багатага сваім старадаўным культам народа, — апісан п‘яны шлюб і вялікае п‘янства людцаў на старэцкія дастаткі маладога. Апавяданьне чыста-нацыянальнае і вызначаецца псыхолёгічнай
пеўнасьцю беларускіх характарыстак. „{{разьбіўка|Мікітавы хаўтуры}}“ напісаны ў тым-жа тоне і з тым-жа далікатна-засмучоным настроем. „{{разьбіўка|Замайжанскі кірмаш}}“ (1897 г.) — эскіз; як пазачыняліся карчмы, кірмаш зрабіўся важным пунктам беларускага народнага жыцьця, але беларускія пісьменьнікі быццам ня любяць хадзіць на кірмашы; толькі Пшчолка даў тут сакавіты абразок кірмашовае гульні з дужа прыметным
апісаньнем старцаў. Замайжанскі кірмаш, як ужо было зазвычай, кончыўся бойкай п‘яных сялян. У другіх творах Пшчолка чапаець з большай ці меншай літэратурнасьцю беларускае жыцьцё з розных бакоў. Як і ўсе вашы ранейшыя песьняры, ён найгоршаю заганаю беларуса лічыць п‘янства і часта і войстра накідаецца на сялян за гарэлку („Валасная
сходка“, „3 жыцьця лепельскіх сялян“ і інш.). Есьць у яго і вельмі добрая сатыра на нашы калішнія, проста гідкія з моральнага пагляду валасныя суды („{{разьбіўка|Янкіна жальба}}“, 1902 г., драматычны этуд у 2 актах з жыцьця лепельскіх сялян). Есьць добрыя, хоць часам яўна тэндэнцыйныя абразкі беларускай затуканасьці, няцьвёрдасьці ў слове („Хурман“), нядбаласьці ў справе прасьветы („Барылаўскі валасны сход“). Сяляне ў Пшчолкі аб навуцы кажуць так: „І граматны гусей пасець, і няграматны гусей пасець“. „Што там вучэньне мужыку! Усё роўна ля зямлі пойдзець. Што там грамата, — панам грамата, а з нас паноў ня будзець“… Пагляд&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1mf5srn325x4dritrlvg49lowro0zof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/130</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125901</id>
    <revision>
      <id>291136</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:19:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «гэты схоплен і запісан правільна, адылі няма пры гэтым разгадкі яго, што ў Багушэвіча ўжо раней было. Есьць у Пшчолкі, хоць слабая, спроба паказаць новага чалавека („Дзяды“), як Ягор, каторы „пашоў па зарабатках і ад пастаноў бацькаўскіх адбіўся“; Ягор...»</comment>
      <origin>291136</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4271" sha1="3fwj9k5dr3kuaefi4uoko7ecenhsu6o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;гэты схоплен і запісан правільна, адылі няма пры гэтым разгадкі яго, што ў Багушэвіча ўжо раней было. Есьць у Пшчолкі, хоць слабая, спроба паказаць новага чалавека („Дзяды“),
як Ягор, каторы „пашоў па зарабатках і ад пастаноў бацькаўскіх адбіўся“; Ягор ужо ня ймець веры, каб па зямлі хадзілі нябожчыкі-дзяды, ён забараняе, наўпрэкі звычаю, даваць гарэлкі малому дзіцёнку, мову сваю наварачывае памаскоўску і г. д. Есьць у Пшчолкі орыгінальная фотографія самародка-пяюна з беларускай мужыцкай сфэры („Флор з Дубаўкі“), каторая спораджае веру ў народ. Есьць у яго странічкі з цяжкога жыцьця народнага вучыцеля і войстрая ганьба на п‘янае сельскае начальства. Соцыяльныя жаданьні самаго пісьменьніка мы відзім болей-меней у яго „Навагоднім сьне“ — ня вельмі літэратурнай, але-ж яркай ілюстрацыяй
супярэчнасьці між лятуценьнем і жыцьцём. Жаданьні гэтыя — чыста-народніцкія з дадаткам некаторай незразумелай у Пшчолкі крайнасьці (карыстаньне зямлёй комунальнае)
і сьмяхотнай вузкасьці (ніхто ня курыць, бо за табаку штрафуюць).&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Спрабаваў пісаць Пшчолка і {{разьбіўка|вершы}} („Чараўніца“, 1907 г.), але спробы літэратурнага пасьпеху ня мелі. Есьць у яго і {{разьбіўка|камэдыя-опэрэтка}}, музыку да якой напісаў яго
віленскі прыяцель, вучыцель Вячаслаў Багдановіч, родам таксама з Лепельшчыны.

{{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне Пшчолкі'''}} ў гісторыі беларускай літэратуры было дагэтуль надта невялічкім. Кнігі яго былі пашыраны сярод масквафільскай і несьвядомай беларускай інтэлігенцыі, з рахубай на каторую Пшчолка зумысьля і прыбліжаў беларускую мову да маскоўскай. У такім выглядзе яны маглі толькі пашкодзіць адраджэньню бацькаўшчыны ў посьле-багушэвіцкі час, што на практыцы і было. Творы Пшчолкі, як і сам здольны пісьменьнік, былі яшчэ добраю заслонкаю для ганебнай справы ворагаў беларускага народа і яго адраджэньня. Літэратурная цана Пшчолкі, можа быць, з часам і здабудзець належнае значаньне, калі творы яго увідзяць сьвет у чыста-беларускай вопратцы.

&lt;center&gt;{{x-larger|'''Марыя Косіч.'''}}&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}М. Косіч прыметна ў беларускай літэратуры, як першая прадстаўніца жанчын і пясьнярка з усходня-паўдзённых узьмежкаў Беларусі. Магчыма, што на родную ніву прыйшла яна з чужога маскоўскага поля пад уплывам і прыкладам украінскіх пісьменьнікаў, у блізкім суседзтве з каторымі жыла. З яе беларускай літэратуры вядома этнографічная работа&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3fwj9k5dr3kuaefi4uoko7ecenhsu6o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291215</id>
      <parentid>291136</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291215</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4392" sha1="kl2tig0dho1a180vjn5691g6xjq847f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Пшчолка&quot;/&gt;гэты схоплен і запісан правільна, адылі няма пры гэтым разгадкі яго, што ў Багушэвіча ўжо раней было. Есьць у Пшчолкі, хоць слабая, спроба паказаць новага чалавека („Дзяды“),
як Ягор, каторы „пашоў па зарабатках і ад пастаноў бацькаўскіх адбіўся“; Ягор ужо ня ймець веры, каб па зямлі хадзілі нябожчыкі-дзяды, ён забараняе, наўпрэкі звычаю, даваць гарэлкі малому дзіцёнку, мову сваю наварачывае памаскоўску і г. д. Есьць у Пшчолкі орыгінальная фотографія самародка-пяюна з беларускай мужыцкай сфэры („Флор з Дубаўкі“), каторая спораджае веру ў народ. Есьць у яго странічкі з цяжкога жыцьця народнага вучыцеля і войстрая ганьба на п‘янае сельскае начальства. Соцыяльныя жаданьні самаго пісьменьніка мы відзім болей-меней у яго „Навагоднім сьне“ — ня вельмі літэратурнай, але-ж яркай ілюстрацыяй
супярэчнасьці між лятуценьнем і жыцьцём. Жаданьні гэтыя — чыста-народніцкія з дадаткам некаторай незразумелай у Пшчолкі крайнасьці (карыстаньне зямлёй комунальнае)
і сьмяхотнай вузкасьці (ніхто ня курыць, бо за табаку штрафуюць).&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Спрабаваў пісаць Пшчолка і {{разьбіўка|вершы}} („Чараўніца“, 1907 г.), але спробы літэратурнага пасьпеху ня мелі. Есьць у яго і {{разьбіўка|камэдыя-опэрэтка}}, музыку да якой напісаў яго
віленскі прыяцель, вучыцель Вячаслаў Багдановіч, родам таксама з Лепельшчыны.

{{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне Пшчолкі'''}} ў гісторыі беларускай літэратуры было дагэтуль надта невялічкім. Кнігі яго былі пашыраны сярод масквафільскай і несьвядомай беларускай інтэлігенцыі, з рахубай на каторую Пшчолка зумысьля і прыбліжаў беларускую мову да маскоўскай. У такім выглядзе яны маглі толькі пашкодзіць адраджэньню бацькаўшчыны ў посьле-багушэвіцкі час, што на практыцы і было. Творы Пшчолкі, як і сам здольны пісьменьнік, былі яшчэ добраю заслонкаю для ганебнай справы ворагаў беларускага народа і яго адраджэньня. Літэратурная цана Пшчолкі, можа быць, з часам і здабудзець належнае значаньне, калі творы яго увідзяць сьвет у чыста-беларускай вопратцы.
&lt;section end=&quot;Пшчолка&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Косіч&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Марыя Косіч.'''}}&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}М. Косіч прыметна ў беларускай літэратуры, як першая прадстаўніца жанчын і пясьнярка з усходня-паўдзённых узьмежкаў Беларусі. Магчыма, што на родную ніву прыйшла яна з чужога маскоўскага поля пад уплывам і прыкладам украінскіх пісьменьнікаў, у блізкім суседзтве з каторымі жыла. З яе беларускай літэратуры вядома этнографічная работа
&lt;section end=&quot;Косіч&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kl2tig0dho1a180vjn5691g6xjq847f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Янка Купала — Творы, 1942.pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125902</id>
    <revision>
      <id>291163</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:45:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  &lt;section begin=&quot;Выпраўляла&quot;/&gt;Выпраўляла і казала:&lt;br /&gt; {{gap|2em}}— Мой сыночак мілы,&lt;br /&gt; Ужо маеш ты нямала&lt;br /&gt; {{gap|2em}}Розуму і сілы.&lt;br /&gt;  Пойдзеш ты у свет і людзі&lt;br /&gt; {{gap|2em}}Хадою адважнай,&lt;br /&gt; Прад табою слацца будзе&lt;br /&gt; {{gap|2em}}Край наш неабсяжны.&lt;br /&gt;  Не зазнаеш крутых сц...»</comment>
      <origin>291163</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2012" sha1="a3ro3o11jqwztg3n867hm4vbrrs8dbu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Выпраўляла&quot;/&gt;Выпраўляла і казала:&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}— Мой сыночак мілы,&lt;br /&gt;
Ужо маеш ты нямала&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Розуму і сілы.&lt;br /&gt;

Пойдзеш ты у свет і людзі&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Хадою адважнай,&lt;br /&gt;
Прад табою слацца будзе&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Край наш неабсяжны.&lt;br /&gt;

Не зазнаеш крутых сцежак —&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Сыты і адзеты —&lt;br /&gt;
Вартаваць ты будзеш межы&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Краіны Советаў.&lt;br /&gt;

Не зазнаеш тамка гора,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Будуць паважаці,&lt;br /&gt;
Даглядаць цябе не горай,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Як родная маці.&lt;br /&gt;

Не ў салдатах быць пад царам,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Пад кнутом жандарскім,&lt;br /&gt;
Служыць будзеш ты Советам,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Справе пролетарскай,&lt;br /&gt;

Выпраўляла маці сына&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}З калгасных загонаў,&lt;br /&gt;
Каб служыў той верна, чынна&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Арміі Чырвонай.&lt;br /&gt;

{{gap|2.5em}}{{smaller|Мінск, 1934 г.}}
{{block center/e}}
&lt;section end=&quot;Выпраўляла&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Паўстаў&quot;/&gt;{{block center/s}}
{{Цэнтар|'''ЯК У ГОСЦІ СЫН ПРЫЕХАЎ…'''|памер=100%}}

Як у госці сын прыехаў —&lt;br /&gt;
А да маці, а не з блізка, —&lt;br /&gt;
Яе шчасце, яе ўцеха&lt;br /&gt;
Ад пялёнак, ад калыскі, —&lt;br /&gt;

Запрашала у святліцу,&lt;br /&gt;
За дубовы стол саджала…&lt;br /&gt;
Слёзы капалі расіцай,&lt;br /&gt;
Што сынок такі удалы.&lt;br /&gt;

Частавала белым сырам,&lt;br /&gt;
Хлебам сытным, мёдам пчолім,&lt;br /&gt;&lt;section end=&quot;Паўстаў&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a3ro3o11jqwztg3n867hm4vbrrs8dbu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291185</id>
      <parentid>291163</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:22:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291185</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1992" sha1="aetao6a6j5ev89v9bi266lxc2uqy5vr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Выпраўляла&quot;/&gt;Выпраўляла і казала:&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}— Мой сыночак мілы,&lt;br /&gt;
Ужо маеш ты нямала&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Розуму і сілы.&lt;br /&gt;

Пойдзеш ты у свет і людзі&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Хадою адважнай,&lt;br /&gt;
Прад табою слацца будзе&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Край наш неабсяжны.&lt;br /&gt;

Не зазнаеш крутых сцежак —&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Сыты і адзеты —&lt;br /&gt;
Вартаваць ты будзеш межы&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Краіны Советаў.&lt;br /&gt;

Не зазнаеш тамка гора,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Будуць паважаці,&lt;br /&gt;
Даглядаць цябе не горай,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Як родная маці.&lt;br /&gt;

Не ў салдатах быць пад царам,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Пад кнутом жандарскім,&lt;br /&gt;
Служыць будзеш ты Советам,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Справе пролетарскай,&lt;br /&gt;

Выпраўляла маці сына&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}З калгасных загонаў,&lt;br /&gt;
Каб служыў той верна, чынна&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Арміі Чырвонай.&lt;br /&gt;

{{gap|2.5em}}{{smaller|Мінск, 1934 г.}}
{{block center/e}}
&lt;section end=&quot;Выпраўляла&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Як&quot;/&gt;{{block center/s}}
{{Цэнтар|'''ЯК У ГОСЦІ СЫН ПРЫЕХАЎ…'''|памер=100%}}

Як у госці сын прыехаў —&lt;br /&gt;
А да маці, а не з блізка, —&lt;br /&gt;
Яе шчасце, яе ўцеха&lt;br /&gt;
Ад пялёнак, ад калыскі, —&lt;br /&gt;

Запрашала у святліцу,&lt;br /&gt;
За дубовы стол саджала…&lt;br /&gt;
Слёзы капалі расіцай,&lt;br /&gt;
Што сынок такі удалы.&lt;br /&gt;

Частавала белым сырам,&lt;br /&gt;
Хлебам сытным, мёдам пчолім,&lt;br /&gt;&lt;section end=&quot;Як&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aetao6a6j5ev89v9bi266lxc2uqy5vr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Творы (Купала, 1942)/Выпраўляла маці сына…</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125903</id>
    <revision>
      <id>291166</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:52:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Выпраўляла маці сына…  | аўтар     = Янка Купала  | год       = 1942 год  | пераклад  =   | секцыя    = Верш  | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Заўсёды наперад!|Заўсёды наперад!]]  | наступны  = Творы (Купала, 1942)/Як у госці сын прыехаў…|Як у госці сын пр...»</comment>
      <origin>291166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="758" sha1="ry7vczclylgcih2998qzbcyy3ugnwws" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Выпраўляла маці сына…
 | аўтар     = Янка Купала
 | год       = 1942 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Заўсёды наперад!|Заўсёды наперад!]]
 | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Як у госці сын прыехаў…|Як у госці сын прыехаў…]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Выпраўляла маці сына…]]
}}

&lt;pages index=&quot;Янка Купала — Творы, 1942.pdf&quot; from=&quot;38&quot; to=&quot;39&quot; fromsection=&quot;Выпраўляла&quot; tosection=&quot;Выпраўляла&quot; /&gt;</text>
      <sha1>ry7vczclylgcih2998qzbcyy3ugnwws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291179</id>
      <parentid>291166</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:59:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="756" sha1="dp01o12lcbnmxyheb0v5rblijly9vde" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Выпраўляла маці сына…
 | аўтар     = Янка Купала
 | год       = 1942 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Заўсёды наперад!|Заўсёды наперад!]]
 | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Як у госці сын прыехаў…|Як у госці сын прыехаў…]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Выпраўляла маці сына]].
}}

&lt;pages index=&quot;Янка Купала — Творы, 1942.pdf&quot; from=&quot;38&quot; to=&quot;39&quot; fromsection=&quot;Выпраўляла&quot; tosection=&quot;Выпраўляла&quot; /&gt;</text>
      <sha1>dp01o12lcbnmxyheb0v5rblijly9vde</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/131</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125905</id>
    <revision>
      <id>291177</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:58:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>291177</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4135" sha1="gj9jv0ilhl66mx8yapg86kudzm2ntg9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{larger|''''''}}&lt;/noinclude&gt;(Ліцьвіны беларусы Чарнігаўшчыны
1902 г.), вершаваныя апавяданьні і пераклады. Родную ста-
ронку пісьменьніцца вельмі любіць і апісуець яе з любасьцю
і шчырым пачуцьцём, беларускую мову ўмее таксама добра,
але тэхнікай верша валадаець зусім слаба, дзеля чаго і літ-
ратурная вартасьць яе твораў дужа абніжаецца. Апавяданьні
Косіч маюць характар паўчаючых народ кніжачак, як і по-
пулярныя брошуркі А. Ельскага. Так, , На перасялень-
не, расказ цёткі Домны з Палесься&quot; (Чарнігаў, 1903 г.),
засьцерагае беларусаў ад лёгкадумнага перасяленьня ў Сы-
бір; аўтор у найлепшых словах расхвалівае сваё сяло, свой
край, сваю прыроду, дзе ўсяго ёсьць для чалавека даволі,
дзе і клімат, і жыцьцё, і ўсё добрае, і малюець расставаньне
з родным кутком, калі быццам кожды кусточак плачаць. Пе-
раклады баек Крылова (Чарнігаў, 1903 г.) часам пе-
раходзяць у простую пераробку; пясьнярка любіць дадаваць
ад сябе моральную навуку, зьвязаную з падзеямі ў яе мес-
насьці. З ідэйным рухам беларускага адраджэньня література
Косіч відных зьвязкаў ня маець.
Альгерд Абуховіч.
(1840-1905).
але
А. Абуховіч быў родам са Случчыны. Вучыўся ён у гім-
назіі ў Слуцку, жыў нейкі час у Кіеве і ў эміграцыі ў Па-
рыжы. Некалі надта багаты пан, пад канец жыцьця Абуховіч
зусім згалеў. У родным Слуцку быў ён пазьней вучыце-
лем у кальвінскай гімназіі. Пісаў пабеларуску многа,
ТВОРЫ яго блізка што зусім не трапілі ў друк сваім часам,
дык можна думаць, што значная частка рукапісаў пагінула
Перакладаў Міцкевіча, Кандратовіча (Сыракомлю), Лерманта-
ва; пісаў орыгінальныя байкі, сатыры на паноў і пакінуў ці-
каўныя мэмуары, частка якіх друкавалася ў віленскай бела-
рускай газэце „Гоман“ у 1916 годзе. Некалькі баек Абухові-
ча надрукована у календарох (1915 г.) і ў школьных чытан-
ках. На сваіх беларускіх творах ён падпісываўся Графам
Бандын элі-па прозьвішчу свае бабкі, знатным панскім
родам каторай дужа гардзіўся.
Байкі Абуховіча напісаны на агульна-вядомыя сюжэ-
ты. Некаторыя з іх перароблены з Крылова (,,Старшына&quot;).
Але у кожную байку аўтор унасіў беларускі дух і склад, ра-
біў іх зусім беларускімі; на байцы „Ваўкалак“, да прыкладу,
ляжыць адбітак народнай творчасьці, да яе сюжэту Абуховіч
сьвядома дадаў нацыянальна-беларускі элемент.
Мэмуары Абуховіча, пазначаныя 1904 і інш. гадамі,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gj9jv0ilhl66mx8yapg86kudzm2ntg9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291233</id>
      <parentid>291177</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>291233</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4274" sha1="r7ko9o4lry7ufmje2ikxfoducuaz8jv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;(„{{разьбіўка|Ліцьвіны-беларусы Чарнігаўшчыны}}“, 1902 г.), вершаваныя апавяданьні і пераклады. Родную старонку пісьменьніцца вельмі любіць і апісуець яе з любасьцю
і шчырым пачуцьцём, беларускую мову ўмее таксама добра, але тэхнікай верша валадаець зусім слаба, дзеля чаго і літэратурная вартасьць яе твораў дужа абніжаецца. Апавяданьні Косіч маюць характар паўчаючых народ кніжачак, як і популярныя брошуркі А. Ельскага. Так, „{{разьбіўка|На перасяленьне}}, расказ цёткі Домны з Палесься“ (Чарнігаў, 1903 г.),
засьцерагае беларусаў ад лёгкадумнага перасяленьня ў Сыбір; аўтор у найлепшых словах расхвалівае сваё сяло, свой край, сваю прыроду, дзе ўсяго ёсьць для чалавека даволі, дзе і клімат, і жыцьцё, і ўсё добрае, і малюець расставаньне з родным кутком, калі быццам кожды кусточак плачаць. {{разьбіўка|Пераклады баек}} Крылова (Чарнігаў, 1903 г.) часам пераходзяць у простую пераробку; пясьнярка любіць дадаваць ад сябе моральную навуку, зьвязаную з падзеямі ў яе меснасьці. З ідэйным рухам беларускага адраджэньня літэратура Косіч відных зьвязкаў ня маець.

