Індэкс:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікікрыніцы</sitename>
    <dbname>bewikisource</dbname>
    <base>https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.9</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Аўтар</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Размовы пра аўтара</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Старонка</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Размовы пра старонку</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Індэкс</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Размовы пра індэкс</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Індэкс:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>2940</id>
    <revision>
      <id>291411</id>
      <parentid>197318</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T20:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291411</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="305" sha1="d4fi6mpl7d9tonv9awjri3lk5dgxgen" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=[[Нябесныя бегі (1931)|Нябесныя бегі]]
|Language=be
|Volume=
|Author=[[Аўтар:Язэп Драздовіч|Язэп Драздовіч]]
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=Выданьне аўтара з уласнаручнымі яго лінарытамі&lt;br /&gt;Тыпаграфія А. Дворжаца
|Address=Вільня
|Year=1931
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>d4fi6mpl7d9tonv9awjri3lk5dgxgen</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>3764</id>
    <revision>
      <id>291368</id>
      <parentid>28287</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T15:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291368</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1492" sha1="byj76fpqfkhq196hu33nbnww7zvkltm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;сьцены з умацаванымі брамамі, вежамі і г. д. рассунуць, каб уключыць у іх увесь горад, места, як напрыклад, Верхні й Ніжні Віленскія замкі з меставымі умацаваньнямі, Верхні й Ніжні Віцебскія — з так званым Узгорскім замкам і д. п. Дзякуючы таму, што абарончыя прыстасаваньні вынесены за межы замку, апошні страціу характар ваеннаго умацаваньня, пачаушы гэтым кругабег падзелу ваеннага й грамадзянскага элемэнтау у замкавай архітэктуры, кругабег палацавага будауніцтва. Замак стауся палацам, меставыя сьцены — крапаснымі умацаваньнямі з магутнымі брамамі, як, напрыклад, Віленская Субач — найлепшы узор беларускіх меставых умацаваньняу і г. д.

{{Водступ|2|em}}Такі падзел мог адбыцца і адбыуся у дзяржаунай архітэктуры. Прыватныя-ж валадары, фэодалы павінны былі, як раней дзяржауныя замкі, мураваць будынкі, што&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>byj76fpqfkhq196hu33nbnww7zvkltm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>3932</id>
    <revision>
      <id>291416</id>
      <parentid>291306</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T20:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291416</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="260" sha1="h7rqcxbyhv20mncb8bocjp6w2a3z1m2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{block center/s|style=width:100%; max-width:15em}}
{{АРЦ|{{smaller|Гэта выданьне надрукована у ліку 1000 экз., з якіх 100 экз. нумарованых на лепшай паперы.}}}}
{{block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h7rqcxbyhv20mncb8bocjp6w2a3z1m2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4020</id>
    <revision>
      <id>291408</id>
      <parentid>291346</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T20:15:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291408</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2428" sha1="700gjpewnabh9pqi68idbk4twrj2fv1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Ідучы по гэтаму шляху культавое будауніцтва не магло абмінуць {{Спасылка на Вікіпедыю|Чарнігаву|Горад Чарнігаў|Чарнігаў}}. {{Спасылка на Вікіпедыю|Кіеу|Горад Кіеў|Кіеў}} у гэты час, пераняушы візантыйскія формы, уносіу у іх свае дэталі. Чарнігау таксама у некаторых дэталях імкнууся выявіць сваю самадзеяльнасьць. Беларусь-жа, успрыняушы візантыйскі кубічны тып храмау з трыма {{Спасылка на Вікіпедыю|абсідамі|Апсіда|Апсіда}}, пачала эпоху беларуска-візантыйскае архітэктуры {{абмылка|канчатновою|канчатковою}} відазьменаю гэтага тыпу у бок значнага упрошчваньня яго.

{{Водступ|2|em}}Усходняя Беларусь у гэтым выпадку зьяулялася сваеасаблівым перадатачным пунктам візантыйскіх формау у Наугародзка-Пскоускую зямлю і на захад Беларусі. Першае месца у гэтым шэрагу, займау, бязумоуна, {{Спасылка на Вікіпедыю|Смаленск|Горад Смаленск|Смаленск}}. ({{Спасылка на Вікіпедыю|Сьмядынская|Смядынскі манастыр|Сьмядынскі манастыр}} 1141—1145, {{Спасылка на Вікіпедыю|Петрапаулауская|Царква Пятра і Паўла на Гарадзянцы|Царква Пятра і Паўла на Гарадзянцы}} 1147, {{Спасылка на Вікіпедыю|Багаслоуская|Царква Іаана Багаслова, Смаленск|Царква Яна Багаслова (Смаленск)}} 1188, Сьвірская 1194). У той час, як {{Спасылка на Вікіпедыю|Ноугарад|Горад Ноўгарад|Ноўгарад}} {{абмылка|усталуеувау|усталеувау}}, {{Перанос пачатак|п=тра|к=дыцыенізавау}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>700gjpewnabh9pqi68idbk4twrj2fv1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4038</id>
    <revision>
      <id>291417</id>
      <parentid>291351</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T21:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>291417</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1260" sha1="fux5wuq17ephbziod5koarhke5h8otk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Да рэчы сказаць, усе гэтыя помнікі значна зьменены у пазьнейшыя часы. Так, напрыклад, пярэдняя частка Віцебскае Благавешчанскае царквы з званіцаю, паудневая прыбудоука, а таксама сучасны купал зьяуляюцца пазьнейшымі зьменамі. {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=200px|выява=Беларуская архітэктура (1925). Малюнак 1.jpg|подпіс='''Плян Віцебскай {{Абмылка|Благавешчаснкай|Благавешчанскай}}.'''}} Старадаунія вузкія даугаватыя вокны закладзены і на месца іх, апрача аднаго з пауночна-усходняго боку аутарнае абсіды, прабіты новыя. Такім чынам, старадауняя частка будынку складаецца з некалькі даугаватага простакутніку, з аднэю паукруглаю абсідаю накрытая некалі па закомарах&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fux5wuq17ephbziod5koarhke5h8otk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291427</id>
      <parentid>291417</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T06:09:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291427</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1260" sha1="4uf2vddvizrw3ln7d29mc2w0bwzdshy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Да рэчы сказаць, усе гэтыя помнікі значна зьменены у пазьнейшыя часы. Так, напрыклад, пярэдняя частка Віцебскае Благавешчанскае царквы з званіцаю, паудневая прыбудоука, а таксама сучасны купал зьяуляюцца пазьнейшымі зьменамі. {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=200px|выява=Беларуская архітэктура (1925). Малюнак 1.jpg|подпіс='''Плян Віцебскай {{Абмылка|Благавешчаснкай|Благавешчанскай}}.'''}} Старадаунія вузкія даугаватыя вокны закладзены і на месца іх, апрача аднаго з пауночна-усходняго боку аутарнае абсіды, прабіты новыя. Такім чынам, старадауняя частка будынку складаецца з некалькі даугаватага простакутніку, з аднэю паукруглаю абсідаю накрытая некалі па закомарах&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4uf2vddvizrw3ln7d29mc2w0bwzdshy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4089</id>
    <revision>
      <id>291363</id>
      <parentid>28282</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T13:56:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291363</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1771" sha1="dmvznmwnxpafiwrgaapwul3u3mgrhdr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;частаколам. Усярэдзіне драуляныя будынкі служылі жылымі памяшканьнямі. Зразумела, што цяперака гэтыя умацаваньні не маглі задаволіваць новых патрэбау абароны ад крыжакоу. Трэба было супроцьпаставіць іх замкам штось інша, здольнае утрымліваць ворагау і не слабейшае за крыжацкія абапорныя пункты.

{{Водступ|2|em}}Гэтым маглі быць таксама замкі і у Беларуска-Літоускім Гаспадарстве пачауся кругабег замкавага і ваеннага будауніцтва. Ен, бадай што, нічым ня быу зьвязаны з папярэдняю эпохою беларуска-візантыйскае культавое архітэктуры. Апошняя, калі й ня спыніла свайго бытаваньня, дык была драулянаю і помнікау да нашага часу не захавала.

{{Водступ|2|em}}З самага пачатку нават ордэнскія замкі, а ні адно беларускія несьлі у сабе новае адпаведна мясцовым умовам, як напрыклад, {{Спасылка на Вікіпедыю|Волькенбург|Замак Волькенбург|Волькенбург}}, {{Спасылка на Вікіпедыю|Рэжыца|Замак Рэзекнэ|Рэзэкнэ}}, {{Спасылка на Вікіпедыю|Люцын|Лудзенскі замак|Лудзенскі замак}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dmvznmwnxpafiwrgaapwul3u3mgrhdr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4092</id>
    <revision>
      <id>291364</id>
      <parentid>28283</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T13:57:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>291364</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="741" sha1="2konjow7bi2pvp00c34nfgwoxbl54mf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;і інш. У першую чаргу тутака ужывауся новы матарыял, што давала беларуская прырода — вапняк і булыжнік. Цэгла ужывалася адно для абліцоукі. Далей, часта

{{Няма выявы}}

замкі вырасталі з ранейшых умацаваньняу, як {{Спасылка на Вікіпедыю|Вяліж|Веліжскі замак|Вяліжскі замак}} і інш. уносячы у плян адно нязначныя зьмены. Пры гэтым яны захоувалі няправільны від гэтых {{Перанос пачатак|п=умаца|к=ваньняу}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2konjow7bi2pvp00c34nfgwoxbl54mf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291418</id>
      <parentid>291364</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T21:24:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>291418</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="882" sha1="mxczlpo3bbafx306jzxujfh4aupqnjc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;і інш. У першую чаргу тутака ужывауся новы матарыял, што давала беларуская прырода — вапняк і булыжнік. Цэгла ужывалася адно для абліцоукі. Далей, часта

[[Файл:Беларуская архітэктура (1925). Малюнак 2.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|'''Руіны Рэжыцкага замку.'''}}

замкі вырасталі з ранейшых умацаваньняу, як {{Спасылка на Вікіпедыю|Вяліж|Веліжскі замак|Вяліжскі замак}} і інш. уносячы у плян адно нязначныя зьмены. Пры гэтым яны захоувалі няправільны від гэтых {{Перанос пачатак|п=умаца|к=ваньняу}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mxczlpo3bbafx306jzxujfh4aupqnjc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291428</id>
      <parentid>291418</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T06:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291428</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="882" sha1="ckjs8pxgxp6hukm7xe1y47wtst69jy6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;і інш. У першую чаргу тутака ужывауся новы матарыял, што давала беларуская прырода — вапняк і булыжнік. Цэгла ужывалася адно для абліцоукі. Далей, часта

[[Файл:Беларуская архітэктура (1925). Малюнак 2.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|'''Руіны Рэжыцкага замку.'''}}

замкі вырасталі з ранейшых умацаваньняу, як {{Спасылка на Вікіпедыю|Вяліж|Веліжскі замак|Вяліжскі замак}} і інш. уносячы у плян адно нязначныя зьмены. Пры гэтым яны захоувалі няправільны від гэтых {{Перанос пачатак|п=умаца|к=ваньняу}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ckjs8pxgxp6hukm7xe1y47wtst69jy6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4093</id>
    <revision>
      <id>291365</id>
      <parentid>28284</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T14:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>291365</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="471" sha1="a3af5m5ismbz64sogzp5udos9z9hgoy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Перанос канец|п=умаца|к=ваньняу}}, як вынік скарыстаньня берагу, узвышша і да таго падобнага. Часта, як і раней, тутака ужывалася побач і камень і дрэва.

{{Водступ|2|em}}Такім чынам, у самым пачатку замкавага будауніцтва нямецкі тып замкау — 

{{Няма выявы}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a3af5m5ismbz64sogzp5udos9z9hgoy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291419</id>
      <parentid>291365</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T21:33:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>291419</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="632" sha1="dvy3ztv8hjl82mmmfmtfbb17z1ih9h8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Перанос канец|п=умаца|к=ваньняу}}, як вынік скарыстаньня берагу, узвышша і да таго падобнага. Часта, як і раней, тутака ужывалася побач і камень і дрэва.

{{Водступ|2|em}}Такім чынам, у самым пачатку замкавага будауніцтва нямецкі тып замкау —

[[Файл:Беларуская архітэктура (1925). Малюнак 3.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|'''Плян мясцовасьці Вяліскага замку.'''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dvy3ztv8hjl82mmmfmtfbb17z1ih9h8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291429</id>
      <parentid>291419</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T06:10:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291429</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="632" sha1="huwj7h9jxa7wf1vb32u62hngiwqbz7x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Перанос канец|п=умаца|к=ваньняу}}, як вынік скарыстаньня берагу, узвышша і да таго падобнага. Часта, як і раней, тутака ужывалася побач і камень і дрэва.

{{Водступ|2|em}}Такім чынам, у самым пачатку замкавага будауніцтва нямецкі тып замкау —

[[Файл:Беларуская архітэктура (1925). Малюнак 3.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|'''Плян мясцовасьці Вяліскага замку.'''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>huwj7h9jxa7wf1vb32u62hngiwqbz7x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4101</id>
    <revision>
      <id>291366</id>
      <parentid>28285</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T14:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291366</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1998" sha1="a2mbzr790dj2ga3cdqqdkjx8h2lad70" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;чатырохкутнік моцных сьценау, умацаваных вежамі з правільнаю кампаноукаю частак і цэлага, быу відазьменены.

{{Водступ|2|em}}Адным з першых беларускіх замкау быу {{Спасылка на ‎Вікіпедыю|Навагрудзкі|Навагрудскі замак|Наваградзкі замак}}, мураваны з булыжніку й кавалкау цэглы на цэмэнце. Потым ідуць {{Спасылка на ‎Вікіпедыю|Крэускі|Крэўскі замак|Крэўскі замак}} і {{Спасылка на ‎Вікіпедыю|Лідзкі|Лідскі замак|Лідзкі замак}} замкі першае чвэрткі 14 сталецьця, што ужо маюць від простакутніка, уласьцівы беларускай архітэктуры, а таксама {{Спасылка на ‎Вікіпедыю|Троцкі замак|Тракайскі замак|Троцкі астраўны замак}} канца 14 сталецьця, які яшчэ быу часткова драуляным, як і {{Спасылка на ‎Вікіпедыю|Віцебскі|Верхні замак, Віцебск|Верхні замак (Віцебск)}}. Троцкі замак на беразе быу чатырохкутным з вежамі па кутох, у той час як другі Троцкі замак — на востраве, змураваны пазьней у складзе двохпаверхавага палацу з старажоваю вежаю і няправільных у пляне умацаваньняу, адпаведна лініі берагу з чатырма круглымі вежамі па кутох. Ен канчау развой ранейшых замкау раманскага і раньня-готычнага&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a2mbzr790dj2ga3cdqqdkjx8h2lad70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4107</id>
    <revision>
      <id>291367</id>
      <parentid>28286</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T14:59:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291367</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1558" sha1="ifyb7hhg39ey6dw9hfkfqw3tn4sfund" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;характару. Наскрозь прасякнуушая яго готычнасьць, магутнасьць у ваенным стасунку, мур з гранітавага валуну й буйнае цэглы заміж ранейшых булыжніку й бітае цэглы побач з іншымі вартасьцямі рабілі Троцкі замак на востраве найдасканальным узорам беларускіх ваенных замкау.

{{Водступ|2|em}}За увесь гэты час Беларуска-Літоускае гаспадарства расло й мацнела. Ваенная перамога у барацьбе з ордэнамі часта была на баку беларуска-літоускіх сілау і, урэшце, пасьля {{Спасылка на Вікіпедыю|Грунвальдзкага разгрому|Бітва пад Грунвальдам, 1410|Грунвальдзкая бітва}} ордэнскіх войскау для гаспадарства наступіу больш мірны кругабег, што знашоу сабе адбітак у Горадзенскім замку. Апрача таго, насяленьне у гарадох к гэтаму часу налічвалася ужо дзесяткамі тысячау і, запэуна, не магло быць захавана у часе небясьпекі у сьценах замку. Неабходна трэба было гэтыя&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ifyb7hhg39ey6dw9hfkfqw3tn4sfund</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4115</id>
    <revision>
      <id>291369</id>
      <parentid>28288</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T15:03:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291369</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1543" sha1="evjevcbj8mjj9ree1ns78ppawg8ab9l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;злучалі-б у сабе і жылыя памяшканьні і вайсковыя умацаваньні. Прыватнае беларускае замкавае будауніцтва й разьвівае далей гэтыя абодва элемэнты, ня спыняючы эволюцыі сапрауды замкавае архітэктуры. Кругабег гэтае прыватнае замкавае архітэктуры пачауся у 15 сталецьці. У эпоху росквіту беларускае дзяржавы, у 16, а таксама пачатку 17 сталецьця адбыуся й яго росквіт.

{{Водступ|2|em}}Найвыдатным узорам гэтай прыватнай архітэктуры лічыцца {{Спасылка на Вікіпедыю|Мірскі замак|Мірскі замак|Мірскі замак}} у Навагрудчыне. Ен змураваны, бадай правільным, квадратам сьценау з чатырма вежамі па кутох, а, значыць, і канчае разьвіцьце Крэускага, Троцкага і Лідзкага тыпу. У Мірскім замку раньняя нямецкая готыка злучалася з яшчэ больш раньнімі раманскімі дэталямі. Да усяго гэтаго далучаліся італьлянскія формы адраджэньня. Апрача таго, тутака былі&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>evjevcbj8mjj9ree1ns78ppawg8ab9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4122</id>
    <revision>
      <id>291370</id>
      <parentid>28289</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T15:04:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291370</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1641" sha1="50mw61jimbttiz0qe2wmujabb5evn9x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;цесна злучаны грамадзянскі й ваенны элемэнты, адзін стыль органічна увязвауся з другім у прауцівалегласьць {{Спасылка на Вікіпедыю|Віленскаму Ніжняму замку|Віленскія замкі|Комплекс віленскіх замкаў}}. Калі мы успомнім, што у папярэднія часы раньня нямецкая готыка была ледзь ні адзіным стылем у беларускай архітэктуры, дык зауважым, што Мірскі замак зьяуляуся найорыгінальным нацыянальным узорам беларускае замкавае ахрітэктуры.

{{Водступ|2|em}}Разам з тым з замацаваньнем фэодальнага ладу у Беларуска-Літоускім гаспадарстве павінен быу замацоувацца вечны прыяцель капіталу — культ, рэлігія. З канца 14 веку адналяецца культавая архітэктура. У Беларусі у гэты час муравалася шмат царкоуных будовау. Мажліва, што часта у гэтм прымалі удзел нямецкія майстры. Быць можа, значыць, з прычыны гэтага першыя храмы мураваліся у стылю нямецкай цаглянай готыкі, як, {{перанос пачатак|п=напры|к=клад}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>50mw61jimbttiz0qe2wmujabb5evn9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4123</id>
    <revision>
      <id>291371</id>
      <parentid>28290</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T15:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291371</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2591" sha1="trbk8d6ssxn6cmo71bffsaqc9a1bog7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|п=напры|к=клад}}, Віленскія касьцелы: Марціна, {{Спасылка на Вікіпедыю|Катадрыльны|Кафедральны сабор Святога Станіслава, Вільнюс|Касьцёл Сьвятых Станіслава й Уладыслава (Вільня)}}, {{Спасылка на Вікіпедыю|Мікалая|Касцёл Святога Мікалая, Вільнюс|Касьцёл Сьвятога Міколы (Вільня)}} і інш. Наагул, уплыу нямецкай готыкі на беларускую архітэктуру адчувауся аж да 17 сталецьця. Але мясцовая архітэктурная традыцыя была ужо даволі моцнай і ужо у гэты час пачалася відазьмена перанятых формау падменаю стрэльчатых аркау, нішау і д. п. круглымі, уласьцівымі беларускай архітэктуры.

{{Водступ|2|em}}З касьцелам {{Спасылка на Вікіпедыю|Ганны|Касцёл Святой Ганны, Вільнюс|Касьцёл Сьвятой Ганны (Вільня)}} кончылася пара нямецкай готыкі, у званіцы {{Спасылка на Вікіпедыю|Францышканскага касьцелу|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі, Вільнюс|Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Дзевы Марыі (Вільня)}} умела усвойваліся і распрацоуваліся чужаземныя формы, а {{Спасылка на Вікіпедыю|Бэрнардынскім касьцелам|Касцёл Святых Францыска і Бернарда, Вільнюс|Касьцёл Сьвятых Францішка й Бэрнарда (Вільня)}} пачауся кругабег беларускае готыкі.

{{Водступ|2|em}}Польская шляхта імкнулася апанаваць беларускімі землямі, поленізаваць Беларусь. Каталіцтва, дапамагаючы яму, імкнулася акаталічыць беларускае насяленьне. Беларускі народ поруч з соцыяльным і нацыянальным змаганьнем веу і {{перанос пачатак|п=рэлігій|к=нае}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>trbk8d6ssxn6cmo71bffsaqc9a1bog7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4142</id>
    <revision>
      <id>291372</id>
      <parentid>26833</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T15:09:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>291372</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2067" sha1="4vgisfo969p0injmgdt4w86hqbdg34v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Renessaince&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|п=рэлігій|к=нае}}. Адчувалася патрэба у такіх царкоуных будынках, якія маглі-б ня толькі ахоуваць рэлігію, але даваць схову самому насяленьню. Трэба было, каб цэрквы часамі і касьцелы, сталі чымсь на кшталт замкау.

{{Водступ|2|em}}І ужо памянены Бэрнардынскі касьцел быу змурованы простакутнікам з чатырма вежамі па кутох і байніцамі — тыпам нааугул уласьцівым для беларускае архітэктуры 16 сталецьця.

{{Водступ|2|em}}Пачаушыся у Бэрнардынскім касьцеле беларуская готыка, разьвіваючыся у {{Спасылка на Вікіпедыю|Сынкавіцкай царкве|Царква Святога Міхаіла, Сынкавічы|Царква Сьвятога Міхаіла (Сынкавічы)}} Слонімскаго павету Горадзенскае губ. і {{Спасылка на Вікіпедыю|Мала-Мажэйкаускай|Свята-Раства-Багародзіцкая царква, Мураванка|Царква Раства Багародзіцы (Мураванка)}} Лідзкага павету Віленскае губ., канчалася у {{Спасылка на Вікіпедыю|Благавешчанскай царкве|Дабравешчанская царква, Супрасль|Дабравешчанская царква (Супрасьль)}} Супрасьльскага манастыра Беластоцкага павету Горадзенскае губ.

{{Водступ|2|em}}Сынкавіцкая царква, таксама, як і Бэрнардынскі касьцел змурована {{Перанос пачатак|п=проста|к=кутнікам}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4vgisfo969p0injmgdt4w86hqbdg34v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4146</id>
    <revision>
      <id>291431</id>
      <parentid>28292</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T06:18:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291431</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1490" sha1="cdni01w9n51vy0gik5wrvfbk1jymta6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Перанос канец|п=проста|к=кутнікам}} з чатырма вежамі па кутох. Корпус накрыты высокім двохскатавым дахам і мае выгляд кубу. Аутарная частка складзена з трох паукружынау. Нутраны прастор падзелены трыма парамі слупоу. Гэтымі трыма сваймі уласьцівасьцямі Сынкавіцкая царква, зьвязвалася з мінулаю беларуска-візантыйскаю архітэктураю 12 сталецьця.

{{Водступ|2|em}}Разам з тым па кутох корпусу будынку вымураваны высокія магутныя вежы. Будынак падпіразаны поясам байніцау і аркавым поясам на кшталт машыкулярау брамы Віленскіх меставых умацаваньняу. У гэтым Сынкавіцкая царква зьвязана з беларускаю ваеннаю й замкаваю архітэктураю. Наагул готыка выяулялася у грамаднянскіх і вайсковых элементах, а ні у якім разе ні царкоуных.

{{Водступ|2|em}}У Мала-Мажэйкаускай царкве вежы і іншыя ваенныя прыстасаваньні яшчэ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cdni01w9n51vy0gik5wrvfbk1jymta6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4169</id>
    <revision>
      <id>291435</id>
      <parentid>28293</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T06:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291435</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1326" sha1="jn2o1vlth0qt56hftjhxn4ufyzvencu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;мацней, гарманічней урасьлі у асноуны курпус будынку, які паміж іншым, самабытна ухіліуся ад беларуска-візантыйскага пляну.

{{Водступ|2|em}}Супрасьльская царква больш складана вырашала элемэнты, закладзеныя у папярэдніх царквах. Да таго дах яе меу падабенства сваймі часткамі да драуляных какошнікападобных і бочкападобных дахау і меу асяродкавы купал.

{{Водступ|2|em}}Такім чынам, самы нацыянальны этап — беларуская готыка вырасла з патрэбау сучаснасьці й гістарычнага беларускага бытаваньня. У першую чаргу яна узяла у сваю основу чатырохвежавасьць. Потым былі падменены паукруглымі формы стрэльчатыя. Далей былі успрыняты формы драулянага будауніцтва, як кантовасьць абсіды Супрасьльскае царквы, какошнікі і г. д.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jn2o1vlth0qt56hftjhxn4ufyzvencu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4179</id>
    <revision>
      <id>291437</id>
      <parentid>28294</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T06:26:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291437</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1622" sha1="po3u8pxwqlfiq92m81fhn4qs1z6kcxh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Тутака развой беларускае готыкі спыніуся. Сынкавіцкая царква дала поуную легічную і стылістычную скончанасьць тыпу. Новая асадная артылерыя легка спраулялася з гэтымі чатырохвежавымі абапорамі нацыянальнае і рэлігійнае барацьбы. Да таго {{Спасылка на Вікіпедыю|вунія 1596|Берасцейская унія|Берасьцейская унія}} году наагул прыпыніла монумэнтальнае беларускае праваслаунае будауніцтва. Каталіцкая-ж рэлігія была пануючаю і ня мела патрэбы ва умацаваных царквах тым больш, што на яе баку была польская шляхта, якой яна служыла і да якой патроху пачала далучацца беларуская, шукаючы сабе матарыяльных выгад. Касьцельны бароко пачау падмяняць беларускі готычны архітэктурны стыль.

{{Водступ|2|em}}Але беларуская готыка не магла абарвацца на найвышшым стопню свайго разьвіцьця. Да таго на Беларусі жылі кальвіністы, якім яшчэ часта {{Перанос пачатак|п=прыхо|к=дзілася}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>po3u8pxwqlfiq92m81fhn4qs1z6kcxh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4180</id>
    <revision>
      <id>291439</id>
      <parentid>28295</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T06:29:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291439</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1680" sha1="aukjrskt6my9m0l0s7w59rbkn7w3c8n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Перанос канец|п=прыхо|к=дзілася}} абараняцца ад іезуіцкага натоупу. Пасьля заняпаду чатырохвежавае готыкі на Беларусі мураваліся аднавежавыя кальвінскія зборы, як напрыклад, {{Спасылка на Вікіпедыю|Койданаускі|Койданаўскі замак|Койданаўскі замак}}, Слуцкі і інш.

{{Водступ|2|em}}Яны мураваліся часьцей за усе высокімі прастакутнымі будынкамі. Будынак накрываўся высокім дахам. Адна абсіда была кантоваю. Сьцены праразаліся шматлічнымі вокнамі. Уваход абараняла высокая вежа самых розных формау. У сярэдзіне прастор падзяляуся на тры караблі з готычнымі скляпеньнямі. Часам бывалі й карабовыя {{абмылка|скляпеный|скляпеньні.}} {{абмылка|Гэта.|Гэта}} зусім вынішчала готычнасьць, калі зауважыць да таго, што готычны надворны выгляд захоувауся не зауседы. Конструкцыйную готычнасьць падмяніла дэкорацыйная, ды й сама заняпала.

{{Водступ|2|em}}Са спадам беларускае дзяржаунасьці й культуры у 17 сталецьці, у беларускай&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aukjrskt6my9m0l0s7w59rbkn7w3c8n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/34</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4213</id>
    <revision>
      <id>291443</id>
      <parentid>28296</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T06:37:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291443</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1430" sha1="hwxpvv7c9ogd85pqlpzwxyxxpfp9k7g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;архітэктуры спадае да вядомае ступені адно яе самабытны характар, бліснуушы яшчэ раз у драуляным будауніцтве 17—18 сталецьця, але ні у якім разе ня спыняецца яе бег.

{{Водступ|2|em}}Праваслаунае царкоунае будауніцтва гэтага часу характэрызуецца некалькімі тыпамі, спаміж якіх набольш выдзяляюцца тры. Базылікальнасьць пляну, што зауважваецца у некаторых з адменьнікау, звязвала іх з сучаснаю ім каменнаю архітэктураю.

{{Водступ|2|em}}Першы адменьнік, як напрыклад, Віцебская Чорнатройцкая царква, будавауся плянам крыжу з простымі канцамі і васьмехсьценьнікам у асяродку. Асяродкавая восьмехсьценная частка мела меншую, таксама восьмехсьценную надбудоуку, што накрывалася васьмехсьценным-жа шалашом, або купалам. Апошні у сваю чаргу канчауся {{перанос пачатак|п=малень|к=каю}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hwxpvv7c9ogd85pqlpzwxyxxpfp9k7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4214</id>
    <revision>
      <id>291446</id>
      <parentid>28299</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T07:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>291446</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1450" sha1="lu9n6q0sg813tt6wsdyl0qwmqk99g02" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|п=малень|к=каю}} восьмехсьценнаю макаукаю. Канцы крыжа былі прастакутнымі й накрываліся двохскатавым дахам з фронтонамі. Па абодвых бакох аутара прыбудоуваліся памяшканьні з выхадам на двор. Перад уваходам у храм такога адменьніку часамі будавауся бабінец. Ен звычайна акаляу увесь пярэдні канец будынку, а з бакоу меу прыбудоукі на кшталт азначаных раней.

{{Водступ|2|em}}У пляне другога адменьніку (Мсьціслауская, Аршанская, Віцебская Ільлінская, Маркаушчынская, Якабштадзкая і інш.) ляжала два караблі, што узаемна перасякаліся. Яны складаліся з трох пяцісьценяу і аднаго трысьценя з простакутнікам у асяродку. Усе яны накрываліся шалашами адпаведна на некалькі скатау, часамі адным купалам. Васьмярык асяродкавага шалаша адчыняуся усярэдзіну царквы, як, напрыклад, у&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lu9n6q0sg813tt6wsdyl0qwmqk99g02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4261</id>
    <revision>
      <id>291447</id>
      <parentid>28300</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T07:18:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291447</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1867" sha1="k7i63ii4knbu0v6r4afwg9clxj01iqr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Спасылка на Вікіпедыю|Маркаушчынскай Тройцкай|Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|Свята-Троіцкі Маркаў манастыр}} каля Віцебску. У пауднева-усходнім і пауночна-усходнім кутох асноунага корпусу будынку прыбудоуваліся памяшканьні на кшталт азначаных ране для зьмяшчэньня панамарні й рызьніцы. Наукола такіх цэрквау будаваліся адчыненыя або глухія галярэі, а з заходняга боку зачынены бабінец. Гэты тып цэрквау спатыкаецца й на Украіне.

{{Водступ|2|em}}Урэшце трэці, найбольш уласьцівы беларускай драулянай архітэктуры, адменьнік ({{Спасылка на Вікіпедыю|Слуцкая Раждзесьцьвенская царква|Слуцкая Раждзественская царква|Слуцкая Раждьзественская царква}}, {{Спасылка на Вікіпедыю|Слуцкі стары сабор|Свята-Міхайлаўская царква, Слуцк|Царква Сьвятога Міхала Арханёла}} і інш), меу у аснове куб з васьмехсьценьнікам зьверху, накрытым восьмехсьценным купалам.

{{Водступ|2|em}}Нават сынагогальнае будауніцтва трымала уласьцівыя наагул беларускай драулянай архітэктуры формы — галярэі наукола асноунага корпусу будынку, дах&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k7i63ii4knbu0v6r4afwg9clxj01iqr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4292</id>
    <revision>
      <id>291450</id>
      <parentid>28304</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T07:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291450</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1582" sha1="3e2grhs0vnm0anan0m8aqtzbqqfns3t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;з заломам і д. п. як, напрыклад, у {{Спасылка на Вікіпедыю|Заблудаускай|Заблудаўская сінагога|Заблудаўская сынагога}} і інш. сынагогах.

{{Водступ|2|em}}Адначасна і у далейшым беларускія культавыя драуляныя будынкі эволюцыянавалі у даугаваты будынак з восьмехкантоваю (у каменным круглаю) абсідаю, будынак, мабыць італьлянскага пахаджэньня, на кшталт крыжу з купалам на трансэпце і аднэю вежаю, што, быць можа, некалькі нагадвала дэкарацыйныя вежы позных кальвінскіх зборау часу глыбокага заняпаду, і г. д. Таксама пасьля прыдушэньня беларускага паустаньня 1863 году сюды прыносіцца казеншчына, як, драулянае, так і каменнае архітэктуры з яе шматкупальнасьцю і іншымі уласьцівасьцямі.

{{Водступ|2|em}}У 17 веку беларуская шляхта усе больш і больш прасякаецца польскасьцю, якая нясе значныя прававыя, а значыць, і матарыяльныя выгады. {{Перанос пачатак|п=Бела|к=руская}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3e2grhs0vnm0anan0m8aqtzbqqfns3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4293</id>
    <revision>
      <id>291421</id>
      <parentid>28305</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T21:43:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291421</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2329" sha1="klli2r0fsi6r56ayxh5dh1j1fy8ic58" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Хомелка&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Перанос канец|п=Бела|к=руская}} моладзь усе часьцей ходзіць за межы па навуку, але рэдка варочаецца шчырымі сынамі свае бацькаушчыны, як {{Спасылка на Вікіпедыю|Скарына|Францыск Скарына|Францішак Скарына}} і інш, у {{абмылка|мінулыым|мінулым}} веку. Яна прыносіць значна больш заходніх прывычак, закаханьня да чужаземнага. Гэта павінна было зрабіць і зрабіла значны уплыу на беларускую архітэктуру.

