Шаблон:Галоўная старонка/Стужка вікінавінаў

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікікрыніцы</sitename>
    <dbname>bewikisource</dbname>
    <base>https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.11</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Аўтар</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Размовы пра аўтара</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Старонка</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Размовы пра старонку</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Індэкс</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Размовы пра індэкс</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Шаблон:Галоўная старонка/Стужка вікінавінаў</title>
    <ns>10</ns>
    <id>9254</id>
    <revision>
      <id>292418</id>
      <parentid>292204</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T18:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29475" sha1="7b2417puhy75m2zyvqns9puo29q3197" xml:space="preserve">&lt;!-- Пішыце ў стужку пад гэтай палоскай --&gt;
----
&lt;div style=&quot;height:500px;overflow:auto;&quot;&gt;
* {{Прапанаваны экспарт|Сусьвет і зямля (1929)}} 16.07.2026 ''[[Аўтар:Кастусь Гарабурда|Кастусь Гарабурда]]''. «[[Сусьвет і зямля (1929)|Сусьвет і зямля]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Сустрэча (1932)}} 13.07.2026 ''[[Аўтар:Рыгор Эпік|Рыгор Эпік]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Уладзімір Жылка|Уладзімер Жылка]]''. «[[Сустрэча (1932)|Сустрэча]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Biełarus (1913)/1913/8}} 11.07.2026 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Supołka aŭtaraŭ]]''. [[Biełarus (1913)/1913/8|«Biełarus», № 8]], 1913
* {{Прапанаваны экспарт|Нябесныя бегі (1931)}} 09.07.2026 ''[[Аўтар:Альберт Паўловіч|Альбэрт Паўловіч]]''. «[[Снапок (1921)|Снапок]]», 1921
* {{Прапанаваны экспарт|Нябесныя бегі (1931)}} 07.07.2026 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)|Гісторыя беларускае літэратуры]]», 1924
* {{Прапанаваны экспарт|Нябесныя бегі (1931)}} 06.07.2026 ''[[Аўтар:Язэп Драздовіч|Язэп Драздовіч]]''. «[[Нябесныя бегі (1931)|Нябесныя бегі]]», 1931
* {{Прапанаваны экспарт|Творы (Купала, 1942)}} 04.07.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]», 1942
* {{Прапанаваны экспарт|Люба Лук’янская (1937)}} 03.07.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Люба Лук’янская (1937)|Люба Лук’янская]]», 1937
* {{Прапанаваны экспарт|Запіскі Самсона Самасуя (1953)}} 01.07.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Мрый|Андрэй Мрый]]''. «[[Запіскі Самсона Самасуя (1953)|Запіскі Самсона Самасуя]]», 1953
----
* {{Прапанаваны экспарт|Зборнік «Роднага Краю» за 1934 год (1935)}} 29.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Зборнік «Роднага Краю» за 1934 год (1935)|Зборнік „Роднага Краю“ за 1934 год]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|Волаты (1929)}} 28.06.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Каспяровіч|Мікола Касьпяровіч]]''. «[[Волаты (1929)|Волаты]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925)}} 26.06.2026 ''[[Аўтар:Усевалад Ігнатоўскі|Усевалад Ігнатоўскі]]''. «[[Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925)|Кароткі нарыс гісторыі Беларусі]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)}} 24.06.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Adam Stankievič]]''. «[[U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi]]», 1938
* {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)}} 23.06.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі}} 18.06.2026 ''[[Аўтар:Аркадзь Быкаў|Аркадзь Быкаў]]''. «[[Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Канстанцін Кернажыцкі|Канстанцін Кернажыцкі]]''. «[[Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Вязьмо (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Вязьмо (1932)|Вязьмо]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)}} 08.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj]]», 1863
* {{Прапанаваны экспарт|Weliki Hospodarv presławnych Narodow…}} 05.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Weliki Hospodarv presławnych Narodow…]]», 1648
* {{Прапанаваны экспарт|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)}} 04.06.2026 ''[[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|Алесь Галынец]]''. «[[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Атрута (1927)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Атрута (1927)|Атрута]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|На чыгунцы (1928)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[На чыгунцы (1928)|На чыгунцы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)}} 02.06.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)|Падарунак Беларускаму Жаўнеру]]», 1920
----
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 30.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]''. «[[Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць (1903)|Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць]]», 1903
* {{Прапанаваны экспарт|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)}} 30.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Мэтодыка роднае мовы (1926)}} 27.05.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Канстанцін Міцкевіч]]''. «[[Мэтодыка роднае мовы (1926)|Мэтодыка роднае мовы]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Птушка на волі (1932)}} 20.05.2026 ''[[Аўтар:Вольга Сахарава|Ольга Сахарава]]''. «[[Птушка на волі (1932)|Птушка на волі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 18.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Карусь Каганец|Карусь Костровицки]]'' і ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|С. Шаулоўски]]''. «[[Гутарки аб неби и зямли (1907)|Гутарки аб неби и зямли]]», 1907
* {{Прапанаваны экспарт|Язэп Крушынскі (1929—1932)/2}} 16.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Язэп Крушынскі (1929—1932)/2|Язэп Крушынскі. Кніга другая]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|На крэсах усходніх (1933)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Ілья Гурскі|Ільля Гурскі]]''. «[[На крэсах усходніх (1933)|На крэсах усходніх]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Салавей (1928)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Салавей (1928)|Салавей]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Ab teatry (1927)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Станіслаў Грынкевіч|Stanisłaŭ Hrynkiewič]]''. «[[Ab teatry (1927)|Ab teatry]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/7}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/7|«Дзянніца», № 7]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/6}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/6|«Дзянніца», № 6]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/5}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/5|«Дзянніца», № 5]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/4}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/4|«Дзянніца», № 4]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Ветрагоны (1930)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Ветрагоны (1930)|Ветрагоны]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Пётр Гарбацэвіч-Клінцэвіч|Пётар Гарбацэвіч]]''. «[[Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)|Полёнізацыя Заходняй Беларусі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/3}} 06.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/3|«Дзянніца», № 3]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Суд (1925, Вільня)}} 05.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Суд (1925, Вільня)|Суд]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/2}} 05.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/2|«Дзянніца», № 2]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|На зломе (1925)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Янка Нёманскі|Янка Нёманскі]]''. «[[На зломе (1925)|На зломе]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|За двадцаць пяць гадоў (1928)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[За двадцаць пяць гадоў (1928)|За двадцаць пяць гадоў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/1}} 03.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/1|«Дзянніца», № 1]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзесяць (1930)}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Дзесяць (1930)|Дзесяць]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Мікола Ільяшэвіч|Мікола Ільяшэвіч]]''. «[[Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Полымя (часопіс)/1922/1}} 01.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Полымя (часопіс)/1922/1|«Полымя», № 1]], 1922
----
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданні (Бядуля, 1947)}} 29.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Змітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданні (Бядуля, 1947)|Апавяданні]]», 1947
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданьні (Бядуля, 1926)}} 27.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданьні (Бядуля, 1926)|Апавяданьні]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Абдзіраловіч і Барыка}} 25.04.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]]''. «[[Абдзіраловіч і Барыка]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Smyk biełaruski (1908)}} 24.04.2026 ''[[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Symon Reŭka s pad Barysowa]]''. «[[Smyk biełaruski (1908)|Smyk biełaruski]]», 1908
* {{Прапанаваны экспарт|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)}} 23.04.2026 ''[[Аўтар:Сяргей Паўловіч|Сяргей Паўловіч]]''. «[[Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|На зачарованых гонях (1927)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[На зачарованых гонях (1927)|На зачарованых гонях]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Рэволюцыйным шляхам (1928)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Рэволюцыйным шляхам (1928)|Рэволюцыйным шляхам]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Над ракою Арэсай (1933)}} 12.04.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Над ракою Арэсай (1933)|Над ракою Арэсай]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Вогнішча барацьбы (1930)}} 08.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Вогнішча барацьбы (1930)|Вогнішча барацьбы]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка}} 04.04.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка|З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)}} 03.04.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімер Сваяк]]''. «[[Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі]]», 1992
----
* {{Прапанаваны экспарт|Бацькаў сын (1932)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Бацькаў сын (1932)|Бацькаў сын]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Бярозка (1923)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]''. «[[Бярозка (1923)|Бярозка]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Янка Канцавы (1924)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімір Сваяк]]''. «[[Янка Канцавы (1924)|Янка Канцавы]]», 1924
* {{Прапанаваны экспарт|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Тамаш Грыб|Тамаш Грыб]]''. «[[И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|1905 год (1926)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Уладзімір Ленін|Уладзімір Ленін]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Канстанцін Ламака|Канстанцін Ламака]]''. «[[1905 год (1926)|1905 год]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Hołas dušy (1949)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Ks. K. Stepovič]]''. «[[Hołas dušy (1949)|Hołas dušy]]», 1949
* {{Прапанаваны экспарт|Кат у белай манішцы (1942)}} 13.03.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Кат у белай манішцы (1942)|Кат у белай манішцы]]», 1942
* {{Прапанаваны экспарт|Skarb (1927)}} 12.03.2026 ''[[Аўтар:Ян Васілеўскі (1885—1948)|Jan Wasileŭski]]''. «[[Skarb (1927)|Skarb]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)|Rodnaja mowa ŭ światyniach]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|А што далей? (Шыла)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Мікола Шыла|Мікола Шыла]]''. «[[А што далей? (Шыла)|А што далей?]]», 1948
* {{Прапанаваны экспарт|Ляля Мэнке (Луцкевіч)}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Ляля Мэнке (Луцкевіч)|Ляля Мэнке]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Стагодзьдзе новага беларускага друку}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнт Гадлеўскі]]''. «[[Стагодзьдзе новага беларускага друку|Стагодзьдзе новага беларускага друку]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|11 ліпеня (1930)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Ілары Барашка|Ілары Барашка]]''. «[[11 ліпеня (1930)|11 ліпеня]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)|Другое чытанне для дзяцей беларусаў]]», 1909
----
* {{Прапанаваны экспарт|Сымон Музыка (1925)}} 28.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Сымон Музыка (1925)|Сымон Музыка]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Лябірынты (1944)}} 26.02.2026 ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]''. «[[Лябірынты (1944)|Лябірынты]]», 1944
* {{Прапанаваны экспарт|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Фадзей Руткоўскі|Fadziej Rutkoŭski]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Wincuk Marcinkiewicz]]''. «[[Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła]]», 1910
* {{Прапанаваны экспарт|Гудкі (1931)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Гудкі (1931)|Гудкі]]», 1931
* {{Прапанаваны экспарт|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Сяргей_Замбржыцкі|Сяргей Замбржыцкі]]''. «[[«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа)]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Гірт з воўчага логу (1930)}} 19.02.2026 ''[[Аўтар:Яніс Райніс|Яніс Райніс]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Язэп Дыла|Назар Бываеўскі]]''. «[[Гірт з воўчага логу (1930)|Гірт з воўчага логу]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|З літуанізмаў у беларускай мове}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[З літуанізмаў у беларускай мове|З літуанізмаў у беларускай мове]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры]]», 1921
* {{Прапанаваны экспарт|Закаханая (Салагуб)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Алесь Салагуб|Алесь Салагуб]]''. «[[Закаханая (Салагуб)|Закаханая]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі]]», 1919
* {{Прапанаваны экспарт|Напор (1933)}} 15.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Напор (1933)|Напор]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Гапонъ (1909)}} 13.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Гапонъ (1909)|Гапонъ]]», 1909
* {{Прапанаваны экспарт|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)}} 11.02.2026 ''[[Аўтар:Пятро Мятла|Пятро Мятла]]''. «[[Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Ігнат Дварчанін|Ігнат Дварчанін]]''. «[[Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Гаўрыіл Сушкін|Гаўрыіл Сушкін]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Адвечная песьня (1927)}} 08.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Адвечная песьня (1927)|Адвечная песьня]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|400-лецьце Літоўскага Статуту}} 06.02.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Шкялёнак|Мікалай Шкялёнак]]''. «[[400-лецьце Літоўскага Статуту|400-лецьце Літоўскага Статуту]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Zyla Karalewič (1937)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Сцяпан Васільчанка|Sciapan Wasilčenko]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zyla Karalewič (1937)|Zyla Karalewič]]», 1937
* {{Прапанаваны экспарт|На рубяжы (1925)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[На рубяжы (1925)|На рубяжы]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Alenčyna wiasielle (1923)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Зязюля|Андрэй Зязюля]]''. «[[Alenčyna wiasielle (1923)|Alenčyna wiasielle]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Шляхам жыцьця (1923)|Шляхам жыцьця]]», 1923
----
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 25.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Устаноўка (1930)|Устаноўка]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)}} 24.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)|Сшытак вершаў (1938—1946)]]», 1946
* {{Прапанаваны экспарт|На загонах (1928)}} 23.1.2026 ''[[Аўтар:Васіль Каваль|Васіль Каваль]]''. «[[На загонах (1928)|На загонах]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Сьцежкі-дарожкі (1928))}} 21.1.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Сьцежкі-дарожкі (1928)|Сьцежкі-дарожкі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Руска-беларускі слоўнік (1937)}} 20.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускі слоўнік]]», 1937
----
{{справа|''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2012|2012]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2013|2013]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2014|2014]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2015|2015]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2016|2016]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2017|2017]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2019|2019]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2020|2020]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2021|2021]], ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2022|2022]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2023|2023]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2024|2024]]''
''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2025|2025]]''}}
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7b2417puhy75m2zyvqns9puo29q3197</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292482</id>
      <parentid>292418</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T11:55:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29700" sha1="jsjdmbej72w42ovsdp4l9jl4qb48qzw" xml:space="preserve">&lt;!-- Пішыце ў стужку пад гэтай палоскай --&gt;
----
&lt;div style=&quot;height:500px;overflow:auto;&quot;&gt;
* {{Прапанаваны экспарт|Biełarus (1913)/1913/9-10}} 17.07.2026 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Supołka aŭtaraŭ]]''. [[Biełarus (1913)/1913/9-10|«Biełarus», № 9-10]], 1913
