Шаблон:Галоўная старонка/Стужка вікінавінаў

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікікрыніцы</sitename>
    <dbname>bewikisource</dbname>
    <base>https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.10</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Аўтар</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Размовы пра аўтара</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Старонка</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Размовы пра старонку</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Індэкс</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Размовы пра індэкс</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Шаблон:Галоўная старонка/Стужка вікінавінаў</title>
    <ns>10</ns>
    <id>9254</id>
    <revision>
      <id>292204</id>
      <parentid>291958</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T20:10:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29217" sha1="329dum533ehpucs41wv8rqszwfcjacd" xml:space="preserve">&lt;!-- Пішыце ў стужку пад гэтай палоскай --&gt;
----
&lt;div style=&quot;height:500px;overflow:auto;&quot;&gt;
* {{Прапанаваны экспарт|Сустрэча (1932)}} 13.07.2026 ''[[Аўтар:Рыгор Эпік|Рыгор Эпік]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Уладзімір Жылка|Уладзімер Жылка]]''. «[[Сустрэча (1932)|Сустрэча]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Biełarus (1913)/1913/8}} 11.07.2026 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Supołka aŭtaraŭ]]''. [[Biełarus (1913)/1913/8|«Biełarus», № 8]], 1913
* {{Прапанаваны экспарт|Нябесныя бегі (1931)}} 09.07.2026 ''[[Аўтар:Альберт Паўловіч|Альбэрт Паўловіч]]''. «[[Снапок (1921)|Снапок]]», 1921
* {{Прапанаваны экспарт|Нябесныя бегі (1931)}} 07.07.2026 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)|Гісторыя беларускае літэратуры]]», 1924
* {{Прапанаваны экспарт|Нябесныя бегі (1931)}} 06.07.2026 ''[[Аўтар:Язэп Драздовіч|Язэп Драздовіч]]''. «[[Нябесныя бегі (1931)|Нябесныя бегі]]», 1931
* {{Прапанаваны экспарт|Творы (Купала, 1942)}} 04.07.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]», 1942
* {{Прапанаваны экспарт|Люба Лук’янская (1937)}} 03.07.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Люба Лук’янская (1937)|Люба Лук’янская]]», 1937
* {{Прапанаваны экспарт|Запіскі Самсона Самасуя (1953)}} 01.07.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Мрый|Андрэй Мрый]]''. «[[Запіскі Самсона Самасуя (1953)|Запіскі Самсона Самасуя]]», 1953
----
* {{Прапанаваны экспарт|Зборнік «Роднага Краю» за 1934 год (1935)}} 29.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Зборнік «Роднага Краю» за 1934 год (1935)|Зборнік „Роднага Краю“ за 1934 год]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|Волаты (1929)}} 28.06.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Каспяровіч|Мікола Касьпяровіч]]''. «[[Волаты (1929)|Волаты]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925)}} 26.06.2026 ''[[Аўтар:Усевалад Ігнатоўскі|Усевалад Ігнатоўскі]]''. «[[Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925)|Кароткі нарыс гісторыі Беларусі]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)}} 24.06.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Adam Stankievič]]''. «[[U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi]]», 1938
* {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)}} 23.06.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі}} 18.06.2026 ''[[Аўтар:Аркадзь Быкаў|Аркадзь Быкаў]]''. «[[Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Канстанцін Кернажыцкі|Канстанцін Кернажыцкі]]''. «[[Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Вязьмо (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Вязьмо (1932)|Вязьмо]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)}} 08.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj]]», 1863
* {{Прапанаваны экспарт|Weliki Hospodarv presławnych Narodow…}} 05.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Weliki Hospodarv presławnych Narodow…]]», 1648
* {{Прапанаваны экспарт|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)}} 04.06.2026 ''[[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|Алесь Галынец]]''. «[[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Атрута (1927)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Атрута (1927)|Атрута]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|На чыгунцы (1928)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[На чыгунцы (1928)|На чыгунцы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)}} 02.06.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)|Падарунак Беларускаму Жаўнеру]]», 1920
----
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 30.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]''. «[[Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць (1903)|Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць]]», 1903
* {{Прапанаваны экспарт|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)}} 30.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Мэтодыка роднае мовы (1926)}} 27.05.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Канстанцін Міцкевіч]]''. «[[Мэтодыка роднае мовы (1926)|Мэтодыка роднае мовы]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Птушка на волі (1932)}} 20.05.2026 ''[[Аўтар:Вольга Сахарава|Ольга Сахарава]]''. «[[Птушка на волі (1932)|Птушка на волі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 18.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Карусь Каганец|Карусь Костровицки]]'' і ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|С. Шаулоўски]]''. «[[Гутарки аб неби и зямли (1907)|Гутарки аб неби и зямли]]», 1907
* {{Прапанаваны экспарт|Язэп Крушынскі (1929—1932)/2}} 16.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Язэп Крушынскі (1929—1932)/2|Язэп Крушынскі. Кніга другая]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|На крэсах усходніх (1933)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Ілья Гурскі|Ільля Гурскі]]''. «[[На крэсах усходніх (1933)|На крэсах усходніх]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Салавей (1928)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Салавей (1928)|Салавей]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Ab teatry (1927)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Станіслаў Грынкевіч|Stanisłaŭ Hrynkiewič]]''. «[[Ab teatry (1927)|Ab teatry]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/7}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/7|«Дзянніца», № 7]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/6}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/6|«Дзянніца», № 6]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/5}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/5|«Дзянніца», № 5]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/4}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/4|«Дзянніца», № 4]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Ветрагоны (1930)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Ветрагоны (1930)|Ветрагоны]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Пётр Гарбацэвіч-Клінцэвіч|Пётар Гарбацэвіч]]''. «[[Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)|Полёнізацыя Заходняй Беларусі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/3}} 06.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/3|«Дзянніца», № 3]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Суд (1925, Вільня)}} 05.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Суд (1925, Вільня)|Суд]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/2}} 05.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/2|«Дзянніца», № 2]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|На зломе (1925)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Янка Нёманскі|Янка Нёманскі]]''. «[[На зломе (1925)|На зломе]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|За двадцаць пяць гадоў (1928)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[За двадцаць пяць гадоў (1928)|За двадцаць пяць гадоў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/1}} 03.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/1|«Дзянніца», № 1]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзесяць (1930)}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Дзесяць (1930)|Дзесяць]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Мікола Ільяшэвіч|Мікола Ільяшэвіч]]''. «[[Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Полымя (часопіс)/1922/1}} 01.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Полымя (часопіс)/1922/1|«Полымя», № 1]], 1922
----
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданні (Бядуля, 1947)}} 29.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Змітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданні (Бядуля, 1947)|Апавяданні]]», 1947
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданьні (Бядуля, 1926)}} 27.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданьні (Бядуля, 1926)|Апавяданьні]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Абдзіраловіч і Барыка}} 25.04.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]]''. «[[Абдзіраловіч і Барыка]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Smyk biełaruski (1908)}} 24.04.2026 ''[[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Symon Reŭka s pad Barysowa]]''. «[[Smyk biełaruski (1908)|Smyk biełaruski]]», 1908
* {{Прапанаваны экспарт|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)}} 23.04.2026 ''[[Аўтар:Сяргей Паўловіч|Сяргей Паўловіч]]''. «[[Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|На зачарованых гонях (1927)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[На зачарованых гонях (1927)|На зачарованых гонях]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Рэволюцыйным шляхам (1928)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Рэволюцыйным шляхам (1928)|Рэволюцыйным шляхам]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Над ракою Арэсай (1933)}} 12.04.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Над ракою Арэсай (1933)|Над ракою Арэсай]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Вогнішча барацьбы (1930)}} 08.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Вогнішча барацьбы (1930)|Вогнішча барацьбы]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка}} 04.04.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка|З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)}} 03.04.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімер Сваяк]]''. «[[Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі]]», 1992
----
* {{Прапанаваны экспарт|Бацькаў сын (1932)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Бацькаў сын (1932)|Бацькаў сын]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Бярозка (1923)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]''. «[[Бярозка (1923)|Бярозка]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Янка Канцавы (1924)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімір Сваяк]]''. «[[Янка Канцавы (1924)|Янка Канцавы]]», 1924
* {{Прапанаваны экспарт|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Тамаш Грыб|Тамаш Грыб]]''. «[[И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|1905 год (1926)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Уладзімір Ленін|Уладзімір Ленін]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Канстанцін Ламака|Канстанцін Ламака]]''. «[[1905 год (1926)|1905 год]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Hołas dušy (1949)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Ks. K. Stepovič]]''. «[[Hołas dušy (1949)|Hołas dušy]]», 1949
* {{Прапанаваны экспарт|Кат у белай манішцы (1942)}} 13.03.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Кат у белай манішцы (1942)|Кат у белай манішцы]]», 1942
* {{Прапанаваны экспарт|Skarb (1927)}} 12.03.2026 ''[[Аўтар:Ян Васілеўскі (1885—1948)|Jan Wasileŭski]]''. «[[Skarb (1927)|Skarb]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)|Rodnaja mowa ŭ światyniach]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|А што далей? (Шыла)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Мікола Шыла|Мікола Шыла]]''. «[[А што далей? (Шыла)|А што далей?]]», 1948
* {{Прапанаваны экспарт|Ляля Мэнке (Луцкевіч)}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Ляля Мэнке (Луцкевіч)|Ляля Мэнке]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Стагодзьдзе новага беларускага друку}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнт Гадлеўскі]]''. «[[Стагодзьдзе новага беларускага друку|Стагодзьдзе новага беларускага друку]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|11 ліпеня (1930)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Ілары Барашка|Ілары Барашка]]''. «[[11 ліпеня (1930)|11 ліпеня]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)|Другое чытанне для дзяцей беларусаў]]», 1909
----
* {{Прапанаваны экспарт|Сымон Музыка (1925)}} 28.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Сымон Музыка (1925)|Сымон Музыка]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Лябірынты (1944)}} 26.02.2026 ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]''. «[[Лябірынты (1944)|Лябірынты]]», 1944
* {{Прапанаваны экспарт|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Фадзей Руткоўскі|Fadziej Rutkoŭski]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Wincuk Marcinkiewicz]]''. «[[Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła]]», 1910
* {{Прапанаваны экспарт|Гудкі (1931)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Гудкі (1931)|Гудкі]]», 1931
* {{Прапанаваны экспарт|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Сяргей_Замбржыцкі|Сяргей Замбржыцкі]]''. «[[«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа)]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Гірт з воўчага логу (1930)}} 19.02.2026 ''[[Аўтар:Яніс Райніс|Яніс Райніс]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Язэп Дыла|Назар Бываеўскі]]''. «[[Гірт з воўчага логу (1930)|Гірт з воўчага логу]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|З літуанізмаў у беларускай мове}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[З літуанізмаў у беларускай мове|З літуанізмаў у беларускай мове]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры]]», 1921
* {{Прапанаваны экспарт|Закаханая (Салагуб)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Алесь Салагуб|Алесь Салагуб]]''. «[[Закаханая (Салагуб)|Закаханая]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі]]», 1919
* {{Прапанаваны экспарт|Напор (1933)}} 15.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Напор (1933)|Напор]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Гапонъ (1909)}} 13.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Гапонъ (1909)|Гапонъ]]», 1909
* {{Прапанаваны экспарт|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)}} 11.02.2026 ''[[Аўтар:Пятро Мятла|Пятро Мятла]]''. «[[Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Ігнат Дварчанін|Ігнат Дварчанін]]''. «[[Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Гаўрыіл Сушкін|Гаўрыіл Сушкін]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Адвечная песьня (1927)}} 08.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Адвечная песьня (1927)|Адвечная песьня]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|400-лецьце Літоўскага Статуту}} 06.02.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Шкялёнак|Мікалай Шкялёнак]]''. «[[400-лецьце Літоўскага Статуту|400-лецьце Літоўскага Статуту]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Zyla Karalewič (1937)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Сцяпан Васільчанка|Sciapan Wasilčenko]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zyla Karalewič (1937)|Zyla Karalewič]]», 1937
* {{Прапанаваны экспарт|На рубяжы (1925)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[На рубяжы (1925)|На рубяжы]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Alenčyna wiasielle (1923)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Зязюля|Андрэй Зязюля]]''. «[[Alenčyna wiasielle (1923)|Alenčyna wiasielle]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Шляхам жыцьця (1923)|Шляхам жыцьця]]», 1923
----
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 25.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Устаноўка (1930)|Устаноўка]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)}} 24.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)|Сшытак вершаў (1938—1946)]]», 1946
* {{Прапанаваны экспарт|На загонах (1928)}} 23.1.2026 ''[[Аўтар:Васіль Каваль|Васіль Каваль]]''. «[[На загонах (1928)|На загонах]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Сьцежкі-дарожкі (1928))}} 21.1.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Сьцежкі-дарожкі (1928)|Сьцежкі-дарожкі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Руска-беларускі слоўнік (1937)}} 20.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускі слоўнік]]», 1937
----
{{справа|''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2012|2012]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2013|2013]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2014|2014]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2015|2015]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2016|2016]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2017|2017]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2019|2019]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2020|2020]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2021|2021]], ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2022|2022]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2023|2023]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2024|2024]]''
''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2025|2025]]''}}
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>329dum533ehpucs41wv8rqszwfcjacd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Індэкс:Сустрэча (1932).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>55119</id>
    <revision>
      <id>292182</id>
      <parentid>142359</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T18:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292182</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="315" sha1="mg3827d1v8woncebkxma00z2ow8x4mi" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=[[Сустрэча (1932)|Сустрэча]]
|Language=be
|Volume=
|Author=[[Аўтар:Рыгор Эпік|Рыгор Эпік]]
|Translator=[[Аўтар:Уладзімір Жылка|Уладзімер Жылка]]
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі&lt;br /&gt;Літаратура і Мастацтва
|Address=Менск
|Year=1932
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>mg3827d1v8woncebkxma00z2ow8x4mi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81539</id>
    <revision>
      <id>292161</id>
      <parentid>194832</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T16:11:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292161</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="765" sha1="gb3uca91l9yfiwdpmmtf7mpejs2dehr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|К. ГАРАБУРДА}}


{{Цэнтар|СУСВЬЕТ І ЗЯМЛЯ|памер=250%}}


{{Цэнтар|{{Разьбіўка|ПАДРУЧНІК}}|памер=140%}}
{{Цэнтар|ДЛЯ 4-га ГОДУ НАВУЧАНЬНЯ|памер=120%}}


{{block center/s|style=width:100%; max-width:14em}}
{{АРЦ|{{smaller|Навуковым Мэтодкомам пры НКА Беларусі кніга дапушчана ў якасьці падручніка 4-га году навучаньня школы 1-га концэнтру.}}}}
{{block center/e}}


{{Цэнтар|{{Разьбіўка|БЕЛАРУСКАЕ ДЗЯРЖАЎНАЕ ВЫДАВЕЦТВА}}|памер=100%}}
{{Цэнтар|{{Разьбіўка|МЕНСК}} — 1929|памер=100%}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gb3uca91l9yfiwdpmmtf7mpejs2dehr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292162</id>
      <parentid>292161</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T16:13:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292162</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="718" sha1="dyi6q5g7jotakzl0o20ges1oghqnx9k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|К. ГАРАБУРДА}}


{{Цэнтар|СУСВЬЕТ І ЗЯМЛЯ|памер=250%}}


{{Цэнтар|{{Разьбіўка|ПАДРУЧНІК}}&lt;/br&gt;{{smaller|ДЛЯ 4-га ГОДУ НАВУЧАНЬНЯ}}|памер=140%}}


{{block center/s|style=width:100%; max-width:14em}}
{{АРЦ|{{smaller|Навуковым Мэтодкомам пры НКА Беларусі кніга дапушчана ў якасьці падручніка 4-га году навучаньня школы 1-га концэнтру.}}}}
{{block center/e}}


{{Цэнтар|{{Разьбіўка|БЕЛАРУСКАЕ ДЗЯРЖАЎНАЕ ВЫДАВЕЦТВА}}&lt;/br&gt;{{Разьбіўка|МЕНСК}} — 1929|памер=83%}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dyi6q5g7jotakzl0o20ges1oghqnx9k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292163</id>
      <parentid>292162</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T16:16:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292163</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="736" sha1="4a9b1qm3kv3s7key65x714bxtcks23v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|К. ГАРАБУРДА}}


{{Цэнтар|СУСВЬЕТ І ЗЯМЛЯ|памер=250%}}


{{Цэнтар|{{Разьбіўка|ПАДРУЧНІК}}&lt;/br&gt;{{smaller|ДЛЯ 4-га ГОДУ НАВУЧАНЬНЯ}}|памер=140%}}


{{block center/s|style=width:100%; max-width:14em; line-height: 1.2}}
{{АРЦ|{{smaller|Навуковым Мэтодкомам пры НКА Беларусі кніга дапушчана ў якасьці падручніка 4-га году навучаньня школы 1-га концэнтру.}}}}
{{block center/e}}


{{Цэнтар|{{Разьбіўка|БЕЛАРУСКАЕ ДЗЯРЖАЎНАЕ ВЫДАВЕЦТВА}}&lt;/br&gt;{{Разьбіўка|МЕНСК}} — 1929|памер=83%}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4a9b1qm3kv3s7key65x714bxtcks23v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>100418</id>
    <revision>
      <id>292164</id>
      <parentid>237453</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T16:21:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292164</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="dovo6osup94hwor63lod2cyk5dqio9h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|{{разьбіўка|КРАЯЗНАЎСТВА}}|памер=140%}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dovo6osup94hwor63lod2cyk5dqio9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126049</id>
    <revision>
      <id>292165</id>
      <parentid>291520</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T16:22:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292165</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="634" sha1="96c2u3zzwca8bzqzh0chu7bj6tq3u5o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;''і акруговых таварыстваў краязнаўства і Цэнтральнага Бюро Краязнаўства, а таксама статутаў гурткоў краязнаўства пры розных школах, розных тэхнікумах і таварыствах краязнаўства пры вышэйшых школах і ўзорных: пляну працы раённага таварыства краязнаўства і пляну раённага музэю.''

{{Водступ|2|em}}&lt;small&gt;'''Менск, 1927.'''&lt;/small&gt;