З развоем беларускага драулянага будауніцтва 17-18 сталецьця беларуская {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=200px|выява=Беларуская архітэктура (1925). Малюнак 6.jpg|подпіс='''Віцебскі Успенскі.'''}} монумэнтальная архітэктура у гэтым веку пачала базылікальны кругабег. Ен характэрызуецца саборамі Магілеускага і Віленскага брацтвау, {{Спасылка на Вікіпедыю|Слуцкім Трайчанскім|Слуцкі Свята-Троіцкі манастыр|Слуцкі Сьвята-Траецкі манастыр}} і {{Спасылка на Вікіпедыю|Віцебскім Усьпенскім|Успенскі сабор і манастыр бызыльян, Віцебск|Царква Ўсьпеньня Прасьвятой Багародзіцы (Віцебск)}}, {{Спасылка на Вікіпедыю|Менскім|Касцёл Святога Іосіфа і кляштар бернардзінаў, Мінск|Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар бэрнардынаў (Менск)}} і {{Спасылка на Вікіпедыю|Віцебскім Бэрнардынскімі|Касцёл Святога Антонія, Віцебск|Касцёл Сьвятога Антонія (Віцебск)}} {{перанос пачатак|п=касьце|к=ламі}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>klli2r0fsi6r56ayxh5dh1j1fy8ic58</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291452</id>
      <parentid>291421</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T07:52:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>291452</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2352" sha1="luz8qzq5k6tdcju8fx311udgr6ybfpf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Перанос канец|п=Бела|к=руская}} моладзь усе часьцей ходзіць за межы па навуку, але рэдка варочаецца шчырымі сынамі свае бацькаушчыны, як {{Спасылка на Вікіпедыю|Скарына|Францыск Скарына|Францішак Скарына}} і інш, у {{абмылка|мінулыым|мінулым}} веку. Яна прыносіць значна больш заходніх прывычак, закаханьня да чужаземнага. Гэта павінна было зрабіць і зрабіла значны уплыу на беларускую архітэктуру.

{{Водступ|2|em}}З развоем беларускага драулянага будауніцтва 17-18 сталецьця беларуская {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=200px|выява=Беларуская архітэктура (1925). Малюнак 6.jpg|подпіс='''Віцебскі Успенскі.'''}} монумэнтальная архітэктура у гэтым веку пачала базылікальны кругабег. Ен характэрызуецца саборамі Магілеускага і Віленскага брацтвау, {{Спасылка на Вікіпедыю|Слуцкім Трайчанскім|Слуцкі Свята-Троіцкі манастыр|Слуцкі Сьвята-Траецкі манастыр}} і {{Спасылка на Вікіпедыю|Віцебскім Усьпенскім|Успенскі сабор і манастыр бызыльян, Віцебск|Царква Ўсьпеньня Прасьвятой Багародзіцы (Віцебск)}}, {{Спасылка на Вікіпедыю|Менскім|Касцёл Святога Іосіфа і кляштар бернардзінаў, Мінск|Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар бэрнардынаў (Менск)}} і {{Спасылка на Вікіпедыю|Віцебскім Бэрнардынскімі|Касцёл Святога Антонія, Віцебск|Касцёл Сьвятога Антонія (Віцебск)}} {{перанос пачатак|п=касьце|к=ламі}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>luz8qzq5k6tdcju8fx311udgr6ybfpf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4363</id>
    <revision>
      <id>291454</id>
      <parentid>28306</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T08:05:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291454</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2752" sha1="lva4whix2a2wbg7pay5eaydhjs37hkr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|п=касьце|к=ламі}} і іншаю масаю культавых будынкау. Уласьцівымі адзнакамі беларускае базылікі зьяуляецца асноуны корпус часта з трох {{Спасылка на Вікіпедыю|нэфау|неф|нэф}}, перасечаны папярочным з купалам на {{Спасылка на Вікіпедыю|трансэпце|Трансэпт|Трансэпт}} і дзьвюма вежамі на галоуным фасадзе. Часамі купал на перасячэнні караблеу адсутнічае, як, напрыклад, у {{Спасылка на Вікіпедыю|Віцебскай Петрапаулаускай царкве|Віцебская Петрапаўлаўская царква|Віцебская Петрапаўлаўская царква}}. Часта асноуны корпус будынку складаецца адно з падоужных нэфау, зразумела, у такіх выпадках бяз купалу, як, напрыклад, у {{Спасылка на Вікіпедыю|Полацкім Сафійскім саборы|Сафійскі сабор, Полацк|Сафійскі сабор (Полацак)}} і інш. Была распаусюджана думка, што купал на базыліцы зьяуляецца пазьнейшаю надбудоукаю з часоу русіфікацыі Беларусі {{Спасылка на Вікіпедыю|Мурауевым|Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Міхаіл Мураўёў}}. Паміж тым, {{Спасылка на Вікіпедыю|Віленскі Петрапаулаускі сабор|Касцёл Святых Пятра і Паўла, Вільнюс|Касцёл Святых Пятра і Паўла (Вільня)}} на {{Спасылка на Вікіпедыю|Антокалі|Антакальніс|Антокаль}}, змураваны пад акрэсьленым уплывам познага італьлянскага адраджэньня, мае купал на трансэпце значна раней эпохі {{Спасылка на Вікіпедыю|Вешацеля|Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Міхаіл Мураўёў}}. {{Спасылка на Вікіпедыю|Віцебскі Усьпенскі|Успенскі сабор і манастыр бызыльян, Віцебск|Царква Ўсьпеньня Прасьвятой Багародзіцы (Віцебск)}} {{перанос пачатак|п=са|к=бор}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lva4whix2a2wbg7pay5eaydhjs37hkr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4391</id>
    <revision>
      <id>291456</id>
      <parentid>28307</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T10:44:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291456</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1652" sha1="f9cwcibklo8ojnhropkx9b2l2fs2wwb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|п=са|к=бор}} у першы час мураваны пад кірауніцтвам італьлянскага архітэктара таксама мае купал органічна зьвязаны з усім корпусам будынку. Ясна, з гэтага ліку трэба, зразумела, выкінуць тую множ выпадкау, калі Мурауеу з прысьпешнікамі цягнуу у свой рай беларускі народ і сапрауды нашлепвау па адным або некалькі купалоу для наданьня характару &quot;истинного&quot; праваслауя, як, напрыклад, на {{Спасылка на Вікіпедыю|Віцебскую Рынкавую царкву|Свята-Васкрасенская (Рынкавая) царква, Віцебск|Царква Ўваскрэшаньня Хрыстова (Рынкавая)}} і інш.

{{Водступ|2|em}}Як вядома, к 17 сталецьцю у Беларусі панавала шляхта, зьдзейсьніваючы сваю дыктатуру і адсунуушы беларускіх магнатау-фэодалау. Значна разьвінулася грашовая гаспадарка. Гандаль патрабавау адсутнасьці дробных фэодау, вялікае нацыянальнае дзяржавы. Патрэба у замках, што панавалі-б над прасторамі магнатау зьнікла. Іх канчаткова падмянілі&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f9cwcibklo8ojnhropkx9b2l2fs2wwb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/45</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4412</id>
    <revision>
      <id>291422</id>
      <parentid>28308</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T21:53:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291422</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1597" sha1="sj7tp2d3j8px77zp0qs6esthb0brd8t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Хомелка&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;палацы й вялікія дамы. З другога боку базыліка задавольвала патрэбам тагочаснага культавога будынку. Асноуныя конструкцыйныя формы былі знойдзены. Адначасна й далей зауважваліся і распрацоуваліся ужо дэкорацыйныя формы.

{{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=150px|выява=Беларуская архітэктура (1925). Малюнак 7.jpg|подпіс='''Віцебская Рынкавая.'''}}

Рэнэсансныя формы, што зьявіліся у беларускай архітэктуры яшчэ у часы панаваньня готыкі, як, напрыклад, у {{Спасылка на Вікіпедыю|Віленскім касьцеле Яна|Касцёл Святых Янаў|Касьцёл Сьвятога Яна (Вільня)}}, {{Спасылка на Вікіпедыю|Ніжнім замку|Комплекс віленскіх замкаў|Комплекс віленскіх замкаў}} й прыватных дамох, {{Спасылка на Вікіпедыю|Горадзенскім замку|Новы замак, Гродна|Новы замак (Горадня)}} і г. д., падмяніліся бароко. Ен нес у сабе монумэнтальнасьць важкіх конструкцыйных і масыуную {{перанос пачатак|п=пыш|к=насьць}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sj7tp2d3j8px77zp0qs6esthb0brd8t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291424</id>
      <parentid>291422</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T21:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291424</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1597" sha1="9v1rhg87fdrukr8mxpaa27y0o08ciky" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Хомелка&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;палацы й вялікія дамы. З другога боку базыліка задавольвала патрэбам тагочаснага культавога будынку. Асноуныя конструкцыйныя формы былі знойдзены. Адначасна й далей зауважваліся і распрацоуваліся ужо дэкорацыйныя формы.

{{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=140px|выява=Беларуская архітэктура (1925). Малюнак 7.jpg|подпіс='''Віцебская Рынкавая.'''}}

Рэнэсансныя формы, што зьявіліся у беларускай архітэктуры яшчэ у часы панаваньня готыкі, як, напрыклад, у {{Спасылка на Вікіпедыю|Віленскім касьцеле Яна|Касцёл Святых Янаў|Касьцёл Сьвятога Яна (Вільня)}}, {{Спасылка на Вікіпедыю|Ніжнім замку|Комплекс віленскіх замкаў|Комплекс віленскіх замкаў}} й прыватных дамох, {{Спасылка на Вікіпедыю|Горадзенскім замку|Новы замак, Гродна|Новы замак (Горадня)}} і г. д., падмяніліся бароко. Ен нес у сабе монумэнтальнасьць важкіх конструкцыйных і масыуную {{перанос пачатак|п=пыш|к=насьць}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9v1rhg87fdrukr8mxpaa27y0o08ciky</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291425</id>
      <parentid>291424</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T21:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291425</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1597" sha1="sj7tp2d3j8px77zp0qs6esthb0brd8t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Хомелка&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;палацы й вялікія дамы. З другога боку базыліка задавольвала патрэбам тагочаснага культавога будынку. Асноуныя конструкцыйныя формы былі знойдзены. Адначасна й далей зауважваліся і распрацоуваліся ужо дэкорацыйныя формы.

{{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=150px|выява=Беларуская архітэктура (1925). Малюнак 7.jpg|подпіс='''Віцебская Рынкавая.'''}}

Рэнэсансныя формы, што зьявіліся у беларускай архітэктуры яшчэ у часы панаваньня готыкі, як, напрыклад, у {{Спасылка на Вікіпедыю|Віленскім касьцеле Яна|Касцёл Святых Янаў|Касьцёл Сьвятога Яна (Вільня)}}, {{Спасылка на Вікіпедыю|Ніжнім замку|Комплекс віленскіх замкаў|Комплекс віленскіх замкаў}} й прыватных дамох, {{Спасылка на Вікіпедыю|Горадзенскім замку|Новы замак, Гродна|Новы замак (Горадня)}} і г. д., падмяніліся бароко. Ен нес у сабе монумэнтальнасьць важкіх конструкцыйных і масыуную {{перанос пачатак|п=пыш|к=насьць}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sj7tp2d3j8px77zp0qs6esthb0brd8t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291457</id>
      <parentid>291425</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T10:49:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291457</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1645" sha1="rod2ag9k6u7sa6iwku8abwx9odb79b8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;палацы й вялікія дамы. З другога боку базыліка задавольвала патрэбам тагочаснага культавога будынку. Асноуныя конструкцыйныя формы былі знойдзены. Адначасна й далей зауважваліся і распрацоуваліся ужо дэкорацыйныя формы.

{{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=150px|выява=Беларуская архітэктура (1925). Малюнак 7.jpg|подпіс='''Віцебская Рынкавая.'''}}

{{Водступ|2|em}}Рэнэсансныя формы, што зьявіліся у беларускай архітэктуры яшчэ у часы панаваньня готыкі, як, напрыклад, у {{Спасылка на Вікіпедыю|Віленскім касьцеле Яна|Касцёл Святых Янаў|Касьцёл Сьвятога Яна (Вільня)}}, {{Спасылка на Вікіпедыю|Ніжнім замку|Комплекс віленскіх замкаў|Комплекс віленскіх замкаў}} й прыватных дамох, {{Спасылка на Вікіпедыю|Горадзенскім Баторыеускім замку|Новы замак, Гродна|Новы замак (Горадня)}} і г. д., падмяніліся бароко. Ен нес у сабе монумэнтальнасьць важкіх конструкцыйных і масыуную {{перанос пачатак|п=пыш|к=насьць}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rod2ag9k6u7sa6iwku8abwx9odb79b8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4413</id>
    <revision>
      <id>291458</id>
      <parentid>28309</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T10:54:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291458</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2701" sha1="cs3qv69ze19xb979ydpfpgpik7bf3l5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|п=пыш|к=насьць}} дэкорацыйных формау з сваймі разрыунымі фронтонамі, фронтонамі з {{Спасылка на Вікіпедыю|волютамі|Валюта, архітэктура|Валюта (архітэктура)}}, парнымі каленкамі і {{абмылка|іншым|іншымі|}} аздобамі. Помнікау бароко пачатку 17 веку амаль, што не захавалася. {{Спасылка на Вікіпедыю|Менскі Дамініканскі касьцел|Касцёл Святога Тамаша Аквінскага і кляштар дамініканцаў, Мінск|Касьцёл Сьвятога Тамаша Аквінскага і кляштар дамініканаў (Менск)}} зьяуляецца быццам пераходным. У ем яшчэ бароко мала. {{Спасылка на Вікіпедыю|Віцебскі Бэрнардынскі|Касцёл Святога Антонія, Віцебск|Касцёл Сьвятога Антонія (Віцебск)}}, {{Спасылка на Вікіпедыю|Сеньненскі|Касцёл Святой Тройцы, Сянно|Касьцёл Найсьвятой Тройцы (Сянно)}}, {{Спасылка на Вікіпедыю|Менскі Катадральны|Архікафедральны касцёл Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі, Мінск|Архікатэдральны касьцёл Імя Найсьвяцейшай Панны Марыі (Менск)}}, Віленскія і інш. касьцелы, {{Спасылка на Вікіпедыю|Віцебская Рынкавая царква|Свята-Васкрасенская (Рынкавая) царква, Віцебск|Царква Ўваскрэшаньня Хрыстова (Рынкавая)}} і г. д. належаць ужо да больш познага часу.

{{Водступ|2|em}}Разьвінуушаяся роскаш шляхты, што адарвалася ад народу, з аднаго боку і сувязь яе з захадам з другога, усе {{абмылка|палялічвалі|павялічвалі}} і павялічвалі роскаш дэкорацыйных формау, даводзячы проста да зграмаджэньня іх у рококо з яго пышнаю легкасьцю, як, напрыклад, у Віленскіх культавых і інш. будынках.

{{Водступ|2|em}}У палове 19 веку да іх далучыуся&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cs3qv69ze19xb979ydpfpgpik7bf3l5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4429</id>
    <revision>
      <id>291423</id>
      <parentid>28310</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T21:54:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291423</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="650" sha1="5i0v0c965v4el7qvo31krpd0z6azrhr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Хомелка&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ампір у Віцебскіх, Віленскіх і інш. будынках, а таксама панскіх провінцыяльных сядзібах побач з ухілам да антыч-

[[Файл:Беларуская архітэктура (1925). Малюнак 8.jpg|250px|center]]

{{Цэнтар|'''Віцебскі Бэрнардынскі.'''}}

ных формау і нямецкага нэоклясыцызму, што перакінуліся на Беларусь разам з агульнаю рэакцыяю на бароко й рококо. Наагул у канцы 18, пачатку 19 веку&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5i0v0c965v4el7qvo31krpd0z6azrhr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291459</id>
      <parentid>291423</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T10:56:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291459</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="743" sha1="21lek5elj3wxmruge95qps08y69nmvw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ампір у Віцебскіх, Віленскіх і інш. будынках, а таксама панскіх провінцыяльных сядзібах побач з ухілам да {{перанос пачатак|п=антыч|к=ных}}

[[Файл:Беларуская архітэктура (1925). Малюнак 8.jpg|250px|center]]

{{Цэнтар|'''Віцебскі Бэрнардынскі.'''}}

{{перанос канец|п=антыч|к=ных}} формау і нямецкага нэоклясыцызму, што перакінуліся на Беларусь разам з агульнаю рэакцыяю на бароко й рококо. Наагул у канцы 18, пачатку 19 веку&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>21lek5elj3wxmruge95qps08y69nmvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4454</id>
    <revision>
      <id>291460</id>
      <parentid>28311</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T10:58:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291460</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1750" sha1="2kq5u8cdxis8500dh3k1r89n6usu08w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;у Горадні, Беластоку, Вільні і інш. местах збудавалася шмат прыгожых і каштоуных клясыцыстычных будовау. Напрыклад, {{Спасылка на Вікіпедыю|Беластоцкі палац|Палац Браніцкіх|Палац Браніцкіх}} 18 веку зьяуляуся другім {{Спасылка на Вікіпедыю|Вэрсалем|Версаль|Вэрсальскі палац}} з сваймі будынкамі, скульптураю, паркам і г. д.

{{Водступ|2|em}}З {{Спасылка на Вікіпедыю|Мікалаеускаю|Мікалай I, імператар расійскі|Мікалай I}}, асабліва Мурауеускаю, русыфікацыяю Беларусі на нашу тэрыторыю прышоу расійскі уплыу. Ен выявіуся бяссэнсоунаю казеншчынаю, шматкупальнасьцю, як мы казалі раней, нашлепваньнем купалоу, забаронаю будаваць без дазволу улады будынкі па свайму пляну і д. п. Сама Расія у 19 веку перажывала архітэктурны заняпад, перапрацоуваючы заходнія першаузоры, і нічога свайго органічна увязаць з беларускаю архітэктураю, заходняга-ж характару, не змагла. А да 18 веку наадварот Беларусь, быць можа, рабіла на яе вядомы уплыу. Успомніць хоць-бы майстроу,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2kq5u8cdxis8500dh3k1r89n6usu08w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4467</id>
    <revision>
      <id>291463</id>
      <parentid>26247</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T11:05:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>291463</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1713" sha1="3oa7raqfnmcv4da9tvy2gsntfpk8751" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Renessaince&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{№|47}}якіх забрау з Беларусі {{Спасылка на Вікіпедыю|Нікан|Нікан, Патрыярх Маскоўскі|Нікан (Патрыярх Маскоўскі)}} і якія далі Маскве беларускую разьбу або як яе завуць там у тагачасных актах „{{Спасылка на Вікіпедыю|рэзь беларускую|Беларуская рэзь|Беларуская рэзь}}“.

{{Водступ|2|em}}У другой палове 19 веку Беларусь прарэзалі чыгункавыя магістралі. Беласток, Горадня, Віцебск і інш. месты выраслі у буйныя прамысловыя асяродкі. І цяперака старыя конструкцыйныя формы не маглі задавольваць новым умовам жыцьця. Сталі потрэбны вялізарныя будынкі для пасажырау на станцыях, для гандлевых опэрацыяу у местах і г. д. Пачалася у Беларусі новая архітэктура у відзе прыгожых вакзалау (Ворша, Менск, Бярэсьце і інш.), банкау (Віцебск, Вільня і інш.) біржау, вялізных даходных дамоу і д. п. Яна распрацоувала клясыцыстычныя мотывы поруч з заходня-эурапэйскаю і расійскаю.

{{Водступ|2|em}}Такім чынам, беларускі стыль усе {{перанос пачатак|п=блі|к=жэй}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3oa7raqfnmcv4da9tvy2gsntfpk8751</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291464</id>
      <parentid>291463</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T11:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>291464</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1703" sha1="2etz5lctor5bhr1d305akob64lpvbaf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Renessaince&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;якіх забрау з Беларусі {{Спасылка на Вікіпедыю|Нікан|Нікан, Патрыярх Маскоўскі|Нікан (Патрыярх Маскоўскі)}} і якія далі Маскве беларускую разьбу або як яе завуць там у тагачасных актах „{{Спасылка на Вікіпедыю|рэзь беларускую|Беларуская рэзь|Беларуская рэзь}}“.

{{Водступ|2|em}}У другой палове 19 веку Беларусь прарэзалі чыгункавыя магістралі. Беласток, Горадня, Віцебск і інш. месты выраслі у буйныя прамысловыя асяродкі. І цяперака старыя конструкцыйныя формы не маглі задавольваць новым умовам жыцьця. Сталі потрэбны вялізарныя будынкі для пасажырау на станцыях, для гандлевых опэрацыяу у местах і г. д. Пачалася у Беларусі новая архітэктура у відзе прыгожых вакзалау (Ворша, Менск, Бярэсьце і інш.), банкау (Віцебск, Вільня і інш.) біржау, вялізных даходных дамоу і д. п. Яна распрацоувала клясыцыстычныя мотывы поруч з заходня-эурапэйскаю і расійскаю.

{{Водступ|2|em}}Такім чынам, беларускі стыль усе {{перанос пачатак|п=блі|к=жэй}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2etz5lctor5bhr1d305akob64lpvbaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/50</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4468</id>
    <revision>
      <id>291465</id>
      <parentid>28313</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T11:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291465</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1556" sha1="4xs49fspr01l7u46crd0p0f55uyggro" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|п=блі|к=жэй}} і бліжэй падыходзіу да заходня-эурапэйскага з сваймі некаторымі асаблівасьцямі усходня й заходня беларускае архітэктуры, як, напрыклад, упрошчваньне з пачатку і да канца у першай. Паміж іншым, упрошчваньне гэтае не псавала першаузорау, а, наадварот, ператварала у свае, уносіла вядомую стройнасьць. Праз увесь час зусім нормальна адбывалася імкненьне не да краевага, абласнога, нават, не да беларускага нацыянальнага, а праз беларускае нацыянальнае да агульначалавечага.

{{Водступ|2|em}}Вялікая Кастрычнікавая рэволюцыя зьнішчыла стары лад. У пераходны кругабег мы робім ніудзячную працу дапасаваньня старых культавых і грамадзянскіх будынкау да нашых патрэбау. Але нават сучаснасьць патрабуе заміж грамадзянскіх муроу для магнатау, шляхты, капіталістых, што задавольвалі іх {{перанос пачатак|п=інды|к=відуальныя}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4xs49fspr01l7u46crd0p0f55uyggro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>4490</id>
    <revision>
      <id>291467</id>
      <parentid>28314</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T11:35:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291467</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="801" sha1="886k54o7ctnuvtua0b5kbqwnpa8ijng" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|п=інды|к=відуальныя}} патрэбы і заміж культавых будынкау, як месца духоунага прыгнечаньня, — новых палацау працы, тэатрау, клюбау і інш., адпавядаючых патрэбам колектыву й духоунаму разьвіцьцю асобы. І Беларусь, як Самастойная Савецкая Соцыялістычня Рэспубліка дасьць нам у будучыне шэраг такіх будовау, што будуць, задавольваць патрэбы працоунага люду з яго нацыянальнымі адзнакамі.


{{Накіравальная рыса|6em|height=3px}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>886k54o7ctnuvtua0b5kbqwnpa8ijng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беларуская архітэктура (1925)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5339</id>
    <revision>
      <id>291415</id>
      <parentid>290435</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T20:47:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1994" sha1="bdlbbvooovxcq5a6v2hdy7kkz5rbq3g" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Беларуская архітэктура
 | аўтар     = Мікалай Каспяровіч
 | год       = 1925 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Мастацтвазнаўчая праца
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = 
}}

&lt;pages index=&quot;Kaspiarovich.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Kaspiarovich.pdf&quot; from=&quot;3&quot; to=&quot;3&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Kaspiarovich.pdf&quot; from=&quot;4&quot; to=&quot;4&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Kaspiarovich.pdf&quot; from=&quot;5&quot; to=&quot;5&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Kaspiarovich.pdf&quot; from=&quot;6&quot; to=&quot;6&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{цэнтар|{{Разьбіўка|ЗЬМЕСТ}}.&lt;ref&gt;У арыгінальным выданьні няма, дададзена дзеля зручнасьці. (Вікікрыніцы [[File:Wikisource-logo.svg|16px]])&lt;/ref&gt;|памер=140%}}

{{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}}
{{Калёнтытул|right=Стар.}}

{{Dotted TOC||[[Беларуская архітэктура (1925)/Прадмова|Прадмова]]|5{{gap|0.5em}}|3|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||[[Беларуская архітэктура (1925)/Беларуская архітэктура|Беларуская архітэктура]]|9{{gap|0.5em}}|3|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||[[Беларуская архітэктура (1925)/Літаратура|Літаратура]]|51{{gap|0.5em}}|3|col3-width=2.5em}}
{{block center/e}}

-----------
{{Крыніцы}}

{{PD-old-70}}

[[Катэгорыя:Мастацтвазнаўчыя працы Мікалая Каспяровіча]]
[[Катэгорыя:Архітэктура]]
[[Катэгорыя:Творы 1925 года]]
[[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Віцебску]]</text>
      <sha1>bdlbbvooovxcq5a6v2hdy7kkz5rbq3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Kaspiarovich.pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>7771</id>
    <revision>
      <id>291420</id>
      <parentid>28301</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T21:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>291420</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="187" sha1="qfpurotrppfbusjeoshp5mmqj9wfrd5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

[[Файл:Беларуская архітэктура (1925). Малюнак 5.jpg|250px|center]]

{{Цэнтар|'''Плян Віцебскае Ільлінскае.'''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qfpurotrppfbusjeoshp5mmqj9wfrd5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291448</id>
      <parentid>291420</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T07:18:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Правераная */</comment>
      <origin>291448</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="187" sha1="4v3iy7s3j9vrjdcybqq9q9d5p0naop6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

[[Файл:Беларуская архітэктура (1925). Малюнак 5.jpg|250px|center]]

{{Цэнтар|'''Плян Віцебскае Ільлінскае.'''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4v3iy7s3j9vrjdcybqq9q9d5p0naop6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Галоўная старонка/Стужка вікінавінаў</title>
    <ns>10</ns>
    <id>9254</id>
    <revision>
      <id>291413</id>
      <parentid>291214</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T20:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28167" sha1="mpqiqn4s3f632jd8d9ktzyglds0umiz" xml:space="preserve">&lt;!-- Пішыце ў стужку пад гэтай палоскай --&gt;
----
&lt;div style=&quot;height:500px;overflow:auto;&quot;&gt;
* {{Прапанаваны экспарт|Нябесныя бегі (1931)}} 06.07.2026 ''[[Аўтар:Язэп Драздовіч|Язэп Драздовіч]]''. «[[Нябесныя бегі (1931)|Нябесныя бегі]]», 1931
* {{Прапанаваны экспарт|Творы (Купала, 1942)}} 04.07.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]», 1942
* {{Прапанаваны экспарт|Люба Лук’янская (1937)}} 03.07.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Люба Лук’янская (1937)|Люба Лук’янская]]», 1937
* {{Прапанаваны экспарт|Запіскі Самсона Самасуя (1953)}} 01.07.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Мрый|Андрэй Мрый]]''. «[[Запіскі Самсона Самасуя (1953)|Запіскі Самсона Самасуя]]», 1953
----
* {{Прапанаваны экспарт|Зборнік «Роднага Краю» за 1934 год (1935)}} 29.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Зборнік «Роднага Краю» за 1934 год (1935)|Зборнік „Роднага Краю“ за 1934 год]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|Волаты (1929)}} 28.06.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Каспяровіч|Мікола Касьпяровіч]]''. «[[Волаты (1929)|Волаты]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925)}} 26.06.2026 ''[[Аўтар:Усевалад Ігнатоўскі|Усевалад Ігнатоўскі]]''. «[[Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925)|Кароткі нарыс гісторыі Беларусі]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)}} 24.06.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Adam Stankievič]]''. «[[U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi]]», 1938
* {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)}} 23.06.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі}} 18.06.2026 ''[[Аўтар:Аркадзь Быкаў|Аркадзь Быкаў]]''. «[[Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Канстанцін Кернажыцкі|Канстанцін Кернажыцкі]]''. «[[Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Вязьмо (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Вязьмо (1932)|Вязьмо]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)}} 08.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj]]», 1863
* {{Прапанаваны экспарт|Weliki Hospodarv presławnych Narodow…}} 05.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Weliki Hospodarv presławnych Narodow…]]», 1648
* {{Прапанаваны экспарт|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)}} 04.06.2026 ''[[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|Алесь Галынец]]''. «[[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Атрута (1927)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Атрута (1927)|Атрута]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|На чыгунцы (1928)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[На чыгунцы (1928)|На чыгунцы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)}} 02.06.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)|Падарунак Беларускаму Жаўнеру]]», 1920
----
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 30.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]''. «[[Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць (1903)|Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць]]», 1903
* {{Прапанаваны экспарт|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)}} 30.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Мэтодыка роднае мовы (1926)}} 27.05.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Канстанцін Міцкевіч]]''. «[[Мэтодыка роднае мовы (1926)|Мэтодыка роднае мовы]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Птушка на волі (1932)}} 20.05.2026 ''[[Аўтар:Вольга Сахарава|Ольга Сахарава]]''. «[[Птушка на волі (1932)|Птушка на волі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 18.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Карусь Каганец|Карусь Костровицки]]'' і ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|С. Шаулоўски]]''. «[[Гутарки аб неби и зямли (1907)|Гутарки аб неби и зямли]]», 1907
* {{Прапанаваны экспарт|Язэп Крушынскі (1929—1932)/2}} 16.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Язэп Крушынскі (1929—1932)/2|Язэп Крушынскі. Кніга другая]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|На крэсах усходніх (1933)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Ілья Гурскі|Ільля Гурскі]]''. «[[На крэсах усходніх (1933)|На крэсах усходніх]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Салавей (1928)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Салавей (1928)|Салавей]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Ab teatry (1927)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Станіслаў Грынкевіч|Stanisłaŭ Hrynkiewič]]''. «[[Ab teatry (1927)|Ab teatry]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/7}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/7|«Дзянніца», № 7]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/6}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/6|«Дзянніца», № 6]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/5}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/5|«Дзянніца», № 5]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/4}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/4|«Дзянніца», № 4]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Ветрагоны (1930)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Ветрагоны (1930)|Ветрагоны]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Пётр Гарбацэвіч-Клінцэвіч|Пётар Гарбацэвіч]]''. «[[Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)|Полёнізацыя Заходняй Беларусі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/3}} 06.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/3|«Дзянніца», № 3]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Суд (1925, Вільня)}} 05.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Суд (1925, Вільня)|Суд]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/2}} 05.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/2|«Дзянніца», № 2]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|На зломе (1925)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Янка Нёманскі|Янка Нёманскі]]''. «[[На зломе (1925)|На зломе]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|За двадцаць пяць гадоў (1928)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[За двадцаць пяць гадоў (1928)|За двадцаць пяць гадоў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/1}} 03.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/1|«Дзянніца», № 1]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзесяць (1930)}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Дзесяць (1930)|Дзесяць]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Мікола Ільяшэвіч|Мікола Ільяшэвіч]]''. «[[Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Полымя (часопіс)/1922/1}} 01.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Полымя (часопіс)/1922/1|«Полымя», № 1]], 1922
----
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданні (Бядуля, 1947)}} 29.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Змітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданні (Бядуля, 1947)|Апавяданні]]», 1947
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданьні (Бядуля, 1926)}} 27.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданьні (Бядуля, 1926)|Апавяданьні]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Абдзіраловіч і Барыка}} 25.04.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]]''. «[[Абдзіраловіч і Барыка]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Smyk biełaruski (1908)}} 24.04.2026 ''[[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Symon Reŭka s pad Barysowa]]''. «[[Smyk biełaruski (1908)|Smyk biełaruski]]», 1908
* {{Прапанаваны экспарт|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)}} 23.04.2026 ''[[Аўтар:Сяргей Паўловіч|Сяргей Паўловіч]]''. «[[Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|На зачарованых гонях (1927)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[На зачарованых гонях (1927)|На зачарованых гонях]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Рэволюцыйным шляхам (1928)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Рэволюцыйным шляхам (1928)|Рэволюцыйным шляхам]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Над ракою Арэсай (1933)}} 12.04.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Над ракою Арэсай (1933)|Над ракою Арэсай]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Вогнішча барацьбы (1930)}} 08.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Вогнішча барацьбы (1930)|Вогнішча барацьбы]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка}} 04.04.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка|З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)}} 03.04.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімер Сваяк]]''. «[[Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі]]», 1992
----
* {{Прапанаваны экспарт|Бацькаў сын (1932)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Бацькаў сын (1932)|Бацькаў сын]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Бярозка (1923)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]''. «[[Бярозка (1923)|Бярозка]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Янка Канцавы (1924)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімір Сваяк]]''. «[[Янка Канцавы (1924)|Янка Канцавы]]», 1924
* {{Прапанаваны экспарт|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Тамаш Грыб|Тамаш Грыб]]''. «[[И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|1905 год (1926)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Уладзімір Ленін|Уладзімір Ленін]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Канстанцін Ламака|Канстанцін Ламака]]''. «[[1905 год (1926)|1905 год]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Hołas dušy (1949)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Ks. K. Stepovič]]''. «[[Hołas dušy (1949)|Hołas dušy]]», 1949
* {{Прапанаваны экспарт|Кат у белай манішцы (1942)}} 13.03.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Кат у белай манішцы (1942)|Кат у белай манішцы]]», 1942
* {{Прапанаваны экспарт|Skarb (1927)}} 12.03.2026 ''[[Аўтар:Ян Васілеўскі (1885—1948)|Jan Wasileŭski]]''. «[[Skarb (1927)|Skarb]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)|Rodnaja mowa ŭ światyniach]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|А што далей? (Шыла)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Мікола Шыла|Мікола Шыла]]''. «[[А што далей? (Шыла)|А што далей?]]», 1948
* {{Прапанаваны экспарт|Ляля Мэнке (Луцкевіч)}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Ляля Мэнке (Луцкевіч)|Ляля Мэнке]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Стагодзьдзе новага беларускага друку}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнт Гадлеўскі]]''. «[[Стагодзьдзе новага беларускага друку|Стагодзьдзе новага беларускага друку]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|11 ліпеня (1930)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Ілары Барашка|Ілары Барашка]]''. «[[11 ліпеня (1930)|11 ліпеня]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)|Другое чытанне для дзяцей беларусаў]]», 1909
----
* {{Прапанаваны экспарт|Сымон Музыка (1925)}} 28.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Сымон Музыка (1925)|Сымон Музыка]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Лябірынты (1944)}} 26.02.2026 ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]''. «[[Лябірынты (1944)|Лябірынты]]», 1944
* {{Прапанаваны экспарт|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Фадзей Руткоўскі|Fadziej Rutkoŭski]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Wincuk Marcinkiewicz]]''. «[[Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła]]», 1910
* {{Прапанаваны экспарт|Гудкі (1931)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Гудкі (1931)|Гудкі]]», 1931
* {{Прапанаваны экспарт|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Сяргей_Замбржыцкі|Сяргей Замбржыцкі]]''. «[[«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа)]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Гірт з воўчага логу (1930)}} 19.02.2026 ''[[Аўтар:Яніс Райніс|Яніс Райніс]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Язэп Дыла|Назар Бываеўскі]]''. «[[Гірт з воўчага логу (1930)|Гірт з воўчага логу]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|З літуанізмаў у беларускай мове}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[З літуанізмаў у беларускай мове|З літуанізмаў у беларускай мове]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры]]», 1921
* {{Прапанаваны экспарт|Закаханая (Салагуб)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Алесь Салагуб|Алесь Салагуб]]''. «[[Закаханая (Салагуб)|Закаханая]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі]]», 1919
* {{Прапанаваны экспарт|Напор (1933)}} 15.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Напор (1933)|Напор]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Гапонъ (1909)}} 13.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Гапонъ (1909)|Гапонъ]]», 1909
* {{Прапанаваны экспарт|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)}} 11.02.2026 ''[[Аўтар:Пятро Мятла|Пятро Мятла]]''. «[[Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Ігнат Дварчанін|Ігнат Дварчанін]]''. «[[Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Гаўрыіл Сушкін|Гаўрыіл Сушкін]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Адвечная песьня (1927)}} 08.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Адвечная песьня (1927)|Адвечная песьня]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|400-лецьце Літоўскага Статуту}} 06.02.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Шкялёнак|Мікалай Шкялёнак]]''. «[[400-лецьце Літоўскага Статуту|400-лецьце Літоўскага Статуту]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Zyla Karalewič (1937)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Сцяпан Васільчанка|Sciapan Wasilčenko]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zyla Karalewič (1937)|Zyla Karalewič]]», 1937
* {{Прапанаваны экспарт|На рубяжы (1925)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[На рубяжы (1925)|На рубяжы]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Alenčyna wiasielle (1923)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Зязюля|Андрэй Зязюля]]''. «[[Alenčyna wiasielle (1923)|Alenčyna wiasielle]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Шляхам жыцьця (1923)|Шляхам жыцьця]]», 1923
----
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 25.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Устаноўка (1930)|Устаноўка]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)}} 24.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)|Сшытак вершаў (1938—1946)]]», 1946
* {{Прапанаваны экспарт|На загонах (1928)}} 23.1.2026 ''[[Аўтар:Васіль Каваль|Васіль Каваль]]''. «[[На загонах (1928)|На загонах]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Сьцежкі-дарожкі (1928))}} 21.1.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Сьцежкі-дарожкі (1928)|Сьцежкі-дарожкі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Руска-беларускі слоўнік (1937)}} 20.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускі слоўнік]]», 1937
----
{{справа|''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2012|2012]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2013|2013]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2014|2014]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2015|2015]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2016|2016]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2017|2017]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2019|2019]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2020|2020]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2021|2021]], ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2022|2022]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2023|2023]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2024|2024]]''
''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2025|2025]]''}}
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mpqiqn4s3f632jd8d9ktzyglds0umiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Галоўная старонка/Што зрабіць</title>
    <ns>10</ns>
    <id>9260</id>
    <revision>
      <id>291414</id>
      <parentid>291006</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T20:42:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5066" sha1="4cmig7ykgwk6oqwhmgzsq9xxst23wo1" xml:space="preserve">:&lt;span style=&quot;padding:0 0.5em;margin-right:1px; solid #000;background:#FFA0A0&quot; title=&quot;{{{1}}}&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[:Катэгорыя:Вікікрыніцы:Індэксы без распазнанага тэксту|Патрэбнае распазнаванне тэксту]] ({{smaller|{{PAGESINCAT:Вікікрыніцы:Індэксы без распазнанага тэксту}}}})
:&lt;span style=&quot;padding:0 0.5em;margin-right:1px; solid #000;background:#FFE867&quot; title=&quot;{{{1}}}&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[:Катэгорыя:Вікікрыніцы:Нявычытаныя індэксы|Патрэбная вычытка]] ({{smaller|{{PAGESINCAT:Вікікрыніцы:Нявычытаныя індэксы}}}})
:&lt;span style=&quot;padding:0 0.5em;margin-right:1px; solid #000;background:#AFAFFF&quot; title=&quot;{{{1}}}&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[:Катэгорыя:Вікікрыніцы:Індэксы, гатовыя да кампіляцыі|‎Гатовая да супастаўлення і падзелу]] ({{smaller|{{PAGESINCAT:Вікікрыніцы:Індэксы, гатовыя да кампіляцыі}}}})
:&lt;span style=&quot;padding:0 0.5em;margin-right:1px; solid #000;background:#90FF90&quot; title=&quot;{{{1}}}&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[:Катэгорыя:Вікікрыніцы:Індэксы ў вычытцы|Вычытаныя, але патрабуюць праверкі]] ({{smaller|{{PAGESINCAT:Вікікрыніцы:Індэксы ў вычытцы}}}})
:&lt;span style=&quot;padding:0 0.5em;margin-right:1px; solid #000;background:#00137F&quot; title=&quot;{{{1}}}&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; [[:Катэгорыя:Вікікрыніцы:Правераныя індэксы‎|Правераныя]] ({{smaller|{{PAGESINCAT:Вікікрыніцы:Правераныя індэксы}}}})
&lt;hr/&gt;
Калі ласка, перад вычытваннем азнаёмцеся з [[Вікікрыніцы:Дапамога#Афармленьне_індэксаў|парадамі]] да гэтага.
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''Вычытваецца цяпер'''&lt;/div&gt;
На дадзены момант на Вікікрыніцах вычытваюцца наступныя буйныя творы, з якімі Вы б маглі дапамагчы:

* Бѣлорусскій сборникъ. {{Скан|[[Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912)/3|Выпускъ 3]]|Романов Е. Р. Бѣлорусскій сборнікъ. Томъ первый. Губерніѧ могилевскаѧ. Выпускъ третий. Сказки. Витебскъ. 1887.pdf}} [[Аўтар:Еўдакім Раманаў|Еўдакіма Раманава]] (1887)
* {{Скан|[[Краязнаўства (1929)|Краязнаўства]]|Краязнаўства (1929).pdf}} [[Аўтар:Мікалай Каспяровіч|Міколы Касьпяровіча]] (1929)
* {{Скан|[[Сучасная рэлігійнасьць (1930)|Сучасная рэлігійнасьць]]|Сучасная рэлігійнасьць (1930).pdf}} [[Аўтар:Сямён Вальфсон|Сямёна Вальфсона]] (1930)
* {{Скан|[[Будучыня (1947)|Будучыня]]|Будучыня (1947).pdf}} [[Аўтар:Эдуард Самуйлёнак|Эдуарда Самуйлёнка]] (1947)

&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''Варта праверыць'''&lt;/div&gt;
Ніжэйпададзеныя творы варта праверыць. Магчыма, там ёсць памылкі друку, дапушчаныя ў часе вычытвання.
* {{Скан|[[Патрэбнасць нацыанальнаго жыцьця для беларусау і Самаадзначэньня народу (1918)|Патрэбнасць нацыанальнаго жыцьця для беларусау і Самаадзначэньня народу]]|Патрэбнасць нацыянальнага жыцця для беларусаў і самаадзначэння народа.pdf}} [[Аўтар:Фабіян Шантыр|Фабіяна Шантыра]] (1918)
* {{Скан|[[Беларускі рух ад 1917 да 1920 году (1920)|Беларускі рух ад 1917 да 1920 году]]|Язэп Варонка.pdf}} [[Аўтар:Язэп Варонка|Язэпа Варонкі]] (1920)
* {{Скан|[[Беларуская архітэктура (1925)|Беларуская архітэктура]]|Kaspiarovich.pdf}} [[Аўтар:Мікалай Каспяровіч|Мікалая Касьпяровіча]] (1925)
* {{Скан|[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1925)|Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski]]|Doktar Francišak Skaryna pieršy drukar biełaruski.pdf}} [[Аўтар:Адам Станкевіч|Адама Станкевіча]] (1925)
* {{Скан|[[Нябесныя бегі (1931)|Нябесныя бегі]]|Драздовіч Нябесныя бегі.pdf}} [[Аўтар:Язэп Драздовіч|Язэпа Драздовіча]] (1931)

&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4cmig7ykgwk6oqwhmgzsq9xxst23wo1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беларуская архітэктура (1925)/Прадмова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125440</id>
    <revision>
      <id>291407</id>
      <parentid>290440</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T20:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="690" sha1="pv9zimhlz5fmjvgcekoqavscvs5uqlk" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Прадмова
 | аўтар     = Мікалай Шчакаціхін
 | год       = 1925 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = 
 | наступны  = [[Беларуская архітэктура (1925)/Беларуская архітэктура|Беларуская архітэктура]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Kaspiarovich.pdf&quot; from=&quot;7&quot; to=&quot;10&quot; /&gt;
-----------
{{Крыніцы}}
{{Выроўніваньне-канец}}

[[Катэгорыя:Публіцыстыка Мікалая Шчакаціхіна]]</text>
      <sha1>pv9zimhlz5fmjvgcekoqavscvs5uqlk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/136</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125944</id>
    <revision>
      <id>291432</id>
      <parentid>291292</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T06:18:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291432</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4429" sha1="28fa2vsd8ckrlaji0on17jofaswu67z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Арлоўскі&quot;/&gt;„Я табе праўду скажу, стараста, што гэтыя народныя школы, то толькі псуюць нашага брата-мужыка. Тры зімы вучыцца, а нічога ён ня знаець: пісьма ня можаць нікуды напісаць.“ „…і я хвалю і люблю навукі, ато ён з народнай школы ня ўчоны, а толькі скалячоны.“ Толькі Арлоўскі, як і Пшчолка, не стараецца адгадаць грунтоўнай прычыны таго калецтва і скрытыкаваць самую школу. Агульнай прыметай усіх твораў Арлоўскага ёсьць чыста-народны беларускі нахіл разьвязываць пытаньне з {{разьбіўка|дыдактычнага}} і быццам {{разьбіўка|філёзофскага боку}}. Надта мала ў яго вершаў, гдзе-б пераважалі элементы чыста-мастацкія („Два мужыкі ў лесе на дрывасецы“).
&lt;section end=&quot;Арлоўскі&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Этнографы&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Выдатныя беларускія этнографы і вучоныя.}}&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}А. {{разьбіўка|Слупскі}} выдаваў беларускія календары на 1892 і 1893 г. г. ў Менску, да якіх прыкладаў альманахі з артыкуламі і вершамі ў беларускай мове ці па беларусазнаўству. Сам Слупскі шмат пісаў па беларускай этнографіі.&lt;/br&gt;

{{gap|2em}}{{разьбіўка|Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі}} (1844—1910) — родам з Віцебшчыны, выдатны беларускі этнограф-самавук, працаю каторага карыстаў для сваіх зборнікаў вядомы этнограф Шэйн. Можна з пеўнасьцю сказаць, што толькі неспагадныя ўмовы жыцьця не дазволілі Нікіфароўскаму разьвіць свае здольнасьці ў беларускай белетрыстыцы, хоць ён меў да таго пеўны нахіл. З яго працы асабліва цікаўны і важны
такія рэчы: 1) „Нарысы простанароднага жыцьця-быцьця ў Віцебскай Беларусі і апісаньне рэчаў штодзеннага ўжытку“ (Віцебск, 1895 г.); 2) „Простанародныя прыметы і забабоны“ (Віцебск, 1897 г.); 3) „Нарысы Віцебскай Беларусі“ (1892—1897 г. г.). Апрача таго, Нікіфароўскі напісаў колькі невялічкіх кніжачак этнографічна-белетрыстычнага характару з дзіўнымі малюнкамі побыту. Беларускую народную мову
ўмеў ён дасканальна. Праз усё жыцьцё Нікіфароўскі быў вучыцелем прыгатаваўчае клясы ў мужчынскай гімназіі ў Віцебску.&lt;/br&gt;

{{gap|2em}}{{разьбіўка|Аўдакім Раманавіч Раманаў}} (рад. ў 1855 г.) — з беднай сям‘і, з Беліцы блізка Гомлю, з Магілеўшчыны; плодны сучасны беларускі этнограф, надта заслужоны ў беларускай этнографіі. Кніжкі яго „Беларускага зборніка“ зрабіліся дужа популярнымі на Беларусі. Яны даўно ўсе разыйшліся, глаўным чынам, у народзе, і ў продажы іх не знайці. Іх надта ахвотна і з вялікай цікаўнасьцю чытаюць сяляне-беларусы, для каторых „Беларускі зборнік“ Раманава — не этнографія, а улюбёная „прыгожая“ літэратура.&lt;/br&gt;
&lt;section end=&quot;Этнографы&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>28fa2vsd8ckrlaji0on17jofaswu67z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/140</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125956</id>
    <revision>
      <id>291385</id>
      <parentid>291297</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T19:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291385</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2785" sha1="9bsvk9zhummyleth981upcphikwus6q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Нашаніўская&quot;/&gt;Я. Купала, М. Багдановіч, З. Бядуля, А. Гарун, Ф. Аляхновіч і інш.). Зьявілісь чыста-сялянскія пісьменьнікі (Л. Лобік, Стары Улас і інш.) У нашаніўскую пару разьвілася і беларуская публіцыстыка (А. Навіна, Власт, Я. Лёсік і інш.).

{{gap|2em}}{{larger|Ян Луцкевіч}} (1881—1919) — віленскі археолёг, родам з Менска, быў адным з самых відных дзеячаў нашаніўскае пары. Як выдатная {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 26.jpg|подпіс={{Разьбіўка|Ян Луцкевіч}}.}} культурная сіла ў адраджэньні і палітычны правадыр такога руху, дзе разьвіцьце нацыянальнай літэратуры было грунтам усяе працы, Ян Луцкевіч, хоць сам блізка што і ня пісаў, зрабіў тым часам вялікую работу ў гісторыі нашаніўскае літэратуры, быўшы ініцыятарам „Нашае Долі“ і „Нашае Нівы“, дабываўшы кошты на друкаваньне, гуртуючы ля сябе людзей слова і жывучы з імі адным жыцьцём. У гісторыі-ж адраджэньня наагул Я. Луцкевіч мае значаньне непараўнавана важнейшае. Беларускаму народу адказаў ён багаты нацыянальны музэй, які з вялікаю пільнасьцю і працаю зьбіраў праз усё жыцьцё. Памёр ад сухот і пахован у Закапаным, у Галічыне. (Гл. кнігу „Памяці Івана Луцкевіча ў першыя ўгодкі сьмерці яго“, Вільня, 1920 г.).
&lt;section end=&quot;Нашаніўская&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Каганец&quot;/&gt;{{c|{{x-larger|'''Старэйшыя пісьменьнікі.}}}}

&lt;center&gt;{{x-larger|'''Карусь Каганец.'''}}&lt;/br&gt;({{larger|†}} 1918 г.)&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} На сьмерць пісьменьніка ў „Вольнай Беларусі“ (№ 20—21, 1918 г.) было напісана вось што: „К. Каганец (Казімір Кастравіцкі) належыць да
&lt;section end=&quot;Каганец&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9bsvk9zhummyleth981upcphikwus6q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291433</id>
      <parentid>291385</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T06:20:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291433</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2791" sha1="0hr10fl9pdqg7qflzxk2u9o4bublq8v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Нашаніўская&quot;/&gt;Я. Купала, М. Багдановіч, З. Бядуля, А. Гарун, Ф. Аляхновіч і інш.). Зьявілісь чыста-сялянскія пісьменьнікі (Л. Лобік, Стары Улас і інш.) У нашаніўскую пару разьвілася і беларуская публіцыстыка (А. Навіна, Власт, Я. Лёсік і інш.).

{{gap|2em}}{{larger|'''Ян Луцкевіч'''}} (1881—1919) — віленскі археолёг, родам з Менска, быў адным з самых відных дзеячаў нашаніўскае пары. Як выдатная {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 26.jpg|подпіс={{Разьбіўка|Ян Луцкевіч}}.}} культурная сіла ў адраджэньні і палітычны правадыр такога руху, дзе разьвіцьце нацыянальнай літэратуры было грунтам усяе працы, Ян Луцкевіч, хоць сам блізка што і ня пісаў, зрабіў тым часам вялікую работу ў гісторыі нашаніўскае літэратуры, быўшы ініцыятарам „Нашае Долі“ і „Нашае Нівы“, дабываўшы кошты на друкаваньне, гуртуючы ля сябе людзей слова і жывучы з імі адным жыцьцём. У гісторыі-ж адраджэньня наагул Я. Луцкевіч мае значаньне непараўнавана важнейшае. Беларускаму народу адказаў ён багаты нацыянальны музэй, які з вялікаю пільнасьцю і працаю зьбіраў праз усё жыцьцё. Памёр ад сухот і пахован у Закапаным, у Галічыне. (Гл. кнігу „Памяці Івана Луцкевіча ў першыя ўгодкі сьмерці яго“, Вільня, 1920 г.).
&lt;section end=&quot;Нашаніўская&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Каганец&quot;/&gt;{{c|{{x-larger|'''Старэйшыя пісьменьнікі.}}}}

&lt;center&gt;{{x-larger|'''Карусь Каганец.'''}}&lt;/br&gt;({{larger|†}} 1918 г.)&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} На сьмерць пісьменьніка ў „Вольнай Беларусі“ (№ 20—21, 1918 г.) было напісана вось што: „К. Каганец (Казімір Кастравіцкі) належыць да
&lt;section end=&quot;Каганец&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0hr10fl9pdqg7qflzxk2u9o4bublq8v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/145</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125961</id>
    <revision>
      <id>291391</id>
      <parentid>291309</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T19:49:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291391</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2954" sha1="aupcl7tlf4bufrxe2zctob4f2how87j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|'''Ц{{gap|0.3em}}ё{{gap|0.3em}}т{{gap|0.3em}}к{{gap|0.3em}}а.'''}}&lt;/br&gt;({{larger|†}} 1916 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|Біаграфічны матар‘ял.}} Пад псэўданімам Цёткі пісала і пад такім-жа партыйным празваньнем працавала сярод работнікаў у Вільні Алёізія Кейрыс, дзявочая фамілія каторай — Пашкевічанка. Арадзілася яна ў сялянскай сям‘і ў Лідчыне. Саматугам, без вялікай помачы ад бацькоў, здолела {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 27.jpg|подпіс=А. {{Разьбіўка|Цётка}}.}} вучыцца, скончыла гімназію (ў Вільні) і здабыла вышэйшую адукацыю. У 1904 годзе ўзялася Цётка за грамадзкую працу ў Вільні і адразу паказала свае арганізатарскія здольнасьці, пачаўшы зьбіраць беларускіх работнікаў у Беларускую Coцыялістычную Грамаду. У 1904—1905 гадох Цётку можна было відзець на ўсіх вялікіх работніцкіх сходах; а калі настаў час вялікіх публічных мітынгаў, яна выступала ўсюдых, будзячы агульнае спагаданьне сваімі шчырымі і гарачымі беларускімі прамовамі. У часе сваёй нядоўгай працы ў нова-вілейскай бальніцы, яна была ў самым цэнтры работніцкіх арганізацый Нова-Вілейска, дзе паказала асаблівую энэргію. Калі пачала выхадзіць „Наша Доля“, Цётка аддала ёй свае літэратурныя здольнасьці. За тую работу пацягнулі яе пад суд, дык яна ўцякла заграніцу, у Львоў, там слухала лекцыі на гісторыка-філёлёгічным аддзеле і працавала над беларускімі бэтлейкамі, якія выбрала сабе тэмай для доктарату. Пабраўшыся з інжынэрам-ліцьвіном Кейрысам і так зьмяніўшы фамілію, вярнулась на Беларусь і ўзноў завінулася ў Вільні ля грамадзкай працы, глаўным чынам, на школьнай і тэатральнай ніве. Нейкі час жыла Цётка ў Пецярбурзе,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aupcl7tlf4bufrxe2zctob4f2how87j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291436</id>
      <parentid>291391</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T06:24:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291436</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2960" sha1="dljxwg3h5aqk578ksc9sm0g9ggs6x0h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|'''Ц{{gap|0.3em}}ё{{gap|0.3em}}т{{gap|0.3em}}к{{gap|0.3em}}а.'''}}&lt;/br&gt;({{larger|†}} 1916 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Пад псэўданімам Цёткі пісала і пад такім-жа партыйным празваньнем працавала сярод работнікаў у Вільні Алёізія Кейрыс, дзявочая фамілія каторай — Пашкевічанка. Арадзілася яна ў сялянскай сям‘і ў Лідчыне. Саматугам, без вялікай помачы ад бацькоў, здолела {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 27.jpg|подпіс=А. {{Разьбіўка|Цётка}}.}} вучыцца, скончыла гімназію (ў Вільні) і здабыла вышэйшую адукацыю. У 1904 годзе ўзялася Цётка за грамадзкую працу ў Вільні і адразу паказала свае арганізатарскія здольнасьці, пачаўшы зьбіраць беларускіх работнікаў у Беларускую Coцыялістычную Грамаду. У 1904—1905 гадох Цётку можна было відзець на ўсіх вялікіх работніцкіх сходах; а калі настаў час вялікіх публічных мітынгаў, яна выступала ўсюдых, будзячы агульнае спагаданьне сваімі шчырымі і гарачымі беларускімі прамовамі. У часе сваёй нядоўгай працы ў нова-вілейскай бальніцы, яна была ў самым цэнтры работніцкіх арганізацый Нова-Вілейска, дзе паказала асаблівую энэргію. Калі пачала выхадзіць „Наша Доля“, Цётка аддала ёй свае літэратурныя здольнасьці. За тую работу пацягнулі яе пад суд, дык яна ўцякла заграніцу, у Львоў, там слухала лекцыі на гісторыка-філёлёгічным аддзеле і працавала над беларускімі бэтлейкамі, якія выбрала сабе тэмай для доктарату. Пабраўшыся з інжынэрам-ліцьвіном Кейрысам і так зьмяніўшы фамілію, вярнулась на Беларусь і ўзноў завінулася ў Вільні ля грамадзкай працы, глаўным чынам, на школьнай і тэатральнай ніве. Нейкі час жыла Цётка ў Пецярбурзе,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dljxwg3h5aqk578ksc9sm0g9ggs6x0h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/146</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125962</id>
    <revision>
      <id>291434</id>
      <parentid>291310</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T06:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291434</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4338" sha1="3qnge528tbfshcophfvk9sa014oci1o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;вучылася на вышэйшых курсах Лесгафта і працавала ў беларускай колёніі; адтуль езьдзіла ў Фіншчыну лячыцца ад сухот, адылі прыехала ў Менск і наладзіла там літэратурны месячнік для моладзі „Лучынку“, у якім і была кіраўніцай. Калі настала вайна, Цётка запісалася ў міласэрныя сёстры, працавала на фронце, а патым у віленскім бараку для хворых на тыфус. Як у Вільню прыйшлі ў 1915 г. немцы, Цётка ўзялася за арганізацыю беларускіх школ. Паехаўшы ў Лідчыну на хаўтуры свайго бацькі, яна была ў многіх вёсках, ахопленых тыфуснай пошасьцю, зьбірала там матар‘ял, каб падаць яго ў Вільні і прасіць ратунку, але заразілася сама і 5 лютага 1916 г. памёрла. Яе пахавалі на родным вясковым могільніку, сярод сялян, для якіх аддала ўсё сваё жыцьцё.

{{gap|2em}}{{larger|'''Літэратура Цёткі.'''}} Цётка пісала і пад рознымі другімі псэўданімамі ({{разьбіўка|Гаўрыла з Полацку, Мацей Крапіўка, Тымчасовы}} і інш.) або зусім бяз подпісу. Творы яе параскіданы ўва ўсіх беларускіх выданьнях нашаніўскае пары („Наша Ніва,“ „Маладая Беларусь,“ „Лучынка“ і інш.). Некаторыя цёткіны творы выйшлі асобнымі кніжкамі („Скрыпка беларуская“ — 1906 г. і „Хрэст на свабоду“ — 1906 г.). Пісала Цётка вершы, апавяданьні, чытанкі для дзяцей („Першае чытаньне для дзетак-беларусаў,“ 1906 г.), педагогічныя, навукова-популярныя і інш. артыкулы. Усю літэратурную творчасьць пясьняркі можна падзяліць на дзьве часьці: першы час  рэволюцыйны (1905—1906 г. г.) і другі час — чыста-нашаніўскі (да сьмерці).

{{gap|2em}}{{larger|'''Цётка і Багушэвіч.'''}} Па кірунку i характару шмат якіх вершаў Цётка маець духоўна-літэратурны зьвязак з Багушэвічам. Яна пачала майстравать сваю „скрыпку“ пад тон яго „дудкі“ („Прадмова“ да „Скрыпкі Беларускай“). {{разьбіўка|Яе лірыка таксама выключна ідэйная}} ды з большым, чымся ў Багушэвіча, хоць у вагуле з {{разьбіўка|невялічкім прырода-апісаўчым элементам}}, каторы ізноў-жа не самастоен, а на службе ў той ідэйнасьці. Рэволюцыйны настрой Багушэвіча шырэйшы і меней адкрыты. У Цёткі ён болей адкрыты, але вузейшы, соцыяльна-палітычны. Любоў да бацькаўшчыны і працоўнага люду ў іх роўная, але ў Цёткі яна вастрэйшая, фанатычная і напружана-адраджэнцкая.

{{gap|2em}}{{larger|'''Творчасьць Цёткі.'''}} На літэратурную беларускую
ніву прыйшла Цётка, як {{разьбіўка|рэволюцыянэрка}}. У першым часе творчасьці яна пісала на {{разьбіўка|палітычныя тэмы}}, ярка малюючы падзеі рэволюцыі. Вялікія работніцкія {{перанос пачатак|дэмон|страцыі}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3qnge528tbfshcophfvk9sa014oci1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/149</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125965</id>
    <revision>
      <id>291392</id>
      <parentid>291315</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T19:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291392</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4409" sha1="8ifnw8aulepghb3i52i1lqgtxb77xm3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Цётка&quot;/&gt;{{перанос канец|як|раз}} і напісаны некаторыя вершы і невялічкія імпрэсіі Цёткі
(„Асеньнія лісты“, 1912 г.; „Лішняя“, 1912 г.; „Зялёнка“, 1913 г. — апавяданьне з студэнцкага жыцьця, зьмяшчае ў сабе гімн творчасьці, мае аўтобіаграфічны матар‘ял).&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Цётка яшчэ любіла пяяць і часта пяяла аб {{разьбіўка|жаночай і дзяцінай долі}}. На пачатку творчасьці яна малюець жыцьцярадасны абраз прыгожай дзяўчыны Касі, што яркай зоркай цьвіцець на ўсю вёску („Лета“, 1906 г.). Абраз гэты з мастацкага пагляду не стаіць высока, бо павярхоўны, з непаказанай душою (параўнуем з дзявоцкімі абразамі Марцінкевіча). Таксама нявыразна, але ў пакутным ужо тоне паказана бедная Насьця („Гаданьне“, 1910 г.), папаўшая ў вастрог і болей няшчасная, чымся грэшная, дзяўчына. Абраз замужняе жанчыны-беларускі агорнут у Цёткі засмучэньнем і тужлівасьцю. Нешта дужа роднае, блізкае і харошае чуецца ў яе словах да „лілеек бяз мовы“, „прызавятых кветак“, „бяскрылатых птушак“, „вясковых састронак“. Твар іх, як воск, шчокі зьмяты сьлязьмі, у хмурных вачох боль. Яны рана старэюць ад гора і ад працы. Цётка ім кажаць: „А за гэта вам дзьве дошкі і крыж з хвоек ледзьве зьбіты, і ў памяць плачуць дочкі, бо й яны, як вы, забіты“. Смутная доля і беларускай дзяўчынкі-сіроткі (верш „Сірацінка“); хапае за сэрца сваёю цяжкою запраўднасьцю і абразок жыцьця вясковага хлопчыка („Міхаська“ — апавяданьне ў жывой народнай
форме).

{{gap|2em}}{{larger|'''Мова Цёткі'''}} яшчэ маець у сабе шмат полёнізмаў, прызвычаеных беларусам Лідчыны („{{разьбіўка|будуць}} струны байчэй {{разьбіўка|гралі}}“; цуд, ласьне, слонка, скрыдлы і інш.), а таксама русіцызмаў, прывітых школаю (грудзь, ш‘юць і інш.).

{{gap|2em}}{{larger|'''Верш Цёткі'''}} бойкі, лёгкі, але дзеля таго, што яна шкадавала часу на яго шліфоўку, таксама іногды маець нямала заган з тэхнічнага боку, такіх, як і ў Багушэвіча.
&lt;section end=&quot;Цётка&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Ядвігін&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Я{{gap|0.3em}}д{{gap|0.3em}}в{{gap|0.3em}}і{{gap|0.3em}}г{{gap|0.3em}}і{{gap|0.3em}}н{{gap|0.6em}}Ш.'''}}&lt;/br&gt;(Арадз. ў 1870 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Ядвігін Ш., запраўднае імя каторага {{разьбіўка|Антон Лявіцкі}}, радзіўся ў двары Карпілаўцы пад Радашковічамі. Вучыўся ў Люцынцы ў дачкі Марцінкевіча, каторага добра памятуе. Сярэднюю школу скончыў ён у Менску; унівэрсітэцкую навуку прахадзіў у Маскве. У нашаніўскую пару Ядвігін Ш. працаваў нейкі час у Вільні, адылі перабраўся ў Менск і быў там кіраўніком сельска-гаспадарскага месячніка „Саха“. У часе вайны
&lt;section end=&quot;Ядвігін&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ifnw8aulepghb3i52i1lqgtxb77xm3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/153</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125969</id>
    <revision>
      <id>291395</id>
      <parentid>291319</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T19:56:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291395</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4202" sha1="5w6hvlcf71lgkc2mtjy3qtq9j5ip8u3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Ядвігін&quot;/&gt;{{gap|2em}}{{larger|'''Мова Ядвігіна Ш.'''}} З аднаго боку, пісьменьнік дужа дзяржыцца за ёмкую, жывую народную гутарку; з другога боку, ён маець на літэратурнасьць нашай мовы шырокі пагляд сьвядомага адраджэнца-беларуса і як мага пашыраець слоўнік, пільнуець хараства і клапоціць аб гібкасьці мовы. Толькі як вынятак, трапляецца ў яго хоць і жывы, але няпрыгожы вульгарызм („Ну, добра ўжо, добра, — {{разьбіўка|раздабрухаўшыся}}, кажа стары“). Есьць і полёнізмы, але таксама дужа рэдка, як і няўломныя і нязвычныя для беларускага вуха маскоўскія формы ({{разьбіўка|супакоіўшэеся}} дзіця). Есьць часам і няпеўны пакуль што сінтаксіс, не прызвычаены для ўсяе Беларусі і ня цьвёрды ў літэратуры („{{разьбіўка|Глянуўшы}} на апаўшую скуру, {{разьбіўка|жаль схапіў}} Падласага“).
&lt;section end=&quot;Ядвігін&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Паўловіч&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Альбэрт Паўловіч.'''}}&lt;/br&gt;(Арадз. ў 1875 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Альбэрт Паўловіч арадзіўся 11-га лістападу 1875 году. Ен паходзіць з даўнага шляхоцкага роду. Яго дзед і бабка па бацьку абое памёрлі ў часе паўстаньня, пакінуўшы сіротак. Бацькі песьняра былі маламожныя, цярпелі розныя недагоднасьці жыцьця і дзеля таго маглі даць сваім дзяцём (6 душ) толькі невялікую адукацыю ў менскіх вучылішчах. Скончыўшы ў 1894 годзе чатырох-клясавую школу, Паўловіч, каб памагаць сям‘і, дастаў службу на Лібава-роменскай зялезнай дарозе. Ен праслужыў у глаўным упраўленьні чыгункі, у Менску, аж 25 гадоў, дайшоўшы з пісара да галоўнага бухгальтэра.

{{gap|2em}}{{larger|'''Літэратура Паўловіча.'''}} Роднай літэратурай Паўловіч стаў цікавіцца яшчэ на школьнай лаўцы, а з 1907 году ён супрацоўнічаў у „Нашай Ніве“ і ў розных, амаль ня ўсіх беларускіх газэтах і журналах. Частка яго вершаў была сабрата ў томік пад назовам „Снапок“ (1910 г.), каторы дужа скора разышоўся. У пачатку 1919 г. Паўловіч скончыў вершаваную драму „Васількі“; надрукавана яна была ў тым-жа годзе ў Вільні. Апрача таго, Паўловіч мае ня меней, як на 12 тысяч радкоў яшчэ нідзе нядрукаваных вершаў, пераважна {{разьбіўка|гумарыстыкі}}.

{{gap|2em}}{{larger|'''Творчасьць Паўловіча'''}} дужа стродка скрытыкаваў нябожчык М. Багдановіч ў аглядзе беларускай літэратуры за 1910 год. Цераз тры гады (1913 г.) ў падобным-жа аглядзе М. Багдановіч пісаў: „Жартаўлівыя вершы А. Паўловіча, каторыя ня гледзячы на розныя недахваты здабылі яму
&lt;section end=&quot;Паўловіч&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5w6hvlcf71lgkc2mtjy3qtq9j5ip8u3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/155</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125971</id>
    <revision>
      <id>291397</id>
      <parentid>291322</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T19:58:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291397</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4222" sha1="8pky182ybollc21xpo019hi1hq6bs91" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Паўловіч&quot;/&gt;таксама зьмешчаны ў „Снапку“. Гэтыя мотывы ў яго з часам разьвіваліся і хоць выглядалі іншы раз перайманьнем нашаніўцаў-правадыроў і дарам часу, але кіравалі Паўловіча да маляваньня хараства бацькаўшчыны і да гэткіх думак і разваг, як: „І сэрца, поўнае пакоры, з падзякай к краю свайму мкне…“ або: „Пакінь пытаць! Ня дам я веры, каб Беларусь хто мог забыць: я пэўны — кожны з нас бяз меры любіў і будзе век любіць!“ („Родны край“, 1912 г.). Гэтыя мотывы патроху пераходзяць у яго ў паўсёдны настрой поэта-романтыка, славячага найбольш прыемныя для яго абразкі роднай прыроды і жыцьця („Родныя малюнкі“, 1914 г.). У „Biełarusie“ зьявіліся вершы Паўловіча, з якіх відаць, што ў душы поэта
быццам нешта перамянілася, бо даўнейшая весялосьць пакінула яго, гумар і сатыра перайшлі ў задумленьне, у нейкую лірычную смутнасьць, а ўрэшце ў таёмны непакой і трывогу, зьвязаныя з жаданьнем пранікнуць у істоту быцьця і сьмерці. У баку ад соцыяльных і нацыянальных пытаньняў, ён усё
больш займаецца сваімі духоўнымі {{разьбіўка|індывідуальнымі перажываньнямі}} і пішаць: „й паміма волі ў забыцьцё я углыбляюся, здаецца…“ („Змрокам“, 1913 г.). „Як страшна нябыцьцё!.. Пакуль жыву і дышу, прыпомніць страх, што ёсьць астатні смутны час…“ („Сон і вечнасьць“, 1914 г.). Аднак, гэтая новая старана душы і творчасьці Паўловіча яшчэ й дагэтуль выразна ня выявілась.