&lt;center&gt;{{x-larger|'''Альгерд Абуховіч.'''}}&lt;/br&gt;(1840 — 1905).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}А. Абуховіч быў родам са Случчыны. Вучыўся ён у гімназіі ў Слуцку, жыў нейкі час у Кіеве і ў эміграцыі ў Парыжы. Некалі надта багаты пан, пад канец жыцьця Абуховіч зусім згалеў. У родным Слуцку быў ён пазьней вучыцелем у кальвінскай гімназіі. Пісаў пабеларуску многа, але творы яго блізка што зусім не трапілі ў друк сваім часам, дык можна думаць, што значная частка рукапісаў пагінула. Перакладаў Міцкевіча, Кандратовіча (Сыракомлю), Лермантава; пісаў орыгінальныя байкі, сатыры на паноў і пакінуў цікаўныя мэмуары, частка якіх друкавалася ў віленскай беларускай газэце „Гоман“ у 1916 годзе. Некалькі баек Абуховіча надрукована ў календарох (1915 г.) і ў школьных чытанках. На сваіх беларускіх творах ён падпісываўся {{разьбіўка|Графам Бандынэлі}} — па прозьвішчу свае бабкі, знатным панскім родам каторай дужа гардзіўся.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Байкі}} Абуховіча напісаны на агульна-вядомыя сюжэты. Некаторыя з іх перароблены з Крылова („Старшына“). Але ў кожную байку аўтор унасіў беларускі дух і склад, рабіў іх зусім беларускімі; на байцы „Ваўкалак“, да прыкладу, ляжыць адбітак народнай творчасьці, да яе сюжэту Абуховіч
сьвядома дадаў нацыянальна-беларускі элемент.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Мэмуары}} Абуховіча, пазначаныя 1904 і інш. гадамі,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r7ko9o4lry7ufmje2ikxfoducuaz8jv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291273</id>
      <parentid>291233</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:30:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291273</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4399" sha1="ixqvhru4va62qj5oqj4wkiu5qhtxgfr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Косіч&quot;/&gt;(„{{разьбіўка|Ліцьвіны-беларусы Чарнігаўшчыны}}“, 1902 г.), вершаваныя апавяданьні і пераклады. Родную старонку пісьменьніцца вельмі любіць і апісуець яе з любасьцю
і шчырым пачуцьцём, беларускую мову ўмее таксама добра, але тэхнікай верша валадаець зусім слаба, дзеля чаго і літэратурная вартасьць яе твораў дужа абніжаецца. Апавяданьні Косіч маюць характар паўчаючых народ кніжачак, як і популярныя брошуркі А. Ельскага. Так, „{{разьбіўка|На перасяленьне}}, расказ цёткі Домны з Палесься“ (Чарнігаў, 1903 г.),
засьцерагае беларусаў ад лёгкадумнага перасяленьня ў Сыбір; аўтор у найлепшых словах расхвалівае сваё сяло, свой край, сваю прыроду, дзе ўсяго ёсьць для чалавека даволі, дзе і клімат, і жыцьцё, і ўсё добрае, і малюець расставаньне з родным кутком, калі быццам кожды кусточак плачаць. {{разьбіўка|Пераклады баек}} Крылова (Чарнігаў, 1903 г.) часам пераходзяць у простую пераробку; пясьнярка любіць дадаваць ад сябе моральную навуку, зьвязаную з падзеямі ў яе меснасьці. З ідэйным рухам беларускага адраджэньня літэратура Косіч відных зьвязкаў ня маець.
&lt;section end=&quot;Косіч&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Абуховіч&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Альгерд Абуховіч.'''}}&lt;/br&gt;(1840 — 1905).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}А. Абуховіч быў родам са Случчыны. Вучыўся ён у гімназіі ў Слуцку, жыў нейкі час у Кіеве і ў эміграцыі ў Парыжы. Некалі надта багаты пан, пад канец жыцьця Абуховіч зусім згалеў. У родным Слуцку быў ён пазьней вучыцелем у кальвінскай гімназіі. Пісаў пабеларуску многа, але творы яго блізка што зусім не трапілі ў друк сваім часам, дык можна думаць, што значная частка рукапісаў пагінула. Перакладаў Міцкевіча, Кандратовіча (Сыракомлю), Лермантава; пісаў орыгінальныя байкі, сатыры на паноў і пакінуў цікаўныя мэмуары, частка якіх друкавалася ў віленскай беларускай газэце „Гоман“ у 1916 годзе. Некалькі баек Абуховіча надрукована ў календарох (1915 г.) і ў школьных чытанках. На сваіх беларускіх творах ён падпісываўся {{разьбіўка|Графам Бандынэлі}} — па прозьвішчу свае бабкі, знатным панскім родам каторай дужа гардзіўся.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Байкі}} Абуховіча напісаны на агульна-вядомыя сюжэты. Некаторыя з іх перароблены з Крылова („Старшына“). Але ў кожную байку аўтор унасіў беларускі дух і склад, рабіў іх зусім беларускімі; на байцы „Ваўкалак“, да прыкладу, ляжыць адбітак народнай творчасьці, да яе сюжэту Абуховіч
сьвядома дадаў нацыянальна-беларускі элемент.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Мэмуары}} Абуховіча, пазначаныя 1904 і інш. гадамі,
&lt;section end=&quot;Абуховіч&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ixqvhru4va62qj5oqj4wkiu5qhtxgfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Янка Купала — Творы, 1942.pdf/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125906</id>
    <revision>
      <id>291178</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:58:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «Заклікала шчыра-шчыра&lt;br /&gt; Не чурацца хлебам-соляй.&lt;br /&gt;  І цікавілася маці —&lt;br /&gt; Сэрца матчына, вядома, —&lt;br /&gt; Як на службе там дзіцяці,&lt;br /&gt; Ці там лепей, ці мо’ дома?&lt;br /&gt;  А суседкі каля вокнаў,&lt;br /&gt; Як-бы ўбачылі праяву:&lt;br /&gt; — Які чысты, які стройны,&lt;br /&gt; Які з твар...»</comment>
      <origin>291178</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1844" sha1="1jkhv3b2kyu2q9aupycrhd3iq7v6jkk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Заклікала шчыра-шчыра&lt;br /&gt;
Не чурацца хлебам-соляй.&lt;br /&gt;

І цікавілася маці —&lt;br /&gt;
Сэрца матчына, вядома, —&lt;br /&gt;
Як на службе там дзіцяці,&lt;br /&gt;
Ці там лепей, ці мо’ дома?&lt;br /&gt;

А суседкі каля вокнаў,&lt;br /&gt;
Як-бы ўбачылі праяву:&lt;br /&gt;
— Які чысты, які стройны,&lt;br /&gt;
Які з твару малажавы!&lt;br /&gt;

— Дома добра, там не горай,&lt;br /&gt;
Там не горай, а мо’ й лепей, —&lt;br /&gt;
Сын разважліва гавора,&lt;br /&gt;
Сэрца смуткам не зачэпе.&lt;br /&gt;

— Ты адно падумай добра, —&lt;br /&gt;
Служу ў Арміі Чырвонай,&lt;br /&gt;
Служу ў конніцы харобрай,&lt;br /&gt;
Дзе начальнік сам [[Аўтар:Сямён Будзёны|Будзённы]].&lt;br /&gt;

Я таксама камандзірам,&lt;br /&gt;
Хоць служу другое лета,&lt;br /&gt;
Глянь — адзнака на мундзіры,&lt;br /&gt;
За заслугі-ж усё гэта.&lt;br /&gt;

А парадак там у войску,&lt;br /&gt;
Кожна ўлічана хвіліна.&lt;br /&gt;
Ой, далёка нашым вёскам&lt;br /&gt;
Да такое дысцыпліны!&lt;br /&gt;

І ні суму, ні дакукі,&lt;br /&gt;
Час імчыцца, нібы хвалі,&lt;br /&gt;
Пасцігаем і навукі —&lt;br /&gt;
Болей знаем, як мы зналі.&lt;br /&gt;

А ўжо коні, нашы коні&lt;br /&gt;
Ці то суха, ці разводдзе —&lt;br /&gt;
Буйны вецер не дагоне,&lt;br /&gt;
Шлях пярун не загародзе:&lt;br /&gt;

Байцы-ж нашыя — героі.&lt;br /&gt;
Ты не знойдзеш гэткіх армій.&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1jkhv3b2kyu2q9aupycrhd3iq7v6jkk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Янка Купала — Творы, 1942.pdf/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125907</id>
    <revision>
      <id>291181</id>
      <timestamp>2026-07-04T13:03:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «Што за выпраўка у строі,&lt;br /&gt; Што за послух у казарме!&lt;br /&gt;  А суседкі каля вокнаў,&lt;br /&gt; Як-бы ўбачылі праяву:&lt;br /&gt; — Які чысты, які стройны,&lt;br /&gt; Які з твару малажавы!&lt;br /&gt;  — А парад як быў нядаўна,&lt;br /&gt; Ты й не бачыла й не чула —&lt;br /&gt; Гэткі важны, гэткі слаўны,&lt;br /&gt; Колькі...»</comment>
      <origin>291181</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1489" sha1="fxps66z236owiqslftdd5nkxyixpe8u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Што за выпраўка у строі,&lt;br /&gt;
Што за послух у казарме!&lt;br /&gt;

А суседкі каля вокнаў,&lt;br /&gt;
Як-бы ўбачылі праяву:&lt;br /&gt;
— Які чысты, які стройны,&lt;br /&gt;
Які з твару малажавы!&lt;br /&gt;

— А парад як быў нядаўна,&lt;br /&gt;
Ты й не бачыла й не чула —&lt;br /&gt;
Гэткі важны, гэткі слаўны,&lt;br /&gt;
Колькі бляску, колькі гулу!&lt;br /&gt;

Во спачатку йдзе пяхота,&lt;br /&gt;
За ёй конніца і танкі,&lt;br /&gt;
На машынах едуць роты,&lt;br /&gt;
А там — быстрыя тачанкі.&lt;br /&gt;

За тачанкамі — гарматы —&lt;br /&gt;
Палявыя і марціры,&lt;br /&gt;
А пад небам — рой крылаты —&lt;br /&gt;
Самалётаў цэлы вырай.&lt;br /&gt;

Як зірнеш, дык ажно люба!&lt;br /&gt;
Галава, аж ходам ходзіць!&lt;br /&gt;
Во, дзе ворагу загуба,&lt;br /&gt;
Калі ўздумае нам шкодзіць!&lt;br /&gt;

А музыкі граюць маршы&lt;br /&gt;
У нечуваным ладзе-складзе,&lt;br /&gt;
Граюць маршы і мне такжа,&lt;br /&gt;
Бо я такжа на парадзе.&lt;br /&gt;

А суседкі каля вокнаў,&lt;br /&gt;
Як-бы ўбачылі праяву:&lt;br /&gt;
Які чысты, які стройны,&lt;br /&gt;
Які з твару малажавы!&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fxps66z236owiqslftdd5nkxyixpe8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Янка Купала — Творы, 1942.pdf/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125908</id>
    <revision>
      <id>291182</id>
      <timestamp>2026-07-04T13:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  — Ды скажу табе я, мілай:&lt;br /&gt; Дзень той быў ў нас няштодзенны:&lt;br /&gt; Сам таварыш [[Аўтар:Клімент Варашылаў|Варашылаў]]&lt;br /&gt; Прынімаў парад ваенны.&lt;br /&gt;  Невысокі сабе ростам,&lt;br /&gt; Не высокі і не нізкі,&lt;br /&gt; І такі вясёлы, просты,&lt;br /&gt; Хоць далёкі, а так блізкі!&lt;br /&gt;  А сво...»</comment>
      <origin>291182</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1885" sha1="g3t8wcgybycu879qkgyzicckr44tifb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

— Ды скажу табе я, мілай:&lt;br /&gt;
Дзень той быў ў нас няштодзенны:&lt;br /&gt;
Сам таварыш [[Аўтар:Клімент Варашылаў|Варашылаў]]&lt;br /&gt;
Прынімаў парад ваенны.&lt;br /&gt;

Невысокі сабе ростам,&lt;br /&gt;
Не высокі і не нізкі,&lt;br /&gt;
І такі вясёлы, просты,&lt;br /&gt;
Хоць далёкі, а так блізкі!&lt;br /&gt;

А свой погляд, свой юначы,&lt;br /&gt;
Калі кіне, бы зарніца, —&lt;br /&gt;
Сэрца з радасці заскача, —&lt;br /&gt;
Кроў адвагай забурліцца.&lt;br /&gt;

Адным словам, свой брат родны,&lt;br /&gt;
Адно хочаш, мая маці,&lt;br /&gt;
Быць яго дастойным, годным,&lt;br /&gt;
За яго жыццё аддаці.&lt;br /&gt;

Конь пад ім, прост, вярнігора!&lt;br /&gt;
А як скача, як гарцуе!&lt;br /&gt;
Ён вачыма лічыць зоры,&lt;br /&gt;
Ён вушамі вайну чуе.&lt;br /&gt;

Вайну чуе, броў не хмура,&lt;br /&gt;
Толькі бліскаюць падкоўкі,&lt;br /&gt;
Бо яздок на ім што бура,&lt;br /&gt;
З віхрам пойдзе ў перагонкі:&lt;br /&gt;

Нашай Арміі Чырвонай&lt;br /&gt;
Камандзір над камандзіры,&lt;br /&gt;
За ім пойдзеш, хоць сягоння,&lt;br /&gt;
Цераз пушчы, цераз віры.&lt;br /&gt;

У міжбур’е з ім жыць міла,&lt;br /&gt;
Лёгка-ж будзе і ў паходзе.&lt;br /&gt;
Во, які наш Варашылаў!&lt;br /&gt;
Во, які наш палкаводзец!&lt;br /&gt;

Так у госці сын прыехаў —&lt;br /&gt;
А да маці, а не з блізка, —&lt;br /&gt;
Яе шчасце, яе ўцеха&lt;br /&gt;
Ад пялёнак, ад калыскі.&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g3t8wcgybycu879qkgyzicckr44tifb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Янка Купала — Творы, 1942.pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125909</id>
    <revision>
      <id>291183</id>
      <timestamp>2026-07-04T13:21:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  &lt;section begin=&quot;Як&quot;/&gt;Нездарма вяла ў святліцу,&lt;br /&gt; За дубовы стол саджала,&lt;br /&gt; Слёзы капалі расіцай,&lt;br /&gt; Што сынок такі удалы.&lt;br /&gt;  Нездарма там каля вокнаў&lt;br /&gt; Цёткі гутарылі жвава:&lt;br /&gt; — Які чысты, які стройны,&lt;br /&gt; Які з твару малажавы.&lt;br /&gt;  {{smaller|Ляўкі, Аршаншчына, 193...»</comment>
      <origin>291183</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2343" sha1="bvahrqf888xqjxk5xau91ba6y3l3sz3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Як&quot;/&gt;Нездарма вяла ў святліцу,&lt;br /&gt;
За дубовы стол саджала,&lt;br /&gt;
Слёзы капалі расіцай,&lt;br /&gt;
Што сынок такі удалы.&lt;br /&gt;

Нездарма там каля вокнаў&lt;br /&gt;
Цёткі гутарылі жвава:&lt;br /&gt;
— Які чысты, які стройны,&lt;br /&gt;
Які з твару малажавы.&lt;br /&gt;

{{smaller|Ляўкі, Аршаншчына, 1935 г.}}
{{block center/e}}
&lt;section end=&quot;Як&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Наша&quot;/&gt;{{block center/s}}
{{Цэнтар|'''НАША МОЛАДЗЬ'''|памер=100%}}

Мілая моладзь, слаўная моладзь&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Нашай бязмежнай краіны!&lt;br /&gt;
Горы і моры можаш ты здолець,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Сэрцам расплавіць ільдзіны.&lt;br /&gt;

Знала паходы ў цёмныя ночы,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Гіканне хэўры варожай,&lt;br /&gt;
Смерці глядзела ночамі ў вочы,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Ястраб начлегі трывожыў.&lt;br /&gt;

З гонарам вышла, з яснаю славай,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Сёння грыміш перамогай,&lt;br /&gt;
Перад табою ў зорных праявах&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Сцелецца к сонцу дарога.&lt;br /&gt;

Вёсны прыходзяць, вёсны адходзяць,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Моладзь красуе заўсёды,&lt;br /&gt;
Слаўная вечна, ў вечным народзе,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Славу будуе з народам.&lt;br /&gt;

Весела квеціцца ў небе вясёлка,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Скрозь хмары-воблакі свеціць…&lt;br /&gt;
«Я — комсамолец! Я — комсамолка!»&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Хто лепей скажа на свеце?!&lt;br /&gt;

{{smaller|Мінск, 1938 г.}}
{{block center/e}}
&lt;section end=&quot;Наша&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Хлопчык&quot;/&gt;{{block center/s}}
{{Цэнтар|'''ХЛОПЧЫК І ЛЁТЧЫК'''|памер=100%}}

— Мой мілы таварыш, мой лётчык,&lt;br /&gt;
Вазьмі ты з сабою мяне!&lt;br /&gt;
Я — ведай — вялікі ўжо хлопчык,&lt;br /&gt;
І ўмею ўжо лётаць у сне.&lt;br /&gt;&lt;section end=&quot;Хлопчык&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bvahrqf888xqjxk5xau91ba6y3l3sz3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Творы (Купала, 1942)/Як у госці сын прыехаў…</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125910</id>
    <revision>
      <id>291184</id>
      <timestamp>2026-07-04T13:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Як у госці сын прыехаў…  | аўтар     = Янка Купала  | год       = 1942 год  | пераклад  =   | секцыя    = Верш  | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Выпраўляла маці сына…|Выпраўляла маці сына…]]  | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Наша моладзь|Наша моладзь]]...»</comment>
      <origin>291184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="712" sha1="ou6vuztk7rbt08vd6vfs81a5ifbwhpr" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Як у госці сын прыехаў…
 | аўтар     = Янка Купала
 | год       = 1942 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Выпраўляла маці сына…|Выпраўляла маці сына…]]
 | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Наша моладзь|Наша моладзь]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Як у госці сын прыехаў…]]
}}

&lt;pages index=&quot;Янка Купала — Творы, 1942.pdf&quot; from=&quot;39&quot; to=&quot;43&quot; fromsection=&quot;Як&quot; tosection=&quot;Як&quot; /&gt;</text>
      <sha1>ou6vuztk7rbt08vd6vfs81a5ifbwhpr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Творы (Купала, 1942)/Наша моладзь</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125911</id>
    <revision>
      <id>291187</id>
      <timestamp>2026-07-04T13:24:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Наша моладзь  | аўтар     = Янка Купала  | год       = 1942 год  | пераклад  =   | секцыя    = Верш  | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Як у госці сын прыехаў…|Як у госці сын прыехаў…]]  | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык|Хлопчык і лётчык]]  |...»</comment>
      <origin>291187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="714" sha1="9y2w8d73j6mez4qczh9c0xnqzjgkvr7" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Наша моладзь
 | аўтар     = Янка Купала
 | год       = 1942 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Як у госці сын прыехаў…|Як у госці сын прыехаў…]]
 | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык|Хлопчык і лётчык]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Наша моладзь (Купала)]].
}}

&lt;pages index=&quot;Янка Купала — Творы, 1942.pdf&quot; from=&quot;43&quot; to=&quot;43&quot; fromsection=&quot;Наша&quot; tosection=&quot;Наша&quot; /&gt;</text>
      <sha1>9y2w8d73j6mez4qczh9c0xnqzjgkvr7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291193</id>
      <parentid>291187</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:32:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="716" sha1="fpvrify8vlu5bo7783wibv07km7agbt" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Наша моладзь
 | аўтар     = Янка Купала
 | год       = 1942 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Як у госці сын прыехаў…|Як у госці сын прыехаў…]]
 | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык 2|Хлопчык і лётчык]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Наша моладзь (Купала)]].
}}

&lt;pages index=&quot;Янка Купала — Творы, 1942.pdf&quot; from=&quot;43&quot; to=&quot;43&quot; fromsection=&quot;Наша&quot; tosection=&quot;Наша&quot; /&gt;</text>
      <sha1>fpvrify8vlu5bo7783wibv07km7agbt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Наша моладзь (Купала)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125912</id>
    <revision>
      <id>291188</id>
      <timestamp>2026-07-04T13:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Загаловак  | назва     = Наша моладзь  | аўтар     = Янка Купала  | секцыя    = Верш  | папярэдні =   | наступны  =   | год       = 1938 год  | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах. }}  * Творы (Купала, 1942)/Наша моладзь|Н...»</comment>
      <origin>291188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="820" sha1="h2a7cs6jh4380w38vsdgdorzfve4h2y" xml:space="preserve">{{Загаловак
 | назва     = Наша моладзь
 | аўтар     = Янка Купала
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | год       = 1938 год
 | анатацыі  = На дадзенай старонцы сабраныя ўсе варыянты гэтага твора, якія ёсьць на Вікікрыніцах.
}}

* [[Творы (Купала, 1942)/Наша моладзь|Наша моладзь]] // {{Fine|[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]. Москва — Ленинград: Наркомпрос РСФСР, Государственное Издательство Детской Литературы, 1942}}

[[Катэгорыя:Вершы Янкі Купалы]]
[[Катэгорыя:Спісы рэдакцый]]</text>
      <sha1>h2a7cs6jh4380w38vsdgdorzfve4h2y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Янка Купала — Творы, 1942.pdf/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125913</id>
    <revision>
      <id>291189</id>
      <timestamp>2026-07-04T13:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  &lt;section begin=&quot;Хлопчык&quot;/&gt;Мне мама сягоння казала,&lt;br /&gt; Што стукнула мне ўжо сем год,&lt;br /&gt; Табе гэта, можа, і мала,&lt;br /&gt; А мне ляцець толькі ў палёт.&lt;br /&gt;  Мне ўжо надакучыла дома —&lt;br /&gt; Ў дзіцячы хадзі адно сад,&lt;br /&gt; А так паглядзеў-бы, вядома,&lt;br /&gt; На іншы парадак і лад.&lt;br /&gt;  В...»</comment>
      <origin>291189</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2084" sha1="9o95138c661pnh89kfdf7nxyt3zv7gy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Хлопчык&quot;/&gt;Мне мама сягоння казала,&lt;br /&gt;
Што стукнула мне ўжо сем год,&lt;br /&gt;
Табе гэта, можа, і мала,&lt;br /&gt;
А мне ляцець толькі ў палёт.&lt;br /&gt;

Мне ўжо надакучыла дома —&lt;br /&gt;
Ў дзіцячы хадзі адно сад,&lt;br /&gt;
А так паглядзеў-бы, вядома,&lt;br /&gt;
На іншы парадак і лад.&lt;br /&gt;

Вазьмі-ж мяне, лётчык, хачу я&lt;br /&gt;
Пабыць у людзях, паглядзець,&lt;br /&gt;
Як месяц на небе начуе,&lt;br /&gt;
Як блукае ў лесе мядзведзь.&lt;br /&gt;

Як свецяцца ночкаю зоры,&lt;br /&gt;
А днём не відаць іх чаму,&lt;br /&gt;
Як рэчкі ў далёкія моры&lt;br /&gt;
Улетку плывуць і ўзіму.&lt;br /&gt;

На моры зірнуць хоць раз вокам,&lt;br /&gt;
Як ходзяць па іх караблі,&lt;br /&gt;
Ляцеці далёка, высока&lt;br /&gt;
Ды так пабываць і ў Крэмлі.&lt;br /&gt;

І там з-пад нябеснае далі&lt;br /&gt;
Грымнуць громка ўсімі грудзьмі:&lt;br /&gt;
— Дзень добры, таварыш наш [[Аўтар:Язэп Сталін|Сталін]]!&lt;br /&gt;
Паклон з самалёта прымі!&lt;br /&gt;

Вось гэтак у добрым здароўі&lt;br /&gt;
Мы будзем ляцець і ляцець.&lt;br /&gt;
Вазьмі-ж мяне, лётчык, з сабою,&lt;br /&gt;
Не будзеш ты клопату мець!&lt;br /&gt;

{{smaller|Ляўкі, Аршаншчына, 1935 г.}}
{{block center/e}}
&lt;section end=&quot;Хлопчык&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Арлянятам&quot;/&gt;{{block center/s}}
{{Цэнтар|'''АРЛЯНЯТАМ'''|памер=100%}}