{{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>96c2u3zzwca8bzqzh0chu7bj6tq3u5o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126447</id>
    <revision>
      <id>292166</id>
      <timestamp>2026-07-13T16:41:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « &lt;center&gt;{{x-larger|I. ЗЯМЛЯ Ў СОНЕЧНАЙ СЫСТЭМЕ}}&lt;/center&gt;{{накіравальная рыса|25em|height=0.1px}}{{накіравальная рыса|25em|height=0.1px}}    &lt;center&gt;{{larger|'''Зямля — дзіця сонца}}&lt;/center&gt; {{gap|1.5em}}{{разьбіўка|Заданьні}}. &lt;div style=&quot;font-size:92%; margin-top:-0.5em&quot;&gt; {{gap|1.5em}}1. Вазьмеце шклянку з вадою, налеце ў яе алею. Н...»</comment>
      <origin>292166</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3329" sha1="oi8ccr438wrcgzkydjyf42m8egus1vx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|I. ЗЯМЛЯ Ў СОНЕЧНАЙ СЫСТЭМЕ}}&lt;/center&gt;{{накіравальная рыса|25em|height=0.1px}}{{накіравальная рыса|25em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Зямля — дзіця сонца}}&lt;/center&gt;
{{gap|1.5em}}{{разьбіўка|Заданьні}}.
&lt;div style=&quot;font-size:92%; margin-top:-0.5em&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}1. Вазьмеце шклянку з вадою, налеце ў яе алею. Нахілеце шклянку на бок (каб алей не перашкаджаў) ды налеце ў ваду
сьпірытусу. Алей будзе асядаць. Паглядзеце, якую форму набудзе алей.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Вазьмеце каменчык. Прывяжэце яго моцна да гумалясткі. Адштурхнеце яго ад рукі, не выпускаючы гумалясткі з рукі. Што
вы бачыце? Пачнеце круціць гэты каменчык вакол рукі. Каменчык зноў адыйдзе ад пальцаў і будзе круціцца вакол рукі на пэўнай адлегласьці. Ці падыйдзе ён да пальцаў, пакуль вы яго ня спыніце? Што трымае каменчык каля пальцаў? Што не дае каменчыку наблізіцца да пальцаў, покуль вы яго круціце?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}3. Выйдзіце ўвесну пасьля захаду сонца на двор і знайдзеце недалёка ад таго месца, дзе зайшло сонца, вельмі яскравую бялюсенькую i прыгожую зорку. Яна відаць бадай адразу пасьля захаду сонца і дае роўнае сьвятло. Паглядзеце на якую-небудзь другую зорку. Ці не адрозьніваецца гэтая зорка ад першай сьвятлом? Якое яна дае сьвятло? Першая зорка называецца плянэтай.
Яна — цела цёмнае, ня мае ўласнага сьвятла, а толькі адбівае сонечнае сьвятло. Другая зорка мігціць у ваччу. Гэта сапраўдная зорка. Яна, бы тое вогнішча, сьвеціць сваім сьвятлом.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}4. Вазьмеце малаток і пачнеце ім біць па якім-небудзь прадмеце. Беце доўга і шпарка. Памацайце малаток і прадмет, па
якім білі. Што з імі сталася?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}5. Зайдзеце ў кузьню і панаглядайце, што хутчэй стыне — тонкі нарог ці тоўсты кавалак жалеза?
&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Вывучаючы сусьвет, вучоныя заўважылі, што ўсе плянэты рухаюцца вакол сонца ў адзін і той самы бок, і ў той-жа самы бок круціцца сонца. Мала таго, усе яны
рухаюцца амаль у адной і тэй самай роўніцы. Гэта, значыць,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oi8ccr438wrcgzkydjyf42m8egus1vx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292179</id>
      <parentid>292166</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T18:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292179</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3337" sha1="bfff6i2kuokmh80xydnnscivhc2bfvp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|I. ЗЯМЛЯ Ў СОНЕЧНАЙ СЫСТЭМЕ}}&lt;/center&gt;{{накіравальная рыса|25em|height=0.1px}}{{накіравальная рыса|25em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Зямля — дзіця сонца}}&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:92%; margin-top:0em&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.'''&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Вазьмеце шклянку з вадою, налеце ў яе алею. Нахілеце шклянку на бок (каб алей не перашкаджаў) ды налеце ў ваду
сьпірытусу. Алей будзе асядаць. Паглядзеце, якую форму набудзе алей.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Вазьмеце каменчык. Прывяжэце яго моцна да гумалясткі. Адштурхнеце яго ад рукі, не выпускаючы гумалясткі з рукі. Што
вы бачыце? Пачнеце круціць гэты каменчык вакол рукі. Каменчык зноў адыйдзе ад пальцаў і будзе круціцца вакол рукі на пэўнай адлегласьці. Ці падыйдзе ён да пальцаў, пакуль вы яго ня спыніце? Што трымае каменчык каля пальцаў? Што не дае каменчыку наблізіцца да пальцаў, покуль вы яго круціце?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}3. Выйдзіце ўвесну пасьля захаду сонца на двор і знайдзеце недалёка ад таго месца, дзе зайшло сонца, вельмі яскравую бялюсенькую i прыгожую зорку. Яна відаць бадай адразу пасьля захаду сонца і дае роўнае сьвятло. Паглядзеце на якую-небудзь другую зорку. Ці не адрозьніваецца гэтая зорка ад першай сьвятлом? Якое яна дае сьвятло? Першая зорка называецца плянэтай.
Яна — цела цёмнае, ня мае ўласнага сьвятла, а толькі адбівае сонечнае сьвятло. Другая зорка мігціць у ваччу. Гэта сапраўдная зорка. Яна, бы тое вогнішча, сьвеціць сваім сьвятлом.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}4. Вазьмеце малаток і пачнеце ім біць па якім-небудзь прадмеце. Беце доўга і шпарка. Памацайце малаток і прадмет, па
якім білі. Што з імі сталася?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}5. Зайдзеце ў кузьню і панаглядайце, што хутчэй стыне — тонкі нарог ці тоўсты кавалак жалеза?
&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Вывучаючы сусьвет, вучоныя заўважылі, што ўсе плянэты рухаюцца вакол сонца ў адзін і той самы бок, і ў той-жа самы бок круціцца сонца. Мала таго, усе яны
рухаюцца амаль у адной і тэй самай роўніцы. Гэта, значыць,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bfff6i2kuokmh80xydnnscivhc2bfvp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292237</id>
      <parentid>292179</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T09:16:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292237</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3337" sha1="gg4nurtwq29chgf0j60msxvjpwe4g8h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|I. ЗЯМЛЯ Ў СОНЕЧНАЙ СЫСТЭМЕ}}&lt;/center&gt;{{накіравальная рыса|100%|height=0.1px}}{{накіравальная рыса|100%|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Зямля — дзіця сонца}}&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:92%; margin-top:0em&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.'''&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Вазьмеце шклянку з вадою, налеце ў яе алею. Нахілеце шклянку на бок (каб алей не перашкаджаў) ды налеце ў ваду
сьпірытусу. Алей будзе асядаць. Паглядзеце, якую форму набудзе алей.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Вазьмеце каменчык. Прывяжэце яго моцна да гумалясткі. Адштурхнеце яго ад рукі, не выпускаючы гумалясткі з рукі. Што
вы бачыце? Пачнеце круціць гэты каменчык вакол рукі. Каменчык зноў адыйдзе ад пальцаў і будзе круціцца вакол рукі на пэўнай адлегласьці. Ці падыйдзе ён да пальцаў, пакуль вы яго ня спыніце? Што трымае каменчык каля пальцаў? Што не дае каменчыку наблізіцца да пальцаў, покуль вы яго круціце?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}3. Выйдзіце ўвесну пасьля захаду сонца на двор і знайдзеце недалёка ад таго месца, дзе зайшло сонца, вельмі яскравую бялюсенькую i прыгожую зорку. Яна відаць бадай адразу пасьля захаду сонца і дае роўнае сьвятло. Паглядзеце на якую-небудзь другую зорку. Ці не адрозьніваецца гэтая зорка ад першай сьвятлом? Якое яна дае сьвятло? Першая зорка называецца плянэтай.
Яна — цела цёмнае, ня мае ўласнага сьвятла, а толькі адбівае сонечнае сьвятло. Другая зорка мігціць у ваччу. Гэта сапраўдная зорка. Яна, бы тое вогнішча, сьвеціць сваім сьвятлом.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}4. Вазьмеце малаток і пачнеце ім біць па якім-небудзь прадмеце. Беце доўга і шпарка. Памацайце малаток і прадмет, па
якім білі. Што з імі сталася?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}5. Зайдзеце ў кузьню і панаглядайце, што хутчэй стыне — тонкі нарог ці тоўсты кавалак жалеза?
&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Вывучаючы сусьвет, вучоныя заўважылі, што ўсе плянэты рухаюцца вакол сонца ў адзін і той самы бок, і ў той-жа самы бок круціцца сонца. Мала таго, усе яны
рухаюцца амаль у адной і тэй самай роўніцы. Гэта, значыць,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gg4nurtwq29chgf0j60msxvjpwe4g8h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292238</id>
      <parentid>292237</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T09:17:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292238</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3338" sha1="32eu7qwg5dignf5iiovcgmq97b6fzvb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|I. ЗЯМЛЯ Ў СОНЕЧНАЙ СЫСТЭМЕ}}&lt;/center&gt;{{накіравальная рыса|100%|height=0.1px}}{{накіравальная рыса|100%|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Зямля — дзіця сонца}}&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:92%; margin-top:0em&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.'''&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Вазьмеце шклянку з вадою, налеце ў яе алею. Нахілеце шклянку на бок (каб алей не перашкаджаў) ды налеце ў ваду
сьпірытусу. Алей будзе асядаць. Паглядзеце, якую форму набудзе алей.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Вазьмеце каменчык. Прывяжэце яго моцна да гумалясткі. Адштурхнеце яго ад рукі, не выпускаючы гумалясткі з рукі. Што
вы бачыце? Пачнеце круціць гэты каменчык вакол рукі. Каменчык зноў адыйдзе ад пальцаў і будзе круціцца вакол рукі на пэўнай адлегласьці. Ці падыйдзе ён да пальцаў, пакуль вы яго ня спыніце? Што трымае каменчык каля пальцаў? Што не дае каменчыку наблізіцца да пальцаў, покуль вы яго круціце?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}3. Выйдзіце ўвесну пасьля захаду сонца на двор і знайдзеце недалёка ад таго месца, дзе зайшло сонца, вельмі яскравую бялюсенькую i прыгожую зорку. Яна відаць бадай адразу пасьля захаду сонца і дае роўнае сьвятло. Паглядзеце на якую-небудзь другую зорку. Ці не адрозьніваецца гэтая зорка ад першай сьвятлом? Якое яна дае сьвятло? Першая зорка называецца плянэтай.
Яна — цела цёмнае, ня мае ўласнага сьвятла, а толькі адбівае сонечнае сьвятло. Другая зорка мігціць у ваччу. Гэта сапраўдная зорка. Яна, бы тое вогнішча, сьвеціць сваім сьвятлом.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}4. Вазьмеце малаток і пачнеце ім біць па якім-небудзь прадмеце. Беце доўга і шпарка. Памацайце малаток і прадмет, па
якім білі. Што з імі сталася?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}5. Зайдзеце ў кузьню і панаглядайце, што хутчэй стыне — тонкі нарог ці тоўсты кавалак жалеза?
&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Вывучаючы сусьвет, вучоныя заўважылі, што ўсе плянэты рухаюцца вакол сонца ў адзін і той самы бок, і ў той-жа самы бок круціцца сонца. Мала таго, усе яны
рухаюцца амаль у адной і тэй самай роўніцы. Гэта, значыць,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>32eu7qwg5dignf5iiovcgmq97b6fzvb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126448</id>
    <revision>
      <id>292167</id>
      <timestamp>2026-07-13T16:52:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ужо не выпадковасьць. Гэта пераконвае нас у тым, што ўсе плянэты маюць агульнае пахаджэньне і ў далёкім мінулым складалі адно цэлае.&lt;/br&gt; {{gap|1.5em}}Так яно і ёсьць.&lt;/br&gt; {{gap|1.5em}}Быў час, калі сонца і плянэт ня было, а ўся матэрыя, з якой яны цяпер складаюцца, была а...»</comment>
      <origin>292167</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3603" sha1="8uqg6hhj3vaqxc077pr0kq9nel76g7s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ужо не выпадковасьць. Гэта пераконвае нас у тым, што ўсе плянэты маюць агульнае пахаджэньне і ў далёкім мінулым складалі адно цэлае.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Так яно і ёсьць.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Быў час, калі сонца і плянэт ня было, а ўся матэрыя, з якой яны цяпер складаюцца, была аднэй цэлай туманнасьцю. Гэтая туманнасьць займала вялізарную прастору і выходзіла далёка за межы цяперашняй плянэты Нептуна. Уся гэтая распыленая маса матэрыі паволі вярцелася, была ў руху (у прыродзе нідзе няма спакою!). Сіла цяжэньня прымусіла злучыцца некалькі суседніх блізкіх частак, якія ад гэтага набылі большую моц і пачалі мацней прыцягваць да сябе іншыя часткі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}У асяродку хмары матэрыі (туманнасьці) стварыўся шчыльнаваты камячок, асяродкавае ядро. Ён усё павялічваўся, рабіўся больш шчыльным і ўсё з большай сілай
прыцягваў да сябе распыленыя часткі матэрыі. Павялічвалася сіла прыцягненьня, дзякуючы чаму часткі матэрыі падалі на асяродкавы камячок больш шпарка.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Калі мы пачнем біць малатком па якім-небудзь прадмеце, дык і малаток і прадмет награваюцца. Зразумела, што нязьлічоная колькасьць частак матэрыі, якія звальваюцца на асяродкавы камячок усё ў большым і большым ліку і ўсё з большай і большай сілай, паступова награвалі камячок, распальвалі яго. А часткі ўсё звальваліся,
шчыльнаватая матэрыя камячка ад гэтага распалілася да стану, у якім дае сьвятло.
Раз камячок мог утварыцца ў адным месцы туманнасьці, то ён мог утварыцца дзе-небудзь і ў іншым месцы, праўда, вельмі выдаленым ад нашага камячка, бо інакш ён не пасьпеў-бы набыць больш-менш значную велічыню, — яго прыцягнуў-бы наш першы камячок.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Пачынаецца барацьба прыцягненьня, у выніку якой два камячкі прыцягваюцца адзін да аднаго. Яны ўдараюцца
адзін аб адзін; і калі гэты ўдар цэліў ня ў самы асяродак камячка, а ў бок (калі ўдар быў наўкосны), то з усёй гэтай матэрыяй адбыліся наступныя тры зьявы: папершае, уся маса павялічылася; падругое, ад сустрэчнага
ўдару гарачыня яе надзвычайна ўзьнялася, і, нарэшце,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8uqg6hhj3vaqxc077pr0kq9nel76g7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126449</id>
    <revision>
      <id>292168</id>
      <timestamp>2026-07-13T17:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «з тае прычыны, што сустрэчны ўдар быў наўкосны, цэліў у бок, з асяродкавым камячком зрабілася тое, што зробіцца, напрыклад, з яблыкам, якое мы штурхнулі ў бок: асяродкавы камячок пачаў вярцецца, круціцца.&lt;/br&gt; {{gap|1.5em}}Яблыка, якое верціцца, трэцца аб стол, аб...»</comment>
      <origin>292168</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3411" sha1="93zdxeiahj8aw4rsy7gmx8x61waz3j3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;з тае прычыны, што сустрэчны ўдар быў наўкосны, цэліў у бок, з асяродкавым камячком зрабілася тое, што зробіцца, напрыклад, з яблыкам, якое мы штурхнулі ў бок: асяродкавы камячок пачаў вярцецца, круціцца.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Яблыка, якое верціцца, трэцца аб стол, аб паветра; апрача таго, яго рух тармозіць прыцягненьне зямлі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}На наш асяродкавы камячок гэтых уплываў нішто ня робіць, і ён, атрымаўшы вярчэньне, захоўвае яго.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Пакінем на хвілінку меркаваць аб пачатку сусьвету. Зьвернем сваю ўвагу бліжэй да сябе. Возьмем шклянку з вадой.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Увальлем у гэтую шклянку лыжку алею. Потым, нахіліўшы шклянку на бок (каб алей не перашкаджаў), пачнем ліць у ваду сьпірытус. Алей будзе асядаць. Падліваючы сьпірытус, мы атрымаем адну цэльную кулю алею, якая будзе плаваць якраз пасярэдзіне шклянкі&lt;ref&gt;Вада шчыльней за алей, а сьпірытус радзей&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Цяпер возьмем роўны пруток і асьцярожна ўваткнем яго якраз у сярэдзіну нашае кулі, а потым таксама асьцярожна пачнем пруток круціць. Куля пачне круціцца навакол сваёй восі — прутка.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Вось цяпер перад нашымі вачмі ў шклянцы мы маем маленькае падабенства таго вялізнага малюнку, які разьвінаўся недзе на нязьмерных адлегласьцях сусьветнае прасторы.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Кулька азначае сабою асяродкавы камячок неахватных памераў. Яе рух навакол прутка адпавядае вярчэньню і руху, якія атрымаў наш камячок ад наўкоснага ўдару.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Але будзем наглядаць вярчэньне кулькі далей. Ад вярчэньня яна крыху сплюшчылася. Працягваем вярчэньне. Вось на акружнасьці кулькі ўтварыўся, бы рубчык, паясок. Верцім далей. Паясок адцягваецца, адыходзіць, робіцца самастойным колцам, якое круціцца вакол кулькі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Далей, у адным якім-небудзь месцы колца пачынае таўсьцець: мабыць, часткі алею ня зусім аднолькавыя, і ў гэтым месцы матэрыя алею больш шчыльная, а значыцца, уладае большай сілай прыцягненьня. Круцім яшчэ,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>93zdxeiahj8aw4rsy7gmx8x61waz3j3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126450</id>
    <revision>
      <id>292169</id>
      <timestamp>2026-07-13T17:10:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ня спыняючыся. Паясок парваўся, і алей адразу-ж зьбегся ў адну ці некалькі кулек, якія круцяцца і вакол асяродкавага камячка, і вакол сябе…&lt;/br&gt; {{gap|1.5em}}Прасочым цяпер, як далей разьвіваўся той асяродкавы камячок матэрыі, які мы пакінулі, каб зрабіць спроб...»</comment>
      <origin>292169</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3599" sha1="bpagn3vuaee3yawmwb3dc2w4uhkx214" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ня спыняючыся. Паясок парваўся, і алей адразу-ж зьбегся ў адну ці некалькі кулек, якія круцяцца і вакол асяродкавага камячка, і вакол сябе…&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Прасочым цяпер, як далей разьвіваўся той асяродкавы камячок матэрыі, які мы пакінулі, каб зрабіць спробу з алеем.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Распыленая па неахватных прасторах матэрыя рабілася шчыльнаватай, утварыўся асяродкавы камячок. Пад уплывам наўкоснага ўдару ён пачаў абарачацца і рухацца.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Сярэдняя частка паверхні кулі верціцца шмат хутчэй, чымся часткі, якія знаходзяцца бліжэй да восевых канцоў. З гэтае прычыны каля сярэдзіны кулі разьвінаецца большае напружаньне цэнтрабежнай сілы, якая сьцягвае матэрыю з канцавосьсяў да сярэдняе часткі кулі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Адбываецца ўсё тое, што мы бачылі на колцы з алею; перш ствараецца колца, потым яно адлучаецца ад кулі, рвецца на некалькі кавалкаў, якія адразу-ж набываюць кулявідную форму. Пад уплывам цэнтрабежнай сілы ўтвораныя новыя кулі імкнуцца адыйсьці ад асяродкавае кулі-маткі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Але сіла прыцягненьня затрымлівае іх на тэй адлегласьці, на якой уроўнаважыліся абедзьве сілы (мал. 1).&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Новы нябесны падарожнік абарачаецца і вакол сябе, і наўкола асяродкавага цела. Абарачаючыся вакол сябе,
сваёй восі, ён разьвінае цэнтрабежную сілу, дзякуючы якой можа аддзяліць ад сябе, пакуль не застыне, колцы, якія ў сваю чаргу рвуцца і развальваюцца на асобныя кулькі. Гэтыя кулькі, „унукі“ асяродкавай кулі, маюць ужо тры рухі. Яны рухаюцца наўкол сябе, наўкол кулі, ад якой адарваліся, і, нарэшце, разам з куляй, сваёй „маткай“, рухаюцца наўкола свае „бабулькі“ — асяродкавае кулі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Такім чынам, мы цяпер можам уявіць сабе ўсю веліч малюнку, поўнага прыгожасьці і ладу.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}У асяродку — распаленая аграмадзіна-сьвяціла, якое пашырае наўкол сябе сьвятло і цяпло. Вакол яго на розных
адлегласьцях снуюць іншыя падарожнікі — яго дзеці, — яны меншыя, значыцца, і хутчэй астыюць. А вакол апошніх і разам з імі, наўкол асяродкавага сьвяціла, снуюць яшчэ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bpagn3vuaee3yawmwb3dc2w4uhkx214</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126451</id>
    <revision>
      <id>292170</id>
      <timestamp>2026-07-13T17:10:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{Няма выявы}}»</comment>
      <origin>292170</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="4du9nhwohu7ik49thirzxx3s6v04569" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Няма выявы}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4du9nhwohu7ik49thirzxx3s6v04569</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292178</id>
      <parentid>292170</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T18:16:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292178</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="236" sha1="5g839hk545pae4g93kayavmnbmm8nu2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;меншыя падарожнікі, якія адарваліся ад дзяцей асяродкавага сьвяціла. Яны яшчэ драбнейшыя, таму стынуць яшчэ хутчэй.
{{Няма выявы}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5g839hk545pae4g93kayavmnbmm8nu2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126452</id>
    <revision>
      <id>292171</id>
      <timestamp>2026-07-13T17:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1.5em}}Гэткі просты малюнак сьветастварэньня. Асяродкавае сьвяціла мы называем сонцам. Падарожнікаў, якія адлучыліся ад цела — плянэтамі, а іх падарожнікаў, якія адлучыліся ад плянэт — месяцамі. Усе яны — і плянэты, і месяцы — кампаніяй падарожнічаю...»</comment>
      <origin>292171</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2764" sha1="s51872nf5e942owognifopno3ugrrnv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Гэткі просты малюнак сьветастварэньня. Асяродкавае сьвяціла мы называем сонцам. Падарожнікаў, якія адлучыліся ад цела — плянэтамі, а іх падарожнікаў, якія адлучыліся ад плянэт — месяцамі. Усе яны — і плянэты, і месяцы — кампаніяй падарожнічаюць з сонцам у сусьветнай прасторы.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Да гэткай простай думкі прывяло людзей вывучэньне жыцьця неба, яго падарожнікаў. Гэтую надзвычайна простую і надзвычайна важную для чалавецтва дзіўную дагадку выказалі два вучоных — Кант і Ляпляс (гл. мал. 2).
{{Няма выявы}}
{{gap|1.5em}}Выказалі яны яе незалежна адзін ад другога. Больш як 150 г. яна жыве сярод чалавецтва. За гэты час яна вытрымала шмат
закідаў. Але яе нішто не парушыла.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Шмат хто з вучоных ішоў іншым шляхам, чым Ляпляс, і ўсе яны прыходзілі да таго-ж выніку.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Сьветаў, падобных да нашае зямлі, многа. Усе яны знаходзяцца ў руху. А ў царкве яшчэ і цяпер пяюць, што бог спачатку ўмацаваў неба розумам і зямлю на вадзе заснаваў.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Нашая зямля, значыцца, частка сонца. Адарваўшыся ад сонца, яна шмат тысяч
год кружылася наўкол яго сьветлай туманнасьцю, бліскала жоўтым колерам. Яна мела надзвычайную гарачыню. Усе рэчы, якія складаюць зямлю, знаходзіліся тады ў газавым
стане. Элемэнты матэрыі земнае кулі былі разрозьнены. З гэтае прычыны земная куля была большая за сучасную зямлю ў шмат разоў. Снуючы навакол сонца, туманнасьць зямлі паступова астывала, сьціскалася, рабілася меншай. Цэнтрабежная сіла адарвала ад яе частку матэрыі і адштурхнула ў нябесную прастору: адлучыўся месячык.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s51872nf5e942owognifopno3ugrrnv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126453</id>
    <revision>
      <id>292172</id>
      <timestamp>2026-07-13T17:30:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt; {{gap|1.5em}}{{разьбіўка|Пытаньні}}. Адкуль пашла зямля? Чым гэта даводзіцца? Як называюцца кулі, якія адарваліся ад асяродкавага сьвяціла? Як называецца само асяродкавае сьвяціла? Як мы называем „унукаў“ асяродкавага сьвяціла? Што прывяло лю...»</comment>
      <origin>292172</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3608" sha1="ngsv925jsq9oz3dbrwwb719oa36jxsw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}{{разьбіўка|Пытаньні}}. Адкуль пашла зямля? Чым гэта даводзіцца? Як называюцца кулі, якія адарваліся ад асяродкавага сьвяціла? Як называецца само асяродкавае сьвяціла? Як мы называем „унукаў“ асяродкавага сьвяціла? Што прывяло людзей да правільнае думкі, як стварыўся сьвет? Хто першы выказаў гэтую думку?
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Царква проці навукі}}&lt;/center&gt;
{{gap|1.5em}}Шмат часу патрацілі вучоныя людзі (астрономы) на тое, каб пазнаць, як стварыўся сьвет. Ім на кожным кроку
перашкаджала царква. Так, італьлянцу Ваніні за тое, што ён абараняў навуку аб руху зямлі, „служкі боскія“ выразалі язык, потым без языкага павесілі і, урэшце, труп спалілі. Другога чалавека — Кампанэлю — яны сем раз жорстка мучылі і пратрымалі цэлых 27 год у турме, з якой ён неяк уцёк. За тое самае манаха Бруно царква абвясьціла недавяркам і пасадзіла ў турму. Цэлых 9 год
нудзіўся ён у турме, цярпеў зьдзек, але гэта не зламала яго волі, і „боскія служкі“, каб пазбыць небясьпеку, аддалі яго пад суд. Суд-жа, складзены з вышэйшых духоўных асоб, прыгаварыў спаліць Бруно на кастры. І 17 лютага 1600 г. ў прысутнасьці шматлікавага
духавенства, пад агідны сьпеў царкоўных служак, цела Бруно згарэла.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Чаму-ж так люта царква распраўлялася з вучонымі людзьмі?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}А таму, што навука аб руху зямлі супярэчыла „сьвятому“ пісьму, супярэчыла царкве, нішчыла веру. Навука
аб руху зямлі — навука {{разьбіўка|рэволюцыйная}}. „Зямля нярухома, нязьменна і адвечна“, — думаў і верыў даўнейшы чалавек. Гэтую веру падтрымлівалі каралі, князі і царква, бо, дзякуючы гэтай веры, яны смакталі з працоўных людзей кроў, гадавалі сваё цела. Яны меркавалі так: „раз зямля нязьменна і адвечна, {{разьбіўка|дык нязьменны і адвечны ўсе зямныя парадкі, нязьменна і адвечна ўлада багатыроў, князёў, памешчыкаў і царквы}}. А калі гэта так, дык працоўныя {{разьбіўка|ня могуць баставаць}} проці гэтых парадкаў. „Церп, цяло, бэньдзе душа збавёна“, — цешылі гаротных людзей ксяндзы, калі людзі&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ngsv925jsq9oz3dbrwwb719oa36jxsw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292177</id>
      <parentid>292172</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T18:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292177</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3614" sha1="2rfpzj8oavzzxb8fqwgcvntdrrl8st8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Адкуль пашла зямля? Чым гэта даводзіцца? Як называюцца кулі, якія адарваліся ад асяродкавага сьвяціла? Як называецца само асяродкавае сьвяціла? Як мы называем „унукаў“ асяродкавага сьвяціла? Што прывяло людзей да правільнае думкі, як стварыўся сьвет? Хто першы выказаў гэтую думку?
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Царква проці навукі}}&lt;/center&gt;
{{gap|1.5em}}Шмат часу патрацілі вучоныя людзі (астрономы) на тое, каб пазнаць, як стварыўся сьвет. Ім на кожным кроку
перашкаджала царква. Так, італьлянцу Ваніні за тое, што ён абараняў навуку аб руху зямлі, „служкі боскія“ выразалі язык, потым без языкага павесілі і, урэшце, труп спалілі. Другога чалавека — Кампанэлю — яны сем раз жорстка мучылі і пратрымалі цэлых 27 год у турме, з якой ён неяк уцёк. За тое самае манаха Бруно царква абвясьціла недавяркам і пасадзіла ў турму. Цэлых 9 год
нудзіўся ён у турме, цярпеў зьдзек, але гэта не зламала яго волі, і „боскія служкі“, каб пазбыць небясьпеку, аддалі яго пад суд. Суд-жа, складзены з вышэйшых духоўных асоб, прыгаварыў спаліць Бруно на кастры. І 17 лютага 1600 г. ў прысутнасьці шматлікавага
духавенства, пад агідны сьпеў царкоўных служак, цела Бруно згарэла.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Чаму-ж так люта царква распраўлялася з вучонымі людзьмі?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}А таму, што навука аб руху зямлі супярэчыла „сьвятому“ пісьму, супярэчыла царкве, нішчыла веру. Навука
аб руху зямлі — навука {{разьбіўка|рэволюцыйная}}. „Зямля нярухома, нязьменна і адвечна“, — думаў і верыў даўнейшы чалавек. Гэтую веру падтрымлівалі каралі, князі і царква, бо, дзякуючы гэтай веры, яны смакталі з працоўных людзей кроў, гадавалі сваё цела. Яны меркавалі так: „раз зямля нязьменна і адвечна, {{разьбіўка|дык нязьменны і адвечны ўсе зямныя парадкі, нязьменна і адвечна ўлада багатыроў, князёў, памешчыкаў і царквы}}. А калі гэта так, дык працоўныя {{разьбіўка|ня могуць баставаць}} проці гэтых парадкаў. „Церп, цяло, бэньдзе душа збавёна“, — цешылі гаротных людзей ксяндзы, калі людзі&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2rfpzj8oavzzxb8fqwgcvntdrrl8st8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292194</id>
      <parentid>292177</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T19:14:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292194</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3614" sha1="qtvb26dasu2rb903jp04ibx2h451brh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Адкуль пашла зямля? Чым гэта даводзіцца? Як называюцца кулі, якія адарваліся ад асяродкавага сьвяціла? Як называецца само асяродкавае сьвяціла? Як мы называем „унукаў“ асяродкавага сьвяціла? Што прывяло людзей да правільнае думкі, як стварыўся сьвет? Хто першы выказаў гэтую думку?
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Царква проці навукі}}&lt;/center&gt;
{{gap|1.5em}}Шмат часу патрацілі вучоныя людзі (астрономы) на тое, каб пазнаць, як стварыўся сьвет. Ім на кожным кроку
перашкаджала царква. Так, італьлянцу Ваніні за тое, што ён абараняў навуку аб руху зямлі, „служкі боскія“ выразалі язык, потым без языкага павесілі і, урэшце, труп спалілі. Другога чалавека — Кампанэлю — яны сем раз жорстка мучылі і пратрымалі цэлых 27 год у турме, з якой ён неяк уцёк. За тое самае манаха Бруно царква абвясьціла недавяркам і пасадзіла ў турму. Цэлых 9 год
нудзіўся ён у турме, цярпеў зьдзек, але гэта не зламала яго волі, і „боскія служкі“, каб пазбыць небясьпеку, аддалі яго пад суд. Суд-жа, складзены з вышэйшых духоўных асоб, прыгаварыў спаліць Бруно на кастры. І 17 лютага 1600 г. ў прысутнасьці шматлікавага
духавенства, пад агідны сьпеў царкоўных служак, цела Бруно згарэла.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Чаму-ж так люта царква распраўлялася з вучонымі людзьмі?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}А таму, што навука аб руху зямлі супярэчыла „сьвятому“ пісьму, супярэчыла царкве, нішчыла веру. Навука
аб руху зямлі — навука {{разьбіўка|рэволюцыйная}}. „Зямля нярухома, нязьменна і адвечна“, — думаў і верыў даўнейшы чалавек. Гэтую веру падтрымлівалі каралі, князі і царква, бо, дзякуючы гэтай веры, яны смакталі з працоўных людзей кроў, гадавалі сваё цела. Яны меркавалі так: „раз зямля нязьменна і адвечна, {{разьбіўка|дык нязьменны і адвечны ўсе зямныя парадкі, нязьменна і адвечна ўлада багатыроў, князёў, памешчыкаў і царквы}}. А калі гэта так, дык працоўныя {{разьбіўка|ня могуць баставаць}} проці гэтых парадкаў. „Церп, цяло, бэньдзе душа збавёна“, — цешылі гаротных людзей ксяндзы, калі людзі&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qtvb26dasu2rb903jp04ibx2h451brh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292208</id>
      <parentid>292194</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T06:06:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292208</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3614" sha1="2rfpzj8oavzzxb8fqwgcvntdrrl8st8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Адкуль пашла зямля? Чым гэта даводзіцца? Як называюцца кулі, якія адарваліся ад асяродкавага сьвяціла? Як называецца само асяродкавае сьвяціла? Як мы называем „унукаў“ асяродкавага сьвяціла? Што прывяло людзей да правільнае думкі, як стварыўся сьвет? Хто першы выказаў гэтую думку?
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Царква проці навукі}}&lt;/center&gt;
{{gap|1.5em}}Шмат часу патрацілі вучоныя людзі (астрономы) на тое, каб пазнаць, як стварыўся сьвет. Ім на кожным кроку
перашкаджала царква. Так, італьлянцу Ваніні за тое, што ён абараняў навуку аб руху зямлі, „служкі боскія“ выразалі язык, потым без языкага павесілі і, урэшце, труп спалілі. Другога чалавека — Кампанэлю — яны сем раз жорстка мучылі і пратрымалі цэлых 27 год у турме, з якой ён неяк уцёк. За тое самае манаха Бруно царква абвясьціла недавяркам і пасадзіла ў турму. Цэлых 9 год
нудзіўся ён у турме, цярпеў зьдзек, але гэта не зламала яго волі, і „боскія служкі“, каб пазбыць небясьпеку, аддалі яго пад суд. Суд-жа, складзены з вышэйшых духоўных асоб, прыгаварыў спаліць Бруно на кастры. І 17 лютага 1600 г. ў прысутнасьці шматлікавага
духавенства, пад агідны сьпеў царкоўных служак, цела Бруно згарэла.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Чаму-ж так люта царква распраўлялася з вучонымі людзьмі?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}А таму, што навука аб руху зямлі супярэчыла „сьвятому“ пісьму, супярэчыла царкве, нішчыла веру. Навука
аб руху зямлі — навука {{разьбіўка|рэволюцыйная}}. „Зямля нярухома, нязьменна і адвечна“, — думаў і верыў даўнейшы чалавек. Гэтую веру падтрымлівалі каралі, князі і царква, бо, дзякуючы гэтай веры, яны смакталі з працоўных людзей кроў, гадавалі сваё цела. Яны меркавалі так: „раз зямля нязьменна і адвечна, {{разьбіўка|дык нязьменны і адвечны ўсе зямныя парадкі, нязьменна і адвечна ўлада багатыроў, князёў, памешчыкаў і царквы}}. А калі гэта так, дык працоўныя {{разьбіўка|ня могуць баставаць}} проці гэтых парадкаў. „Церп, цяло, бэньдзе душа збавёна“, — цешылі гаротных людзей ксяндзы, калі людзі&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2rfpzj8oavzzxb8fqwgcvntdrrl8st8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126454</id>
    <revision>
      <id>292173</id>
      <timestamp>2026-07-13T17:57:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «пачыналі праяўляць скаргу на дрэннае жыцьцё. „Гэтак сам бог зрабіў“ — праконвалі яны.&lt;/br&gt; {{gap|1.5em}}Навука-ж аб руху зямлі нішчыла веру ў адвечнасьць і нязьменнасьць зямных парадкаў, нішчыла веру ў адвечнасьць улады памешчыкаў. У тыя-ж часы царква зьяўлял...»</comment>
      <origin>292173</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3158" sha1="a1857xm0q9u3xzqr21g9edgz5dkl6f5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;пачыналі праяўляць скаргу на дрэннае жыцьцё. „Гэтак сам бог зрабіў“ — праконвалі яны.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Навука-ж аб руху зямлі нішчыла веру ў адвечнасьць і нязьменнасьць зямных парадкаў, нішчыла веру ў адвечнасьць улады памешчыкаў. У тыя-ж часы царква зьяўлялася самым буйным памешчыкам. Стала быць, новая навука падкопвалася проста пад дабрабыт царквы, пад дабрабыт усіх паноў. Ці-ж магла царква згадзіцца на пашырэньне новай навукі?.. Зразумела, не!.. Вось чаму яна
так жорстка распраўлялася з астрономамі, працы якіх адчынялі людзям вочы, выяўлялі ману пануючай клясы, несьлі сьвет цёмнаму люду.
&lt;div style=&quot;font-size:92%; margin-top:0em&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}{{разьбіўка|Пытаньні}}. Чаму царква люта распраўлялася з астрономамі?