* {{Прапанаваны экспарт|Сусьвет і зямля (1929)}} 16.07.2026 ''[[Аўтар:Кастусь Гарабурда|Кастусь Гарабурда]]''. «[[Сусьвет і зямля (1929)|Сусьвет і зямля]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Сустрэча (1932)}} 13.07.2026 ''[[Аўтар:Рыгор Эпік|Рыгор Эпік]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Уладзімір Жылка|Уладзімер Жылка]]''. «[[Сустрэча (1932)|Сустрэча]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Biełarus (1913)/1913/8}} 11.07.2026 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Supołka aŭtaraŭ]]''. [[Biełarus (1913)/1913/8|«Biełarus», № 8]], 1913
* {{Прапанаваны экспарт|Нябесныя бегі (1931)}} 09.07.2026 ''[[Аўтар:Альберт Паўловіч|Альбэрт Паўловіч]]''. «[[Снапок (1921)|Снапок]]», 1921
* {{Прапанаваны экспарт|Нябесныя бегі (1931)}} 07.07.2026 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)|Гісторыя беларускае літэратуры]]», 1924
* {{Прапанаваны экспарт|Нябесныя бегі (1931)}} 06.07.2026 ''[[Аўтар:Язэп Драздовіч|Язэп Драздовіч]]''. «[[Нябесныя бегі (1931)|Нябесныя бегі]]», 1931
* {{Прапанаваны экспарт|Творы (Купала, 1942)}} 04.07.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]», 1942
* {{Прапанаваны экспарт|Люба Лук’янская (1937)}} 03.07.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Люба Лук’янская (1937)|Люба Лук’янская]]», 1937
* {{Прапанаваны экспарт|Запіскі Самсона Самасуя (1953)}} 01.07.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Мрый|Андрэй Мрый]]''. «[[Запіскі Самсона Самасуя (1953)|Запіскі Самсона Самасуя]]», 1953
----
* {{Прапанаваны экспарт|Зборнік «Роднага Краю» за 1934 год (1935)}} 29.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Зборнік «Роднага Краю» за 1934 год (1935)|Зборнік „Роднага Краю“ за 1934 год]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|Волаты (1929)}} 28.06.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Каспяровіч|Мікола Касьпяровіч]]''. «[[Волаты (1929)|Волаты]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925)}} 26.06.2026 ''[[Аўтар:Усевалад Ігнатоўскі|Усевалад Ігнатоўскі]]''. «[[Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925)|Кароткі нарыс гісторыі Беларусі]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)}} 24.06.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Adam Stankievič]]''. «[[U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi]]», 1938
* {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)}} 23.06.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі}} 18.06.2026 ''[[Аўтар:Аркадзь Быкаў|Аркадзь Быкаў]]''. «[[Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Канстанцін Кернажыцкі|Канстанцін Кернажыцкі]]''. «[[Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Вязьмо (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Вязьмо (1932)|Вязьмо]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)}} 08.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj]]», 1863
* {{Прапанаваны экспарт|Weliki Hospodarv presławnych Narodow…}} 05.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Weliki Hospodarv presławnych Narodow…]]», 1648
* {{Прапанаваны экспарт|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)}} 04.06.2026 ''[[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|Алесь Галынец]]''. «[[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Атрута (1927)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Атрута (1927)|Атрута]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|На чыгунцы (1928)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[На чыгунцы (1928)|На чыгунцы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)}} 02.06.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)|Падарунак Беларускаму Жаўнеру]]», 1920
----
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 30.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]''. «[[Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць (1903)|Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць]]», 1903
* {{Прапанаваны экспарт|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)}} 30.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Мэтодыка роднае мовы (1926)}} 27.05.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Канстанцін Міцкевіч]]''. «[[Мэтодыка роднае мовы (1926)|Мэтодыка роднае мовы]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Птушка на волі (1932)}} 20.05.2026 ''[[Аўтар:Вольга Сахарава|Ольга Сахарава]]''. «[[Птушка на волі (1932)|Птушка на волі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 18.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Карусь Каганец|Карусь Костровицки]]'' і ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|С. Шаулоўски]]''. «[[Гутарки аб неби и зямли (1907)|Гутарки аб неби и зямли]]», 1907
* {{Прапанаваны экспарт|Язэп Крушынскі (1929—1932)/2}} 16.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Язэп Крушынскі (1929—1932)/2|Язэп Крушынскі. Кніга другая]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|На крэсах усходніх (1933)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Ілья Гурскі|Ільля Гурскі]]''. «[[На крэсах усходніх (1933)|На крэсах усходніх]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Салавей (1928)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Салавей (1928)|Салавей]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Ab teatry (1927)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Станіслаў Грынкевіч|Stanisłaŭ Hrynkiewič]]''. «[[Ab teatry (1927)|Ab teatry]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/7}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/7|«Дзянніца», № 7]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/6}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/6|«Дзянніца», № 6]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/5}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/5|«Дзянніца», № 5]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/4}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/4|«Дзянніца», № 4]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Ветрагоны (1930)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Ветрагоны (1930)|Ветрагоны]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Пётр Гарбацэвіч-Клінцэвіч|Пётар Гарбацэвіч]]''. «[[Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)|Полёнізацыя Заходняй Беларусі]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/3}} 06.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/3|«Дзянніца», № 3]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Суд (1925, Вільня)}} 05.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Суд (1925, Вільня)|Суд]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/2}} 05.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/2|«Дзянніца», № 2]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|На зломе (1925)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Янка Нёманскі|Янка Нёманскі]]''. «[[На зломе (1925)|На зломе]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|За двадцаць пяць гадоў (1928)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[За двадцаць пяць гадоў (1928)|За двадцаць пяць гадоў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/1}} 03.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/1|«Дзянніца», № 1]], 1916
* {{Прапанаваны экспарт|Дзесяць (1930)}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Дзесяць (1930)|Дзесяць]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Мікола Ільяшэвіч|Мікола Ільяшэвіч]]''. «[[Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Полымя (часопіс)/1922/1}} 01.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Полымя (часопіс)/1922/1|«Полымя», № 1]], 1922
----
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданні (Бядуля, 1947)}} 29.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Змітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданні (Бядуля, 1947)|Апавяданні]]», 1947
* {{Прапанаваны экспарт|Апавяданьні (Бядуля, 1926)}} 27.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданьні (Бядуля, 1926)|Апавяданьні]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Абдзіраловіч і Барыка}} 25.04.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]]''. «[[Абдзіраловіч і Барыка]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Smyk biełaruski (1908)}} 24.04.2026 ''[[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Symon Reŭka s pad Barysowa]]''. «[[Smyk biełaruski (1908)|Smyk biełaruski]]», 1908
* {{Прапанаваны экспарт|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)}} 23.04.2026 ''[[Аўтар:Сяргей Паўловіч|Сяргей Паўловіч]]''. «[[Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|На зачарованых гонях (1927)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[На зачарованых гонях (1927)|На зачарованых гонях]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Рэволюцыйным шляхам (1928)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Рэволюцыйным шляхам (1928)|Рэволюцыйным шляхам]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Над ракою Арэсай (1933)}} 12.04.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Над ракою Арэсай (1933)|Над ракою Арэсай]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Вогнішча барацьбы (1930)}} 08.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Вогнішча барацьбы (1930)|Вогнішча барацьбы]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка}} 04.04.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка|З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)}} 03.04.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімер Сваяк]]''. «[[Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі]]», 1992
----
* {{Прапанаваны экспарт|Бацькаў сын (1932)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Бацькаў сын (1932)|Бацькаў сын]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Бярозка (1923)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]''. «[[Бярозка (1923)|Бярозка]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Янка Канцавы (1924)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімір Сваяк]]''. «[[Янка Канцавы (1924)|Янка Канцавы]]», 1924
* {{Прапанаваны экспарт|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Тамаш Грыб|Тамаш Грыб]]''. «[[И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|1905 год (1926)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Уладзімір Ленін|Уладзімір Ленін]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Канстанцін Ламака|Канстанцін Ламака]]''. «[[1905 год (1926)|1905 год]]», 1926
* {{Прапанаваны экспарт|Hołas dušy (1949)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Ks. K. Stepovič]]''. «[[Hołas dušy (1949)|Hołas dušy]]», 1949
* {{Прапанаваны экспарт|Кат у белай манішцы (1942)}} 13.03.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Кат у белай манішцы (1942)|Кат у белай манішцы]]», 1942
* {{Прапанаваны экспарт|Skarb (1927)}} 12.03.2026 ''[[Аўтар:Ян Васілеўскі (1885—1948)|Jan Wasileŭski]]''. «[[Skarb (1927)|Skarb]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)|Rodnaja mowa ŭ światyniach]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|А што далей? (Шыла)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Мікола Шыла|Мікола Шыла]]''. «[[А што далей? (Шыла)|А што далей?]]», 1948
* {{Прапанаваны экспарт|Ляля Мэнке (Луцкевіч)}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Ляля Мэнке (Луцкевіч)|Ляля Мэнке]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Стагодзьдзе новага беларускага друку}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнт Гадлеўскі]]''. «[[Стагодзьдзе новага беларускага друку|Стагодзьдзе новага беларускага друку]]», 1935
* {{Прапанаваны экспарт|11 ліпеня (1930)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Ілары Барашка|Ілары Барашка]]''. «[[11 ліпеня (1930)|11 ліпеня]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)|Другое чытанне для дзяцей беларусаў]]», 1909
----
* {{Прапанаваны экспарт|Сымон Музыка (1925)}} 28.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Сымон Музыка (1925)|Сымон Музыка]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Лябірынты (1944)}} 26.02.2026 ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]''. «[[Лябірынты (1944)|Лябірынты]]», 1944
* {{Прапанаваны экспарт|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Фадзей Руткоўскі|Fadziej Rutkoŭski]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37]]», 1936
* {{Прапанаваны экспарт|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Wincuk Marcinkiewicz]]''. «[[Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła]]», 1910
* {{Прапанаваны экспарт|Гудкі (1931)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Гудкі (1931)|Гудкі]]», 1931
* {{Прапанаваны экспарт|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Сяргей_Замбржыцкі|Сяргей Замбржыцкі]]''. «[[«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа)]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Гірт з воўчага логу (1930)}} 19.02.2026 ''[[Аўтар:Яніс Райніс|Яніс Райніс]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Язэп Дыла|Назар Бываеўскі]]''. «[[Гірт з воўчага логу (1930)|Гірт з воўчага логу]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|З літуанізмаў у беларускай мове}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[З літуанізмаў у беларускай мове|З літуанізмаў у беларускай мове]]», 1939
* {{Прапанаваны экспарт|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры]]», 1921
* {{Прапанаваны экспарт|Закаханая (Салагуб)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Алесь Салагуб|Алесь Салагуб]]''. «[[Закаханая (Салагуб)|Закаханая]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі]]», 1919
* {{Прапанаваны экспарт|Напор (1933)}} 15.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Напор (1933)|Напор]]», 1933
* {{Прапанаваны экспарт|Гапонъ (1909)}} 13.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Гапонъ (1909)|Гапонъ]]», 1909
* {{Прапанаваны экспарт|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)}} 11.02.2026 ''[[Аўтар:Пятро Мятла|Пятро Мятла]]''. «[[Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе]]», 1932
* {{Прапанаваны экспарт|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Ігнат Дварчанін|Ігнат Дварчанін]]''. «[[Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Гаўрыіл Сушкін|Гаўрыіл Сушкін]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Адвечная песьня (1927)}} 08.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Адвечная песьня (1927)|Адвечная песьня]]», 1927
* {{Прапанаваны экспарт|400-лецьце Літоўскага Статуту}} 06.02.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Шкялёнак|Мікалай Шкялёнак]]''. «[[400-лецьце Літоўскага Статуту|400-лецьце Літоўскага Статуту]]», 1929
* {{Прапанаваны экспарт|Zyla Karalewič (1937)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Сцяпан Васільчанка|Sciapan Wasilčenko]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zyla Karalewič (1937)|Zyla Karalewič]]», 1937
* {{Прапанаваны экспарт|На рубяжы (1925)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[На рубяжы (1925)|На рубяжы]]», 1925
* {{Прапанаваны экспарт|Alenčyna wiasielle (1923)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Зязюля|Андрэй Зязюля]]''. «[[Alenčyna wiasielle (1923)|Alenčyna wiasielle]]», 1923
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Шляхам жыцьця (1923)|Шляхам жыцьця]]», 1923
----
* {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 25.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Устаноўка (1930)|Устаноўка]]», 1930
* {{Прапанаваны экспарт|Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)}} 24.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)|Сшытак вершаў (1938—1946)]]», 1946
* {{Прапанаваны экспарт|На загонах (1928)}} 23.1.2026 ''[[Аўтар:Васіль Каваль|Васіль Каваль]]''. «[[На загонах (1928)|На загонах]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Сьцежкі-дарожкі (1928))}} 21.1.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Сьцежкі-дарожкі (1928)|Сьцежкі-дарожкі]]», 1928
* {{Прапанаваны экспарт|Руска-беларускі слоўнік (1937)}} 20.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускі слоўнік]]», 1937
----
{{справа|''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2012|2012]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2013|2013]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2014|2014]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2015|2015]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2016|2016]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2017|2017]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2019|2019]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2020|2020]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2021|2021]], ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2022|2022]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2023|2023]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2024|2024]]''
''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2025|2025]]''}}
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jsjdmbej72w42ovsdp4l9jl4qb48qzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Індэкс:Biełarus. 1913. № 9-10.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>66144</id>
    <revision>
      <id>292481</id>
      <parentid>165397</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T11:49:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292481</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="234" sha1="ojqo5bjs9zzr8toejwfy59zf4rn9pru" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=Biełarus
|Language=be
|Volume=[[Biełarus (1913)/1913/9-10|№ 9-10]]
|Author=
|Translator=
|Editor=[[Аўтар:Антон Бычкоўскі|Antoni Byczkoŭski]]
|Illustrator=
|School=
|Publisher=[[Аўтар:Антон Бычкоўскі|Antoni Byczkoŭski]]&lt;br /&gt;Drukarnia „Znicz“
|Address=Wilnia
|Year=1913
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>ojqo5bjs9zzr8toejwfy59zf4rn9pru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Індэкс:Сусьвет і зямля (1929).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>79098</id>
    <revision>
      <id>292417</id>
      <parentid>189815</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T18:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292417</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="249" sha1="4rzbwsdh1hyca92167xd34g59jtn3sh" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=book
|Title=[[Сусьвет і зямля (1929)|Сусьвет і зямля]]
|Language=be
|Volume=
|Author=[[Аўтар:Кастусь Гарабурда|Кастусь Гарабурда]]
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=Беларускае Дзяржаўнае Выдавецтва
|Address=Менск
|Year=1929
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>4rzbwsdh1hyca92167xd34g59jtn3sh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Будучыня (1947).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81442</id>
    <revision>
      <id>292448</id>
      <parentid>194650</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T20:53:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>292448</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="597" sha1="ru1q1qz8864bm4dn9ds4vdt9o2w3lvj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Накіравальная рыса||height=5px}}
{{Накіравальная рыса||height=2px}}