{{Цэнтар|1}}

Гэй, узвейце сваім крыллем,&lt;br /&gt;
Арляняты, буйна, бурна,&lt;br /&gt;
На мінулых дзён магіле,&lt;br /&gt;
Над санлівасцю хаўтурнай…&lt;br /&gt;&lt;section end=&quot;Арлянятам&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9o95138c661pnh89kfdf7nxyt3zv7gy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык 2</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125914</id>
    <revision>
      <id>291190</id>
      <timestamp>2026-07-04T13:30:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Хлопчык і лётчык  | аўтар     = Янка Купала  | год       = 1942 год  | пераклад  =   | секцыя    = Верш  | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Наша моладзь|Наша моладзь]]  | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Арлянятам|Арлянятам]]  | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэ...»</comment>
      <origin>291190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="676" sha1="5si3u9gtqcf8n33ctjf9c82ucd0dwqt" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Хлопчык і лётчык
 | аўтар     = Янка Купала
 | год       = 1942 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Наша моладзь|Наша моладзь]]
 | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Арлянятам|Арлянятам]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Хлопчык і лётчык (Купала)]].
}}

&lt;pages index=&quot;Янка Купала — Творы, 1942.pdf&quot; from=&quot;43&quot; to=&quot;44&quot; fromsection=&quot;Хлопчык&quot; tosection=&quot;Хлопчык&quot; /&gt;</text>
      <sha1>5si3u9gtqcf8n33ctjf9c82ucd0dwqt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291191</id>
      <parentid>291190</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:32:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Gleb Leo перанёс старонку [[Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык]] у [[Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык 2]]</comment>
      <origin>291190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="676" sha1="5si3u9gtqcf8n33ctjf9c82ucd0dwqt" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Хлопчык і лётчык
 | аўтар     = Янка Купала
 | год       = 1942 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Наша моладзь|Наша моладзь]]
 | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Арлянятам|Арлянятам]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Хлопчык і лётчык (Купала)]].
}}

&lt;pages index=&quot;Янка Купала — Творы, 1942.pdf&quot; from=&quot;43&quot; to=&quot;44&quot; fromsection=&quot;Хлопчык&quot; tosection=&quot;Хлопчык&quot; /&gt;</text>
      <sha1>5si3u9gtqcf8n33ctjf9c82ucd0dwqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125915</id>
    <redirect title="Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык 2" />
    <revision>
      <id>291192</id>
      <timestamp>2026-07-04T13:32:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Gleb Leo перанёс старонку [[Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык]] у [[Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык 2]]</comment>
      <origin>291192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="14wgtlxmtwhk46rawcktivwf05ej03o" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык 2]]</text>
      <sha1>14wgtlxmtwhk46rawcktivwf05ej03o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Янка Купала — Творы, 1942.pdf/45</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125916</id>
    <revision>
      <id>291195</id>
      <timestamp>2026-07-04T13:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  У маланках пяруновых,&lt;br /&gt; З гулкім гоманам грымотаў&lt;br /&gt; Для вякоў дыктуйце новых&lt;br /&gt; Нечувалыя ясноты.&lt;br /&gt;  Вам сярпы і косы ў рукі&lt;br /&gt; Ды мячы, каваны з сталі,&lt;br /&gt; Далі буры, завірухі,&lt;br /&gt; Што тут вылі, бушавалі.&lt;br /&gt;  Цень мінуўшчыны праклятай,&lt;br /&gt; Дзе бізун гу...»</comment>
      <origin>291195</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1955" sha1="fwj3ai7p676brrueeg38wizzgy6qswu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

У маланках пяруновых,&lt;br /&gt;
З гулкім гоманам грымотаў&lt;br /&gt;
Для вякоў дыктуйце новых&lt;br /&gt;
Нечувалыя ясноты.&lt;br /&gt;

Вам сярпы і косы ў рукі&lt;br /&gt;
Ды мячы, каваны з сталі,&lt;br /&gt;
Далі буры, завірухі,&lt;br /&gt;
Што тут вылі, бушавалі.&lt;br /&gt;

Цень мінуўшчыны праклятай,&lt;br /&gt;
Дзе бізун гуляў з нагайкай,&lt;br /&gt;
Змеціцё вы, арляняты,&lt;br /&gt;
Сваёй новай сілай, байкай.&lt;br /&gt;

Ужо выбіла часіна&lt;br /&gt;
На вялікую прыгоду&lt;br /&gt;
Выйсці з мутнай каляіны&lt;br /&gt;
Беларускаму народу.&lt;br /&gt;

Ў чарадзейным карагодзе,&lt;br /&gt;
Ў неабсяжнае свабодзе,&lt;br /&gt;
Без аковаў, на прыволлі&lt;br /&gt;
Ужо віхрыцца наша доля.&lt;br /&gt;

{{Цэнтар|2}}

Вам на памяць Серп і Молат&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Даравала доля,&lt;br /&gt;
Каб з вас кожны быў, як волат,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Не гнуў плеч ніколі.&lt;br /&gt;

Каб здабытую свабоду&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Зналі, шанавалі&lt;br /&gt;
І у цяжкую прыгоду&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Ўсталі грознай хваляй.&lt;br /&gt;

Зашумелі, загудзелі,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Як віхор сусветны,&lt;br /&gt;
Не праспалі у пасцелі&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Волі агняцветнай.&lt;br /&gt;

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|2em|height=1px}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Вам дасталіся ад продкаў&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Сохі і бароны,&lt;br /&gt;
Каб вы ўчас, пасля паводкаў,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Вышлі на загоны.&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fwj3ai7p676brrueeg38wizzgy6qswu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Янка Купала — Творы, 1942.pdf/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125917</id>
    <revision>
      <id>291196</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:08:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  &lt;section begin=&quot;Арлянятам&quot;/&gt;І з’аралі сваю ніву&lt;br /&gt; {{gap|2em}}Шырока, глыбока,&lt;br /&gt; Зерне ўкінулі шчасліва,&lt;br /&gt; {{gap|2em}}Чыстае, як вока.&lt;br /&gt;  Каб рунела зерне тое&lt;br /&gt; {{gap|2em}}Весела, яскрава&lt;br /&gt; Побач з вашай маладою&lt;br /&gt; {{gap|2em}}Сакалінай славай.&lt;br /&gt;  &lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em...»</comment>
      <origin>291196</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2020" sha1="pc3eblhnb62pemqxqv8n312vtm7ivsb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Арлянятам&quot;/&gt;І з’аралі сваю ніву&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Шырока, глыбока,&lt;br /&gt;
Зерне ўкінулі шчасліва,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Чыстае, як вока.&lt;br /&gt;

Каб рунела зерне тое&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Весела, яскрава&lt;br /&gt;
Побач з вашай маладою&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Сакалінай славай.&lt;br /&gt;

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|2em|height=1px}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Вам пакінулі прадзеды&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Гартаваны косы,&lt;br /&gt;
Каб вы з імі сонца следам&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Вышлі на пакосы;&lt;br /&gt;

Каб касілі да упаду&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Пустацвет і зелле,&lt;br /&gt;
Што сваім пякучым ядам&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Труціць кроў у целе.&lt;br /&gt;

Каб звінелі вашы косы&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Над зямлёю соннай&lt;br /&gt;
Ад начных да ранніх росаў&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Звонка, векапомна.&lt;br /&gt;

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|2em|height=1px}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Вам у спадчыне ад роду&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Засталіся песні,&lt;br /&gt;
Каб быць вашай асалодай&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}У жыцця прадвесні,&lt;br /&gt;

Каб вы пелі, не сціхалі&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Ў радасці і ў горы,&lt;br /&gt;
Гаманілі, нібы хвалі&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}У бурлівым моры.&lt;br /&gt;

Каб шоў гоман неспыняны&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Ад поля да поля&lt;br /&gt;
І людзей, яшчэ скаваных,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Заклікаў на волю.&lt;br /&gt;

{{smaller|Мінск, 1923 г.}}
{{block center/e}}&lt;section end=&quot;Арлянятам&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pc3eblhnb62pemqxqv8n312vtm7ivsb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Творы (Купала, 1942)/Арлянятам</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125918</id>
    <revision>
      <id>291197</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:10:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Арлянятам  | аўтар     = Янка Купала  | год       = 1942 год  | пераклад  =   | секцыя    = Верш  | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык|Хлопчык і лётчык]]  | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Комсамолу|Комсамолу]]  | анатацыі  = Іншыя публікацыі г...»</comment>
      <origin>291197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="684" sha1="kaacwl03bg5h6ahvrn4br6sipy79pmp" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Арлянятам
 | аўтар     = Янка Купала
 | год       = 1942 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Хлопчык і лётчык|Хлопчык і лётчык]]
 | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Комсамолу|Комсамолу]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Арлянятам (Купала, верш)]].
}}

&lt;pages index=&quot;Янка Купала — Творы, 1942.pdf&quot; from=&quot;44&quot; to=&quot;46&quot; fromsection=&quot;Арлянятам&quot; tosection=&quot;Арлянятам&quot; /&gt;</text>
      <sha1>kaacwl03bg5h6ahvrn4br6sipy79pmp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Янка Купала — Творы, 1942.pdf/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125919</id>
    <revision>
      <id>291199</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:17:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «&lt;section begin=&quot;Комсамолу&quot;/&gt;{{block center/s}} {{Цэнтар|'''КОМСАМОЛУ'''|памер=100%}}  Гэй ты, моладзь, наша змена,&lt;br /&gt; Комсамольцы, комсамолкі,&lt;br /&gt; Як-жа светла, як адменна&lt;br /&gt; Свеціш колерам вясёлкі!&lt;br /&gt;  Маладой юнацкай славай&lt;br /&gt; Ці то ўзімку, ці то летам,&lt;br /&gt; Нібы сонца, цуднай з...»</comment>
      <origin>291199</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2078" sha1="8kvltqqufngzyusxqyacki63hohis8g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Комсамолу&quot;/&gt;{{block center/s}}
{{Цэнтар|'''КОМСАМОЛУ'''|памер=100%}}

Гэй ты, моладзь, наша змена,&lt;br /&gt;
Комсамольцы, комсамолкі,&lt;br /&gt;
Як-жа светла, як адменна&lt;br /&gt;
Свеціш колерам вясёлкі!&lt;br /&gt;

Маладой юнацкай славай&lt;br /&gt;
Ці то ўзімку, ці то летам,&lt;br /&gt;
Нібы сонца, цуднай з’явай&lt;br /&gt;
Прамянееш ты ў сусветах.&lt;br /&gt;

Далей, вышай, у прасторы&lt;br /&gt;
Па ўраджай з сяўбы багаты,&lt;br /&gt;
Комсамольцы-вярнігоры,&lt;br /&gt;
Сталінскія арляняты!&lt;br /&gt;

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|2em|height=1px}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Хто наперадзе са сцягам,&lt;br /&gt;
На якім красуе [[Аўтар:Язэп Сталін|Сталін]],&lt;br /&gt;
Пакарыў сваей адвагай&lt;br /&gt;
Неразгаданыя далі?&lt;br /&gt;

Хто найшчыршыя парывы&lt;br /&gt;
Сваіх думак, свайго сэрца&lt;br /&gt;
Аддае совецкім нівам,&lt;br /&gt;
Дрогнуць светам сэрцам рвецца?&lt;br /&gt;

Далей, вышай, у прасторы&lt;br /&gt;
Па ўраджай з сяўбы багаты,&lt;br /&gt;
Комсамольцы-вярнігоры,&lt;br /&gt;
Сталінскія арляняты!&lt;br /&gt;

Ці то сушы, ці то моры,&lt;br /&gt;
Ці то высі паднябесся,&lt;br /&gt;
Ўсюды стрэнеш непакораў —&lt;br /&gt;
Комсамольцаў нашых з песняй.&lt;br /&gt;

Хай там бура, завіруха,&lt;br /&gt;
Хай пурга сапе і плача,&lt;br /&gt;
Стуль тваё пачуе вуха&lt;br /&gt;
Комсамольскі гарт юначы:&lt;br /&gt;

Далей, вышай, у прасторы&lt;br /&gt;
Па ўраджай з сяўбы багаты,&lt;br /&gt;&lt;section end=&quot;Комсамолу&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8kvltqqufngzyusxqyacki63hohis8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Янка Купала — Творы, 1942.pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125920</id>
    <revision>
      <id>291200</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:21:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «Комсамольцы-вярнігоры,&lt;br /&gt; Сталінскія арляняты!&lt;br /&gt;  &lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;  {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}}  &lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;  Чыя кірка ў падзямеллі&lt;br /&gt; Першай пласт вугля цярэбіць&lt;br /&gt; І чый трактар першы сцеле&lt;br /&gt; Скібы на калгаснай...»</comment>
      <origin>291200</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2278" sha1="8w3h45o8vow4eetzhhnrrs9atx0tgll" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Комсамольцы-вярнігоры,&lt;br /&gt;
Сталінскія арляняты!&lt;br /&gt;

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|2em|height=1px}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Чыя кірка ў падзямеллі&lt;br /&gt;
Першай пласт вугля цярэбіць&lt;br /&gt;
І чый трактар першы сцеле&lt;br /&gt;
Скібы на калгаснай глебе?&lt;br /&gt;

Чые звоняць звонка косы&lt;br /&gt;
На мурожнай сенажаці?&lt;br /&gt;
Хто йдзе першым у пракосах,&lt;br /&gt;
Што і ветру не дагнаці?&lt;br /&gt;

Глыбей, далей, у прасторы&lt;br /&gt;
Па ўраджай з сяўбы багаты,&lt;br /&gt;
Комсамольцы-вярнігоры,&lt;br /&gt;
Сталінскія арляняты!&lt;br /&gt;

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|2em|height=1px}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Глянь, карабль плыве дасужна,&lt;br /&gt;
Дыміць комін параходны,&lt;br /&gt;
Комсамольцы сям’ёй дружнай&lt;br /&gt;
Рэжуць хвалі ў шляху водным.&lt;br /&gt;

Ніпачым ім рыфы, скалы,&lt;br /&gt;
Ані смерчы, ні бураны, —&lt;br /&gt;
З маладым плывуць запалам&lt;br /&gt;
Цераз моры акіяны.&lt;br /&gt;

Далей, вышай, у прасторы&lt;br /&gt;
Па ўраджай з сяўбы багаты,&lt;br /&gt;
Комсамольцы-вярнігоры,&lt;br /&gt;
Сталінскія арляняты!&lt;br /&gt;

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|2em|height=1px}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Глянь у неба, ў стратасферу,&lt;br /&gt;
Дзе сягнуць не можа й вока, —&lt;br /&gt;
Комсамолец неба мерыць,&lt;br /&gt;
Сячэ крыллем вал аблокаў.&lt;br /&gt;

З самалётам днём і ночай&lt;br /&gt;
Мігаціцца ў безграніччы,&lt;br /&gt;
Днём смяецца сонцу ў вочы,&lt;br /&gt;
Ночкай зорнай зоры ліча.&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8w3h45o8vow4eetzhhnrrs9atx0tgll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Янка Купала — Творы, 1942.pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125921</id>
    <revision>
      <id>291201</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:32:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  Далей, вышай, у прасторы&lt;br /&gt; Па ўраджай з сяўбы багаты,&lt;br /&gt; Комсамольцы-вярнігоры,&lt;br /&gt; Сталінскія арляняты!&lt;br /&gt;  &lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;  {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}}  &lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;  На фарпостах, на граніцах&lt;br /&gt; Безгранічных нашы...»</comment>
      <origin>291201</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2132" sha1="o76hyn44ysietnu8u6dltk14gj248wi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

Далей, вышай, у прасторы&lt;br /&gt;
Па ўраджай з сяўбы багаты,&lt;br /&gt;
Комсамольцы-вярнігоры,&lt;br /&gt;
Сталінскія арляняты!&lt;br /&gt;

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|2em|height=1px}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

На фарпостах, на граніцах&lt;br /&gt;
Безгранічных нашых земляў&lt;br /&gt;
З карабінам ля стражніцаў&lt;br /&gt;
Комсамолец не задрэмле.&lt;br /&gt;

З ім не жарты, з ім не гулі, —&lt;br /&gt;
Сцеражыся, подлы вораг!&lt;br /&gt;
Яго метка цэліць куля, —&lt;br /&gt;
Змеле злыдзеня на порах.&lt;br /&gt;

Далей, вышай, у прасторы&lt;br /&gt;
Па ўраджай з сяўбы багаты,&lt;br /&gt;
Комсамольцы-вярнігоры,&lt;br /&gt;
Сталінскія арляняты!&lt;br /&gt;

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|2em|height=1px}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Я шчаслівы, што я разам&lt;br /&gt;
Пяю песні з комсамолам,&lt;br /&gt;
Пяем песні складным сказам —&lt;br /&gt;
Ажно рэхі йдуць вакола,&lt;br /&gt;

Родзіць буйна наша поле,&lt;br /&gt;
Сады нашы, агароды,&lt;br /&gt;
Гудуць гулка з добрай волі&lt;br /&gt;
Нашы фабрыкі, заводы.&lt;br /&gt;

Далей, вышай, у прасторы&lt;br /&gt;
Па ўраджай з сяўбы багаты,&lt;br /&gt;
Комсамольцы-вярнігоры,&lt;br /&gt;
Сталінскія арляняты!&lt;br /&gt;

{{smaller|Мінск, 1935 г.}}
{{block center/e}}
&lt;section begin=&quot;Сыны&quot;/&gt;{{block center/s}}
{{Цэнтар|'''СЫНЫ'''|памер=100%}}

Сыноў бацька сваіх кліча&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}На параду ў хату,&lt;br /&gt;
А ўрачыста, як-бы кліча&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}На якое свята.&lt;br /&gt;&lt;section end=&quot;Сыны&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o76hyn44ysietnu8u6dltk14gj248wi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291202</id>
      <parentid>291201</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:34:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291202</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2205" sha1="3krprwsl0bt9775duw3lpf5l8hldiii" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Комсамолу&quot;/&gt;Далей, вышай, у прасторы&lt;br /&gt;
Па ўраджай з сяўбы багаты,&lt;br /&gt;
Комсамольцы-вярнігоры,&lt;br /&gt;
Сталінскія арляняты!&lt;br /&gt;

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|2em|height=1px}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

На фарпостах, на граніцах&lt;br /&gt;
Безгранічных нашых земляў&lt;br /&gt;
З карабінам ля стражніцаў&lt;br /&gt;
Комсамолец не задрэмле.&lt;br /&gt;

З ім не жарты, з ім не гулі, —&lt;br /&gt;
Сцеражыся, подлы вораг!&lt;br /&gt;
Яго метка цэліць куля, —&lt;br /&gt;
Змеле злыдзеня на порах.&lt;br /&gt;

Далей, вышай, у прасторы&lt;br /&gt;
Па ўраджай з сяўбы багаты,&lt;br /&gt;
Комсамольцы-вярнігоры,&lt;br /&gt;
Сталінскія арляняты!&lt;br /&gt;

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|2em|height=1px}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Я шчаслівы, што я разам&lt;br /&gt;
Пяю песні з комсамолам,&lt;br /&gt;
Пяем песні складным сказам —&lt;br /&gt;
Ажно рэхі йдуць вакола,&lt;br /&gt;

Родзіць буйна наша поле,&lt;br /&gt;
Сады нашы, агароды,&lt;br /&gt;
Гудуць гулка з добрай волі&lt;br /&gt;
Нашы фабрыкі, заводы.&lt;br /&gt;

Далей, вышай, у прасторы&lt;br /&gt;
Па ўраджай з сяўбы багаты,&lt;br /&gt;
Комсамольцы-вярнігоры,&lt;br /&gt;
Сталінскія арляняты!&lt;br /&gt;

{{smaller|Мінск, 1935 г.}}
{{block center/e}}
&lt;section end=&quot;Комсамолу&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Сыны&quot;/&gt;{{block center/s}}
{{Цэнтар|'''СЫНЫ'''|памер=100%}}

Сыноў бацька сваіх кліча&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}На параду ў хату,&lt;br /&gt;
А ўрачыста, як-бы кліча&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}На якое свята.&lt;br /&gt;&lt;section end=&quot;Сыны&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3krprwsl0bt9775duw3lpf5l8hldiii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Творы (Купала, 1942)/Комсамолу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125922</id>
    <revision>
      <id>291203</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:35:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Комсамолу  | аўтар     = Янка Купала  | год       = 1942 год  | пераклад  =   | секцыя    = Верш  | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Арлянятам|Арлянятам]]  | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Сыны|Сыны]]  | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: Камсамолу...»</comment>
      <origin>291203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="630" sha1="g61cbzzy361i1pui62u5yth7w2drlau" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Комсамолу
 | аўтар     = Янка Купала
 | год       = 1942 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Арлянятам|Арлянятам]]
 | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Сыны|Сыны]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Камсамолу (Купала)]].
}}

&lt;pages index=&quot;Янка Купала — Творы, 1942.pdf&quot; from=&quot;47&quot; to=&quot;49&quot; fromsection=&quot;Комсамолу&quot; tosection=&quot;Комсамолу&quot; /&gt;</text>
      <sha1>g61cbzzy361i1pui62u5yth7w2drlau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Янка Купала — Творы, 1942.pdf/50</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125923</id>
    <revision>
      <id>291205</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  І з павагаю пытае&lt;br /&gt; {{gap|2em}}Кожнага з асобку,&lt;br /&gt; Кім з іх кожны быці хоча,&lt;br /&gt; {{gap|2em}}Якім жыць заробкам.&lt;br /&gt;  &lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;  {{Накіравальная рыса|2em|height=1px}}  &lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;  — Бо, сыны мае, — так кажа, —&lt;br /&gt; {{gap|2em}}Жывіцё ў краі...»</comment>
      <origin>291205</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2352" sha1="s56frfmk3w99bonk8ylsvlb15k7k4uw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

І з павагаю пытае&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Кожнага з асобку,&lt;br /&gt;
Кім з іх кожны быці хоча,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Якім жыць заробкам.&lt;br /&gt;

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|2em|height=1px}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

— Бо, сыны мае, — так кажа, —&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Жывіцё ў краіне,&lt;br /&gt;
Чалавечая дзе праца&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}На марна не гіне:&lt;br /&gt;

І сыны адказ трымалі&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Перад бацькам родным,&lt;br /&gt;
А стараўся з іх быць кожны&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Свайго бацькі годным.&lt;br /&gt;

Першы кажа: — Землі буду&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Трактарам варочаць,&lt;br /&gt;
Каб рунелі, зелянелі,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Аж яснелі вочы.&lt;br /&gt;

Каб раслі ў рост чалавека&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Жыта і пшаніца,&lt;br /&gt;
Каб аж госці к нам з-за свету,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Ехалі дзівіцца.&lt;br /&gt;

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|2em|height=1px}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Другі кажа: — На заводзе&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Быць хачу даўно я,&lt;br /&gt;
Дзе чыгун ракою льецца,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Дзе звініць сталь звонам.&lt;br /&gt;

Будаваць буду дзень цэлы&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Домны і мартэны,&lt;br /&gt;
Медзь і вугаль браць у дзела&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Ад шахтаў падземных.&lt;br /&gt;

— Плаваць я пайду на мора, —&lt;br /&gt;
Сказаў гэтак трэці, —&lt;br /&gt;
Дзе «Чэлюскін» горда плаваў,&lt;br /&gt;
Дзе пурга, дзе вецер.&lt;br /&gt;