{{gap|2em}}Астатняй віткай на літэратурным шляху Паўловіча стаіць „драма з сучаснага жыцьця ў пяцёх актах — {{разьбіўка|Васількі}}“ (1919 г.), напісаная вершамі рознага разьмера, часам вельмі добрымі. Яна паказуець, якой шыракосьці і многаабразнасьці дайшла цяпер наша літэратура ў сюжэтах, мотывах, формах і відах. Шкода адно, што твор ненацыянален, духоўна ня зьвязан з родным жыцьцём, нетыпічан для апісанай мяшчанскай сфэры, каторая тымчасам так мала яшчэ паказана ў нашай літэратуры.

{{gap|2em}}Творчасьць Паўловіча ня мала чаго можа даць у будучыне.
&lt;section end=&quot;Паўловіч&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Колас&quot;/&gt;{{c|{{x-larger|'''Маладзейшыя пісьменьнікі.'''}}}}

&lt;center&gt;{{x-larger|'''Якуб Колас—Тарас Гушча.'''}}&lt;/br&gt;(Арадз. ў 1882 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Пад псэўданімам {{разьбіўка|Якуб Колас}} — у поэзіі, а пад псэўданімам {{разьбіўка|Тарас Гушча}} — у прозе творыць народны вучыцель {{разьбіўка|Кастусь Міцкевіч}}. Ен сын селяніна-лясьніка з вёскі Мікалаеўшчыны, Слуцкага павету
&lt;section end=&quot;Колас&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8pky182ybollc21xpo019hi1hq6bs91</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291438</id>
      <parentid>291397</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T06:27:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291438</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4221" sha1="ltuxcx3yp5onb2qzlrxfpdzy4obrzt2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Паўловіч&quot;/&gt;таксама зьмешчаны ў „Снапку“. Гэтыя мотывы ў яго з часам разьвіваліся і хоць выглядалі іншы раз перайманьнем нашаніўцаў-правадыроў і дарам часу, але кіравалі Паўловіча да маляваньня хараства бацькаўшчыны і да гэткіх думак і разваг, як: „І сэрца, поўнае пакоры, з падзякай к краю свайму мкне…“ або: „Пакінь пытаць! Ня дам я веры, каб Беларусь хто мог забыць: я пэўны — кожны з нас бяз меры любіў і будзе век любіць!“ („Родны край“, 1912 г.). Гэтыя мотывы патроху пераходзяць у яго ў паўсёдны настрой поэта-романтыка, славячага найбольш прыемныя для яго абразкі роднай прыроды і жыцьця („Родныя малюнкі“, 1914 г.). У „Biełarusie“ зьявіліся вершы Паўловіча, з якіх відаць, што ў душы поэта
быццам нешта перамянілася, бо даўнейшая весялосьць пакінула яго, гумар і сатыра перайшлі ў задумленьне, у нейкую лірычную смутнасьць, а ўрэшце ў таёмны непакой і трывогу, зьвязаныя з жаданьнем пранікнуць у істоту быцьця і сьмерці. У баку ад соцыяльных і нацыянальных пытаньняў, ён усё
больш займаецца сваімі духоўнымі {{разьбіўка|індывідуальнымі перажываньнямі}} і пішаць: „й паміма волі ў забыцьцё я углыбляюся, здаецца…“ („Змрокам“, 1913 г.). „Як страшна нябыцьцё!.. Пакуль жыву і дышу, прыпомніць страх, што ёсьць астатні смутны час…“ („Сон і вечнасьць“, 1914 г.). Аднак, гэтая новая старана душы і творчасьці Паўловіча яшчэ й дагэтуль выразна ня выявілась.

{{gap|2em}}Астатняй віткай на літэратурным шляху Паўловіча стаіць „драма з сучаснага жыцьця ў пяцёх актах — {{разьбіўка|Васількі}}“ (1919 г.), напісаная вершамі рознага разьмера, часам вельмі добрымі. Яна паказуець, якой шыракосьці і многаабразнасьці дайшла цяпер наша літэратура ў сюжэтах, мотывах, формах і відах. Шкода адно, што твор ненацыянален, духоўна ня зьвязан з родным жыцьцём, нетыпічан для апісанай мяшчанскай сфэры, каторая тымчасам так мала яшчэ паказана ў нашай літэратуры.

{{gap|2em}}Творчасьць Паўловіча ня мала чаго можа даць у будучыне.
&lt;section end=&quot;Паўловіч&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Колас&quot;/&gt;{{c|{{x-larger|'''Маладзейшыя пісьменьнікі.'''}}}}

&lt;center&gt;{{x-larger|'''Якуб Колас—Тарас Гушча.'''}}&lt;/br&gt;(Арадз. ў 1882 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Пад псэўданімам {{разьбіўка|Якуб Колас}} — у поэзіі, а пад псэўданімам {{разьбіўка|Тарас Гушча}} — у прозе творыць народны вучыцель {{разьбіўка|Кастусь Міцкевіч}}. Ен сын селяніна-лясьніка з вёскі Мікалаеўшчыны, Слуцкага павету&lt;section end=&quot;Колас&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ltuxcx3yp5onb2qzlrxfpdzy4obrzt2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/156</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125972</id>
    <revision>
      <id>291400</id>
      <parentid>291323</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T20:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291400</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3742" sha1="la2cbgy2nl7jc40nv6mjao9fmk0pmzm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Меншчыны, з якой выйшла многа народных настаўнікаў і наагул сьвядомых беларусаў. Род поэта даў некалькі таланавітых людзей (Язэп Лёсік — дзядзька поэта, Антось Галіна — родны брат яго і інш.). Больш за 30 мікалаеўцаў скончылі несьвіжскую вучыцельскую сэмінарыю, таксама і Кастусь {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 28.jpg|подпіс=Якуб Колас — Тарас Гушча.}} Міцкевіч, куды ён паступіў з сваёй вясковай дзьвюх-клясавай школы ў 1898 г. Чарнасоценна-абрусіцельную муштру прахадзілі ў той сэмінарыі беларускія мужыцкія дзеці. Некаторыя з іх, навет з аднакурсьнікаў поэта, назаўсягды прапалі для адраджонай бацькаўшчыны. Аднак, грамадка мікалаеўцаў, з Міцкевічам за правадыра, давала прыклад цьвёрдасьці ў захаваньні беларускай сьвядомасьці, бацькаўскіх традыцый і роднай мовы. Скончыўшы курс сэмінарскае навукі ў 1902 годзе, Міцкевіч быў вучыцелем у пачатковай беларускай школе (Пінск. пав.), дзе мусіў выкладаць навуку ў маскоўскай мове; гэта яго надта мучыла. За арганізацыю ў 1905 годзе тайнага „Беларускага Хаўруса Народных Вучыцялёў“, каторы меў дабівацца, між іншым, нацыянальнай школы, Міцкевіча разам з некалькімі сябрамі засудзілі ў 1907 годзе на тры гады ў вастрог. Кару гэтую поэт адбыў у Менску і напісаў тады свае лепшыя творы. Выйшаўшы з вастрога, ён некалькі гадоў ня мог быць вучыцелем і ня мог дастаць абы-якой пастаяннай работы з прычыны свае палітычнае „няпеўнасьці“, дык жыў патроху ў розных кутох Беларусі і Маскоўшчыны, быў нейкі час у Вільні, дзе пабраўся з дачкою вучыцеля Зотава, а патым быў у Пецярбурзе. Перад вайной ён дастаў-ткі вучыцельскую пасаду ў гарадзкім прыходзкім вучылішчы ў Пінску. Пачалася вайна, і яго ўзялі ў салдаты, паслалі ў Вільню, ганялі на розныя работы, месьці вуліцы і інш. З прыходам волі, калі ранейшая палітычная няпеўнасьць ня мела значаньня, Міцкевіч выйшаў на афіцэра і быў у запасным батальёне ў заволжскім краі. У часе керэншчыны папаў на румынскі фронт. Пасьля дэмобілізацыі асеў ў Абаяні (Курскай губэрні), дзе жыла яго жонка і {{перанос пачатак|дзе|ці}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>la2cbgy2nl7jc40nv6mjao9fmk0pmzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/168</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125984</id>
    <revision>
      <id>291399</id>
      <parentid>291348</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T20:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291399</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4210" sha1="eye76xrp3ozylhx678rlbmm3i5mgw8h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Колас&quot;/&gt;{{перанос канец|апрацо|вана}} ў гэтым кірунку. Разьвязкі-ж драмы зусім няма, бо ненатуральная сьмерць героя ня ёсьць разьвязка. Наагул уся рэч задумана дужа глыбока, але змалёвана толькі быццам учорную. Ня гледзячы на вялікія заганы, „Антось Лата“ — мастацкі твор і духоўна-паважная спроба драматычнай творчасьці, якая пакуль што можа быць прыкладам нашае драмы. „{{разьбіўка|На дарозе жыцьця}}“ — драматычны абразок. Старая жанчына, убогая, пакінутая, — сымвол Беларусі, — шукаець раскіданых па сьвеце дзяцей сваіх. Яна моліцца богу так: „Зьнімі з мяне цяжкі крыж мой і пакажы мне дарогу ў сэрца маіх дзетак!“

{{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне Міцкевіча'''}} ў гісторыі нашай літэратуры ўжо цяпер вялікае. Як поэт нацыянальны, ён цяпер вышэй за ўсіх і ў сучаснай беларускай прозе стаіць першы. Як ідэйны правадыр грамады, ён уступае Купале і па тэхніцы верша таксама не стаіць вельмі высока (нягучнае зграмаджэньне зычных; нягучнае, быццам лішняе „ў“, як да прыкладу: Нёман повен, наве''т у бр''одзе, Ен даўно-''б уж''о маху даў, Косі''ць ус''іх, не разьбірае; ужываньне непатрэбных русіцызмаў — „грудзь“ і інш.). Памысным актам для яго творчасьці, нязвычайна пажаданым для беларускай літэратуры, было-б стварэньне {{разьбіўка|паважнага эпічнага твору}}, — даўгога, як „Сымон Музыка“, густа-сакавітага, як „Новая
Зямля“, многа-абразнага, як „Родныя зьявы“, алегорычнага, як цыкл „казак жыцьця“, ахопленага драматызмам „Антося Латы“ і лірызмам душы поэта. Пясьняр падыйшоў цяпер
к вышэйшаму пункту свае творчасьці, і наш эпос можа пакладаць на яго вялікія надзеі!
&lt;section end=&quot;Колас&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Купала&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Янка Купала.'''}}&lt;/br&gt;(Радз. ў 1882 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго біаграфія.'''}} Янка Купала (Ян Дамінікавіч Луцэвіч) арадзіўся 25 чэрвеня 1882 г. (ст. ст.) ў фальварку Вязынка, пад Радашковічамі, у Меншчыне. Паходзіць ён з беднай, працоўнай шляхты. Бацькі яго, Дамінік Дамінікавіч Луцэвіч і Бэнігна Янаўна (з роду Валасевіч), арандавалі невялічкія двары, дзе ўраблялі зямлю ўласнымі рукамі. Купала — другі сын у бацькі; з даволі вялікай сям‘і, пасьля сьмерці другіх дзяцей, у жывых застаўся толькі ён і тры сястры. Гадоў да трох хлопчык рос у Вязынцы, а патым, гадоў да
сямёх — у Косіне Барысаўскага павету, дзе бацька яго служыў у пана Багдановіча. У Косіне яго пачалі ўчыць {{перанос пачатак|поль|скаму}}
&lt;section end=&quot;Купала&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eye76xrp3ozylhx678rlbmm3i5mgw8h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291440</id>
      <parentid>291399</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T06:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291440</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4209" sha1="ce9d6wei3xftk4ey0n13atwjkxa8n6a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Колас&quot;/&gt;{{перанос канец|апрацо|вана}} ў гэтым кірунку. Разьвязкі-ж драмы зусім няма, бо ненатуральная сьмерць героя ня ёсьць разьвязка. Наагул уся рэч задумана дужа глыбока, але змалёвана толькі быццам учорную. Ня гледзячы на вялікія заганы, „Антось Лата“ — мастацкі твор і духоўна-паважная спроба драматычнай творчасьці, якая пакуль што можа быць прыкладам нашае драмы. „{{разьбіўка|На дарозе жыцьця}}“ — драматычны абразок. Старая жанчына, убогая, пакінутая, — сымвол Беларусі, — шукаець раскіданых па сьвеце дзяцей сваіх. Яна моліцца богу так: „Зьнімі з мяне цяжкі крыж мой і пакажы мне дарогу ў сэрца маіх дзетак!“

{{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне Міцкевіча'''}} ў гісторыі нашай літэратуры ўжо цяпер вялікае. Як поэт нацыянальны, ён цяпер вышэй за ўсіх і ў сучаснай беларускай прозе стаіць першы. Як ідэйны правадыр грамады, ён уступае Купале і па тэхніцы верша таксама не стаіць вельмі высока (нягучнае зграмаджэньне зычных; нягучнае, быццам лішняе „ў“, як да прыкладу: Нёман повен, наве''т у бр''одзе, Ен даўно-''б уж''о маху даў, Косі''ць ус''іх, не разьбірае; ужываньне непатрэбных русіцызмаў — „грудзь“ і інш.). Памысным актам для яго творчасьці, нязвычайна пажаданым для беларускай літэратуры, было-б стварэньне {{разьбіўка|паважнага эпічнага твору}}, — даўгога, як „Сымон Музыка“, густа-сакавітага, як „Новая
Зямля“, многа-абразнага, як „Родныя зьявы“, алегорычнага, як цыкл „казак жыцьця“, ахопленага драматызмам „Антося Латы“ і лірызмам душы поэта. Пясьняр падыйшоў цяпер
к вышэйшаму пункту свае творчасьці, і наш эпос можа пакладаць на яго вялікія надзеі!
&lt;section end=&quot;Колас&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Купала&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Янка Купала.'''}}&lt;/br&gt;(Радз. ў 1882 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго біаграфія.'''}} Янка Купала (Ян Дамінікавіч Луцэвіч) арадзіўся 25 чэрвеня 1882 г. (ст. ст.) ў фальварку Вязынка, пад Радашковічамі, у Меншчыне. Паходзіць ён з беднай, працоўнай шляхты. Бацькі яго, Дамінік Дамінікавіч Луцэвіч і Бэнігна Янаўна (з роду Валасевіч), арандавалі невялічкія двары, дзе ўраблялі зямлю ўласнымі рукамі. Купала — другі сын у бацькі; з даволі вялікай сям‘і, пасьля сьмерці другіх дзяцей, у жывых застаўся толькі ён і тры сястры. Гадоў да трох хлопчык рос у Вязынцы, а патым, гадоў да
сямёх — у Косіне Барысаўскага павету, дзе бацька яго служыў у пана Багдановіча. У Косіне яго пачалі ўчыць {{перанос пачатак|поль|скаму}}&lt;section end=&quot;Купала&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ce9d6wei3xftk4ey0n13atwjkxa8n6a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291441</id>
      <parentid>291440</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T06:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291441</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4209" sha1="rn4zexjw0qqa3dqmq68r7ctcf1ueuvg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Колас&quot;/&gt;{{перанос канец|апрацо|вана}} ў гэтым кірунку. Разьвязкі-ж драмы зусім няма, бо ненатуральная сьмерць героя ня ёсьць разьвязка. Наагул уся рэч задумана дужа глыбока, але змалёвана толькі быццам учорную. Ня гледзячы на вялікія заганы, „Антось Лата“ — мастацкі твор і духоўна-паважная спроба драматычнай творчасьці, якая пакуль што можа быць прыкладам нашае драмы. „{{разьбіўка|На дарозе жыцьця}}“ — драматычны абразок. Старая жанчына, убогая, пакінутая, — сымвол Беларусі, — шукаець раскіданых па сьвеце дзяцей сваіх. Яна моліцца богу так: „Зьнімі з мяне цяжкі крыж мой і пакажы мне дарогу ў сэрца маіх дзетак!“

{{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне Міцкевіча'''}} ў гісторыі нашай літэратуры ўжо цяпер вялікае. Як поэт нацыянальны, ён цяпер вышэй за ўсіх і ў сучаснай беларускай прозе стаіць першы. Як ідэйны правадыр грамады, ён уступае Купале і па тэхніцы верша таксама не стаіць вельмі высока (нягучнае зграмаджэньне зычных; нягучнае, быццам лішняе „ў“, як да прыкладу: Нёман повен, наве''т у бр''одзе, Ен даўно-''б уж''о маху даў, Косі''ць ус''іх, не разьбірае; ужываньне непатрэбных русіцызмаў — „грудзь“ і інш.). Памысным актам для яго творчасьці, нязвычайна пажаданым для беларускай літэратуры, было-б стварэньне {{разьбіўка|паважнага эпічнага твору}}, — даўгога, як „Сымон Музыка“, густа-сакавітага, як „Новая
Зямля“, многа-абразнага, як „Родныя зьявы“, алегорычнага, як цыкл „казак жыцьця“, ахопленага драматызмам „Антося Латы“ і лірызмам душы поэта. Пясьняр падыйшоў цяпер
к вышэйшаму пункту свае творчасьці, і наш эпос можа пакладаць на яго вялікія надзеі!
&lt;section end=&quot;Колас&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Купала&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Янка Купала.'''}}&lt;/br&gt;(Радз. ў 1882 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго біаграфія.'''}} Янка Купала (Ян Дамінікавіч Луцэвіч) арадзіўся 25 чэрвеня 1882 г. (ст. ст.) ў фальварку Вязынка, пад Радашковічамі, у Меншчыне. Паходзіць ён з беднай, працоўнай шляхты. Бацькі яго, Дамінік Дамінікавіч Луцэвіч і Бэнігна Янаўна (з роду Валасевіч), арандавалі невялічкія двары, дзе ўраблялі зямлю ўласнымі рукамі. Купала — другі сын у бацькі; з даволі вялікай сям‘і, пасьля сьмерці другіх дзяцей, у жывых застаўся толькі ён і тры сястры. Гадоў да трох хлопчык рос у Вязынцы, а патым, гадоў да сямёх — у Косіне Барысаўскага павету, дзе бацька яго служыў у пана Багдановіча. У Косіне яго пачалі ўчыць {{перанос пачатак|поль|скаму}}&lt;section end=&quot;Купала&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rn4zexjw0qqa3dqmq68r7ctcf1ueuvg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/169</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125985</id>
    <revision>
      <id>291355</id>
      <parentid>291349</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T12:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>291355</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3660" sha1="m1v6s4zbvp0q3kv5gyye3kjpucla0fc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|поль|скаму}} пісьму. Калі поэту было гадоў сем, бацька яго перайшоў на службу ў двор Турчыновіча Сяньніцу, сем вёрст ад Менска. Тут у рукі хлопчыка трапіў стары маскоўскі календар, і ён з дапамогай свае нянькі выўчыўся па ім чытаць памаскоўску. Пасьля яго вучылі папольску і памаскоўску так званыя „вандроўныя вучыцялі“, каторыя зазвычай самі нічога ня ўмелі. У Сяньніцы сям‘я Луцэвічаў жыла ўсяго 1—1&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; года, а патым пераехала ў Менск. Бацька хацеў вучыць дзяцей і нейкі час езьдзіў у Менску возьнікам, але неўзабаве
{{Няма выявы}}
зноў пачаў шукаць фальваркаў у пасэсію. Сам-жа бацька быў малапісьменны, але ўмеў пісаць папольску і памаскоўску. На дзевятым годзе жыцьця поэта Луцэвічы пераехалі ў фальварак Жаброўскіх Прудзішчы, Беларуцкай воласьці, Менскага павету, вёрст 30 ад Менску. Там рэпэтытар гатаваў хлопчыка ў гімназію, ды бацька раздумаўся вучыць яго, баючыся вялікіх коштаў, і пакінуў удаму „гаспадарыць“. Вучыўся-ж Янук добра, яго цягнула да кніжкі, і за пяць гадоў, пакуль жылі ў Прудзішчах, ён шмат чытаў: вёў коні на нашлег — і то ў кішаню клаў кніжку, ня
мала меў праз тое і прыкрасьцяў у гаспадарскай рабоце. Калі яму было гадоў пятнаццаць, бацька ўзяў у рэнду фальварак Селішчы Гайна-Слабодзкай воласьці, Барысаўскага павету. Адгэтуль бацькі паслалі яго вучыцца ў народную школу ў Беларучы (Менск. пав.); праўчыўшыся ўсяго адну зіму, ён дастаў пасьведчаньне аб сканчэньні пачатковае навукі. Маючы гадоў 16—17, поэт
браў кніжкі ў Бяседах (недалёчка ад Селішчаў) з бібліатэкі пана Чаховіча, старога рэволюцыянэра, ідэаліста, каторы быў
калісь высланы за паўстаньне і цяпер жыў напоўлегальна. Сярод кніг былі рэволюцыйныя; Чаховіч любіў часам і пагутарыць з цікавым хлапцом. У тым-жа часе пазнаёміўся поэт з Ядвігіным Ш., і той жыў блізка адгэтуль. У Лявіцкіх першы раз увідзеў ён беларускія кніжкі, і яны разам з пашыранымі тады (перад 1904 г.) праклямацыямі зрабілі на яго вялікае ўражаньне. Але і цяпер ён быў яшчэ звычайным сябрам свае сфэры, y каторай панавала некаторая&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m1v6s4zbvp0q3kv5gyye3kjpucla0fc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291402</id>
      <parentid>291355</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T20:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291402</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3846" sha1="cfs2hbbwl8pi940oeqx8stkbiw20fm6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|поль|скаму}} пісьму. Калі поэту было гадоў сем, бацька яго перайшоў на службу ў двор Турчыновіча Сяньніцу, сем вёрст ад Менска. Тут у рукі хлопчыка трапіў стары маскоўскі календар, і ён з дапамогай свае нянькі выўчыўся па ім чытаць памаскоўску. Пасьля яго вучылі папольску і памаскоўску так званыя „вандроўныя вучыцялі“, каторыя зазвычай самі нічога ня ўмелі. У Сяньніцы сям‘я Луцэвічаў жыла ўсяго 1—1&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; года, а патым пераехала ў Менск. Бацька хацеў вучыць дзяцей і нейкі час езьдзіў у Менску возьнікам, але неўзабаве {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 29.jpg|подпіс=Янка Купала.}} зноў пачаў шукаць фальваркаў у пасэсію. Сам-жа бацька быў малапісьменны, але ўмеў пісаць папольску і памаскоўску. На дзевятым годзе жыцьця поэта Луцэвічы пераехалі ў фальварак Жаброўскіх Прудзішчы, Беларуцкай воласьці, Менскага павету, вёрст 30 ад Менску. Там рэпэтытар гатаваў хлопчыка ў гімназію, ды бацька раздумаўся вучыць яго, баючыся вялікіх коштаў, і пакінуў удаму „гаспадарыць“. Вучыўся-ж Янук добра, яго цягнула да кніжкі, і за пяць гадоў, пакуль жылі ў Прудзішчах, ён шмат чытаў: вёў коні на нашлег — і то ў кішаню клаў кніжку, ня мала меў праз тое і прыкрасьцяў у гаспадарскай рабоце. Калі яму было гадоў пятнаццаць, бацька ўзяў у рэнду фальварак Селішчы Гайна-Слабодзкай воласьці, Барысаўскага павету. Адгэтуль бацькі паслалі яго вучыцца ў народную школу ў Беларучы (Менск. пав.); праўчыўшыся ўсяго адну зіму, ён дастаў пасьведчаньне аб сканчэньні пачатковае навукі. Маючы гадоў 16—17, поэт браў кніжкі ў Бяседах (недалёчка ад Селішчаў) з бібліатэкі пана Чаховіча, старога рэволюцыянэра, ідэаліста, каторы быў калісь высланы за паўстаньне і цяпер жыў напоўлегальна. Сярод кніг былі рэволюцыйныя; Чаховіч любіў часам і пагутарыць з цікавым хлапцом. У тым-жа часе пазнаёміўся поэт з Ядвігіным Ш., і той жыў блізка адгэтуль. У Лявіцкіх першы раз увідзеў ён беларускія кніжкі, і яны разам з пашыранымі тады (перад 1904 г.) праклямацыямі зрабілі на яго вялікае ўражаньне. Але і цяпер ён быў яшчэ звычайным сябрам свае сфэры, y каторай панавала некаторая&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cfs2hbbwl8pi940oeqx8stkbiw20fm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/170</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125986</id>
    <revision>
      <id>291356</id>
      <timestamp>2026-07-06T12:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «польскасьць, ці абпалячанасьць і шляхоцкасьць. На 19 годзе яго жыцьця, у Селішчах, памёр увясну бацька, а ўвосень брат і патым блізка ў адзін дзень памёрлі яшчэ дзьве сястры. Тады зусім адвярнула поэта ад гаспадаркі; матка засталася гаспадарыць, а ён ад са...»</comment>
      <origin>291356</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4786" sha1="bbvci8hd9nytozxx3xoobtvtxl9a97i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;польскасьць, ці абпалячанасьць і шляхоцкасьць. На 19 годзе яго жыцьця, у Селішчах, памёр увясну бацька, а ўвосень брат і патым блізка ў адзін дзень памёрлі яшчэ дзьве сястры. Тады зусім адвярнула поэта ад гаспадаркі; матка засталася гаспадарыць, а ён ад сахі і касы пайшоў у сьвет. Цераз 2—3 гады сям‘я Луцэвічаў пераехала ў Бараўцы (Менск. пав., 18 вёрст ад Менску), а стуль пазьней — ў Акопы (35 вёрст ад Менска, блізка Радашковіч), дзе матка поэта жывець і цяпер. Пайшоўшы ў сьвет, Луцэвіч быў некалькі месяцаў вучыцелем нелегальнай польскай школкі. Кінуў гэта і паступіў быў на сэкрэтара к сьледавацелю ў Радашковічы, але той хутка сказаў яму: „Дрэнна пішаш, — лепей ідзі гараць“. Дастаў быў службу ў лесе ў Сеньненскім павеце Магілеўшчыны, але і там не пашчасьціла, і ён мусіў паіці за памошніка аканома ў двор Беліцу пана Сьвяціцкага (35 вёрст ад Талачына). Не спадабаўшыся пану за адносіны да работнікаў, ён дацягнуў, аднак, там зіму да канца. Паехаўшы даведацца хворай маткі, Луцэвіч бавіў удаму нядоўга і ўзноў пайшоў на службу, на гэты раз практыкантам у Сімкова-Гарадоцкі бровар (12 вёрст ад Менска), дзе працаваў бяз грошы, за „навуку“ і, можна сказаць, быў звычайным работнікам. Так пражыў зіму 1904—1905 года. Раней ён ужо пісаў польскія вершы, а тут пад ўражаньнем рэволюцыі і ў зьвязку з сваім соцыяльным палажэньнем пачаў складаць вершы беларускія, — „простыя“, мужыцкія. Лета пражыў удаму, пісаў многа і толькі пабеларуску. Зіму 1906—1907 г. г. служыў у бровары ў Яхімоўшчызьне Ашмянскага павету і пачаў супрацоўнічаць у беларускіх выданьнях. Пражыўшы лета удаму, ён служыў узімку 1907—1908 г. г. у трэцім бровары ў двары Сноў Наваградзкага павета. Адтуль пасылаў у расейскія газэты вершы і корэспондэнцыі з апісаньнем цяжкога жыцьця работнікаў, за што чуць не дастаў апшыту, але сам па сабе надумаўся і паехаў дамоў. Тады яго запрасілі ў Вільню; ён прыехаў у восень 1908 г. і працаваў у бібліатэцы „Знаніе“ да восені 1909 г. Патым паехаў у Пецярбург, з дапамогай Эпімах-Шыпілы паступіў на агульна-асьветныя курсы Чарняева і вучыўся аж да лета 1913 г., прыязджаючы на Беларусь толькі ўлетку. Вучэньне йшло ня вельмі добра, бо зарабляў на хлеб, шмат чытаў і хацеў пісаць. Напісаў ён за гэты час дужа многа. Адпачыўшы нейкі час ў Акопах, Купала прыехаў у Вільню, дзе і жыў з 1913 г. да восені 1915 г., працуючы ў „Беларускім Выдавецкім Таварыстве“, а посьле рэдактуючы „Нашу Ніву“. Яго мізэрнага заработка не хапала яму на самае сьціплае жыцьцё. У пачатку вайны ён пазнаёміўся з гасьціўшымі ў Вільні В. Брюсавым і К. Бальмонтам. Брюсаў пераклаў некалькі яго вершаў. Калі падыходзілі немцы, Купала выехаў у Менск, а пазьней, як {{перанос пачатак|бежа|нец}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bbvci8hd9nytozxx3xoobtvtxl9a97i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/171</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125987</id>
    <revision>
      <id>291357</id>
      <timestamp>2026-07-06T13:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|бежа|нец}} — ў Арол, дзе беларус-аптэкар Жывапісцаў ({{larger|†}} 1919 г.) намовіў яго паступаць ў унівэрсітэт Шаняўскага, дэкляруючы грашавую падмогу. Поэт згодзіўся і ў кастрычніку быў ужо ў Маскве студэнтам. Там 23 студня 1916 г. пабраўся з Уладыс...»</comment>
      <origin>291357</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4376" sha1="f2hxe4hnxlhuu8m8wwris1f4kwy0b7e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|бежа|нец}} — ў Арол, дзе беларус-аптэкар Жывапісцаў ({{larger|†}} 1919 г.) намовіў яго паступаць ў унівэрсітэт Шаняўскага, дэкляруючы грашавую падмогу. Поэт згодзіўся і ў кастрычніку быў ужо ў Маскве студэнтам. Там 23 студня 1916 г. пабраўся з Уладыславай Станкевічанкай, быўшай раней у Вільні вучыцелькаю і грамадзскай працаўніцай. Цераз колькі месяцаў ён, як вайсковы павінны, пайшоў у 16 дарожны адрад пад начальства жончынага брата Станкевіча. Работа была невялікая і найболей у Менску, а з чэрвеня 1916 г. адрад перавялі ў Полацак. Там застала рэволюцыя. У лістападзе 1917 г. яго і жонку, як машыністку, перавялі ў Смаленск. Цяжка жылося ім там пасьля ліквідацыі адрада, у часе бальшавіцкага ладу жыцьця. Поэт быў раз‘язным агентам комісарыята харчоў, езьдзіў купляць жыта ў глушы Смаленшчыны, Магілеўшчыны і ў іншых губэрнях. Прыехаўшы з адной камандзіроўкі, цяжка захварэў на крываўку і ледзь не памёр. Перад новым, 1920 годам, на вялікую радасьць, Луцэвічам удалося пераехаць у Менск. Там Купала заняў пасаду бібліатэкара пры адчыненым бальшавікамі Беларускім Народным Доме і працаваў аж да прыходу польскіх легіонаў. У канцы года ён хварэў на апэндыцыт і быў пры сьмерці.

{{gap|2em}}{{larger|'''Літэратура Купалы.'''}} Першы яго выступ у беларускай літэратуры быў 15-га мая 1905 года, калі ў менскай расейскай газэце „Сѣверо-Западный Край“ надрукавалі яго верш „Мужык“. Купале йшоў тады 23-ці год. Патым выданьні яго твораў ішлі такім чародам: 1) „Жалейка“ (1908 г.) — зборнік вершаў ад 1905 года; 2) „Гусьляр“ (1910 г.), зборнік пазьнейшых, лепш апрацаваных вершаў; 3) поэма „Адвечная
песьня“ (1910 г.), напісаная ўлетку 1908 г.; 4) поэма „Сон на кургане“ (1913 г.), напісаная ўлетку 1910 года; 5) драма „Паўлінка“ (1913 г.), напісаная ў 1912 годзе; 6) „Шляхам жыцьця“ (1913 г.) — зборнік вершаў за 1910—1913 г.г.; 7) драма „Раскіданае гняздо“ (1919 г.), напісаная ў 1913 г. Апрача таго, шмат лірычных вершаў напісаў Купала за 1914—1915 г. г. (зьмешчаных у „Нашай Ніве“ і др. выданьнях) і даволі многа ў 1918—1919 г. г. у Смаленску (друкуюцца ў „Беларусі“). У часе вайны ў 1916—1917 гадох поэт блізка таго ня пісаў зусім. Вершы Купалы перакладаліся на мову маскоўскую, польскую, украінскую, нямецкую, чэшскую і інш. З маскоўскіх поэтаў яго перакладалі В. Брюсаў, А. Корынфскі, Белавусаў, Нячаеў і др. „А хто там ідзе“ пераклаў у сваёй брошурцы М. Горкі.