{{gap|1.5em}}{{разьбіўка|Работа}}. Напішэце пісьмовую працу — „Каму выгадна навука папоў аб стварэньні зямлі?“
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Утварэньне зямное кары}}&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:92%; margin-top:0em&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Падсушэце яблыка або сьпечаную бульбіну і панаглядайце за змаршчамі. Тое самае адбывалася і на зямлі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Калі варыцца жур або кісель, налеце місачку і дайце яму астыць. Што заўважаеце на паверхні? Што на ёй можа зьявіцца, калі жур пастаіць некалькі дзён?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}3. Выйдзіце ў чыстае роўнае поле ды гукнеце; ці пачуеце вы рэха?
&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Час ішоў. Зямля пакрысе стыла. На яе паверхні ўжо плаваюць чырвоныя зерняты зацьвярдзелай матэрыі. Утварылася тонкая кара. Ішлі тысячагодзьдзі, шмат тысячагодзьдзяў. Элемэнты матэрыі, іх часьціны, якія раней знаходзіліся ў разлучаным стане, па меры таго, як надыходзілі спрыяючыя ўмовы для іх злучэньня, злучаліся, асядалі на зямлю. Нарэшце, наўкола земнае кулі засталіся
толькі два асноўныя газы — тлен і азот, якія і складаюць нашае паветра.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a1857xm0q9u3xzqr21g9edgz5dkl6f5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292176</id>
      <parentid>292173</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T18:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292176</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3176" sha1="aamnaewd8qtzdng2g1n95cjjrgwri6t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;пачыналі праяўляць скаргу на дрэннае жыцьцё. „Гэтак сам бог зрабіў“ — праконвалі яны.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Навука-ж аб руху зямлі нішчыла веру ў адвечнасьць і нязьменнасьць зямных парадкаў, нішчыла веру ў адвечнасьць улады памешчыкаў. У тыя-ж часы царква зьяўлялася самым буйным памешчыкам. Стала быць, новая навука падкопвалася проста пад дабрабыт царквы, пад дабрабыт усіх паноў. Ці-ж магла царква згадзіцца на пашырэньне новай навукі?.. Зразумела, не!.. Вось чаму яна
так жорстка распраўлялася з астрономамі, працы якіх адчынялі людзям вочы, выяўлялі ману пануючай клясы, несьлі сьвет цёмнаму люду.
&lt;div style=&quot;font-size:92%; margin-top:0em&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Чаму царква люта распраўлялася з астрономамі?

{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Работа}}.''' Напішэце пісьмовую працу — „Каму выгадна навука папоў аб стварэньні зямлі?“
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Утварэньне зямное кары}}&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:92%; margin-top:0em&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.'''&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Падсушэце яблыка або сьпечаную бульбіну і панаглядайце за змаршчамі. Тое самае адбывалася і на зямлі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Калі варыцца жур або кісель, налеце місачку і дайце яму астыць. Што заўважаеце на паверхні? Што на ёй можа зьявіцца, калі жур пастаіць некалькі дзён?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}3. Выйдзіце ў чыстае роўнае поле ды гукнеце; ці пачуеце вы рэха?
&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Час ішоў. Зямля пакрысе стыла. На яе паверхні ўжо плаваюць чырвоныя зерняты зацьвярдзелай матэрыі. Утварылася тонкая кара. Ішлі тысячагодзьдзі, шмат тысячагодзьдзяў. Элемэнты матэрыі, іх часьціны, якія раней знаходзіліся ў разлучаным стане, па меры таго, як надыходзілі спрыяючыя ўмовы для іх злучэньня, злучаліся, асядалі на зямлю. Нарэшце, наўкола земнае кулі засталіся
толькі два асноўныя газы — тлен і азот, якія і складаюць нашае паветра.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aamnaewd8qtzdng2g1n95cjjrgwri6t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292193</id>
      <parentid>292176</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T19:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292193</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3176" sha1="1rejeyc3c940apqtsy4al64zqfzioc8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;пачыналі праяўляць скаргу на дрэннае жыцьцё. „Гэтак сам бог зрабіў“ — праконвалі яны.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Навука-ж аб руху зямлі нішчыла веру ў адвечнасьць і нязьменнасьць зямных парадкаў, нішчыла веру ў адвечнасьць улады памешчыкаў. У тыя-ж часы царква зьяўлялася самым буйным памешчыкам. Стала быць, новая навука падкопвалася проста пад дабрабыт царквы, пад дабрабыт усіх паноў. Ці-ж магла царква згадзіцца на пашырэньне новай навукі?.. Зразумела, не!.. Вось чаму яна
так жорстка распраўлялася з астрономамі, працы якіх адчынялі людзям вочы, выяўлялі ману пануючай клясы, несьлі сьвет цёмнаму люду.
&lt;div style=&quot;font-size:92%; margin-top:0em&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Чаму царква люта распраўлялася з астрономамі?

{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Работа}}.''' Напішэце пісьмовую працу — „Каму выгадна навука папоў аб стварэньні зямлі?“
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Утварэньне зямное кары}}&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:92%; margin-top:0em&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.'''&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Падсушэце яблыка або сьпечаную бульбіну і панаглядайце за змаршчамі. Тое самае адбывалася і на зямлі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Калі варыцца жур або кісель, налеце місачку і дайце яму астыць. Што заўважаеце на паверхні? Што на ёй можа зьявіцца, калі жур пастаіць некалькі дзён?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}3. Выйдзіце ў чыстае роўнае поле ды гукнеце; ці пачуеце вы рэха?
&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Час ішоў. Зямля пакрысе стыла. На яе паверхні ўжо плаваюць чырвоныя зерняты зацьвярдзелай матэрыі. Утварылася тонкая кара. Ішлі тысячагодзьдзі, шмат тысячагодзьдзяў. Элемэнты матэрыі, іх часьціны, якія раней знаходзіліся ў разлучаным стане, па меры таго, як надыходзілі спрыяючыя ўмовы для іх злучэньня, злучаліся, асядалі на зямлю. Нарэшце, наўкола земнае кулі засталіся
толькі два асноўныя газы — тлен і азот, якія і складаюць нашае паветра.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1rejeyc3c940apqtsy4al64zqfzioc8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126455</id>
    <revision>
      <id>292174</id>
      <timestamp>2026-07-13T18:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1.5em}}Такім чынам, нашая маладая зямля абкружана паветрам. У паветры носіцца пара вады. Неяк, мабыць у адзін момант, з двух газаў — вадароду і тлену — утварылася вада. Пырскнуў першы дожджык, які хутка зрабіўся навальніцай. Страшэнная духата сушыла ві...»</comment>
      <origin>292174</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3610" sha1="ncxj9s16x7sop30uwss8ma6ajzkpdah" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Такім чынам, нашая маладая зямля абкружана паветрам. У паветры носіцца пара вады. Неяк, мабыць у адзін момант, з двух газаў — вадароду і тлену — утварылася вада. Пырскнуў першы дожджык, які хутка зрабіўся навальніцай. Страшэнная духата сушыла вільготнае паветра. Панавалі стыхійныя вятрыскі. Пяруны рвалі хмары, смалілі раз-по-разу, але водгульле не аддавалася, бо яму ня было дзе аддавацца, і яго гук заміраў сярод нізкіх астравоў, якія скрадвала вада. Незразумелае сьвятло панавала над зямлёю — ні дзень, ні ноч. Хмары асьвечваліся, адбіваючы слабое сьвятло аддаленай туманнасьці. Гэта было першапачатковае сонца. Але мы-б яго не пазналі. Яно тады было падобна да яйка і мела выгляд у два разы большы, чым яно мае цяпер.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Зямля тымчасам стыла. А стынучы, сьціскалася, зьмяншала сваю ёмасьць. І пакуль маса зямлі была ў агніста-
вадкім стане, сьцісканьне гэтае адбывалася больш-менш спакойна, але, калі земная куля зацягнулася карой, сьцісканьне павінна было выклікаць на кары вялікія зьмены, утвараючы ў адных мясцох горы, а ў другіх — палонкі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Такім чынам, паверхня земнае кулі заўсёды зьмянялася, і чым маладзейшая была зямля, тым яна вытрымлівала большыя зьмены. Зямля яшчэ і цяпер часам успамінае
сваё мінулае.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Зямля стыла далей. Яна перастала быць зоркай, зрабілася цьмяным падарожнікам, набыла цьвёрды стан. А вада з паветрам рабіла сваю справу. Капля за капляй, ручаёк за ручайком, плывучы па самых шчыльных камяністых пластох, размывалі іх. Сям-там у цьвёрдай зямной кары трапляліся хоць невялічкія шчылінкі. Вада запаўняла іх; у халодную ноч замярзала, рабілася лёдам, які вымагае для сябе больш месца, чым вада. Лёд рваў цесную для яго шчыліну, крышыў яе берагі. Вадзе памагала дзейна паветра. Пад уплывам вады і паветра самыя шчыльныя, самыя цьвёрдыя часткі земнае матэрыі робяцца больш
мяккімі і пухкімі, выветрываюцца.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Выветрывалася і цьвёрдая кара зямлі. Паверхня яе, раней роўная, разьядалася, рабілася ўзрытай, пухкаватай.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ncxj9s16x7sop30uwss8ma6ajzkpdah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126456</id>
    <revision>
      <id>292175</id>
      <timestamp>2026-07-13T18:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «А гады тымчасам ішлі. Выветраную цьвёрдую матэрыю вада рвала лягчэй і, нясучы ў сваіх бурлівых рэчышчах па няроўным дне, церла іх у друзгі, асаджвала больш дробныя часткі ў моры, дзе напластоўвала іх адна на адну. Вось з гэтага моманту і пачынае ўтварацц...»</comment>
      <origin>292175</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3510" sha1="lxh07pk5q46c3qtqfzavvhqy46lerzn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;А гады тымчасам ішлі. Выветраную цьвёрдую матэрыю вада рвала лягчэй і, нясучы ў сваіх бурлівых рэчышчах па няроўным дне, церла іх у друзгі, асаджвала больш дробныя часткі ў моры, дзе напластоўвала іх адна на адну. Вось з гэтага моманту і пачынае ўтварацца жыцьцёвы глебавы грунт.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Паволі, вельмі паволі зьмяняўся твар зямлі. Сухазем‘і былі некалькі раз дном мора, дно мора — сухазем‘ем. Дном вялікага мора зьяўляецца і нашая краіна. Паступова зямля набыла сучасны, застыўшы выгляд. Але ў сярэдзіне кулі яна яшчэ і цяпер агніста-вадкая.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}{{разьбіўка|'''Пытаньні'''}}. Які выгляд мела зямля ў першыя часы свайго існаваньня? Чаму сьціскалася зямля? Як утварылася глеба? Ці шмат часу прайшло, пакуль утварылася глеба?

{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Работы}}.'''&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Прачытайце ў кніжцы: {{разьбіўка|Вагнер}} Ю. — „Апавяданьні аб вадзе“ артыкулы: „Як крышацца каменныя горы“ і „Як рэкі зьмяняюць выгляд зямлі“ ды напішэце артыкул „{{разьбіўка|Сіла вады}}“.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Пайдзеце на высокі бераг рэчкі, скапайце бераг старчма ды палічэце, колькі там розных пластоў зямлі. Якая зямля ў гэтых пластох? Напішэце аб гэтым. Вымерайце гэтыя пласты.
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Зямля — куля}}&lt;/center&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.'''&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Паглядзеце перад усходам сонца, як пачынаюць асьвятляцца паступова высокія будынкі. Гэта будзе і ў тым выпадку, калі мясцовасьць у кірунку да сонца зусім роўная, калі на ёй ня будзе ўзгоркаў і будынкаў, якія маглі-б затрымліваць прамені сонца. Растлумачце гэтую зьяву.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Наглядайце ў адкрытым месцы ў час захаду сонца асьвятленьне высокага будынку або званіцы. Прасачэце, як гэтае асьвятленьне будзе зьмяняцца. Растлумачце гэта.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}3. Пусьцеце па мячыку вандраваць якую-небудзь казюльку. Куды яна ўрэшце прыпаўзе?
&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Пры ўсходзе сонца кожны лёгка заўважыць, што праменьні яго асьвятляюць сьпярша верхавіны гор, потым&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lxh07pk5q46c3qtqfzavvhqy46lerzn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292192</id>
      <parentid>292175</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T19:13:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292192</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3510" sha1="nmx0c1x3j9ojwo835y0q6018t8ubr6m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;А гады тымчасам ішлі. Выветраную цьвёрдую матэрыю вада рвала лягчэй і, нясучы ў сваіх бурлівых рэчышчах па няроўным дне, церла іх у друзгі, асаджвала больш дробныя часткі ў моры, дзе напластоўвала іх адна на адну. Вось з гэтага моманту і пачынае ўтварацца жыцьцёвы глебавы грунт.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Паволі, вельмі паволі зьмяняўся твар зямлі. Сухазем‘і былі некалькі раз дном мора, дно мора — сухазем‘ем. Дном вялікага мора зьяўляецца і нашая краіна. Паступова зямля набыла сучасны, застыўшы выгляд. Але ў сярэдзіне кулі яна яшчэ і цяпер агніста-вадкая.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}{{разьбіўка|'''Пытаньні'''}}. Які выгляд мела зямля ў першыя часы свайго існаваньня? Чаму сьціскалася зямля? Як утварылася глеба? Ці шмат часу прайшло, пакуль утварылася глеба?

{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Работы}}.'''&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Прачытайце ў кніжцы: {{разьбіўка|Вагнер}} Ю. — „Апавяданьні аб вадзе“ артыкулы: „Як крышацца каменныя горы“ і „Як рэкі зьмяняюць выгляд зямлі“ ды напішэце артыкул „{{разьбіўка|Сіла вады}}“.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Пайдзеце на высокі бераг рэчкі, скапайце бераг старчма ды палічэце, колькі там розных пластоў зямлі. Якая зямля ў гэтых пластох? Напішэце аб гэтым. Вымерайце гэтыя пласты.
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Зямля — куля}}&lt;/center&gt;

&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.'''&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Паглядзеце перад усходам сонца, як пачынаюць асьвятляцца паступова высокія будынкі. Гэта будзе і ў тым выпадку, калі мясцовасьць у кірунку да сонца зусім роўная, калі на ёй ня будзе ўзгоркаў і будынкаў, якія маглі-б затрымліваць прамені сонца. Растлумачце гэтую зьяву.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Наглядайце ў адкрытым месцы ў час захаду сонца асьвятленьне высокага будынку або званіцы. Прасачэце, як гэтае асьвятленьне будзе зьмяняцца. Растлумачце гэта.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}3. Пусьцеце па мячыку вандраваць якую-небудзь казюльку. Куды яна ўрэшце прыпаўзе?
&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Пры ўсходзе сонца кожны лёгка заўважыць, што праменьні яго асьвятляюць сьпярша верхавіны гор, потым&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nmx0c1x3j9ojwo835y0q6018t8ubr6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126457</id>
    <revision>
      <id>292180</id>
      <timestamp>2026-07-13T18:22:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «асьвятляюцца фабрычныя коміны і дахі высокіх хат, і толькі калі сонца паднімаецца вышэй, косы яго асьвятляюць і ўсю паверхню зямлі. Чаму гэта так? — Таму, што зямля пукатая.&lt;/br&gt; {{gap|1.5em}}Калі асьветлены фабрычныя коміны і дахі высокіх хат, то сонца яшчэ ня ў...»</comment>
      <origin>292180</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2237" sha1="ksmgozbes86v13qb5alvyzqmvwhgb56" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;асьвятляюцца фабрычныя коміны і дахі высокіх хат, і толькі калі сонца паднімаецца вышэй, косы яго асьвятляюць і ўсю паверхню зямлі. Чаму гэта так? — Таму, што зямля пукатая.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Калі асьветлены фабрычныя коміны і дахі высокіх хат, то сонца яшчэ ня ўзышло для назіральніка, які стаіць на паверхні зямлі. На гэтым месцы земнай паверхні яшчэ цень, бо да яго не даходзяць непасрэдна прамені сонца: іх затрымлівае пукатасьць зямлі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Таксама дзякуючы таму, што зямля пукатая, а не пляскатая, карабель, які набліжаецца, відаць ня ўвесь адразу, а па частках: сьпярша паказваецца (гл. мал. 3) сьцяг на версе мачты карабля, потым відаць і сам корпус карабля.
{{Няма выявы}}
Таксама і ў выпадку, калі карабель адплывае: сьпярша відаць увесь карабель, а потым — толькі дымок на горызонце.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Даўно ўжо падарожнікі аб‘ехалі зямлю вакол ва ўсе бакі і пераканаліся, што зямля з усіх бакоў круглая, нідзе ў яе няма ніякіх падпорак: зямля вольна знаходзіцца
ў прасторы.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Першы аб‘ехаў зямлю кругом португальскі падарожнік Магелян аж 400 год таму назад. Ён паплыў на караблі са свайго гораду, які быў каля мора, у адзін бок, а вярнуўся з другога боку, праплыўшы многа розных мораў, пабачыўшы многа розных старонак і народаў.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ksmgozbes86v13qb5alvyzqmvwhgb56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126458</id>
    <revision>
      <id>292181</id>
      <timestamp>2026-07-13T18:30:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1.5em}}Зямля — вялізная куля. Папярэчнік яе складае каля 13.000 кілёмэтраў, акружына-ж зямлі складае 40.000 кілёмэтраў.&lt;/br&gt; {{gap|1.5em}}А якой будзе па велічыні самая высокая гара ў параўнаньні з зямлёю? Самая высокая гара на зямлі знаходзіцца ў Азіі, у Гімаляйскі...»</comment>
      <origin>292181</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3112" sha1="iylpi4csjvadiaqbnlfno8653j89jlx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Зямля — вялізная куля. Папярэчнік яе складае каля 13.000 кілёмэтраў, акружына-ж зямлі складае 40.000 кілёмэтраў.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}А якой будзе па велічыні самая высокая гара ў параўнаньні з зямлёю? Самая высокая гара на зямлі знаходзіцца ў Азіі, у Гімаляйскіх горах, яна называецца Гаўрызанкар; вышыня яе — 9 кілёмэтраў, што складае меней чым &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;1400&lt;/sub&gt; папярэчніка зямлі. Самая вялікая гара ў параўнаньні з зямлёю будзе ўсё роўна як пясочынка, прыліпшая да вялікага футбольнага мячыка.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Трэба ведаць, што зямля не такая куля, напрыклад, як мячык. Яна трохі сплюшчана. Па экватары яна шырэйшая. Здарылася гэта таму, што зямля верціцца наўкола сваёй восі. Таму калі яе матэрыя была ў вадкім стане, то яна зьбягалася на экватары, дзе большая цэнтрабежная сіла, і сьціскалася.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Якую форму мае зямля? З чаго гэта відаць? Хто першы аб‘ехаў вакол зямлі? Ці правільная куля зямля?

{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Работы}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Вылічце за колькі-б часу абышоў чалавек зямлю, ідучы па 40 кілёмэтраў кожны дзень.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Па чыгунцы зямлю можна аб‘ехаць за месяц. Вылічце, па колькі кілёмэтраў павінен праходзіць у суткі цягнік, каб аб‘ехаць зямлю.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}3. Прачытайце кніжачку: Баханоўская — „Хрыстофор Колюмб“.
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''{{разьбіўка|Цяжэньне}}}}&lt;/center&gt;
{{gap|1.5em}}Зямля вольна рухаецца ў прасторы. Вакол земнае кулі знаходзіцца паветра — атмосфэра. Паветра займае ў вышыню бадай 300 кілёмэтраў, а потым ідзе беспаветраная атмосфэра. Яна ня мае канца-краю.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}На першы погляд можа здавацца дзіўным, як гэта — вада, людзі і ўсе прадметы трымаюцца на зямлі і ня толькі на тым баку земнае кулі, на якім мы жывем, а і
на процілеглым.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iylpi4csjvadiaqbnlfno8653j89jlx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292191</id>
      <parentid>292181</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T19:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292191</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3112" sha1="sm2w0x854puvwu07vgiook706dcorpx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Зямля — вялізная куля. Папярэчнік яе складае каля 13.000 кілёмэтраў, акружына-ж зямлі складае 40.000 кілёмэтраў.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}А якой будзе па велічыні самая высокая гара ў параўнаньні з зямлёю? Самая высокая гара на зямлі знаходзіцца ў Азіі, у Гімаляйскіх горах, яна называецца Гаўрызанкар; вышыня яе — 9 кілёмэтраў, што складае меней чым &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;1400&lt;/sub&gt; папярэчніка зямлі. Самая вялікая гара ў параўнаньні з зямлёю будзе ўсё роўна як пясочынка, прыліпшая да вялікага футбольнага мячыка.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Трэба ведаць, што зямля не такая куля, напрыклад, як мячык. Яна трохі сплюшчана. Па экватары яна шырэйшая. Здарылася гэта таму, што зямля верціцца наўкола сваёй восі. Таму калі яе матэрыя была ў вадкім стане, то яна зьбягалася на экватары, дзе большая цэнтрабежная сіла, і сьціскалася.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Якую форму мае зямля? З чаго гэта відаць? Хто першы аб‘ехаў вакол зямлі? Ці правільная куля зямля?