Ад халодных да гарачых&lt;br /&gt;
Мораў рэйс мой будзе,&lt;br /&gt;
Параход мой будзе грозна&lt;br /&gt;
Рэзаць хваляў грудзі.&lt;br /&gt;

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|2em|height=1px}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s56frfmk3w99bonk8ylsvlb15k7k4uw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Янка Купала — Творы, 1942.pdf/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125924</id>
    <revision>
      <id>291206</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:45:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  &lt;section begin=&quot;Сыны&quot;/&gt;Сын чацверты: — Хочу лётаць&lt;br /&gt; {{gap|2em}}Птушкаю крылатай,&lt;br /&gt; Мерыць неба ў самалёце&lt;br /&gt; {{gap|2em}}Над тваёю хатай.&lt;br /&gt;  Арлянём сябе ў сне бачу,&lt;br /&gt; {{gap|2em}}Не знаю спакою…&lt;br /&gt; Хочу быць я, мой ты бацька,&lt;br /&gt; {{gap|2em}}Лётчыкам-героем!&lt;br /&gt;  &lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; st...»</comment>
      <origin>291206</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2308" sha1="oz1qrc5c9nnhpxfi9t104x25wldkw91" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Сыны&quot;/&gt;Сын чацверты: — Хочу лётаць&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Птушкаю крылатай,&lt;br /&gt;
Мерыць неба ў самалёце&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Над тваёю хатай.&lt;br /&gt;

Арлянём сябе ў сне бачу,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Не знаю спакою…&lt;br /&gt;
Хочу быць я, мой ты бацька,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Лётчыкам-героем!&lt;br /&gt;

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|2em|height=1px}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

— Байцом буду я чырвоным, —&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Пяты кажа гэтак, —&lt;br /&gt;
Сцерагчы граніцы-межы&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Краіны Советаў.&lt;br /&gt;

Каб наш вораг пры нападзе&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Сустрэнуў магілу.&lt;br /&gt;
Байцом буду, каб з мяне быў&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Рад сам [[Аўтар:Клімент Варашылаў|Варашылаў]].&lt;br /&gt;

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|2em|height=1px}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

А сын шосты: — Складаць песні&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Буду колькі змогі&lt;br /&gt;
Пра вялікія падзеі&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Сталінскай эпохі.&lt;br /&gt;

— Як працуем, як знішчаем&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Здрадныя напасці,&lt;br /&gt;
Як будуем, як ствараем.&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Казачнае шчасце. —&lt;br /&gt;

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|2em|height=1px}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Так сыны адказ трымалі&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}З гонарам юначым,&lt;br /&gt;
Свае думкі выказаці&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Не ўмелі іначай.&lt;br /&gt;

Большэвік быў іхні бацька,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Пролетары родам,&lt;br /&gt;
Зведаў сушы, зведаў моры,&lt;br /&gt;
{{gap|2em}}Бітвы і паходы.&lt;br /&gt;

{{smaller|Ляўкі, Аршаншчына, 1935 г.}}
{{block center/e}}&lt;section end=&quot;Сыны&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oz1qrc5c9nnhpxfi9t104x25wldkw91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Творы (Купала, 1942)/Сыны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125925</id>
    <revision>
      <id>291207</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:46:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Сыны  | аўтар     = Янка Купала  | год       = 1942 год  | пераклад  =   | секцыя    = Верш  | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Комсамолу|Комсамолу]]  | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Алеся|Алеся]]  | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Сыны (Купала)]]...»</comment>
      <origin>291207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="594" sha1="9wp1yowjnp3obo4m36aav04nvutj5ue" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Сыны
 | аўтар     = Янка Купала
 | год       = 1942 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Комсамолу|Комсамолу]]
 | наступны  = [[Творы (Купала, 1942)/Алеся|Алеся]]
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Сыны (Купала)]].
}}

&lt;pages index=&quot;Янка Купала — Творы, 1942.pdf&quot; from=&quot;49&quot; to=&quot;51&quot; fromsection=&quot;Сыны&quot; tosection=&quot;Сыны&quot; /&gt;</text>
      <sha1>9wp1yowjnp3obo4m36aav04nvutj5ue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Янка Купала — Творы, 1942.pdf/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125926</id>
    <revision>
      <id>291209</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «&lt;section begin=&quot;Алеся&quot;/&gt;{{block center/s}} {{Цэнтар|'''АЛЕСЯ'''|памер=100%}}  Кукавала зязюля&lt;br /&gt; У зялёным лесе,&lt;br /&gt; Гадавала матуля&lt;br /&gt; Дачушку Алесю.&lt;br /&gt;  Гаманіў бор сасновы&lt;br /&gt; Ў вечары і ранкі,&lt;br /&gt; Над калыскай ліповай&lt;br /&gt; Пела калыханкі.&lt;br /&gt;  — Спі, засні, мая дзетка,&lt;br /&gt; Птушк...»</comment>
      <origin>291209</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1529" sha1="iyocvnth3cq0jglx2vds905ut0knlxk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Алеся&quot;/&gt;{{block center/s}}
{{Цэнтар|'''АЛЕСЯ'''|памер=100%}}

Кукавала зязюля&lt;br /&gt;
У зялёным лесе,&lt;br /&gt;
Гадавала матуля&lt;br /&gt;
Дачушку Алесю.&lt;br /&gt;

Гаманіў бор сасновы&lt;br /&gt;
Ў вечары і ранкі,&lt;br /&gt;
Над калыскай ліповай&lt;br /&gt;
Пела калыханкі.&lt;br /&gt;

— Спі, засні, мая дзетка,&lt;br /&gt;
Птушкі ўжо заснулі!&lt;br /&gt;
Спі, засні, мая кветка,&lt;br /&gt;
Люлі, люлі, люлі!&lt;br /&gt;

— Спі, не ведай трывогі, —&lt;br /&gt;
Падыйдзе часінка, —&lt;br /&gt;
На свае устанеш ногі,&lt;br /&gt;
Мая ты дзяўчынка.&lt;br /&gt;

Будзеш кужаль ты прасці,&lt;br /&gt;
Будзеш ткаці кросны,&lt;br /&gt;
Выглядаці долі, шчасця&lt;br /&gt;
Ў маладыя вёсны. —&lt;br /&gt;

Кукавала зязюля&lt;br /&gt;
У зялёным лесе.&lt;br /&gt;
Не згадала матуля,&lt;br /&gt;
Што выйдзе з Алесі.&lt;br /&gt;

Як набралася моцы&lt;br /&gt;
Матчына дачушка,&lt;br /&gt;
Паляцела да сонца&lt;br /&gt;
Пералётнай птушкай.&lt;br /&gt;

Паляцела дзяўчына&lt;br /&gt;
Самалётам гонкім&lt;br /&gt;
Над шчаслівай краінай,&lt;br /&gt;
Над роднай старонкай.&lt;br /&gt;

Адчыняе вароты&lt;br /&gt;
Нябесным маршрутам,&lt;br /&gt;&lt;section end=&quot;Алеся&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iyocvnth3cq0jglx2vds905ut0knlxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Янка Купала — Творы, 1942.pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125927</id>
    <revision>
      <id>291210</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:49:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «&lt;section begin=&quot;Алеся&quot;/&gt;Ці як ястраб з высотаў,&lt;br /&gt; Скача з парашутам.&lt;br /&gt;  І да сонца праз хвілю,&lt;br /&gt; А ўсё вышай, вышай!&lt;br /&gt; Самалётавым крыллем&lt;br /&gt; Воблакі калыша.&lt;br /&gt;  Стара маці днём, ночкай&lt;br /&gt; Марыць ля аконца:&lt;br /&gt; Ужо к прасніцы дочка&lt;br /&gt; Не зляціць з-пад сонца.&lt;br /&gt;...»</comment>
      <origin>291210</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="716" sha1="5qod1t8ey2xz0y6mca723u36fml2hyp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Алеся&quot;/&gt;Ці як ястраб з высотаў,&lt;br /&gt;
Скача з парашутам.&lt;br /&gt;

І да сонца праз хвілю,&lt;br /&gt;
А ўсё вышай, вышай!&lt;br /&gt;
Самалётавым крыллем&lt;br /&gt;
Воблакі калыша.&lt;br /&gt;

Стара маці днём, ночкай&lt;br /&gt;
Марыць ля аконца:&lt;br /&gt;
Ужо к прасніцы дочка&lt;br /&gt;
Не зляціць з-пад сонца.&lt;br /&gt;

Кукавала зязюля&lt;br /&gt;
У зялёным лесе,&lt;br /&gt;
Не згадала матуля,&lt;br /&gt;
Што выйдзе з Алесі.&lt;br /&gt;

{{smaller|Ляўкі, Аршаншчына. 1935 г.}}
{{block center/e}}&lt;section end=&quot;Алеся&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5qod1t8ey2xz0y6mca723u36fml2hyp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Творы (Купала, 1942)/Алеся</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125928</id>
    <revision>
      <id>291211</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:50:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Алеся  | аўтар     = Янка Купала  | год       = 1942 год  | пераклад  =   | секцыя    = Верш  | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Сыны|Сыны]]  | наступны  =   | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Алеся (Купала)]]. }}  &lt;pages index=&quot;Янка Купала — Творы, 1942.pdf&quot; from=...»</comment>
      <origin>291211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="525" sha1="r8p7n0y55u44w1erdp7ml4r043cfgm2" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Алеся
 | аўтар     = Янка Купала
 | год       = 1942 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Верш
 | папярэдні = [[Творы (Купала, 1942)/Сыны|Сыны]]
 | наступны  = 
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Алеся (Купала)]].
}}

&lt;pages index=&quot;Янка Купала — Творы, 1942.pdf&quot; from=&quot;52&quot; to=&quot;53&quot; fromsection=&quot;Алеся&quot; tosection=&quot;Алеся&quot; /&gt;</text>
      <sha1>r8p7n0y55u44w1erdp7ml4r043cfgm2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/А. Пшчолка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125929</id>
    <revision>
      <id>291216</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:54:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = А. Пшчолка  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/Я. Няслухоўскі|Я. Няслухоўскі]]  | наступны  = Гісторыя беларускае...»</comment>
      <origin>291216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="866" sha1="eqvimn2kq75xp2d366lxylgh5ke7rfa" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = А. Пшчолка
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/Я. Няслухоўскі|Я. Няслухоўскі]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/М. Косіч|М. Косіч]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;126&quot; to=&quot;130&quot; fromsection=&quot;Пшчолка&quot; tosection=&quot;Пшчолка&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>eqvimn2kq75xp2d366lxylgh5ke7rfa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924).pdf/108</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125930</id>
    <revision>
      <id>291217</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Без тэксту */</comment>
      <origin>291217</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="isyqqwamimoczuse5y3bmemn8f8mlww" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>isyqqwamimoczuse5y3bmemn8f8mlww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924).pdf/107</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125931</id>
    <revision>
      <id>291218</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:56:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Без тэксту */</comment>
      <origin>291218</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="isyqqwamimoczuse5y3bmemn8f8mlww" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>isyqqwamimoczuse5y3bmemn8f8mlww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924).pdf/106</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125932</id>
    <revision>
      <id>291219</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:56:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Без тэксту */</comment>
      <origin>291219</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="isyqqwamimoczuse5y3bmemn8f8mlww" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>isyqqwamimoczuse5y3bmemn8f8mlww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924).pdf/105</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125933</id>
    <revision>
      <id>291220</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:56:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Без тэксту */</comment>
      <origin>291220</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="isyqqwamimoczuse5y3bmemn8f8mlww" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>isyqqwamimoczuse5y3bmemn8f8mlww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924).pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125934</id>
    <revision>
      <id>291221</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:59:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{block center/s}} {{Накіравальная рыса||height=1px}} {{Накіравальная рыса||height=1px}}  {{Цэнтар|ВЫДАНЬНЕ ГАЗЭТЫ „[[Голас Беларуса (1924)|ГОЛАС БЕЛАРУСА]]“.}}  {{Накіравальная рыса||height=1px}} {{Накіравальная рыса||height=1px}} {{block center/e}}»</comment>
      <origin>291221</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="368" sha1="jx7cbn2xmxq1y1ay6qcjxlasb4p1tld" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{block center/s}}
{{Накіравальная рыса||height=1px}}
{{Накіравальная рыса||height=1px}}

{{Цэнтар|ВЫДАНЬНЕ ГАЗЭТЫ „[[Голас Беларуса (1924)|ГОЛАС БЕЛАРУСА]]“.}}

{{Накіравальная рыса||height=1px}}
{{Накіравальная рыса||height=1px}}
{{block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jx7cbn2xmxq1y1ay6qcjxlasb4p1tld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924).pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125935</id>
    <revision>
      <id>291222</id>
      <timestamp>2026-07-04T15:03:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|КОНСТЫТУЦЫЯ}}'''|памер=200%}}  {{Цэнтар|'''ПОЛЬСКАЕ РЭСПУБЛІКІ'''|памер=140%}} {{Цэнтар|'''17 САКАВІКА 1921 ГОДУ'''|памер=100%}}  {{Цэнтар|і}}  {{Цэнтар|{{Разьбіўка|3AKOH}}|памер=180%}}  {{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|20-га студня 1920 году}}'''|памер=100%}} {{Цэнтар|'''АБ ПОЛЬСКІМ ГР...»</comment>
      <origin>291222</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="971" sha1="hwjfcbhozbnq3csrwngdfyrtkk5wx3q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|КОНСТЫТУЦЫЯ}}'''|памер=200%}}

{{Цэнтар|'''ПОЛЬСКАЕ РЭСПУБЛІКІ'''|памер=140%}}
{{Цэнтар|'''17 САКАВІКА 1921 ГОДУ'''|памер=100%}}

{{Цэнтар|і}}

{{Цэнтар|{{Разьбіўка|3AKOH}}|памер=180%}}

{{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|20-га студня 1920 году}}'''|памер=100%}}
{{Цэнтар|'''АБ ПОЛЬСКІМ ГРАМАДЗЯНСТВЕ.'''|памер=140%}}


{{block center/s|style=width:100%; max-width:15em}}
{{Накіравальная рыса||height=1px}}
{{Накіравальная рыса||height=1px}}

{{Цэнтар|{{smaller|ПЕРАКЛАД З ПОЛЬСКАЕ МОВЫ.}}}}

{{Накіравальная рыса||height=1px}}
{{Накіравальная рыса||height=1px}}
{{block center/e}}


{{Цэнтар|{{smaller|Друкарня С. Бэкэра. Вільня, субач 2.&lt;br /&gt;1924.}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hwjfcbhozbnq3csrwngdfyrtkk5wx3q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291223</id>
      <parentid>291222</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:07:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291223</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="971" sha1="9pj7tmd005ptptr7vfinjc18myya88g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|КОНСТЫТУЦЫЯ}}'''|памер=200%}}

{{Цэнтар|'''ПОЛЬСКАЕ РЭСПУБЛІКІ'''|памер=140%}}
{{Цэнтар|'''17 САКАВІКА 1921 ГОДУ'''|памер=100%}}

{{Цэнтар|і}}

{{Цэнтар|{{Разьбіўка|3AKOH}}|памер=180%}}

{{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|20-га студня 1920 году}}'''|памер=100%}}
{{Цэнтар|'''АБ ПОЛЬСКІМ ГРАМАДЗЯНСТВЕ.'''|памер=140%}}


{{block center/s|style=width:100%; max-width:15em}}
{{Накіравальная рыса||height=1px}}
{{Накіравальная рыса||height=1px}}

{{Цэнтар|{{smaller|ПЕРАКЛАД З ПОЛЬСКАЕ МОВЫ.}}}}

{{Накіравальная рыса||height=1px}}
{{Накіравальная рыса||height=1px}}
{{block center/e}}


{{Цэнтар|{{smaller|Друкарня С. Бэкэра. Вільня, Субач 2.&lt;br /&gt;1924.}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9pj7tmd005ptptr7vfinjc18myya88g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924).pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125936</id>
    <revision>
      <id>291224</id>
      <timestamp>2026-07-04T15:08:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{block center/s|style=width:100%; max-width:25em; border:7px double black}} {{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|КОНСТЫТУЦЫЯ}}'''|памер=200%}}  {{Цэнтар|'''ПОЛЬСКАЙ РЭСПУБЛІКІ'''|памер=140%}} {{Цэнтар|'''20 сакавіка 1921 году.'''|памер=100%}}  {{Цэнтар|{{Разьбіўка|3AKOH}}|памер=180%}}  {{Цэнтар|'''20-га студня 1920 году аб ПОЛЬСКІМ ГРАМ...»</comment>
      <origin>291224</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1032" sha1="jyy8ushql5u4zjofjiv2qqy5z1bt5jp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{block center/s|style=width:100%; max-width:25em; border:7px double black}}
{{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|КОНСТЫТУЦЫЯ}}'''|памер=200%}}

{{Цэнтар|'''ПОЛЬСКАЙ РЭСПУБЛІКІ'''|памер=140%}}
{{Цэнтар|'''20 сакавіка 1921 году.'''|памер=100%}}

{{Цэнтар|{{Разьбіўка|3AKOH}}|памер=180%}}

{{Цэнтар|'''20-га студня 1920 году аб ПОЛЬСКІМ ГРАМАДЗЯНСТВЕ'''|памер=100%}}

{{Цэнтар|і}}

{{Цэнтар|МІРАВЫ ТРАКТАТ|памер=180%}}

{{АРЦ|'''паміж Польшчаю, Расеяй і Украінаю падпісаны ў РЫЗЕ 18-га сакавіка 1921 году.'''}}


{{Накіравальная рыса|6em|height=2px}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|3em|height=2px}}


{{Цэнтар|{{smaller|Друкарня С. Бэкэра. Вільня, Субач 2.&lt;br /&gt;1924.}}}}
{{block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jyy8ushql5u4zjofjiv2qqy5z1bt5jp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, Закон … аб польскім грамадзянстве і Міравы трактат … (1924)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125937</id>
    <revision>
      <id>291226</id>
      <timestamp>2026-07-04T15:20:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат …  | безаўтара =   | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Зборнік дакумэнтаў  | папярэдні =   | наступны  =   | анатацыі  =  }}  &lt;pages index=&quot;Констытуцыя Пол...»</comment>
      <origin>291226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3157" sha1="io92mdrox3xcv0bvsfrc9wjzu8192sp" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат …
 | безаўтара = 
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Зборнік дакумэнтаў
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = 
}}

&lt;pages index=&quot;Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924).pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924).pdf&quot; from=&quot;3&quot; to=&quot;3&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924).pdf&quot; from=&quot;4&quot; to=&quot;4&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{цэнтар|{{Разьбіўка|ЗЬМЕСТ}}.&lt;ref&gt;У арыгінальным выданьні няма, дададзена дзеля зручнасьці. (Вікікрыніцы [[File:Wikisource-logo.svg|16px]])&lt;/ref&gt;|памер=140%}}

{{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}}
{{справа|Стар.}}
{{Dotted TOC||[[Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924)/Констытуцыя|Констытуцыя Польскай Рэспублікі 17 сакавіка 1921 г.]]|3{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||[[Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924)/Закон|Закон 20 студня 1920 году аб праве грамадзянства Польскае Дзяржавы]]|48{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||[[Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924)/Міравы трактат|Міравы трактат паміж Польшчаю з аднаго боку і Расеяй і Украінаю з другога боку, падпісаны ў Рызе 18 сакавіка 1921-га году]]|53{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{block center/e}}

-----------
{{Крыніцы}}

{{PD-old-70}}

[[Катэгорыя:Дакументы Польскай Рэспублікі (1918—1939)]]
[[Катэгорыя:Ананімныя пераклады]]
[[Катэгорыя:Пераклады з польскай мовы]]
[[Катэгорыя:Зборнікі дакументаў]]
[[Катэгорыя:Творы 1924 года]]
[[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Мінску]]</text>
      <sha1>io92mdrox3xcv0bvsfrc9wjzu8192sp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291227</id>
      <parentid>291226</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:20:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3157" sha1="b7l4amak9flk777h6wwadtl3vjceofm" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат …
 | безаўтара = 
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Зборнік дакумэнтаў
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = 
}}

&lt;pages index=&quot;Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924).pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924).pdf&quot; from=&quot;3&quot; to=&quot;3&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924).pdf&quot; from=&quot;4&quot; to=&quot;4&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{цэнтар|{{Разьбіўка|ЗЬМЕСТ}}.&lt;ref&gt;У арыгінальным выданьні няма, дададзена дзеля зручнасьці. (Вікікрыніцы [[File:Wikisource-logo.svg|16px]])&lt;/ref&gt;|памер=140%}}

{{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}}
{{справа|Стар.}}
{{Dotted TOC||[[Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924)/Констытуцыя|Констытуцыя Польскай Рэспублікі 17 сакавіка 1921 г.]]|3{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||[[Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924)/Закон|Закон 20 студня 1920 году аб праве грамадзянства Польскае Дзяржавы]]|48{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||[[Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924)/Міравы трактат|Міравы трактат паміж Польшчаю з аднаго боку і Расеяй і Украінаю з другога боку, падпісаны ў Рызе 18 сакавіка 1921-га году]]|53{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{block center/e}}

-----------
{{Крыніцы}}

{{PD-old-70}}

[[Катэгорыя:Дакументы Польскай Рэспублікі (1918—1939)]]
[[Катэгорыя:Ананімныя пераклады]]
[[Катэгорыя:Пераклады з польскай мовы]]
[[Катэгорыя:Зборнікі дакументаў]]
[[Катэгорыя:Творы 1924 года]]
[[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Вільні]]</text>
      <sha1>b7l4amak9flk777h6wwadtl3vjceofm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291228</id>
      <parentid>291227</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:22:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3157" sha1="53vny13mq0oghbqwekd928x0mnasbtz" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, Закон … аб польскім грамадзянстве і Міравы трактат …
 | безаўтара = 
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Зборнік дакумэнтаў
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = 
}}

&lt;pages index=&quot;Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924).pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924).pdf&quot; from=&quot;3&quot; to=&quot;3&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924).pdf&quot; from=&quot;4&quot; to=&quot;4&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{цэнтар|{{Разьбіўка|ЗЬМЕСТ}}.&lt;ref&gt;У арыгінальным выданьні няма, дададзена дзеля зручнасьці. (Вікікрыніцы [[File:Wikisource-logo.svg|16px]])&lt;/ref&gt;|памер=140%}}

{{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}}
{{справа|Стар.}}
{{Dotted TOC||[[Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, Закон … аб польскім грамадзянстве і Міравы трактат … (1924)/Констытуцыя|Констытуцыя Польскай Рэспублікі 17 сакавіка 1921 г.]]|3{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||[[Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, Закон … аб польскім грамадзянстве і Міравы трактат … (1924)/Закон|Закон 20 студня 1920 году аб праве грамадзянства Польскае Дзяржавы]]|48{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||[[Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, Закон … аб польскім грамадзянстве і Міравы трактат … (1924)/Міравы трактат|Міравы трактат паміж Польшчаю з аднаго боку і Расеяй і Украінаю з другога боку, падпісаны ў Рызе 18 сакавіка 1921-га году]]|53{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{block center/e}}