{{Цэнтар|ЭДУАРД САМУЙЛЁНАК|памер=200%}}


{{Цэнтар|'''{{Чырвоны|БУДУЧЫНЯ}}'''|памер=200%}}


{{Цэнтар|РАМАН&lt;br /&gt;У&lt;br /&gt;ЧАТЫРОХ&lt;br /&gt;ЧАСТКАХ|памер=160%}}


{{Накіравальная рыса||height=5px}}
{{Накіравальная рыса||height=2px}}

{{Цэнтар|{{smaller|ДЗЯРЖАЎНАЕ ВЫДАВЕЦТВА БССР}}}}
{{Цэнтар|{{smaller|{{Разьбіўка|МІНСК 1947}}}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ru1q1qz8864bm4dn9ds4vdt9o2w3lvj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Будучыня (1947).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81443</id>
    <revision>
      <id>292447</id>
      <parentid>194651</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T20:53:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>292447</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="690" sha1="nr5o7uykws2ojtppa3whv9o27ww1hv3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Накіравальная рыса||height=5px}}
{{Накіравальная рыса||height=2px}}

{{Цэнтар|ВЫБРАНЫЯ ТВОРЫ|памер=200%}}


{{Цэнтар|'''{{Чырвоны|БЕЛАРУСКАЙ&lt;br /&gt;{{Разьбіўка|СОВЕЦКАЙ}}&lt;br /&gt;ЛІТАРАТУРЫ}}'''|памер=200%}}


{{***3||100%|5|перад=1em|пасьля=1em}}


{{Цэнтар|'''{{Чырвоны|1917—1947}}'''|памер=120%}}


{{Накіравальная рыса||height=5px}}
{{Накіравальная рыса||height=2px}}

{{Цэнтар|{{smaller|ДЗЯРЖАЎНАЕ ВЫДАВЕЦТВА БССР}}}}
{{Цэнтар|{{smaller|{{Разьбіўка|МІНСК}}}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nr5o7uykws2ojtppa3whv9o27ww1hv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Будучыня (1947).pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81446</id>
    <revision>
      <id>292445</id>
      <parentid>194656</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T20:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>292445</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="413" sha1="3y73kt9kmx7b5of8c18y3lvdx3b0kxg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{block center/s|style=width:100%; max-width:20em; border:4px solid black}}
{{Цэнтар|{{Разьбіўка|ЭДУАРД&lt;br /&gt;САМУЙЛЁНАК}}|памер=120%}}


{{Цэнтар|БУДУЧЫНЯ|памер=300%}}


{{Цэнтар|{{Разьбіўка|РАМАН}}|памер=120%}}


{{Цэнтар|ДЗЯРЖАЎНАЕ ВЫДАВЕЦТВА БССР}}
{{Цэнтар|МІНСК 1947}}
{{block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3y73kt9kmx7b5of8c18y3lvdx3b0kxg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292446</id>
      <parentid>292445</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T20:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>292446</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="438" sha1="f8rscaw1f9sir67zi2kwad0s7xy7enr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{block center/s|style=width:100%; max-width:20em; border:4px solid black}}
{{Цэнтар|{{Разьбіўка|ЭДУАРД&lt;br /&gt;САМУЙЛЁНАК}}|памер=120%}}


{{Цэнтар|БУДУЧЫНЯ|памер=300%}}


{{Цэнтар|{{Разьбіўка|РАМАН}}|памер=120%}}

{{Няма выявы}}


{{Цэнтар|ДЗЯРЖАЎНАЕ ВЫДАВЕЦТВА БССР}}
{{Цэнтар|МІНСК 1947}}
{{block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f8rscaw1f9sir67zi2kwad0s7xy7enr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Biełarus (1913)/1913/9-10</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97171</id>
    <revision>
      <id>292461</id>
      <parentid>292047</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T09:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2221" sha1="1fcu039wob0xyrr2vxyy4tydu18r1p5" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Biełarus. № 9-10
 | безаўтара = 
 | год       = 14 сакавіка 1913 году
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Газэта
 | папярэдні = [[Biełarus (1913)/1913/8|№ 8]]
 | наступны  = [[Biełarus (1913)/1913/11-12|№ 11-12]]
 | анатацыі  = 
}}

&lt;pages index=&quot;Biełarus. 1913. № 9-10.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; onlysection=&quot;Верхавіна&quot; /&gt;

* ''[[Аўтар:Антон Бычкоўскі|Antoni B]]''. [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Adwiecznaja mowa…|⁂ (Adwiecznaja mowa…)]]
* [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Katalickaja chata|Katalickaja chata]]
* ''[[Аўтар:Альберт Паўловіч|Albert Paŭłowicz]]''. [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Na szlachu|Na szlachu]]
* ''[[Аўтар:Юрка Муха|Jurka Mucha]]''. [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Chto jana?|Chto jana?]]
* [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Kaścielny kalendar|Kaścielny kalendar. Marec]]
* ''[[Аўтар:Баляслаў Пачопка|B. P—ko]]''. [[Biełarus (1913)/1913/8/40 muczynikaŭ|40 muczynikaŭ]]
* '''[[Biełarus (1913)/1913/9-10/Kaścielnyje wiedamaści|Kaścielnyje wiedamaści]]'''
* '''[[Biełarus (1913)/1913/9-10/Szto czuwać|Szto czuwać]]'''
* '''Piszuć da nas.'''
** ''[[Аўтар:Андрэй Зязюля|A. Z]]''. [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Piszuć da nas/M. Uźlany|M. Uźlany, Minsk. hub. Ihum. paw.]]
* '''[[Biełarus (1913)/1913/9-10/Wiestki z zahranicy|Wiestki z zahranicy]]'''
* ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Lo—nik]]''. [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Nasza Haspadarka|Nasza Haspadarka]]
* ''[[Аўтар:Баляслаў Лапыр|Bolesłaŭ Łapyr]]''. [[Biełarus (1913)/1913/9-10/List ŭ redakciju|List ŭ redakciju]]
* '''[[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna|Usiaczyna]]'''
* [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna/Dumki|Dumki]]
* [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna/Zahadki|Zahadki]]
* [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna/Żarty i prykazki|Żarty i prykazki]]
* [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Swaja poczta|Swaja poczta]]

&lt;pages index=&quot;Biełarus. 1913. № 9-10.pdf&quot; from=&quot;8&quot; to=&quot;8&quot; onlysection=&quot;Рэдактар&quot; /&gt;

{{PD-Расейская імпэрыя}}</text>
      <sha1>1fcu039wob0xyrr2vxyy4tydu18r1p5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292464</id>
      <parentid>292461</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T10:34:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2224" sha1="agr8gic26pmj0mqdgy0veo9hz96t7sc" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Biełarus. № 9-10
 | безаўтара = 
 | год       = 14 сакавіка 1913 году
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Газэта
 | папярэдні = [[Biełarus (1913)/1913/8|№ 8]]
 | наступны  = [[Biełarus (1913)/1913/11-12|№ 11-12]]
 | анатацыі  = 
}}

&lt;pages index=&quot;Biełarus. 1913. № 9-10.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; onlysection=&quot;Верхавіна&quot; /&gt;

* ''[[Аўтар:Антон Бычкоўскі|Antoni B]]''. [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Adwiecznaja mowa…|⁂ (Adwiecznaja mowa…)]]
* [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Katalickaja chata|Katalickaja chata]]
* ''[[Аўтар:Альберт Паўловіч|Albert Paŭłowicz]]''. [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Na szlachu|Na szlachu]]
* ''[[Аўтар:Юрка Муха|Jurka Mucha]]''. [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Chto jana?|Chto jana?]]
* [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Kaścielny kalendar|Kaścielny kalendar. Marec]]
* ''[[Аўтар:Баляслаў Пачопка|B. P—ko]]''. [[Biełarus (1913)/1913/9-10/40 muczynikaŭ|40 muczynikaŭ]]
* '''[[Biełarus (1913)/1913/9-10/Kaścielnyje wiedamaści|Kaścielnyje wiedamaści]]'''
* '''[[Biełarus (1913)/1913/9-10/Szto czuwać|Szto czuwać]]'''
* '''Piszuć da nas.'''
** ''[[Аўтар:Андрэй Зязюля|A. Z]]''. [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Piszuć da nas/M. Uźlany|M. Uźlany, Minsk. hub. Ihum. paw.]]
* '''[[Biełarus (1913)/1913/9-10/Wiestki z zahranicy|Wiestki z zahranicy]]'''
* ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Lo—nik]]''. [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Nasza Haspadarka|Nasza Haspadarka]]
* ''[[Аўтар:Баляслаў Лапыр|Bolesłaŭ Łapyr]]''. [[Biełarus (1913)/1913/9-10/List ŭ redakciju|List ŭ redakciju]]
* '''[[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna|Usiaczyna]]'''
* [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna/Dumki|Dumki]]
* [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna/Zahadki|Zahadki]]
* [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna/Żarty i prykazki|Żarty i prykazki]]
* [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Swaja poczta|Swaja poczta]]

&lt;pages index=&quot;Biełarus. 1913. № 9-10.pdf&quot; from=&quot;8&quot; to=&quot;8&quot; onlysection=&quot;Рэдактар&quot; /&gt;

{{PD-Расейская імпэрыя}}</text>
      <sha1>agr8gic26pmj0mqdgy0veo9hz96t7sc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/165</title>
    <ns>104</ns>
    <id>100420</id>
    <revision>
      <id>292419</id>
      <parentid>237456</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T18:02:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292419</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3722" sha1="rh2r41kvshl9m1t5dzir0h275jsix3c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|{{Разьбіўка|ЗЬМЕСТ}}|памер=120%}}

{{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}}
{{Калёнтытул|right=Стар.}}

{{Калёнтытул|left='''[[Краязнаўства (1929)/Краязнаўства, яго задачы і гісторыя|Краязнаўства, яго задачы і гісторыя]]'''}}

{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўства і яго мэты|9{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Польскае краязнаўства на Беларусі|13{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Рускае краязнаўства на Беларусі|16{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}„[[Наша Ніва (1906)|Наша Ніва]]“ як краязнаўчы цэнтр|47{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Першыя беларускія краязнаўчыя організацыі|58{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}

{{Калёнтытул|left='''[[Краязнаўства (1929)/Сучасны стан краязнаўства|Сучасны стан краязнаўства]]'''}}

{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўства ў БССР|68{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўчая чыннасьць па-за межамі краязнаўчых організацый|82{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Беларускае краязнаўства па-за межамі БССР|87{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўства ў суседніх савецкіх рэспубліках|90{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўства ў заходніх суседзяў|92{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}

{{Калёнтытул|left='''[[Краязнаўства (1929)/Організацыя краязнаўчага руху|Організацыя краязнаўчага руху]]'''}}

{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Гурток краязнаўства|117{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Раённае і акруговыя таварыствы краязнаўства. ЦБК|121{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўчыя організацыі ў асьветных установах|126{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўчыя аб‘яднаньні ў профсаюзных організацыях|129{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Організацыя працы краязнаўцы|130{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}

{{Калёнтытул|left='''[[Краязнаўства (1929)/Першыя крокі краязнаўчай організацыі|Першыя крокі краязнаўчай організацыі]]'''}}

{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўчы падлік і популярызацыя краязнаўства|135{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўчая бібліографія|137{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўчы музэй|139{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўчыя вандраваньні і падарожы|141{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўчыя выданьні|154{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{block center/e}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|4em|height=2px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rh2r41kvshl9m1t5dzir0h275jsix3c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292423</id>
      <parentid>292419</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T18:08:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292423</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4007" sha1="b71lq552igckzuwjdy4sw166c3a1po3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|{{Разьбіўка|ЗЬМЕСТ}}|памер=120%}}

{{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}}
{{Калёнтытул|right=Стар.}}

{{Dotted TOC||{{gap|2em}}[[Краязнаўства (1929)/Ад аўтара|Ад аўтара]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;У арыгінальным зьмесьце ня згадваецца. (Вікікрыніцы [[File:Wikisource-logo.svg|16px]])&lt;/ref&gt;|3{{gap|0.5em}}|3|col3-width=2.5em}}

{{Калёнтытул|left='''[[Краязнаўства (1929)/Краязнаўства, яго задачы і гісторыя|Краязнаўства, яго задачы і гісторыя]]'''}}

{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўства і яго мэты|9{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Польскае краязнаўства на Беларусі|13{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Рускае краязнаўства на Беларусі|16{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}„[[Наша Ніва (1906)|Наша Ніва]]“ як краязнаўчы цэнтр|47{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Першыя беларускія краязнаўчыя організацыі|58{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}

{{Калёнтытул|left='''[[Краязнаўства (1929)/Сучасны стан краязнаўства|Сучасны стан краязнаўства]]'''}}

{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўства ў БССР|68{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўчая чыннасьць па-за межамі краязнаўчых організацый|82{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Беларускае краязнаўства па-за межамі БССР|87{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўства ў суседніх савецкіх рэспубліках|90{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўства ў заходніх суседзяў|92{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}

{{Калёнтытул|left='''[[Краязнаўства (1929)/Організацыя краязнаўчага руху|Організацыя краязнаўчага руху]]'''}}

{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Гурток краязнаўства|117{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Раённае і акруговыя таварыствы краязнаўства. ЦБК|121{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўчыя організацыі ў асьветных установах|126{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўчыя аб‘яднаньні ў профсаюзных організацыях|129{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Організацыя працы краязнаўцы|130{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}

{{Калёнтытул|left='''[[Краязнаўства (1929)/Першыя крокі краязнаўчай організацыі|Першыя крокі краязнаўчай організацыі]]'''}}

{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўчы падлік і популярызацыя краязнаўства|135{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўчая бібліографія|137{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўчы музэй|139{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўчыя вандраваньні і падарожы|141{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{Dotted TOC||{{gap|2.5em}}Краязнаўчыя выданьні|154{{gap|0.5em}}|5|col3-width=2.5em}}
{{block center/e}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|4em|height=2px}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b71lq552igckzuwjdy4sw166c3a1po3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Краязнаўства (1929)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100422</id>
    <revision>
      <id>292421</id>
      <parentid>237460</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T18:06:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1406" sha1="k9m53qrpoox1ywnz5vmkn7e9azlki0x" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Краязнаўства
 | аўтар     = Мікалай Каспяровіч
 | год       = 1929 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Гістарычная праца
 | папярэдні = 
 | наступны  = 
 | анатацыі  = 
}}

&lt;pages index=&quot;Краязнаўства (1929).pdf&quot; from=&quot;5&quot; to=&quot;5&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Краязнаўства (1929).pdf&quot; from=&quot;9&quot; to=&quot;9&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Краязнаўства (1929).pdf&quot; from=&quot;10&quot; to=&quot;10&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Краязнаўства (1929).pdf&quot; from=&quot;11&quot; to=&quot;11&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Краязнаўства (1929).pdf&quot; from=&quot;165&quot; to=&quot;165&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