{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Работы}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Вылічце за колькі-б часу абышоў чалавек зямлю, ідучы па 40 кілёмэтраў кожны дзень.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Па чыгунцы зямлю можна аб‘ехаць за месяц. Вылічце, па колькі кілёмэтраў павінен праходзіць у суткі цягнік, каб аб‘ехаць зямлю.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}3. Прачытайце кніжачку: Баханоўская — „Хрыстофор Колюмб“.
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''{{разьбіўка|Цяжэньне}}}}&lt;/center&gt;
{{gap|1.5em}}Зямля вольна рухаецца ў прасторы. Вакол земнае кулі знаходзіцца паветра — атмосфэра. Паветра займае ў вышыню бадай 300 кілёмэтраў, а потым ідзе беспаветраная атмосфэра. Яна ня мае канца-краю.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}На першы погляд можа здавацца дзіўным, як гэта — вада, людзі і ўсе прадметы трымаюцца на зямлі і ня толькі на тым баку земнае кулі, на якім мы жывем, а і
на процілеглым.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sm2w0x854puvwu07vgiook706dcorpx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126459</id>
    <revision>
      <id>292183</id>
      <timestamp>2026-07-13T18:38:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1.5em}}Але гэта здаецца дзіўным толькі з першага погляду. Калі падумаць, куды-б маглі зваліцца з зямлі людзі, якія жывуць на другім баку, — то мы-б адказалі: „уніз“. Але што такое „ніз“ на зямлі? Скрозь на зямлі „ніз“ — ёсьць паверхня зямлі, куды падае...»</comment>
      <origin>292183</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3589" sha1="8ft0q05kou42kbafo6geze0nxapzj33" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Але гэта здаецца дзіўным толькі з першага погляду. Калі падумаць, куды-б маглі зваліцца з зямлі людзі, якія жывуць на другім баку, — то мы-б адказалі: „уніз“. Але
што такое „ніз“ на зямлі? Скрозь на зямлі „ніз“ — ёсьць паверхня зямлі, куды падае кінуты камень, мячык і ўсякая іншая рэч, а „верх“ — гэта тое, што далей ад зямлі, бліжэй да відочнага неба.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Відочнае неба абкружае земную кулю з усіх бакоў. На якой бы поўкулі зямлі мы ні жылі, кінуты намі камень нідзе не паляціць на неба, — скрозь ён зваліцца на зямлю.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Значыць, усё, што ёсьць на зямлі, імкнецца да зямлі: зямля мае сілу прыцягваць да сябе ўсё, што ёсьць на зямлі. Гэтая сіла называецца {{|сілаю цяжэньня}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Зямля ўсё цягне да сябе, да свайго цэнтру. Таму ўсё, што зваліцца, трапляе на зямлю, a не на неба. Нішто,
дзякуючы гэтаму цяжэньню, ня можа адарвацца ад зямлі і паляцець. Нават птушкі ня могуць падняцца вельмі высока, і калі ня будуць махаць крыламі, то зваляцца на зямлю. Вада, паветра, людзі ды ўсе прадметы трымаюцца на зямлі толькі дзякуючы гэтай сіле цяжэньня.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Падобна магнэсу, які прыцягвае да сябе жалезныя пілавіны, зямля прыцягвае да сябе ўсё, што ёсьць на зямлі. Усе ведаюць і бачылі магнэс, які прыцягвае сталёвыя пёркі і жалезныя пілавіны. Як толькі магнэс паднесьці да жалезных пілавін, то гэтыя дробныя кавалачкі жалеза з усіх бакоў аблепяць магнэс. Яны прыліпаюць так моцна, што скінуць іх з магнэсу ня вельмі лёгка.
Калі-б гэты магнэс быў з земную кулю, то яны трымаліся-б на ім мацней, чым мы цяпер трымаемся з прычыны цяжэньня.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Ня толькі зямля, але і ўсе прадметы прыцягваюць адзін аднаго: усе яны ўплываюць адзін на адзін, як маленькія
магнэсы. Заўважыць, аднак, прыцяжэньне прадметаў паміж сабою куды цяжэй, бо паветра і цярцё аб іншыя прадметы вельмі перашкаджаюць гэтаму.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Жывучы і працуючы на зямлі, чалавек увесь час, галоўным чынам, працуе для асіленьня гэтай сілы цяжэньня, сілы прыцягненьня зямлі. Ці ідзе чалавек па паверхні&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ft0q05kou42kbafo6geze0nxapzj33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126460</id>
    <revision>
      <id>292184</id>
      <timestamp>2026-07-13T18:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «зямлі, ці паднімаецца ён угару, ці што-небудзь робіць — скрозь галоўнае намаганьне чалавек траціць на тое, каб асіліць гэтую сілу цяжэньня. Ад яе ніяк вызваліцца нельга. Яна справаджае чалавека скрозь і ўсюды. &lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt; {{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньн...»</comment>
      <origin>292184</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3055" sha1="8mp20lt8y0tbtoowqpt0fbvieucqova" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;зямлі, ці паднімаецца ён угару, ці што-небудзь робіць — скрозь галоўнае намаганьне чалавек траціць на тое, каб асіліць гэтую сілу цяжэньня. Ад яе ніяк вызваліцца нельга.
Яна справаджае чалавека скрозь і ўсюды.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Чаму чалавек ня звальваецца з зямлі? Ці прыцягваюцца прадметы адзін да аднаго?

{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Дастаньце магнэс ды панаглядайце, як ён прыцягвае да сябе маленькія цьвічкі і пёркі сталёвыя.
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Сутачны рух зямлі}}&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Выйдзіце ўвечар на двор. Станьце каля якога-небудзь слупа ці дрэва. Заўважце якую-небудзь зорку і замалюйце ў сшытак яе становішча адносна дрэва. Гляньце на гэтую зорку праз дзьве гадзіны ды зноў замалюйце ў сшытак. Куды падалася зорка?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Сядзьце на калёсы. Паганеце каня шпарка і глядзеце пільна на зямлю. Куды яна бяжыць? Ці сапраўды бяжыць зямля?
&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Кожны бачыў, як сонца паступова паднімаецца над горызонтам усё вышэй ды вышэй, у поўдзень дасягае найбольшай вышыні і потым пачынае апушчацца да горызонту.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Гэты рух сонца адбываецца з усходу на захад, г. зн. калі стаць тварам на поўдзень, то поўдзень, то ад левай рукі да
правай.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Такі самы рух мае і месяц. Гэта таксама бачыў кожны.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Такі-ж самы рух з усходу на захад, аказваецца, маюць і зоркі, гэта значыць усе нябесныя сьвяцілы. Але што
зоркі рухаюцца з усходу на захад, дык гэта, напэўна, некаторыя яшчэ не заўважылі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Выйдзем увечары на двор. Станем каля якога слупа ці дрэва. Заўважым якую-небудзь зорку і замалюем становішча яе адносна дрэў у сшытак. Гляньма на яе праз&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8mp20lt8y0tbtoowqpt0fbvieucqova</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292190</id>
      <parentid>292184</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T19:12:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292190</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3055" sha1="4unqzfjwd91qc4nvvkczbbfw3st3mdk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;зямлі, ці паднімаецца ён угару, ці што-небудзь робіць — скрозь галоўнае намаганьне чалавек траціць на тое, каб асіліць гэтую сілу цяжэньня. Ад яе ніяк вызваліцца нельга.
Яна справаджае чалавека скрозь і ўсюды.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Чаму чалавек ня звальваецца з зямлі? Ці прыцягваюцца прадметы адзін да аднаго?

{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Дастаньце магнэс ды панаглядайце, як ён прыцягвае да сябе маленькія цьвічкі і пёркі сталёвыя.
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Сутачны рух зямлі}}&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Выйдзіце ўвечар на двор. Станьце каля якога-небудзь слупа ці дрэва. Заўважце якую-небудзь зорку і замалюйце ў сшытак яе становішча адносна дрэва. Гляньце на гэтую зорку праз дзьве гадзіны ды зноў замалюйце ў сшытак. Куды падалася зорка?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Сядзьце на калёсы. Паганеце каня шпарка і глядзеце пільна на зямлю. Куды яна бяжыць? Ці сапраўды бяжыць зямля?
&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Кожны бачыў, як сонца паступова паднімаецца над горызонтам усё вышэй ды вышэй, у поўдзень дасягае найбольшай вышыні і потым пачынае апушчацца да горызонту.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Гэты рух сонца адбываецца з усходу на захад, г. зн. калі стаць тварам на поўдзень, то поўдзень, то ад левай рукі да
правай.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Такі самы рух мае і месяц. Гэта таксама бачыў кожны.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Такі-ж самы рух з усходу на захад, аказваецца, маюць і зоркі, гэта значыць усе нябесныя сьвяцілы. Але што
зоркі рухаюцца з усходу на захад, дык гэта, напэўна, некаторыя яшчэ не заўважылі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Выйдзем увечары на двор. Станем каля якога слупа ці дрэва. Заўважым якую-небудзь зорку і замалюем становішча яе адносна дрэў у сшытак. Гляньма на яе праз&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4unqzfjwd91qc4nvvkczbbfw3st3mdk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126461</id>
    <revision>
      <id>292185</id>
      <timestamp>2026-07-13T18:57:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «дзьве гадзіны і замалюем зноў у сшытак. Цяпер мы ўбачым, што гэта зорка значна падалася ўправа (мал. 4).&lt;/br&gt; {{Няма выявы}} {{gap|1.5em}}Калі мы паглядзім на іншыя зоркі вакол яе, то ўбачым, што зорка, якую мы наглядалі, зусім ня выперадзіла сваіх суседак.&lt;/br&gt; {{gap|1.5em}}Т...»</comment>
      <origin>292185</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3072" sha1="ndguwztlu8ejk6d7o8f7h73ha6jqspe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;дзьве гадзіны і замалюем зноў у сшытак. Цяпер мы ўбачым, што гэта зорка значна падалася ўправа (мал. 4).&lt;/br&gt;
{{Няма выявы}}
{{gap|1.5em}}Калі мы паглядзім на іншыя зоркі вакол яе, то ўбачым, што зорка, якую мы наглядалі, зусім ня выперадзіла сваіх суседак.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Такі рух з усходу на захад называецца {{разьбіўка|відочным сутачным рухам небасхілу}}. Сутачным — бо ён адбываецца за суткі (24 гадз.), а відочным — таму, што ён толькі бачны, што ён толькі здаецца.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Сапраўды, ня зоркі рухаюцца вакол зямлі і прытым так зграбна і ў такім парадку, што не абмінаюць адна другую, — а зямля круціцца вакол сваёй восі з захаду на ўсход. Зоркі, рассыпаныя ў прасторы, стаяць нярухома. Мы-ж круцімся разам з зямлёю вакол яе восі з захаду на ўсход. Такім чынам, горызонт наш на левым баку (усходнім) апушчаецца і адкрывае нашаму воку зоркі, а на правым (заходнім) баку ён паднімаецца і гэтым засланяе зоркі ад нас. Нам-жа здаецца, што зоркі на ўсходнім баку ўсходзяць, а на заходнім заходзяць.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Чаму нам здаецца, што сонца плыве з усходу
на захад?
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Дзень і ноч}}&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Узяць мячык (зямля) і панаглядаць яго перад вакном (сонца). Ці ўвесь ён асьвятляецца сьветам з вакна? Дзе-ж дзень і дзе ноч?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Паварочвайце мячык у правы бок — з захаду на ўсход (так круціцца зямля навокал сябе). Што тут можна заўважыць? Дзе
раніца, вечар, поўдзень, поўнач?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Зрабіць такое нагляданьне над мячыкам увечары пры лямпе ці лучыне.
&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Калі зямля паварочваецца вакол сваёй восі, то яна падстаўляе сонцу то адзін, то другі бок. Тая палавіна {{перанос пачатак|зем|нае}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ndguwztlu8ejk6d7o8f7h73ha6jqspe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292189</id>
      <parentid>292185</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T19:12:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292189</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3072" sha1="3scitmic7sg25nmhtqatr10gto7yxme" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;дзьве гадзіны і замалюем зноў у сшытак. Цяпер мы ўбачым, што гэта зорка значна падалася ўправа (мал. 4).&lt;/br&gt;
{{Няма выявы}}
{{gap|1.5em}}Калі мы паглядзім на іншыя зоркі вакол яе, то ўбачым, што зорка, якую мы наглядалі, зусім ня выперадзіла сваіх суседак.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Такі рух з усходу на захад называецца {{разьбіўка|відочным сутачным рухам небасхілу}}. Сутачным — бо ён адбываецца за суткі (24 гадз.), а відочным — таму, што ён толькі бачны, што ён толькі здаецца.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Сапраўды, ня зоркі рухаюцца вакол зямлі і прытым так зграбна і ў такім парадку, што не абмінаюць адна другую, — а зямля круціцца вакол сваёй восі з захаду на ўсход. Зоркі, рассыпаныя ў прасторы, стаяць нярухома. Мы-ж круцімся разам з зямлёю вакол яе восі з захаду на ўсход. Такім чынам, горызонт наш на левым баку (усходнім) апушчаецца і адкрывае нашаму воку зоркі, а на правым (заходнім) баку ён паднімаецца і гэтым засланяе зоркі ад нас. Нам-жа здаецца, што зоркі на ўсходнім баку ўсходзяць, а на заходнім заходзяць.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Чаму нам здаецца, што сонца плыве з усходу
на захад?
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Дзень і ноч}}&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Узяць мячык (зямля) і панаглядаць яго перад вакном (сонца). Ці ўвесь ён асьвятляецца сьветам з вакна? Дзе-ж дзень і дзе ноч?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Паварочвайце мячык у правы бок — з захаду на ўсход (так круціцца зямля навокал сябе). Што тут можна заўважыць? Дзе
раніца, вечар, поўдзень, поўнач?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Зрабіць такое нагляданьне над мячыкам увечары пры лямпе ці лучыне.
&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Калі зямля паварочваецца вакол сваёй восі, то яна падстаўляе сонцу то адзін, то другі бок. Тая палавіна {{перанос пачатак|зем|нае}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3scitmic7sg25nmhtqatr10gto7yxme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126462</id>
    <revision>
      <id>292186</id>
      <timestamp>2026-07-13T19:00:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{Няма выявы}} {{перанос канец|зем|нае}} кулі, якая павернута да сонца, асьвятляецца яго праменямі, і на ёй бывае дзень; другая-ж палавіна ў гэты час не асьвятляецца, і на ёй бывае ноч (мал. 5).&lt;/br&gt; {{gap|1.5em}}Каб больш дакладна ўявіць сабе рух зямлі вакол восі, прыпа...»</comment>
      <origin>292186</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1321" sha1="n81hu6crbshtna6xukoixiuxjtiykoo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Няма выявы}}
{{перанос канец|зем|нае}} кулі, якая павернута да сонца, асьвятляецца яго праменямі, і на ёй бывае дзень; другая-ж палавіна ў гэты час не асьвятляецца, і на ёй бывае ноч (мал. 5).&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Каб больш дакладна ўявіць сабе рух зямлі вакол восі, прыпамятайце, ці ня прыходзілася вам езьдзіць у поезьдзе, пазіраць у вакно, і ці не здавалася вам тады, што міма вас імчацца тэлеграфныя слупы, дрэвы, будынкі ды інш.? У поезьдзе адчуваюцца штуршкі, грукат, якія вам напамінаюць, што вы едзеце сапраўды. Будучы-ж на зямлі і прымаючы ўдзел у яе руху, мы гэтага руху не адчуваем, бо ён адбываецца плынна, бяз штуршкоў (мал. 6).&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Наглядаючы больш уважна, як зьмяняюцца дзень і ноч на працягу году, лёгка заўважыць, што ў розныя дні&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n81hu6crbshtna6xukoixiuxjtiykoo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126463</id>
    <revision>
      <id>292187</id>
      <timestamp>2026-07-13T19:11:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «году гэтая зьмена дня і ночы адбываецца розна. Узімку, напрыклад, дзень вельмі кароткі: не пасьпее ўзыйсьці сонца, як ужо і заходзіць. Наадварот, улетку дзень цягнецца вельмі доўга, а ноч кароткая.&lt;/br&gt; {{gap|1.5em}}Самы доўгі дзень бывае 22 чэрвеня. Самы кароткі д...»</comment>
      <origin>292187</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2854" sha1="geqfyu5uo4no4lxn73zmacnltfg8xyy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;году гэтая зьмена дня і ночы адбываецца розна. Узімку, напрыклад, дзень вельмі кароткі: не пасьпее ўзыйсьці сонца, як ужо і заходзіць. Наадварот, улетку дзень цягнецца вельмі доўга, а ноч кароткая.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Самы доўгі дзень бывае 22 чэрвеня. Самы кароткі дзень і самая доўгая ноч бывае 23 сьнежня. Але 21 сакавіка і 23 верасьня дзень і ноч аднолькавыя. Сонца
ўсходзіць у 6 гадзін раніцы і заходзіць у 6 гадзін увечары.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Чаму-ж так парознаму зьмяняюцца дзень і ноч? Калі-б зямля рухалася толькі вакол сваёй восі, то дзень і ноч зьмяняліся-б аднолькава. Зьмена-ж іх адбываецца розна
таму, што зямля, апрача вярчэньня вакол сваёй восі, яшчэ рухаецца і вакол сонца.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Ад чаго бывае дзень і ноч? Калі бывае самы
доўгі дзень і самая кароткая ноч? А калі бывае самы кароткі дзень і самая доўгая ноч? Чаму дзень і ноч зьмяняюцца неаднолькава?

{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Работы}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Прачытаць артыкулы: „Рухі зямлі“ (Н. С. 340); „Копэрнік“ (Н. С. 347).&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Напішаце, што думаў Копэрнік аб сьвеце.
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Гадавы рух зямлі}}&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Зрабеце з бульбы кулю. Абклейце яе паперай ці палатном. Насадзеце яе на дрот і прынясеце ў клясу.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Прынясеце з сабою ваўчка і сьвечку.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}3. Панаглядайце, калі лепш грэе сонца: удзень ці раніцою. Растлумачце гэтую зьяву.
&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Сваю падарож вакол сонца зямля робіць за год, гэта значыць за 365 дзён і 6 гадзін. Шлях яе вакол сонца вельмі даўгі. За год яна праходзіць 880 мільёнаў кілёмэтраў.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>geqfyu5uo4no4lxn73zmacnltfg8xyy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292188</id>
      <parentid>292187</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T19:11:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292188</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2854" sha1="puw59yxmr7hfwr8442wafjnxs77al5o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;году гэтая зьмена дня і ночы адбываецца розна. Узімку, напрыклад, дзень вельмі кароткі: не пасьпее ўзыйсьці сонца, як ужо і заходзіць. Наадварот, улетку дзень цягнецца вельмі доўга, а ноч кароткая.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Самы доўгі дзень бывае 22 чэрвеня. Самы кароткі дзень і самая доўгая ноч бывае 23 сьнежня. Але 21 сакавіка і 23 верасьня дзень і ноч аднолькавыя. Сонца
ўсходзіць у 6 гадзін раніцы і заходзіць у 6 гадзін увечары.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Чаму-ж так парознаму зьмяняюцца дзень і ноч? Калі-б зямля рухалася толькі вакол сваёй восі, то дзень і ноч зьмяняліся-б аднолькава. Зьмена-ж іх адбываецца розна
таму, што зямля, апрача вярчэньня вакол сваёй восі, яшчэ рухаецца і вакол сонца.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Ад чаго бывае дзень і ноч? Калі бывае самы
доўгі дзень і самая кароткая ноч? А калі бывае самы кароткі дзень і самая доўгая ноч? Чаму дзень і ноч зьмяняюцца неаднолькава?

{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Работы}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Прачытаць артыкулы: „Рухі зямлі“ (Н. С. 340); „Копэрнік“ (Н. С. 347).&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Напішаце, што думаў Копэрнік аб сьвеце.
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Гадавы рух зямлі}}&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Зрабеце з бульбы кулю. Абклейце яе паперай ці палатном. Насадзеце яе на дрот і прынясеце ў клясу.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Прынясеце з сабою ваўчка і сьвечку.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}3. Панаглядайце, калі лепш грэе сонца: удзень ці раніцою. Растлумачце гэтую зьяву.
&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Сваю падарож вакол сонца зямля робіць за год, гэта значыць за 365 дзён і 6 гадзін. Шлях яе вакол сонца вельмі даўгі. За год яна праходзіць 880 мільёнаў кілёмэтраў.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>puw59yxmr7hfwr8442wafjnxs77al5o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126464</id>
    <revision>
      <id>292195</id>
      <timestamp>2026-07-13T19:18:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1.5em}}Каб уявіць сабе і гадавы і сутачны рух зямлі, пусьцім ваўчка вакол запаленай сьвечкі; ён будзе бегаць вакол сьвечкі і адначасна круціцца вакол сваёй восі (мал. 7). {{Няма выявы}} Мы ведаем, што дзень і ноч бываюць то большыя, то меншыя. Чаму-ж гэта так...»</comment>
      <origin>292195</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1828" sha1="kp5ocwdl7964ikoim8nmejvggnea6dp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Каб уявіць сабе і гадавы і сутачны рух зямлі, пусьцім ваўчка вакол запаленай сьвечкі; ён будзе бегаць вакол сьвечкі і адначасна круціцца вакол сваёй восі (мал. 7).
{{Няма выявы}}
Мы ведаем, што дзень і ноч бываюць то большыя, то меншыя. Чаму-ж гэта так бывае?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Возьмем якую-небудзь кулю (мячык, клубок), якая хай азначае зямлю. (Добра абярнуць яе белай паперай ці палатном). А лямпа будзе азначаць сонца. Пачнем рухаць нашу кулю вакол лямпы, пакручваючы яе адначасна вакол восі. Асьвятляцца лямпай будзе толькі адна палова кулі, якая павернута да лямпы, — і тут будзе дзень, а на процілеглай палавіне — ноч.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Возьмем спачатку такое становішча кулі, што вось вярчэньня ўвесь час складае просты кут у стасунку да лямпы
(мал. 8).&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Як-бы мы ні вярцелі пры гэтым кулю вакол восі і рухалі яе вакол лямпы, вось будзе на мяжы сьвету і ценю, і скрозь
на зямлі дзень і ноч будуць аднолькавыя.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Так у нас ня бывае. Папрабуем цяпер нахіліць вось вярчэньня кулі ў кірунку да лямпы (мал. 9).&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kp5ocwdl7964ikoim8nmejvggnea6dp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126465</id>
    <revision>
      <id>292196</id>
      <timestamp>2026-07-13T19:25:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1.5em}}Адзначым месца наглядальніка на кулі дзе-небудзь у паўночнай частцы кулі, уваткнуўшы голку. Пры вярчэньні кулі голка будзе большую частку свайго шляху рабіць у асьветленай частцы і меншую частку ў ценю. У гэтым выпадку, значыць, дзень большы за...»</comment>
      <origin>292196</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2171" sha1="i88o2td90ynl9cg44x0fewr4gikm5ma" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Адзначым месца наглядальніка на кулі дзе-небудзь у паўночнай частцы кулі, уваткнуўшы голку. Пры вярчэньні кулі голка будзе большую частку свайго шляху рабіць у
асьветленай частцы і меншую частку ў ценю. У гэтым выпадку, значыць, дзень большы за ноч. Гэта ў нас бывае ўлетку. Калі мы будзем рухаць кулю вакол лямпы так, каб вось увесь час была нахілена да яе, то ўвесь дзень будзе большы, чым ноч. Так, у нас зноў-ткі ня бывае.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Хай, урэшце, вось захоўвае адзін і той самы кірунак у прасторы (мал. 10). Значыць, куля павінна пасувацца вакол лямпы так,
{{Няма выявы}}
каб вось яе ўвесь час была роўналежнай сама сабе. У гэтым выпадку голка будзе праходзіць большую частку свайго шляху ў асьветленай частцы — становішча 1 (на мал. з левага боку). У становішчы-ж 2, калі куля перайшла на процілеглы бок лямпы, тая самая голка пры вярчэньні кулі праходзіць ужо меншую частку свайго шляху ў асьветленай частцы, большую-ж частку праходзіць у ценю.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Гэта якраз адпавядае кароткаму дню і доўгай ночы і якраз праз палавіну абароту зямлі вакол сонца, гэта значыць праз поўгода (мал. 11).&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}У прамежных становішчах, па меры таго, як мы будзем рухаць кулю вакол лямпы і ўвесь час вярцець яе&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i88o2td90ynl9cg44x0fewr4gikm5ma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сустрэча (1932)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126466</id>
    <revision>
      <id>292197</id>
      <timestamp>2026-07-13T19:30:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Сустрэча  | аўтар     = Рыгор Эпік  | год       = 1926 год  | пераклад  = Уладзімір Жылка  | арыгінал  = [[:uk:Зустріч (Эпік)|Зустріч]]  | секцыя    = Аповесьць  | папярэдні =   | наступны  =   | анатацыі  =  }}  &lt;pages index=&quot;Сустрэча (1932).pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; /&gt;  {{разрыў старонк...»</comment>
      <origin>292197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2100" sha1="sbokqhc7mbtj4hirn725l7igdaer743" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Сустрэча
 | аўтар     = Рыгор Эпік
 | год       = 1926 год
 | пераклад  = Уладзімір Жылка
 | арыгінал  = [[:uk:Зустріч (Эпік)|Зустріч]]
 | секцыя    = Аповесьць
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = 
}}