-----------
{{Крыніцы}}

{{PD-old-70}}

[[Катэгорыя:Дакументы Польскай Рэспублікі (1918—1939)]]
[[Катэгорыя:Ананімныя пераклады]]
[[Катэгорыя:Пераклады з польскай мовы]]
[[Катэгорыя:Зборнікі дакументаў]]
[[Катэгорыя:Творы 1924 года]]
[[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Вільні]]</text>
      <sha1>53vny13mq0oghbqwekd928x0mnasbtz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291230</id>
      <parentid>291228</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Gleb Leo перанёс старонку [[Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924)]] у [[Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, Закон … аб польскім грамадзянстве і Міравы трактат … (1924)]]</comment>
      <origin>291228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3157" sha1="53vny13mq0oghbqwekd928x0mnasbtz" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, Закон … аб польскім грамадзянстве і Міравы трактат …
 | безаўтара = 
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Зборнік дакумэнтаў
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = 
}}

&lt;pages index=&quot;Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924).pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924).pdf&quot; from=&quot;3&quot; to=&quot;3&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924).pdf&quot; from=&quot;4&quot; to=&quot;4&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{цэнтар|{{Разьбіўка|ЗЬМЕСТ}}.&lt;ref&gt;У арыгінальным выданьні няма, дададзена дзеля зручнасьці. (Вікікрыніцы [[File:Wikisource-logo.svg|16px]])&lt;/ref&gt;|памер=140%}}

{{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}}
{{справа|Стар.}}
{{Dotted TOC||[[Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, Закон … аб польскім грамадзянстве і Міравы трактат … (1924)/Констытуцыя|Констытуцыя Польскай Рэспублікі 17 сакавіка 1921 г.]]|3{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||[[Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, Закон … аб польскім грамадзянстве і Міравы трактат … (1924)/Закон|Закон 20 студня 1920 году аб праве грамадзянства Польскае Дзяржавы]]|48{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||[[Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, Закон … аб польскім грамадзянстве і Міравы трактат … (1924)/Міравы трактат|Міравы трактат паміж Польшчаю з аднаго боку і Расеяй і Украінаю з другога боку, падпісаны ў Рызе 18 сакавіка 1921-га году]]|53{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{block center/e}}

-----------
{{Крыніцы}}

{{PD-old-70}}

[[Катэгорыя:Дакументы Польскай Рэспублікі (1918—1939)]]
[[Катэгорыя:Ананімныя пераклады]]
[[Катэгорыя:Пераклады з польскай мовы]]
[[Катэгорыя:Зборнікі дакументаў]]
[[Катэгорыя:Творы 1924 года]]
[[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Вільні]]</text>
      <sha1>53vny13mq0oghbqwekd928x0mnasbtz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125938</id>
    <redirect title="Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, Закон … аб польскім грамадзянстве і Міравы трактат … (1924)" />
    <revision>
      <id>291231</id>
      <timestamp>2026-07-04T15:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Gleb Leo перанёс старонку [[Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, закон … аб польскім грамадзянстве і міравы трактат … (1924)]] у [[Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, Закон … аб польскім грамадзянстве і Міравы трактат … (1924)]]</comment>
      <origin>291231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="185" sha1="hqww0r9ao3i3snsi8p8lkgwcgfaubmv" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Констытуцыя Польскай Рэспублікі …, Закон … аб польскім грамадзянстве і Міравы трактат … (1924)]]</text>
      <sha1>hqww0r9ao3i3snsi8p8lkgwcgfaubmv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Дакументы Польскай Рэспублікі (1918—1939)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125939</id>
    <revision>
      <id>291232</id>
      <timestamp>2026-07-04T15:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «[[Катэгорыя:Дакументы паводле краін|Польская Рэспубліка (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Польская Рэспубліка (1918—1939)]]»</comment>
      <origin>291232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="194" sha1="i01zvbmupmnijk4axnzwkxgqwwhg3sx" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Дакументы паводле краін|Польская Рэспубліка (1918—1939)]]
[[Катэгорыя:Польская Рэспубліка (1918—1939)]]</text>
      <sha1>i01zvbmupmnijk4axnzwkxgqwwhg3sx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/132</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125940</id>
    <revision>
      <id>291234</id>
      <timestamp>2026-07-04T17:08:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «малююць людзей і стан жыцьця на Беларусі ў другой палавіне 19-га сталецьця, прычым пагляды аўтора маюць соцыяльную акраску; у мэмуарах шмат ёсьць біаграфічнага матар‘ялу. Зьмест іх вельмі разнаабразны і цікаўны. Есьць і даволі мастацкія апісаньні (пада...»</comment>
      <origin>291234</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4461" sha1="azu1c2o3p2vw19jnslovpy8pcu5fde2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;малююць людзей і стан жыцьця на Беларусі ў другой палавіне 19-га сталецьця, прычым пагляды аўтора маюць соцыяльную акраску; у мэмуарах шмат ёсьць біаграфічнага матар‘ялу. Зьмест іх вельмі разнаабразны і цікаўны. Есьць і даволі мастацкія апісаньні (падарожа ў Кіеў на конях), але галоўная іх вартасьць літэратурна-гістарычная. Тагачасную кіеўскую моладзь аўтор славіць за дэмократычнасьць і хлопаманства. Аб сваіх часох ён піша гэткія успаміны: „Растучы, я разьвіваўся, а перада мною што раз харашэй рассьцілаўся сьвет; на царскім троне сеў слаўнай памяці Аляксандар Другі, насталі часы, аб каторых можна сказаць, што людзей нікчэмных тады ня бачылі. Ня стала-б паветра для подлых інстынктаў. Няхай цяперашняе пакаленьне заздросьціць, што я на гэта глядзеў сваімі вачыма“. Аднак, Абуховіч мусіў зазначыць, што міла было-б успамнаць патрыярхальныя часы праўдзівага дастатку і выгоды, каб ня дзьве асобнасьці тых часоў: дужа дрэнная ўлада і сьвіст розаг. З абурэньнем пішаць ён аб тым, як секлі яго сучасьнікі людзей, і падчырківае, што сярод такіх сучасьнікаў былі і экс-дзекабрысты! На ўспамінах Абуховіча адбілісь два галоўных наслаеньні
веку: панскі романтызм і народніцкае „хлопаманства“; соцыяльнай сьвядомасьці Багушэвіча ён ня меў, таксама як і ясна вызначаных нацыянальных жаданьняў. Тымчасам яго пагляд на літэратурнае разьвіцьце беларускай мовы быў правільны і дальнавідны. Калі Багушэвіч заўважыў, што ў яго ня ўсюды бываюць „ўласьцівыя беларускай мове акцэнты“ (націскі), Абуховіч адпісаў так:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|У гаворцы есьць разьніца,&lt;/br&gt;Між маею і тваей:&lt;/br&gt;Маей — пушчы, Пціч граніца,&lt;/br&gt;Ты — панарскі салавей.
|}
{{gap|2em}}Дадаўшы да гэтага вершыка колькі слоў аб тым, што ў беларусаў ёсьць многа дыялектаў з розьніцай ня толькі ў акцэнтах, але і ў цікавых провінцыялізмах, Абуховіч піша гэтак: „Мне перш за ўсё ідзе аб тое, каб высказаць, што я хачу, каб пачулі мысьль маю і каб словы каранныя беларускія пры помачы нашай літэратуры атрымалі як найшырэйшае абывацельства. І дзеля гэтага я не сьцясьняю свайго дыялекту, ужываючы словы і звароты агульна-беларускія. Гэтак паступаючы, я кладу ў літэратуру свой прыродны дыялект беларускай мовы, даючы найлепшае з яго. У канцы невядома яшчэ, каторы дыялект беларускі пераможа. У Францыі — сьперша дыялект провінцыі Langen d‘Oc меў перавагу ў францускай літэратуры, а пазьней — Langen d‘Oni, цяперашняя францушчына. Гэта трэба памятаць і нашым літэратарам і пурытанізмам не забаўляцца!“&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>azu1c2o3p2vw19jnslovpy8pcu5fde2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/133</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125941</id>
    <revision>
      <id>291235</id>
      <timestamp>2026-07-04T17:26:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « &lt;center&gt;{{x-larger|'''Восіп Арлоўскі.}}&lt;/center&gt; {{gap|2em}}У 1908 годзе ў Полацку выйшаў першы том „Беларускіх народных расказаў“ Восіпа Данілавіча Арлоўскага, каторыя пакідаюць сьлед у гісторыі беларускай літэратуры пракуднасьцю сваіх думак, бо другой вартасьці яны ня...»</comment>
      <origin>291235</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4464" sha1="rmk56gi5gucku6pc2cd9ojneooegnpg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|'''Восіп Арлоўскі.}}&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}У 1908 годзе ў Полацку выйшаў першы том „Беларускіх народных расказаў“ Восіпа Данілавіча Арлоўскага, каторыя пакідаюць сьлед у гісторыі беларускай літэратуры пракуднасьцю сваіх думак, бо другой вартасьці яны ня маюць, а з тэхнічнага боку стаяць так нізка, што могуць сьведчыць аб поўным няўмецтве аўтора. Напісаны расказы нібы-то вершам і беларускай народнай моваю, але навет абы-якая народная рытміка верша тут рэдка захована як мае быць, рыфмаваньне дужа прымітыўнае з найбольшым ужываньнем дзеясловаў, а часам між радкоў верша ёсьць і вялікія кавалкі прозаічнай мовы. Што датыча беларускага народнага слоўніка, дык ён тут даволі багаты, але Арлоўскі ня мае ніякага разуменьня і аб літэратурнасьці мовы, дзеля таго іншыя людзі, асабліва паны і начальства, гавораць у яго страшна брыдкім жаргонам; ды й сам аўтор, каб паказаць сваю адукаванасьць, са смакам ужывае перакручаную маскоўскую і польскую гутарку. Кніга яго, апрача таго, выдадзена, як відаць, зусім без карэкты. Але нічога ня знаючы аб самім аўтору, трудна зразумець ці неяк здагадацца, чаму яго кніга з дзівосамі. Расказы Арлоўскага, — бясхітрасная {{разьбіўка|ідэолёгія  мужыцкай Беларусі}} з часу пасьля вольніцы і да першай рэволюцыі, а напісаны яны тады, калі ідэолёгія гэтая дажывала свой астатні час. Арлоўскі пісаў у вялікай прастаце, кожную рэч і справу мяніў ён уласным назовам, нічога не хаваючы, — казаў голую праўду так, як ніводзін інтэлігентны пісьменьнік ні сказаў-бы, ні напісаў-бы. Заўсёды маючы нахіл да сатыры, асабліва накідаецца ён на сучасную яму моладзь і наагул на ўсё маладое, новае. Так, {{разьбіўка|ў адносінах бацькоў і дзяцей}} ён без міласэрдзьдзя бічуець і тых і тых, але болей злосьці маець на дзяцей. У вершах
гэтага разьдзелу шмат горкай праўды і ёмкіх слоў. Бацька аб сыну кажаць так: „Ні бацькі, ні маткі ўжо ня слухаець, мяне бярэць ужо за грудзі, — ці-ж гэта з яго ўжо будуць людзі? Ды старым дурнем называець, бо ўжо на сілу надзею маець. Як у гэтай школе пабыў, дык і на работу забыў. У лапці ўжо ня хочаць абувацца, ды каб смачна нажрацца… Я, кажаць, цяпер ня панскі, а вольны і розум маю ужо поўны Назаві яго: Мікіта, дык ён не адгукаецца, — я, кажаць, ня Мікіта. А я кажу: а хто-ж ты? А ён кажаць: я Нікіт, а ня Мікіта!“… І вось, у той час, калі новая беларуская мужыцкая моладзь, пабыўшы ў войску, у шахтах, ці паўчыўшыся тры гады ў маскоўскай, проці-беларускай школе, ужо ня хочаць працаваць, як бацькі, і так, як яны, хадзіць&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rmk56gi5gucku6pc2cd9ojneooegnpg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/134</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125942</id>
    <revision>
      <id>291236</id>
      <timestamp>2026-07-04T17:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «у лапцях і называцца пабеларуску Мікітамі, у гэты час старазаконны беларускі бацька бядуе і злуецца, раўнуючы сваё даўнейшае жыцьцё з цяперашнім маладым: „Ня добра, што няма на іх пана!“ Бо тады сын-распуснік ня быў-бы гэткі: „Не захацеў-бы ён у будні дз...»</comment>
      <origin>291236</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4653" sha1="tjk9854dblcxx70a3ioj8u7qqloggk8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;у лапцях і называцца пабеларуску Мікітамі, у гэты час старазаконны беларускі бацька бядуе і злуецца, раўнуючы сваё даўнейшае жыцьцё з цяперашнім маладым: „Ня добра, што няма на іх пана!“ Бо тады сын-распуснік ня быў-бы гэткі: „Не захацеў-бы ён у будні дзень боты надзяваць ды мылам рукі мыць па самыя локці, а пашоў-бы ён старожку i варту адбываць і скора-б ён папаўся-бы аканому у когці… Насіў-бы ён, юха, тое, што прыгожа мужыку: старую каліту і шабалтас; ды яшчэ рад-бы ён быў і аднаму гузіку&lt;ref&gt;Заможныя і аляганты мелі па пяць вялікіх і бліскучых гузікау на каліце пры паясе, а бедныя — меней.&lt;/ref&gt;, так, як бывала і ў нас“. Злосьць старога на маладых даходзіць да таго, што ён кажа: „{{разьбіўка|Тады і сонца весялей сьвяціла, як сьвятая розга {{абмылка|хадзіа|хадзіла}}}}“. Так казала канаючая, з непазбытай прыгоншчынай у душы Беларусь і гэтым самым капала між сабою і моладзьдзю непраходную яму. Адносіны бацькоў і сыноў Арлоўскі чапаў дужа часта ў розных сваіх
вершах, гэта было для яго самае больнае пытаньне. Усюдых ён праводзіў думку старых: „Бог і цар даў нам слабоду, а маладзёж цаніць яе ня ўмеець“, — і даваў пры гэтым схэматычную і грубую, але з надворнага боку справядлівую і яркую карціну утварэньня з сялянскай моладзі „зброду,“ гэта, значыцца, тых абломкаў, з якіх патроху ўзрастаў невялічкі сьвядомы элемент пролетарʻяту („Пракоп,“ „Бацька,“ „Дзяніс“ і інш.). Разумеецца, Арлоўскі ня мог ахапіць гэты процэс утварэньня цаліком у яго гістарычным і соцыяльным значаньні запісаў толькі тыя тыповыя драбніцы яго, што былі перад самымі вачмі: „Калі грошы троху агадаець, дык гайдачкі ў горад, а там у басякі пападаець…“ {{разьбіўка|Старая мужыцкая Беларусь аднасілась няпрыхільнa}} ня толькі да свае моладзі — „зброду,“ але наагул і {{разьбіўка|да ўсякае навіны}}, да ўсяго таго, што нішчыла даўнейшы уклад, выгляд і парадак жыцьця, што палохала сваёй незразумеласьцю старых, пабожных і забабонных, людзей. Так, Арлоўскі піша: „Ды яшчэ зялезныя дарогі, — каб нашы і вочы іх ня відалі, — нарабілі усім нам трывогі: багачам — грошы, а ўбогім бяды далі. Машыны паелі увесь лес…“ Старына містычна заўважае, што ад навіны пачаў мяняцца і выгляд зямлі: „Ужо многа каторыя рэкі саўсім ужо ўсохлі…“ І ўсё, адным словам, сьведчыць аб блізкім сьветапрастаўленьні: „На юбілеуш ксяндзы казалі, што езьдзіць вагняная печ, вот і дротам увесь сьвет перавязалі ды й на слупы лес сталі сеч. Відаць, прыходзіць нам канец і скора будзець страшны суд: антыхрыст падавіць нас, як авец, — бог пакажаць нам свой цуд.“ Ад гэткага містычнага настрою радзілася павышаная&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tjk9854dblcxx70a3ioj8u7qqloggk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/135</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125943</id>
    <revision>
      <id>291237</id>
      <timestamp>2026-07-04T17:58:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «сьляпая набожнасьць старой Беларусі, не знасіўшая рэлігійнай лёгкадумнасьці маладых: „Ня дзіва, што бог нас караець, калі ўжо і наш брат, мужык, і той: „Бога нѣтути!“ — увераець. Каб табе адсох язык!“ {{разьбіўка|Забабоннасць}} ўва ўсіх яе галінах — гало...»</comment>
      <origin>291237</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4424" sha1="pde6097vux3oqad9txtxljxeocxla6h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;сьляпая набожнасьць старой Беларусі, не знасіўшая рэлігійнай лёгкадумнасьці маладых: „Ня дзіва, што бог нас караець, калі ўжо і наш брат, мужык, і той: „Бога нѣтути!“ — увераець. Каб табе адсох язык!“ {{разьбіўка|Забабоннасць}} ўва ўсіх яе галінах — галоўная, такім чынам, азнака мужыцкай старыны, і яна асабліва добра адбілася ў творах Арлоўскага. Можна-б было сказаць, што гэты няўломны мужыцкі „пісацель“ проста
запісаў на паперу мужыцкія забабоны, але тут ёсьць важная прымета: Арлоўскі і сам чалавек забабонны, запісы яго і агорнуты і прахоплены чыста-мужыцкім забабонным духам, чаго мы не знойдзем ні ў якіх этнографічных запісах і ні ў якіх наагул інтэлігенцкіх творах аб мужыкох. Той дух кажаць чараўніку: „Ты ў свадзьбе сядзіш за сталом, а сватом думаеш гаручку; ты ў жыце заломіш залом, каб узяць грошы кучку. І ні ў аднаго гаспадара авечка і кароўка пала, і ў беднага нашага дудара дуда лопнула і прапала.“ Пад прынукай таго духа мужыкі нясьлі сканаўшага чараўніка ў ростанькі і закапывалі ў яму пры балоце, а пазьней, калі не пераставаў хадзіць па начох, забівалі яму ў грудзі асінавы кол і давалі абухом у лоб… {{разьбіўка|Соцыяльныя пытаньні}} старазаконныя мужыкі Арлоўскага разьвязываюць з свайго земляробскага і пабожнага пагляду, з нейкім лятуценным, а ня дзейным соцыялізмам: „Я знаю і такіх многа, што да міліёна дзесяцін і толькі на яго аднога, — ці ён-жа і ў бога гаспадзін? А ці
гэта-ж нам ня можна падзяліцца, каб мы добрыя былі, і ня трэба нам было-б давіцца, і усе спакойна-б жылі.“ Аднак, добрыя думкі толькі думкамі і заставаліся, дык зьяўляецца
{{разьбіўка|крытыка пануючага ў гаспадарстве ладу}}, хоць вельмі асьцярожная: аўтор прызнае і цара і начальства, толькі дзівуецца, чаму у нас „плачаць млад і стар, што такое начальства“, але зараз удаецца ў туманную маркоту і аж піша з натхненьнем:
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|А, божа наш мілы,&lt;/br&gt;Якая наша злая доля,&lt;/br&gt;Што на Русі усе хілы, —&lt;/br&gt;А калі-ж будзець воля?&lt;/br&gt;Усе-роуна, як сьпяць&lt;/br&gt;І ня могуць прашнуцца,&lt;/br&gt;А усе людзі з нас кпяць,&lt;/br&gt;Што ня можам аглянуцца…
|}
{{gap|2em}}Апрача таго, Арлоўскі бічуе звычайныя заганы мужыцкай Беларусі, як п‘янства, сваркі, нядбальства. Есьць у яго
і патрыятычныя, у маскоўска-самадзяржаўным духу вершы, а таксама пераказы рознага мізэрнага знацьця, якое аўтор мог дастаць з выпадковых популярных маскоўскіх кніжак і розных соньнікаў, аракулаў, хіромантый. Навуку ён шануе — {{разьбіўка|ды на маскоўскую школу глядзіць няпрыхільна}}:&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pde6097vux3oqad9txtxljxeocxla6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/136</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125944</id>
    <revision>
      <id>291266</id>
      <timestamp>2026-07-04T19:15:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>291266</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4209" sha1="f4ycvajir70fscb68a9pbvmiyofinww" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{larger|}}&lt;/noinclude&gt;„Я табе праўду скажу, стараста, што гэтыя народныя школы, то толькі псуюць нашага брата-мужыка. Тры зімы вучыцца, а нічога ён ня знаець: пісьма ня можаць нікуды напісаць.“ „…і я хвалю і люблю навукі, ато ён з народнай школы ня ўчоны, а толькі скалячоны.“ Толькі Арлоўскі, як і Пшчолка, не стараецца адгадаць грунтоўнай прычыны таго калецтва і скрытыкаваць самую школу. Агульнай прыметай усіх твораў Арлоўскага ёсьць чыста-народны беларускі нахіл разьвязываць пытаньне з {{разьбіўка|дыдактычнага}} і быццам {{разьбіўка|філёзофскага боку}}. Надта мала ў яго вершаў, гдзе-б пераважалі элементы чыста-мастацкія („Два мужыкі ў лесе на дрывасецы“).