&lt;pages index=&quot;Краязнаўства (1929).pdf&quot; from=&quot;168&quot; to=&quot;168&quot; /&gt;

[[Катэгорыя:Гістарычныя працы Мікалая Каспяровіча]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Гістарыяграфія]]
[[Катэгорыя:Творы 1929 года]]
[[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Мінску]]</text>
      <sha1>k9m53qrpoox1ywnz5vmkn7e9azlki0x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы з удзельнікам:RAleh111</title>
    <ns>3</ns>
    <id>106271</id>
    <revision>
      <id>292432</id>
      <parentid>291606</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T18:18:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Камэнтары з «Краязнаўства» */ новы падраздзел</comment>
      <origin>292432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3184" sha1="ns48r6wlstl3a7s2ds6zujdgpgeiuqp" xml:space="preserve">== Націскі ў [[Індэкс:Расійска-беларускі_слоўнік_(1928).pdf]] ==

Як вы ставіцеся да таго, каб замяніць &lt;code&gt;&amp;amp;#769;&lt;/code&gt; на ўсіх старонках слоўніка на звычайныя націскі? Бо інакш не працуе пошук словаў. Гэта можна зрабіць аўтаматычна з дапамогай бота. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 22:57, 18 лютага 2025 (+03)

:Стаўлюся да гэтага станоўча. Але ў слоўніку ёсць знак &amp;#768;. Чым яго замяніць? [[Удзельнік:RAleh111|RAleh111]] ([[Размовы з удзельнікам:RAleh111|размовы]]) 09:11, 19 лютага 2025 (+03)
::я маю на ўвазе: чым замяніць &amp;#768? [[Удзельнік:RAleh111|RAleh111]] ([[Размовы з удзельнікам:RAleh111|размовы]]) 09:22, 19 лютага 2025 (+03)

== Сынтакс беларускае мовы ==

Прывітанне, па старонках твору &quot;Сынтакс беларускае мовы (1924)&quot; 272, 273 і 274 вікі паказвае памылку &quot;Старонкі, на якіх перавышаны максімальны аб’ём шаблона&quot;, калі я добра зразумеў. Ёсць якая-небудзь магчымасць гэта выправіць? [[Удзельнік:By-isti|By-isti]] ([[Размовы з удзельнікам:By-isti|размовы]]) 21:59, 2 чэрвеня 2025 (+03)

== [[:Індэкс:Biadula Zmitrok.Pad rodnym niebam.djvu]] ==

Вітаю! Калі Вас цікавіць гэты зборнік вершаў, можаце пераправерыць [[:Індэкс:Пад родным небам (1922).pdf|індэкс з pdf-файла]], які ўжо апрацоўвалі. Вычытваць дадаткова тое ж выданьне ў фармаце djvu, як мне падаецца, ні патрэбы, ні карысьці ня мае. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 22:13, 8 ліпеня 2026 (+03)

== Камэнтары з «[[Краязнаўства (1929)|Краязнаўства]]» ==

Добры дзень! Ці ня будзе рацыянальней зьмясьціць камэнтары як звычайныя зноскі? Як я рабіў некалі са зборнікам «[[Бѣлорусскіе разсказы (1901)|Бѣлорусскіе разсказы]]». Выглядае, што тут няма зносак рознага кшталту (як [[Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912)/3/Сказки миѳическія/4|бывае]] ў казках Раманава, дзе ёсць і ў канцы твора і ў канцы старонак), каб так мудрагеліць. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 21:18, 16 ліпеня 2026 (+03)</text>
      <sha1>ns48r6wlstl3a7s2ds6zujdgpgeiuqp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292433</id>
      <parentid>292432</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T18:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>292433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3186" sha1="pv5govqkfr5ow0uq7wzowmc951dosrl" xml:space="preserve">== Націскі ў [[Індэкс:Расійска-беларускі_слоўнік_(1928).pdf]] ==

Як вы ставіцеся да таго, каб замяніць &lt;code&gt;&amp;amp;#769;&lt;/code&gt; на ўсіх старонках слоўніка на звычайныя націскі? Бо інакш не працуе пошук словаў. Гэта можна зрабіць аўтаматычна з дапамогай бота. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 22:57, 18 лютага 2025 (+03)

:Стаўлюся да гэтага станоўча. Але ў слоўніку ёсць знак &amp;#768;. Чым яго замяніць? [[Удзельнік:RAleh111|RAleh111]] ([[Размовы з удзельнікам:RAleh111|размовы]]) 09:11, 19 лютага 2025 (+03)
::я маю на ўвазе: чым замяніць &amp;#768? [[Удзельнік:RAleh111|RAleh111]] ([[Размовы з удзельнікам:RAleh111|размовы]]) 09:22, 19 лютага 2025 (+03)

== Сынтакс беларускае мовы ==

Прывітанне, па старонках твору &quot;Сынтакс беларускае мовы (1924)&quot; 272, 273 і 274 вікі паказвае памылку &quot;Старонкі, на якіх перавышаны максімальны аб’ём шаблона&quot;, калі я добра зразумеў. Ёсць якая-небудзь магчымасць гэта выправіць? [[Удзельнік:By-isti|By-isti]] ([[Размовы з удзельнікам:By-isti|размовы]]) 21:59, 2 чэрвеня 2025 (+03)

== [[:Індэкс:Biadula Zmitrok.Pad rodnym niebam.djvu]] ==

Вітаю! Калі Вас цікавіць гэты зборнік вершаў, можаце пераправерыць [[:Індэкс:Пад родным небам (1922).pdf|індэкс з pdf-файла]], які ўжо апрацоўвалі. Вычытваць дадаткова тое ж выданьне ў фармаце djvu, як мне падаецца, ні патрэбы, ні карысьці ня мае. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 22:13, 8 ліпеня 2026 (+03)

== Камэнтары з «[[Краязнаўства (1929)|Краязнаўства]]» ==

Добры дзень! Ці ня будзе рацыянальней зьмясьціць камэнтары як звычайныя зноскі? Як я рабіў некалі са зборнікам «[[Бѣлорусскіе разсказы (1901)|Бѣлорусскіе разсказы]]». Выглядае, што тут няма зносак рознага кшталту (як [[Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912)/3/Сказки миѳическія/4|бывае]] ў казках Раманава, дзе ёсьць і ў канцы твора і ў канцы старонак), каб так мудрагеліць. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 21:18, 16 ліпеня 2026 (+03)</text>
      <sha1>pv5govqkfr5ow0uq7wzowmc951dosrl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292435</id>
      <parentid>292433</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T18:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Камэнтары з «Краязнаўства» */ Адказ</comment>
      <origin>292435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3479" sha1="cwwy7ovz6xloqnyy79mx4xehq3stq89" xml:space="preserve">== Націскі ў [[Індэкс:Расійска-беларускі_слоўнік_(1928).pdf]] ==

Як вы ставіцеся да таго, каб замяніць &lt;code&gt;&amp;amp;#769;&lt;/code&gt; на ўсіх старонках слоўніка на звычайныя націскі? Бо інакш не працуе пошук словаў. Гэта можна зрабіць аўтаматычна з дапамогай бота. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 22:57, 18 лютага 2025 (+03)

:Стаўлюся да гэтага станоўча. Але ў слоўніку ёсць знак &amp;#768;. Чым яго замяніць? [[Удзельнік:RAleh111|RAleh111]] ([[Размовы з удзельнікам:RAleh111|размовы]]) 09:11, 19 лютага 2025 (+03)
::я маю на ўвазе: чым замяніць &amp;#768? [[Удзельнік:RAleh111|RAleh111]] ([[Размовы з удзельнікам:RAleh111|размовы]]) 09:22, 19 лютага 2025 (+03)

== Сынтакс беларускае мовы ==

Прывітанне, па старонках твору &quot;Сынтакс беларускае мовы (1924)&quot; 272, 273 і 274 вікі паказвае памылку &quot;Старонкі, на якіх перавышаны максімальны аб’ём шаблона&quot;, калі я добра зразумеў. Ёсць якая-небудзь магчымасць гэта выправіць? [[Удзельнік:By-isti|By-isti]] ([[Размовы з удзельнікам:By-isti|размовы]]) 21:59, 2 чэрвеня 2025 (+03)

== [[:Індэкс:Biadula Zmitrok.Pad rodnym niebam.djvu]] ==

Вітаю! Калі Вас цікавіць гэты зборнік вершаў, можаце пераправерыць [[:Індэкс:Пад родным небам (1922).pdf|індэкс з pdf-файла]], які ўжо апрацоўвалі. Вычытваць дадаткова тое ж выданьне ў фармаце djvu, як мне падаецца, ні патрэбы, ні карысьці ня мае. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 22:13, 8 ліпеня 2026 (+03)

== Камэнтары з «[[Краязнаўства (1929)|Краязнаўства]]» ==

Добры дзень! Ці ня будзе рацыянальней зьмясьціць камэнтары як звычайныя зноскі? Як я рабіў некалі са зборнікам «[[Бѣлорусскіе разсказы (1901)|Бѣлорусскіе разсказы]]». Выглядае, што тут няма зносак рознага кшталту (як [[Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912)/3/Сказки миѳическія/4|бывае]] ў казках Раманава, дзе ёсьць і ў канцы твора і ў канцы старонак), каб так мудрагеліць. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 21:18, 16 ліпеня 2026 (+03)

:Мне такія зноскі прасьцей рабіць, але калі трэба звычайныя, то магу перарабіць. [[Удзельнік:RAleh111|RAleh111]] ([[Размовы з удзельнікам:RAleh111|размовы]]) 21:29, 16 ліпеня 2026 (+03)</text>
      <sha1>cwwy7ovz6xloqnyy79mx4xehq3stq89</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292439</id>
      <parentid>292435</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T18:49:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Камэнтары з «Краязнаўства» */ Адказ</comment>
      <origin>292439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3790" sha1="8bowx69sbcf58s4s3uhatj7uo5kliav" xml:space="preserve">== Націскі ў [[Індэкс:Расійска-беларускі_слоўнік_(1928).pdf]] ==

Як вы ставіцеся да таго, каб замяніць &lt;code&gt;&amp;amp;#769;&lt;/code&gt; на ўсіх старонках слоўніка на звычайныя націскі? Бо інакш не працуе пошук словаў. Гэта можна зрабіць аўтаматычна з дапамогай бота. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 22:57, 18 лютага 2025 (+03)

:Стаўлюся да гэтага станоўча. Але ў слоўніку ёсць знак &amp;#768;. Чым яго замяніць? [[Удзельнік:RAleh111|RAleh111]] ([[Размовы з удзельнікам:RAleh111|размовы]]) 09:11, 19 лютага 2025 (+03)
::я маю на ўвазе: чым замяніць &amp;#768? [[Удзельнік:RAleh111|RAleh111]] ([[Размовы з удзельнікам:RAleh111|размовы]]) 09:22, 19 лютага 2025 (+03)

== Сынтакс беларускае мовы ==

Прывітанне, па старонках твору &quot;Сынтакс беларускае мовы (1924)&quot; 272, 273 і 274 вікі паказвае памылку &quot;Старонкі, на якіх перавышаны максімальны аб’ём шаблона&quot;, калі я добра зразумеў. Ёсць якая-небудзь магчымасць гэта выправіць? [[Удзельнік:By-isti|By-isti]] ([[Размовы з удзельнікам:By-isti|размовы]]) 21:59, 2 чэрвеня 2025 (+03)

== [[:Індэкс:Biadula Zmitrok.Pad rodnym niebam.djvu]] ==

Вітаю! Калі Вас цікавіць гэты зборнік вершаў, можаце пераправерыць [[:Індэкс:Пад родным небам (1922).pdf|індэкс з pdf-файла]], які ўжо апрацоўвалі. Вычытваць дадаткова тое ж выданьне ў фармаце djvu, як мне падаецца, ні патрэбы, ні карысьці ня мае. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 22:13, 8 ліпеня 2026 (+03)

== Камэнтары з «[[Краязнаўства (1929)|Краязнаўства]]» ==

Добры дзень! Ці ня будзе рацыянальней зьмясьціць камэнтары як звычайныя зноскі? Як я рабіў некалі са зборнікам «[[Бѣлорусскіе разсказы (1901)|Бѣлорусскіе разсказы]]». Выглядае, што тут няма зносак рознага кшталту (як [[Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912)/3/Сказки миѳическія/4|бывае]] ў казках Раманава, дзе ёсьць і ў канцы твора і ў канцы старонак), каб так мудрагеліць. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 21:18, 16 ліпеня 2026 (+03)

:Мне такія зноскі прасьцей рабіць, але калі трэба звычайныя, то магу перарабіць. [[Удзельнік:RAleh111|RAleh111]] ([[Размовы з удзельнікам:RAleh111|размовы]]) 21:29, 16 ліпеня 2026 (+03)
::Яшчэ ньюанс у тым, што ёсьць зноскі &quot;тамсама&quot;, якія трэба было-б шукаць на іншых старонках. [[Удзельнік:RAleh111|RAleh111]] ([[Размовы з удзельнікам:RAleh111|размовы]]) 21:49, 16 ліпеня 2026 (+03)</text>
      <sha1>8bowx69sbcf58s4s3uhatj7uo5kliav</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292459</id>
      <parentid>292439</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T09:20:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Камэнтары з «Краязнаўства» */ Адказ</comment>
      <origin>292459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4031" sha1="99of51crasio7222l5dusl5pjjd65na" xml:space="preserve">== Націскі ў [[Індэкс:Расійска-беларускі_слоўнік_(1928).pdf]] ==

Як вы ставіцеся да таго, каб замяніць &lt;code&gt;&amp;amp;#769;&lt;/code&gt; на ўсіх старонках слоўніка на звычайныя націскі? Бо інакш не працуе пошук словаў. Гэта можна зрабіць аўтаматычна з дапамогай бота. --[[Удзельнік:Ssvb|Ssvb]] ([[Размовы з удзельнікам:Ssvb|размовы]]) 22:57, 18 лютага 2025 (+03)

:Стаўлюся да гэтага станоўча. Але ў слоўніку ёсць знак &amp;#768;. Чым яго замяніць? [[Удзельнік:RAleh111|RAleh111]] ([[Размовы з удзельнікам:RAleh111|размовы]]) 09:11, 19 лютага 2025 (+03)
::я маю на ўвазе: чым замяніць &amp;#768? [[Удзельнік:RAleh111|RAleh111]] ([[Размовы з удзельнікам:RAleh111|размовы]]) 09:22, 19 лютага 2025 (+03)