&lt;pages index=&quot;Сустрэча (1932).pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Сустрэча (1932).pdf&quot; from=&quot;3&quot; to=&quot;3&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Сустрэча (1932).pdf&quot; from=&quot;4&quot; to=&quot;4&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{цэнтар|{{Разьбіўка|ЗЬМЕСТ}}.&lt;ref&gt;У арыгінальным выданьні няма, дададзена дзеля зручнасьці. (Вікікрыніцы [[File:Wikisource-logo.svg|16px]])&lt;/ref&gt;|памер=140%}}

{{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}}
{{Калёнтытул|right=Стар.}}

{{Dotted TOC||[[Сустрэча (1932)/Сустрэча|Сустрэча]]|3{{gap|0.5em}}|3|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||[[Сустрэча (1932)/Рыгор Эпік|Рыгор Эпік]]|182{{gap|0.5em}}|3|col3-width=2.5em}}
{{block center/e}}

-----------
{{Крыніцы}}

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Сустрэча (1932).pdf&quot; from=&quot;190&quot; to=&quot;190&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Сустрэча (1932).pdf&quot; from=&quot;191&quot; to=&quot;191&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Сустрэча (1932).pdf&quot; from=&quot;192&quot; to=&quot;192&quot; /&gt;

{{Пераклад-ліцэнзія|арыгінал={{PD-old-70}}|пераклад={{PD-old-70}}}}

[[Катэгорыя:Аповесці Рыгора Эпіка]]
[[Катэгорыя:Пераклады Уладзіміра Жылкі]]
[[Катэгорыя:Пераклады з украінскай мовы]]
[[Катэгорыя:Творы 1932 года]]
[[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Мінску]]</text>
      <sha1>sbokqhc7mbtj4hirn725l7igdaer743</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292198</id>
      <parentid>292197</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T19:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1986" sha1="gbjtl2q8qk5qfh3i447581mmvbbcmp6" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Сустрэча
 | аўтар     = Рыгор Эпік
 | год       = 1932 год
 | пераклад  = Уладзімір Жылка
 | арыгінал  = [[:uk:Зустріч (Эпік)|Зустріч]]
 | секцыя    = Аповесьць
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = 
}}

&lt;pages index=&quot;Сустрэча (1932).pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Сустрэча (1932).pdf&quot; from=&quot;3&quot; to=&quot;3&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Сустрэча (1932).pdf&quot; from=&quot;4&quot; to=&quot;4&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{цэнтар|{{Разьбіўка|ЗЬМЕСТ}}.&lt;ref&gt;У арыгінальным выданьні няма, дададзена дзеля зручнасьці. (Вікікрыніцы [[File:Wikisource-logo.svg|16px]])&lt;/ref&gt;|памер=140%}}

{{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}}
{{Калёнтытул|right=Стар.}}

{{Dotted TOC||[[Сустрэча (1932)/Сустрэча|Сустрэча]]|3{{gap|0.5em}}|3|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||[[Сустрэча (1932)/Рыгор Эпік|Рыгор Эпік]]|182{{gap|0.5em}}|3|col3-width=2.5em}}
{{block center/e}}

-----------
{{Крыніцы}}

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Сустрэча (1932).pdf&quot; from=&quot;190&quot; to=&quot;190&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Сустрэча (1932).pdf&quot; from=&quot;192&quot; to=&quot;192&quot; /&gt;

{{Пераклад-ліцэнзія|арыгінал={{PD-old-70}}|пераклад={{PD-old-70}}}}

[[Катэгорыя:Аповесці Рыгора Эпіка]]
[[Катэгорыя:Пераклады Уладзіміра Жылкі]]
[[Катэгорыя:Пераклады з украінскай мовы]]
[[Катэгорыя:Творы 1932 года]]
[[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Мінску]]</text>
      <sha1>gbjtl2q8qk5qfh3i447581mmvbbcmp6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126467</id>
    <revision>
      <id>292199</id>
      <timestamp>2026-07-13T19:33:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «вакол сябе, асьветленая частка шляху голкі будзе ўсё зьмяншацца, а частка ценю ўсё павялічвацца. Калі куля пройдзе чвэртку свайго шляху, гэта значыць пасярэдзіне паміж летнім і зімовым становішчам, асьветленая і ценевая часткі шляху голкі будуць аднол...»</comment>
      <origin>292199</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3155" sha1="i7r7uanez4uuap9ofuifbm55x2dj3sg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;вакол сябе, асьветленая частка шляху голкі будзе ўсё зьмяншацца, а частка ценю ўсё павялічвацца. Калі куля пройдзе чвэртку свайго шляху, гэта значыць пасярэдзіне паміж летнім і зімовым становішчам, асьветленая і ценевая часткі шляху голкі будуць аднолькавыя. Гэта якраз асеньняе становішча зямлі, калі дзень і ноч аднолькавыя (23 верасьня). Якраз таксама, калі ад зімовага становішча рухаць зямлю вакол лямпы і ўвесь час вярцець яе, то асьветленая частка будзе паступова павялічвацца, а частка ў ценю ўсё зьмяншацца, пакуль яны ня стануць аднолькавыя. Гэта будзе на палавіне шляху паміж зімовым і летнім становішчам і адпавядае вясноваму становішчу зямлі, каля 21 сакавіка.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Так яно і бывае на зямлі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Але чаму-ж у адным месцы на зямлі цяплей, у другім — халадней? У адным — мароз і ўлетку замарожвае, а ў другім — хоць бяз вопраткі хадзі? А таму, што прамені сонца неаднолькава падаюць на земную кулю. У адным месцы яны падаюць вэртыкальна, у другім — ускосна або і зусім ледзь ліжуць зямлю (мал. 12). Дзе праменьні сонца падаюць вэртыкальна, там вельмі горача, а дзе ўскосна — там будзе халадней, а дзе ледзь закранаюць зямлю, там і ўлетку ляжыць лёд.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Значыцца, зьмена пораў году бывае ад таго, што зямля
{{Няма выявы}}
круціцца вакол сябе так, што вось гэтага вярчэньня нахілена да тэй роўніцы, у якой рухаецца яна вакол сонца, і ад таго, што гэты кірунак восі застаецца ўвесь час роўналежным самому сабе.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Тое месца на зямлі, якое пры
яе вярчэньні ня робіць ніякіх кругоў, г. зн. застаецца нібы на месцы, называецца {{разьбіўка|полюсам}}, або {{разьбіўка|канцавосьсем}}. Іх два — адзін {{разьбіўка|паўночны}}, а другі, процілеглы яму, — {{разьбіўка|паўднёвы}}. На полюсах цягнецца поўгода дзень, і поўгода ноч.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i7r7uanez4uuap9ofuifbm55x2dj3sg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сустрэча (1932)/Сустрэча</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126468</id>
    <revision>
      <id>292200</id>
      <timestamp>2026-07-13T19:34:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Сустрэча  | аўтар     = Рыгор Эпік  | год       = 1932 год  | пераклад  = Уладзімір Жылка  | арыгінал  = [[:uk:Зустріч (Эпік)|Зустріч]]  | секцыя    = Аповесьць  | папярэдні =   | наступны  = [[Сустрэча (1932)/Рыгор Эпік|Рыгор Эпік]]  | анатацыі  =  }}  {{Выроўнівань...»</comment>
      <origin>292200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="619" sha1="lp0pzp409fyzbh0pn15ea9pn9h0ttf1" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Сустрэча
 | аўтар     = Рыгор Эпік
 | год       = 1932 год
 | пераклад  = Уладзімір Жылка
 | арыгінал  = [[:uk:Зустріч (Эпік)|Зустріч]]
 | секцыя    = Аповесьць
 | папярэдні = 
 | наступны  = [[Сустрэча (1932)/Рыгор Эпік|Рыгор Эпік]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Сустрэча (1932).pdf&quot; from=&quot;5&quot; to=&quot;183&quot; /&gt;
-----------
{{Крыніцы}}
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>lp0pzp409fyzbh0pn15ea9pn9h0ttf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126469</id>
    <revision>
      <id>292201</id>
      <timestamp>2026-07-13T19:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>292201</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3191" sha1="k8jje3chsycxfsb6l6v9ox5pe85r2a7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}На аднолькавай адлегласьці ад полюсаў знаходзіцца экватар, або роўнік. На ім дзень і ноч заўсёды аднолькавыя: дзень 12 гадзін і ноч 12 гадзін.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Там сонца заўсёды стаіць проста над галавою.
&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Пытаньні. Колькі дзён мае год? За колькі часу зямля абя.
гае сонца? Ці вялікі шлях зямлі? Колькі пораў году? Ад чаго яны
бываюць? Колькі полюсаў? Чаму на экватары дзень і ноч адноль-
кавыя? Чаму на полюсах поўгода бывае дзень, а поўгода-ноч?
Чаму на земнай кулі ня скрозь аднолькава цёпла?

{{gap|1.5em}}Работы.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Зямля аддалена ад сонца на 150.000.000 кілёмэтраў. Вылічце
шлях зямлі вакол сонца.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Вылічце, колькі кілёмэтраў праходзіць зямля з 22 сакавіка
да 22 чэрвеня.
Глёбус
&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Каб лепей уявіць сабе форму зямлі, яе перадаюць у
выглядзе кулі, на якой наносіцца карта зямлі (моры, горы,
рэчкі, вазёры і г. д.). Такая куля завецца глёбусам.
Глёбус надзеты на вось, на якой ён можа павароч-
вацца. Тыя пункты, дзе вось выходзіць з глёбуса, за-
вуцца канцавосьсямі. Тое канцавосьсе, што ўверсе
глёбуса, завецца паўночным канцавосьсем. (Як за-
вецца ніжняе канцавосьсе глёбуса?). На глёбусе, на роў-
най адлегласьці ад канцавосьсяў, праводзяць круг, які
завецца экватарам. Экватар падзяляе кулю (або глёбус)
на дзьве роўныя поўкулі - паўночную і паўднёвую.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Лініі глёбуса. Глёбус прадстаўляе нам зямлю. Каб
растлумачыць, дзе знаходзіцца якое-небудзь месца на
земнай кулі (напрыклад, дзе ляжыць г. Менск), трэба
толькі паказаць гэтае месца на глёбусе. Каб лёгка азна-
чаць кірункі на глёбусе, на ім праводзяць вось якія кру-
гавыя лініі. Перш праводзяць лініі ад канцавосься праз
экватар i другое канцавосьсе кругом да першага; паловы
гэтых кругавых ліній (значыць ад аднаго канцавосься да
другога) завуцца мэрыдыянамі. Адзін з гэтых мэры-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k8jje3chsycxfsb6l6v9ox5pe85r2a7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292209</id>
      <parentid>292201</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T06:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>292209</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3414" sha1="2y3xpp1vih8h1gousf4y3jj9l4j50zc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}На аднолькавай адлегласьці ад полюсаў знаходзіцца экватар, або роўнік. На ім дзень і ноч заўсёды аднолькавыя: дзень 12 гадзін і ноч 12 гадзін.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Там сонца заўсёды стаіць проста над галавою.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{|Пытаньні}}.''' Колькі дзён мае год? За колькі часу зямля абягае сонца? Ці вялікі шлях зямлі? Колькі пораў году? Ад чаго яны бываюць? Колькі полюсаў? Чаму на экватары дзень і ноч аднолькавыя? Чаму на полюсах поўгода бывае дзень, а поўгода — ноч? Чаму на земнай кулі ня скрозь аднолькава цёпла?

{{gap|1.5em}}'''{{|Работы}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Зямля аддалена ад сонца на 150.000.000 кілёмэтраў. Вылічце шлях зямлі вакол сонца.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Вылічце, колькі кілёмэтраў праходзіць зямля з 22 сакавіка да 22 чэрвеня.
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''{{разьбіўка|Глёбус}}}}&lt;/center&gt;

{{gap|1.5em}}Каб лепей уявіць сабе форму зямлі, яе перадаюць у выглядзе кулі, на якой наносіцца карта зямлі (моры, горы, рэчкі, вазёры і г. д.). Такая куля завецца {{|глёбусам}}. Глёбус надзеты на вось, на якой ён можа паварочвацца. Тыя пункты, дзе вось выходзіць з глёбуса, завуцца {{|канцавосьсямі}}. Тое канцавосьсе, што ўверсе
глёбуса, завецца {{|паўночным канцавосьсем}}. (Як завецца ніжняе канцавосьсе глёбуса?). На глёбусе, на роўнай адлегласьці ад канцавосьсяў, праводзяць круг, які завецца экватарам. Экватар падзяляе кулю (або глёбус) на дзьве роўныя {{|поўкулі — паўночную і паўднёвую}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}'''Лініі глёбуса.''' Глёбус прадстаўляе нам зямлю. Каб растлумачыць, дзе знаходзіцца якое-небудзь месца на земнай кулі (напрыклад, дзе ляжыць г. Менск), трэба толькі паказаць гэтае месца на глёбусе. Каб лёгка азначаць кірункі на глёбусе, на ім праводзяць вось якія кругавыя лініі. Перш праводзяць лініі ад канцавосься праз экватар i другое канцавосьсе кругом да першага; паловы гэтых кругавых ліній (значыць ад аднаго канцавосься да другога) завуцца {{|мэрыдыянамі}}. Адзін з гэтых {{перанос пачатак|мэры|дыянаў}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2y3xpp1vih8h1gousf4y3jj9l4j50zc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292210</id>
      <parentid>292209</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T06:19:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292210</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3540" sha1="788jxa0eg4wmy50goa7x3gmgz328ajh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}На аднолькавай адлегласьці ад полюсаў знаходзіцца экватар, або роўнік. На ім дзень і ноч заўсёды аднолькавыя: дзень 12 гадзін і ноч 12 гадзін.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Там сонца заўсёды стаіць проста над галавою.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Колькі дзён мае год? За колькі часу зямля абягае сонца? Ці вялікі шлях зямлі? Колькі пораў году? Ад чаго яны бываюць? Колькі полюсаў? Чаму на экватары дзень і ноч аднолькавыя? Чаму на полюсах поўгода бывае дзень, а поўгода — ноч? Чаму на земнай кулі ня скрозь аднолькава цёпла?

{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Работы}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Зямля аддалена ад сонца на 150.000.000 кілёмэтраў. Вылічце шлях зямлі вакол сонца.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Вылічце, колькі кілёмэтраў праходзіць зямля з 22 сакавіка да 22 чэрвеня.
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''{{разьбіўка|Глёбус}}}}&lt;/center&gt;

{{gap|1.5em}}Каб лепей уявіць сабе форму зямлі, яе перадаюць у выглядзе кулі, на якой наносіцца карта зямлі (моры, горы, рэчкі, вазёры і г. д.). Такая куля завецца {{разьбіўка|глёбусам}}. Глёбус надзеты на вось, на якой ён можа паварочвацца. Тыя пункты, дзе вось выходзіць з глёбуса, завуцца {{разьбіўка|канцавосьсямі}}. Тое канцавосьсе, што ўверсе глёбуса, завецца {{разьбіўка|паўночным канцавосьсем}}. (Як завецца ніжняе канцавосьсе глёбуса?). На глёбусе, на роўнай адлегласьці ад канцавосьсяў, праводзяць круг, які завецца экватарам. Экватар падзяляе кулю (або глёбус) на дзьве роўныя {{разьбіўка|поўкулі — паўночную і паўднёвую}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}'''Лініі глёбуса.''' Глёбус прадстаўляе нам зямлю. Каб растлумачыць, дзе знаходзіцца якое-небудзь месца на земнай кулі (напрыклад, дзе ляжыць г. Менск), трэба толькі паказаць гэтае месца на глёбусе. Каб лёгка азначаць кірункі на глёбусе, на ім праводзяць вось якія кругавыя лініі. Перш праводзяць лініі ад канцавосься праз экватар i другое канцавосьсе кругом да першага; паловы гэтых кругавых ліній (значыць ад аднаго канцавосься да другога) завуцца {{разьбіўка|мэрыдыянамі}}. Адзін з гэтых {{перанос пачатак|мэры|дыянаў}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>788jxa0eg4wmy50goa7x3gmgz328ajh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Аповесці Рыгора Эпіка</title>
    <ns>14</ns>
    <id>126470</id>
    <revision>
      <id>292202</id>
      <timestamp>2026-07-13T19:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «[[Катэгорыя:Проза паводле аўтараў|Эпік, Рыгор]] [[Катэгорыя:Аповесці паводле аўтараў|Эпік, Рыгор]] [[Катэгорыя:Рыгор Эпік]] [[Катэгорыя:Украінская проза|Эпік, Рыгор]]»</comment>
      <origin>292202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="294" sha1="7lef1sfdx81ksmxa6sbfwfmxp9oov6y" xml:space="preserve">[[Катэгорыя:Проза паводле аўтараў|Эпік, Рыгор]]
[[Катэгорыя:Аповесці паводле аўтараў|Эпік, Рыгор]]
[[Катэгорыя:Рыгор Эпік]]
[[Катэгорыя:Украінская проза|Эпік, Рыгор]]</text>
      <sha1>7lef1sfdx81ksmxa6sbfwfmxp9oov6y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сустрэча (1932)/Рыгор Эпік</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126471</id>
    <revision>
      <id>292203</id>
      <timestamp>2026-07-13T20:09:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Рыгор Эпік  | безаўтара =   | год       = 1932 год  | пераклад  =   | секцыя    = Крытыка  | папярэдні = [[Сустрэча (1932)/Сустрэча|Сустрэча]]  | наступны  =   | анатацыі  =  }}  {{Выроўніваньне-пачатак}} &lt;pages index=&quot;Сустрэча (1932).pdf&quot; from=&quot;184&quot; to=&quot;188&quot; /&gt; {{Выроўніваньне-кан...»</comment>
      <origin>292203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="642" sha1="eyvqawuqopcicw3qaedol4x2mm9pqo3" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Рыгор Эпік
 | безаўтара = 
 | год       = 1932 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Крытыка
 | папярэдні = [[Сустрэча (1932)/Сустрэча|Сустрэча]]
 | наступны  = 
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Сустрэча (1932).pdf&quot; from=&quot;184&quot; to=&quot;188&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}
{{DEFAULTSORT:Рыгор Эпік}}

[[Катэгорыя:Публіцыстыка невядомых аўтараў]]
[[Катэгорыя:Творы пра аўтараў]]</text>
      <sha1>eyvqawuqopcicw3qaedol4x2mm9pqo3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292205</id>
      <parentid>292203</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T20:11:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="680" sha1="j2z0wr9tikzg5a9evpjj33eeb1luhwy" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Рыгор Эпік
 | безаўтара = 
 | год       = 1932 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Крытыка
 | папярэдні = [[Сустрэча (1932)/Сустрэча|Сустрэча]]
 | наступны  = 
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Сустрэча (1932).pdf&quot; from=&quot;184&quot; to=&quot;188&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}
{{DEFAULTSORT:Рыгор Эпік}}

[[Катэгорыя:Публіцыстыка невядомых аўтараў]]
[[Катэгорыя:Крытыка]]
[[Катэгорыя:Творы пра аўтараў]]</text>
      <sha1>j2z0wr9tikzg5a9evpjj33eeb1luhwy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126472</id>
    <revision>
      <id>292206</id>
      <timestamp>2026-07-13T21:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>292206</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5029" sha1="13y7xhbal0t2s13zbzrugxaoqhdzyi7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|п=нацы|к=янальнай}} меншасьці дакладчык проста нацкоўваў мясцовую ўладу, кажучы, што „нікчэмная індыфэрэнтнасьць да гэтага пытаньня нашых бюрократаў дальш ня можа цярпецца…“.

{{Водступ|2|em}}На такую карысную для царызму працу, якую вёў камітэт, хапала сродкаў. Памяшканьне для музэю, архіву і бібліотэкі даў архірэй. Грошы камітэт меў у якасьці субсыдый ад мясцовых органаў улады, а таксама цэнтральных. Нават Расійская акадэмія навук дала 500 руб. на друкаваньне прац камітэту і разьезды ў першым годзе яго існаваньня.

{{Водступ|2|em}}Бібліотэка камітэту значна павялічвалася шляхам памену з роднымі камітэту і інш. навуковымі ўстановамі і організацыямі.

{{Водступ|2|em}}Пэўнаю адменаю гэтага тыпу камітэту зьяўлялася Віцебскае царкоўна-археолёгічнае таварыства, заснаванае ў 1913 г. Яно мела мэтаю вывучэньне і дасьледваньне гістарычнага мінулага праваслаўнай царквы на Віцебшчыне. Таварыства ўпарадкавала царкоўны музэй і мела некалькі паседжаньняў, але пасьля замерла і конкрэтных вынікаў працы па сабе не пакінула.

{{Водступ|2|em}}Краязнаўчыя організацыі ў відзе камісій мелі выключна гістарычны характар. Першаю такою была Смаленская вучоная архіўная камісія, якая адчынілася ў красавіку 1908 г. Падтрыманая ўрадавымі органамі, яна пакінула значныя вынікі сваёй дзейнасьці, але нас больш цікавіць Віцебская вучоная архіўная камісія, для якой існаваньне Смаленскай камісіі было лішнім штурхачом для заснаваньня.

{{Водступ|2|em}}Віцебская вучоная архіўная камісія заснавалася ў маі 1909 году і сама сябе ліквідавала ў 1922 годзе, так што дзейнасьць яе цягнулася каля 12 год. Заміж яе спачатку мелася на мэце адчыніць аддзел Таварыства па вывучэньню Беларусі, якое меўся адчыняць у Магілеве вядомы Раманаў, пасьля — Беларускі аддзел імпэратарскага рускага географічнага таварыства, але, урэшце, перамагла група прыхільнікаў організаваньня архіўнай камісіі. Ідэя заснаваньня камісіі была падтрымана губарнатарам, які і дабіўся дазволу на адчыненьне яе: яно і адбылося ў памянёны вышэй тэрмін пры ўдзеле 28 заснавальнікаў. Дзеля таго, што апошнія ня бачылі асаблівай розьніцы паміж Віцебшчынай і іншым якім-небудзь краем былой Расіі, у аснову працы камісіі быў узяты статут Тамбоўскай вучонай архіўнай камісіі.

{{Водступ|2|em}}Галоўнаю мэтаю заснаванай камісіі лічылася вывучэньне гісторыі і старажытнасьцяй Віцебшчыны, а таксама пашырэньне рускіх патрыотычных і вернападданіцкіх пачуцьцяў у віцебскай насельнасьці. Апошнае відаць з усёй працы камісіі і нават з тэлеграмы першага чарговага сходу камісіі, якая з прычыны адсутнасьці адпаведнай тэрмінолёгіі для перакладу даецца намі ў орыгінале: „Ливадия, министру императорского двора. Витебская ученая архивная комиссия, учрежденная 31 мая сего года, открывая свои занятия, просит ваше&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>13y7xhbal0t2s13zbzrugxaoqhdzyi7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126473</id>
    <revision>
      <id>292207</id>
      <timestamp>2026-07-13T21:22:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>292207</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5008" sha1="s1ildifc867yhx6s2bu0ldushp6atzg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;высокопревосходительство повергнуть к стопам его императорскаго величества верноподданические чувства беспредельной любви и преданности ее членов. Члены комиссии, одушевленные желанием верно служить государю и отечеству, твердо надеются, что в изучений местной истории витебляне будут почерпать горячия чувства патриотической беспредельной любви к своему венценосному монарху“. З дазволу цара Мікалая ў склад ганаровых членаў камісіі было абрана некалькі вялікіх князёў, членаў царскай фаміліі.

{{Водступ|2|em}}Ня гледзячы на ўсё гэта, царскі ўрад зусім справядліва ня верыў, што мясцовая гісторыя можа выклікаць замілаваньне да цара, а мясцовыя людзі ўсе з гарачымі вернападданіцкімі пачуцьцямі да яго. Таму неадменным папячыцелем камісіі, згодна яе статуту, зьяўляўся віцебскі губарнатар. Ня маючы на месцы вялікага ліку ідэолёгічна прыймальных людзей, камісія падбірала такіх па ўсёй былой Расіі, абіраючы ў свой склад членаў, якія жылі далёка па-за межамі Віцебскай губ. Дзякуючы гэтаму асабовы склад камісіі быў даволі вялікі: на першым годзе існаваньня — 99 ганаровых членаў, 325 сапраўдных і 15 супроцаўнікаў; на другім — 102 ганаровых, 356 сапраўдных, 13 супрацоўнікаў і г. д. Пасьля гэта штучнае павялічэньне асабовага складу камісіі пашло на зьмяншэньне. Праўда, у гэтым была захавана і адна практычная мэта — павялічэньне бібліотэкі камісіі, бо кожны член якой-небудзь організацыі раней лічыў сваім абавязкам пасылаць выданьні сваіх прац гэтай організаціі. На жаль, зараз цяжка дакладна вызначыць процант мясцовых людзей сярод членаў камісіі, але можна з упэўненасьцю сказаць, што ён быў не такі ўжо малы.