{{gap|2em}}{{larger|'''Лірыка Купалы.'''}} І гэты наш поэт па характару свайго таленту — пераважна лірык і індывідуаліста. У лірыцы&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f2hxe4hnxlhuu8m8wwris1f4kwy0b7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/172</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125988</id>
    <revision>
      <id>291358</id>
      <timestamp>2026-07-06T13:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «паказаў ён свой магутны поэтычны дар і дасяг памысных рэзультатаў творчасьці. Лірызмам душы поэта ахоплены яго эпічныя вершаваныя рэчы, лірыкай перасыпана і яго драма. Лірычных вершаў у Купалы дужа многа (што шкодзіць іх мастацкай вартасьці). Агульны т...»</comment>
      <origin>291358</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4809" sha1="mambyy7ximavp97ay2cqyo1fdbv43qs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;паказаў ён свой магутны поэтычны дар і дасяг памысных рэзультатаў творчасьці. Лірызмам душы поэта ахоплены яго эпічныя вершаваныя рэчы, лірыкай перасыпана і яго драма. Лірычных вершаў у Купалы дужа многа (што шкодзіць іх мастацкай вартасьці). Агульны тон іх элегічны і мякка-сатырычны. Вершы пачатковай пары яго творчасьці, разумеецца, слабейшыя па форме, затое-ж сярод пазьнейшых вершаў ёсьць нязвычайна мастацкія. Лірыка Купалы болей музыкальная, чымся плястычная; часам гэта проста музыка. Найчасьцей строіць поэт сваю ліру на патрыятычны лад, паказуючы думку беларускімі малюнкамі соцыяльнага характару. Грамадзянскія мотывы — на першым пляне, але, прырода і любоў займаюць таксама шырокі прастор. {{разьбіўка|Ідэолёгія адраджэньня}} ёсьць глаўнай прыметай ня толькі лірыкі, але ўсяе поэзіі песьняра. Творчасьць яго болей нацыяналістычна, чымся творчасьць Коласа, і меней нацыянальна, меней маець самабытна-беларускіх азнак, чымся коласаўскі эпос. У сваёй лірыцы Купала вялікі патрыот. Патрыятызм яго, спачатку нясьмелы і ледзь прыкметны на фоне соцыяльных абразкоў, бесьперастанку ўзрастаець і пад канец набіраецца правадырскай сьмеласьці і дужасьці. Першы выступ поэта ў беларускай літэратуры („Мужык“, 1905 г.) ня меў ніякага нацыянальна-беларускага знаку і выглядаў выключна соцыяльным па свайму характару. Малады поэт, цяперашні асілак адраджэньня, выйшаў на літэратурную ніву з паглядамі масавага беларуса-селяніна. Зараз, аднак, ён пачынае з словам {{разьбіўка|мужык}} зьвязываць слова {{разьбіўка|беларус}} („3 песьняў а сваёй старонцы“). Думкі яго разьвіваюцца ў гэтым кірунку дужа шыбка, і ўжо ў 1906 годзе ён займае цьвёрды грунт у вельмі дзейнай ідэолёгіі адраджэньня („А хто там ідзе?“, „Над сваёй айчызнай“ і інш.). З агульным разьвіцьцем поэта разьвіваецца і яго сьвядомасьць у нацыяналізьме. Паглыбеўшы ў думцы і дасканальна апанаваўшы форму верша, Купала даў у 1908—1913 г.г. колькі лірычных вершаў, выдатных па свайму хараству і па той сіле, з якой выказана ідэя адраджэньня. Пясьняр заклікае свой працоўны сярмяжны народ абудзіцца („Сваякам па гутарцы“). Ад імя гэтай міліённай грамады ён, як вярхоўны жрэц, з нязвычайным натхненьнем моліцца сонцу, каб глянула „да крывіцкіх туманных нізін“, каб узяло з імі вечны шлюб („Песьня сонцу“), а родную старонку ён заклікае, каб выйшла „спаткаці вясну“. („Выйдзі“…). Ува ўсякую мінуту, ува ўсякай патрэбе моліцца ён за „родны загон Беларусі“ („Мая малітва“). З сардэчнай мукаю пяець поэт „смутную повесьць“ роднае мовы ўсяго роднага, каб паказаць свайму народу, што „ўжо новая відна зара“ („Ужо днее“). У чародны перыад, посьле вайны і {{перанос пачатак|рэво|люцыі}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mambyy7ximavp97ay2cqyo1fdbv43qs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/173</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125989</id>
    <revision>
      <id>291359</id>
      <timestamp>2026-07-06T13:36:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|рэво|люцыі}}, ён то гоіць больку свае ўсеаб‘емлючае нацыянальнае душы бічаваньнем „беларускіх сыноў“ у войстрай, пякучай сатыры („Беларускія сыны“, 1919 г.), то з трагедыяй вялікага духа ўзьлятае ў вечнасьць і адтуль маркотна аглядаець ц...»</comment>
      <origin>291359</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4884" sha1="e8bvp7ubtyb5wf6o671uzry1zks5feb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|рэво|люцыі}}, ён то гоіць больку свае ўсеаб‘емлючае нацыянальнае душы бічаваньнем „беларускіх сыноў“ у войстрай, пякучай сатыры („Беларускія сыны“, 1919 г.), то з трагедыяй вялікага духа ўзьлятае ў вечнасьць і адтуль маркотна аглядаець цярнёвы шлях, па якім вёў ён свой народ з эгіпецкае няволі („Мой сьцень“). {{разьбіўка|Соцыяльны элемент}} ёсьць важная складаная частка ўсяе творчасьці Купалы. Нацыяналізм яго грунтуецца, як зазвычай у беларусаў, таксама на соцыяльных пытаньнях; ён не выглядае ў Купалы як нешта паасобнае, а заўсёды зьвязуецца ў яго з думкай аб родным народзе і яго соцыяльным стане ў вадно непадзельнае цэлае. Чуць ня кожны верш песьняра, — а ці-то апісаньне прыроды, побыту, праяў жыцьця, а ці-то чаго іншага, — маець стульны зьвязак з соцыяльнымі пытаньнямі. Вышэй за ўсё ставіць поэт {{разьбіўка|працу}}, каторая мяняе навет самы выгляд зямлі, толькі ня можа зьмяніць горкага мужыцкага жыцьця на лепшае. Апісуючы такое жыцьцё з усіх бакоў, пясьняр відзіць прычыны злыдняў у нацыянальнай няволі, у мужыцкім беззямельлі, у поўнай залежнасьці мужыка ад панскай ласкі, ў адміністрацыйным безгалоўі, у народнай несьвядомасьці, у цемнаце, у гарэлцы. У сучаснай соцыяльнай будове беларускага жыцьця Купала відзеў выключна ўсё дрэннае, дык і лірыка яго засмучоная. Вясёласьці ў яго поэзіі няма. Тон яе заўсёды аднавагам маркотны. Соцыяльныя злыдні зрабіліся такімі звычайнымі, што не ўзварушаюць поэта на вялікі гнеў з запалам; Купала хавае сваё абурэньне ў сваім смутку і вылічае крыўды даволі спакойна ці з панурай іроніяй. Соцыяльны элемент творчасьці Купалы разьліт у большасьці яго лепшых вершаў, асабліва ў бытовых апісаньнях, апісаньнях
працы, а найпаўней ён выказан у такіх лірычных рэчах: „З песьняў беларускага мужыка“, „З песьняў мужыцкіх“, „Ах, ці доўга“… „На польскую ноту“, „Эй, восень, восень“… „Аб мужыцкай долі“, „З песень беззямельнага“ і інш. У соцыяльнасьці творчасьць Купалы маець часам агульныя азнакі з творчасьцю Багушэвіча. {{разьбіўка|Прыроду}} Купала рэдка апісуець, як мастак чыстага мастацтва. Тады, як у Коласа яна часта малюецца дзеля яе хараства, у Купалы такіх апісаньяў блізка што няма; ён і тут найчасьцей творыць, як грамадзянін і адраджэнец. („Прыйша зіма халодная“… „Явар“ і інш.). Пазьней у яго зьяўляюцца вельмі мастацкія абразкі прыроды, зьвязаныя з асабістымі перажываньнямі песьняра, з яго настроямі і жаданьнем паказаць таёмны дух прыроды, каторы ня можна перадаць звычайнаю моваю і пеўнымі разуменьнямі. („Адцьвітаньне“, „На склоне лета“, „Сьпека“, „Восень“, „3 асеньніх напеваў“, „У вечным боры“, „Лясун“, „Чорны бог“ і інш.). Вельмі дасканальны верш „{{перанос пачатак|Адцьвітань|не}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e8bvp7ubtyb5wf6o671uzry1zks5feb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Романов Е. Р. Бѣлорусскій сборнікъ. Томъ первый. Губерніѧ могилевскаѧ. Выпускъ третий. Сказки. Витебскъ. 1887.pdf/95</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125990</id>
    <revision>
      <id>291360</id>
      <timestamp>2026-07-06T13:46:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabix</username>
        <id>3485</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «и ето. Прослуживъ ёнъ шесть годовъ. А етый яго хозяинъ бывъ большій чаровникъ — змѣй, да ще й кривый. Отъ, якъ пройшло шесть годовъ, хозяинъ и пытая: «ну, што ты, Иванъ — пъянишнинъ сынъ, ти понявся ты чаго-небудь?» — А тяперъ я лучъ тябе уже знаю! — «Ну, коли...»</comment>
      <origin>291360</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5821" sha1="b05p3cihfc62r4b749ynlklrw6gl4ue" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;и ето. Прослуживъ ёнъ шесть годовъ. А етый яго хозяинъ бывъ большій чаровникъ — змѣй, да ще й кривый. Отъ, якъ пройшло шесть годовъ, хозяинъ и пытая: «ну, што ты, Иванъ — пъянишнинъ сынъ, ти понявся ты чаго-небудь?» — А тяперъ я лучъ тябе уже знаю! — «Ну, коли знаешъ лучь мяне, дыкъ ици сабѣ шукай другого хозяина!» Отправивъ яго и давъ яму, уклавъ у торбу, большую книгу. «Глади-жъ, кажа: не разгартувай книги, а то я тамъ сичасъ буду, и зъѣмъ тябе!» А етой книгой ёнъ да запрастивъ яму дорогу. Ну, Иванька подякувавъ яму и пошовъ, куды вочи глядѣли. Ишовъ ёнъ, ишовъ, ишовъ, ишовъ, — увыйшовъ у лѣсъ. Ходя ёнъ по томъ по лясу ходя, то туды, то оттуда — усё по ’днымъ мѣсту кружитца. И дужо енъ притомивсь, Хоча ѣсти — ѣсть не́чаго, хоча пить — пить не́чаго. Круживсь енъ, круживсь, и приблудився енъ къ рацѣ. Сѣвъ енъ отдыхать. И раздумався, што ёсть у яго книжка. «Ахъ, кажа; ето-жъ у мяне гдѣсь книга ё! Дай-ка погляджу, што йто за книга такая, што енъ казавъ у яѐ не глядѣть.» Отъ, и разгорнувъ ёнъ тую книгу. Тольки разгорнувъ, — ажъ якъ пошовъ скотъ, якъ пошовъ скотъ! Такъ и валя! Тамъ и коровы, тамъ и овечки, тамъ и свиньни, и разный скотъ! И навалило яго стольки, што й пераличѝть нельзя. Отъ енъ и самъ нерадъ, што разгорнувъ тую книгу! «Ну, думая: што тутъ дѣлать зъ етымъ скотомъ?» Думавъ, думавъ, ничо́го ня придумавъ. «Ну што-жъ? хоть якъ-небудь буду живъ: вода ё, а скотъ буду рѣзать, да ѣсти» Тольки енъ ето сказавъ, а тутъ яго хозяинъ здѣлався кривымъ вовкомъ и скача. «Ну, што-жъ, Иванька — пъянишнинъ сынъ! на што йто ты книгу разгорнувъ? Я жъ табѣ приказувавъ, што-бъ ты ня разгартувавъ. А тяперъ я тябе изъѣмъ» Спужався Иванька, якъ Чаволай сказавъ: я тябе изъѣмъ! — «Нѣ, кажа: ня ѣжъ мяне, вовча крыволячча!» — Нѣ, изъѣмъ! — «Нѣ, кажа: изъѣжъ лучь мою самую луччую скотину!» — Нѣ, я тябе изъѣмъ! — «Ну, зъѣжъ, кажа, по самой луччай скотинѣ усякаго ско́ту!» Тоды Чаволай кажа: «ну, вотъ што: я тябе ня буду ѣсти, коли ты ня будешь жанитца!» — «Ну, якъ-жа мнѣ не жанатому быть?» — Ну, дакъ изъѣмъ! — «Ну, кажа Иванька: ня буду жанитца! — Ну, однача, гляди: якъ но́гды станешь жанитца, я тогды тябе нябезпремѣнно зъѣмъ!... Тогды Чаволай зайшовъ скоту наперадъ, ды якъ хыркня! дакъ той скотъ увесь у книгу. Згорнувъ Иванъ книгу, и пошли. Вывявъ яго Чаволай на дорогу и пошли: той сабѣ, а той сабѣ.

{{Водступ|2|em}}Ишовъ, ишовъ Иванька, и пришовъ домовъ, къ своимъ батька̀мъ. Бача, живуть яны дужо бѣдно: ни хлявка, ни гуме́нца. Отъ енъ и кажа: «Ну-тка, татъ, ици наймай у людей хлявы да гумны!» Пошовъ батька, понаймавъ кольки-тамъ хлявовъ да гу̀мновъ. Тогды Иванька разгорнувъ тую книгу. Отъ, скотъ зъ яѐ и пошовъ, и пошовъ: самъ по́итца, самъ доглядаетца, самъ у хлѣвъ иде — коровы съ коровами, вовцы зъ вовцами, свиньни съ свиньнями — и такъ увесь скотъ. И отъ, стали люди той скотъ куплять. Яны купляять, а енъ размно́жуетца. И такъ годы за три ставъ енъ такимъ богатыромъ, што о—о—ёй! Прочулись люди, стали ужо яго сватать икъ сабѣ. Отъ разъ пріѣхали къ яму сватать яго, а Иванька кала: «нѣ, не пойду!» Троху погодя, ѣдуть другіе и сватаять яго. Енъ имъ кажа: «нѣ, не пойду. Мнѣ приказавъ Чаволай, штобъ не жанився. А то, кажа, я тябе зъѣмъ!» — О, нѣ, кажать сваты: ё ў насъ такіе два стралцы, што скрозь ихъ ни вужака не проповзе, ни муха не пролятить, ни што.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b05p3cihfc62r4b749ynlklrw6gl4ue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/174</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125991</id>
    <revision>
      <id>291361</id>
      <timestamp>2026-07-06T13:48:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|Адцьвітань|не}}“ тонка пераказуе, да прыкладу, нявымоўнае чуцьцё таго, як „думка сэрцу аб вясьне зрадны голас падае“; цікаўная ў ім тэхніка — частае „с“, як лейт-мотыў адцьвітаньня, даець асоцыяцыю з сухім верасам, з лісьцем, што сыплецц...»</comment>
      <origin>291361</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4249" sha1="p6rrvh9tqed7q2as3bvopz2c0fllxb0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|Адцьвітань|не}}“ тонка пераказуе, да прыкладу, нявымоўнае чуцьцё таго, як „думка сэрцу аб вясьне зрадны голас падае“; цікаўная ў ім тэхніка — частае „с“, як лейт-мотыў адцьвітаньня, даець асоцыяцыю з сухім верасам, з лісьцем, што сыплецца, з мінулым звонам касы і шастаньнем каласоў, з тым, што адцьвітае і што адцьвіло…
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Не шасьцяць каласы,&lt;/br&gt;Звон ня валіцца з касы,&lt;/br&gt;Не кладуцца у стог пласты,&lt;/br&gt;Толькі сыплюцца лісты&lt;/br&gt;На яловыя кусты,&lt;/br&gt;На сухія верасы.&lt;/br&gt;{{gap|11em}}І г. д.
|}
{{gap|2em}}{{разьбіўка|Любоў}} у творчым паказаньні Купалы таксама нагадуець якоесь адцьвітаньне, навет „недацьветы“. Любоў поэта азначаецца смутным тонам, нясьмелым аглядам мінулых лятуценьняў, прычым на першым пляне стаіць не жыцьцярадасны пачатак, а зьняможны канчатак каханьня. Прыметныя для купалаўскай творчасьці і лепшыя па форме такія вершы аб каханьні: „Як у лесе зацьвіталі“, „3 недацьветаў“, „З табою“, „Заручыны“ і інш.

{{gap|2em}}{{larger|'''Эпос Купалы.'''}} Зусім эпічных твораў у Купалы, можна сказаць, няма. У кожным з іх столькі лірыкі, што лепей іх назваць ліра-эпічнымі. Як чысты эпік, Купала не разьвіўся. Да яго эпосу трэба залічыць байкі, абробкі народных пераказаў і легенд, невялічкія вершаваныя апавяданьні, а таксама дзьве спробы драматычных поэм — „Адвечную песьню“ і „Сон на кургане“. Байкі ў Купалы нічым асаблівым не вызначаюцца; па складу верша яны болей-меней пераймаюць Крылова, мова іх жывая, бойкая, але ня вельмі народная, ня то, як у Крылова, і наагул яны для нашай поэзіі ненацыянальны; і ў байках зьмясьціўся элемент нацыянальна-палітычны („Два мужыкі і глушэц“). Лепей выйшлі абробкі народных пераказаў жартаўлівага зьместу („Страх“, „Сват“). Тое, што Купала пачаў шукаць тэмы для сваіх твораў у багатай народнай творчасьці, у беларускіх забабонах, легендах, старых гутарках, мела для яго дужа карыснае значаньне, бо разьвівала ў яго поэтычным слове нацыянальны элемент. Поэт пачаў карыстаць з народных сымволаў, усё болей захапляўся чыста-народнымі абразамі, ад сяньняшніх дзён зьвярнуўся да мінуўшчыны і закахаўся ў ёй; у яе паснулых капцох здабыў ён новы імпэт ў ідэалізацыі адраджэньня. Пераймаючы народную легенду, Купала даваў яе абразом зусім новае значаньне, сьмела і поэтычна карыстаў для нацыянальнае ідэі („На куцьцю“), хоць часам укладаў і соцыяльны {{перанос пачатак|мо|тыў}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p6rrvh9tqed7q2as3bvopz2c0fllxb0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/175</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125992</id>
    <revision>
      <id>291362</id>
      <timestamp>2026-07-06T13:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>291362</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4507" sha1="s4m6m3u8311kcinb9rrnfyn8exm8gbg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;{{gap|2em}}{{larger|''''''}}&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|мо|тыў}}, ды не абы-як, а вельмі хораша і гарманічна зьвязаўшы яго з хвалебнай песьняй няўмірушчай праўдзе і творчаму слову („Курган“).

{{gap|2em}}{{larger|'''„Адвечная песьня“.'''}} — драматычная поэма ў 12 праявах. Аб гэтай рэчы, скончанай поэтам у Бараўцах улетку 1908 года, М. Багдановіч пісаў так: &quot;Гэтая пацерка з невя
лікіх гутарак-вершаў зусім зьбіваецца на,,Жалейку&quot;: зьмест
іх той жа самы, форма, праўда, гладзей, але ня вельмі, і ўсё-
жткі яны пакідаюць глыбейшы сьлед у душы чытача; увесь
сакрэт гэтага ляжыць у цэльнасьці іх, бо разьмешчаны яны
паводлуг аднэй і тэй-жа думкі і ўвесь час дапаўняюць, пад-
трымываюць адзін аднаго. Усё жыцьцё мужыка праходзіць
перад нашымі вачыма, і няма там ніводнага мамэнту, каб ня
ліліся сьлёзы, і няма ніводнага пуці да лепшай долі, няма
нічога лепшага за сьмерць... Бязвыхаднасьць, безнадзей-
насьць-вось што чуваць ува ўсёй поэме, што цяжкім камя-
нём кладзецца на душу чытача пасьля кожнай праявы. Не-
бадай ці
калькі іншым тонам напісана толькі вясельле&quot;, -
не найлепшая частка поэмы. Калі што яму і шкодзіць, дык
мо толькі такія словы як „кадрыля“, „парад&quot; і т. п., а ўсё
другое, -і бойкі рытм, і рыфмы на сярэдзіне строк, і навет
нейкая грубаватасьць вельмі жывой мовы — усё на сваіх мя-
стох, усё надта добра падабрана да зьместу. Што датыкаец-
ца да найслабейшага боку поэмы, дык- на наш пагляд-гэта
грубы сымволізм, прыпамінаючы дзе-якія кепскія месты з тво
раў расейскага пісьменьніка Л. Андрэева&quot;.
-
&quot;
пад
{{gap|2em}}{{larger|''''''}}&quot;Сон на кургане&quot; драматычная поэма ў 4 аб-
разох. Напісаў яе Купала ўлетку 1910 года ў Пецярбурзе,
калі ў сталічнай абстаноўцы быў агорнут усёю сілаю агуль-
на-грамадзянскага настрою і знаходзіўся пад вялікім уплы-
вам маскоўскае літаратуры. Гэта быў і другі перыад твор-
часьці поэта, калі ў яго пачаўся процес самастойнага, інды-
відуальнага агляду спрадвечных, праклятых пытаньняў, калі
ён падвадзіў свой ранейшы масава-сялянскі сьветагляд
шырокія рамкі сьвядома ўспрынятых сусьветных ідэй. Па
артызму, укладзенаму ў гэтую новую поэму, яна стасуецца
Шляхам жыцьця&quot; з &quot;Жалейкай&quot;,
3,Адвечнай песьняй&quot;,
а па сваёй духоўнасьці яна - далейшае разьвіцьце „Адвечнай
песьні&quot;. І той ідэйны поступ двух гадоў (1908-1910) трэба
прызнаць невялікім і для беларускай поэзіі мала памысным,
бо Сам-той жа беларус-селянін з &quot;Адвечнай песьні, але
ён тут прэтэндуе на ўсебеларускае нацыянальнае прадстаў-
ніцства і большую адукаванасьць у соцыялёгіі, хоць стаў ме-
ней нацыянальны, страціў у беларускай беспасрэднасьці
Як
27&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s4m6m3u8311kcinb9rrnfyn8exm8gbg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291373</id>
      <parentid>291362</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T16:55:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>291373</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4515" sha1="3650cd3a8bt0uy7ax6x6agg19i0z1xp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|мо|тыў}}, ды не абы-як, а вельмі хораша і гарманічна зьвязаўшы яго з хвалебнай песьняй няўмірушчай праўдзе і творчаму слову („Курган“).

{{gap|2em}}{{larger|'''„Адвечная песьня“.'''}} — драматычная поэма ў 12 праявах. Аб гэтай рэчы, скончанай поэтам у Бараўцах улетку 1908 года, М. Багдановіч пісаў так: „Гэтая пацерка з невялікіх гутарак-вершаў зусім зьбіваецца на „Жалейку“: зьмест іх той-жа самы, форма, праўда, гладзей, але ня вельмі, і ўсёжткі яны пакідаюць глыбейшы сьлед у душы чытача; увесь сакрэт гэтага ляжыць у цэльнасьці іх, бо разьмешчаны яны паводлуг аднэй і тэй-жа думкі і ўвесь час дапаўняюць, падтрымываюць адзін аднаго. Усё жыцьцё мужыка праходзіць перад нашымі вачыма, і няма там ніводнага мамэнту, каб ня ліліся сьлёзы, і няма ніводнага пуці да лепшай долі, няма нічога лепшага за сьмерць… Бязвыхаднасьць, безнадзейнасьць — вось што чуваць ува ўсёй поэме, што цяжкім камянём кладзецца на душу чытача пасьля кожнай праявы. Некалькі іншым тонам напісана толькі „вясельле“, — бадай ці не найлепшая частка поэмы. Калі што яму і шкодзіць, дык мо‘ толькі такія словы як „кадрыля“, „парад“ і т. п., а ўсё другое, — і бойкі рытм, і рыфмы на сярэдзіне строк, і навет нейкая грубаватасьць вельмі жывой мовы — усё на сваіх мястох, усё надта добра падабрана да зьместу. Што датыкаецца да найслабейшага боку поэмы, дык — на наш пагляд — гэта грубы сымволізм, прыпамінаючы дзе-якія кепскія месты з твораў расейскага пісьменьніка Л. Андрэева“.

{{gap|2em}}{{larger|'''„Сон на кургане“'''}} — драматычная поэма ў 4 абразох. Напісаў яе Купала ўлетку 1910 года ў Пецярбурзе, калі ў сталічнай абстаноўцы быў агорнут усёю сілаю агульна-грамадзянскага настрою і знаходзіўся пад вялікім уплывам маскоўскае літэратуры. Гэта быў і другі перыад творчасьці поэта, калі ў яго пачаўся процэс самастойнага, індывідуальнага агляду спрадвечных, праклятых пытаньняў, калі ён падвадзіў свой ранейшы масава-сялянскі сьветагляд пад шырокія рамкі сьвядома ўспрынятых сусьветных ідэй. Па артызму, укладзенаму ў гэтую новую поэму, яна стасуецца з „Адвечнай песьняй“, як „Шляхам жыцьця“ з „Жалейкай“, а па сваёй духоўнасьці яна — далейшае разьвіцьце „Адвечнай песьні“. І той ідэйны поступ двух гадоў (1908—1910) трэба прызнаць невялікім і для беларускай поэзіі мала памысным, бо Сам — той-жа беларус-селянін з „Адвечнай песьні“, але ён тут прэтэндуе на ўсебеларускае нацыянальнае прадстаўніцства і большую адукаванасьць у соцыялёгіі, хоць стаў меней нацыянальны, страціў у беларускай беспасрэднасьці&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3650cd3a8bt0uy7ax6x6agg19i0z1xp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/176</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125993</id>
    <revision>
      <id>291374</id>
      <timestamp>2026-07-06T17:06:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «і размаўляе ненатуральнай для мужыка моваю. Сам — гэта сам аўтор, сам беларускі народ, сам кожны беларус, каторы жывець духоўным жыцьцём свайго народа. Сам шукаець дзядоўскіх скарбаў у замчышчы, — гэта сымвол таго, як беларускі народ шукаець свайго адр...»</comment>
      <origin>291374</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4712" sha1="im91etvb7vgku3vfr2z9ta9zlfpkt3x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;і размаўляе ненатуральнай для мужыка моваю. Сам — гэта сам аўтор, сам беларускі народ, сам кожны беларус, каторы жывець духоўным жыцьцём свайго народа. Сам шукаець дзядоўскіх скарбаў у замчышчы, — гэта сымвол таго, як беларускі народ шукаець свайго адраджэньня. Сам — сымвол лепшых сыноў народа, змаганьнікаў за адраджэньне. Чорны — увасабленьне варожай для іх сілы. Відмы, каторых лепей назваць пабеларуску зданямі, ці зданьнямі — увасабленьне розных злыдняў соцыяльнага жыцьця. Таварышы відмаў — чарада загубленых Самаў, ахвяры відмаў. Гістарычны процэс шуканьня захаваных скарбаў, шуканьня лепшай долі, прыняў ў уяўленьні песьняра надта поэтычныя і вольна-фантастыныя формы і абразы, болей-меней зьвязаныя з народнай творчасьцю і нацыянальнай псыхікай. Русалчына пяяньне, рытм гэтага пяяньня, русалчыны пераказы (аднак, даволі малаважныя) маюць у сабе шмат нацыянальнага, — і ў гэтым вартасьць поэмы, хоць аўтор прыдаў той вартасьці другараднае значаньне. З монолёгаў Сама, з яго песьняў і з іграньня на ліры даведуемся аб паглядах поэта, аб тым, што для яго глаўнае, і ў чым ідэя поэмы. Навіны ня шмат. Толькі зьвязана адным, нібы-то, сюжэтам тое, што ўжо сказаў Купала ў розных сваіх лірычных вершах. Тыя-ж нацыянальныя, сацыяльныя, палітычныя, адраджэнцкія мотывы, толькі выказаныя з большым абагуленьнем, з некаторай ўсеаб‘емлючасьцю (гл. стр. 29, 33, 93 і інш.). Размовы відаў з таварышамі, іх монолёгі новага даюць мала і дарма так расьцягнуты; яны толькі падчырківаюць і зьясьняюць карціну, адкуль браліся Самы. Таварышы відмаў перапяваюць звычайныя соцыяльныя мотывы як: 1) безьзямельле, 2) благія заробкі і вялікія падаткі, 3) цяжкая праца жанчыны, 4) небясьпечанасьць работнікаў пры машыне, 5) упаіваньне народа, 6) гандлярская эксплуатацыя, 7) рэлігійнае задурываньне і інш. Абраз „На замчышчы“, узяты агулам, ёсьць тымчасам магутны соцыяльны протэст, — гэткія дзівы робіць вялікі талент з абы-якім матар‘ялам. К соцыяльна-палітычнаму протэсту зводзіцца і ўся поэма, забіваючы яе нацыянальнае для нас значаньне. Абраз „Пажарышча“ вызначаецца надта жывою і меткаю народнаю моваю, а тэхніка верша тут такая, што здаецца, быццам
поэт забаўляецца ёю, так кіруець, як толькі яму заманецца. Адна бяда — з усяе поэмы відаць, што Купала слабы эпік, што сплесьці фабулу яму не ўдаецца, што сюжэт для яго патрэбен ня як важная частка артызму, а як спосаб зьвязаць лірычныя кавалачкі. Яшчэ што — аўтор поэмы „Сон на кургане“ зусім простыя і балючыя думкі хаваець у нейкі фантастычна-поэтычны туман і быццам стараецца зрабіць іх
страшнымі знадворку, так сказаць, тэхнічна, аслабляючы тым&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>im91etvb7vgku3vfr2z9ta9zlfpkt3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/177</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125994</id>
    <revision>
      <id>291375</id>
      <timestamp>2026-07-06T17:16:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «іх духоўную балючасьць. Урэшце — „Сон на кургане“, за свой вялікі артызм, ёсьць пакуль што адным з самых лепшых твораў нашай поэзіі.  {{gap|2em}}{{larger|'''Драма Купалы'''}} складаецца да гэтага часу з „Паўлінкі“ і „Раскіданага гнязда“. Творы напісаны адзін за а...»</comment>
      <origin>291375</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4321" sha1="q3rb0d9ii9j9tvh2k9xisoo829kw2js" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;іх духоўную балючасьць. Урэшце — „Сон на кургане“, за свой вялікі артызм, ёсьць пакуль што адным з самых лепшых твораў нашай поэзіі.

{{gap|2em}}{{larger|'''Драма Купалы'''}} складаецца да гэтага часу з „Паўлінкі“ і „Раскіданага гнязда“. Творы напісаны адзін за адным цераз год, але ідэйная розьніца іх вялікая: першы належыць да канца першага перыаду ў купалавай творчасьці, другі — да яе другога перыаду. У першым — прастата і сьвежасьць зборніка „Жалейка“, у другім — артызм і сымволічны туман поэмы „Сон на кургане“.

{{gap|2em}}{{larger|'''„Паўлінка“,'''}} сцэны із шляхоцкага жыцьця ў двух актах, напісаныя ўвясну 1912 года ў Акопах, маюць вялікі ўсьпех на беларускай сцэне, а таксама вызначаюцца і ня малымі літэратурнымі вартасьцямі. Шляхоцкае жыцьцё змалёвана тут надта ярка, жыва і проста. Можна думаць, што
аўтор сьпісаў сваіх героеў з запраўднага жыцьця. Бытавыя малюнкі стаяць тут на першым пляне, яны найболей задаліся. Духоўная старана — слабей; псыхолёгія дзеячых асоб толькі зьлёгка закранута; яна паказана ў такой меры, у якой праходзіць прад вачмі звычайнага чалавека. З большай уважнасьцю паказана душа Паўлінкі. Абраз гэтай слаўнай дзяўчыны-шляхцяначкі напісан драматургам як партрэт, але, на шчасьце, тая асоба, з якой партрэт намалёван, аказалася вельмі тыповай для свае сфэры. З гэтай прычыны партрэт Паўлінкі выглядае мастацкім тыпам, і беларускія дзяўчаты з шляхоцкіх ваколіц могуць пазнаць у ім шмат свайго характару. Паўлінка вышэй за ўсё ставіць каханьне; яна любіць сваіх бацькоў, ды ўжо выйшла з іхнага сьветагляду, а затое вось, бедная, мучыцца; яна кволенькая, далікатненькая, але ва ймя свае, справядлівае думкі пойдзець на неспадзяванае для другіх, рызыкоўнае і прыгожае змаганьне. Шкада, што няма яшчэ аднаго, трэцяга, акта драмы, і няведама, што было далей з гэтага змаганьня; ці-ж так слабыя дзявочыя крыльлікі без надзеі і апусьціліся? Помала таго, што сказана ў драме і аб новым чалавеку беларускага жыцьця Якіму Сароцы, асабліва раўнуючы з той добрай уважнасьцю, якая памастацку аказана пану Адольфу Быкоўшчыку. Гэты пан — духоўны брат каганцовага „моднага шляхцюка“, толькі прасьцейшы, бо жывець ня ў горадзе, а ў засьценку.

{{gap|2em}}{{larger|'''„Раскіданае гняздо“'''}} — драма ў пяцёх яктах. Скончана ў восень 1913 году ў Акопах. Зьмест для драмы аўтор узяў з рэяльнага жыцьця, але кожны абраз і кожную гутарку зрабіў сымволічнымі. Апрача таго, дзеячыя асобы&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q3rb0d9ii9j9tvh2k9xisoo829kw2js</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/178</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125995</id>
    <revision>
      <id>291376</id>
      <timestamp>2026-07-06T17:31:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ў драме гавораць ня простаю, звычайнаю моваю, а поэтычнаю, сымволіка-абразнаю, часам навет музыкальна-разьмеранаю і заўсёды ахопленаю купалаўскім лірызмам. Усё гэта складаець вялікія мастацкія вартасьці твора, асабліва ў наш век грубага рэялізму, але...»</comment>
      <origin>291376</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4854" sha1="4xvvoyzz7ko13cugtkqhf4jdvhkg4ms" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ў драме гавораць ня простаю, звычайнаю моваю, а поэтычнаю, сымволіка-абразнаю, часам навет музыкальна-разьмеранаю і заўсёды ахопленаю купалаўскім лірызмам. Усё гэта складаець вялікія мастацкія вартасьці твора, асабліва ў наш век грубага рэялізму, але разам з тым вымагае ад поэта такой-жа высокай ідэйнай стараны, такой-жа сілы ў паказаньні і зьясьненьні духоўнага замыслу драмы, бо йначай усё поэтычнае хараство будзе бязгрунтоўным і малацэнным. „Раскіданае гняздо“ — сымвол раскіданай Беларусі з часоў пярэдадня сусьветнай вайны і соцыяльнай рэволюцыі. Сымвол той выйшаў з душы поэта-адраджэнца і былага земляроба з беларуска-мужцыкай соцыяльнай сьвядомасьцю. Дык вось і ідэйная разьвязка вялікіх проблем зроблена ў драме так, што сымволы новага часу абгорнуты нейкім туманам няпоўнай
усьвядомленасьці, яны падманяюць нас сваёй прынаднасьцю, ды застаюцца маларэяльнымі, не сакавітымі на свае запраўдныя, жудасна-рэволюцыйныя фарбы. Дух навізны толькі здалеку, хоць і безадступна, мітусіцца тут, найвыразьней уваходзячы ў рыторычны абраз няведамага чалавека, работніка, згукаючага па гарадох і вёсках гаротнікаў на „вялікі сход“. Тып работніка незадачан. Лепей выйшаў сялянскі прототып новага беларуса — Сымон. Цікавен поэтычны абраз Зосі, як сымвол паза-клясавых адносін. Надта а надта мучаецца Зося цераз гора сям‘і, без аніводнага слова зносіць яна балючыя папікі новага змаганьніка з панствам-брата і ймець веры,
што ўсіх злыдняў можна пазбыцца, калі людзі будуць любіць адзін аднаго так, як яна любіць паніча, — гэта ўвабражаныя паза-клясавыя адносіны. Паніч пабавіўся, скрыўдзіў дзяўчыну і кінуў яе без усякай страты, — гэта запраўдныя паза-клясавыя адносіны. Дзяўчына адурэла. Яна сьніла залатыя сны, яна была поўная поэзіі, і каб захаваць свой няземны характар пасьля гідкага датыканьня жыцьця, яна зусім адракаецца ад жыцьцёвай праўды, пераходзіць у прастор грёзаў, робіцца ненормальнай. Сцэна з вяночкам з васількоў па сваёй магутнасьці, па сваёй поэтычнай чыстаце, па тонкасьці перажываньняў нагадуець вечны абраз Офеліі. Разьвязка паза-клясавых адносін, як відзім, дужа поэтычная, ды зусім
непажаданая ні з якога, апрача аднаго бадай панскага, пагляду. Старац добра сымволізуе старадаўнае прымірэньне з бядою, а Лявон Зяблік — гібель ад непасільнага змаганьня; ён адбіраець у сына сякеру, кажучы, што змагацца трэба розумам, а сам наўпрэкі розуму, з адчаю робіць сабе сьмерць. Роль Данілкі няясна. Драма канчаецца тым, што няшчасная матка з бяздольнымі дзеткамі сымволічна выходзіць зьбіраць міласьцінку, а Сымон пад бліскам зарава ад запаленага ім панскага двара цягніць неразумную сястру на „сход“. {{перанос пачатак|Вялі|кая}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4xvvoyzz7ko13cugtkqhf4jdvhkg4ms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/179</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125996</id>
    <revision>
      <id>291377</id>
      <timestamp>2026-07-06T17:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|Вялі|кая}} рэволюцыя, якую вешчаваў гэты сход, паказала, што аўтор-адраджэнец шмат чаго прадвідзіў, ды ня даў у сваёй драме ідэйнага правадырства, роўнага, яе артызму.  {{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне Янкі Купалы'''}} ў нашай поэзіі з кожным годам рась...»</comment>
      <origin>291377</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2841" sha1="pqe4cbdsxltd3zc4cvnzg73ggno6hky" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|Вялі|кая}} рэволюцыя, якую вешчаваў гэты сход, паказала, што аўтор-адраджэнец шмат чаго прадвідзіў, ды ня даў у сваёй драме ідэйнага правадырства, роўнага, яе артызму.