== Сынтакс беларускае мовы ==

Прывітанне, па старонках твору &quot;Сынтакс беларускае мовы (1924)&quot; 272, 273 і 274 вікі паказвае памылку &quot;Старонкі, на якіх перавышаны максімальны аб’ём шаблона&quot;, калі я добра зразумеў. Ёсць якая-небудзь магчымасць гэта выправіць? [[Удзельнік:By-isti|By-isti]] ([[Размовы з удзельнікам:By-isti|размовы]]) 21:59, 2 чэрвеня 2025 (+03)

== [[:Індэкс:Biadula Zmitrok.Pad rodnym niebam.djvu]] ==

Вітаю! Калі Вас цікавіць гэты зборнік вершаў, можаце пераправерыць [[:Індэкс:Пад родным небам (1922).pdf|індэкс з pdf-файла]], які ўжо апрацоўвалі. Вычытваць дадаткова тое ж выданьне ў фармаце djvu, як мне падаецца, ні патрэбы, ні карысьці ня мае. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 22:13, 8 ліпеня 2026 (+03)

== Камэнтары з «[[Краязнаўства (1929)|Краязнаўства]]» ==

Добры дзень! Ці ня будзе рацыянальней зьмясьціць камэнтары як звычайныя зноскі? Як я рабіў некалі са зборнікам «[[Бѣлорусскіе разсказы (1901)|Бѣлорусскіе разсказы]]». Выглядае, што тут няма зносак рознага кшталту (як [[Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912)/3/Сказки миѳическія/4|бывае]] ў казках Раманава, дзе ёсьць і ў канцы твора і ў канцы старонак), каб так мудрагеліць. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 21:18, 16 ліпеня 2026 (+03)

:Мне такія зноскі прасьцей рабіць, але калі трэба звычайныя, то магу перарабіць. [[Удзельнік:RAleh111|RAleh111]] ([[Размовы з удзельнікам:RAleh111|размовы]]) 21:29, 16 ліпеня 2026 (+03)
::Яшчэ ньюанс у тым, што ёсьць зноскі &quot;тамсама&quot;, якія трэба было-б шукаць на іншых старонках. [[Удзельнік:RAleh111|RAleh111]] ([[Размовы з удзельнікам:RAleh111|размовы]]) 21:49, 16 ліпеня 2026 (+03)
:::Калі Вы мяркуеце, што лепш так, дык хай так і будзе. [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 12:20, 17 ліпеня 2026 (+03)</text>
      <sha1>99of51crasio7222l5dusl5pjjd65na</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912)/3/Животный эпосъ/10</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109553</id>
    <revision>
      <id>292427</id>
      <parentid>285906</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T18:14:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="932" sha1="24w81lqs365o04s8pzz8mzym8jxy4w0" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = 10. Вовкъ и собака
 | безаўтара = 
 | год       = 1887 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Беларуская народная казка
 | папярэдні = [[Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912)/3/Животный эпосъ/9|9. Мыши и сочивка]]
 | наступны  = [[Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912)/3/Животный эпосъ/11|11. Дѣдъ да баба и вовкъ]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Романов Е. Р. Бѣлорусскій сборнікъ. Томъ первый. Губерніѧ могилевскаѧ. Выпускъ третий. Сказки. Витебскъ. 1887.pdf&quot; from=&quot;36&quot; to=&quot;38&quot; fromsection=&quot;10&quot; tosection=&quot;10&quot; /&gt;
-----------
{{Крыніцы}}
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>24w81lqs365o04s8pzz8mzym8jxy4w0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912)/3/Животный эпосъ/12</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109585</id>
    <revision>
      <id>292428</id>
      <parentid>285910</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T18:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="931" sha1="hm63eio426rck7eq6jeubg2csiz6h8l" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = 12. Вовкъ дурень
 | безаўтара = 
 | год       = 1887 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Беларуская народная казка
 | папярэдні = [[Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912)/3/Животный эпосъ/11|11. Дѣдъ да баба и вовкъ]]
 | наступны  = [[Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912)/3/Животный эпосъ/13|13. Свинья и вовкъ]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Романов Е. Р. Бѣлорусскій сборнікъ. Томъ первый. Губерніѧ могилевскаѧ. Выпускъ третий. Сказки. Витебскъ. 1887.pdf&quot; from=&quot;39&quot; to=&quot;41&quot; fromsection=&quot;12&quot; tosection=&quot;12&quot; /&gt;
-----------
{{Крыніцы}}
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>hm63eio426rck7eq6jeubg2csiz6h8l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912)/3/Сказки миѳическія/1</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124818</id>
    <revision>
      <id>292429</id>
      <parentid>289462</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T18:16:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="910" sha1="1l531ehetzu7tva5jahhgnj9x35kqr2" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = 1. Звѣриное молоко (нещастное дитя)
 | безаўтара = 
 | год       = 1887 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Беларуская народная казка
 | папярэдні = [[Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912)/3/Животный эпосъ/27|27. Козелъ и баранъ]]
 | наступны  = [[Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912)/3/Сказки миѳическія/2|2. Пуща драмуща]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Романов Е. Р. Бѣлорусскій сборнікъ. Томъ первый. Губерніѧ могилевскаѧ. Выпускъ третий. Сказки. Витебскъ. 1887.pdf&quot; from=&quot;58&quot; to=&quot;61&quot; tosection=&quot;1&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>1l531ehetzu7tva5jahhgnj9x35kqr2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292430</id>
      <parentid>292429</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T18:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="926" sha1="r2na9e0aq7nl2ih0hiidvsss7terung" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = 1. Звѣриное молоко (нещастное дитя)
 | безаўтара = 
 | год       = 1887 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Беларуская народная казка
 | папярэдні = [[Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912)/3/Животный эпосъ/27|27. Козелъ и баранъ]]
 | наступны  = [[Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912)/3/Сказки миѳическія/2|2. Пуща драмуща]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Романов Е. Р. Бѣлорусскій сборнікъ. Томъ первый. Губерніѧ могилевскаѧ. Выпускъ третий. Сказки. Витебскъ. 1887.pdf&quot; from=&quot;59&quot; to=&quot;61&quot; fromsection=&quot;1&quot; tosection=&quot;1&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>r2na9e0aq7nl2ih0hiidvsss7terung</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Будучыня (1947).pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124832</id>
    <revision>
      <id>292449</id>
      <parentid>289486</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T21:09:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вычытаная */</comment>
      <origin>292449</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3690" sha1="egk0h6wbpmibdfncrstqyugr25uox5r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

&lt;center&gt;''ЧАСТКА ПЕРШАЯ''&lt;/center&gt;

&lt;center&gt;I&lt;/center&gt;

{{Водступ|2|em}}Пад вечар аднаго дня аднекуль з гор прышоў моцны і гарачы вецер. Гэта было, — як памятае Іліко, — на другі тыдзень пасля смерці бабулі Анны. Іліко сядзеў пры акне і бачыў, як шугануў вецер па балоце, як хвалямі закалыхаліся параслі чорнае вольхі, як прыгнулася трысцё на ўскраі вялікай багны, што была тут-жа, каля вёскі, недалёка ад хаты, адзіным гаспадаром якой застаўся цяпер Іліко. Далей бачыў Іліко слупы жоўтага пылу, што віхрылі на вуліцы, бачыў, як сарваў вецер дах з суседскае павеці, у якой звычайна стаяў добры прыяцель Іліко, буйвал Уча. Вецер лёгка разнёс у паветры тоўстыя сцяблы кукурузные саломы, а стары Уча, устрывожаны нечаканаю бядой, разламаў сваю загарадку, сплеценую з хмызняка, і павольна вышаў на вуліцу.

{{Водступ|2|em}}— Уча! Уча! — закрычаў Іліко, — ідзі назад! Ты куды!?

{{Водступ|2|em}}Іліко хацеў ужо саскочыць з лаўкі і бегчы на вуліцу, але з дому выйшаў сусед Коркія з кіем, і Уча адразу павярнуў назад. Коркія загнаў буйвала ў загарадку і ўзяўся там нешта майстраваць, а Іліко захапілі іншыя падзеі. Па вуліцы праімчала свіння, акружаная вісклівым стадам парасят. Гэтую свінню Іліко ненавідзеў. У дзень пахавання бабулі Анны ён не здолеў як след наглядаць за агародамі, і свіння з усім патомствам добрых пару гадзін пасвілася ў градках фасолі. Мала таго, гэтыя брыдкія жывёлы ўвабраліся ў агуркі,  і каб заплаканы, змарнелы ад гора Іліко, нарэшце, іх не заўважыў, усё было-б скончана з маленькім агародам Іліко Жванія. І ўсё з-за гэтага тоўстага Сімона, які гандлюе віном у Поці, а тут трымае гаспадарку. Па ўсім пасёлку свінні і парасяты носяць на карку варотцы, і гэты дзеравяны каўнер перашкаджае ім прабіваць лычом плятні і пралазіць у агароды, а Сімон — не хоча. Ён кажа, што гэта шкодна для свінні, і нічога яму не зробіш, бо ён багаты, і ўсе яго слухаюць.

{{Водступ|2|em}}— Праклятая свіння! — крыкнуў Іліко праз акно. — Ты падобна да свайго гаспадара, тоўстага Сімона! — Гэтую лаянку ён чуў ад суседа Коркія, якому, відаць, таксама накучыла нахабная жывёліна.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>egk0h6wbpmibdfncrstqyugr25uox5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126056</id>
    <revision>
      <id>292401</id>
      <parentid>292337</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T16:38:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292401</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4059" sha1="evdm0jxupr8mxn41ydpmlsr1y42jliu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Цэнтар|КРАЯЗНАЎСТВА, ЯГО ЗАДАЧЫ І ГІСТОРЫЯ.|памер=120%}}

{|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:2em&quot;
|&lt;center&gt;'''Краязнаўства&lt;/br&gt;і яго мэты.'''&lt;/center&gt;
|}
{{Водступ|2|em}}З самога слова „краязнаўства“ відаць, што яно азначае пазнаньне краю. Зьявілася яно нядаўна, хоць пазнаньне краю існавала спрадвеку. Яно пачалося разам з пачаткам той ці іншай дзейнасьці чалавека на тэрыторыі Беларусі. Робячы сабе канцавікі стрэлаў, сякеры, малаткі і іншыя каменныя прылады, першабытны чалавек пазнаваў, што для гэтага могуць прыдацца больш цьвёрдыя гатункі каменю, і выбіраў іх для апрацоўкі; абрабляючы зямлю, ён увесь час паляпшаў свае сельска-гаспадарчыя прылады; пераганяючы сваё быдла з месца на месца, ён знаходзіў сабе лепшыя пасьвішчы; дастаўляючы свае тавары для абмену, ён выбіраў найвыгоднейшыя гандлёвыя пункты, дзе вырасталі гарады, і г. д. Такое несьвядомае вывучэньне жыцьця і прыроды існуе, бясспрэчна, і зараз. Селянін, дзякуючы сваёй і сваіх бацькоў практыцы, добра ведае, на якім кавалку поля ў яго лепш родзіць лён, на якім ня вымакне бульба, як організаваць талаку для выкананьня непасільнай яму аднаму працы і г. д. Гэтыя веды ён атрымлівае ў часе сваёй штодзеннай працы і скарыстаньня вынікаў яе. Сьвядома задач вывучэньня і дасьледваньня вакольнай прыроды, умоў яго працы і жыцьця яго грамады селянін амаль што да самых апошніх год шырокага разгортваньня краязнаўчага руху сабе ня ставіў. Таксама зусім нядаўна селянін зрабіў першыя спробы вывучэньня об‘екту свае працы — зямлі шляхам утварэньня так званых дасьледчых палёў. Даўно-ж, у першы кругабег гісторыі Беларусі, пачалося і ведамственнае дасьледваньне краіны. Яно ажыцьцяўлялася тымі або іншымі тагочаснымі дзяржаўнымі інстытуцыямі і таксама ў часе штодзеннай дзейнасьці іх. Выявілася гэта дасьледчая праца ў падліку насельнасьці, розных інвэнтарных апісаньняў, мытных кнігах і інш., а пазьней — у апісаньнях гарадоў, замкаў, пушчаў, рыбных багацьцяў і нават быту. Служыла яно цалком інтарэсам сваіх ведамстваў, і таксама сьвядома сабе ня ставіла задач вывучэньня свайго краю. Ня менш паказальныя прыклады можна знайсьці ў нашай старой гісторыі і ў галіне аматарскага навуковага, асьветнага і грамадзка-практычнага дасьледваньня і вывучэньня краіны.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>evdm0jxupr8mxn41ydpmlsr1y42jliu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292436</id>
      <parentid>292401</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T18:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292436</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4077" sha1="oy01zte6qadl5bka64sz05xlx836mf0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Цэнтар|КРАЯЗНАЎСТВА, ЯГО ЗАДАЧЫ І ГІСТОРЫЯ.|памер=120%}}