&lt;center&gt;{{x-larger|'''Выдатныя беларускія этнографы і вучоныя.}}&lt;/center&gt;

А. Слупскі выдаваў беларускія календары на 1892
і 1893 г. г. ў Менску, да якіх прыкладаў альманахі з арты-
куламі і вершамі ў беларускай мове ці па беларусазнаўству.
Сам Слупскі шмат пісаў па беларускай этнографіі.
Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі (1844-1910)-
родам з Віцебшчыны, выдатны беларускі этнограф-самавук,
працаю каторага карыстаў для сваіх зборнікаў вядомы этно-
граф Шэйн. Можна з пеўнасьцю сказаць, што толькі неспа-
гадныя ўмовы жыцьця не дазволілі Нікіфароўскаму разьвіць
свае здольнасьці ў беларускай белетрыстыцы, хоць ён меў
да таго пеўны нахіл. З яго працы асабліва цікаўны і важны
такія рэчы: 1) Нарысы простанароднага жыцьця-быцьця
ў Віцебскай Беларусі і апісаньне рэчаў штодзеннага ўжытку&quot;
(Віцебск, 1895 г.); 2) Простанародныя прыметы і забабоны&quot;
(Віцебск, 1897 г.); 3) &quot;Нарысы Віцебскай Беларусі&quot; (1892-
1897 г. г.). Апрача таго, Нікіфароўскі напісаў колькі невя-
лічкіх кніжачак этнографічна - белетрыстычнага характару
з дзіўнымі малюнкамі побыту. Беларускую народную мову
умеў ён дасканальна. Праз усё жыцьцё Нікіфароўскі быў
вучыцелем прыгатаваўчае клясы ў мужчынскай гімназіі ў Ві-
цебску.
Аўдакім Раманавіч Раманаў (рад. ў 1855 г.)
з беднай сям'і, з Беліцы блізка Гомлю, з Магілеўшчыны;
плодны сучасны беларускі этнограф, надта заслужоны ў бе-
ларускай этнографіі. Кніжкі яго, Беларускага зборніка&quot;
зрабіліся дужа популярнымі на Беларусі. Яны даўно усе
разыйшліся, глаўным чынам, у народзе, і ў продажы іх не
знайці. Іх надта ахвотна і з вялікай цікаўнасьцю чытаюць
сяляне-беларусы, для каторых „Беларускі зборнік&quot; Рамана-
ва-не этнографія, а улюбёная прыгожая&quot; література.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f4ycvajir70fscb68a9pbvmiyofinww</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291276</id>
      <parentid>291266</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T20:33:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291276</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4350" sha1="ijzqtmhbvbj15n0hpc4wkepw07tq1sk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{larger|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Арлоўскі&quot;/&gt;„Я табе праўду скажу, стараста, што гэтыя народныя школы, то толькі псуюць нашага брата-мужыка. Тры зімы вучыцца, а нічога ён ня знаець: пісьма ня можаць нікуды напісаць.“ „…і я хвалю і люблю навукі, ато ён з народнай школы ня ўчоны, а толькі скалячоны.“ Толькі Арлоўскі, як і Пшчолка, не стараецца адгадаць грунтоўнай прычыны таго калецтва і скрытыкаваць самую школу. Агульнай прыметай усіх твораў Арлоўскага ёсьць чыста-народны беларускі нахіл разьвязываць пытаньне з {{разьбіўка|дыдактычнага}} і быццам {{разьбіўка|філёзофскага боку}}. Надта мала ў яго вершаў, гдзе-б пераважалі элементы чыста-мастацкія („Два мужыкі ў лесе на дрывасецы“).
&lt;section end=&quot;Арлоўскі&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Этнографы&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Выдатныя беларускія этнографы і вучоныя.}}&lt;/center&gt;

А. Слупскі выдаваў беларускія календары на 1892
і 1893 г. г. ў Менску, да якіх прыкладаў альманахі з арты-
куламі і вершамі ў беларускай мове ці па беларусазнаўству.
Сам Слупскі шмат пісаў па беларускай этнографіі.
Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі (1844-1910)-
родам з Віцебшчыны, выдатны беларускі этнограф-самавук,
працаю каторага карыстаў для сваіх зборнікаў вядомы этно-
граф Шэйн. Можна з пеўнасьцю сказаць, што толькі неспа-
гадныя ўмовы жыцьця не дазволілі Нікіфароўскаму разьвіць
свае здольнасьці ў беларускай белетрыстыцы, хоць ён меў
да таго пеўны нахіл. З яго працы асабліва цікаўны і важны
такія рэчы: 1) Нарысы простанароднага жыцьця-быцьця
ў Віцебскай Беларусі і апісаньне рэчаў штодзеннага ўжытку&quot;
(Віцебск, 1895 г.); 2) Простанародныя прыметы і забабоны&quot;
(Віцебск, 1897 г.); 3) &quot;Нарысы Віцебскай Беларусі&quot; (1892-
1897 г. г.). Апрача таго, Нікіфароўскі напісаў колькі невя-
лічкіх кніжачак этнографічна - белетрыстычнага характару
з дзіўнымі малюнкамі побыту. Беларускую народную мову
умеў ён дасканальна. Праз усё жыцьцё Нікіфароўскі быў
вучыцелем прыгатаваўчае клясы ў мужчынскай гімназіі ў Ві-
цебску.
Аўдакім Раманавіч Раманаў (рад. ў 1855 г.)
з беднай сям'і, з Беліцы блізка Гомлю, з Магілеўшчыны;
плодны сучасны беларускі этнограф, надта заслужоны ў бе-
ларускай этнографіі. Кніжкі яго, Беларускага зборніка&quot;
зрабіліся дужа популярнымі на Беларусі. Яны даўно усе
разыйшліся, глаўным чынам, у народзе, і ў продажы іх не
знайці. Іх надта ахвотна і з вялікай цікаўнасьцю чытаюць
сяляне-беларусы, для каторых „Беларускі зборнік&quot; Рамана-
ва-не этнографія, а улюбёная прыгожая&quot; література.
&lt;section end=&quot;Этнографы&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ijzqtmhbvbj15n0hpc4wkepw07tq1sk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291292</id>
      <parentid>291276</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T06:48:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>291292</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4427" sha1="b7psk9hv3xa8iutnosqort1ciovqfw1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Арлоўскі&quot;/&gt;„Я табе праўду скажу, стараста, што гэтыя народныя школы, то толькі псуюць нашага брата-мужыка. Тры зімы вучыцца, а нічога ён ня знаець: пісьма ня можаць нікуды напісаць.“ „…і я хвалю і люблю навукі, ато ён з народнай школы ня ўчоны, а толькі скалячоны.“ Толькі Арлоўскі, як і Пшчолка, не стараецца адгадаць грунтоўнай прычыны таго калецтва і скрытыкаваць самую школу. Агульнай прыметай усіх твораў Арлоўскага ёсьць чыста-народны беларускі нахіл разьвязываць пытаньне з {{разьбіўка|дыдактычнага}} і быццам {{разьбіўка|філёзофскага боку}}. Надта мала ў яго вершаў, гдзе-б пераважалі элементы чыста-мастацкія („Два мужыкі ў лесе на дрывасецы“).
&lt;section end=&quot;Арлоўскі&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Этнографы&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Выдатныя беларускія этнографы і вучоныя.}}&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}А. {{разьбіўка|Слупскі}} выдаваў беларускія календары на 1892 і 1893 г. г. ў Менску, да якіх прыкладаў альманахі з артыкуламі і вершамі ў беларускай мове ці па беларусазнаўству. Сам Слупскі шмат пісаў па беларускай этнографіі.&lt;/br&gt;

{{gap|2em}}{{разьбіўка|Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі}} (1844-1910) — родам з Віцебшчыны, выдатны беларускі этнограф-самавук, працаю каторага карыстаў для сваіх зборнікаў вядомы этнограф Шэйн. Можна з пеўнасьцю сказаць, што толькі неспагадныя ўмовы жыцьця не дазволілі Нікіфароўскаму разьвіць свае здольнасьці ў беларускай белетрыстыцы, хоць ён меў да таго пеўны нахіл. З яго працы асабліва цікаўны і важны
такія рэчы: 1) „Нарысы простанароднага жыцьця-быцьця ў Віцебскай Беларусі і апісаньне рэчаў штодзеннага ўжытку“ (Віцебск, 1895 г.); 2) „Простанародныя прыметы і забабоны“ (Віцебск, 1897 г.); 3) „Нарысы Віцебскай Беларусі“ (1892—1897 г. г.). Апрача таго, Нікіфароўскі напісаў колькі невялічкіх кніжачак этнографічна-белетрыстычнага характару з дзіўнымі малюнкамі побыту. Беларускую народную мову
ўмеў ён дасканальна. Праз усё жыцьцё Нікіфароўскі быў вучыцелем прыгатаваўчае клясы ў мужчынскай гімназіі ў Віцебску.&lt;/br&gt;

{{gap|2em}}{{разьбіўка|Аўдакім Раманавіч Раманаў}} (рад. ў 1855 г.) — з беднай сям‘і, з Беліцы блізка Гомлю, з Магілеўшчыны; плодны сучасны беларускі этнограф, надта заслужоны ў беларускай этнографіі. Кніжкі яго „Беларускага зборніка“ зрабіліся дужа популярнымі на Беларусі. Яны даўно ўсе разыйшліся, глаўным чынам, у народзе, і ў продажы іх не знайці. Іх надта ахвотна і з вялікай цікаўнасьцю чытаюць сяляне-беларусы, для каторых „Беларускі зборнік“ Раманава — не этнографія, а улюбёная „прыгожая“ літэратура.&lt;/br&gt;
&lt;section end=&quot;Этнографы&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b7psk9hv3xa8iutnosqort1ciovqfw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125945</id>
    <revision>
      <id>291267</id>
      <timestamp>2026-07-04T19:31:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{Цэнтар|''Я. ДРАЗДОВІЧ.''}}  {{Накіравальная рыса|8em|height=1px}}   {{Цэнтар|'''НАБеСНЫЯ БеГі.'''|памер=200%}}   {{Калёнтытул|right={{block center/s|style=width:100%; margin-left:10em; max-width:15em; text-align:left}} {{Выроўніваньне-пачатак}} {{smaller|{{Водступ|2|em}}''Працу маю гэту, — афярнапрацуючым дзеля навук на до...»</comment>
      <origin>291267</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1692" sha1="4iqzeq27t48684qmdlm1fobwiv88977" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|''Я. ДРАЗДОВІЧ.''}}

{{Накіравальная рыса|8em|height=1px}}


{{Цэнтар|'''НАБеСНЫЯ БеГі.'''|памер=200%}}


{{Калёнтытул|right={{block center/s|style=width:100%; margin-left:10em; max-width:15em; text-align:left}}
{{Выроўніваньне-пачатак}}
{{smaller|{{Водступ|2|em}}''Працу маю гэту, — афярнапрацуючым дзеля навук на добрае карыстаньне, а бацьком маім, Нарцызу, што пры жыцьці сваім любіў гутаркі а планэтах і матцы Юзэфе, ад каторай ніраз даводзілася чуць: „Вучыся і пазнай Нябесныя бегі“, — на сьветлую памятку ім, заафяроўваю.''}}
{{Выроўніваньне-канец}}

{{Калёнтытул|right=''АЎТАР.''{{gap|2em}}}}
{{block center/e}}
}}


{{Накіравальная рыса||height=1px}}
{{Накіравальная рыса||height=1px}}

{{Цэнтар|''ЗЬМЕСТ:''}}

{{block center/s}}
{{smaller|{{gap|0.3em}}''I. Пазаатмосфэрная бронь зямной паверхні.''&lt;br /&gt;''II. Кружнік Сатурна.''}}
{{block center/e}}


{{Накіравальная рыса||height=1px}}
{{Накіравальная рыса||height=1px}}


{{Калёнтытул|left=''ВІЛЬНЯ''|right=''1931 г.''}}

{{Накіравальная рыса||height=1px}}
{{Накіравальная рыса||height=1px}}

{{Цэнтар|''Выданьне аўтара з уласнаручнымі яго лінарытамі.''}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4iqzeq27t48684qmdlm1fobwiv88977</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291270</id>
      <parentid>291267</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T19:52:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291270</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1674" sha1="mh8ointlg6mykckcemn3hbbhmymv2uk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|''Я. ДРАЗДОВІЧ.''}}

{{Накіравальная рыса|8em|height=1px}}


{{Цэнтар|'''НАБеСНЫЯ БеГі.'''|памер=200%}}


{{Калёнтытул|right={{block center/s|style=width:100%; max-width:15em; text-align:left}}
{{Выроўніваньне-пачатак}}
{{smaller|{{Водступ|2|em}}''Працу маю гэту, — афярнапрацуючым дзеля навук на добрае карыстаньне, а бацьком маім, Нарцызу, што пры жыцьці сваім любіў гутаркі а планэтах і матцы Юзэфе, ад каторай ніраз даводзілася чуць: „Вучыся і пазнай Нябесныя бегі“, — на сьветлую памятку ім, заафяроўваю.''}}
{{Выроўніваньне-канец}}

{{Калёнтытул|right=''АЎТАР.''{{gap|2em}}}}
{{block center/e}}
}}


{{Накіравальная рыса||height=1px}}
{{Накіравальная рыса||height=1px}}

{{Цэнтар|''ЗЬМЕСТ:''}}

{{block center/s}}
{{smaller|{{gap|0.3em}}''I. Пазаатмосфэрная бронь зямной паверхні.''&lt;br /&gt;''II. Кружнік Сатурна.''}}
{{block center/e}}


{{Накіравальная рыса||height=1px}}
{{Накіравальная рыса||height=1px}}


{{Калёнтытул|left=''ВІЛЬНЯ''|right=''1931 г.''}}

{{Накіравальная рыса||height=1px}}
{{Накіравальная рыса||height=1px}}

{{Цэнтар|''Выданьне аўтара з уласнаручнымі яго лінарытамі.''}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mh8ointlg6mykckcemn3hbbhmymv2uk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125946</id>
    <revision>
      <id>291268</id>
      <timestamp>2026-07-04T19:33:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{Цэнтар|''Я. Драздовіч''|памер=140%}}  {{Накіравальная рыса|10em|height=1px}} {{Накіравальная рыса|10em|height=1px}}   {{Цэнтар|''НАБЕСНЫЯ&lt;br /&gt;БЕГІ.''|памер=200%}}»</comment>
      <origin>291268</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="243" sha1="8zzt66i6nb24py59f176pylctlmly00" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|''Я. Драздовіч''|памер=140%}}

{{Накіравальная рыса|10em|height=1px}}
{{Накіравальная рыса|10em|height=1px}}


{{Цэнтар|''НАБЕСНЫЯ&lt;br /&gt;БЕГІ.''|памер=200%}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8zzt66i6nb24py59f176pylctlmly00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291269</id>
      <parentid>291268</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T19:45:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291269</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="325" sha1="e0qrz3m7756ssdugipve0f09r1tcuav" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|''Я. Драздовіч''|памер=140%}}

{{Накіравальная рыса|10em|height=1px}}
{{Накіравальная рыса|10em|height=1px}}


{{Цэнтар|''НАБЕСНЫЯ&lt;br /&gt;БЕГІ.''|памер=300%}}

[[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 1.jpg|400px|center]]&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e0qrz3m7756ssdugipve0f09r1tcuav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/М. Косіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125947</id>
    <revision>
      <id>291274</id>
      <timestamp>2026-07-04T20:30:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = М. Косіч  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/А. Пшчолка|А. Пшчолка]]  | наступны  = Гісторыя беларускае літэратур...»</comment>
      <origin>291274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="850" sha1="nfz3nr6wzz1sgmf9uwthastp3rvwitj" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = М. Косіч
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/А. Пшчолка|А. Пшчолка]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/А. Абуховіч|А. Абуховіч]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;130&quot; to=&quot;131&quot; fromsection=&quot;Косіч&quot; tosection=&quot;Косіч&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>nfz3nr6wzz1sgmf9uwthastp3rvwitj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/А. Абуховіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125948</id>
    <revision>
      <id>291275</id>
      <timestamp>2026-07-04T20:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = А. Абуховіч  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/М. Косіч|М. Косіч]]  | наступны  = Гісторыя беларускае літэратуры...»</comment>
      <origin>291275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="831" sha1="9zs4kboj3g282k1l50rnpcory47nven" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = А. Абуховіч
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/М. Косіч|М. Косіч]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/В. Арлоўскі|В. Арлоўскі]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;131&quot; to=&quot;132&quot; fromsection=&quot;Абуховіч&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>9zs4kboj3g282k1l50rnpcory47nven</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/В. Арлоўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125949</id>
    <revision>
      <id>291277</id>
      <timestamp>2026-07-04T20:33:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = В. Арлоўскі  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/А. Абуховіч|А. Абуховіч]]  | наступны  = Гісторыя беларускае літэ...»</comment>
      <origin>291277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="873" sha1="ht7ajxb127u2zg5av9h22l1mz22eat4" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = В. Арлоўскі
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/А. Абуховіч|А. Абуховіч]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/Этнографы і вучоныя|Этнографы і вучоныя]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;133&quot; to=&quot;136&quot; tosection=&quot;Арлоўскі&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>ht7ajxb127u2zg5av9h22l1mz22eat4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125950</id>
    <revision>
      <id>291287</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:12:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  [[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 12.jpg|400px|center]]  {{АРЦ|''Лін. 9''. Куды-б зваліўся кінутый камень з агбавога рабра Брылявіка на паверхню глобы Сатурна, цэлючы стоць: з пункту {{Абмылка|,|a,}} праз пункт b, у пункт, з такім разгонам шпаркасьці каб у працягу аднэй гад...»</comment>
      <origin>291287</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1093" sha1="310pxpza705jgx9wqdtwisbkfg2ym7p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

[[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 12.jpg|400px|center]]

{{АРЦ|''Лін. 9''. Куды-б зваліўся кінутый камень з агбавога рабра Брылявіка на паверхню глобы Сатурна, цэлючы стоць: з пункту {{Абмылка|,|a,}} праз пункт b, у пункт, з такім разгонам шпаркасьці каб у працягу аднэй гадзіны часу, роўнай &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt; сатурнавых сутак, пасьпеў зваліцца ў намечаны пункт.

{{АРЦ|''Лін. 10''. Дзе-б апынуўся кінутый камень з агбавога рабра Брылявіка на паверхню глобы Сатурна, цэлючы з пункту a, праз пункт b, у пункт c, з такім разгонам шпаркасьці каб у працягу 2 гадзіннага часу пасьпеў даляцець да намечанага пункту на паверхні Сатурна (c).}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>310pxpza705jgx9wqdtwisbkfg2ym7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125951</id>
    <revision>
      <id>291288</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:12:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  [[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 13.jpg|400px|center]]»</comment>
      <origin>291288</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="dtybstu77p9jqqr0h3v1g3sctlezafd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

[[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 13.jpg|400px|center]]&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dtybstu77p9jqqr0h3v1g3sctlezafd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125952</id>
    <revision>
      <id>291289</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:22:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  [[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 15.jpg|200px|center]]»</comment>
      <origin>291289</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="rtn77d734h23z7a8h2olki0l1wrpcal" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

[[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 15.jpg|200px|center]]&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rtn77d734h23z7a8h2olki0l1wrpcal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/137</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125953</id>
    <revision>
      <id>291293</id>
      <timestamp>2026-07-05T07:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2em}}{{разьбіўка|Валадзімір Мікалевіч Дабравольскі}} — родам са Смаленшчыны, стары беларускі этнограф, напісаў слоўнік Смаленшчыны, сабраў смаленскі этнографічны зборнік і інш., чытае ў Смаленску ў археолёгічным інстытуце лекцыі і ўсім тым сеяў і се...»</comment>
      <origin>291293</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4378" sha1="rldm4gds3nrjk1d4fkgm6ss4vhsw8sd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2em}}{{разьбіўка|Валадзімір Мікалевіч Дабравольскі}} — родам са Смаленшчыны, стары беларускі этнограф, напісаў слоўнік Смаленшчыны, сабраў смаленскі этнографічны зборнік і інш., чытае ў Смаленску ў археолёгічным інстытуце лекцыі і ўсім тым сеяў і сеець {{абмылка|беларускаць|беларускасьць}} поўнай жменяй на ўсходніх
узьмежках Беларусі.

{{gap|2em}}М. В. {{разьбіўка|Даўнар-Запольскі}}. — З канца 80-х гадоў працуе на ніве адраджэньня наш слаўны профэсар М. В. Даўнар-Запольскі. У яго шмат капітальнай працы па беларускаму праву, гісторыі, этнографіі і літэратурнай крытыцы. Пісаў ён аб Васілю Цяпінскім, аб В. Дуніну-Марцінкевічу, разглядаў творы „Гапон“, „Тарас на Парнасe„“ і інш. У 1898
годзе ў Маскве пад рэдакцыяй Даўнар-Запольскага выйшаў беларускі календар, дзе між іншых твораў аб Беларусі былі зьмешчаны вершы Марцінкевіча і іншых нашых песьняроў.
У часе рэволюцыі профэсар цьвёрда стаў на грунце незалежнай гаспадарстванасьці Беларусі, аб патрэбе якой таланавіта і пераканаўча даводзіў у кіеўскай і ў другіх беларускіх газэтах, а таксама і ў асобнай кнізе „Асновы дзяржаўнасьці Беларусі“, надта пашыранай сярод беларусаў і перакладзенай на эўропэйскія мовы.

{{gap|2em}}Е. Ф. {{разьбіўка|Карскі}} — акадэмік-беларусавед, слаўнейшы бадач беларускай мовы і гісторык беларускай літэратуры, асабліва старадаўнага пісьменства. Па яго ўсім вядомых кніжках, пад агульным назовам „Беларусы“, навучалася роднаму слову ўсё маладое пакаленьне беларускай інтэлігенцыі.

{{gap|2em}}{{разьбіўка|Міхал Федароўскі}} — слаўнейшы беларускі этнограф у польскай мове, зьбіраньнік гутарак. Здабыў славу сваей вядомаю працаю „Lud białoruski“ (найлепшы этнографічны зборнік з боку мэтоду гэтай працы).

{{gap|2em}}А. К. {{разьбіўка|Сержпутоўскі}} — аўтор знамянітай кнігі „Казкі і расказы беларусаў-паляшукоў“, у якой ёсьць рэчы, па сіле і мастацтву роўныя новэлям Бокачыо. Гісторыку беларускае {{разьбіўка|народнае славеснасьці}} кніга Сержпутоўскага даець мнагацэньнейшы, выключны па хараству і багацьцю матар‘ял.