{{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне Янкі Купалы'''}} ў нашай поэзіі з кожным годам расьце, хоць ён даўно ўжо здабыў у ёй першае па артызму месца. Напісаў Купала болей за ўсіх беларускіх пісьменьнікаў.

&lt;center&gt;{{x-larger|'''Максім Багдановіч.'''}}&lt;/br&gt;(1892—1917).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Бацька поэта, вучыцель Аляксандар Багдановіч, даволі вядомы ў маскоўскай літэратуры этнограф, быў родам з Горадзеншчыны. Калі Максіму ішоў усяго другі год, Багдановічы пераехалі адтуль
{{Няма выявы}}
у Ніжні-Ноўгарад, дзе бацька дастаў пасаду ў
гімназіі. Там поэт і вырас. Бацькі яго гаварылі памаскоўску, але шчыра любілі родны край і любілі ўспамінаць аб жыцьці-быцьці на Беларусі. Наслухаўся тых гутарак Максім і змалку пачаў лятуцець аб далёкай любай зямельцы сваіх дзядоў. Падросшы, ён з прагавітасьцю чытаў усякую кніжку, дзе было
напісана што-небудзь пра Беларусь. Быўшы ў старэйшых клясах гімназіі, поэт дастаў беларускую кніжку і даведаўся, што выходзіць беларуская газэта. У кароткі час тэорыятычна выўчыўся ён гаварыць і пісаць пабеларуску, сьпісаўся з „Нашай Ніваю“ і пачаў пасылаць допісы і вершы. Рэдакцыя газэты адразу пачула ў ім нямалы поэтычны талент і духоўна
паддзержыла маладога песьняра. Так Багдановіч зрабіўся сьвядомым літаратурным працаўніком на ніве беларускага адраджэньня. Вышэйшую навуку праходзіў ён у Яраслаўлі, у юрыдычным ліцэі. Быўшы студэнтам, ён ужо ўсёю душою&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pqe4cbdsxltd3zc4cvnzg73ggno6hky</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291404</id>
      <parentid>291377</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T20:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291404</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3176" sha1="9l8fqbi9so9lvz1ld7ay6oa2gd7s41n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Купала&quot;/&gt;{{перанос канец|Вялі|кая}} рэволюцыя, якую вешчаваў гэты сход, паказала, што аўтор-адраджэнец шмат чаго прадвідзіў, ды ня даў у сваёй драме ідэйнага правадырства, роўнага, яе артызму.

{{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне Янкі Купалы'''}} ў нашай поэзіі з кожным годам расьце, хоць ён даўно ўжо здабыў у ёй першае па артызму месца. Напісаў Купала болей за ўсіх беларускіх пісьменьнікаў.
&lt;section end=&quot;Купала&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Багдановіч&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Максім Багдановіч.'''}}&lt;/br&gt;(1892—1917).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Бацька поэта, вучыцель Аляксандар Багдановіч, даволі вядомы ў маскоўскай літэратуры этнограф, быў родам з Горадзеншчыны. Калі Максіму ішоў усяго другі год, Багдановічы пераехалі адтуль {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 30.jpg|подпіс=Максім Багдановіч.}} у Ніжні-Ноўгарад, дзе бацька дастаў пасаду ў гімназіі. Там поэт і вырас. Бацькі яго гаварылі памаскоўску, але шчыра любілі родны край і любілі ўспамінаць аб жыцьці-быцьці на Беларусі. Наслухаўся тых гутарак Максім і змалку пачаў лятуцець аб далёкай любай зямельцы сваіх дзядоў. Падросшы, ён з прагавітасьцю чытаў усякую кніжку, дзе было напісана што-небудзь пра Беларусь. Быўшы ў старэйшых клясах гімназіі, поэт дастаў беларускую кніжку і даведаўся, што выходзіць беларуская газэта. У кароткі час тэорыятычна выўчыўся ён гаварыць і пісаць пабеларуску, сьпісаўся з „Нашай Ніваю“ і пачаў пасылаць допісы і вершы. Рэдакцыя газэты адразу пачула ў ім нямалы поэтычны талент і духоўна паддзержыла маладога песьняра. Так Багдановіч зрабіўся сьвядомым літаратурным працаўніком на ніве беларускага адраджэньня. Вышэйшую навуку праходзіў ён у Яраслаўлі, у юрыдычным ліцэі. Быўшы студэнтам, ён ужо ўсёю душою
&lt;section end=&quot;Багдановіч&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9l8fqbi9so9lvz1ld7ay6oa2gd7s41n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291442</id>
      <parentid>291404</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T06:37:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291442</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3175" sha1="cnyimzjrp6ghz7nqjqsajq0bi0ciswi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Купала&quot;/&gt;{{перанос канец|Вялі|кая}} рэволюцыя, якую вешчаваў гэты сход, паказала, што аўтор-адраджэнец шмат чаго прадвідзіў, ды ня даў у сваёй драме ідэйнага правадырства, роўнага, яе артызму.

{{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне Янкі Купалы'''}} ў нашай поэзіі з кожным годам расьце, хоць ён даўно ўжо здабыў у ёй першае па артызму месца. Напісаў Купала болей за ўсіх беларускіх пісьменьнікаў.
&lt;section end=&quot;Купала&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Багдановіч&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Максім Багдановіч.'''}}&lt;/br&gt;(1892—1917).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Біаграфічны матар‘ял.'''}} Бацька поэта, вучыцель Аляксандар Багдановіч, даволі вядомы ў маскоўскай літэратуры этнограф, быў родам з Горадзеншчыны. Калі Максіму ішоў усяго другі год, Багдановічы пераехалі адтуль {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 30.jpg|подпіс=Максім Багдановіч.}} у Ніжні-Ноўгарад, дзе бацька дастаў пасаду ў гімназіі. Там поэт і вырас. Бацькі яго гаварылі памаскоўску, але шчыра любілі родны край і любілі ўспамінаць аб жыцьці-быцьці на Беларусі. Наслухаўся тых гутарак Максім і змалку пачаў лятуцець аб далёкай любай зямельцы сваіх дзядоў. Падросшы, ён з прагавітасьцю чытаў усякую кніжку, дзе было напісана што-небудзь пра Беларусь. Быўшы ў старэйшых клясах гімназіі, поэт дастаў беларускую кніжку і даведаўся, што выходзіць беларуская газэта. У кароткі час тэорыятычна выўчыўся ён гаварыць і пісаць пабеларуску, сьпісаўся з „Нашай Ніваю“ і пачаў пасылаць допісы і вершы. Рэдакцыя газэты адразу пачула ў ім нямалы поэтычны талент і духоўна паддзержыла маладога песьняра. Так Багдановіч зрабіўся сьвядомым літаратурным працаўніком на ніве беларускага адраджэньня. Вышэйшую навуку праходзіў ён у Яраслаўлі, у юрыдычным ліцэі. Быўшы студэнтам, ён ужо ўсёю душою&lt;section end=&quot;Багдановіч&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cnyimzjrp6ghz7nqjqsajq0bi0ciswi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/180</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125997</id>
    <revision>
      <id>291378</id>
      <timestamp>2026-07-06T18:01:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «аддаўся беларускай літэратурнай творчасьці, апрача таго, пісаў аб беларускіх справах у расейскіх і асабліва шмат ў украінскіх часопісях. Як пішуць асабіста знаўшыя яго людзі (З. Бядуля), цяпер Багдановіч „зайздраваў тым шчасьліўцам з беларускіх поэта...»</comment>
      <origin>291378</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4468" sha1="lqjy7pl98asv6g9nu63y0n2si0cfgzd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;аддаўся беларускай літэратурнай творчасьці, апрача таго, пісаў аб беларускіх справах у расейскіх і асабліва шмат ў украінскіх часопісях. Як пішуць асабіста знаўшыя яго людзі (З. Бядуля), цяпер Багдановіч „зайздраваў тым шчасьліўцам з беларускіх поэтаў-дзяцей сялян, што хоць пастушкамі былі, але ў родным полі, у родным лузе, у сваіх лясох, пушчах і балотах. Паводлуг яго зданьня, песьняры, жыўшыя ў самых глухіх кутох роднай зямлі, маглі ўбіраць у сябе творчы, самабытны, абвеяны казкамі дух свайго народу“. Ен з нецярплівасьцю чакаў таго часу, калі здолее паехаць і першы раз пабачыць бацькаўшчыну і першы раз пачуць яе жывую мову. У 1911 годзе ён меў, як сам казаў, „вялікае шчасьце“: ён пабачыў бацькаўшчыну і прыехаў на колькі дзён у яе старую сталіцу — Вільню. З нязвычайнай радасьцю пераказываў тут поэт сваім знаёмым, што гэта было для яго за шчасьце, бо „далёкая, нязнаная бацькаўшчына-Беларусь неяк дзіўна чаравала яго і вабіла к сабе ад таго часу, як ён пачаў жыць сьвядомым жыцьцём; самае імя яе будзіла ў душы поэта дзіўны стан, і здавалася яму, што вось-вось брызнуць сьлёзы з яго воч“ (А. Навіна). Другі раз прыехаў пясьняр на родную зямлю ў 1916 годзе, у Менск, прыехаў зусім хворы, змучаны сухотамі. Аднак, не ўзьвесяліла, а яшчэ болей прыгняла яго засмучоны ў слабнучым целе дух тая атмосфэра, якая панавала тады ў Менску. Маскоўская вайсковая забарона друкаваць часопісі пабеларуску проста забівала поэта. Ды не сядзеў бяз працы і цяпер: арганізовываў менскую беларускую моладзь, чытаў рэфэраты аб беларускім руху, укладаў беларускую літэратурную хрыстаматыю і рабіў шмат чаго іншага. Здароўе ўсё горшала а горшала, і Багдановіча ўмаўлялі, прасілі, каб ехаў у Крым. Ня меў поэт ахвоты пакідаць сваю няшчасную, зьняволеную і зруйнаваную бацькаўшчыну, — відаць, баяўся, каб не памерці на чужыне. Але ўпрасілі, паехаў… А цераз кароткі час прыляцела з Крыму смутная, жахлівая вестка, што 12-га мая 1917 года (ст. ст.), у Ялце, рукі, пісаўшыя „Вянок“, сашчапіліся навекі.

{{gap|2em}}{{larger|'''Літэратура Багдановіча'''}} яшчэ ня можа быць уся падлічана дзеля неспакойнасьці цяперашняга часу; пакуль што немагчыма сабраць увесь пакінуты нябожчыкам матар‘ял і выдаць поўны збор яго твораў. Меркаваць аб яго творчасьці можна цяпер толькі па „Вянку“ і па раскінутых у розных часопісях яго лірычных вершах, невялічкіх поэмках і іншых рэчах. Аб яго прозе даюць разуменьне такія апавяданьні, як „Музыка“, „Над морам“, „Аб іконьніку і пазалотніку“, „Шаман“ і інш.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lqjy7pl98asv6g9nu63y0n2si0cfgzd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/181</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125998</id>
    <revision>
      <id>291379</id>
      <timestamp>2026-07-06T18:16:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2em}}{{larger|'''Яго пагляд на творчасьць'''}} выказан ў эпістоле „Ліст да п. В. Ластоўскага“, друкаванай у газэце „Гоман“ (№ 48, 1917 г.). — Дума робіць красьнейшым кожны твор поэта. Спакойная дума павінна быць усновай творчасьці. Халодны розум поэта ня шкодзі...»</comment>
      <origin>291379</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4508" sha1="qp2baa7ws5wa30fe2jrj4wn4dzxoog9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго пагляд на творчасьць'''}} выказан ў эпістоле „Ліст да п. В. Ластоўскага“, друкаванай у газэце „Гоман“ (№ 48, 1917 г.). — Дума робіць красьнейшым кожны твор поэта. Спакойная дума павінна быць усновай творчасьці. Халодны розум поэта ня шкодзіць яго натхненьню. Прысуд, зроблены А. Пушкіным для Сальері, несправядлівы.
{|style=&quot;font-size:83%; margin:auto&quot;
|Уменьне для ігры Сальері здабывау&lt;/br&gt;Праз мерны, нудны труд; ці спрауды забівау&lt;/br&gt;Ен гэтым талент свой, як бачна з думак драмы?&lt;/br&gt;Адкажа йскрыпка нам. Стокато, фугі, гамы&lt;/br&gt;Шмат год калісь на ей Сальері вывадзіу&lt;/br&gt;І моцна йграньнем тым іскрыпкі зык зьмяніу.
|}
{{gap|2em}}Сальері разьвіваў сябе гэтаю працаю. Ен хацеў усё зразумець у творчасьці, усё абмяркаваць, абдумаць спасабы, матар‘ял, мэту. У яго творчасьці няма раптоўнага. Багдановіч уважаў, што такім быць і так тварыць можа кожны поэт.

{{gap|2em}}{{larger|'''Творчасьць Багдановіча'''}} найлепей такім паглядам і характарызуецца. Яе прыметы: 1) дума і 2) ўменьне, здабытае, працаю інтэлекта над сваім разьвіцьцем. Высокая поэтычнасьць твораў Багдановіча паказуець, як сярэдні па прыроднай здольнасьці чалавек дасягае неспадзяванай велічы праз тую ўпорчывую і старанную працу. Чуць ня кожны вершык Багдановіча маець у сабе якую-небудзь {{разьбіўка|філёзофскую думку}}. Творчасьць яго — праца мысьліцеля, апранутая прыгожай славеснай шатаю. Мысьлячы, ён усюдых шукаець красу, хараство, гармонію. Красу ён чуець сваёй прыродаю і цэніць сваім разьвітым розумам. Узгадаваны на клясычных прыкладах сусьветнай літэратуры, ён вымагаець і ад сябе {{разьбіўка|дасканальна-артыстычнай формы}}. Гэта поэт-філёзаф і поэт-стыліста.

{{gap|2em}}{{larger|'''Элементы яго літэратуры'''}} болей-меней выдзяляюць поэта з аднароднай сям‘і нашаніўскіх поэтаў і пісьменьнікаў. Праўда, і ён заплаціў дань часу і служыў бацькаўшчыне па ўсёй сваёй магчымасьці, надаючы некаторым творам нацыянальнага элементу. Тымчасам а ні гэты, а ні соцыяльны элемент не складаюць глаўных азнак яго літэратуры. Багдановіч прымецен {{разьбіўка|агульна-людзкім}} элементам. Вершы яго гавораць нешта чалавеку ўсякай нацыянальнасьці і ўсякага соцыяльнага стану.

{{gap|2em}}{{larger|'''Матар‘ял яго літэратуры'''}} складаецца глаўным чынам з {{разьбіўка|жывой прыроды}} і вясковага i {{разьбіўка|мястовага}} жыцьця. Нявычэрпнай крыніцай для яго ёсьць і беларуская народная {{разьбіўка|міфолёгія}}, царства вадзянікоў, русалак, лясуноў. Шмат гаворыць душы поэта і {{разьбіўка|мінуўшчына}}, пахаваная ў старых кроніках і творах поэтаў клясычнага сьвету.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qp2baa7ws5wa30fe2jrj4wn4dzxoog9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/182</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125999</id>
    <revision>
      <id>291380</id>
      <timestamp>2026-07-06T18:34:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2em}}1). {{larger|'''„Вянок“'''}} (1913 г.) — кніжка выбраных вершаў. Яна складаецца з такіх аддзелаў: 1) „У зачараваным царстве“, 2) „Згукі бацькаўшчыны“, 3) „Старая Беларусь“, 4) „Места“, 5) „Думы“, 6) „Вольныя думы“, 7) „Старая спадчына“ і 8) „Мадонны“. У першы...»</comment>
      <origin>291380</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4828" sha1="7id8firy5l2dmrx4v3d2uxzwnt9i9qe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2em}}1). {{larger|'''„Вянок“'''}} (1913 г.) — кніжка выбраных вершаў. Яна складаецца з такіх аддзелаў: 1) „У зачараваным царстве“, 2) „Згукі бацькаўшчыны“, 3) „Старая Беларусь“, 4) „Места“, 5) „Думы“, 6) „Вольныя думы“, 7) „Старая спадчына“ і 8) „Мадонны“. У першым аддзеле поэт у кароценькіх лірычных вершыках змаляваў зачараванае царства прыроды пад глыбокім паглядам мысьліцеля. Тут ёсьць абразы лета, вечара й ночы ўлетку, зімы, буры, леса, возера і т. д. Толькі гэта ня простае мастацкае апісаньне, а паказаньне таксама і таго {{разьбіўка|настрою}}, які зьяўляецца ў поэта-філёзофа з уяўленьнем тых абразоў; паказаньне і той {{разьбіўка|ідэі}}, якую родзіць у яго душы апісаны абраз. Калі-ж у каторым-небудзь вершыку свае асобнае ідэі няма, дык для яго астаецца адна агульная ідэя усіх вершаў: {{разьбіўка|сьвет прыгож}}, і {{разьбіўка|адчуваць яго хараство — шчасьце жыцьця}}. У лесавым гуле поэту чуецца граньне сумнага, маркотнага лясуна: „быццам тысячы крэпка нацягнутых струн, тонкаствольныя сосны зьвіняць“. Перад веліччу гэткага абраза ў поэта зьяўляецца філёзофская думка: „ці трэба казаць, што зіяе-дрыжыць на лісьцёх лазьняка: кроплі сьлёз ці халоднай расы?“ Бура — пасечаная вагністым мечам, панурая, вялізная жывёла; халодныя бічы з яе крыві — тое, што людзі завуць дажджом. Абраз буры — вялікі абраз грознага, крывавага змаганьня ў прыродзе, уяўленьне каторага пабуджае ў душы поэта нейкі гарманічны водгук хараства. Апісаўшы, як ціха па мяккай траве праходзіць сінявокая ноч, як плывець туман, выглядаюць патроху „зорак дрыжачых вянкі“, лажыцца раса і ў палёх запаляюцца жоўта-чырвоныя вагні, поэт знаходзіць, што гэта — „час, калі трэба журыцца душою на сьвежых магілах пуста пранёсшыхся днёў“. Невялічкі другі аддзел сьведчыць, што згукі бацькаўшчыны ўжо на пачатку творчасьці поэта цягнулі яго да {{разьбіўка|народных мотываў і спасабоў пяяньня}}. Пад канец жыцьця Багдановіч асабліва праняўся думкай, што каб у нас была ня толькі „поэзія ў беларускай мове“, але запраўдная беларуская поэзія, дык трэба браць прыклад з К. Каганца і йці ў поэзіі беларускім народным шляхам. Рэзультатам такой думкі зьявілісь у Багдановіча пазьней дзіўныя вершы, як „Страцім-лебядзь“ і інш., а ў гэтым аддзеле народнасьць паказуецца ў прасьцейшай рытміцы верша і ў абразох і зваротах, узятых з народных песьняў. Як цікаўны пераход ад народнасьці да кніжнасьці, як комбінацыя народнага складу
верша з індывідуальнай творчасьцю сучаснага інтэлігента, вызначаецца прыгожы засмучоны вершык біаграфічнага характара „Ня кувай ты, шэрая зязюля“. Трэці аддзел, „{{разьбіўка|Старая Беларусь}}“, зьмяшчаець вядомыя ўсей пісьменнай {{перанос пачатак|Бе|ларусі}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7id8firy5l2dmrx4v3d2uxzwnt9i9qe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/Этнографы і вучоныя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126000</id>
    <revision>
      <id>291381</id>
      <timestamp>2026-07-06T18:52:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Этнографы і вучоныя  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/В. Арлоўскі|В. Арлоўскі]]  | наступны  = Гісторыя беларус...»</comment>
      <origin>291381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="851" sha1="bqix5pjwu0gisss41bdbr6ex6gvgyyp" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Этнографы і вучоныя
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/В. Арлоўскі|В. Арлоўскі]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара|Нашаніўская пара]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;136&quot; to=&quot;137&quot; fromsection=&quot;Этнографы&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>bqix5pjwu0gisss41bdbr6ex6gvgyyp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/183</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126001</id>
    <revision>
      <id>291382</id>
      <timestamp>2026-07-06T18:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|Бе|ларусі}} вершы: „Перапішчык“, „Слуцкія ткачыхі“ і інш. Усе яны напісаны з вялікім мастацтвам, вымагаючым таго ўменьня, здабытага працаю інтэлекта над сваім разьвіцьцем. За далікатнае {{абмылка|харастве|хараство}} формы і плястычнасьц...»</comment>
      <origin>291382</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4918" sha1="nc6g8a0flmq7rk5ogocpfx8vm4z0tx8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|Бе|ларусі}} вершы: „Перапішчык“, „Слуцкія ткачыхі“ і інш. Усе
яны напісаны з вялікім мастацтвам, вымагаючым таго ўменьня, здабытага працаю інтэлекта над сваім разьвіцьцем. За далікатнае {{абмылка|харастве|хараство}} формы і плястычнасьць іх можна назваць
{{разьбіўка|антолёгічнымі}}. Спроба змаляваць абразкі старой Беларусі задалася поэту ня столькі ў выгляднай згоднасьці апісанага з нашай старыною, колькі ў моральнай пеўнасьці іх духоўнага зьвязку з мінуўшчыпай. Тут-жа выдзяляюцца беларускай поэтычнасьцю два вершы: адзін з варажбой старога млынара („Ціхі вечар; зьнікнула сьпякота“…) і другі — з паглядам беларуса на прыроду („Па лядзе, у глухім бары“…). „{{разьбіўка|Места}}“, аднак, а ня вёска, ўзгадавала Багдановіча. Поэт заваражыўся чароўнымі прынадамі горада і з захапленьнем апісуець разнакалёрнасьць мястовага выгляду і мястовага жыцьця. І тут амаль ня кожная зьява даець яму страву для філёзофскіх разваг. Хлопчык выдувае з мыла шматфарбныя пузыры, хапаець іх рукою, застаецца адна слата, — гэтак бывае ў нашым жыцьці. Сьмерць патрыцыя і сьмерць дзяўчыны асоцыіруюцца ў уяўленьні поэта па сваёй падобнасьці ад мігдаловага горкага паху, — яны родзяць філёзофскую думку аб падобнасьці самых розных жыцьцёвых праяў. Заслугуе быць адзначаным такі верш гэтага аддзела, як „Завіруха“, у каторым поэт {{разьбіўка|захапіў правы музыкі}} і гукамі верша перадаець гукі буры ў месьце. Тут часта чуюцца склады: буб, гры, зьві, вул, гуд і да т. п. У ваддзеле „Думы“ і „Вольныя думы“ якраз найболей тых ідэй, што зьяўляюцца ў поэта-філёзофа ад уяўленьня хараства. Так, у вершы „С. Е. Полуяну“ поэт, гледзячы на зорку ў цемні, як яна прыгожа ляціць, кажа: „Так свабодна, так ярка пражыць — лепшай долі няма на зямлі. Усе кругом на мамэнт асьвяціць і пагаснуць у цёмнай імглі“. Жывучы ідэяй хараства, поэт ува ўсім-чыста шукае і знаходзіць філёзофскую падставу, каторая {{абмылка|дая|дае}} здаваленьне яго душы, спакой ад гармоніі ў сусьветнай творчасьці. Апрача таго, у гэтым аддзеле шмат вершаў з {{разьбіўка|нацыянальнымі мотывамі}}. Дасканальным прыкладам іх трэба уважаць дужа мастацкі вершык „Упалі з грудзей пана бога“… Гэта найхарашэйшыя радкі нашаніўскае поэзіі. Аддзел „Старая спадчына“ кідае сьлед у гісторыі нашай літэратуры тым, што тут Багдановіч даў першыя {{разьбіўка|прыклады ўсялякіх формаў беларускага верша}}, як пэнтамэтры, сонэты, трыолеты, рондо, октавы, тэрціны і інш. Найболей-жа сьпелымі і беззаганнымі творамі Багдановіча ёсьць яго „Мадонны“. У вершаваных апавяданнях „У вёсцы“ і „Вероніка“ поэт выясьняець {{разьбіўка|істоту хараства „мадоннаў“}}, істоту красы, перад каторай схілялісь найвялікшыя артысты-маляры і {{перанос пачатак|ка|торую}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nc6g8a0flmq7rk5ogocpfx8vm4z0tx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/184</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126002</id>
    <revision>
      <id>291383</id>
      <timestamp>2026-07-06T19:07:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|ка|торую}} паказуюць „пачуцьці мацеры у вобліку дзяўчыны“. Гэтыя-ж апавяданьні сьведчуць аб здольнасьцях поэта ў эпосе.  {{gap|2em}}2). {{larger|'''Поэзія Багдановіча з пазьнейшага часу,'''}} мяркуючы толькі па выпадкова друкаваных яе кавалачках, сьв...»</comment>
      <origin>291383</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4335" sha1="jnn2ebjcmjrwu31p76wzd7vcsjis0nf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|ка|торую}} паказуюць „пачуцьці мацеры у вобліку дзяўчыны“. Гэтыя-ж апавяданьні сьведчуць аб здольнасьцях поэта ў эпосе.

{{gap|2em}}2). {{larger|'''Поэзія Багдановіча з пазьнейшага
часу,'''}} мяркуючы толькі па выпадкова друкаваных яе кавалачках, сьведчыць, што поэт цьвёрда ўзыйшоў на народны шлях творчасьці („Максім і Магдалена“ і іншыя поэмкі, „Страцім-лебядзь“) і яшчэ глыбей праняўся ідэяй беларускага адраджэньня („Пагоня“). Прыгожыя й мастацкія невялічкія поэмкі Багдановіча вызначаюцца чыста-беларускім складам вершаваньня, такой-жа духоўнай стараною творчасьці, так што ў любой мове яны застануцца беларускімі. Да прыкладу, поэмка „Максім і Магдалена“ напісана так, што і зьмест, і абразы, і звароты мовы — беларускія, а верш то нагадуе нашу народную песьню (пачатак поэмы, пяяньне і граньне Максіма на цымбалах перад сьмерцю і інш.), то народныя прычытаньні на хаўтурах ці на раданіцу на могілках па нябожчыку (зварот Максіма да сваіх дзетак), то што-
небудзь іншае з народнай ці старадаўнай кніжкай беларускай творчасьці. „Страцім-лебядзь“ — яшчэ лепшая ў гэтым кірунку спроба. Гэта вельмі прыгожы пераказ апокрыфа, напісаны з сьмелым поэтычным размахам, а чыстым „беларускім складам“.

{{gap|2em}}3). {{larger|'''Проза Багдановіча'''}} падобна да яго вершаў. Яго думкі аб высокім значаньні поэзіі, выказаныя ў розных вершах, знаходзім таксама і ў „Апокрыфу“, напісаным прозаю („Калядная пісанка“, 1913 г.). Яго стылізацыю мовы знаходзім ў „Апавяданьні аб іконьніку і пазалотніку“, напісаным моваю старых грамат і статутаў („Н. Н.“, 1914 г., № 7). Прыгожыя апісаньні ў прозе знаходзім у яго „Шамане“, дзе відзім і глыбокую думу, а іменна жаданьне знайці зьясьненьне для нацыянальнага пачуцьця і ілюстраваць тое зьясьненьне.

{{gap|2em}}{{larger|'''Тэхніка вершаваньня,'''}} якой вымагаў ад сябе Багдановіч, павінна была быць дасканальнай. Як глядзеў ён на тую справу, відаць з верша „Песьняру“, дзе сказана, што слабы верш заўсягды разаб‘ецца аб цьвёрдыя людзкія сэрцы, ня збудзіўшы ў іх сумленьня, што „трэба з сталі каваць, гартаваць гібкі верш, абрабіць яго трэба з цярпеньнем“. Аб вершах Багдановіча З. Бядуля пішаць так, што яны „строга кароткія, ярка абразныя і рэльефна-выразныя. Нідзе ў іх нельга ні адбавіць, ні прыбавіць. Гэта старасьвецкія гравюры з памастацку стылізаванымі орнамэнтамі“. Гэта дзеля таго, што „поэт валадаў тайнай гармоніі і рытмікі, як лепей ня трэба“.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jnn2ebjcmjrwu31p76wzd7vcsjis0nf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291384</id>
      <parentid>291383</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T19:08:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291384</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4335" sha1="n5i0a7kh7volsksoyo7t6vygi7vh5jy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|ка|торую}} паказуюць „пачуцьці мацеры у вобліку дзяўчыны“. Гэтыя-ж апавяданьні сьведчуць аб здольнасьцях поэта ў эпосе.

{{gap|2em}}2). {{larger|'''Поэзія Багдановіча з пазьнейшага часу,'''}} мяркуючы толькі па выпадкова друкаваных яе кавалачках, сьведчыць, што поэт цьвёрда ўзыйшоў на народны шлях творчасьці („Максім і Магдалена“ і іншыя поэмкі, „Страцім-лебядзь“) і яшчэ глыбей праняўся ідэяй беларускага адраджэньня („Пагоня“). Прыгожыя й мастацкія невялічкія поэмкі Багдановіча вызначаюцца чыста-беларускім складам вершаваньня, такой-жа духоўнай стараною творчасьці, так што ў любой мове яны застануцца беларускімі. Да прыкладу, поэмка „Максім і Магдалена“ напісана так, што і зьмест, і абразы, і звароты мовы — беларускія, а верш то нагадуе нашу народную песьню (пачатак поэмы, пяяньне і граньне Максіма на цымбалах перад сьмерцю і інш.), то народныя прычытаньні на хаўтурах ці на раданіцу на могілках па нябожчыку (зварот Максіма да сваіх дзетак), то што-
небудзь іншае з народнай ці старадаўнай кніжкай беларускай творчасьці. „Страцім-лебядзь“ — яшчэ лепшая ў гэтым кірунку спроба. Гэта вельмі прыгожы пераказ апокрыфа, напісаны з сьмелым поэтычным размахам, а чыстым „беларускім складам“.

{{gap|2em}}3). {{larger|'''Проза Багдановіча'''}} падобна да яго вершаў. Яго думкі аб высокім значаньні поэзіі, выказаныя ў розных вершах, знаходзім таксама і ў „Апокрыфу“, напісаным прозаю („Калядная пісанка“, 1913 г.). Яго стылізацыю мовы знаходзім ў „Апавяданьні аб іконьніку і пазалотніку“, напісаным моваю старых грамат і статутаў („Н. Н.“, 1914 г., № 7). Прыгожыя апісаньні ў прозе знаходзім у яго „Шамане“, дзе відзім і глыбокую думу, а іменна жаданьне знайці зьясьненьне для нацыянальнага пачуцьця і ілюстраваць тое зьясьненьне.

{{gap|2em}}{{larger|'''Тэхніка вершаваньня,'''}} якой вымагаў ад сябе Багдановіч, павінна была быць дасканальнай. Як глядзеў ён на тую справу, відаць з верша „Песьняру“, дзе сказана, што слабы верш заўсягды разаб‘ецца аб цьвёрдыя людзкія сэрцы, ня збудзіўшы ў іх сумленьня, што „трэба з сталі каваць, гартаваць гібкі верш, абрабіць яго трэба з цярпеньнем“. Аб вершах Багдановіча З. Бядуля пішаць так, што яны „строга кароткія, ярка абразныя і рэльефна-выразныя. Нідзе ў іх нельга ні адбавіць, ні прыбавіць. Гэта старасьвецкія гравюры з памастацку стылізаванымі орнамэнтамі“. Гэта дзеля таго, што „поэт валадаў тайнай гармоніі і рытмікі, як лепей ня трэба“.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n5i0a7kh7volsksoyo7t6vygi7vh5jy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/185</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126003</id>
    <revision>
      <id>291386</id>
      <timestamp>2026-07-06T19:33:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне Багдановіча'''}} ў гісторыі нашай літэратуры найбольшае ў тым, што сярод нашаніўцаў гэта быў поэт-{{разьбіўка|інтэлігент}} у поўным ёме такога слова і чалавек з {{разьбіўка|вялікай адукацыяй}}. Дзеля гэтага, ён ведаў у процэсе творча...»</comment>
      <origin>291386</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3018" sha1="d6ojeoj3qsckhe5b67uhnaten5kq4yb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне Багдановіча'''}} ў гісторыі нашай літэратуры найбольшае ў тым, што сярод нашаніўцаў гэта быў поэт-{{разьбіўка|інтэлігент}} у поўным ёме такога слова і чалавек з {{разьбіўка|вялікай адукацыяй}}. Дзеля гэтага, ён ведаў у процэсе творчасьці тое, чаго не маглі адчуць песьняры-самавукі, і сьвядома ўсходзіў на такі памысны кірунак творчасьці, на каторы пры адной здольнасьці ад прыроды, без яе разьвіцьця, не заўсёды можа ўзыйці самы вялікі талент. Сярод маладзейшых поэтаў і пісьменьнікаў Багдановіч па літэратурнай магутнасьці ідзець трэцім папарадку (пасьля Купалы і Коласа).