{|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:2em; padding-left:1em&quot;
|&lt;center&gt;'''Краязнаўства&lt;/br&gt;і яго мэты.'''&lt;/center&gt;
|}
{{Водступ|2|em}}З самога слова „краязнаўства“ відаць, што яно азначае пазнаньне краю. Зьявілася яно нядаўна, хоць пазнаньне краю існавала спрадвеку. Яно пачалося разам з пачаткам той ці іншай дзейнасьці чалавека на тэрыторыі Беларусі. Робячы сабе канцавікі стрэлаў, сякеры, малаткі і іншыя каменныя прылады, першабытны чалавек пазнаваў, што для гэтага могуць прыдацца больш цьвёрдыя гатункі каменю, і выбіраў іх для апрацоўкі; абрабляючы зямлю, ён увесь час паляпшаў свае сельска-гаспадарчыя прылады; пераганяючы сваё быдла з месца на месца, ён знаходзіў сабе лепшыя пасьвішчы; дастаўляючы свае тавары для абмену, ён выбіраў найвыгоднейшыя гандлёвыя пункты, дзе вырасталі гарады, і г. д. Такое несьвядомае вывучэньне жыцьця і прыроды існуе, бясспрэчна, і зараз. Селянін, дзякуючы сваёй і сваіх бацькоў практыцы, добра ведае, на якім кавалку поля ў яго лепш родзіць лён, на якім ня вымакне бульба, як організаваць талаку для выкананьня непасільнай яму аднаму працы і г. д. Гэтыя веды ён атрымлівае ў часе сваёй штодзеннай працы і скарыстаньня вынікаў яе. Сьвядома задач вывучэньня і дасьледваньня вакольнай прыроды, умоў яго працы і жыцьця яго грамады селянін амаль што да самых апошніх год шырокага разгортваньня краязнаўчага руху сабе ня ставіў. Таксама зусім нядаўна селянін зрабіў першыя спробы вывучэньня об‘екту свае працы — зямлі шляхам утварэньня так званых дасьледчых палёў. Даўно-ж, у першы кругабег гісторыі Беларусі, пачалося і ведамственнае дасьледваньне краіны. Яно ажыцьцяўлялася тымі або іншымі тагочаснымі дзяржаўнымі інстытуцыямі і таксама ў часе штодзеннай дзейнасьці іх. Выявілася гэта дасьледчая праца ў падліку насельнасьці, розных інвэнтарных апісаньняў, мытных кнігах і інш., а пазьней — у апісаньнях гарадоў, замкаў, пушчаў, рыбных багацьцяў і нават быту. Служыла яно цалком інтарэсам сваіх ведамстваў, і таксама сьвядома сабе ня ставіла задач вывучэньня свайго краю. Ня менш паказальныя прыклады можна знайсьці ў нашай старой гісторыі і ў галіне аматарскага навуковага, асьветнага і грамадзка-практычнага дасьледваньня і вывучэньня краіны.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oy01zte6qadl5bka64sz05xlx836mf0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126086</id>
    <revision>
      <id>292402</id>
      <parentid>292341</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T16:41:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292402</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5234" sha1="fjrpvlthj5e58olo276j5dnqtx370gb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Водступ|2|em}}Беларускі народ у XVIII і XIX сталецьці складаўся амаль выключна з сялянства, якое ў масе сваёй было няпісьменным. Беларусь была стараной заваяванай, і беларуская інтэлігенцыя перадавалася на бок пануючых клясаў перамагаўшых Беларусь суседзяў. Зразумела, што пры такіх умовах ня мог утварыцца ў той час беларускі краязнаўчы рух. У нас умацоўвалася чужое, польскае ці рускае, краязнаўства. Спачатку на Беларусь прыходзіў жаўнер і ксёндз, з аднаго боку, або салдат і поп, з другога, а ўжо сьледам за імі сьпяшаліся польскія і рускія вучоныя, каб угрунтаваць на, так званых, навуковых падставах іх дзеяньні, дапамагчы ім зьняволіць беларусаў пад польскае магнацтва ці рускага цара і давесьці ўсяму навуковаму сьвету, што беларусаў, як свае асаблівае нацыянальнасьці, ніколі ня было і нідзе няма.&lt;/br&gt;
{|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:0.5em&quot;
|&lt;center&gt;'''Польскае края-&lt;/br&gt;знаўства на&lt;/br&gt;Беларусі.'''&lt;/center&gt;
|}
{{Водступ|2|em}}Польскі краязнаўчы рух у нас вызначыўся ў большай меры дзейнасьцю тых ці іншых асоб, чым організацый, якіх, дарэчы, руская ўлада не дазваляла засноўваць.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Вялікую ўвагу дасьледваньню і вывучэньню Беларусі аддавалі таксама і розныя неаформленыя офіцыйна згуртаваньні навокал польскіх выданьняў на Беларусі, а таксама шэраг асьветных і спортыўных польскіх аб‘яднаньняў на нашай зямлі. Уся гэтая польская беларусазнаўчая і краязнаўчая праца мела добрае матэрыяльнае падтрыманьне мясцовай польскай ці апалячанай шляхты і магнацтва, якое было ня ў меру колькасна і матэрыяльна больш магутным, чым расійскае дваранства. Дзякуючы гэтаму польскае беларусазнаўства і краязнаўства дасягнула значна большых вынікаў, чым рускае, і было немалым штурхачом да заснаваньня рускіх організацый, якія імкнуліся супроцьпаставіць яму сваю дзейнасьць і працу. Бясспрэчна, што вялікае значэньне ў справе разьвіцьця польскае навукі на Беларусі мелі Віленскі Унівэрсытэт і Полацкая Акадэмія.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Пачалося польскае беларусазнаўства і краязнаўства на Беларусі амаль за сто гадоў раней, чымся рускае. Выразны заклік да ўтварэньня грамадзкага характару яго ёсьць ужо ў палове XVIII сталецьця ў польскіх віленскіх выданьнях. Але толькі ў палове XIX веку змагла заснавацца першая беларусазнаўчая польская організацыя на Беларусі — археолёгічная камісія пры Віленскім музэі старажытнасьцяй. 1 студзеня 1856 г. яна распачала сваю працу па дасьледваньню гістарычнага мінулага Беларусі. Хутка пасьля гэтага ў складзе яе пачала працу прыродазнаўчая сэкцыя. Наяўнасьць сіл і сродкаў рабілі магчымым існаваньне ў Вільні комплекснай беларусазнаўчай організацыі. Таму ўжо ў 1858 г. было выразнае жаданьне перайменаваць камісію ў Віленскае навуковае таварыства, але здарэньні надышоўшага 1863 г. гэтаму перашкодзілі.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Ня гледзячы на тое, што камісія была на дзяржаўным бюджэце і старшынёю яе зьяўлялася асоба па прызначэньню, яна&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fjrpvlthj5e58olo276j5dnqtx370gb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292437</id>
      <parentid>292402</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T18:31:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292437</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5252" sha1="h3hnyx4wo4hb4brurh37ta12euec4x3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Водступ|2|em}}Беларускі народ у XVIII і XIX сталецьці складаўся амаль выключна з сялянства, якое ў масе сваёй было няпісьменным. Беларусь была стараной заваяванай, і беларуская інтэлігенцыя перадавалася на бок пануючых клясаў перамагаўшых Беларусь суседзяў. Зразумела, што пры такіх умовах ня мог утварыцца ў той час беларускі краязнаўчы рух. У нас умацоўвалася чужое, польскае ці рускае, краязнаўства. Спачатку на Беларусь прыходзіў жаўнер і ксёндз, з аднаго боку, або салдат і поп, з другога, а ўжо сьледам за імі сьпяшаліся польскія і рускія вучоныя, каб угрунтаваць на, так званых, навуковых падставах іх дзеяньні, дапамагчы ім зьняволіць беларусаў пад польскае магнацтва ці рускага цара і давесьці ўсяму навуковаму сьвету, што беларусаў, як свае асаблівае нацыянальнасьці, ніколі ня было і нідзе няма.&lt;/br&gt;
{|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:0.5em; padding-left:1em&quot;
|&lt;center&gt;'''Польскае края-&lt;/br&gt;знаўства на&lt;/br&gt;Беларусі.'''&lt;/center&gt;
|}
{{Водступ|2|em}}Польскі краязнаўчы рух у нас вызначыўся ў большай меры дзейнасьцю тых ці іншых асоб, чым організацый, якіх, дарэчы, руская ўлада не дазваляла засноўваць.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Вялікую ўвагу дасьледваньню і вывучэньню Беларусі аддавалі таксама і розныя неаформленыя офіцыйна згуртаваньні навокал польскіх выданьняў на Беларусі, а таксама шэраг асьветных і спортыўных польскіх аб‘яднаньняў на нашай зямлі. Уся гэтая польская беларусазнаўчая і краязнаўчая праца мела добрае матэрыяльнае падтрыманьне мясцовай польскай ці апалячанай шляхты і магнацтва, якое было ня ў меру колькасна і матэрыяльна больш магутным, чым расійскае дваранства. Дзякуючы гэтаму польскае беларусазнаўства і краязнаўства дасягнула значна большых вынікаў, чым рускае, і было немалым штурхачом да заснаваньня рускіх організацый, якія імкнуліся супроцьпаставіць яму сваю дзейнасьць і працу. Бясспрэчна, што вялікае значэньне ў справе разьвіцьця польскае навукі на Беларусі мелі Віленскі Унівэрсытэт і Полацкая Акадэмія.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Пачалося польскае беларусазнаўства і краязнаўства на Беларусі амаль за сто гадоў раней, чымся рускае. Выразны заклік да ўтварэньня грамадзкага характару яго ёсьць ужо ў палове XVIII сталецьця ў польскіх віленскіх выданьнях. Але толькі ў палове XIX веку змагла заснавацца першая беларусазнаўчая польская організацыя на Беларусі — археолёгічная камісія пры Віленскім музэі старажытнасьцяй. 1 студзеня 1856 г. яна распачала сваю працу па дасьледваньню гістарычнага мінулага Беларусі. Хутка пасьля гэтага ў складзе яе пачала працу прыродазнаўчая сэкцыя. Наяўнасьць сіл і сродкаў рабілі магчымым існаваньне ў Вільні комплекснай беларусазнаўчай організацыі. Таму ўжо ў 1858 г. было выразнае жаданьне перайменаваць камісію ў Віленскае навуковае таварыства, але здарэньні надышоўшага 1863 г. гэтаму перашкодзілі.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Ня гледзячы на тое, што камісія была на дзяржаўным бюджэце і старшынёю яе зьяўлялася асоба па прызначэньню, яна&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h3hnyx4wo4hb4brurh37ta12euec4x3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292438</id>
      <parentid>292437</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T18:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292438</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5254" sha1="gfw2bvz97vi1jn2jenskpw4ogf5ff0g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Водступ|2|em}}Беларускі народ у XVIII і XIX сталецьці складаўся амаль выключна з сялянства, якое ў масе сваёй было няпісьменным. Беларусь была стараной заваяванай, і беларуская інтэлігенцыя перадавалася на бок пануючых клясаў перамагаўшых Беларусь суседзяў. Зразумела, што пры такіх умовах ня мог утварыцца ў той час беларускі краязнаўчы рух. У нас умацоўвалася чужое, польскае ці рускае, краязнаўства. Спачатку на Беларусь прыходзіў жаўнер і ксёндз, з аднаго боку, або салдат і поп, з другога, а ўжо сьледам за імі сьпяшаліся польскія і рускія вучоныя, каб угрунтаваць на, так званых, навуковых падставах іх дзеяньні, дапамагчы ім зьняволіць беларусаў пад польскае магнацтва ці рускага цара і давесьці ўсяму навуковаму сьвету, што беларусаў, як свае асаблівае нацыянальнасьці, ніколі ня было і нідзе няма.&lt;/br&gt;
{|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:0.5em; padding-left:0.5em&quot;
|&lt;center&gt;'''Польскае края-&lt;/br&gt;знаўства на&lt;/br&gt;Беларусі.'''&lt;/center&gt;
|}
{{Водступ|2|em}}Польскі краязнаўчы рух у нас вызначыўся ў большай меры дзейнасьцю тых ці іншых асоб, чым організацый, якіх, дарэчы, руская ўлада не дазваляла засноўваць.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Вялікую ўвагу дасьледваньню і вывучэньню Беларусі аддавалі таксама і розныя неаформленыя офіцыйна згуртаваньні навокал польскіх выданьняў на Беларусі, а таксама шэраг асьветных і спортыўных польскіх аб‘яднаньняў на нашай зямлі. Уся гэтая польская беларусазнаўчая і краязнаўчая праца мела добрае матэрыяльнае падтрыманьне мясцовай польскай ці апалячанай шляхты і магнацтва, якое было ня ў меру колькасна і матэрыяльна больш магутным, чым расійскае дваранства. Дзякуючы гэтаму польскае беларусазнаўства і краязнаўства дасягнула значна большых вынікаў, чым рускае, і было немалым штурхачом да заснаваньня рускіх організацый, якія імкнуліся супроцьпаставіць яму сваю дзейнасьць і працу. Бясспрэчна, што вялікае значэньне ў справе разьвіцьця польскае навукі на Беларусі мелі Віленскі Унівэрсытэт і Полацкая Акадэмія.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Пачалося польскае беларусазнаўства і краязнаўства на Беларусі амаль за сто гадоў раней, чымся рускае. Выразны заклік да ўтварэньня грамадзкага характару яго ёсьць ужо ў палове XVIII сталецьця ў польскіх віленскіх выданьнях. Але толькі ў палове XIX веку змагла заснавацца першая беларусазнаўчая польская організацыя на Беларусі — археолёгічная камісія пры Віленскім музэі старажытнасьцяй. 1 студзеня 1856 г. яна распачала сваю працу па дасьледваньню гістарычнага мінулага Беларусі. Хутка пасьля гэтага ў складзе яе пачала працу прыродазнаўчая сэкцыя. Наяўнасьць сіл і сродкаў рабілі магчымым існаваньне ў Вільні комплекснай беларусазнаўчай організацыі. Таму ўжо ў 1858 г. было выразнае жаданьне перайменаваць камісію ў Віленскае навуковае таварыства, але здарэньні надышоўшага 1863 г. гэтаму перашкодзілі.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Ня гледзячы на тое, што камісія была на дзяржаўным бюджэце і старшынёю яе зьяўлялася асоба па прызначэньню, яна&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gfw2bvz97vi1jn2jenskpw4ogf5ff0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126124</id>
    <revision>
      <id>292403</id>
      <parentid>292344</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T16:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292403</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5111" sha1="0l5ym9uxtzd781o44sdcmy7ijctsz9k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;часткаю Польшчы на вечныя часы“. Пры аддзелах Польскага таварыства краязнаўства існуюць гурткі краязнаўства польскай моладзі. Часамі такія організацыі, як сэкцыя краязнаўства Віленскага аддзелу саюзу польскіх інжынэраў, выяўляюць краязнаўчую дзейнасьць выданьнем брошуры аб касьцёле Пятра і Паўла ў Вільні ці інш.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Усіх польскіх навуковых організацый на тэрыторыі Заходняй Беларусі існуе каля 50, з іх палова знаходзіцца ў Вільні. Наяўнасьць унівэрсытэту ў апошняй зьяўляецца спрыяючаю ўмоваю для існаваньня організацый, але, як мы бачылі з прыкладу Віленскага аддзелу Польскага таварыства краязнаўства, яны ня вельмі буяюць. Сваяасаблівае месца займае Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры, заснаваны ў Вільні ў 1926 г. Ён усё яшчэ знаходзіцца ў стадыі організацыі і мае мэтаю разьвіцьцё: а) краёвага хлебаробства ва ўсіх яго галінах разам з агародніцтвам, пчалярствам і сельска-гаспадарчай прамысловасьцю; б) народных: промыслаў, рамёстваў, тэхнікі і мастацтва; в) духоўнай культуры, навукі і асьветы. У стадыі організацыі знаходзяцца сэкцыі інстытуту: гаспадарчая, навукова-выдавецкая, школьная, праўная і мастацтва. Праўленьне існуе ў Вільні, а ў Варшаве ёсьць падсакратарыят і аддзел. Па вестках самога Інстытуту ёсьць яшчэ Навагрудзкі аддзел і 50 гурткоў у розных мясцовасьцях. У Вільні ў Інстытуце ёсьць бібліотэчка на 300 томаў і ЗО бібліотэчак пры провінцыяльных гурткох. У 1927 г. членаў Інстытуту, па яго вестках,
налічваецца каля 1.000.&lt;/br&gt;
{|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:1.0em&quot;
|&lt;center&gt;'''Рускае краязнаў-&lt;/br&gt;ства на Беларусі.'''&lt;/center&gt;
|}
{{Водступ|2|em}}Рускія краязнаўчыя організацыі на Беларусі былі двох радоў: беларусазнаўчыя, што мелі на мэце вывучаць усю этнографічную Беларусь, і ўласна краязнаўчыя, што вывучалі паасобныя краі яе. Апошнія, у сваю чаргу, складаліся з розных відаў: таварыстваў, камітэтаў і камісій. Беларусазнаўчыя організацыі былі ў відзе таварыстваў, і іх было толькі тры: Паўночна-заходні аддзел імпэратарскага рускага географічнага таварыства, Таварыства вывучэньня беларускага краю з мэтамі комплекснымі і Віленскае таварыства аматараў прыродазнаўства з мэтамі прыродазнаўчымі.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Першаю рускаю навукова-беларусазнаўчай грамадзкай організацыяй на Беларусі і быў Паўночна-заходні аддзел імпэратарскага рускага географічнага таварыства, Увесь час свайго існаваньня ён знаходзіўся ў Вільні, зьяўляючыся дапаможнаю часткаю таварыства, што і падкрэсьлівалася не аднойчы заснавальнікамі і дзеячамі аддзелу. Ініцыятыва ўтварэньня такога аддзелу ў Вільні з раёнам дзейнасьці — былым Паўночна-заходнім краем, належыла тагачаснаму сакратару Рускага географічнага таварыства Остэн-Сакэну. У гэтай справе пэўную дадатную ролю адыграла таксама экспэдыцыя Рускага географічнага таварыства на Беларусь у 1867—1870 г.г. З аднаго&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0l5ym9uxtzd781o44sdcmy7ijctsz9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Biełarus. 1913. № 8.pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126276</id>
    <revision>
      <id>292465</id>
      <parentid>291945</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T10:51:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292465</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4522" sha1="178sj67dzr9pqgc9lwj1zmewnalla8m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Wiestki&quot;/&gt;i Turkam daduć żachu takoha, szto tym i nosa nielha wytknuć.