{{Водступ|2|em}}Для дапамогі Радзе камісіі і ажыцьцяўленьня паасобных прац яе ў камісіі былі асобныя камітэты: рэдакцыйны, па падрыхтоўцы сьвяткаваньня юбілею 1812 г. і інш. Галоўныя вынікі навуковай і іншай працы камісіі заслухоўваліся на агульных сходах, якія адбываліся даволі часта. Так, за першыя два гады існаваньня камісіі адбылося 4 экстраных сходы, 21 чарговы і 1 урачысты. Часта побач з навуковай працай сходы выпрацоўвалі і пасылалі новыя вернападданіцкія тэлеграмы ў паглыбленьне сваіх пачуцьцяў, выказаных у вышэйпаданай тэлеграме. Характарыстыка і зьмест працы сходаў відаць хоцьбы з наступнага пераліку дакладаў і прац за першых два гады існаваньня камісіі: а) да надыходзячага сталецьця вайны 1812г.; б) 4-ы краёвы археолёгічны зьезд у Кастраме, яго працы і значэньне; в) аб прабываньні Лажэчнікава ў Віцебску; г) нарысы з гісторыі беларускіх гарадоў; д) матэрыялы аб працах камісіі аб дараваньні асабовай волі сялянам Дзьвінскага пав.; е) галіцкія і літоўскія мітрополіты XIV — XV в.в. і адносіны да іх эпіскапаў Тураўскай і Полацкай эпархіі; э) новыя даныя аб перанясеньні мошчаў вялебнай Еўфрасіньні Полацкай і аб&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s1ildifc867yhx6s2bu0ldushp6atzg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126474</id>
    <revision>
      <id>292211</id>
      <timestamp>2026-07-14T06:27:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|мэры|дыянаў}} лічыцца {{разьбіўка|пачатковым}} або {{разьбіўка|галоўным}} (мал. 13). Ад галоўнага мэрыдыяна вядуць лічэньне мэрыдыянаў: на ўсход і на захад па 180 мэрыдыянаў, усяго 360. Праўда, звычайна на глёбусе праводзяць ня ўсе 360 мэрыдыянаў, а...»</comment>
      <origin>292211</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2951" sha1="ogoa53eey9j91u0j75j2236511fbq6t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|мэры|дыянаў}} лічыцца {{разьбіўка|пачатковым}} або {{разьбіўка|галоўным}} (мал. 13). Ад галоўнага мэрыдыяна вядуць лічэньне мэрыдыянаў: на ўсход і на захад па 180 мэрыдыянаў, усяго 360. Праўда, звычайна на глёбусе праводзяць ня ўсе 360 мэрыдыянаў, а праз кожныя 10 мэрыдыянаў.
{{Няма выявы}}
{{gap|1.5em}}Пачатковы мэрыдыян і яго працяг падзяляюць кулю на дзьве поўкулі — {{разьбіўка|усходнюю і заходнюю.}}&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Карыстаючыся мэрыдыянамі, можна азначыць якое-небудзь месца, горад, паказаўшы, на якой адлегласьці і ў які бок ад пачатковага мэрыдыяну ляжыць гэтае месца.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Напрыклад, Менск ляжыць на ўсход ад пачатковага мэрыдыяну каля 45 мэрыдыяну, Магілеў — на 48 мэрыдыяне. Адлегласьць месца ад пачатковага мэрыдыяну завецца даўжынёй гэтага месца або {{разьбіўка|географічнай даўжынёй}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Да гэтага часу ўсе мэрыдыяны лічыліся ад вострава Фэро, цяпер лічаць іх ад Грынвіча, што каля Лёндону. Калі месца на ўсход ад пачатковага мэрыдыяну, дык завуць {{разьбіўка|усходняй}}, а калі на захад — {{разьбіўка|заходняй}} даўжынёй.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Але, каб дакладней азначыць месца, аднае даўжыні або адлегласьці ад пачатковага мэрыдыяну мала. На адным і тым-жа мэрыдыяне можа ляжаць шмат гарадоў, мясцовасьцяй, але адны будуць бліжэй да паўночнага канцавосься, другія — да паўднёвага, трэція — да экватара.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Трэба правесьці яшчэ іншыя кругі. Іх праводзяць {{разьбіўка|роўналежна}} экватару на аднолькавай адлегласьці адзін ад аднаго і завуць іх {{разьбіўка|паралелямі}} (мал. 14). Паралеляй 180 па 90 ад экватара да канцавосьсяў. Таксама, як і мэрыдыяны, іх ня ўсе рысуюць на глёбусе (або на карце), а праз 10 паралеляй.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ogoa53eey9j91u0j75j2236511fbq6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126475</id>
    <revision>
      <id>292212</id>
      <timestamp>2026-07-14T06:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1.5em}}Адлегласьць якога-небудзь месца ад экватара завецца географічнай {{разьбіўка|шырынёю}} месца; на поўнач ад экватара шырыня завецца {{разьбіўка|паўночнай}}, а на поўдзень — {{разьбіўка|паўднёвай}}.&lt;/br&gt; {{gap|1.5em}}Вось наш Менск ляжыць, прыблізна, на 54 пар...»</comment>
      <origin>292212</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2883" sha1="izpfbdts6ok92k5mu7o5qdablbx2tvc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Адлегласьць якога-небудзь месца ад экватара завецца географічнай {{разьбіўка|шырынёю}} месца; на поўнач ад экватара шырыня завецца {{разьбіўка|паўночнай}}, а на поўдзень — {{разьбіўка|паўднёвай}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Вось наш Менск ляжыць, прыблізна, на 54 паралелі на поўнач ад экватара. Полацак — паміж 55 і 56 паралелямі. Дык вось, каб дакладна адзначыць палажэньне месца на земнай кулі (і глёбусе), трэба паказаць, на якой паралелі яно знаходзіцца — гэта значыць, паказаць яго {{разьбіўка|даўжыню і шырыню}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Заместа таго, каб казаць: „горад ляжыць на 49 мэрыдыяне ўсходняе даўжыні“, часьцей кажуць: „горад ляжыць на 49 {{разьбіўка|градусе}} ўсходняе даўжыні“, таксама, замест паралеляй кажуць: „градусы паўночнае шырыні“.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Заместа слова градус ставяць знак °&lt;ref&gt;Гэты артыкул узяты з кнігі М. Грамыкі — „Пачатковая географія“ і апрацаваны паводле „Начального курса географии“ А. Крубера ды інш. аўтараў.&lt;/ref&gt;.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Якія лініі праводзяць на глёбусе? Адкуль лічацца мэрыдыяны? Калі географічную даўжыню называюць усходняй, а калі заходняй? Колькі мэрыдыянаў? Якія лініі на глёбусе называюцца паралелямі? Колькі іх? Ці аднолькавы ўсе мэрыдыяны? А паралелі? Якая географічная шырыня называецца паўднёвай, а якая паўночнай?

{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Азначце географічнае палажэньне Менску? Магілева? Полацку? Кіева? Масквы? Варшавы? Свайго гораду?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Такія самыя кругавыя лініі, якія мы праводзілі на глёбусе (экватар, мэрыдыян, паралелі), уяўляюць сабе і на земнай кулі; такія-ж кругі рысуюцца і на картах.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>izpfbdts6ok92k5mu7o5qdablbx2tvc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292213</id>
      <parentid>292212</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T06:46:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292213</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2907" sha1="380pqt8jafev0kqatcn2iq1yk89ragn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Адлегласьць якога-небудзь месца ад экватара завецца географічнай {{разьбіўка|шырынёю}} месца; на поўнач ад экватара шырыня завецца {{разьбіўка|паўночнай}}, а на поўдзень — {{разьбіўка|паўднёвай}}.&lt;/br&gt;
{{Няма выявы}}
{{gap|1.5em}}Вось наш Менск ляжыць, прыблізна, на 54 паралелі на поўнач ад экватара. Полацак — паміж 55 і 56 паралелямі. Дык вось, каб дакладна адзначыць палажэньне месца на земнай кулі (і глёбусе), трэба паказаць, на якой паралелі яно знаходзіцца — гэта значыць, паказаць яго {{разьбіўка|даўжыню і шырыню}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Заместа таго, каб казаць: „горад ляжыць на 49 мэрыдыяне ўсходняе даўжыні“, часьцей кажуць: „горад ляжыць на 49 {{разьбіўка|градусе}} ўсходняе даўжыні“, таксама, замест паралеляй кажуць: „градусы паўночнае шырыні“.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Заместа слова градус ставяць знак °&lt;ref&gt;Гэты артыкул узяты з кнігі М. Грамыкі — „Пачатковая географія“ і апрацаваны паводле „Начального курса географии“ А. Крубера ды інш. аўтараў.&lt;/ref&gt;.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Якія лініі праводзяць на глёбусе? Адкуль лічацца мэрыдыяны? Калі географічную даўжыню называюць усходняй, а калі заходняй? Колькі мэрыдыянаў? Якія лініі на глёбусе называюцца паралелямі? Колькі іх? Ці аднолькавы ўсе мэрыдыяны? А паралелі? Якая географічная шырыня называецца паўднёвай, а якая паўночнай?

{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Азначце географічнае палажэньне Менску? Магілева? Полацку? Кіева? Масквы? Варшавы? Свайго гораду?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Такія самыя кругавыя лініі, якія мы праводзілі на глёбусе (экватар, мэрыдыян, паралелі), уяўляюць сабе і на земнай кулі; такія-ж кругі рысуюцца і на картах.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>380pqt8jafev0kqatcn2iq1yk89ragn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126476</id>
    <revision>
      <id>292214</id>
      <timestamp>2026-07-14T06:47:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>292214</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5096" sha1="794iv6l1levuf4vwsjzxgs751l4h56l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;яе іконографіі; ё) Францішак Скарына; ж) аб польскім флёце; з) аб Беларусі і беларусах; і) аб Грунвальдзкай бойцы; й) помнікі царкоўнай старасьветчыны Полацкага і Віцебскага краю і аховы іх, і інш.

{{Водступ|2|em}}Экстраныя сходы прысьвячаліся: а) успамінам трохсотлецьця абароны ад палякаў Тройца-Сергіева кляштару; б) выказу прывітаньня і падзякі прадстаўніку камісіі, які праваджаў „сьвятыя“ мошчы вялебнай Еўфрасіньні з Кіева ў Полацак і інш.

{{Водступ|2|em}}Урачысты сход адбыўся з прычыны 50-гадовага юбілею вызваленьня сялян ад прыгону. У адказ на чарговую тэлеграму сходу на імя цара, апошні адказаў: „усіх шчыра дзякую“. І было за што. Камісія з запалам ажыцьцяўляла ў сваёй працы абяцаньні першай тэлеграмы.

{{Водступ|2|em}}Апрача працы на сходах, камісія разглядала сьпісы архіўных спраў з мэтай зрабіць вывады аб патрэбе іх захаваньня, разглядала і вывучала пэўныя дакуманты, зьбірала і вывучала рэчы мясцовай старасьветчыны; клапацілася аб ахове помнікаў старасьветчыны, апісаньнем іх і г. д., што зьяўлялася адным з карысных відаў працы камісіі. Будучы організацыяй з рэзка выяўленым політычным тварам, камісія жыва адгуквалася на здарэньні сучаснасьці, юбілеі і інш. У выніку гэтага яе стараньнямі пабудаваны помнік вайне 1812 г. ў Віцебску проці цяперашняга будынку выканаўчага камітэту, выдадзена некалькі брошур на юбілеі і інш. Для популярызацыі сваіх ідэй камісія організоўвала навукова-асьветныя экскурсіі і лекцыі, а таксама значна дапамагала адчыненьню ў Віцебску Аддзяленьня маскоўскага археолёгічнага інстытуту.

{{Водступ|2|em}}Адпаведна мэтам дзейнасьці камісіі ёю зьбіраліся багатыя матэрыялы, якія концэнтраваліся ў архіве, музэі і бібліотэцы камісіі. Гэтыя матэрыялы былі настолькі шматлікія, што камісія выдала каталёгі архіву, музэю і бібліотэкі. Апрача іх, а таксама вялікага ліку іншых брошур, якія камісія выдала, яна выдавала „Труды Витебской Ученой Архивной Комиссии“, якіх вышла адна кніга, і „Полоцко-Витебскую старину“, якой вышла тры кнігі. Як на сходах, у архіве, музэі і інш., так і ў выданьнях камісія цьвёрда стаяла на вялікадзяржаўна-монархічным грунце. Пералік прац, зьмешчаных у гэтых выданьнях, апрача вышэйпералічаных, дасьць дакладнае ўяўленьне аб іх; гэтыя працы наступныя: а) да пытаньня аб задворных і палонных людзях; б) зарыс г. Віцебску 1664 г.; в) запіскі палкоўніка Карпава; г) памятка аб Мураўёве Віленскім; д) Спаса-Прэабражэнскі кляштар у Віцебску; е) ода на адведзіны Полацкага вучылішча беларускім генэрал-губарнатарам; э) езуіты ва Ўсходняй Беларусі з 1579 да 1772 г.; ё) полацкі князь Усяслаў і яго час; ж) м. Бешанковічы; з) рысункі крэпасьцяй Грознага на Віцебшчыне; і) аб праху Грабніцкага ў нішы Полацкай Сафіі; й) паданьні ісьляндзкіх або скандынаўскіх саг аб Полацку, яго князёх і Дзьвіне; к) старадаўны помнік, „{{перанос пачатак|п=Воў|к=чага}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>794iv6l1levuf4vwsjzxgs751l4h56l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126477</id>
    <revision>
      <id>292215</id>
      <timestamp>2026-07-14T06:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>292215</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4995" sha1="3dwrrq097hees3hol5p0c49k99ppj94" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|п=Воў|к=чага}} хваста“ ў краю радзімічаў; л) эротычны валун, знойдзены ля Смаленску; м) прабываньне Кацярыны II у Полацку; н) з літаратурнай дзейнасьці сьвяшчэньніка; о) спосаб араньня і сяўбы на Беларусі ў XVI і XVII в. і інш. Давалася таксама шмат архіўных матэрыялаў і хроніка. Агулам 4 кніжкі камісіі займаюць каля 1418 старонак in 8°. У іх, бясспрэчна, ёсьць і шмат вельмі каштоўных фактычных матэрыялаў, але імі трэба карыстацца вельмі асьцярожна, з моцным крытычным падыходам.

{{Водступ|2|em}}Камісія асаблівай патрэбы ў сродках не адчувала. Апрача членскіх складак, камісія мела даволі значныя сумы ў відзе субсыдый ад ураду, віцебскага дваранства, паасобных абшарнікаў і г. д. Так, на першым годзе існаваньня камісіі яна мела 1821 руб., на другім — 200 р. ад ураду, 300 р. ад дваранства, ды чарговая кніжка была выдана за кошт аднаго абшарніка і г. д. Урад і паны падтрымлівалі сваю навуку, нечага казаць.

{{Водступ|2|em}}Пасьля Кастрычніка камісія зусім зьбілася з панталыку і, урэшце, самаліквідавалася. Трэба дзівіцца цярплівасьці мясцовай савецкай улады, якая ў Віцебску, дзе Кастрычнікавая рэволюцыя была ня менш бурнай, чымся ў іншых мясцох, гуманна адносілася да політычна варожай навуковай організацыі і не зачыняла яе.

{{Водступ|2|em}}Музэй, бібліотэка і архіў камісіі захаваліся, але некаторыя рэчы, як хустачка, змочаная крывёю Сталыпіна ў Кіеве, і ёй падобныя экспонаты бясьсьледна згінулі. А былі. І гэтага забывацца ня можна.

{{Водступ|2|em}}Рускія краязнаўчыя організацыі комплекснага характару ў відзе таварыстваў, як інстытуцыі ў меншай меры абслугоўваючыя політыку царызму, заснаваліся пазьней і трымаліся значна менш. Гэта тлумачылася тым, што пануючы ўрад баяўся нават сваіх організацый, у якіх, дзякуючы прысутнасьці хоць і зрусіфікаваных мясцовых людзей, магло вынікнуць імкненьне да сапраўднага абслугоўваньня мясцовага насяленьня, г. зн. да нацыянальнага адраджэньня. Такіх таварыстваў нам вядома два.

{{Водступ|2|em}}Менскае таварыства аматараў прыродазнаўства, этнографіі і археолёгіі заснавалася 21 мая 1912 году ў ліку 48 заснавальнікаў. У пачатку 1913 году таварыства мела ўжо 81 чал., а ў канцы 1914 г. — 139, з якіх 87 членаў жыло ў Менску, 27 — у розных мясцовасьцях губэрні і 24 — па-за межамі яе. У той час, як у Паўночна-заходнім аддзеле імпэратарскага рускага географічнага таварыства членам лічыўся вядомы чорнасотнік Саланевіч, рэдактар „Белорусской Жизни“, у Менскім таварыстве аматараў прыродазнаўства, этнографіі і археолёгіі сярод членаў яго ў 1914 годзе знаходзіўся выдатны беларускі вучоны Іван Іванавіч Луцкевіч, супрацоўнік газэты „Наша Ніва“. Наогул склад членаў гэтага таварыства ў гушчы сваёй быў не такі чорны, як асабовы склад аддзелу. Праўда, у Менскім таварыстве членамі яго былі амаль выключна вышэйшыя&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3dwrrq097hees3hol5p0c49k99ppj94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126478</id>
    <revision>
      <id>292216</id>
      <timestamp>2026-07-14T06:56:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1.5em}}2. Прамер зямлі — 13.000 кілёмэтраў; экватар — каля 40.000 кілёмэтраў. Колькі будзе займаць кожны градус экватара? Зрабеце сабе глёбус з бульбіны ці яблыка. Нарысуйце на ім усе лініі. Разрэжце па экватары, а другі раз па мэрыдыяну. &lt;/div&gt; {{накіравальная ры...»</comment>
      <origin>292216</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2097" sha1="4trhhqjzf6ej72y2i4yg6srbp00jee0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}2. Прамер зямлі — 13.000 кілёмэтраў; экватар — каля 40.000 кілёмэтраў. Колькі будзе займаць кожны градус экватара? Зрабеце сабе глёбус з бульбіны ці яблыка. Нарысуйце на ім усе лініі. Разрэжце па экватары, а другі раз па мэрыдыяну.
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Разьмеркаваньне сухазем‘я і вады на земнай кулі}}&lt;/center&gt;

{{gap|1.5em}}Большую частку земнае кулі займае вада, меншую — сухазем‘е. Паверхня сушы ў два з паловай разы меншая, чым паверхня вады (гл. мал. 15).&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Сухазем‘е складаецца з трох вялікіх прастор, якія называюцца {{разьбіўка|контынэнтамі}}, і з шмат астравоў.
{{Няма выявы}}
Контынэнтаў тры: {{разьбіўка|Усходні}}, які знаходзіцца ва ўсходняй поўкулі, {{разьбіўка|Заходні}} — у заходняй поўкулі і {{разьбіўка|Паўднёвы}} — на поўдзень ад экватара. Самую большую прастору займае {{разьбіўка|Усходні}} контынэнт.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Усё сухазем‘е падзяляюць на 5 частак сьвету. Усходні контынэнт складаецца з 3 частак сьвету: {{разьбіўка|Эўропа}}, у якой жывем і мы, {{разьбіўка|Азія і Афрыка}}. Заходні контынэнт складае адну частку сьвету — {{разьбіўка|Амэрыку}}, якая падзяляецца на {{разьбіўка|Паўночную Амэрыку і Паўднёвую}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4trhhqjzf6ej72y2i4yg6srbp00jee0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126479</id>
    <revision>
      <id>292217</id>
      <timestamp>2026-07-14T07:08:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{разьбіўка|Амэрыку}}. Паўднёвы контынэнт таксама складае адну частку сьвету — {{разьбіўка|Аўстралію}}. Самая большая з частак сьвету — {{разьбіўка|Азія}}.&lt;/br&gt; {{gap|1.5em}}Эўропа, Азія, Афрыка называюцца {{разьбіўка|Старым Сьветам}}, бо вядомы жыхаром Эўропы даўн...»</comment>
      <origin>292217</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2952" sha1="0gf3ki4coumngjcin7wevn4xiy0esz8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{разьбіўка|Амэрыку}}. Паўднёвы контынэнт таксама складае адну частку сьвету — {{разьбіўка|Аўстралію}}. Самая большая з частак сьвету — {{разьбіўка|Азія}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Эўропа, Азія, Афрыка называюцца {{разьбіўка|Старым Сьветам}}, бо вядомы жыхаром Эўропы даўно. Амэрыка называецца {{разьбіўка|Новым Сьветам}}, бо жыхары Эўропы даведаліся аб ёй параўнаўча нядаўна.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Прасторы вады называюцца {{разьбіўка|акіянамі}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Акіянаў на зямлі таксама пяць:&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. {{разьбіўка|Вялікі}}, або {{разьбіўка|Ціхі}} — паміж Азіяй, Аўстраліяй і Амэрыкай.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. {{разьбіўка|Атлянтычны}} — паміж Эўропай, Афрыкай і Амэрыкай.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}3. {{разьбіўка|Індыйскі}} — паміж Азіяй, Афрыкай і Аўстраліяй.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}4. {{разьбіўка|Паўночна-Ледаваты}} — на поўнач ад паўночнага полярнага кругу.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}5. {{разьбіўка|Паўднёва-Ледаваты}} — на поўдзень ад паўднёвага полярнага кругу.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Самы большы з акіянаў — Вялікі.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Што такое контынэнт? Колькі контынэнтаў? Як яны называюцца? На колькі частак сьвету падзяляецца ўсё сухазем‘е? Якія гэтыя часткі? Якія вы ведаеце акіяны?

{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Знайдзеце на поўкулях контынэнты: Усходні, Заходні і Паўднёвы. Пакажэце ўсе часткі сьвету. Знайдзеце на поўкулях усе акіяны.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Прачытайце кніжачку Я. {{разьбіўка|Маўра}} — „Сын вады“. Знайдзеце ў Паўднёвай Амэрыцы пратоку Магеляна ды апішэце пра жыцьцё тамашніх людзей.