{{gap|2em}}{{разьбіўка|Этнографічны перыад}} нашае літэратуры, які стварылі гэтыя і многія іншыя, менш выдатныя нашы пісьменьнікі-этнографы і наагул беларусаведы, маець значаньне зьбіральнага перыаду ў нашай літэратуры. Зьбіраючы і парадкуючы матар‘ял, надта важны для нормальнага разьвіцьця пісанага слова, яны сьвядома ці несьвядома зрабілі нязрушным той грунт, на каторым расла навейшая беларуская літэратура.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rldm4gds3nrjk1d4fkgm6ss4vhsw8sd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/138</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125954</id>
    <revision>
      <id>291294</id>
      <timestamp>2026-07-05T07:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « &lt;center&gt;{{x-larger|'''Нашаніўская пара.'''}}&lt;/br&gt;(1905 г.—1915 г.).&lt;/center&gt;  {{gap|2em}}Нацыянальная, ці нашаніўская (ад назову газэты „Наша Ніва“) пара пачалася з рэволюцыі 1905-га года, калі беларускае друкаванае слова магло вольна пашырацца на ўлоньні свае айчызны. Падрыхтавала...»</comment>
      <origin>291294</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4295" sha1="6c6026japcuwtbya050gm9kj9v493sm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|'''Нашаніўская пара.'''}}&lt;/br&gt;(1905 г.—1915 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}Нацыянальная, ці нашаніўская (ад назову газэты „Наша Ніва“) пара пачалася з рэволюцыі 1905-га года, калі беларускае друкаванае слова магло вольна пашырацца на ўлоньні свае айчызны. Падрыхтавала яе народніцкая пара, а пазьней — тыя шырокія рэволюцыйныя валы, што пакаціліся ў беларускім народзе. У 1905—1906 гадох Беларуская Соцыялістычная Грамада выдрукавала і пусьціла ў самыя далёкія, глухія і цёмныя куткі бацькаўшчыны дужа многа праклямацый, якія пабуджалі ў народзе соцыяльную сьвядомасьць, а разам з тым заклікалі скідаць нацыянальны гнёт, каторы на Беларусі заўсёды ішоў поруч з соцыяльным. Такім чынам, у кола клясавых дамаганьняў, якія жылі ў сьвядомасьці беларуска-сялянскай грамады, уваходзілі і прывіваліся беларускія нацыянальныя жаданьні. У 1906 годзе заснаваўся Беларускі вучыцельскі Хаўрус, да якога прыгарнулася вялікая лічба народных вучыцялёў, працаваўшых сярод народа ў соцыялістычным кірунку і з нацыянальнымі азнакамі. Адначасна пачаўся беларускі рух сярод вучнёўскай моладзі ў інстытутах, вучыцельскіх і духоўных сэмінарыях, сельска-гаспадарскіх школах і ўсюдых, дзе шмат было беларускіх дзяцей бяднейшых станаў. Рух адраджэньня найбайчэй узрастаў у Вільні і ў Пецярбурзе, хоць людзі рупіліся працаваць і ў другіх местах. Гэтак, у Менску выйшла беларуская газэта ў маскоўскай мове „Голосъ Бѣлоруссіи“, зачыненая на першым нумару; у Магілеве залажылася „Общество изученія Бѣлорусскаго Края“ і г. д. З 1906 году ў Пецярбурзе пачало працаваць першае беларускае выдавецкае таварыства, суполка „Загляне сонца і ў наша ваконца“. Стараньнем гэтага выдавецтва надрукавана шмат беларускіх кніжак: прыгожай літэратуры, новай і навейшай, школьных падручнікаў,
популярна-навуковых брошурак. Друкаваньне йшло лацінкаю і кірыліцай (гражданкаю). Зьяўлялісь і другія выдавецтвы, як Антона Грыневіча і іншыя.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|14 (1-га) верасьня 1906 года выйшаў у Вільні першы нумар першай легальнай беларускай газэты „Наша Доля“}}.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Гэты дзень лічыцца сьвятам беларускага адраджэньня і быў ён важным пунктам ў гісторыі беларускай літэратуры. Пісала ў „Нашай Долі“ рэволюцыянэрка Цётка, пісалі яшчэ: Дзядзька Пранук (Ф. Умястоўскі), В. Тройца (В. Іваноўскі) і з маладзейшых — Я. Колас і А. Навіна. Нумары „Нашай Долі“ зрабіліся цяпер дарагой бібліаграфічнай рэдкасьцю.
-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6c6026japcuwtbya050gm9kj9v493sm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291295</id>
      <parentid>291294</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T07:17:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291295</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4293" sha1="10375jzpmshon7v11leuipg392j77dk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|'''Нашаніўская пара.'''}}&lt;/br&gt;(1905 г.—1915 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}Нацыянальная, ці нашаніўская (ад назову газэты „Наша Ніва“) пара пачалася з рэволюцыі 1905-га года, калі беларускае друкаванае слова магло вольна пашырацца на ўлоньні свае айчызны. Падрыхтавала яе народніцкая пара, а пазьней — тыя шырокія рэволюцыйныя валы, што пакаціліся ў беларускім народзе. У 1905—1906 гадох Беларуская Соцыялістычная Грамада выдрукавала і пусьціла ў самыя далёкія, глухія і цёмныя куткі бацькаўшчыны дужа многа праклямацый, якія пабуджалі ў народзе соцыяльную сьвядомасьць, а разам з тым заклікалі скідаць нацыянальны гнёт, каторы на Беларусі заўсёды ішоў поруч з соцыяльным. Такім чынам, у кола клясавых дамаганьняў, якія жылі ў сьвядомасьці беларуска-сялянскай грамады, уваходзілі і прывіваліся беларускія нацыянальныя жаданьні. У 1906 годзе заснаваўся Беларускі вучыцельскі Хаўрус, да якога прыгарнулася вялікая лічба народных вучыцялёў, працаваўшых сярод народа ў соцыялістычным кірунку і з нацыянальнымі азнакамі. Адначасна пачаўся беларускі рух сярод вучнёўскай моладзі ў інстытутах, вучыцельскіх і духоўных сэмінарыях, сельска-гаспадарскіх школах і ўсюдых, дзе шмат было беларускіх дзяцей бяднейшых станаў. Рух адраджэньня найбайчэй узрастаў у Вільні і ў Пецярбурзе, хоць людзі рупіліся працаваць і ў другіх местах. Гэтак, у Менску выйшла беларуская газэта ў маскоўскай мове „Голосъ Бѣлоруссіи“, зачыненая на першым нумару; у Магілеве залажылася „Общество изученія Бѣлорусскаго Края“ і г. д. З 1906 году ў Пецярбурзе пачало працаваць першае беларускае выдавецкае таварыства, суполка „Загляне сонца і ў наша ваконца“. Стараньнем гэтага выдавецтва надрукавана шмат беларускіх кніжак: прыгожай літэратуры, новай і навейшай, школьных падручнікаў,
популярна-навуковых брошурак. Друкаваньне йшло лацінкаю і кірыліцай (гражданкаю). Зьяўлялісь і другія выдавецтвы, як Антона Грыневіча і іншыя.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|14 (1-га) верасьня 1906 года выйшаў у Вільні першы нумар першай легальнай беларускай газэты „Наша Доля“}}.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Гэты дзень лічыцца сьвятам беларускага адраджэньня і быў ён важным пунктам ў гісторыі беларускай літэратуры. Пісала ў „Нашай Долі“ рэволюцыянэрка Цётка, пісалі яшчэ: Дзядзька Пранук (Ф. Умястоўскі), В. Тройца (В. Іваноўскі) і з маладзейшых — Я. Колас і А. Навіна. Нумары „Нашай Долі“ зрабіліся цяпер дарагой бібліаграфічнай рэдкасьцю.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>10375jzpmshon7v11leuipg392j77dk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/139</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125955</id>
    <revision>
      <id>291296</id>
      <timestamp>2026-07-05T07:27:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «Усяго выйшла 6 нумароў, з каторых ажно 5 сканфіскавала паліцыя. Вестка аб легальнай газэце, пісанай пабеларуску, пракацілася па ўсёй Беларусі, як першы веснавы гром. Людзі плакалі ад радаснае навіны і горкіх успамінаў. А на вуліцах Вільні газэту бралі на...»</comment>
      <origin>291296</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4554" sha1="fnam48hpmt8gp7ttzbb1c3v5afru5we" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Усяго выйшла 6 нумароў, з каторых ажно 5 сканфіскавала паліцыя. Вестка аб легальнай газэце, пісанай пабеларуску, пракацілася па ўсёй Беларусі, як першы веснавы гром. Людзі плакалі ад радаснае навіны і горкіх успамінаў. А на вуліцах Вільні газэту бралі нарасхват, чыталі вялікімі кучкамі і плацілі часам вялікія грошы. Калі-ж газэта дайшла ў провінцыю, сяляне сталі прысылаць у рэдакцыю дужа многа пісьмаў з гарачымі, натхненнымі і радаснымі словамі абуджаных сыноў пад‘яромнае бацькаўшчыны.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{разьбіўка|23 (10-га) лістапада 1906 года выйшаў у Вільні першы нумар „Нашай Нівы“}}.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}За ўвесь час свайго жыцьця, да восені 1915 года, „Наша Ніва“ гуртавала ля сябе ўсю сьвядомую Беларусь, і на яе страніцах вырасьлі літэратурныя іменьні ўсіх выдатнейшых сучасных беларускіх поэтаў і пісьменьнікаў. Хоць „Наша Ніва“ і не магла паказаць у поўнай меры свой соцыяльны характар, аднак, яна была самая левая газэта ў краі, стульна зьвязаная з сваім сялянствам. Так, за першыя тры гады істнаваньня газэты ў ёй было надрукавана 960 орыгінальных корэспондэнцый з 489 вёсак і мясьцечак, а за чацьвёрты год — 660 корэспондэнцый з 321 меснасьці. А рэдакцыя-ж
нічога не плаціла сваім корэспондэнтам, як і наагул сваім супрацоўнікам, апрача аднаго-двух тэхнічных работнікаў. Каб дайці да ўсіх беларусаў, праваслаўных і каталікоў, „Наша Ніва“, як і „Наша Доля“, друкавалася і кірыліцай і лацінкаю, але з 1912 года, з-за вялікага кошту, посьле агульнага запытаньня ў чытаньнікаў, газэта перайшла на адзін сучасны кірылаўскі шрыфт. У цесным зьвязку з „Нашай Нівай“ працавала над павялічаньнем кніжнага багацьця Беларускае Выдавецкае Таварыства ў Вільні, каторае выдала шмат усялякіх кніжак. Посьле, як беларускі рух стаў буйна ўзрастаць, зьяўляліся новыя выдавецтвы, друкаваліся новыя часопісі, але скрозь увесь час да вайны давала тон усяму руху, выдавецтву і літэратуры — Вільня і „Наша Ніва“. Першай прыметай нашаніўскай пары ў літэратуры ёсьць пераважнасьць нацыянальных элементаў і нацыяналістычных лёзунгаў і мотываў над усім-чыста іншым. І ў гэтую пару, як ужо даўно ў нас павялося, асабліва разьвілася наша поэзія ў вершу; разьвіцьце прозы было значна слабейшым. Пісьменьнікаў і поэтаў-нашаніўцаў можна падзяліць на старэйшых, зьвязаных па часу, па духу ці ўплыву з народніцкай парой (К. Каганец, Цётка, Ядвігін Ш., А. Паўловіч, Г. Леўчык і інш.) і маладзейшых, стварыўшых зусім сваю, выразна-нацыянальную і ў істнасьці клясава-мужыцкую, але даволі разнаабразную і ўжо багатую літэратуру (Я. Колас, Т. Гушча,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fnam48hpmt8gp7ttzbb1c3v5afru5we</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/140</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125956</id>
    <revision>
      <id>291297</id>
      <timestamp>2026-07-05T07:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «Я. Купала, М. Багдановіч, З. Бядуля, А. Гарун, Ф. Аляхновіч і інш.). Зьявілісь чыста-сялянскія пісьменьнікі (Л. Лобік, Стары Улас і інш.) У нашаніўскую пару разьвілася і беларуская публіцыстыка (А. Навіна, Власт, Я. Лёсік і інш.).  {{gap|2em}}{{larger|Ян Луцкевіч}} (1881—1919)...»</comment>
      <origin>291297</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2431" sha1="cc390fj01hr9l050rpkijl15x67b8z1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Я. Купала, М. Багдановіч, З. Бядуля, А. Гарун, Ф. Аляхновіч і інш.). Зьявілісь чыста-сялянскія пісьменьнікі (Л. Лобік, Стары Улас і інш.) У нашаніўскую пару разьвілася і беларуская публіцыстыка (А. Навіна, Власт, Я. Лёсік і інш.).

{{gap|2em}}{{larger|Ян Луцкевіч}} (1881—1919) — віленскі археолёг, родам з Менска, быў адным з самых відных дзеячаў нашаніўскае пары. Як выдатная
{{Няма выявы}}
культурная сіла ў адраджэньні і палітычны правадыр такога руху, дзе разьвіцьце нацыянальнай літэратуры было грунтам усяе працы, Ян Луцкевіч, хоць сам блізка што і ня
пісаў, зрабіў тым часам вялікую работу ў гісторыі нашаніўскае літэратуры, быўшы ініцыятарам „Нашае Долі“ і „Нашае Нівы“, дабываўшы кошты на друкаваньне, гуртуючы ля сябе людзей слова і жывучы з імі адным жыцьцём. У гісторыі-ж адраджэньня наагул Я. Луцкевіч мае значаньне непараўнавана важнейшае. Беларускаму народу адказаў ён багаты нацыянальны музэй, які з вялікаю пільнасьцю і працаю зьбіраў праз усё жыцьцё. Памёр ад сухот і пахован у Закапаным, у Галічыне. (Гл. кнігу „Памяці Івана Луцкевіча ў першыя ўгодкі сьмерці яго“, Вільня, 1920 г.).

{{c|{{x-larger|'''Старэйшыя пісьменьнікі.}}}}

&lt;center&gt;{{x-larger|'''Карусь Каганец.'''}}&lt;/br&gt;({{larger|†}} 1918 г.)&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} На сьмерць пісьменьніка ў „Вольнай Беларусі“ (№ 20—21, 1918 г.) было напісана вось што: „К. Каганец (Казімір Кастравіцкі) належыць да&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cc390fj01hr9l050rpkijl15x67b8z1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/141</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125957</id>
    <revision>
      <id>291298</id>
      <timestamp>2026-07-05T07:54:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «найстарэйшых песьняроў беларускага адраджэньня. Гэта ён, у пару страшэннай нацыянальнай цішы на Беларусі, зьвяртаўся да бога ў такіх хвалюючых душу словах: „О, божа, спасе наш! Ты міласьць нам пакаж, з няволі вызваль нас!“ Цяпер гэта песьня пераложана н...»</comment>
      <origin>291298</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4625" sha1="7olcsit7001y6ij9vdvq0zam0d4ldi1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;найстарэйшых песьняроў беларускага адраджэньня. Гэта ён, у пару страшэннай нацыянальнай цішы на Беларусі, зьвяртаўся да бога ў такіх хвалюючых душу словах: „О, божа, спасе наш! Ты міласьць нам пакаж, з няволі вызваль нас!“ Цяпер гэта песьня пераложана на ноты. К. Каганец выступіў на беларускі шлях у самую дзікую пару аляксандраўскай рэакцыі. Сыстэма абрусіцельства была ў поўным росквіце. У той
час, — кажа А. Уласаў, блізка знаўшы К. Каганца, — назвацца гімназісту беларусам было тое самае, што зрабіць вялікі чын Муцыя Сцэволы, або голым прайці па вуліцы. І бяспрыменна выгналі-б з гімназіі за такую крамолу, бо для царскіх чыноўнікаў ні беларусаў, ні Беларусі ня было; быў толькі „истинно-русскій край“ з „истинно-русскими людьми“ на Беларусі. Але „ад барадатай, прысадзістай постаці Каганца, насіўшага дэмонстратыўна кажух і боты і падперазанага чорна-рускім паясом,“ піша А. Уласаў: „веяла моцнай, непарушнай, як скала, верай, што, Беларусь трэба падымаць.“ К. Каганец, як
ідэйна-грамадзкі працаўнік, вядом ня толькі беларускай інтэлігенцыі, але і шырокім колам працаўнікоў асвабаждаўчага руху 900 гадоў. Ен быў адзін з тых, хто палажыў пачатак Беларускай Соцыялістычнай Грамадзе. Каганец пісаў граматыку беларускай мовы ў той час, як беларускі друк быў забаронены.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Памёр Кастравіцкі 20-га мая 1918 года ў фальварку Юцкі блізка Койданава. Пахавалі яго ў Навасёлках.

{{gap|2em}}{{larger|'''Літэратура і творчасьць Каганца.'''}} Творы пісьменьніка, апрача некалькіх рэчаў, вышаўшых асобнымі кніжкамі („Модны шляхцюк“, „У іншым шчасьці няшчасьце захована“), параскіданы па розных маскоўскіх часопісях 90-х і 900-х гадоў і па беларускіх выданьнях нашаніўскае пары; некаторыя былі зьмешчаны ў тыднёвіку „Вольная Беларусь“ (1917 і 1918 г. г.), а пасьмертныя — ў газэце „Беларусь“ (1919
і 1920 г. г.). Пісаў Каганец, як відзім, скрозь усю народніцкую і нашаніўскую пару. Па свайму нацыянальна-беларускаму народніцкаму романтызму ён належыць да часу
Багушэвіча, а стаіць у гэтым часе зусім самабытна, орыгінальна, па-за ўсякімі ўплывамі і перайманьнямі; тут ён {{разьбіўка|народнік і романтык-адраджэнец}}. Па сваёй-жа нацыянальна-палітычнай ідэолёгіі і па сваіх, залежных ад яе, спасабох творчасьці ён — духоўны бацька нашаніўства і сам {{разьбіўка|пачатковы нашанівец}}. Каганец — апавяданьнік, лірык і драматург. Пачаў ён з апрацаваньня беларускіх легенд і казак („Прылукі“, „Вітаўка“, „Адкуль мядзьведзі“, „Хто міл богу“, „Машэка“, „Скрыпач і ваўкі“) і з пісаньня невялічкіх апавяданьняў гістарычнага характара, {{перанос пачатак|пераймаю|чых}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7olcsit7001y6ij9vdvq0zam0d4ldi1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/142</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125958</id>
    <revision>
      <id>291299</id>
      <timestamp>2026-07-05T08:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|пераймаю|чых}} па укладу падобныя народныя пераказы („Навасадзкае замшчышча“, „Засульскія турэ“, „Ваўчок“, „Халера 40-га року“ і інш.). Ужо тут адбіваецца старая Беларусь, „атуленая пушчамі, лугамі, абвеяная казкамі зруйнаваных замчыш...»</comment>
      <origin>291299</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4522" sha1="s3aknxhr3r5474fd9skeayabyk5i4pc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|пераймаю|чых}} па укладу падобныя народныя пераказы („Навасадзкае замшчышча“, „Засульскія турэ“, „Ваўчок“, „Халера 40-га року“ і інш.). Ужо тут адбіваецца старая Беларусь, „атуленая пушчамі, лугамі, абвеяная казкамі зруйнаваных замчышч беларускіх князёў“, і пісьменьнік выступае ня толькі, як сын народу, але як „дух з беларускай пушчы“. Разам з гэтым, зьбіраючы гісторыка-этнографічны матар‘ял і запісуючы народныя
песьні, Каганец, як некалі Чачот, спрабуе сваю пясьнярскую здольнасьць у лірычных песьнях, галоўным чынам, гістарычных па зьместу, а па ўкладу, па разьмеру, і, глаўнае, па духу зусім падобных да чыста-народных твораў. Так што {{разьбіўка|першае слова яго кніжнай творчасьці было астатнім словам народнай творчасьці}}.
&lt;center&gt;{{разьбіўка|Лірыка Каганца}}.&lt;/center&gt;
{{gap|2em}}Лірыка Каганца выдаецца ў беларускай поэзіі сваёй {{разьбіўка|беларускасьцю}}. Яна беларуская ня толькі па мове ці на нацыянлістычных лёзунгах, а дапраўды {{разьбіўка|нацыянальна-беларуская}}. Рытміку верша Каганец прызнаваў толькі народную. Верш Каганца часам ня можна адрозьніць ад народнай беларускай песьні („Кабзар“, „Нёман“, „Збор“ і інш.); у гэтым хараство яго верша, а з другога боку і загана, бо той верш часта і не падымаецца вышэй за песьні. Зьмест каганцовай лірыкі даволі розны, але таксама мала шырэйшы за народнае песьні. Найчасьцей бярэць яго Каганец з {{разьбіўка|мінуўшчыны беларусаў}}. Гледзячы на Нёман, ён вельмі поэтычна разважае: „Ой, Нёман цячэ, Нёман плыве ад нас у літоўскія зямліцы. А хто там пайме, хто разьбярэ топат і гоман нашай рачыцы“; потым з маркотай успамінае мінулыя падзеі і паснулую, забытую славу бацькаўшчыны („Нёман“, 1893 г.). Каганец у захапленьні ад славы нацыянальных змаганьнікаў за волю народа і тужыць, як падумае, што ўсё тое даўно мінулася, і цяпера беларусы ня ведаюць пра сваіх героеў („Гадка пра Галубка“, 1893 г.). Той настрой і думкі разьвіваюцца ў вялізазнае, няўніманае {{разьбіўка|жаданьне запаліць у радакоў любоў да бацькаўшчыны}}, усьведаміць іх, што патрэбна адраджэньне. Дзеля гэтага ён малюе ўцісканьне ад Маскоўшчыны і Польшчы („Чы праўда гэта?“, 1902 г.), бязконцае, ганебнае і больнае апекаваньне Беларусі чужынцамі („Былое“, 1908 г.) і пераймаецца народнымі песьнямі, дзе паказаны сялянскія мукі ад паншчыны („Пра пана Ленскага“), цяжкая служба у царскім войску („Царская служба“). Адным словам, ён усё болей пераходзіць на {{разьбіўка|палітычна}}-нацыянальны голас і ўрэшце {{разьбіўка|заклікае да адраджэньня}} („Збор“, 1902 г.).&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s3aknxhr3r5474fd9skeayabyk5i4pc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/143</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125959</id>
    <revision>
      <id>291303</id>
      <timestamp>2026-07-05T08:48:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «Ен складае гімны адраджэньня і з драматызмам моліцца, каб яно прыйшло, каб людзі збудзіліся, каб вочы іх прасьвятлелі („Малітва“). Як духоўны правадыр, паказуець поэт маладым братом патрэбную сьцежку-пуцявіну і навучаець іх змагацца („Наш сымвал“). Ка...»</comment>
      <origin>291303</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4462" sha1="7mrgt4f7mgmllar7m9y9c3fcjxmu3s1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Ен складае гімны адраджэньня і з драматызмам моліцца, каб яно прыйшло, каб людзі збудзіліся, каб вочы іх прасьвятлелі („Малітва“). Як духоўны правадыр, паказуець поэт маладым братом патрэбную сьцежку-пуцявіну і навучаець іх змагацца („Наш сымвал“). Каганец пісаў вершы ня столькі дзеля таго, што чуў сябе поэтам, сколькі дзеля таго, што „Беларусь трэба падымаць“. Дык справядліва, хоць і надта стродка, сказаў аб яго вершах М. Багдановіч: „…Каганец, пішучы вершы, аглядаўся на народную песьню і намагаўся, каб яны былі праняты яе духам, яе прыкметамі. Ды, на жаль, мала было ў яго творах натхненьня, і выхадзілі яны ў яго важкімі, тапорнымі, бясьсільнымі. Таму ў друку яны бадай што не зьяўляліся і ніякага сьледу у беларускай поэзіі яны не пакінулі. Аднак, хоць і зрэдку, Каганец падвышаўся да праўдзівай творчасьці, і тагды ў яго вынікалі такія вершы, як „Кабзар“ („Наша Ніва“, 1909 г.) — рэч самародная, патыхаючая народным духам і пакідаючая моцнае ўражаньне“.

&lt;center&gt;{{разьбіўка|Модны шляхцюк}}.&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}Самы лепшы твор Каганца — камэдыя ў адной дзеі з засьцянковага жыцьця „Модны шляхцюк“. У камэдыі добра змалявана {{разьбіўка|бытавая абстаноўка}} і даведзена {{разьбіўка|нацыянальная думка}}. У васобе Пранцішка Карчэўшчыка абсьмеяна тая беларуская моладзь з дробнай шляхты, што набіраецца гарадзкое быццам-то культуры, {{абмылка|хварэць|хварэець}} на панства, гоніцца за „модаю“ гаварыць папольску і адракаецца ад усяго роднага, бо яно у іх засьлепленым ваччу — простае, хамскае. Карчэўшчык — мастацкі {{разьбіўка|тып}}. У ім сабраты і паказаны азнакі, тыповыя для ўсіх „модных шляхцюкоў“, ненатуральны пераход каторых ад адной культуры да другой робіць іх мала-сумленнымі, нізкімі людзьмі, згубіўшымі грунт пад нагамі і мізэрнымі ў сваім упадку. Нахапаўшыся вяршкоў усяго для іх чужога, яны застаюцца цёмнымі, але пошла-амбітнымі людзьмі. Уся іх культурнасьць і вучонасьць — сурдут і манішка на голым целе; яна ня прыстаець да іх як мае быць. Для іх няма нічога чыстага, высокага ў жыцьці; няма каханьня, а ёсьць пасаг, няма людзкога гонару, а ёсьць амбіцыя, няма адвагі, а ёсьць трусасьць.