{{Цэнтар|'''Hrekam udałosia'''}}

hetymi dniami zachapić u swaje ruki wielmi ważny turecki horad — Janinu. Bitwa tam iszła straszennaja, ale Hreki tak prycisnuli Turkaŭ, szto tyje paddalisia z usim swaim wojskam. Ale nie paszenciło druhomu chaŭrusniku bałkanskich narodaŭ —

{{Цэнтар|'''Serbam pryjszłosia horacza.'''}}

Kinulisia jany pamahać Czornahorcam: — pamahczy — nie pamahli, a nałażyło haławoj ich bolsz tysiaczy.

{{Цэнтар|'''Adryanopal jeszcze nie zdajecca,'''}}

choć byli czutki śpiersza, szto charczoŭ tam użo zusim skupa. Wialikije śniahi i marozy aposznimi czasami szmat pieraszkodżywali Bałharam, ale ciapier iznoŭ uzialisia jany szturmawać horad. Padyjszli da nich na pomacz i Serby. Szto budzie ciapier — nie zhadana.

{{Цэнтар|'''Pawiałosia i Turkam'''}}

u adnym miejscy — kala Hakinkoj. Napali Jany tam na Bałharoŭ nieŭspadzieŭki i dobruju im sprawili łaźniu.

{{Цэнтар|'''A zamireńni —'''}}

piszuć i haworać szmat, ale, zdajecca, — pakul szto — heta tolki pieraliwańnie s pustoha — dy ŭ parożniaje.

{{***2||50%|15|перад=1em|пасьля=1em}}

{{Цэнтар|'''Austryja.'''}}

{{Водступ|2|em}}Aŭstryja ani dumaje raspuszczać swajho wojska. Trymaje jana i zapasowych sałdataŭ pad arużżem na hatowie. Aposznimi czasami paczali tam skuplać szmat koni dla wojska.

{{Цэнтар|'''Halandzija.'''}}

{{Водступ|2|em}}Na prypadak wajny, — pastanawili tut, szto ŭsie mużczyny — da 40 hadoŭ stanuć pad arużże.

{{Цэнтар|'''Ameryka.'''}}

{{Водступ|2|em}}Niejki amerykaniec wydumaŭ nowuju strelbu, katoraja może dać u adnu minutu 652 strełaŭ. Amerykancy choczuć zawieści hetkije strelby dla swajho wojska.

{{Цэнтар|'''Kitajszczyna.'''}}

{{Водступ|2|em}}Kitajski ŭrad zabaraniŭ dawać jakije koleczy wiestki ab swaim wojsku: — kolki jaho ciapier i kudy jaho pasyłajuć.

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|4em|height=2px}}
&lt;section end=&quot;Wiestki&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Usiaczyna&quot;/&gt;{{Цэнтар|'''USIACZYNA.'''|памер=140%}}

{{Цэнтар|'''Straszny pamiatnik.'''}}

{{Водступ|2|em}}Niedaloka Niszu — hdzie ciapier hłaŭnaje prystaniszcze Serbaŭ, jość dziŭny i razam straszenny pamiatnik.

{{Водступ|2|em}}U 1809 hodu, a znaczycca bolsz, czym sto hadoŭ tamu nazad, było paŭstańnie ŭ Serbii prociŭ ŭłaści i ździeku nad nimi — Turkaŭ.

{{Водступ|2|em}}Turki — kala Niszu — akrużyli zusich staronak Serbaŭ i kamandzier ich — Stefan Sinojewicz — baczyŭ, szto wyratawacca nielha. Tady jon zahadaŭ padłażyć miny i padpalić ich, — usie abaroncy kraju swajho — zhinuli.

{{Водступ|2|em}}Turecki kamandzier prykazaŭ paadrezać usie hałowy Serbaŭ, i za heta płaciŭ jeszcze nahrady hraszmi swaim prysłużnikam. Z hałoŭ hetych, — a ich nabrali amal nia tysiaczu, — zrabili wysoki pamiatnik, skleiwajuczy ich cementam.

{{Водступ|2|em}}Nia dziwa, szto ciapier Serby, hledziuczy na taki straszenny ździek nad ich prodkami, choczuć adamścić Turkam.

{{Цэнтар|'''Cikaunyje wiestki.'''}}

{{Водступ|2|em}}Na Indyjskim akianie jość tysiaczy wostrawoŭ, na katorych i dahetul nichto nia żywie i nie karystaje z hetaj ziamli, choć, jak piszuć, wielmi prydatnaja jana i pad haspadarku, i można mieć z jaje wialikije dachody. Można nawat stacca, choć i niewialikim, ale ŭsioż taki karalom tych szmatoczkaŭ ziamli, na katoryje — pakul szto — nichto nie pakwapiŭsia.

{{Водступ|2|em}}Wostrawoŭ hetkich jość tam tysiaczaŭ 16, a tolki 6 sotak s pamiż ich — dzie żywuć ludzi, a druhije — zusim słabodnyje. Ci wytrywaŭ by nasz brat i toj klimat, i tyje warunki żyćcia, — kab zadumaŭ stacca karalom, heta jeszcze wialikaje, — wielmi wialikaje pytańnie.

{{Цэнтар|'''Dzie najdarażejszaje żyćcio.'''}}

{{Водступ|2|em}}Kali padliczyć, dzie najdarażej abchodzicca żyćcio, — to pierszaje miejsca — zajmaje Transwaal (u Afrycy — dzie wajewali Bury z Anhlijcami); paśla idzie Ameryka, a potym użo Jehipiet, Anhlija, Niamieczczyna, Halandzija, Aŭstryja, Francija, Szwajcaryja, Belhija, Italija i Hiszpanija. Ab Rasiei skazać szto koleczy — trudna, bo źbirańnie wiestak u nas — statystaka — wiadziecca słaba.&lt;section end=&quot;Usiaczyna&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>178sj67dzr9pqgc9lwj1zmewnalla8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/73</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126539</id>
    <revision>
      <id>292413</id>
      <parentid>292362</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T17:51:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292413</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3780" sha1="7akbitj8a5umlid6tpkoxicv10lkb3h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;і зямляробныя прылады; 11) стравы і прыправы да іх; 12) спосабы пераезду па сушы; 13) будаўніцтва, хаты і распалажэньне сяліб у вёсцы; хата і яе устройства — страха, памост, столь, вокны; варыўня, лазьня, сьвіран, гумно і іх устройства.
==={{x-smaller|42)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
Тамсама, 1912, № 4.
==={{x-smaller|43)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
Тамсама, 1910, № 44-45;
==={{x-smaller|44)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
Тамсама, 1912, № 4.
==={{x-smaller|45)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
Тамсама, 1910, № 44-45; 1911, № 51-52 і асобны адбітак: „програма для зьбіраньня матэрыялаў аб бэтлейках на
Беларусі“.
==={{x-smaller|46)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
Тамсама, 1914, № 6.
==={{x-smaller|47)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
Тамсама, 1913,№ 37, 38.
==={{x-smaller|48)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
Тамсама, 1911, № 8, дадатак.
==={{x-smaller|49)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
Тамсама, 1913. № 15.
==={{x-smaller|50)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
Тамсама, 1908, № 24.
==={{x-smaller|51)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
Тамсама, 1913, № 15.
==={{x-smaller|52)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
Лучынка. Менск, кн. 5.
==={{x-smaller|53)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
Тамсама, кн. 4.
==={{x-smaller|54)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
Наша Ніва. Вільня, 1912, № 40.
==={{x-smaller|55)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
Тамсама, 1909, № 39.
==={{x-smaller|56)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
З прыватнага ліста аднаго польскага культурнага працаўніка.
==={{x-smaller|57)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
Беларусь. Менск, 1919, № 21.
==={{x-smaller|58)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
Голос труженика, Игумен.
==={{x-smaller|59)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
Беларусь. Менск, 1920, №№ 114, 134, 139.
==={{x-smaller|60)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
Савецкая Беларусь. Менск, 1921, № 95.
==={{x-smaller|61)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
Тамсама, 1922, № 190.
==={{x-smaller|62)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
Тамсама, 1924, № 158.
==={{x-smaller|63)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
Тамсама, 1923, №№ 116, 150, 153 і інш.; 1924, №№ 105, 197, 198 і інш.; 1925, № 219 і інш.
==={{x-smaller|64)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
Полымя. Менск, 1923, № 2, ст. 133.
==={{x-smaller|65)}}===
&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:-0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
Менск, 1922, №№ 243, 282 і інш.; 1923, №№ 24, 27, 72, 114, 115, 124, 138, 149, 181, 290 і інш.
&lt;/div&gt;