{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Работы}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Намалюйце: Эўропу, карту Эўропэйскай часткі СССР.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Складзеце схему: колькі на зямлі вады і сухазем‘я.
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0gf3ki4coumngjcin7wevn4xiy0esz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/34</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126480</id>
    <revision>
      <id>292218</id>
      <timestamp>2026-07-14T07:15:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « &lt;center&gt;{{larger|'''{{разьбіўка|Клімат}}}}&lt;/center&gt; &lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt; {{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt; {{gap|1.5em}}Панаглядайце кожны дзень надвор‘е. Ці аднолькава яно заўсёды? &lt;/div&gt; {{gap|1.5em}}Холад, вецер, суша, вільгаць можа мяняцца штодня, а то дык і некалькі раз у дзень. Яшчэ...»</comment>
      <origin>292218</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3119" sha1="c8s7vb9x5xdtxi8fiddrn63zvj9gzfy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{larger|'''{{разьбіўка|Клімат}}}}&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Панаглядайце кожны дзень надвор‘е. Ці аднолькава яно заўсёды?
&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Холад, вецер, суша, вільгаць можа мяняцца штодня, а то дык і некалькі раз у дзень. Яшчэ болей надвор‘е зьмяняецца залежна ад пораў году: улетку найчасьцей
ясна і цёпла; калі ідзе дождж, дык таксама цёплы, прыемны; увосень надвор‘е найчасьцей вільготнае, халоднае; узімку хоць бывае ясна, але холадна; часьцей хмарна ды ідзе сьнег.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Гэткая зьмена надвор‘я паўтараецца ў нас на Беларусі з году ў год.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Калі паедзем на Маскоўшчыну (напрыклад, на Волгу), дык заўважым, што тамака ўлетку будзе болей горача, як у нас, затое зіма на Маскоўшчыне значна халаднейшая за нашу.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Мы гаворым: на Маскоўшчыне клімат іншы. На Крымскім поўвостраве клімат значна цяплейшы за наш, беларускі; тамака зіма кароценькая, сьнегу выпадае на нізінах мала; з сярэдзіны лютага тамака ўжо вясна; затое ўлетку дужа горача, сьпякотна, асабліва для непрызвычаенага чалавека.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Наогул кажучы, чым далей мы пойдзем на поўнач ад Беларусі (напрыклад, у г. Ноўгарад, пасьля ў Ленінград, пасьля ў Архангельск), тым клімат будзе халаднейшы;
чым далей на поўдзень (Кіеў, Днепрапятроўск, Херсон, Адэса), тым клімат будзе цяплейшы за наш. Таксама іншы будзе клімат на ўсходзе (Маскоўшчына, Паваложжа, Украіна, Сібір), іншы на захадзе ад Беларусі (Польшча, Нямеччына, Францыя).&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Бліжэй да экватара такой зімы, як у нас, і зусім ня будзе: поры году будуць розьніцца колькасьцю дажджыстых дзён.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Калі праедзем праз экватар і працягнем нашыя вандроўкі далей на поўдзень, за паўднёвы зваротнік дык зноў трапім у краіны, падобныя па клімату да нашае, а&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c8s7vb9x5xdtxi8fiddrn63zvj9gzfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126481</id>
    <revision>
      <id>292219</id>
      <timestamp>2026-07-14T07:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «яшчэ далей на поўдзень, каля паўднёвага канцавосься, будзе таксама холадна, як каля паўночнага. З чаго-ж такая розьніца ў клімаце розных старонак зямлі? На экватары і абапал яго сонечныя прамені падаюць на зямлю амаль што вэртыкальна; з гэтае прычыны ян...»</comment>
      <origin>292219</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3448" sha1="jhxhcwzmwres7cjzwa8saz090shi7x9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;яшчэ далей на поўдзень, каля паўднёвага канцавосься, будзе таксама холадна, як каля паўночнага. З чаго-ж такая розьніца ў клімаце розных старонак зямлі? На экватары і абапал яго сонечныя прамені падаюць на зямлю
амаль што вэртыкальна; з гэтае прычыны яны грэюць мацней; з гэтае прычыны тамака клімат цяплейшы. У краінах, што знаходзяцца ля канцавосьсяў, сонечныя прамені, наадварот, падаюць дужа скоса; з гэтае прычыны яны грэюць слабей; таму і клімат там халаднейшы.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}З гэтага відаць, што {{разьбіўка|галоўнай прычынай}}, з чаго клімат бывае цёплы ці халодны, ёсьць {{разьбіўка|адлегласьць}} старонкі ад экватара, або, інакш, — {{разьбіўка|шырыня месца}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}'''Кліматычныя паясы.''' Хаця клімат ад экватара да канцавосьсяў зьмяняецца паступова, павольна, але, звычайна, земную кулю падзяляюць на {{разьбіўка|пяць кліматычных паясо}}ў.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}''1. Гарачы пояс.'' Абапал экватара ляжыць {{разьбіўка|гарачы пояс}}. Прыблізныя межы яго на поўнач і на поўдзень ад экватара ствараюць зваротнікі, гэта значыць 23&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;° паўночнай і паўднёвай шырыні. Інакш гэты пояс завуць {{разьбіўка|зваротнікавым}} поясам. У гэтым поясе зіма такая самая цёплая, як і лета; зіма ад лета розьніцца толькі тым, што ўзімку ідуць цёплыя дажджы, і дні крыху карацей за ночы.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}''2. Два мерныя паясы.'' Яны знаходзяцца, прыблізна, між зваротнікамі і полярнымі кругамі, гэта значыць між 23&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;° і 66&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;° паўночнай і паўднёвай шырыні. У старонках, якія ляжаць у гэтых паясох, маем усе чатыры поры году; але чым бліжэй старонка да зваротнікаў, тым зіма карацей ды цяплей, а чым бліжэй да полярных кругоў, тым зіма даўжэй і сьцюдзёней. Беларусь таксама, як і Маскоўшчына, і Украіна, і Польшча, ляжыць у мерным поясе.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}''3. Два халодных паясы.'' Яны займаюць абшары зямлі між полярнымі кругамі і канцавосьсямі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Яны маюць таксама чатыры поры году, але пераважае ў іх зіма ды восень.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jhxhcwzmwres7cjzwa8saz090shi7x9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126482</id>
    <revision>
      <id>292220</id>
      <timestamp>2026-07-14T07:32:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1.5em}}Самыя большыя абшары зямлі займаюць паясы мерныя, пасьля — гарачы пояс і меней за ўсіх — халодныя паясы (мал. 16). {{Няма выявы}} {{gap|1.5em}}Амаль што ўвесь востраў Грэнляндыя апрануты вялізным сьнегавым і лёдавым пакровам; ледавікі спушчаюцца ў акіян...»</comment>
      <origin>292220</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2103" sha1="pps0b5fgtr76kabnr77664kfxsnjqd9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Самыя большыя абшары зямлі займаюць паясы мерныя, пасьля — гарачы пояс і меней за ўсіх — халодныя паясы (мал. 16).
{{Няма выявы}}
{{gap|1.5em}}Амаль што ўвесь востраў Грэнляндыя апрануты вялізным сьнегавым і лёдавым пакровам; ледавікі спушчаюцца ў акіян у выглядзе {{разьбіўка|лёдавых гор}}, зносяцца плыньню далёка на поўдзень ад вострава ў Атлянтычны акіян. Такім-жа лёдавым пластом апрануты паўднёвы канцавосны контынэнт (антарктыка); яго лёдавыя горы плаваюць па Паўднёва-Ледаватым акіяне.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}''Клімат морскі і контынэнтавы.'' Калі паедзем з Менску, напрыклад, на захад праз Польшчу, Нямеччыну, Францыю аж да Атлянтычнага акіяну, дык клімат будзе зьмяняцца так, што чым далей ад нас (бліжэй да акіяну), тым зіма будзе цяплейшая, а лета — халаднейшае; атмосфэрных ападкаў будзе болей, чым у нас. І гэтак будзе, ня гледзячы на тое, што мы будзем браць мясцовасьці, якія ляжаць на адной і тэй самай паралелі (на аднэй географічнай шырыні). Наадварот, калі паедзем з Беларусі на ўсход, дык чым далей ад Атлянтычнага акіяну (Маскоўшчына, Урал, Сібір), там клімат будзе зьмяняцца ў тым, што лета будзе гарачэй, а зіма маразьней за нашыя; ападкаў будзе меней.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pps0b5fgtr76kabnr77664kfxsnjqd9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292221</id>
      <parentid>292220</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T07:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292221</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2104" sha1="9e30b5rf8hzontgq5anutd2v0rb6bog" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Самыя большыя абшары зямлі займаюць паясы мерныя, пасьля — гарачы пояс і меней за ўсіх — халодныя паясы (мал. 16).
{{Няма выявы}}
{{gap|1.5em}}Амаль што ўвесь востраў Грэнляндыя апрануты вялізным сьнегавым і лёдавым пакровам; ледавікі спушчаюцца ў акіян у выглядзе {{разьбіўка|лёдавых гор}}, зносяцца плыньню далёка на поўдзень ад вострава ў Атлянтычны акіян. Такім-жа лёдавым пластом апрануты паўднёвы канцавосны контынэнт (антарктыка); яго лёдавыя горы плаваюць па Паўднёва-Ледаватым акіяне.&lt;/br&gt;

{{gap|1.5em}}''Клімат морскі і контынэнтавы.'' Калі паедзем з Менску, напрыклад, на захад праз Польшчу, Нямеччыну, Францыю аж да Атлянтычнага акіяну, дык клімат будзе зьмяняцца так, што чым далей ад нас (бліжэй да акіяну), тым зіма будзе цяплейшая, а лета — халаднейшае; атмосфэрных ападкаў будзе болей, чым у нас. І гэтак будзе, ня гледзячы на тое, што мы будзем браць мясцовасьці, якія ляжаць на адной і тэй самай паралелі (на аднэй географічнай шырыні). Наадварот, калі паедзем з Беларусі на ўсход, дык чым далей ад Атлянтычнага акіяну (Маскоўшчына, Урал, Сібір), там клімат будзе зьмяняцца ў тым, што лета будзе гарачэй, а зіма маразьней за нашыя; ападкаў будзе меней.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9e30b5rf8hzontgq5anutd2v0rb6bog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126483</id>
    <revision>
      <id>292222</id>
      <timestamp>2026-07-14T07:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1.5em}}Бачым, што клімат у даным выпадку залежыць ад блізкасьці мора (або акіяну). Чым жа гэта тлумачыцца?&lt;/br&gt; {{gap|1.5em}}Вада ня так хутка награваецца, як іншыя цьвёрдыя рэчы (у тым ліку і зямля), але затое ня так хутка стыне. З гэтае прычыны і паветра над вадой...»</comment>
      <origin>292222</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3566" sha1="ts8f2syenxxv975y7c9ytwr1phxxx3a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Бачым, што клімат у даным выпадку залежыць ад блізкасьці мора (або акіяну). Чым жа гэта тлумачыцца?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Вада ня так хутка награваецца, як іншыя цьвёрдыя рэчы (у тым ліку і зямля), але затое ня так хутка стыне. З гэтае прычыны і паветра над вадой нагрэта болей
роўнамерна, чым над сухазем‘ем. Вось чаму ўлетку каля мора ня так сьпякотна, а ўзімку ня так халодна, як дзе-небудзь далёка ад мора, сярод контынэнту (напр., на Урале або ў Сібіры).&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Затым з мора (і акіяну) вада выпараецца ў вялікай колькасьці; пара зьмяняецца ў туманы, воблакі, хмары, якія дужа часты над морам і ў бліжэйшых мясцовасьцях ад яго. Паветра там багата вадзяной парай, часьцей ідуць дажджы (або сьнег). Клімат надморскіх краін адзначаецца
{{разьбіўка|вільготнасьцю}}; клімат контынэнтавых (далёкіх ад мора) краін адзначаецца {{разьбіўка|сухасьцю}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Словам, {{разьбіўка|морскім}} завецца клімат {{разьбіўка|вільготны і роўны}} (малая розьніца паміж сярэдняй тэмпэратурай лета і зімы). {{разьбіўка|Контынэнтавым}} завецца клімат {{разьбіўка|сухі}} і з {{разьбіўка|вялікай розьніцай}} паміж {{разьбіўка|сярэдняй}} тэмпэратурай {{разьбіўка|зімы і лета}}&lt;ref&gt;Артыкул узяты з кнігі: М. Грамыка — „Пачатковая географія“ і апрацаваны паводле „Начального курса географии“ А. Крубера ды інш. аўтараў.&lt;/ref&gt;.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Што такое клімат? Ад чаго залежыць клімат? На колькі паясоў падзяляецца земная куля па клімату? Якія гэтыя паясы? Які гэта клімат морскі і контынэнтальны?

{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Панаглядайце, якое ў нас надвор‘е, калі вецер дзьме з захаду, з поўдня, з поўначы і з усходу. Растлумачце гэтую зьяву. Якое надвор‘е будзе ўзімку, калі вецер падзьме з усходу? А калі падзьме з захаду? Растлумачце гэтую зьяву.
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Сярод лёду і вады}}&lt;/center&gt;
{{gap|1.5em}}На далёкай поўначы, дзе канчаецца тундрамі наша сухазем‘е, сярод лёду і вады халоднага акіяну, знаходзіцца
востраў Новая Зямля.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ts8f2syenxxv975y7c9ytwr1phxxx3a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126484</id>
    <revision>
      <id>292223</id>
      <timestamp>2026-07-14T08:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1.5em}}Халодныя завеі віхураць на ім узімку. Яны апякаюць твары закінутых туды людзей сухім сьнегавым пылам ды крупкамі пяску. Вятры такія вялікія, што людзі, ідучы з хаты па дровы, прывязваюць сябе часам вяроўкамі да ганку, каб ня зьнесла ветрам. Прыро...»</comment>
      <origin>292223</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2532" sha1="fnlhlcknh4160f41ks9pix1cs6mqjxa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Халодныя завеі віхураць на ім узімку. Яны апякаюць твары закінутых туды людзей сухім сьнегавым пылам ды крупкамі пяску. Вятры такія вялікія, што людзі, ідучы
з хаты па дровы, прывязваюць сябе часам вяроўкамі да ганку, каб ня зьнесла ветрам. Прырода тут вельмі лютая. Нявысокія горы ня маюць ніякай расьліннасьці. Яе зьдзіраюць вятрыскі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}І толькі на нізінках, паміж каменьня, пнецца летам зялёная травіца ды сьцелецца па зямлі непераборлівы мох-лішайнік. Сям-там
{{Няма выявы}}
можна ўбачыць паўзуна-бярэзіну, яе даўгое карэньне чуць уляпілася ў зямлю: вечна замерзлая глеба ня пускае іх глыбей.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Холадна і няпрытульна там нават улетку, неба ў хмарах, сячэ дождж, дзьме халодны вецер. Паміж гор сьнег не пасьпее растаць за лета і ляжыць шэрымі гурбамі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Бадзяюцца па гэтай пустыні каля берагоў белыя мядзьведзі. Заходзяць яны і на сярэдзіну вострава. Гадоў дванаццаць назад там былі дзікія алені. Бегаюць па сьнезе пясцы, стракаткі. Часам лётае белая сава.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Затое горы каля акіяну ўсыпаны рознымі птушкамі: гагарамі, чайкамі ды інш. Іх так многа, што ня відаць зямлі, здаецца — горы жывыя. Іх крык ня сьціхае ўвесь дзень. А як палятуць яны, нібы цёмная дажджавая хмара набегла. Недалёка на плывучых крыгах вылазяць паляжаць маржы і цюлені.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Жывуць на гэтым востраве самаеды і крыху рускіх. Усе яны жывуць промысламі: палююць на морскага зьвера,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fnlhlcknh4160f41ks9pix1cs6mqjxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126485</id>
    <revision>
      <id>292224</id>
      <timestamp>2026-07-14T08:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «здабываюць скуры на футры. Жывуць у шалашох, хатках. Езьдзяць па востраве на сабаках. За добрую сабаку плацяць 250 рублёў.&lt;/br&gt; {{gap|1.5em}}Гады тры таму назад цяжка стала жыць на Новай Зямлі. Зьвяліся дзікія алені, якія давалі самаедам ежу, вопратку і абутак. Саб...»</comment>
      <origin>292224</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3177" sha1="2b13v0wbtnwlrs15w2etmacq7u7u1vd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;здабываюць скуры на футры. Жывуць у шалашох, хатках. Езьдзяць па востраве на сабаках. За добрую сабаку плацяць 250 рублёў.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Гады тры таму назад цяжка стала жыць на Новай Зямлі. Зьвяліся дзікія алені, якія давалі самаедам ежу, вопратку і абутак. Сабакі гінулі масамі. Рускія прамыслоўцы зьбеглі адтуль.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Але за апошні час становішча самаедаў палепшылася. Цяпер у іх ёсьць свая школа і больніца. Збожжавы магазын.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Так жывуць самаеды на самым крайнім востраве, дзе, апрача іх, рэдка хто адважыцца жыць. Яны ўзялі самую бедную і суровую акраіну зямлі ды падпарадкавалі яе сабе.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Найдзеце на карце Новую Зямлю.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Параўнайце жыцьцё на далёкай поўначы з жыцьцём мернага поясу, у якім мы жывем.
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''{{разьбіўка|Ha экватары}}}}&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;{{larger|I}}&lt;/center&gt;
{{gap|1.5em}}Далёка-далёка ад нас, на другім баку зямлі, можна сказаць, пад нашымі нагамі, на поўнач ад Аўстраліі, — ляжыць вялікі востраў Новая Гвінэя. На 2&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; тысячы кілёмэтраў працягнуўся ён у даўжыню і больш за 600 кілёмэтраў у шырыню.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Гэта самы вялікі востраў на зямлі. Сем такіх рэспублік, як наша Беларусь, зьмясьцілася-б на ім.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Ляжыць ён каля самага экватара; значыцца, там стаіць вечнае лета. Ня трэба дбаць ні аб апале, ні аб цёплым адзеньні, ні аб шчыльнай хаце.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}І ўвесь год растуць і цьвітуць там розныя дзіўныя расьліны. Ня трэба рабіць там на зіму запасаў. Круглы год можаш карыстацца сьвежымі пладамі, гароднінай, збожжам ды інш.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}І па чырвоных кветках, даўжынёю і шырынёю з наш рушнік, лётае райская птушка, якая толькі і жыве ў гэтай краіне ды па некалькі бліжэйшых астравох.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Хто з вас не хацеў-бы жыць у гэтым раі?&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2b13v0wbtnwlrs15w2etmacq7u7u1vd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292225</id>
      <parentid>292224</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T08:30:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292225</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3228" sha1="2gfaiu69hko70w4gumhes6wo6jg3olt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;здабываюць скуры на футры. Жывуць у шалашох, хатках. Езьдзяць па востраве на сабаках. За добрую сабаку плацяць 250 рублёў.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Гады тры таму назад цяжка стала жыць на Новай Зямлі. Зьвяліся дзікія алені, якія давалі самаедам ежу, вопратку і абутак. Сабакі гінулі масамі. Рускія прамыслоўцы зьбеглі адтуль.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Але за апошні час становішча самаедаў палепшылася. Цяпер у іх ёсьць свая школа і больніца. Збожжавы магазын.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Так жывуць самаеды на самым крайнім востраве, дзе, апрача іх, рэдка хто адважыцца жыць. Яны ўзялі самую бедную і суровую акраіну зямлі ды падпарадкавалі яе сабе.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Найдзеце на карце Новую Зямлю.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Параўнайце жыцьцё на далёкай поўначы з жыцьцём мернага поясу, у якім мы жывем.
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}


{{ц|{{larger|'''{{разьбіўка|Ha экватары}}}}}}
&lt;center&gt;{{larger|I}}&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Далёка-далёка ад нас, на другім баку зямлі, можна сказаць, пад нашымі нагамі, на поўнач ад Аўстраліі, — ляжыць вялікі востраў Новая Гвінэя. На 2&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; тысячы кілёмэтраў працягнуўся ён у даўжыню і больш за 600 кілёмэтраў у шырыню.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Гэта самы вялікі востраў на зямлі. Сем такіх рэспублік, як наша Беларусь, зьмясьцілася-б на ім.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Ляжыць ён каля самага экватара; значыцца, там стаіць вечнае лета. Ня трэба дбаць ні аб апале, ні аб цёплым адзеньні, ні аб шчыльнай хаце.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}І ўвесь год растуць і цьвітуць там розныя дзіўныя расьліны. Ня трэба рабіць там на зіму запасаў. Круглы год можаш карыстацца сьвежымі пладамі, гароднінай, збожжам ды інш.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}І па чырвоных кветках, даўжынёю і шырынёю з наш рушнік, лётае райская птушка, якая толькі і жыве ў гэтай краіне ды па некалькі бліжэйшых астравох.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Хто з вас не хацеў-бы жыць у гэтым раі?&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2gfaiu69hko70w4gumhes6wo6jg3olt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292227</id>
      <parentid>292225</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T08:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292227</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3284" sha1="gy0ple29sue5vieh9m2lo5gob9z5xw8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;здабываюць скуры на футры. Жывуць у шалашох, хатках. Езьдзяць па востраве на сабаках. За добрую сабаку плацяць 250 рублёў.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Гады тры таму назад цяжка стала жыць на Новай Зямлі. Зьвяліся дзікія алені, якія давалі самаедам ежу, вопратку і абутак. Сабакі гінулі масамі. Рускія прамыслоўцы зьбеглі адтуль.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Але за апошні час становішча самаедаў палепшылася. Цяпер у іх ёсьць свая школа і больніца. Збожжавы магазын.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Так жывуць самаеды на самым крайнім востраве, дзе, апрача іх, рэдка хто адважыцца жыць. Яны ўзялі самую бедную і суровую акраіну зямлі ды падпарадкавалі яе сабе.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Найдзеце на карце Новую Зямлю.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Параўнайце жыцьцё на далёкай поўначы з жыцьцём мернага поясу, у якім мы жывем.
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}


{{ц|{{larger|'''{{разьбіўка|Ha экватары}}}}}}
&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;I&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Далёка-далёка ад нас, на другім баку зямлі, можна сказаць, пад нашымі нагамі, на поўнач ад Аўстраліі, — ляжыць вялікі востраў Новая Гвінэя. На 2&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; тысячы кілёмэтраў працягнуўся ён у даўжыню і больш за 600 кілёмэтраў у шырыню.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Гэта самы вялікі востраў на зямлі. Сем такіх рэспублік, як наша Беларусь, зьмясьцілася-б на ім.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Ляжыць ён каля самага экватара; значыцца, там стаіць вечнае лета. Ня трэба дбаць ні аб апале, ні аб цёплым адзеньні, ні аб шчыльнай хаце.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}І ўвесь год растуць і цьвітуць там розныя дзіўныя расьліны. Ня трэба рабіць там на зіму запасаў. Круглы год можаш карыстацца сьвежымі пладамі, гароднінай, збожжам ды інш.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}І па чырвоных кветках, даўжынёю і шырынёю з наш рушнік, лётае райская птушка, якая толькі і жыве ў гэтай краіне ды па некалькі бліжэйшых астравох.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Хто з вас не хацеў-бы жыць у гэтым раі?&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gy0ple29sue5vieh9m2lo5gob9z5xw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126486</id>
    <revision>
      <id>292226</id>
      <timestamp>2026-07-14T08:34:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1.5em}}Але чамусьці гэты рай нікога ня вабіць.&lt;/br&gt; {{gap|1.5em}}Народу там жыве ў 30 раз меней, чым у нас. Дый тыя лічацца самымі дзікімі на сьвеце, і назва іх — папуасы — ужываецца ў нас, як лаянка. У гэтым раі яны, кажуць, цяпер ядуць людзей. {{Няма выявы}} {{gap|1.5em}}Э...»</comment>
      <origin>292226</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1766" sha1="phskyutlz6ijux8ba3t0gtkja4fze2b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Але чамусьці гэты рай нікога ня вабіць.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Народу там жыве ў 30 раз меней, чым у нас. Дый тыя лічацца самымі дзікімі на сьвеце, і назва іх — папуасы — ужываецца ў нас, як лаянка. У гэтым раі яны, кажуць,
цяпер ядуць людзей.
{{Няма выявы}}
{{gap|1.5em}}Эўропэйцаў-жа жыве там усяго некалькі сот чалавек. Дый тыя разьмясьціліся толькі па морскіх берагох, а ў сярэдзіне ня толькі ніхто ня жыве, але нават у некаторых
мясцох ні разу ня была нага белага чалавека.