&lt;center&gt;{{x-larger|'''Зьмітрок Бядуля—Ясакар.'''}}&lt;/br&gt;(Радз. ў 1886 г.)&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго біаграфія.'''}}
Пад псэўданімам Зьмітрок Бядуля — у прозе і пад псэўданімам Ясакар — у поэзіі пішаць беларускі жыд Самуіл Плаўнік. Ен арадзіўся ў сакавіку (марцы) месяцы 1886 г. ў
{{Няма выявы}}
невялічкім мясьцечку Пасадзец, (Вялейскаго павету Віленшчыны). Пасадзец нагадуе сабою проста вёску, бо там усяго хат дваццаць, напалам жыдоўскіх і сялянскіх. Бацька Плаўніка займаўся тады дробным гандлем па вёсках, а пры выпадку быў яшчэ фурманам, і, разумеецца, ў хаце панавала бедната. З самага маленства Самуіл азначаўся маўклівасьцю і саромлівасьцю, з {{абмылка|дзьяцьмі|дзяцьмі}} галузаваць ня любіў. Яго нябожчык-дзед (катляр) пераказываў, што як хлопчыку было гады тры, ён заўсёды плакаў, слухаючы жніўныя песьні ў полі. Ha пятым годзе Самуіл наўчыўся ад дзеда гэбрайскай грамаце, — за сем дзён стаў бегла чытаць; цераз год аддалі яго ў хэдар. У гэтай школе вучыўся ён толькі Бібліі, быў надта пабожны і зачытываўся містычнымі казкамі іудзейства. Маючы восем гадоў, {{перанос пачатак|над|та}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d6ojeoj3qsckhe5b67uhnaten5kq4yb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291405</id>
      <parentid>291386</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T20:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291405</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3364" sha1="3jybv4q8l66yam1oltp9drleeoo5mdr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;section begin=&quot;Багдановіч&quot;/&gt;{{gap|2em}}{{larger|'''Значаньне Багдановіча'''}} ў гісторыі нашай літэратуры найбольшае ў тым, што сярод нашаніўцаў гэта быў поэт-{{разьбіўка|інтэлігент}} у поўным ёме такога слова і чалавек з {{разьбіўка|вялікай адукацыяй}}. Дзеля гэтага, ён ведаў у процэсе творчасьці тое, чаго не маглі адчуць песьняры-самавукі, і сьвядома ўсходзіў на такі памысны кірунак творчасьці, на каторы пры адной здольнасьці ад прыроды, без яе разьвіцьця, не заўсёды можа ўзыйці самы вялікі талент. Сярод маладзейшых поэтаў і пісьменьнікаў Багдановіч па літэратурнай магутнасьці ідзець трэцім папарадку (пасьля Купалы і Коласа).
&lt;section end=&quot;Багдановіч&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Бядуля&quot;/&gt;&lt;center&gt;{{x-larger|'''Зьмітрок Бядуля—Ясакар.'''}}&lt;/br&gt;(Радз. ў 1886 г.)&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго біаграфія.'''}} Пад псэўданімам Зьмітрок Бядуля — у прозе і пад псэўданімам Ясакар — у поэзіі пішаць беларускі жыд Самуіл Плаўнік. Ен арадзіўся ў сакавіку (марцы) месяцы 1886 г. ў {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 31.jpg|подпіс=Зьмітрок Бядуля—Ясакар.}} невялічкім мясьцечку Пасадзец, (Вялейскаго павету Віленшчыны). Пасадзец нагадуе сабою проста вёску, бо там усяго хат дваццаць, напалам жыдоўскіх і сялянскіх. Бацька Плаўніка займаўся тады дробным гандлем па вёсках, а пры выпадку быў яшчэ фурманам, і, разумеецца, ў хаце панавала бедната. З самага маленства Самуіл азначаўся маўклівасьцю і саромлівасьцю, з {{абмылка|дзьяцьмі|дзяцьмі}} галузаваць ня любіў. Яго нябожчык-дзед (катляр) пераказываў, што як хлопчыку было гады тры, ён заўсёды плакаў, слухаючы жніўныя песьні ў полі. Ha пятым годзе Самуіл наўчыўся ад дзеда гэбрайскай грамаце, — за сем дзён стаў бегла чытаць; цераз год аддалі яго ў хэдар. У гэтай школе вучыўся ён толькі Бібліі, быў надта пабожны і зачытываўся містычнымі казкамі іудзейства. Маючы восем гадоў, {{перанос пачатак|над|та}}
&lt;section end=&quot;Бядуля&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3jybv4q8l66yam1oltp9drleeoo5mdr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/186</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126004</id>
    <revision>
      <id>291387</id>
      <timestamp>2026-07-06T19:44:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|над|та}} здольны і старанны хлапец пачаў прахадзіць Талмуд. На трынаццатым годзе жыцьця вучыцца ён у даўгінаўскім ешыбоце (індзейскай духоўнай сэмінарыі) і „есьць дні“, ці-то маець сем гаспадароў, каторыя кормяць яго па адным дні ў тыдзе...»</comment>
      <origin>291387</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4722" sha1="a6517dvvy3vor5ohpx5oszoqnz6rgut" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|над|та}} здольны і старанны хлапец пачаў прахадзіць Талмуд. На трынаццатым годзе жыцьця вучыцца ён у даўгінаўскім ешыбоце (індзейскай духоўнай сэмінарыі) і „есьць дні“, ці-то маець сем гаспадароў, каторыя кормяць яго па адным дні ў тыдзень, галадуець і цярпіць шмат старэцкіх паніжэньняў, якія душа поэта вельмі адчувала. Бацькі, а найгорш дзед, хочуць адукаваць Самуіла на рабіна, і ён мучаецца так да пятнаццацёх гадоў, патым кідаець ешыбот і прыходзіць з Даўгінава дамоў. У Пасадцу Плаўнік заняў пасаду вучыцеля і тады-ж пачаў пісаць вершы пагэбрайску на духоўна-рэлігійныя мотывы. Дагэтуль нічога сьвецкага ён ня чытаў, а маскоўскай мовы зусім ня ўмеў. Патым пад вялікім уплывам акружаючай вёску прыроды, каторая чаравала поэта сваім хараством, ён знаходзіць Амэрыку, што ў вершах можна апісываць і тое хараство, і вось у яго гэбрайскіх вершах пачынаюць зьяўляцца малюнкі беларускае прыроды, жыцьцё ратая і да т. п. На семнаццатым годзе жыцьця Плаўнік прачытаў вялікую жыдоўскую гісторыю професора Грэца ў 10 томах. Яе вольная крытыка ў рэлігійных справах расплюшчывае Плаўніку вочы; ён бярэцца за сьвецкія кнігі і вучыцца парасейску ў батурынскага дзяка (10 вёрст ад Пасадца), зараз пачынае пісаць у гэтай новай для яго мове вершы і мае сьмеласьць паказаць іх сядзельцу. Манапольшчык першы прызнаў у ім здольнага поэта. Тады дзяцюк, як галодны, накінуўся на маскоўскіх клясыкаў. Па кніжкі хадзіў у бліжэйшыя мясьцечкі, у панскія двары, часам
за 10—20 вёрст, але не заўседы мог дастаць іх. Разам з тым ён вучыцца завочна па лекцыях нейкага Макеева з Масквы, з каторым дзяржаў перапіску. Расейскія вершы пісаў ён некалькі гадоў узапар і пачаў друкавацца ў розных выпадновых журналах і альманахах, як „На берегахъ Невы“, „Вѣтви“, „Молодые порывы“ і інш. У гэты час бацька поэта займаўся лясным гандлем, і сын некалькі гадоў быў пры лесавой рабоце: узімку ў лесе ля дравасекаў і вазакоў, а ўлетку цэлымі месяцамі пры сплаве дрэва на Сьлізанцы (прыток Нёмна). Жыў ён з сялянамі-рабочымі на ўлоньні ў прыроды і спаў з вартаўнікамі ў будцы на вадзе ці на беразе пры вогнішчы і тут наслухаўся беларускіх казак, песьняў, нагледзіўся чароўных абразкоў беларускае прыроды і добра пазнаўся з жыцьцём-быцьцём селяніна. У 1909 годзе ад даўгінаўскага краўца В. Сосенскага трапіла ў яго рукі „Наша Ніва“; Плаўнік надта зацікавіўся газэтаю і зараз пачаў пасылаць ёй допісы. У 1910 годзе надрукавалі там і яго маленькую імпрэсію „Пяюць належнікі“, — з гэтага пачалася літэратурная дзеяльнасьць Зьмітрака Бядулі. Вясною 1912 г. пераехаў ён у Вільню і быў пастаянным супрацоўнікам „Нашае Нівы“,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a6517dvvy3vor5ohpx5oszoqnz6rgut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126005</id>
    <revision>
      <id>291388</id>
      <timestamp>2026-07-06T19:46:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Нашаніўская пара  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/Этнографы і вучоныя|Этнографы і вучоныя]]  | наступны  = Гі...»</comment>
      <origin>291388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="905" sha1="o8tjim2qdhk426xr19v554wsxu51tdc" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Нашаніўская пара
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Народніцкая пара/Этнографы і вучоныя|Этнографы і вучоныя]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/К. Каганец|К. Каганец]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;138&quot; to=&quot;140&quot; tosection=&quot;Нашаніўская&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>o8tjim2qdhk426xr19v554wsxu51tdc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/К. Каганец</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126006</id>
    <revision>
      <id>291389</id>
      <timestamp>2026-07-06T19:47:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = К. Каганец  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара|Нашаніўская пара]]  | наступны  = Гісторыя беларускае літэратуры...»</comment>
      <origin>291389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="826" sha1="3srdg72d6vs5zxsu1gwkc177bmgjrl3" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = К. Каганец
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара|Нашаніўская пара]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/Цётка|Цётка]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;140&quot; to=&quot;144&quot; tosection=&quot;Каганец&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>3srdg72d6vs5zxsu1gwkc177bmgjrl3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291390</id>
      <parentid>291389</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T19:47:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>291390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="828" sha1="08h1so2vxx36b1yd4eltdraeqehis22" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = К. Каганец
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара|Нашаніўская пара]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/Цётка|Цётка]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;140&quot; to=&quot;144&quot; fromsection=&quot;Каганец&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>08h1so2vxx36b1yd4eltdraeqehis22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/Цётка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126007</id>
    <revision>
      <id>291393</id>
      <timestamp>2026-07-06T19:50:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Цётка  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/К. Каганец|К. Каганец]]  | наступны  = Гісторыя беларускае лі...»</comment>
      <origin>291393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="855" sha1="h0zxgqndjkt0hkbg5mxovlx8jhp24xu" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Цётка
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/К. Каганец|К. Каганец]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;145&quot; to=&quot;149&quot; tosection=&quot;Цётка&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>h0zxgqndjkt0hkbg5mxovlx8jhp24xu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/187</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126008</id>
    <revision>
      <id>291394</id>
      <timestamp>2026-07-06T19:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>291394</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4458" sha1="b6ubkgbmz9vjwq82m5c15f65maozwrf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;{{gap|2em}}{{larger|''''''}}&lt;/noinclude&gt;да самага яе канца (1915 г.). Да гандлю ніякага нахілу ня меў і пастанавіў назаўсёды аддаліцца ад яго, а дзеля гэтага меў шмат прыкрасьцяў з бацькам. На яго сварыліся за тое, што „займаецца глупствам“, кніжкамі, яго зусім не маглі зразумець, калі ўвесь аддаўся беларускай справе. Грашавых комбінацый, усе відзелі, тут ня было, бо раней жыў з матар‘яльнага боку лепей; славы — таксама не, бо якая магла быць слава ў нейкага „хама“ Зьмітрака Бядулі, калі навет імя гэтага вельмі сароміліся бацькі і кроўныя Плаўніка. Апрача таго, шмат ужо хто з жыдоўскай і расейскай інтэлігенцыі накідаўся на яго, нашто пішаць на такой мове, якой ніхто знаць ня хоча, на што ён губіць свой талент. — „Ніхто з іх ня мог зразумець маей душы, — жаліцца ў адным прыватным пісьме Бядуля, — маей натуральнай цягі да той зямлі, да тых людзей, дзе я радзіўся і правёў усе свае лепшыя годы“. Што датычацца яго літэратурнай працы, дык Бядуля аддаваў ёй у Вільні толькі той скупы вольны час, які заставаўся ў яго ад прозаічнай работы, даваўшай яму магчымасьць жыць. На Бядулю ўзвалівалі ўсю тэхнічную няцікаўную работу, і ён працаваў над літэратурай выкрадкам, урыўкам. Гэткую долю яго відзім і цяпер (1919 г.) у газэце „Беларусь“. Тры гады ў часе вайны Бядуля быў зусім адарваны ад літэратуры, а патым у першай беларускай газэце „Беларускі шлях“ ён проста мучыўся ад надмернай газэтнай работы, шкодзіўшай і разьвіцьцю яго талента. У газэце ён вёў некалькі аддзелаў, спаўняючы работу за трох-чатырох работнікаў.

{{gap|2em}}{{larger|''''''}}Яго літэратура. Апавяданьні Зьмітрака Бядулі
і вершы Ясакара расьсеяны па ўсіх беларускіх газэтах
1 журналах, як да прыкладу: „Наша Ніва“, „Беларусь&quot;, &quot;Bieła-
rus&quot;, &quot;Маладая Беларусь&quot;, &quot;Лучынка“, Вольная Беларусь
, Беларускі шлях&quot;, &quot;Звон&quot;, &quot;, Беларускае жыцьцё“, „Беларусь&quot;
і інш. Асобнымі зборнічкамі дагэтуль выйшлі толькі яго, Abrazki&quot;
(1903 г.), поэзія ў прозе, і брошура Жыды на Беларусі&quot;
(1917 г.), выданая ўбогім коштам самаго слаўнага аўтора.
Некаторыя артыкулы Бядулі выдаюць у ім здольнага і оры-
гінальнага публіцысту („Будуйце, браты, будуйце!&quot;). Розныя
творы яго зьяўляліся і ў перакладах на польскай, маскоў-
скай, жыдоўскай, украінскай, літоўскай і нямецкай мовах.

{{gap|2em}}{{larger|''''''}}Яго творчасьць адбіваець на сябе ўплывы з двух
бакоў: жыдоўскага і беларускага. Праявы жыдоўскай нацы-
янальная душы відаць у нязвычайнай чуласьці поэта, у яго
датклівасьці, і
у яго
гарачым пыхаючым тэмпэрамэнце,
схаванай.
нахіле да містыцызму і ў нейкай то віднай, то&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b6ubkgbmz9vjwq82m5c15f65maozwrf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291426</id>
      <parentid>291394</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T06:04:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>291426</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4506" sha1="3y91er48bsmzevia0o8eq8wwckeb3ac" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;да самага яе канца (1915 г.). Да гандлю ніякага нахілу ня меў і пастанавіў назаўсёды аддаліцца ад яго, а дзеля гэтага меў шмат прыкрасьцяў з бацькам. На яго сварыліся за тое, што „займаецца глупствам“, кніжкамі, яго зусім не маглі зразумець, калі ўвесь аддаўся беларускай справе. Грашавых комбінацый, усе відзелі, тут ня было, бо раней жыў з матар‘яльнага боку лепей; славы — таксама не, бо якая магла быць слава ў нейкага „хама“ Зьмітрака Бядулі, калі навет імя гэтага вельмі сароміліся бацькі і кроўныя Плаўніка. Апрача таго, шмат ужо хто з жыдоўскай і расейскай інтэлігенцыі накідаўся на яго, нашто пішаць на такой мове, якой ніхто знаць ня хоча, на што ён губіць свой талент. — „Ніхто з іх ня мог зразумець маей душы, — жаліцца ў адным прыватным пісьме Бядуля, — маей натуральнай цягі да той зямлі, да тых людзей, дзе я радзіўся і правёў усе свае лепшыя годы“. Што датычацца яго літэратурнай працы, дык Бядуля аддаваў ёй у Вільні толькі той скупы вольны час, які заставаўся ў яго ад прозаічнай работы, даваўшай яму магчымасьць жыць. На Бядулю ўзвалівалі ўсю тэхнічную няцікаўную работу, і ён працаваў над літэратурай выкрадкам, урыўкам. Гэткую долю яго відзім і цяпер (1919 г.) у газэце „Беларусь“. Тры гады ў часе вайны Бядуля быў зусім адарваны ад літэратуры, а патым у першай беларускай газэце „Беларускі шлях“ ён проста мучыўся ад надмернай газэтнай работы, шкодзіўшай і разьвіцьцю яго талента. У газэце ён вёў некалькі аддзелаў, спаўняючы работу за трох-чатырох работнікаў.

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго літэратура.'''}} Апавяданьні Зьмітрака Бядулі і вершы Ясакара расьсеяны па ўсіх беларускіх газэтах і журналах, як да прыкладу: „Наша Ніва“, „Беларусь“, „Biełarus“, „Маладая Беларусь“, „Лучынка“, „Вольная Беларусь“, „Беларускі Шлях“, „Звон“, „Беларускае жыцьцё“, „Беларусь“ і інш. Асобнымі зборнічкамі дагэтуль выйшлі толькі яго „Abrazki“ (1903 г.), поэзія ў прозе, і брошура „Жыды на Беларусі“ (1917 г.), выданая ўбогім коштам самаго слаўнага аўтора. Некаторыя артыкулы Бядулі выдаюць у ім здольнага і орыгінальнага публіцысту („Будуйце, браты, будуйце!“). Розныя творы яго зьяўляліся і ў перакладах на польскай, маскоўскай, жыдоўскай, украінскай, літоўскай і нямецкай мовах.

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго творчасьць'''}} адбіваець на сябе ўплывы з двух бакоў: жыдоўскага і беларускага. Праявы жыдоўскай {{абмылка|нацыянальная|нацыянальнай}} душы відаць у нязвычайнай чуласьці поэта, у яго датклівасьці, і гарачым пыхаючым тэмпэрамэнце, у яго нахіле да містыцызму і ў нейкай то віднай, то схаванай.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3y91er48bsmzevia0o8eq8wwckeb3ac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/Ядвігін Ш.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126009</id>
    <revision>
      <id>291396</id>
      <timestamp>2026-07-06T19:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Ядвігін Ш.  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/Цётка|Цётка]]  | наступны  = Гісторыя беларускае літэра...»</comment>
      <origin>291396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="884" sha1="rolcw09q3k2b62kzgo8lf4j9vqhd6bo" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Ядвігін Ш.
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/Цётка|Цётка]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/А. Паўловіч|А. Паўловіч]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;149&quot; to=&quot;153&quot; fromsection=&quot;Ядвігін&quot; tosection=&quot;Ядвігін&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>rolcw09q3k2b62kzgo8lf4j9vqhd6bo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/А. Паўловіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126010</id>
    <revision>
      <id>291398</id>
      <timestamp>2026-07-06T19:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: « {{загаловак  | назва     = А. Паўловіч  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]  | наступны  = Гісторыя беларус...»</comment>
      <origin>291398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="929" sha1="2gt9kyy1p2eyuwoosdnqpkuoeco1wuh" xml:space="preserve"> {{загаловак
 | назва     = А. Паўловіч
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/Я. Колас-Т. Гушча|Я. Колас-Т. Гушча]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;153&quot; to=&quot;155&quot; fromsection=&quot;Паўловіч&quot; tosection=&quot;Паўловіч&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>2gt9kyy1p2eyuwoosdnqpkuoeco1wuh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/Я. Колас-Т. Гушча</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126011</id>
    <revision>
      <id>291401</id>
      <timestamp>2026-07-06T20:02:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: « {{загаловак  | назва     = Я. Колас-Т. Гушча  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/А. Паўловіч|А. Паўловіч]]  | наступны  = Гісторыя...»</comment>
      <origin>291401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="904" sha1="eo87aza8f22fxtu6soirsg1ul7jeqh2" xml:space="preserve"> {{загаловак
 | назва     = Я. Колас-Т. Гушча
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Старэйшыя/А. Паўловіч|А. Паўловіч]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/Я. Купала|Я. Купала]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;155&quot; to=&quot;168&quot; fromsection=&quot;Колас&quot; tosection=&quot;Колас&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>eo87aza8f22fxtu6soirsg1ul7jeqh2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/Я. Купала</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126012</id>
    <revision>
      <id>291403</id>
      <timestamp>2026-07-06T20:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: « {{загаловак  | назва     = Я. Купала  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/Я. Колас-Т. Гушча|Я. Колас-Т. Гушча]]  | наступны  = Гіст...»</comment>
      <origin>291403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="933" sha1="lcomh0rdo9z4p5npniz0kkx7re6zbyx" xml:space="preserve"> {{загаловак
 | назва     = Я. Купала
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/Я. Колас-Т. Гушча|Я. Колас-Т. Гушча]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/М. Багдановіч|М. Багдановіч]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;168&quot; to=&quot;179&quot; fromsection=&quot;Купала&quot; tosection=&quot;Купала&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>lcomh0rdo9z4p5npniz0kkx7re6zbyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/М. Багдановіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126013</id>
    <revision>
      <id>291406</id>
      <timestamp>2026-07-06T20:13:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: « {{загаловак  | назва     = М. Багдановіч  | аўтар     = Максім Гарэцкі  | год       = 1924 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік  | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/Я. Купала|Я. Купала]]  | наступны  = Гісторыя белар...»</comment>
      <origin>291406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="941" sha1="jpe5exz9ejo5pcv667snhc68ltesope" xml:space="preserve"> {{загаловак
 | назва     = М. Багдановіч
 | аўтар     = Максім Гарэцкі
 | год       = 1924 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік
 | папярэдні = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/Я. Купала|Я. Купала]]
 | наступны  = [[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)/III/Нашаніўская пара/Маладзейшыя/З. Бядуля-Ясакар|З. Бядуля-Ясакар]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf&quot; from=&quot;179&quot; to=&quot;185&quot; fromsection=&quot;Багдановіч&quot; tosection=&quot;Багдановіч&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>jpe5exz9ejo5pcv667snhc68ltesope</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126014</id>
    <revision>
      <id>291409</id>
      <timestamp>2026-07-06T20:23:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  [[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 16.jpg|400px|center]]  {{Цэнтар|''{{smaller|Параўнаўчая вялічыня планэт асяродкавага кругабежжа.&lt;br /&gt;Земля, Венэра, Марс, Мэркуры і Месяц.}}''}}»</comment>
      <origin>291409</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="288" sha1="h1b39ix0099ox7xr5peimrnf50jyozr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

[[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 16.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|''{{smaller|Параўнаўчая вялічыня планэт асяродкавага кругабежжа.&lt;br /&gt;Земля, Венэра, Марс, Мэркуры і Месяц.}}''}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h1b39ix0099ox7xr5peimrnf50jyozr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126015</id>
    <revision>
      <id>291410</id>
      <timestamp>2026-07-06T20:24:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  [[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 17.jpg|400px|center]]  {{Цэнтар|''{{smaller|Параўнаўчая вялічыня планэт акружнога кругабежжа.&lt;br /&gt;Юпітэр, Сатурн, Уран, Нептун, у параўнаньні з вялічынёй планэты Зямлі (у нізе, пад знакам з крыжакам).}}''}}»</comment>
      <origin>291410</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="398" sha1="kztsmdfpcen27zz3ikt4z5hdfz5z120" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

[[Файл:Нябесныя бегі (1931). Малюнак 17.jpg|400px|center]]

{{Цэнтар|''{{smaller|Параўнаўчая вялічыня планэт акружнога кругабежжа.&lt;br /&gt;Юпітэр, Сатурн, Уран, Нептун, у параўнаньні з вялічынёй планэты Зямлі (у нізе, пад знакам з крыжакам).}}''}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kztsmdfpcen27zz3ikt4z5hdfz5z120</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нябесныя бегі (1931)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126016</id>
    <revision>
      <id>291412</id>
      <timestamp>2026-07-06T20:35:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Нябесныя бегі  | аўтар     = Язэп Драздовіч  | год       = 1931 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік зорніцтва  | папярэдні =   | наступны  =   | анатацыі  =  }}  &lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; /&gt;  {{разрыў старонкі|тэкст=}}  &lt;pages index=&quot;Драздо...»</comment>
      <origin>291412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4349" sha1="8hadrixrnoonft9x1im6xj4uc2wiqtz" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Нябесныя бегі
 | аўтар     = Язэп Драздовіч
 | год       = 1931 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік зорніцтва
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = 
}}

&lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;2&quot; to=&quot;2&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;3&quot; to=&quot;3&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;4&quot; to=&quot;4&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;5&quot; to=&quot;5&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;6&quot; to=&quot;6&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

== Пазаатмосфэрная бронь зямной паверхні ==
{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;7&quot; to=&quot;7&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;8&quot; to=&quot;8&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;9&quot; to=&quot;9&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;10&quot; to=&quot;12&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;13&quot; to=&quot;13&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;14&quot; to=&quot;14&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

== Кружнік Сатурна ==
{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;15&quot; to=&quot;15&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;16&quot; to=&quot;16&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;17&quot; to=&quot;17&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;18&quot; to=&quot;19&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;20&quot; to=&quot;20&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;21&quot; to=&quot;21&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;22&quot; to=&quot;24&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

== Выясьненьне ==
{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;25&quot; to=&quot;25&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;26&quot; to=&quot;26&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;27&quot; to=&quot;27&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Драздовіч Нябесныя бегі.pdf&quot; from=&quot;28&quot; to=&quot;28&quot; /&gt;

{{PD-old-70}}

[[Катэгорыя:Язэп Драздовіч]]
[[Катэгорыя:Падручнікі астраноміі]]
[[Катэгорыя:Творы 1931 года]]
[[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Вільні]]</text>
      <sha1>8hadrixrnoonft9x1im6xj4uc2wiqtz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/188</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126017</id>
    <revision>
      <id>291430</id>
      <timestamp>2026-07-07T06:16:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «а паўсёднай засмучонасьці. Праўда, ён любіць часам пажартаваць і пасьмяяцца, але жарты яго таксама невясёлыя, а сьмех яго горкі. У хэдары і ешыбоце яго вучылі, што любавацца сонейкам, пекным зялёным дрэвам — няможна, бо гэта дыявальскія пакусы і даводзя...»</comment>
      <origin>291430</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4577" sha1="msh08qcq50b4oblnrb5ld35pjjmkauc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;а паўсёднай засмучонасьці. Праўда, ён любіць часам пажартаваць і пасьмяяцца, але жарты яго таксама невясёлыя, а сьмех яго горкі. У хэдары і ешыбоце яго вучылі, што любавацца сонейкам, пекным зялёным дрэвам — няможна, бо гэта дыявальскія пакусы і даводзяць яны да грэху, што ў гоя (ня жыда) няма душы, што гой нячысты. Яго пабожны дзед-ідэаліста ўмеў прымірыць тую навуку з жыцьцём, ня трацячы сваёй пашаны да ўсякага чалавека і гадуючы ўва ўнуку лепшыя чалавецкія пачуцьці. Але ўнук быў прыражоны поэт, дзіця беларускае прыроды і шчыры; сьлёзны глядзеньнік на трагедыю беларускага вясковага жыцьця. Ен
увідзеў у беларускім „гоі“-мужыку абраз непапсутага, запраўднага біблейнага аратая, а беларуская прырода ахмяліла, ачаравала яго. І вось ў апяяньні тае прыроды і жыцьця таго ратая, на яго роднай мове, знаходзіць Бядуля сваё шчасьце і цэль свайго жыцьця. Па ўплыве, які меў на яго беларускі народ, пачынаюцца ўплывы беларускіх інтэлігентаў-адраджэнцаў. Рэдакцыя „Нашае Нівы“ робіцца яго унівэрсітэтам, яго вышэйшай школай. Тут знаходзіць Бядуля свой сталы сьветагляд, мацуець свае адносіны да жыцьця і да ўсяго акружаючага. Тут ён зразумеў, у чым значаньне клясавага і нацыянальнага змаганьня — „Ад беларусаў я наўчыўся, як трэба кахаць сваю бацькаўшчыну. Навет і жыдоўскі народ яны навучылі мяне любіць“, — пісаў ён сам, спамінаючы гэтую пару. Прыймаючы такія ўплывы, разьвівалася і творчасьць Бядулі. 1912—1913 гады былі яе лепшым часам. Тады зьявіліся бядуліны апавяданьні, у каторых найбольш чыстай, вясковай, народнай эпічнай беларускасьці.
Патым азначаецца як быццам другая пара. У 1913-жа годзе выходзяць „Абразкі“, дзе пышна буяець лірызм поэта, думка робіцца больш {{абмылка|абстракцыйай|абстракцыйнай}} і псыхіка беларуская ідзець на сустрэчу псыхіцы жыдоўскай. Поэт патрабуе пісаць вершам і на працягу 1915-га года здавальняе гэтую патрэбу, даючы містычную, любоўную і прырода-апісаўчую лірыку, а патым, у 1914—1915 гадох, — лірыку, зьвязаную з вайною. Пасьля вайны і рэволюцыі, сьпярша натхніўшай, ды хутка расчараваўшай яго ў некаторых ідэалах, у Бядулі прыкмецен кірунак у бок народнай беларускай творчасьці (захапленьне міфолёгіяй). Праз увесь час ён застаецца гарачым адраджэнцам, ня губіць веры ў народ і яго нацыянальна-соцыяльнае
адраджэньне, але бліжэй прыймае да сэрца творчасьць ад індывідуальных перажываньняў.

{{gap|2em}}{{larger|'''Апавяданьні Бядулі'''}} — найбольш цэнная для нас частка яго поэзіі. У іх найболей беларускіх нацыянальных
азнак і аўторскай безпасрэднасьці, орыгінальнасьці. З боку&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>msh08qcq50b4oblnrb5ld35pjjmkauc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/189</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126018</id>
    <revision>
      <id>291444</id>
      <timestamp>2026-07-07T06:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «надворна-літэратурнага яны стаяць у сваім часе надта высака: дасканальная мастацкая проза, сакавіты малюнак, гушчыня фарбаў, прыгажство і сьвежасьць параўнаваньняў, меткасьць слоў і чыста-народная абразнасьць, — гэта і іх вартасьці. З боку ідэйна-літэ...»</comment>
      <origin>291444</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4908" sha1="rb67a8je9u1mdjsqut72y0ymnfvg1bt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;надворна-літэратурнага яны стаяць у сваім часе надта высака: дасканальная мастацкая проза, сакавіты малюнак, гушчыня фарбаў, прыгажство і сьвежасьць параўнаваньняў, меткасьць слоў і чыста-народная абразнасьць, — гэта і іх вартасьці. З боку ідэйна-літэратурнага яны заўсёды глыбокі і наагул багаты, горкім сьмехам падчырківаюць захаваную ў іх думку і наводзяць чытаньніка на развагі. Пераважаюць і тут {{разьбіўка|соцыяльныя мотывы}}, каторыя не высуваюцца, аднак, пісьменьнікам наўмысьля на першы план, як у некаторых нашаніўцаў, а паказаны зусім бесстаронна, дзеля чаго і здабываюць асабліва прыкметнае значаньне. Аўтор без усякіх падчырківаньняў, павялічаньняў і згушчаньняў абгаляець страшныя язвы нашага сялянскага жыцьця. {{разьбіўка|Драматызм крайняй і безнадзейнай беднасьці}}, як прычына з рэзультатам, зьвязанай з п‘янствам, адчаем настрою і садызмам пачуцьця, таланавіта змалёван у колькіх апавяданьнях („Сьцёпка“, „Тулягі“, „Сымон“ і інш.). Сымон штодзенна б‘ець жонку, і яму лягчэй робіцца. Сьцёпка прапівае астатнюю муку, расьпінаецца, шалеець, б‘ецца, і знаходзіць адхлань сваёй злосьці ад нядолі. На соцыяльным фоне, а найчасьцей на фоне страшэннай галіты творыць Бядуля малюнкі, у каторых знаходзім то цікаўную развагу філёзофскага характару (нахіл да чаго можна разглядаць у Бядулі, як насьледзьдзе навукі талмуда), то псыхолёгічную характарыстыку, то разгляд якога-небудзь чалавечага пачуцьця, то прыметную чырту побыту і г. д. Паказаўшы ў апавяданьні „Пяць лыжак заціркі“ запраўдны, непадмалёваны выгляд тае галіты, калі „няма чым і муху пакарміць“, Бядуля даець гэткі нібы-то ключ да свайго твора: „Шчасьце, як і няшчасьце, ня маець сваёй асобнай меркі для ўсіх людзей на сьвеце, але кожны чалавек маець сваю асобную мерку да шчасьця і свой асобны пагляд на самае шчасьце“. Ды ясна відаць, што гэты ключ — мэтафора, што гэта — проста горкі сьмех над шчасьцем ад лыжкі заціркі. Змаляваўшы жудасную, драматычную карціну беларускага вясковага жыцьця ў апавяданьні „Тулягі“, аўтор пішаць: „Дзіўнай робіцца душа чалавека ў горы. Чароўным робіцца слова балючага сэрца, даходзіць яно тады да найвышэйшага хараства, да сьвятасьці і чыстаты, робіцца ўладарным над людзьмі“. Гэткае хараство знайшоў поэт у душах Арцёма і Арцёміхі, як памёрла іх Ганулька. Тымчасам, дужа рэдка выяўляецца яно, бо соцыяльныя злыдні гнятуць усялякае парываньне, зьмяншаюць жаданьне, абніжаюць душу чалавека, як гэта мы відзім з апавяданьня „Гора ўдавы Сымоніхі“, „Сон Анупрэя“ і інш. За ўсе мучэньні Анупрэй, гэны тыповы прадстаўнік свае сфэры, просіць у бога толькі кавалак селядца і чарку гарэлкі. Сымоніха — таксама тып, створаны ўсім укладам нашага {{перанос пачатак|вяско|вага}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rb67a8je9u1mdjsqut72y0ymnfvg1bt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/190</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126019</id>
    <revision>
      <id>291445</id>
      <timestamp>2026-07-07T07:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|вяско|вага}} жыцьця, але глаўным чынам яго соцыяльнай стараною. Забабоннасьць Сымоніхі — тыповая беларуская чырта, як і яе кляцьба, збліжаючая Сымоніху па большаму ці меншаму садызму пачуцьця з Сымонам, Сьцёпкам, Арцёмам і іншымі безнадз...»</comment>
      <origin>291445</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4782" sha1="43fhjz447se8tymaab98n43scsfzju0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|вяско|вага}} жыцьця, але глаўным чынам яго соцыяльнай стараною. Забабоннасьць Сымоніхі — тыповая беларуская чырта, як і яе кляцьба, збліжаючая Сымоніху па большаму ці меншаму садызму пачуцьця з Сымонам, Сьцёпкам, Арцёмам і іншымі безнадзейна сьціснутымі жыцьцём людзьмі. Часам гэтае пачуцьцё кідаецца ў жыцьці ў другі бок, разьвіваецца у іншым зусім кірунку, і тады маем сьветлы абраз вялікага поставаньніка Лявона, каторы памірае шчасьнейшым чалавекам („Вялікі пост“). Гэны тып беларусаў, нязвычайна любячых сваё абмяжаваньне ў жыцьцёвых патрэбах, увазводзячых яго ў культ, дужа тонка ўгледжан Бядулем і паказан у пеўным псыхолёгічным асьвятленьні. Побач з Лявонам стаіць, хоць і шмат драбнейшым выглядае, Ліканор з апавяданьня „Злодзей“, каторы краў, ды быў „акуратны, не фальшывы чалавек“. Хоць красьці, але гаварыць праўду, — гэта выглядаець у Ліканора так, як у Лявона выглядае сьмерць праз жаданьне як можна менш браць ад людзей. Для паўнаты агляду трэба заўважыць, што адно вершаванае апавяданьне пазьнейшага часу („Помста“, 1918 г.), маючае чыста {{разьбіўка|клясавы характар}}, але пісанае на стары спосаб творчасьці, нічым па духу ня розьніцца ад ранейшых апавяданьняў пісьменьніка, а толькі адбівае павевы свайго часу. {{разьбіўка|Нацыянальныя мотывы}} часьцей можна знайці ў лірыцы Бядулі-Ясакара, але і ў яго апавяданьнях, як пісаных чыстым адраджэнцам-нашаніўцам, яны сустрачаюцца вельмі часта. Цаліком пасьвяціў ім Бядуля апавяданьне „На каляды к сыну“, духоўна зьвязанае з „Калыханкай“ Багушэвіча і цэлым чародам падобных рэчаў у нашай поэзіі. Трэба спамянуць яшчэ адну старану бядулеўскай творчасьці, каторую найвыразьней паказуець сярод яго апавяданьняў невялічкая, але слаўная рэч — „Малітва малога Габрусіка“. Малітва заключаецца ня ў словах, ня ў спосабе пераказу, а ў сэрцы, у тым, што мае душа для малітвы. Гэтая вядомая думка, апрацаваная шмат разоў у літэратуры, знайшла орыгінальны выгляд у Бядулі. Ніхто ня ўчыў Габрусіка маліцца, але „ў яго маладым сэрцы ўжо даўно бог жыве… Даўно душа Габрусіка моліцца яму бяз слоў“. Сьвіст хлопчыка — яго {{разьбіўка|малітвa прад вялікім бажством, каторае завецца Хараство}} і каторае даўно пануе над яго памысламі — бо ён поэт. Тое-ж пакланеньне хараству, але балючае, відзім мы між іншых старон і ў імпрэсіі „Гармонік плакаў“… — дзе шмат настрою, пачуцьця, поэтычнасьці. Для гэтага калекі, як ён палюбіць — няшчасьце вялікае“, — напісаў Бядуля аб крывым Саўцы. Тут журба адзінокай душы, нясходанае жаданьне ўцех узаемнае любові, але грунтам усяго ёсьць, калі разгледзіцца, брак паўнаты задаваленьня ад {{перанос пачатак|ха|раства}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>43fhjz447se8tymaab98n43scsfzju0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/191</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126020</id>
    <revision>
      <id>291449</id>
      <timestamp>2026-07-07T07:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|ха|раства}}. I наагул, важнай складанай часткай зьместу бядулеўскіх апавяданьняў ёсьць хвала хараству, асабліва ў апісаньнях прыроды, гэта можна сказаць аб усіх-чыста яго рэчах. Таксама — {{разьбіўка|карціны побыту}}. Беларускі сялянскі по...»</comment>
      <origin>291449</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4672" sha1="s5qynxxucl7mqxu5lsoq5p02r6q3cml" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|ха|раства}}. I наагул, важнай складанай часткай зьместу бядулеўскіх апавяданьняў ёсьць хвала хараству, асабліва ў апісаньнях прыроды, гэта можна сказаць аб усіх-чыста яго рэчах. Таксама — {{разьбіўка|карціны побыту}}. Беларускі сялянскі побыт Бядуля ведае дасканальна, але малюець яго, не ўважаючы за нешта глаўнае, а карыстаючы з яго для сваіх вышэйшых, ідэйных мастацкіх заданьняў. Прыкладам можа быць „Ліст“ — верная бытавая карцінка, дзе, аднак, знаходзім нешта яшчэ: любоў маткі, любоў бязьмерную, вялікую, гатовую на мукі, на паніжэньні, а захаваную ў душы простай, несамавітай беларускай бабы! Гэткімі карцінкамі побыту, на фоне якіх Бядуля паказуець нешта вышэйшае, ідэйнае, можна
назваць большасьць яго апавяданьняў, („Ашчасьлівіла“, „Чараўнік“, „Шалёны“ і інш.).