{{gap|2em}}{{разьбіўка|У іншым шчасьці няшчасьце захована}} — бытавыя драматычныя сцэнкі ў пяцёх часьцях, толькі збольшага накіданыя Каганцом (1903 г.), знойдзеныя ў паперах і надрукаваныя пасьля яго сьмерці (1919 г.). Драма гэтая грунтуецца на {{разьбіўка|соцыяльных пытаньнях}} і таксама паказуець {{разьбіўка|бытавую абстаноўку}}. Соцыяльная несправядлівасьць&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7mrgt4f7mgmllar7m9y9c3fcjxmu3s1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/144</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125960</id>
    <revision>
      <id>291308</id>
      <timestamp>2026-07-05T09:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «разлучаець Астапа з Марыляю, аддаець дзяўчыну на згубу панічу, мучаець беднага парабка ў войску, а патым у вайстрозе і вымагае ад Піліпа сказаць так: „Вось і шукай тут праўды на сьвеце! Здаецца-б хто, ато паны! Пойдзеш у двор — такія, здаецца, добрыя, так а...»</comment>
      <origin>291308</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4034" sha1="416725o9id8l43qup3m8bnqwjliz3z6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;разлучаець Астапа з Марыляю, аддаець дзяўчыну на згубу панічу, мучаець беднага парабка ў войску, а патым у вайстрозе і вымагае ад Піліпа сказаць так: „Вось і шукай тут праўды на сьвеце! Здаецца-б хто, ато паны! Пойдзеш у двор — такія, здаецца, добрыя, так аб усім хораша гавораць. А паглядзіш, дык вось што вычвараюць… {{разьбіўка|Ну, я гэтаму панічу не дарую, папомніць ён мяне}}!“

{{gap|2em}}{{разьбіўка|Двойчы прапілі}} (1910 г.) — недапісаная драма ў 4 часьцёх; вызначаецца дужа {{разьбіўка|нацыянальным абліччам}} сялян, што мы відзім з іх размоў. І тут завязка у соцыяльнай няроўнасьці.

{{gap|2em}}{{разьбіўка|Старажовы курган}} — няскончаны драматычны нарыс у 3 зьявах; напісаў яго Каганец на сюжэт народнай песьні таго-ж назову, — так сказаць, інсцэнізаваў народную творчасьць.

{{gap|2em}}{{разьбіўка|Сын Даніла}} — драма у 3 дзеях з завязкай, узятай таксама з народнай творчасьці. Народ паказаў толькі адносіны маткі, сына і маладухі, а Каганец дадаў сюды старадаўна-баярскую абстаноўку і колькі абразкоў змаганьня за родны край, стварыў патрыятычна-беларускі настрой і ўсім тым дамагаецца сваіх нацыянальна-грамадзкіх заданьняў: зварушыць беларусаў да адраджэньня. Драматызм тут няпоўны, надворны, невыцякаючы з натуральнага разьвіцьця змаганьняў і перажываньняў і паказаны скачкамі. У гістарычнай абстаноўцы — некаторыя анахронізмы.

{{gap|2em}}„Старажовы курган“ і „Сын Данілы“ — першая ў навейшы час спроба даць беларускую {{разьбіўка|гістарычную драму}}. І вось мы відзім, што „Модны шляхцюк“ лепей задаўся Каганцу, бо напісан з сучаснага жыцьця і ў сатырычным тоне, што было, відаць, бліжэй да здольнасьцяў драматурга і зручней для нашай адраджэнцкай літэратуры (славу нашай мінуўшчыны ворагі зьнішчылі ў народнай памяці і сьвядомасьці). Гістарычныя творы ў Каганца выйшлі слабейшыя, бо і грунт для такой творчасьці ня быў падрыхтован ні ў нашай літэратуры ні ў навуцы.

{{gap|2em}}{{larger|'''Мова Каганца'''}} — дужа прыгожая і чыстая беларуская народная мова. У яго ёсьць старадаўныя словы і формы, каторыя вабяць сваёй беларускасьцю і хараством. Каганец шукаў багацьця слоў толькі ў народнай крыніцы, ня браў слоў чужых і нова-прыдуманых. Гэтае нахіненьне ён
захаваў навет у навукова-популярных рэчах („Гутаркі аб небе і зямлі“).&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>416725o9id8l43qup3m8bnqwjliz3z6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/145</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125961</id>
    <revision>
      <id>291309</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:02:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « &lt;center&gt;{{x-larger|'''Ц{{gap|0.3em}}ё{{gap|0.3em}}т{{gap|0.3em}}к{{gap|0.3em}}а.'''}}&lt;/br&gt;({{larger|†}} 1916 г.).&lt;/center&gt;  {{gap|2em}}{{larger|Біаграфічны матар‘ял.}} Пад псэўданімам Цёткі пісала і пад такім-жа партыйным празваньнем працавала сярод работнікаў у Вільні Алёізія Кейрыс, дзявочая фамілія каторай...»</comment>
      <origin>291309</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2752" sha1="85yfru5gb0nafch9br7aowt2lq1xz4r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|'''Ц{{gap|0.3em}}ё{{gap|0.3em}}т{{gap|0.3em}}к{{gap|0.3em}}а.'''}}&lt;/br&gt;({{larger|†}} 1916 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|Біаграфічны матар‘ял.}} Пад псэўданімам Цёткі пісала і пад такім-жа партыйным празваньнем працавала сярод работнікаў у Вільні Алёізія Кейрыс, дзявочая фамілія каторай — Пашкевічанка. Арадзілася яна ў сялянскай сям‘і ў Лідчыне. Саматугам, без вялікай помачы ад бацькоў, здолела
{{Няма выявы}}
вучыцца, скончыла гімназію (ў Вільні) і здабыла вышэйшую адукацыю. У 1904 годзе ўзялася Цётка за грамадзкую працу ў Вільні і адразу паказала свае арганізатарскія здольнасьці, пачаўшы зьбіраць беларускіх работнікаў у Беларускую Coцыялістычную Грамаду. У 1904—1905 гадох Цётку можна было відзець на ўсіх вялікіх работніцкіх сходах; а калі настаў час вялікіх публічных мітынгаў, яна выступала ўсюдых, будзячы агульнае спагаданьне сваімі шчырымі і гарачымі беларускімі прамовамі. У часе сваёй нядоўгай працы ў нова-вілейскай бальніцы, яна была ў самым цэнтры работніцкіх арганізацый Нова-Вілейска, дзе паказала асаблівую энэргію. Калі пачала выхадзіць „Наша Доля“, Цётка аддала ёй свае літэратурныя здольнасьці. За тую работу пацягнулі яе пад суд, дык яна ўцякла заграніцу, у Львоў, там слухала лекцыі на гісторыка-філёлёгічным аддзеле і працавала над беларускімі бэтлейкамі, якія выбрала сабе тэмай для доктарату. Пабраўшыся з інжынэрам-ліцьвіном Кейрысам і так зьмяніўшы фамілію, вярнулась на Беларусь і ўзноў завінулася ў Вільні ля грамадзкай працы, глаўным чынам, на школьнай і тэатральнай ніве. Нейкі час жыла Цётка ў Пецярбурзе,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>85yfru5gb0nafch9br7aowt2lq1xz4r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/146</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125962</id>
    <revision>
      <id>291310</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:18:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «вучылася на вышэйшых курсах Лесгафта і працавала ў беларускай колёніі; адтуль езьдзіла ў Фіншчыну лячыцца ад сухот, адылі прыехала ў Менск і наладзіла там літэратурны месячнік для моладзі „Лучынку“, у якім і была кіраўніцай. Калі настала вайна, Цётка...»</comment>
      <origin>291310</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4338" sha1="rs6uyv5knwevtmp4ufsoj228wlx4803" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;вучылася на вышэйшых курсах Лесгафта і працавала ў беларускай колёніі; адтуль езьдзіла ў Фіншчыну лячыцца ад сухот, адылі прыехала ў Менск і наладзіла там літэратурны
месячнік для моладзі „Лучынку“, у якім і была кіраўніцай. Калі настала вайна, Цётка запісалася ў міласэрныя сёстры, працавала на фронце, а патым у віленскім бараку для хворых на тыфус. Як у Вільню прыйшлі ў 1915 г. немцы, Цётка ўзялася за арганізацыю беларускіх школ. Паехаўшы ў Лідчыну на хаўтуры свайго бацькі, яна была ў многіх вёсках, ахопленых тыфуснай пошасьцю, зьбірала там матар‘ял, каб падаць яго ў Вільні і прасіць ратунку, але заразілася сама і 5 лютага 1916 г. памёрла. Яе пахавалі на родным вясковым могільніку, сярод сялян, для якіх аддала ўсё сваё жыцьцё.

{{gap|2em}}{{larger|'''Літэратура Цёткі.'''}} Цётка пісала і пад рознымі другімі псэўданімамі ({{разьбіўка|Гаўрыла з Полацку, Мацей Крапіўка, Тымчасовы}} і інш.) або зусім бяз подпісу. Творы яе параскіданы ўва ўсіх беларускіх выданьнях нашаніўскае пары („Наша Ніва,“ „Маладая Беларусь,“ „Лучынка“ і інш.). Некаторыя цёткіны творы выйшлі асобнымі кніжкамі („Скрыпка беларуская“ — 1906 г. і „Хрэст на свабоду“ — 1906 г.). Пісала Цётка вершы, апавяданьні, чытанкі для дзяцей („Першае чытаньне для дзетак-беларусаў,“ 1906 г.), педагогічныя, навукова-популярныя і інш. артыкулы. Усю літэратурную творчасьць пясьняркі можна падзяліць на дзьве часьці: першы час  рэволюцыйны (1905—1906 г. г.) і другі час — чыста-нашаніўскі (да сьмерці).

{{gap|2em}}{{larger|'''Цётка і Багушэвіч.'''}} Па кірунку i характару шмат якіх вершаў Цётка маець духоўна-літэратурны зьвязак з Багушэвічам. Яна пачала майстравать сваю „скрыпку“ пад тон яго „дудкі“ („Прадмова“ да „Скрыпкі Беларускай“). {{разьбіўка|Яе лірыка таксама выключна ідэйная}} ды з большым, чымся ў Багушэвіча, хоць у вагуле з {{разьбіўка|невялічкім прырода-апісаўчым элементам}}, каторы ізноў-жа не самастоен, а на службе ў той ідэйнасьці. Рэволюцыйны настрой Багушэвіча шырэйшы і меней адкрыты. У Цёткі ён болей адкрыты, але вузейшы, соцыяльна-палітычны. Любоў да бацькаўшчыны і працоўнага люду ў іх роўная, але ў Цёткі яна вастрэйшая, фанатычная і напружана-адраджэнцкая.

{{gap|2em}}{{larger|'''Творчасьць Цёткі.'''}} На літэратурную беларускую
ніву прыйшла Цётка, як {{разьбіўка|рэволюцыянэрка}}. У першым часе творчасьці яна пісала на {{разьбіўка|палітычныя тэмы}}, ярка малюючы падзеі рэволюцыі. Вялікія работніцкія {{перанос пачатак|дэмон|страцыі}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rs6uyv5knwevtmp4ufsoj228wlx4803</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/147</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125963</id>
    <revision>
      <id>291311</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:31:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|дэмон|страцыі}}, растрэлы, тэрорыстычныя акты выгукаюць у яе душы жывыя адгалоскі і выліваюцца на паперы шыбкімі энэргічнымі і ўзрушанымі радкамі („Хрэст на свабоду“, 1906 г.). Цётка болей а болей захопліваецца боем, каторы „вякамі жджэцца...»</comment>
      <origin>291311</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4700" sha1="rgkiih17rk441yr1aemnztd74z8mwvb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|дэмон|страцыі}}, растрэлы, тэрорыстычныя акты выгукаюць у яе душы жывыя адгалоскі і выліваюцца на паперы шыбкімі энэргічнымі і ўзрушанымі радкамі („Хрэст на свабоду“, 1906 г.). Цётка болей а болей захопліваецца боем, каторы „вякамі жджэцца“ і цяпер „пачаўся не на жарт.“ Яна прадстаўляе народную рэволюцыю, якая можа дасягнуць вялізарных разьмераў і ўзяць жыцьцё ў мільёнаў людзей. І сама пясьнярка хочаць „ў такім бою толькі пасьць“ („Мора“). Даючы агульную характарыстыку рэволюцыйнай эпосе, яна смуціцца, што няма сьмеху і весялосьці, сплываюць кроўю сэрцы і старэнькімі сталі дзеці („Нябывалыя часы“). Пішучы рэволюцыйную рэч на фоне беларускага жыцьця („Прысяга над крывавымі разорамі“, 1906 г., №1-шы „Нашай Долі“), Цётка {{разьбіўка|знаходзіць і прыносіць у нашую мягкую літэратуру цьвёрдасьць}}, запал і магутную энэргію. Праўда, тут чуецца і нэрвовасьць, але яна залежыць ад самае абстаноўкі, у якой геройства і надрыў ідуць побач. Рэволюцыйныя вершы і апавяданьні Цёткі соцыялістычны, зрэдку даюць і нацыяналістычную нотку, але яны {{разьбіўка|не нацыянальны}}, мала зьвязаны з духоўным жыцьцём беларускім. Значаньне іх у нашай літэратуры, так сказаць, надворнае: яны паразнаабразілі яе і палітычна прасьвяжылі. Некаторыя вершы, як „Мора“, „Хрэст на свабоду“, былі нелегальна надрукаваны ў Вільні і пашыраны па Беларусі ў дзесятках тысяч лісткоў.

{{gap|2em}}Выйшаўшая ў 1906 г. „Скрыпка беларуская“ зьмяшчае ў сабе самую нацыянальную поэзію Цёткі і найбольш адбівае літэратурны зьвязак з Багушэвічам. Тут мы відзім, што ўсе сілы свае душы пясьнярка аддае на службу беларускаму сялянскаму народу; яе поэтычныя перажываньні зьвязаны з яго жыцьцём і адраджэньнем. {{разьбіўка|Вялікая любоў да бацькаўшчыны}} — грунт, зьмест і хараство яе поэзіі. Гэтая любоў асабліва выяўляецца тады, калі пясьнярцы прыходзіцца быць на чужой старане. У памяці ярка ўстаюць родныя
абразы, хочацца ляцець туды, як у рай, і Цётка пяе: „Кінь мне, доля, хоць расінку з нашай вёскі, хоць пылінку, хоць дзьве крошкі ад палудня майго брата“… („На чужой старонцы“). Яна хацела-б усюды думаць аб народзе, усюды сьніць свой родны край; прыгэтым яе песьні-думкі выліваюцца з вялікім натхненьнем і асаблівай поэтычнасьцю, яе нацыянальныя і соцыяльныя жаданьні бацькаўшчыне выказаны з нязвычайным хараством і з хапаючай за сэрца любасьцю. Нацыянальная несьвядомасьць народа і яго соцыяльная убогасьць — мука яе душы („Мае думкі“). Яна гаруець, што беларускі селянін „ах! астаўся цёмны, як той бор зялёны, астаўся „хамула“ ўсімі прыцісьнёны“… („Мужык не {{перанос пачатак|зьмяніў|ся}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rgkiih17rk441yr1aemnztd74z8mwvb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/148</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125964</id>
    <revision>
      <id>291312</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:45:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|зьмяніў|ся}}“). Але яна не безнадзеіцца ад гэтага, а з вялічэйшай сілай {{разьбіўка|заклікае беларусаў да адраджэньня}} („Вам, суседзі“…) і цьвёрда верыць, што людзьмі станем, хутка скончым мы свой сон; яна вядзе перад грамадзе і пяець з так...»</comment>
      <origin>291312</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4571" sha1="ll17fp37cstxl3lf1s84jhbk4v3nnli" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|зьмяніў|ся}}“). Але яна не безнадзеіцца ад гэтага, а з вялічэйшай сілай {{разьбіўка|заклікае беларусаў да адраджэньня}} („Вам, суседзі“…) і цьвёрда верыць, што людзьмі станем, хутка скончым мы свой сон; яна вядзе перад грамадзе і пяець з такою сілаю: „Цяпер, брацьця, мы з граніту! Душа наша — з дынаміту! Рука цьвёрда, грудзь акута, пара, брацьця, парваць пута!..“ („Вера беларуса“). Апрача таго, у „Скрыпцы“, як і ў пазьнейшых вершах і апавяданьнях, Цётка даець жывыя i верныя абразкі беларускае {{разьбіўка|прыроды і народнага жыцьця}}, малюець побыт і яго жывыя тыпы. Апісаньне йдзець у бойкіх і жыцьцярадасных тонах, у духу і ў настрою апісаных людзей, з веданьнем сялянска-беларускай псыхолёгіі. На ўсё пясьнярка глядзіць вокам чулай жанчыны-соцыялісткі. Апісуючы лета, яна адчувае родную прыроду, як сялянка, як працаўніца, як ад зямлі узятая. Летны абраз выклікаець у яе ахвоту працаваць на полі, жаць, касіць; яна ведае радаснае захапленьне ад работы і салодкасьць ад працы.

{{gap|2em}}Другі час творчасьці Цёткі неўзабаве ўвайшоў у годы чорнай палітычнай рэакцыі, прыдушыўшай рэволюцыю. У творах Цёткі ўсё болей адбіваюцца {{разьбіўка|індывідуальныя перажываньні}}. Яе вольнаму духу брыдка ўнізе сярод пад‘яромных людзей, яму хочацца шыбаць у паднябесьсе з арламі („Арлы-брацьця“). Але пачынаюць ірвацца яе струны. Слабое цела вяшчуе, што сьмерць яго будзе раней за ўсенароднага ўваскрасеньня. Разумеець пясьнярка, што адраджэньне цэлага народа і ня можа быць вельмі скорым. Ды не пакідаець яе сьвятая надзея, што „можа хто з дзетак скруціць жалейку, ўнучку паломанай ліры“. У прыгожых элегічных тонах, спакойным, не адчайным голасам пяець яна аб тым, што песьня правадыра-поэта ўстанець з стотысячнай сілай, што яго ліра будзе жыць нанова („Грайка“, 1909 г.). Літэратурны крытык А. Навіна, разглядаючы творчасьць Цёткі, блізкай яго знаёмай і таварышкі па віленскай працы, пішаць так, што „ня страх сьмерці, ня боязьнь утраты ўцех жыцьця становіць трагедыю душы Цёткі: яе бурны тэмпэрамэнт кіруецца толькі ў чыста-грамадзкім кірунку, выяўляецца ў творчай працы, і сьмерць і хвароба мучаць пясьнярку затым, што яна чуе ўтрату сіл да працы, што ў мамэнты адмогі чуецца непатрэбнай, лішняй. А тады выступае жаль па зьнішчаным жыцьці, — жаль, што ў няўстаннай рабоце дзеля ідэалу так мала было ясных праменьняў асабістага шчасьця, шчасьця для сябе і праз сябе. Слабее гарт душы, і панаваць хоча цела, — але цела ўжо бязсільнае“… У часе падобных індывідуальных перажываньняў {{перанос пачатак|як|раз}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ll17fp37cstxl3lf1s84jhbk4v3nnli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/149</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125965</id>
    <revision>
      <id>291313</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:24:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>291313</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4137" sha1="e8e5l3qlfu1ur0b7t5x166ii4as7dsn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}{{larger|''''''}}&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|як|раз}} і напісаны некаторыя вершы і невялічкія імпрэсіі Цёткі
(„Асеньнія лісты“, 1912 г.; „Лішняя“, 1912 г.; „Зялёнка“, 1913 г. — апавяданьне з студэнцкага жыцьця, зьмяшчае ў сабе гімн творчасьці, мае аўтобіаграфічны матар‘ял).&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Цётка яшчэ любіла пяяць і часта пяяла аб {{|жаночай і дзяцінай долі}}. На пачатку творчасьці яна малюець жыцьцярадасны абраз прыгожай дзяўчыны Касі, што яркай зоркай цьвіцець на ўсю вёску („Лета“, 1906 г.). Абраз гэты з мастацкага пагляду не стаіць высока, бо павярхоўны, з непаказанай душою (параўнуем з дзявоцкімі абразамі Марцінкевіча). Таксама нявыразна, але ў пакутным ужо тоне паказана бедная Насьця („Гаданьне“, 1910 г.), папаўшая ў вастрог і болей няшчасная, чымся грэшная, дзяўчына. Абраз замужняе жанчыны-беларускі агорнут у Цёткі засмучэньнем і тужлівасьцю. Нешта дужа роднае, блізкае і харошае чуецца ў яе словах да „лілеек бяз мовы“, „прызавятых кветак“, „бяскрылатых птушак“, „вясковых састронак“. Твар іх, як воск, шчокі зьмяты сьлязьмі, у хмурных вачох боль. Яны рана старэюць ад гора і ад працы. Цётка ім кажаць: „А за гэта вам дзьве дошкі і крыж з хвоек ледзьве зьбіты, і ў памяць плачуць дочкі, бо й яны, як вы, забіты“. Смутная доля і беларускай дзяўчынкі-сіроткі (верш „Сірацінка“); хапае за сэрца сваёю цяжкою запраўднасьцю і абразок жыцьця вясковага хлопчыка („Міхаська“ — апавяданьне ў жывой народнай
форме).

{{gap|2em}}{{larger|'''Мова Цёткі'''}} яшчэ маець у сабе шмат полёнізмаў, прызвычаеных беларусам Лідчыны (будуць струны байчэй
гралі&quot;; цуд, ласьне, слонка, скрыдлы і інш.), а таксама ру-
сіцызмаў, прывітых школаю (грудзь, ш'юць і інш.).

{{gap|2em}}{{larger|''''''}}Верш цёткі бойкі, лёгкі, але дзеля таго, што яна
шкадавала часу на яго шліфоўку. таксама іногды маець ня-
мала заган з тэхнічнага боку, такіх, як і ў Багушэвіча.
Ядвігін Ш.
(Арадз. у 1870 г.).
{{gap|2em}}{{larger|''''''}}Біаграфічны матар'ял. Ядвігін Ш., запраўд-
нае імя каторага Антон Лявіцкі, радзіўся ў двары
Карпілаўцы пад Радашковічамі. Вучыўся ў Люцынцы ў дачкі
Марцінкевіча, каторага добра памятуе. Сярэднюю школу
скончыў ён у Менску; унівэрсітэцкую навуку прахадзіў
у Маскве. У нашаніўскую пару Ядвігін Ш. працаваў нейкі
час у Вільні, адылі перабраўся ў Менск і быў там кіраўні-
Саха&quot;. У часе вайны
ком сельска-гаспадарскага месячніка
,,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e8e5l3qlfu1ur0b7t5x166ii4as7dsn</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>