&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Times New Roman; font-size: 110%;&quot;&gt;II&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
{{gap|1.5em}}Сонца паліць там так, як толькі можа паліць над зваротнікамі. Гарачыя прамені нібы прарэзалі наскрозь усё, што ім пападалася па дарозе, — і лісьце дрэў, і ваду, і зямлю. Здаецца, яны хочуць выссаць з зямлі ўсю вільгаць, але ўсюды столькі вады, што ня сушэй робіцца, але нават быццам яшчэ вільгатней.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Паветра нейкае густое, бы ў лазьні, толькі пары ня відаць. Розныя пахі чутны ў імі кветкавыя, і пладовыя, і разам з тым нейкія гнілыя, душныя, шкодныя.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>phskyutlz6ijux8ba3t0gtkja4fze2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126487</id>
    <revision>
      <id>292228</id>
      <timestamp>2026-07-14T08:41:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1.5em}}Гэта і ёсьць тое першае, галоўнае, што перашкаджае прыежджым людзям жыць у гэтай старонцы.&lt;/br&gt; {{gap|1.5em}}Такая цёплая вільгаць і зьяўляецца галоўнай прычынай самай пашыранай у гарачых краінах хваробы — жоўтае {{Няма выявы}} трасцы. Гэта ёсьць тое сам...»</comment>
      <origin>292228</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2227" sha1="3qz6v9yf1tgk3a8aa0ec59kfo1o652p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Гэта і ёсьць тое першае, галоўнае, што перашкаджае прыежджым людзям жыць у гэтай старонцы.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Такая цёплая вільгаць і зьяўляецца галоўнай прычынай самай пашыранай у гарачых краінах хваробы — жоўтае
{{Няма выявы}}
трасцы. Гэта ёсьць тое самае, што ў нас малярыя, толькі ў горшай ступені.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Але-ж затое расьлінам усё гэта вельмі спрыяе. Яны так шпарка растуць, што, здаецца, каб прыслухаўся, дык мог бы пачуць, як яны пруць з зямлі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Кожнае дрэва, куст ці трава цягнуцца ўверх да сонца, бы навыперадкі. Кожная расьліна стараецца адапхнуць свайго суседа і захапіць як можна больш месца пад сонцам. Слабейшыя застаюцца ўнізе, заглушаюцца i паступова марнеюць.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Вышэй за ўсіх уздымаюцца пальмы. Іх верхавіны, з лісьцём даўжынёю да 4 мэтраў, выглядаюць памяламі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}А там, ніжэй, ідзе ўжо такая гушчыня, што і не пазнаеш, што там расьце. Праўда, большасьць дрэў для нас зусім і невядома. Лісьцё вялізнае, яскрава зялёнае, здаецца, тлустае, а кветкі проста гараць рознымі колерамі. Нават наша папараць расьце тутака, як дрэва, увелькі з сасну. Бліжэй да вады разьмясьціліся так званыя мангравыя дрэвы, карані ад якіх уздымаюцца ўверх вышэй за чалавека, так што можна пад імі хадзіць.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3qz6v9yf1tgk3a8aa0ec59kfo1o652p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126488</id>
    <revision>
      <id>292229</id>
      <timestamp>2026-07-14T08:49:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1.5em}}Некаторыя расьліны, з-за недахвату месца і сьвятла, прыладзіліся на чужым карку і п‘юць сок з другога дрэва. Самымі пашыранымі з іх зьяўляюцца ліяны, якія, бы вяроўкі, таўшчынёю з руку, пераблыталі ўвесь лес. Нават адна парода пальмаў, так званая...»</comment>
      <origin>292229</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3339" sha1="t7uffbp3rhegmr9wmaatz77w23lgfxy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Некаторыя расьліны, з-за недахвату месца і сьвятла, прыладзіліся на чужым карку і п‘юць сок з другога дрэва. Самымі пашыранымі з іх зьяўляюцца ліяны, якія, бы вяроўкі, таўшчынёю з руку, пераблыталі ўвесь лес. Нават адна парода пальмаў, так званая ротангавая, таксама прыладзілася на чужы кошт.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Жывёл мала ў гэтым лесе. І іх на Новай Гвінэі амаль-што няма.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Пачытайце кніжачку: Піменава — „Героі паўднёвага канцавосься і артыкул „Зямны рай“ з кніжкі Я. Маўра — „У краіне
райскай птушкі“. Ці так у нас жывецца, як на экватары і полюсах? Напішэце працу пра жыцьцё на экватары. Пакажэце на карце тыя месцы, аб якіх гаворыцца ў кнізе Піменава і Маўра.
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Месяц — спадарожнік зямлі}}&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Наглядайце зьмену квадраў месяца. Для гэтага на 3-ці, 4-ты дзень пасьля маладзіка наглядайце ў час захаду сонца месяц ды замалюйце яго выгляд і становішча ў стасунку да горизонту і захаду сонца ў сшытак. Запішэце дзень, месяц і гадзіну. Праз дзень або два дні зноў панаглядайце. Параўнайце вашыя малюнкі і запісы ды зрабеце вывад. Гэтыя нагляданьні, калі магчыма, працягвайце і далей праз два дні цэлы месяц і зрабеце потым вывады.
&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Зямля мае спадарожніка. Мы яго называем месяцам. Гэта бліжэйшае да нас нябеснае цела. Да яго толькі 380.000 кілёмэтраў.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Прамер месяца складае толькі чвэртку прамеру земнае кулі. Выглядае-ж ён нам такім вялізным, як сонца, з тае прычыны, што блізкія прадметы здаюцца нашаму воку большымі, а далёкія — меншымі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Месяц заўсёды пазірае на зямлю адным і тым жа бокам. Сонцу-ж, у час абыходу зямлі, ён падстаўляе ўсе свае бакі. Падобна зямлі, ён абарачаецца наўкола сваёй восі з захаду на ўсход, але поўны абарот робіць ня ў 24 гадзіны,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t7uffbp3rhegmr9wmaatz77w23lgfxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126489</id>
    <revision>
      <id>292230</id>
      <timestamp>2026-07-14T08:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «як зямля, а ў 28 сутак. Столькі-ж часу траціць ён на тое, каб абыйсьці наўкола зямлі. Вось з гэтае прычыны ён і абернуты да нас заўсёды адным і тым-жа бокам. Рабіць гэта прымушае яго зямля, яе сіла прыцягненьня. Апрача руху вакол зямлі, месяц разам з зямлёю ру...»</comment>
      <origin>292230</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1405" sha1="kdnepwhd5fll7f3uo3qix7i1deee8a1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;як зямля, а ў 28 сутак. Столькі-ж часу траціць ён на тое, каб абыйсьці наўкола зямлі. Вось з гэтае прычыны ён і абернуты да нас заўсёды адным і тым-жа бокам. Рабіць гэта прымушае яго зямля, яе сіла прыцягненьня. Апрача руху вакол зямлі, месяц разам з зямлёю рухаецца і вакол сонца.
{{Няма выявы}}
{{gap|1.5em}}Пазіраючы на месяц простым вокам, мы бачым на ім сьветлыя і цьмяныя плямы. Даўнейшыя людзі давалі гэтым плямам розныя тлумачэньні. Але варта толькі глянуць на месяц у добрую падзорную трубу, і мы выразна ўбачым на ім горы і глыбокія ўпадзіны. Глыбокія ўпадзіны і ёсьць цёмныя плямы. Аб іх раней думалі, што гэта моры. Іх называюць і цяпер морамі. Але вады ў іх няма.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Сьветлыя-ж плямы на месяцы — гэта горы і ўзвышшы. Яны вельмі высокія і даюць ад сябе чорны цень, даўжыня&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kdnepwhd5fll7f3uo3qix7i1deee8a1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126490</id>
    <revision>
      <id>292231</id>
      <timestamp>2026-07-14T08:55:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «якога памагае вучоным зьмерыць вышыню гор і ўзвышшаў месяца. Гэты цень ад гор сьведчыць аб тым, што месяц ня мае ўласнага сьвятла, а дае сьвятло толькі таму, што яго асьвечвае сонца, як яно асьвечвае і нашу зямлю.&lt;/br&gt; {{gap|1.5em}}Калісьці месяц быў вадкім, распа...»</comment>
      <origin>292231</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1969" sha1="ru3twsn1xexvmwb82l8ddexo9c8hobh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;якога памагае вучоным зьмерыць вышыню гор і ўзвышшаў месяца. Гэты цень ад гор сьведчыць аб тым, што месяц ня мае ўласнага сьвятла, а дае сьвятло толькі таму, што яго асьвечвае сонца, як яно асьвечвае і нашу зямлю.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Калісьці месяц быў вадкім, распаленым. З цягам-жа часу ён астыў і цяпер на ім усё ціха і спакойна. Аб яго даўнейшым бурлівым жыцьці сьведчыць зрэзаная гарамі,
прорвамі і багнамі яго паверхня (мал. 20). На месяцы няма ні змроку, ні заранак, ні хмар, ні туману, ні ветру, ні вады, ні паветра.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}На ім нішто не расьце, і ніхто ня жыве: ні птушка, ні зьвярына, ні рыба, ні чалавек. Дзень і ночь цягнуцца па
{{Няма выявы}}
два тыдні. Два тыдні пячэ сонца — дзень, і два тыдні страшэнны холад — ноч.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Нічога падобнага да жыцьця на месяцы няма і ня можа быць.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Абыходзячы зямлю, месяц бывае каля яе то з правага боку, то з левага (у адносінах-жа да сонца-то сьпераду, то ззаду). Таму асьвечаны сонцам бок месяца не заўсёды бывае відаць з зямлі ўвесь, а толькі большая ці меншая частка гэтага боку. Адгэтуль і паходзіць тое, што мы завем квадрамі месяца (мал. 21).&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ru3twsn1xexvmwb82l8ddexo9c8hobh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/45</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126491</id>
    <revision>
      <id>292232</id>
      <timestamp>2026-07-14T08:58:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1.5em}}У беларуса з гэтымі квадрамі зьвязана шмат забабонаў. Напрыклад, гной у полі стараюцца вывозіць пад поўня, збожжа класьці ў торп ці там сеяць пад поўня, зробіш пад поўня — добра будзе поўніцца, прыбываць. Але ўсе гэтыя забабоны — пустыя і недарэч...»</comment>
      <origin>292232</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1814" sha1="pi4k0hr528bi23nbcuurhcffe0gdg7i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}У беларуса з гэтымі квадрамі зьвязана шмат забабонаў. Напрыклад, гной у полі стараюцца вывозіць пад поўня, збожжа класьці ў торп ці там сеяць пад поўня, зробіш пад поўня — добра будзе поўніцца, прыбываць. Але ўсе гэтыя забабоны — пустыя і недарэчныя. Прычым тут поўня? Вывезі гной пад поўня, ды не заары, трапіцца добры дожджык, і ўвесь гной змые, не паможа і поўня. Пасей дрэнныя зерняты на якіх-небудзь трох маргох, дык хоць там і пад тры поўні торп кладзі — усё роўна болей ня прыбудзе, як нажаў. І сапраўды, месяцу няма ніякай справы
{{Няма выявы}}
да людзей, да іх дабра. Падлягаючы нябесным законам, гэтае цьвёрдае, мёртвае цела і рухаецца і сьвеціць так, як гэта прымушае рабіць яго нябесная мэханіка і яго стан.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Розныя квадры месяца можна ўявіць сабе, калі зрабіць просты досьлед, як паказана на малюнку 22).&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Возьмем мячык або якую-небудзь кульку, абклеім яго белай паперай і будзем яго рухаць вакол так, каб ён займаў рознае становішча да нас і да запаленай лямпы. Тады да&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pi4k0hr528bi23nbcuurhcffe0gdg7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126492</id>
    <revision>
      <id>292233</id>
      <timestamp>2026-07-14T09:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «нас будуць павернуты розныя часткі асьветленай палавіны кулі і мы ясна ўбачым гэтыя квадры. &lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt; {{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Чаму месяц здаецца нам такім вялікім, як сонца? Чаму месяц заўсёды павернут да зямлі адным і тым самым бокам? Ці ё...»</comment>
      <origin>292233</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1021" sha1="rvenu6nwnrauhcwadj73bc45h3bcpq4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;нас будуць павернуты розныя часткі асьветленай палавіны кулі і мы ясна ўбачым гэтыя квадры.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Чаму месяц здаецца нам такім вялікім, як сонца? Чаму месяц заўсёды павернут да зямлі адным і тым самым бокам? Ці ёсьць на месяцы жыцьцё? Ад чаго паходзяць квадры?

{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Апішэце, якія існуюць забабоны пра квадры месяцаў у вашай вёсцы.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Сьвятло прабягае ў сэкунду 300.000 кілёмэтраў. Вылічце, за колькі часу даходзіць да нас сьвятло ад месяца.
&lt;/div&gt;


{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rvenu6nwnrauhcwadj73bc45h3bcpq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126493</id>
    <revision>
      <id>292234</id>
      <timestamp>2026-07-14T09:11:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{c|{{x-larger|II. {{разьбіўка|СОНЕЧНАЯ СЫСТЭМА}}}}{{накіравальная рыса|25em|height=0.1px}}{{накіравальная рыса|25em|height=0.1px}}}}     &lt;center&gt;{{larger|'''{{разьбіўка|Неба}}}}&lt;/center&gt; &lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt; {{gap|1.5em}}'''{{|Заданьні}}.&lt;/br&gt; {{gap|1.5em}}1. Наглядайце колер неба ўлетку перад дажджом і пасьля дажджу. Па...»</comment>
      <origin>292234</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3032" sha1="ne7p2cxeas9f83oodgsovye13p52mlk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|{{x-larger|II. {{разьбіўка|СОНЕЧНАЯ СЫСТЭМА}}}}{{накіравальная рыса|25em|height=0.1px}}{{накіравальная рыса|25em|height=0.1px}}}}


&lt;center&gt;{{larger|'''{{разьбіўка|Неба}}}}&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Наглядайце колер неба ўлетку перад дажджом і пасьля дажджу. Параўнайце вашы нагляданьні ды зрабеце вывад.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Наглядайце колер неба ўвосень або ўзімку ў хмарнае надвор‘е і ў яснае надвор‘е. Параўнайце колер неба ды запішэце, калі бывае пры гэтым высокае і нізкае неба.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}3. Налеце ў кантованую шлянку вады, пастаўце яе проці сонца так, каб прамені сонца праходзіла праз ваду, ды палічэце, колькі колераў мае праменчык сонца.
&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Даўнейшы чалавек думаў, што неба зроблена з блакітнага крышталю. Паднімаем угору галаву і бачым нібы тое самае: і сонца, і зоры, і месяц зьзяюць на аднолькавай адлегласьці ад зямлі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}У чым тут справа? А ў тым, што нашае вока мае некаторыя заганы. Яно можа адзначаць адлегласьці толькі да вядомае мяжы. За гэтай-жа мяжою ўсе прадметы выглядаюць для вока так, нібы яны разьмяркованы на аднолькавай адлегласьці. Пра коміны блізкіх да нас хат мы лёгка можам сказаць, які з іх бліжэй, а які далей. Але
варта глянуць на коміны далёкіх хат, і гэтага мы ўжо ня скажам: вока нам будзе паказваць, што абодвы коміны аддалены ад нас на аднолькавую адлегласьць. Гляньма на далёкі лес. Ці пазнаем мы, якое дрэва бліжэй, а якое далей? Не. Усе дрэвы такога лесу будуць выглядаць разьмяркованымі на аднолькавай адлегласьці ад нас (мал. 23).&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Вось тое-ж самае робіць нашае вока і з зоркамі ды месячыкамі. Да іх так далёка, што вока ня можа саўладаць з адлегласьцю, і таму паказвае, што яны аддалены ад нас на аднолькавую адлегласьць.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ne7p2cxeas9f83oodgsovye13p52mlk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292235</id>
      <parentid>292234</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T09:12:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292235</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3049" sha1="6mm0tvehm1bx1e5hk2wo0s4j5rphaz0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{c|{{x-larger|II. {{разьбіўка|СОНЕЧНАЯ СЫСТЭМА}}}}{{накіравальная рыса|25em|height=0.1px}}{{накіравальная рыса|25em|height=0.1px}}}}


&lt;center&gt;{{larger|'''{{разьбіўка|Неба}}}}&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Наглядайце колер неба ўлетку перад дажджом і пасьля дажджу. Параўнайце вашы нагляданьні ды зрабеце вывад.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Наглядайце колер неба ўвосень або ўзімку ў хмарнае надвор‘е і ў яснае надвор‘е. Параўнайце колер неба ды запішэце, калі бывае пры гэтым высокае і нізкае неба.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}3. Налеце ў кантованую шлянку вады, пастаўце яе проці сонца так, каб прамені сонца праходзіла праз ваду, ды палічэце, колькі колераў мае праменчык сонца.
&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Даўнейшы чалавек думаў, што неба зроблена з блакітнага крышталю. Паднімаем угору галаву і бачым нібы тое самае: і сонца, і зоры, і месяц зьзяюць на аднолькавай адлегласьці ад зямлі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}У чым тут справа? А ў тым, што нашае вока мае некаторыя заганы. Яно можа адзначаць адлегласьці толькі да вядомае мяжы. За гэтай-жа мяжою ўсе прадметы выглядаюць для вока так, нібы яны разьмяркованы на аднолькавай адлегласьці. Пра коміны блізкіх да нас хат мы лёгка можам сказаць, які з іх бліжэй, а які далей. Але
варта глянуць на коміны далёкіх хат, і гэтага мы ўжо ня скажам: вока нам будзе паказваць, што абодвы коміны аддалены ад нас на аднолькавую адлегласьць. Гляньма на далёкі лес. Ці пазнаем мы, якое дрэва бліжэй, а якое далей? Не. Усе дрэвы такога лесу будуць выглядаць разьмяркованымі на аднолькавай адлегласьці ад нас (мал. 23).&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Вось тое-ж самае робіць нашае вока і з зоркамі ды месячыкамі. Да іх так далёка, што вока ня можа саўладаць з адлегласьцю, і таму паказвае, што яны аддалены ад нас на аднолькавую адлегласьць.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6mm0tvehm1bx1e5hk2wo0s4j5rphaz0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292236</id>
      <parentid>292235</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T09:16:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292236</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3061" sha1="g5r9qc0ds2rqu5njg7kg1ae4nuzz46k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|II. {{разьбіўка|СОНЕЧНАЯ СЫСТЭМА}}}}&lt;/center&gt;
{{накіравальная рыса|100%|height=0.1px}}{{накіравальная рыса|100%|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''{{разьбіўка|Неба}}}}&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Наглядайце колер неба ўлетку перад дажджом і пасьля дажджу. Параўнайце вашы нагляданьні ды зрабеце вывад.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Наглядайце колер неба ўвосень або ўзімку ў хмарнае надвор‘е і ў яснае надвор‘е. Параўнайце колер неба ды запішэце, калі бывае пры гэтым высокае і нізкае неба.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}3. Налеце ў кантованую шлянку вады, пастаўце яе проці сонца так, каб прамені сонца праходзіла праз ваду, ды палічэце, колькі колераў мае праменчык сонца.
&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Даўнейшы чалавек думаў, што неба зроблена з блакітнага крышталю. Паднімаем угору галаву і бачым нібы тое самае: і сонца, і зоры, і месяц зьзяюць на аднолькавай адлегласьці ад зямлі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}У чым тут справа? А ў тым, што нашае вока мае некаторыя заганы. Яно можа адзначаць адлегласьці толькі да вядомае мяжы. За гэтай-жа мяжою ўсе прадметы выглядаюць для вока так, нібы яны разьмяркованы на аднолькавай адлегласьці. Пра коміны блізкіх да нас хат мы лёгка можам сказаць, які з іх бліжэй, а які далей. Але
варта глянуць на коміны далёкіх хат, і гэтага мы ўжо ня скажам: вока нам будзе паказваць, што абодвы коміны аддалены ад нас на аднолькавую адлегласьць. Гляньма на далёкі лес. Ці пазнаем мы, якое дрэва бліжэй, а якое далей? Не. Усе дрэвы такога лесу будуць выглядаць разьмяркованымі на аднолькавай адлегласьці ад нас (мал. 23).&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Вось тое-ж самае робіць нашае вока і з зоркамі ды месячыкамі. Да іх так далёка, што вока ня можа саўладаць з адлегласьцю, і таму паказвае, што яны аддалены ад нас на аднолькавую адлегласьць.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g5r9qc0ds2rqu5njg7kg1ae4nuzz46k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292239</id>
      <parentid>292236</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T09:17:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292239</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3062" sha1="hgqsohq3vrif3jzggbi9ce6n8phqip4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;center&gt;{{x-larger|II. {{разьбіўка|СОНЕЧНАЯ СЫСТЭМА}}}}&lt;/center&gt;
{{накіравальная рыса|100%|height=0.1px}}{{накіравальная рыса|100%|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''{{разьбіўка|Неба}}}}&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Заданьні}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}1. Наглядайце колер неба ўлетку перад дажджом і пасьля дажджу. Параўнайце вашы нагляданьні ды зрабеце вывад.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}2. Наглядайце колер неба ўвосень або ўзімку ў хмарнае надвор‘е і ў яснае надвор‘е. Параўнайце колер неба ды запішэце, калі бывае пры гэтым высокае і нізкае неба.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}3. Налеце ў кантованую шлянку вады, пастаўце яе проці сонца так, каб прамені сонца праходзіла праз ваду, ды палічэце, колькі колераў мае праменчык сонца.
&lt;/div&gt;
{{gap|1.5em}}Даўнейшы чалавек думаў, што неба зроблена з блакітнага крышталю. Паднімаем угору галаву і бачым нібы тое самае: і сонца, і зоры, і месяц зьзяюць на аднолькавай адлегласьці ад зямлі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}У чым тут справа? А ў тым, што нашае вока мае некаторыя заганы. Яно можа адзначаць адлегласьці толькі да вядомае мяжы. За гэтай-жа мяжою ўсе прадметы выглядаюць для вока так, нібы яны разьмяркованы на аднолькавай адлегласьці. Пра коміны блізкіх да нас хат мы лёгка можам сказаць, які з іх бліжэй, а які далей. Але
варта глянуць на коміны далёкіх хат, і гэтага мы ўжо ня скажам: вока нам будзе паказваць, што абодвы коміны аддалены ад нас на аднолькавую адлегласьць. Гляньма на далёкі лес. Ці пазнаем мы, якое дрэва бліжэй, а якое далей? Не. Усе дрэвы такога лесу будуць выглядаць разьмяркованымі на аднолькавай адлегласьці ад нас (мал. 23).&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Вось тое-ж самае робіць нашае вока і з зоркамі ды месячыкамі. Да іх так далёка, што вока ня можа саўладаць з адлегласьцю, і таму паказвае, што яны аддалены ад нас на аднолькавую адлегласьць.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hgqsohq3vrif3jzggbi9ce6n8phqip4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126494</id>
    <revision>
      <id>292240</id>
      <timestamp>2026-07-14T09:22:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1.5em}}Значыцца, ніякага крышталёвага небасхілу няма. Гэты небасхіл — толькі мана нашага вока.&lt;/br&gt; {{gap|1.5em}}Перад нашымі вачыма — толькі паветра, якім мы дыхаем. Чыстае паветра — зусім празрыстае, і таму праз яго вольна праходзіць сьвятло ад сонца ды мес...»</comment>
      <origin>292240</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1996" sha1="lhn639y33567siq52zr2t6rm5dfa6s9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Значыцца, ніякага крышталёвага небасхілу няма. Гэты небасхіл — толькі мана нашага вока.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Перад нашымі вачыма — толькі паветра, якім мы дыхаем. Чыстае паветра — зусім празрыстае, і таму праз яго вольна
праходзіць сьвятло ад сонца ды месячыка.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Але неба мае выгляд скляпеньня і ўдзень, бо часткі паветра, якія абкружаюць зямлю, адсьвечваюць ад сябе со-
{{Няма выявы}}
нечныя праменчыкі. Вось гэтыя асьветленыя сонцам верхнія часткі паветра здаюцца нам таксама, як і зоркі ноччу, — разьмешчанымі на адной і тэй самай адлегласьці ад нас. Таму яны і выглядаюць скляпеньнем.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Небаскляпеньне мае блакітны колер таму, што белы праменчык сонца сапраўды складаецца з сямі колераў:
чырвонага, аранжавага, жоўтага, зялёнага, блакітнага, сіняга і фіолетавага. Розныя целы прыроды адзін з гэтых колераў
адсьвечваюць, а рэшту паглынаюць. Дык вось цела будзе мець такі колер, які маюць адсьвечаныя ім колеры сонечнага праменчыка.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Часткі чыстага паветра адсьвечваюць, галоўным чынам, блакітны колер праменчыка. З гэтае прычыны небаскляпеньне і выглядае блакітным.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lhn639y33567siq52zr2t6rm5dfa6s9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126495</id>
    <revision>
      <id>292241</id>
      <timestamp>2026-07-14T09:29:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|1.5em}}Сапраўды, калі ў паветры шмат пылу і дыму, напрыклад, над вялікімі гарадамі, або калі ў паветры шмат пары вады — у хмарныя, туманныя або дажджыстыя дні, — то неба ня мае блакітнага колеру і здаецца нам шэрым. Пасьля-ж дажджу, калі прамываецца павет...»</comment>
      <origin>292241</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3495" sha1="f6nb8l4te4zj4mcwwuw4fdgzxo1xzb8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Сапраўды, калі ў паветры шмат пылу і дыму, напрыклад, над вялікімі гарадамі, або калі ў паветры шмат пары вады — у хмарныя, туманныя або дажджыстыя дні, — то неба ня мае блакітнага колеру і здаецца нам шэрым. Пасьля-ж дажджу, калі прамываецца паветра, неба набывае ясны блакітны колер.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}. Што думаў аб небаскляпеньні даўнейшы чалавек? Якую загану мае наша вока? Чаму неба выглядае скляпеньнем? Чаму неба мае блакітны колер?
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Дзе-ж знаходзяцца сонца, месяц ды зоры}}&lt;/center&gt;
{{gap|1.5em}}Небаскляпеньня, значыцца, няма. Дык дзе-ж тады знаходзіцца сонца, месяц ды зоры?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Уявім сабе, што мы наглядаем будову сусьвету з пункту, які знаходзіцца дзесьці далёка за межамі сусьвету.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Наколькі навука ведае, у гэтым месцы навокал нас была цемра, чорная прастора бяз зорак. Але ў розных кірунках мы-б заўважылі нейкае цьмянае зьзяньне, падобнае да зьзяньня рэдзенькай малочнай хмаркі. Адну з гэтых сьветлаватых хмарак мы будзем называць нашым {{разьбіўка|зоркавым сусьветам}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Пакуль мы набліжаемся да нашай сьветлай хмаркі, неба сьвятлее, і хутка сьвятло займае бадай палавіну неба. За намі застаецца цёмная прастора. Мы бачым, як
зьзяюць асобныя кропкі. Крыха-па-крысе іх відаць болей. Гэтыя кропкі — {{разьбіўка|нярухомыя зоркі}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Паляцім павальней і накіруемся на адну зорку. Яна ня з вельмі вялікіх. Але, як мы ляцім да яе, яна ўсё робіцца большай і яскравейшай. Вось яна бліскае, як Вэнэра; вось яна адкідае цені; вось пры яе сьвятле можна чытаць; урэшце, яна сьлепіць нашыя вочы. Яна стала падобна да маленькага сонца. Гэта і ёсьць нашае сонца. Спынімся на 10.000 мільёнаў кілёмэтраў ад яго. Паглядзім цяпер ва ўсе бакі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Мы бачым, на розных адлегласьцях ад сонца, восем падобных да зорак кропак. Калі мы будзем наглядаць іх
далей, то ўгледзім, што яны рухаюцца вакол сонца і {{перанос пачатак|абы|ходзяць}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f6nb8l4te4zj4mcwwuw4fdgzxo1xzb8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292242</id>
      <parentid>292241</parentid>
      <timestamp>2026-07-14T09:30:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292242</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3498" sha1="2e8mm6e8qpxa9l4b9twcqezwtu4d7qu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|1.5em}}Сапраўды, калі ў паветры шмат пылу і дыму, напрыклад, над вялікімі гарадамі, або калі ў паветры шмат пары вады — у хмарныя, туманныя або дажджыстыя дні, — то неба ня мае блакітнага колеру і здаецца нам шэрым. Пасьля-ж дажджу, калі прамываецца паветра, неба набывае ясны блакітны колер.
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{gap|1.5em}}'''{{разьбіўка|Пытаньні}}.''' Што думаў аб небаскляпеньні даўнейшы чалавек? Якую загану мае наша вока? Чаму неба выглядае скляпеньнем? Чаму неба мае блакітны колер?
&lt;/div&gt;
{{накіравальная рыса|4em|height=0.1px}}


&lt;center&gt;{{larger|'''Дзе-ж знаходзяцца сонца, месяц ды зоры}}&lt;/center&gt;
{{gap|1.5em}}Небаскляпеньня, значыцца, няма. Дык дзе-ж тады знаходзіцца сонца, месяц ды зоры?&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Уявім сабе, што мы наглядаем будову сусьвету з пункту, які знаходзіцца дзесьці далёка за межамі сусьвету.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Наколькі навука ведае, у гэтым месцы навокал нас была цемра, чорная прастора бяз зорак. Але ў розных кірунках мы-б заўважылі нейкае цьмянае зьзяньне, падобнае да зьзяньня рэдзенькай малочнай хмаркі. Адну з гэтых сьветлаватых хмарак мы будзем называць нашым {{разьбіўка|зоркавым сусьветам}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Пакуль мы набліжаемся да нашай сьветлай хмаркі, неба сьвятлее, і хутка сьвятло займае бадай палавіну неба. За намі застаецца цёмная прастора. Мы бачым, як
зьзяюць асобныя кропкі. Крыха-па-крысе іх відаць болей. Гэтыя кропкі — {{разьбіўка|нярухомыя зоркі}}.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Паляцім павальней і накіруемся на адну зорку. Яна ня з вельмі вялікіх. Але, як мы ляцім да яе, яна ўсё робіцца большай і яскравейшай. Вось яна бліскае, як Вэнэра; вось яна адкідае цені; вось пры яе сьвятле можна чытаць; урэшце, яна сьлепіць нашыя вочы. Яна стала падобна да маленькага сонца. Гэта і ёсьць нашае сонца. Спынімся на 10.000 мільёнаў кілёмэтраў ад яго. Паглядзім цяпер ва ўсе бакі.&lt;/br&gt;
{{gap|1.5em}}Мы бачым, на розных адлегласьцях ад сонца, восем падобных да зорак кропак. Калі мы будзем наглядаць іх
далей, то ўгледзім, што яны рухаюцца вакол сонца і {{перанос пачатак|абы|ходзяць}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2e8mm6e8qpxa9l4b9twcqezwtu4d7qu</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>