{{gap|2em}}{{larger|'''Лірыка Бядулі-Ясакара.'''}} „Абразкі“ — сынтэз псыхікі жыдоўскай і беларускай. Уклад мовы — стылізаваны, быццам біблейны. Абразы — беларускія, але таксама агорнутыя наўмыснай стылізаванасьцю і паказаныя быццам праз нейкае небеларускае шкло. Зьмест — найчасьцей індывідуальныя перажываньні. Ён кажа: „Думы, дзеці душы маей, мне супакою не даюць“. Яму, поэту, цяжка жыць так, як жывецца, бо ён хочаць, а ня можа ўздаволь любавацца хараством сьвету божага, ня можа супакоіць сваё сэрца, здаволіць сваю душу. — „Здаецца, абхапіў-бы ўвесь сьвет божы і зьліўся-бы ў вадно з ветрам лёгкім, каб нешта цікавае, патрэбнае казаць убогім вёскам, каторыя, нібы апенкі на пасецы, расьсеяны па ўсяму вялікаму абшару беларускіх раўнін і балот“… — разважае поэт. {{разьбіўка|Вершы}} пачаў ён свае з любоўнай лірыкі, дзе паказаў поэтычную прастату ў паглядзе на каханьне („Ці грэх“… 1913 г.), але неўзабаве перайшоў і на туманную сымволістыку, перайманне чужога, філёзофстваваньне („Сьляпыя“). Любоўнае пачуцьцё родзіць у Ясакара трывожны і маркотны, нездаволены настрой. Маўляў, з нейкай поэтычнай прыемнасьцю ён плачаць і стогнець ад яго, — сьлёзы туманяць яму вочы, боль раніць кволыя грудзі, ён чуець нешта благое („Сэрца прароча“). Падобны-ж настрой зьяўляецца ў яго часам ад уяўленьняў прыроды, перамену ў каторай ён вяжаць з сваімі перажываньнямі („Ля сьветлай затокі“). Нездаволеннасьць духа, праніканьне ў тайны істнаваньня — таксама нячужыя для Ясакара. Нахіл да містыцызму знаходзім у яго вершу „Дзіця рая“ і іншых. З прыходам вайны Ясакар на нейкі час паддаўся ў сваёй лірыцы (і навет эпосе) агульнаму настрою, але неўзабаве шалёная вайна закранула яго глыбей, патым спужала сваёю жудаснасьцю і загіпнотызавала размахам сваіх абразоў („{{перанос пачатак|Во|лат}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s5qynxxucl7mqxu5lsoq5p02r6q3cml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/192</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126021</id>
    <revision>
      <id>291451</id>
      <timestamp>2026-07-07T07:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|Во|лат}}“, „Ад крыві чырвонай“, „Арліхі“, „Баляды“ і інш.). Урэшце ён праканаўся, што ёсьць поўная паралель між Вавілонам і сучаснай вайною, што людзі могуць зрабіць культ з усяго, самага, ў істоце, брыдкога; ён піша: „І маці з радасьцю дз...»</comment>
      <origin>291451</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4098" sha1="cyol9jtwq5rm68ufccxbk5chwz6exvf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|Во|лат}}“, „Ад крыві чырвонай“, „Арліхі“, „Баляды“ і інш.). Урэшце ён праканаўся, што ёсьць поўная паралель між Вавілонам і сучаснай вайною, што людзі могуць зрабіць культ з усяго, самага, ў істоце, брыдкога; ён піша: „І маці з радасьцю дзіця сваё кідае на полымя, дзе шмат лягло ужо дзяцей“ („Вавілон“). Яшчэ далей — вайна зьнішчыла ідэалы поэта („Расьсеяўся туман“), яго веру ў чалавека („Кат“). Яго адносіны да рэволюцыі аналёгічны з адносінамі да вайны. Біблейныя пераклады Ясакара вельмі поэтычны і адказуюць найчасьцей на нацыянальна-соцыяльныя тэматы („На біблейны лад“). З пазьнейшых вершаў трэба спамянуць яго прыгожую фантазію, навеяную зімовай начою і зьвязаную цесна з дапраўднасьцю — „Казку зімовай ночы“ і ўзварушлівыя, задушэўныя „Задушкі“.

{{gap|2em}}{{larger|'''Бядуля у нашай поэзіі'''}} сваімі, глаўным чынам, апавяданьнямі шыбка й лёгка здабыў дужа віднае і адпаведнае значаньне. Ды ня можна сказаць, каб з той-жа памыснасьцю ішло далейшае разьвіцьце яго таленту, у чым вінаваты былі ўмовы беларускага жыцьця. Аднак, з усяго відаць, што застой Бядулі з часу вайны і рэволюцыі кончыўся. Пачаўся расьцьвет ізноў.

&lt;center&gt;{{x-larger|'''Алесь Гарун.'''}}&lt;/br&gt;(Радз. ў 1887 г.).&lt;/center&gt;

{{gap|2em}}{{larger|'''Яго біаграфія.'''}} Запраўднае імя Алеся Гаруна — Аляксандар Прушынскі. Поэт арадзіўся 27-га лютага 1887 г. (ст. ст.) ў Менску, на Багадзельнай вуліцы, у сям‘і чарнарабочага. Бацька яго Валадзімір Прушынскі і маці Зоф‘я (з роду Жывіцаў) былі тыповыя прадстаўнікі працоўнай праста-народнай грамады менскіх беларусаў-каталікоў, спрадвечных жыцельнікаў места. Зараблялі яны мала, а сям‘я была досыць вялікая, дзеля таго жылі Прушынскія зусім бедна. Маленькі Алесь рана вызначаўся сваімі здольнасьцямі. Пяцёх гадоў наўчыўся ён чытаць папольску і памаскоўску. На сёмым годзе пачаў ён хадзіць у 3-е гарадзкое прыходзкае вучылішча (на Белацаркоўнай вуліцы), але ў трэцім аддзяленьні праседзіў два гады, бо яго, такога недалетку, не дапусьцілі першы год да экзаментаў. Скончыўшы гэтае вучылішча ў 1897 годзе і пачакаўшы спаўненьня гадоў, паступіў ён у 1899 годзе ў менскую школу рамесьленых вучанікоў. У школе прабыў тры гады (1899—1902) і скончыў яе па дрэваабдзелачнаму аддзяленьню. У часе вучэньня, улетку і ўзімку выязджаў ён на вакацыі ў вёску да свае цёткі. Там&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cyol9jtwq5rm68ufccxbk5chwz6exvf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/193</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126022</id>
    <revision>
      <id>291453</id>
      <timestamp>2026-07-07T08:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «рабіў усё, што рабілі браценьнікі: пасьвіў коні, ганяў авечкі, вазіў гной і г. д. 3 16-х гадоў жыцьця (1902 г.) працаваў Прушынскі, як сталяр, у розных майстэрнях Менска, паміж іншым быў модэльшчыкам на фабрыцы Івана {{Няма выявы}} Шышлы, і так бязвыезна прабыў у м...»</comment>
      <origin>291453</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3513" sha1="rs9st10ty0vk3iyzz8ufoeccshelge9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;рабіў усё, што рабілі браценьнікі: пасьвіў коні, ганяў авечкі, вазіў гной і г. д. 3 16-х гадоў жыцьця (1902 г.) працаваў Прушынскі, як сталяр, у розных майстэрнях Менска, паміж іншым быў модэльшчыкам на фабрыцы Івана
{{Няма выявы}}
Шышлы, і так бязвыезна прабыў у месьце аж да 1907 г. Увесь гэты час ён шмат чытаў для самаадукацыі і разьвіцьця. Увайшоўшы ў 1904 годзе ў менскую арганізацыю соцыялістаў-рэволюцыянэраў, Прушынскі вёў да 1907 г. пропаганду сярод менскай вучнёўскай моладзі і работнікаў, часам, але дужа рэдка, выходзіў і на вёску. Найлепей удавалася яму арганізовываць моладзь у вучнёўскія рэволюцыйныя гурткі. У 1907 годзе, 4-га сакавіка (ст. ст.) паліцыя накрыла поэта-
агітатора ў нелегальнай друкарні. Яго арыштавалі, пасадзілі ў асобную камеру вайстрога ў Менску і аддалі пад суд. 3 гэтае пары пераламалася жыцьцё Прушынскага — з аднэй, быць можа, карысьцю для яго, што стаў пільней займацца сваімі творамі. Здольнасьць да пісаньня вершаў была ў яго змалку, але спачатку Прушынскі пісаў іх памаскоўску і пераважна ў гумарыстычным тоне. З уваходам яго ў партыю, творчасьць прыняла сур‘ёзны і рэволюцыйны кірунак. На шкоду, усе яго вершы таго часу пагінулі. Пісаць пабеларуску Гарун пачаў з 1905 году, а беларускае друкаванае слова першы раз увідзеў у 1903 ці 1904 годзе, прыпадкова знайшоўшы абадраную, запэцканую, без пачатку і канца, цікавую
кніжку, друкаваную лацінкай. Як надта вялікі ахвотнік да чытаньня і ўважны цікун да ўсякага друку, ён пачаў чытаць і гэтую кніжку, думаючы, што яна польская. Але з першых-жа прачытаных слоў нязвычайна зьдзіўлены хлапец пачуў, як не спадзеўкі закалацілася яго сэрца, на вачох, няма ведама чаго, накруціліся сьлёзы… Перад вачмі было тое, чаго ніколі ня бачыў: сваё роднае, хатняе друкаванае слова! Гэта было, як поэт пазьней даведаўся, старое выданьне повесьці „Гапон“ Марцінкевіча. У 1905—1906 гадох напісаў ён і пашыраў сярод моладзі і работнікаў некалькі соцыяльна-{{перанос пачатак|рэволюцый|ных}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rs9st10ty0vk3iyzz8ufoeccshelge9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/194</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126023</id>
    <revision>
      <id>291455</id>
      <timestamp>2026-07-07T08:10:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|рэволюцый|ных}} вершаў, цяпер згубленых ці нікім яшчэ ня знайдзенных („Чаму так, скажэце, жывецца на сьвеце?“ і інш.). Тады на яго мелі ўплыў вершы Цёткі, яе анонімныя адозвы і лістоўкі, якія разам з „Нашай Ніваю“ і рознай агітацыйнай літэр...»</comment>
      <origin>291455</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4659" sha1="pjzdv5kev7d563t5lcm4v12pa65f1gb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|рэволюцый|ных}} вершаў, цяпер згубленых ці нікім яшчэ ня знайдзенных
(„Чаму так, скажэце, жывецца на сьвеце?“ і інш.). Тады на яго мелі ўплыў вершы Цёткі, яе анонімныя адозвы і лістоўкі, якія разам з „Нашай Ніваю“ і рознай агітацыйнай літэратурай пашыраў Прушынскі. Пасядзеўшы ў менскім, а патым у віленскім („на Лукішках“) вастрозе, поэт у вясну 1908 г. быў засуджаны на катаргу, якую пазьней адмянілі на засланьне. Ссылку адбываў Гарун у Кірэнскім павеце Іркуцкай губэрні. Спачатку жыў у невялікім чалдонскім сяле Макараўскім, ля ракі Лены, — 71 вярста ад Кірэнска і 971 вярста ад Іркуцка; патым у дзярэўні Крывая Лука, 18 вёрст ад Макараўскага. Займаўся там сталярнымі і плотніцкімі работамі, выпісываў разам з другімі засланымі шмат кніжак і газэт, каб не памерці духоўна. Цераз два гады (1911 г.) ён перайшоў на „Параходзтва Глотавых“ ля Кірэнска (у самым месьце жыць было забаронена) і працаваў там да вясны 1914 г., калі па маніфэсту быў запісаны ў сяляне і дастаў права жыць па ўсёй Сыбіры. Там-жа знайшлі яны адзін аднаго з Язэпам
Лёсікам. З 1914 года Гарун быў на Лене вадалівам, даплываў аж да Якуцка. На баржы № 18 рыхтаваў ён да друку свой зборнік „Матчын дар“, пасланы ў восень 1914 г. ў Вільню. 3 1915 года поэт падаўся на прыйскі ў Бадайбо, дзе і дачакаўся рэволюцыі. У часе керэншчыны быў сябрам выканаўчага комітету Ленскага Залатапрамысловага Вокругу, адкуль яго абралі на паўнамочнага па абароне працы. У Менск вярнуўся (цераз 9 гадоў) 22 верасьня 1917 году — з разьбітым здароўем, худы, зжаўцелы, з пастаянным далікатна-тужлівым
паглядам і нейкай дакорнай маўклівасьцю. Нікаліва не адпачыўшы, адразу завінуўся ля беларускай грамадзкай працы, — езьдзіў на ўсерасейскі беларускі бежанскі зьезд у Маскву, на зьезд народаў Расеі ў Кіеў, працаваў у розных інстытуцыях Менска, кіраваў палітычным аддзелам Вялікай Рады, арганізовываў сялян і г. д. На Усебеларускім Конгрэсе ў Менску (1917 г.) поэт Гарун быў памошнікам старшыні Конгрэсу. Пазьней рэдактаваў „Беларускі шлях“ і дзеяльна памагаў у „Вольнай Беларусі“. Пры бальшавікох працаваў у соцыяльным абясьпячэньні. У вясну 1919 г. цяжка хварэў
на тыфус. У пачатку польскай окупацыі быў старшынёю беларускага нацыянальнага комітэту ў Менску, патым пераймоў у беларускую вайсковую арганізацыю. Жыцьцё складаецца так, што Гарун ня можа ўвесь аддацца поэтычнай творчасьці, хоць вялікі талент яго ступіў у бліскучую пару.

{{gap|2em}}{{larger|'''Літэратура і творчасьць Гаруна.'''}} Поэт піша вершам і прозаю. Вершы, умешчаныя ў яго зборніку „Матчын дар“ (Менск, 1918 г.), напісаны ў няволі, — ў {{перанос пачатак|перы|одзе}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pjzdv5kev7d563t5lcm4v12pa65f1gb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/195</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126024</id>
    <revision>
      <id>291461</id>
      <timestamp>2026-07-07T11:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|перы|одзе}} 1907—1914 гадоў. У восень 1914-га году зборнік быў перасланы з Сыбіры для друку ў Вільню, дзе яго выданьнем хацела заняцца „Беларускае Выдавецкае Таварыства“. Але паўстаўшая тады вайна адсунула выхад кнігі на цэлых чатыры гады. Ад...»</comment>
      <origin>291461</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4758" sha1="iueh2w033o8bbuv00r1u8sacbwqzung" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|перы|одзе}} 1907—1914 гадоў. У восень 1914-га году зборнік быў перасланы з Сыбіры для друку ў Вільню, дзе яго выданьнем хацела заняцца „Беларускае Выдавецкае Таварыства“. Але паўстаўшая тады вайна адсунула выхад кнігі на цэлых чатыры гады. Ад пачатку і да канца вайны Гарун пісаў помала, бо тварыць сярод крывавага туману, які ахапіў цэлы сьвет, чулы і кволы сэрцам поэт ня мог; з 1918-га году яго рэчы зьяўляюцца часьцей; яны паказуюць, што творчасьць Гаруна не зьмянілася, толькі стала яшчэ дасканальшаю (вершы: „Ен ня згіне“… — настроі, „Апякун“ — байка, „Лірнік“ — напісаны пад уплывам сьмерці Каганца, „Спогадзь“ — байка, „Народ“ і іншыя, зьмешчаныя ў „Вольнай Беларусі“). Проза Прушынскага складаецца з некалькіх
апавяданьняў, пісаных пад псэўданімам І. {{разьбіўка|Жывіца}} („Маладое“, „Пан Шабуневіч“, „П‘еро і Коломбіна“, „Сьвята“ і інш.). У вастатні час ён напісаў яшчэ некалькі драматычных сцэнак для дзіцячага тэатру. Апрача таго, Прушынскі — здольны публіцыста. У 1913 годзе М. Багдановіч аб Гаруну пісаў гэтак (гл. «Калядная пісанка»): „З поэтаў «Нашае Нівы»
назавём перш за ўсё А. Гаруна, ад каторага наша літэратура можаць шмат чаго спадзявацца. Лёгкасьць і мілазычнасць верша, рупная шліфоўка яго, новае і вельмі пекнае зчэпліваньне рыфм, — усё гэта дужа аздабляе яго поэзію. У дзе-якіх творах спатыкаецца сіла і сьціснутасць мовы. Глаўнае-ж тое, што пры ўсім гэтым А. Гарун ні да каго іншага непадобны, што ён не зрабіўся нічыім „падгалоскам“. Гэта зарука, што нашы надзеі на его талент ня пойдуць на марна“&lt;/br&gt;.
{{gap|2em}}Заместа прадмовы да „Матчынага дару“ стаіць верш „Людзям“, які адразу захоплівае чытаньніка трагічнасьцю настроя і даець ключ к разуменьню ўсяе кніжкі. Тут мы відзім, што аўтор — запраўдны, прыраджоны поэт, каторы, аднак, {{разьбіўка|ня можаць аддацца творчасьці так, як бы хацеў, бо замінаюць гэтаму цяжкія ўмовы жыцьця}}. Поэт жаліцца: „Бо мой прыгон глытае час, мне воля — рэдкі дар“. Яго поэзію спарадзілі мукі душы, „па краю родным сум“; гэта — ня пісаньне для другіх, ня творчасьць для чужога вока і для свае прыемнасьці, а гэта — балючыя развагі поэта з самім сабою, жаданьне ўцішыць боль, запісанае на паперу для самога сябе. У далікатнай засмучонасьці настрою, у шчырасьці пачуцьця і трагічнасьці думак — галоўная цэннасьць поэзіі Гаруна. На першым пляне ў яго заўсёды стаіць {{разьбіўка|нязвычайная, бязьмерная любоў да бацькаўшчыны}}. Любоў гэтая гарманічна ахоплівае родны край як з боку нацыянальнага, так і з боку соцыяльнага. І гэта ня словы правадыра, каторы паказуець сваёй нацыі новыя дарогі, а гэта горкае плаканьне прарока Іерэміі, праняўшыся&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iueh2w033o8bbuv00r1u8sacbwqzung</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>291462</id>
      <parentid>291461</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T11:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>291462</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4758" sha1="8ovelbcto9qdc7vln5evfldblypg5t7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|перы|одзе}} 1907—1914 гадоў. У восень 1914-га году зборнік быў перасланы з Сыбіры для друку ў Вільню, дзе яго выданьнем хацела заняцца „Беларускае Выдавецкае Таварыства“. Але паўстаўшая тады вайна адсунула выхад кнігі на цэлых чатыры гады. Ад пачатку і да канца вайны Гарун пісаў помала, бо тварыць сярод крывавага туману, які ахапіў цэлы сьвет, чулы і кволы сэрцам поэт ня мог; з 1918-га году яго рэчы зьяўляюцца часьцей; яны паказуюць, што творчасьць Гаруна не зьмянілася, толькі стала яшчэ дасканальшаю (вершы: „Ен ня згіне“… — настроі, „Апякун“ — байка, „Лірнік“ — напісаны пад уплывам сьмерці Каганца, „Спогадзь“ — байка, „Народ“ і іншыя, зьмешчаныя ў „Вольнай Беларусі“). Проза Прушынскага складаецца з некалькіх
апавяданьняў, пісаных пад псэўданімам І. {{разьбіўка|Жывіца}} („Маладое“, „Пан Шабуневіч“, „П‘еро і Коломбіна“, „Сьвята“ і інш.). У вастатні час ён напісаў яшчэ некалькі драматычных сцэнак для дзіцячага тэатру. Апрача таго, Прушынскі — здольны публіцыста. У 1913 годзе М. Багдановіч аб Гаруну пісаў гэтак (гл. «Калядная пісанка»): „З поэтаў «Нашае Нівы» назавём перш за ўсё А. Гаруна, ад каторага наша літэратура можаць шмат чаго спадзявацца. Лёгкасьць і мілазычнасць верша, рупная шліфоўка яго, новае і вельмі пекнае зчэпліваньне рыфм, — усё гэта дужа аздабляе яго поэзію. У дзе-якіх творах спатыкаецца сіла і сьціснутасць мовы. Глаўнае-ж тое, што пры ўсім гэтым А. Гарун ні да каго іншага непадобны, што ён не зрабіўся нічыім „падгалоскам“. Гэта зарука, што нашы надзеі на его талент ня пойдуць на марна“.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Заместа прадмовы да „Матчынага дару“ стаіць верш „Людзям“, які адразу захоплівае чытаньніка трагічнасьцю настроя і даець ключ к разуменьню ўсяе кніжкі. Тут мы відзім, што аўтор — запраўдны, прыраджоны поэт, каторы, аднак, {{разьбіўка|ня можаць аддацца творчасьці так, як бы хацеў, бо замінаюць гэтаму цяжкія ўмовы жыцьця}}. Поэт жаліцца: „Бо мой прыгон глытае час, мне воля — рэдкі дар“. Яго поэзію спарадзілі мукі душы, „па краю родным сум“; гэта — ня пісаньне для другіх, ня творчасьць для чужога вока і для свае прыемнасьці, а гэта — балючыя развагі поэта з самім сабою, жаданьне ўцішыць боль, запісанае на паперу для самога сябе. У далікатнай засмучонасьці настрою, у шчырасьці пачуцьця і трагічнасьці думак — галоўная цэннасьць поэзіі Гаруна. На першым пляне ў яго заўсёды стаіць {{разьбіўка|нязвычайная, бязьмерная любоў да бацькаўшчыны}}. Любоў гэтая гарманічна ахоплівае родны край як з боку нацыянальнага, так і з боку соцыяльнага. І гэта ня словы правадыра, каторы паказуець сваёй нацыі новыя дарогі, а гэта горкае плаканьне прарока Іерэміі, праняўшыся&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ovelbcto9qdc7vln5evfldblypg5t7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/196</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126025</id>
    <revision>
      <id>291466</id>
      <timestamp>2026-07-07T11:24:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «якім, народ сам павінен знайці найлепшы шлях к вызваленьню. Поэт гаруе, што народ яго ня маець нацыянальнае волі, што яго гнятуць нацыянальныя ворагі, але з гэтым-жа разам ён цесна зьвязуець і соцыяльнае гнібеньне сваёй нацыі. Песьні Гаруна зьясьняюць д...»</comment>
      <origin>291466</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4770" sha1="15703xerxm156nawd1tm2jixh75dgfx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;якім, народ сам павінен знайці найлепшы шлях к вызваленьню. Поэт гаруе, што народ яго ня маець нацыянальнае волі, што яго гнятуць нацыянальныя ворагі, але з гэтым-жа разам ён цесна зьвязуець і соцыяльнае гнібеньне сваёй нацыі. Песьні Гаруна зьясьняюць думку, што няма нацыянальнага адраджэньня без соцыяльнага, а соцыяльны дабрабыт нічога няварты бяз волі нацыі. Тую думку ён навет ня выказуець словамі, яна неяк сама чуецца з яго плаканьня, бо гэтая думка — частка яго душы, і давадзіць яе ёсьць тое самае, што давадзіць аб сваім уласным істнаваньні. Гарун шануе бацькаўшчыну, як сын матку, ён любіць яе так, як хлопец сваю любую, дык, зачарованы каханьнем, пяець ёй любоўныя гымны і льлець сьлёзы ў чужыне ад разлукі з ёю. Пэрламі нашаніўское поэзіі, найлепей азначаючымі гэтую слаўную пару ў гісторыі нашае літэратуры, трэба ўважаць такія высока-поэтычныя і мастацкія элегіі Гаруна, як „Начныя думы“ ці „Чаму з маленства, з ураджэнства“… Абразы роднага краю ў яго — плястычныя, назаўсёды памастацку адлітыя. Якая ў поэта любоў да Беларусі, такія ў яго і {{разьбіўка|адраджэнцкія мотывы}}. Яны захопліваюць яго ўсяго-чыста. На афярнік адраджэньня складае Гарун сваю волю, сваё асабістае шчасьце, сваю любоў да бацькоў і да каханай дзяўчыны, сваё здароўе і ўсё, што мае, без астатка. Гэта — сьвятлейшы ідэал сучаснага мучальніка за ідэю. Яго адраджэнцкія абразы і жаданьні, можна сказаць, агульна-нашаніўскія („Як надарыцца мінута“, „Хай ня льлюцца дажджы“… і інш.), але ніводзін нашанівец не прамаўляе з такой вялікай шчырасьцю, балючасьцю і праўдзівасьцю пачуцьця, як гэта робіць Гарун. Поэт разумеў, што і сам народ вінават за сваю нядбайнасьць, дык даў прыклад мяккога, у беларускіх тонах, дакору па адрэсу сваіх-жа братоў („Іванку“). Але-ж ён ведаў, што наш народ такім зрабілі „служкі чорныя Ясьнейшага Мамона“, угнятаньнікі, і на іх абрушыў увесь свой гнеў у войстрай сатыры „Юдам“. У песьнях аб адраджэньні яго ніколі, аднак, ня кідае надзея на збаўленьне („Мілая, родная старонка-маці“ і інш.). Асаблівае значаньне, найважнейшую роль у вадраджэньні аддае Гарун роднай мове і творчасьці, ён натхненна пяець ім славу („Ты, мой брат, каго зваць беларусам“… „Песьня-звон“ і інш.). Як гэтакі гарачы адраджэнец і чулая, кволая, душа, поэт найвастрэй за ўсіх паняволеных перажывае {{разьбіўка|трагедыю засланьня}}, якой і пасьвячае шмат вершаў. Таму-то яго журба на чужыне так балючая („Журба“). Таму-то яго часам забіраець шалёны адчай, з якім не хапае сіл змагацца, якому не дае рады ніякае наўмыснае „Вясельле“. Абразок, апісаны ў вершу гэтага назову, па свайму выключнаму драматызму {{перанос пачатак|нага|дуець}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>15703xerxm156nawd1tm2jixh75dgfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня).pdf/197</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126026</id>
    <revision>
      <id>291468</id>
      <timestamp>2026-07-07T11:46:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|нага|дуець}} жыдоўскі баль, спраўляны па перакінчыку ў чужую веру, калі старая маці-жыдоўка танцуець і сьмяецца, ірвучы на галаве сівыя валасы і скрыгочучы зубамі. Цяжкое мадзеньне, духоўнае адзіноцтва, бясцэльнае істнаваньне, няпрытульн...»</comment>
      <origin>291468</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4867" sha1="rdppf220rwrvd0o6ks9u0as8v5r58hr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|нага|дуець}} жыдоўскі баль, спраўляны па перакінчыку ў чужую веру, калі старая маці-жыдоўка танцуець і сьмяецца, ірвучы на галаве сівыя валасы і скрыгочучы зубамі. Цяжкое мадзеньне, духоўнае адзіноцтва, бясцэльнае істнаваньне, няпрытульнасьць мучаюць няшчаснага згнаньніка („У выгнаньню“). Яго думкі — толькі аб родным краі. Ен пасылае туды ганцом ветра („Вецер“), сам ляцеў-бы з шэрымі гусямі („Вясна“), бег-бы шэрым воўкам („Эх, сягоньня“…). Ен хацеў-бы працаваць там для адраджэньня, і няволя страшна яму тым, што не дае гэтай магчымасьці. А ўрэшце ён кажаць: „Страшна мне гэта, і ўсё-ж не ядынае так навалілась, гняце ў глыбіне, — горшая мука ўтрапляець, што сынам я быць перастану сваёй старане („Думы ў чужыне“). Страшна яму аб гэтым навет і падумаць, але ён не дарма трывожыцца: „Мусім ведаць, што мялеем, што паволі ўсё малеем, ня жывём, але канаем“, — кажа ён таварышу па ссылцы („3 песьняў няволі“). Зможаны думкамі, пакараецца поэт таму, што „доля судзіць“, і гоіць больку моральным задаваленьнем ад споўненай працы: „Бо, браток, хоць промень сьвету прынясьлі мы ў пушчу гэту“ (там-жа). Апрача вершаў чыста-адраджэнцкіх, у Гаруна ёсьць колькі такіх, што можна залічыць да агульнай {{разьбіўка|ідэйна-грамадзянскай лірыкі}} („Хто сказаў“, „Скажы, братухна…“ „Ноч“, „Поэту“ і інш.). Як самотнік па натуры („Літаньне Адзіноце“), Гарун выдаецца яшчэ {{разьбіўка|развагамі філёзофскага характару}}, што збліжаець яго з М. Багдановічам. У гэтых развагах ён чэрпае сілы для жыцьця, знаходзячы змысл істнаваньня („Ідуць гады“), прымірэньне з пакутаю („Nokturno“), духоўную страву для свайго адзінокага і пытлівага розума („Думкі-дыямэнты“… „Навука“, „Адбітак“, „Як ліст вярбінкі маладой“ і інш.). Часам яго развагі блізкі да {{разьбіўка|містыцызму}} („Нязнаны госьць“). Як той-жа самотнік, Гарун можа даць нязвычайна цэнную лірыку чыста {{разьбіўка|асабістых перажываньняў}} („На сьмерць“ — самы гаруноўскі па ўзварушлівасьці верш, „Слабасьці“ і інш.), але й сюды, як відзім, пранікаець ідэя адраджэньня. Бяз гэтай ідэі няможна прадставіць поэта ні ў водным пачуцьці. Навет у {{разьбіўка|каханьне}} яго самаўладна ўбіваецца яна і вымагаець адрачэньня ад асабістага шчасьця („Дзяўчыначка-сэрца“…). Тымчасам поэт умее любіць, любіць поэтычна, прыгожа і далікатна, ня столькі ўяўляючы рэальны абраз, колькі жывучы ідэальным лятуценьнем („Мая люба“). Наагул пачуцьцё каханьня маець увагу ў Гаруна і выклікаець у яго поэтычную думку („Дзяўчаці“, „Асеньні сьпеў“), але разьвязуецца ў рэальным агаленьні („Два каханьні“, „Хаўтуры“). {{разьбіўка|Прырода-апісаўчая лірыка}} спатыкаецца ў Гаруна ня дужа часта. Тое, што дзеецца у {{перанос пачатак|пры|родзе}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rdppf220rwrvd0o6ks9u0as8v5r58hr</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>