{{Няма выявы}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7akbitj8a5umlid6tpkoxicv10lkb3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126550</id>
    <revision>
      <id>292404</id>
      <parentid>292387</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T16:46:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292404</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5289" sha1="3pse0wnxacqyrqjufox132uiici063o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:1.0em&quot;
|&lt;center&gt;'''„Наша Ніва“ як&lt;/br&gt;краязнаўчы&lt;/br&gt;цэнтр.'''&lt;/center&gt;
|}
{{gap|2em}}У самыя чорныя часы царскага самаўладзтва „Наша Ніва“ зрабіла вялізную працу ў галіне культурна-нацыянальнага адраджэньня. Дбаючы аб задаваленьні культурных патрэб беларускай насельнасьці ў родных ёй формах: мове, мэлёдыі, орнамэнце і да т. п., „Наша Ніва“ не магла ня цікавіцца выяўленьнем асаблівасьцяй беларускай народнай творчасьці і ўмоваў, у якіх яна разьвівалася; яна павінна была клапаціцца аб вывучэньні гэтых асаблівасьцяй, бо „кожны народ, які хоча адрадзіцца культурна, павінен будаваць гэта адраджэньне на аснове, якой ёсьць — між другім — народная творчасьць; дзеля гэтага пробкі народных вырабаў з аздобамі кожная маладая нацыя зьбірае, прыглядаецца ім, а пасьля вучоныя артыстыя ператвараюць
і багацяць гэтыя ўзоры, разьвіваючы тое, што стварыла жывая душа народу, ды гэтак багацяць культурныя здабыткі народу“[[Краязнаўства (1929)/Увагі#25)|&lt;sup&gt;25&lt;/sup&gt;)]]. Вывучэньне краю павінна быць усебаковым і павінна мець практычную мэту, якая мае складацца з далейшага
разьвіцьця ўсіх народных дасягненьняў. У першую чаргу меркавалася выяўляць усе асаблівасьці беларускага жыцьця. „Наша Ніва“ лічыла, што „кожны лёгка зразумее, якую цану павінна мець для нас кожная беларуская асобнасьць, дзе-б яна ні спаткалася, ці то як прыкраса, ці як форма грамадзкага жыцьця; усюды, дзе-б мы ні спаткалі гэту родную асобнасьць, орыгінальнасьць, мы павінны берагчы і захоўваць, а хто дуж — разьвіваць і шырыць“[[Краязнаўства (1929)/Увагі#26)|&lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt;)]]. Пачынаць, як заўсёды і ва ўсякай краязнаўчай працы, прыходзілася з падліку ўжо зробленай працы па вывучэньню краю. Першы час карысталіся ўжо існаваўшымі паказчыкамі краязнаўчай літаратуры і раілі яе мясцовым краязнаўцам. Але на гэтым спыніцца нельга было, і „Наша Ніва“ распачала ўкладаньне поўнай беларускай бібліографіі, спадзяючыся ў хуткім часе выдаць яе. Апрача зьбіраньня літаратуры па мясцоваму краю, першачарговаю краязнаўчаю задачаю зьяўляецца ўтварэньне музэю. І вось „Наша Ніва“ пачала зьбіраньне яго; зборы таго часу складаюць аснову сучаснага музэю імя Яна Луцкевіча ў Вільні. Але пакуль можа быць сабраны музэй, неабходна мець пэўную ўстанову, якая-б выконвала асьветную і агітацыйную задачу музэю. Такою ўстановаю можа быць толькі выстаўка, і „Наша Ніва“ прымала ўдзел амаль ва ўсіх краёвых выстаўках, якія ў той час наладжваліся на Беларусі. Апрача сваіх выданьняў, за якія яна мела пахвальныя лісты і мэдалі, „Наша
Ніва“ выстаўляла на выстаўках свае колекцыі, пераважна старасьвецкіх вырабаў. Не абмяжоўваючыся гэтым, газэта ў сваіх справаздачах аб выстаўках заклікала сялян да шырэйшага ўдзелу ў гэтых выстаўках. Так, будучы нездаволенай малым лікам народных экспонатаў на адной з краёвых выставак, яна пісала, што экспонатаў у Палесьсі можна назьбіраць шмат, і вельмі цікавых і орыгінальных, невядомых сьвету.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3pse0wnxacqyrqjufox132uiici063o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126556</id>
    <revision>
      <id>292393</id>
      <timestamp>2026-07-16T12:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «форме гасьцінца ад публікі; 6) апісаць самую бэтлейку: а) як бэтлейка выглядае зьверху, б) як у сярэдзіне; 7) прамерыць бэтлейку: а) даўжыню, б) шырыню, в) вышыню; 8) форма сьцен, страхі, ганку, вокнаў, дзьвярэй і колькі ёсьць дзьвярэй; 9) колькі мае паверхаў (этаж...»</comment>
      <origin>292393</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5033" sha1="ix6rqvqub4lr50g2h9nk3cpejz7xyk1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;форме гасьцінца ад публікі; 6) апісаць самую бэтлейку: а) як бэтлейка выглядае зьверху, б) як у сярэдзіне; 7) прамерыць
бэтлейку: а) даўжыню, б) шырыню, в) вышыню; 8) форма сьцен, страхі, ганку, вокнаў, дзьвярэй і колькі ёсьць дзьвярэй;
9) колькі мае паверхаў (этажоў); 10) з якога матэрыялу зроблена; 11) якія мае аздобы: а) якога колеру тыя аздобы, б) які рысунак (орнамант) аздоб, в) з якога матэрыялу аздобы; 12) ці ёсьць абразы: а) дзе яны панаклейваны, б) каго абразы прадстаўляюць; 13) сцэна (надта важна апісаць падзел сцэны): а) ці сцэна толькі адна, б) ці мо‘ падзелена на дзьве часьці, так што і на аднэй, і на другой палове ідзе ігра лялек, в) а мо‘ ёсьць тры: адна выклееная абразкамі (неба); другая — для ігры лялек; трэцяя — адкуль выходзяць чорт, сьмерць і др. (пекла); 14) лялькі; а) з якога матэрыялу, колькі іх, ці ўсе
з аднакага, б) мо чорт, сьмерць і др. з горшага; 15) ці хатняй работы, ці купленыя: загранічныя, краёвыя: а) якія: з чаго і якога цьвету апраткі; 16) калі ёсьць наклееныя бароды, вусы, валасы на галаве, то з чаго і якога цьвету; 17) кудою і якія лялькі ўходзяць і выходзяць; 18) мо‘ апроч лялек і жывыя асобы граюць, дык апісаць іх лічбу, выгляд і вопраткі; 19) запісаць, што гавораць у бэтлейцы (тэкст) слова ў слова, не зьмяняючы, хоць будуць спатыкацца словы непанятныя, бяз толку; 20) як словы перадаюцца: сьпевам, расказам; 21) хто іх кажа; 22) ці словы запісаны, ці друкаваны, ці гаворацца з памяці; 23) да якога стану, сказаўшы агулам, публіка належыць (шляхты, паноў, мужыкоў); 24) да якой забавы бэтлейкі можна прычысьліць: вясковай, дворнай, местачковай, школьнай; 25) адну і тую бэтлейку, калі можна, запісаць з розных часоў з усімі пераменамі; 26) запісваць і цяперашнія бэтлейкі і даўнейшыя; 27) запісваць хоць адрыўкі, часьці даўнейшых бэтлеек, хоць толькі апавяданьне (успамін)
аб іх са слоў старых людзей; 28) запісаць імя, прозьвішча, век, заняцьце, вёску, расказчыка і запісчыка; 29) калі хто можа, дык вельмі добра сфотографаваць бэтлейку, зарысаваць орнаманты, зрабіць плян; 30) запісваць трэба і ўсе іншыя, якія спатыкаюцца, калядныя тэатры, пад якім бы яны названьнем ня былі. У ўсходняй часьці Беларусі бэтлейкі называюць яшчэ „верцепам“, іграюць „Цара Максімільяна“, „Ясьлі“, „Казу“, „Цыгана“, „Мядзьведзя“ і др. Усё гэта вельмі важна запісаць падробна і ўсестаронна, не прапускаючы нічога; 31) мо‘ хто бараніў або бароніць хадзіць з бэтлейкаю; 32) ці можна апісаную бэтлейку, або хоць лялькі набыць і за колькі; 33) бэтлейкі трэба запісваць усялякія, у якой бы яны мове ні спатыкаліся — беларускай, літоўскай, польскай, расійскай, латыскай“[[Краязнаўства (1929)/Увагі#45)|&lt;sup&gt;45&lt;/sup&gt;)]].&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Такое-ж вялікае значэньне, як і зьбіраньне бэтлеек, для няпісанай гісторыі беларускай народнай культуры, па думцы
газэты, мела і іншае тэматычнае зьбіраньне беларускай {{перанос пачатак|народ|най}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ix6rqvqub4lr50g2h9nk3cpejz7xyk1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/60</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126557</id>
    <revision>
      <id>292394</id>
      <timestamp>2026-07-16T12:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|народ|най}} творчасьці. „Наша Ніва“ прасіла ўсіх чытачоў i корэспондэнтаў „запісаць усё, што самі ведаюць ці могуць дапытацца ад сваіх суседзяў ды ў старых людзей аб зьмеях (вужох) і зьвязаных з імі забабонах, а так-жа казкі аб вужох і зьм...»</comment>
      <origin>292394</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5184" sha1="r40zexf6b3fiut54euan9k8ciz3jes3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|народ|най}} творчасьці. „Наша Ніва“ прасіла ўсіх чытачоў i корэспондэнтаў „запісаць усё, што самі ведаюць ці могуць дапытацца ад сваіх суседзяў ды ў старых людзей аб зьмеях (вужох) і зьвязаных з імі забабонах, а так-жа казкі аб вужох і зьмеях, песьні аб зьмеях, гульні, у каторых уходзіць пад якім-небудзь відам зьмей, вуж (яшчэр) і інш. Адказы (газэта прасіла) пісаць у такім парадку: 1) мясцовасьць, губэрня, павет, воласьць, сяліба і хто запісвае (імя, фамілія); 2) ці цяпер вужы яшчэ
сустракаюцца ў вас, як яны выглядаюць і дзе жывуць. Ці гадуюць іх па хатах, а калі цяпер не, то ці даўней гадавалі; 3) ці вужы лічацца карыснымі, ці шкоднымі, чым карысны і чым шкодны. Ці забіваюць вужаў і чаму; 4) ці ёсьць у вашай ваколіцы камяні, званыя „зьмеявікамі“, як яны выглядаюць,
што аб іх расказваюць людзі. А можа ёсьць камяні пад іншым названьнем ці саўсім без названьня з рысункам зьмея; 5) ці не сустракаюцца ў вашай ваколіцы крыжы прыдарожныя, крыжыкі і мэдалікі са зьмеямі, якія яны, і ці гэтыя крыжыкі і
мздалікі носяць на сябе, ці толькі пераховываюць i чаму; 6) якія варожбы і прыметы са зьмеяў сустракаюцца ў вас; 7) якія казкі расказваюць аб зьмеях і вужох, якія сустракаюцца прыказкі і песьні; 8) што кажуць аб жыцьці зьмеяў, іх нараджэньні, сьмерці, характары і абычаях“[[Краязнаўства (1929)/Увагі#46)|&lt;sup&gt;46&lt;/sup&gt;)]]. Падобна гэтай анкетцы можна было апрацоўваць і іншыя тэмы з беларускай народнай творчасьці.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Адначасна з вывучэньнем апошняй „Наша Ніва“ вельмі клапацілася зьбіраньнем і вывучэньнем беларускай літаратуры, якая яшчэ ня мела свайго сталічнага цэнтру і таму ў большай меры, чым у іншых старонах, была распылена па Беларусі і разьвівалася ў краёвых культурных гнёздах.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Усім вядома, што па нашых вёсках у тыя часы, калі было забаронена друкаваць беларускія кніжкі, хадзілі рукапісныя сшыткі з рознымі беларускімі вершамі, сатырамі і поэмамі. Хто іх пісаў і хто пашыраў — невядома было. Толькі на ўсякае выдатнае здарэньне ў жыцьці народу, у жыцьці грамады, ваколіцы, вёскі складаліся вершы і разыходзіліся перапісваныя з рук у рукі. Рэдакцыя „Нашай Нівы“ ад самага пачатку свайго жыцьця старалася зьбіраць гэту рукапісную беларускую літаратуру, і дагэтуль сабралася ня мала цэннага матэрыялу. Побач
са зьбіраньнем рукапісаў нам удавалася вылаўліваць і імёны аўтараў. Аказваецца, што праз усё XIX сталецьце беларускія
пісьменьнікі ня зводзіліся: людзі пісалі і працавалі над разьвіцьцём беларускай літаратуры, над утрыманьнем беларускай
сьвядомасьці. Хоць мы і ведаем колькі імён аўтараў, каторыя пісалі пабеларуску ў забароненыя часы, але па большай часьці
людзі гэтыя ня жывуць ужо, і мы ня ведаем хто і што яны былі: ня маем іхніх біографій і портрэтаў. А дзеля таго, што
гэта справа дужа важная для гісторыі беларускай літаратуры і для ўвекавечаньня імён бескарысных барцоў за нашу {{перанос пачатак|акра|дзеную}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r40zexf6b3fiut54euan9k8ciz3jes3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/61</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126558</id>
    <revision>
      <id>292395</id>
      <timestamp>2026-07-16T12:25:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>292395</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5207" sha1="ahnqde77qrrie68xpdj26t1edacfmgc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;[[Краязнаўства (1929)/Увагі#22)|&lt;sup&gt;22&lt;/sup&gt;)]]
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|акра|дзеную}} долю, зьвяртаемся да ўсіх нашых чытачоў найперш з паноўленай просьбай зьбіраць і прысылаць нам рукапісную літаратуру ды запісваць народныя поэмы са слоў, а пасьля з просьбаю зьбіраць і прысылаць у рэдакцыю рукапісы, біографіі (жыцьцяапісаньні) і фотографіі саміх аўтараў. Можа аб кім з іх былі друкаваны якія весткі ці портрэты ў якіх часопісях ці кнігах — просім таксама паведаміць нас, а яшчэ лепей — прысылаць тыя друкі“[[Краязнаўства (1929)/Увагі#47)|&lt;sup&gt;47&lt;/sup&gt;)]]. Так вызначала газэта задачы зьбіраньня беларускай літаратуры. Разам з тым, яна для орыентаваньня ў працы падавала сьпіс пісьменьнікаў, аб якіх трэба зьбіраць матэрыялы ў першую чаргу, і ўвесь час вяла чынную ўзаемаінформацыю чытачоў аб атрыманых ёю і адшукваных матэрыялах. З усяго гэтага відаць, што „Наша Ніва“ зьбірала ня толькі музэй, а і навукова-краязнаўчы архіў і дасягнула ў
гэтай справе значных посьпехаў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}
няма
Асаблівае значэньне ў галіне грамадзка-экономічнага вывучэньня краю мела дасьледваньне „Нашай Нівай“ хатніх раместваў і бюджэтаў. Адзначаючы вялікую рамесьніцкую працу беларускага селяніна, яе малапрыбытковасьць і незабясьпечанасьць новым начыньнем і школамі, а таксама шырокае разьвіцьцё рамёстваў за межамі і вялікае значэньне іх для Бела-
русі,,,Наша Ніва&quot; прасіла прыслаць весткі аб стане рамёстваў
на мясцох і свае парады, што да разьвіцьця іх, па такой
анкетцы: &quot;У вёсцы..., павету..., воласьці..., губэрні: 1) што вы-
якіх два-
рабляюць у вёсцы (тут усё акуратна апісаць); 2) у
рох, хатах, чым займаюцца. Колькі чалавек гэтым займаецца.
З гэтага - колькі ўзрослых мужчын, кабет; падросткаў: хлоп-
цаў, дзяўчат; 3) ці гаспадары-рамесьнікі наймаюць помач, колькі
плацяць і як (грашмі, адзежай, стравай); 4) ці часам
хаўруснай работы, ці купляюць сыры матэрыял хаўрусам, ці
кожны рамесьнік асобна; 5) у хаўрусе колькі людзей злучана,
як гэта ўстроена, як вядуць рахункі; 6) дзе і які матэрыял
купляецца да работы і па якой цане; 7) дзе прадаюць свой
тавар і па якой цане; 8) ці тыя, што купляюць тавар, плоцяць
грашмі, ці замяняюць на які другі тавар і на што; 9) ці ня
прыходзіцца пазычаць грошы на рамясло. Калі пазычаюць, то
ў каго і за які процант (грашмі, таварам і г. д.); 10) ці робяць
на заказ, ці вывозяць на кірмашы, ці можа куды ў другое
месца; 11) ці вырабы свае выстаўлялі на выстаўцы, калі так,
то дзе, ці атрымалі награду і якую (грашмі, мэдаль, падзяку);
12) ці няма якіх спэцыяльных будынкаў ці інструмантаў да
работы. Ці гэтыя будынкі і інструманты самі робяць, ці ку-
пляюць, -дзе і па якой цане; 13) як вялікі заработак з про-
дажу хатніх вырабаў; 14) ці ня памятаюць, як даўно пачалі
займацца хатнім рамяслом і з якой прычыны; 15) ці тыя, што
займаюцца хатнім рамяслом, маюць зямлю (колькі), сям'ю
(колькі чалавек), ці займаюцца работамі круглы год, ці толькі
ў вольны час (зімою, вясною); 16) ці, як пачалі займацца ра-
55&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ahnqde77qrrie68xpdj26t1edacfmgc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292396</id>
      <parentid>292395</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T15:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>292396</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5167" sha1="ipiowo39jndnoffjecosxix3t0cq4gq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|акра|дзеную}} долю, зьвяртаемся да ўсіх нашых чытачоў найперш з паноўленай просьбай зьбіраць і прысылаць нам рукапісную літаратуру ды запісваць народныя поэмы са слоў, а пасьля з просьбаю зьбіраць і прысылаць у рэдакцыю рукапісы, біографіі (жыцьцяапісаньні) і фотографіі саміх аўтараў. Можа аб кім з іх былі друкаваны якія весткі ці портрэты ў якіх часопісях ці кнігах — просім таксама паведаміць нас, а яшчэ лепей — прысылаць тыя друкі“[[Краязнаўства (1929)/Увагі#47)|&lt;sup&gt;47&lt;/sup&gt;)]]. Так вызначала газэта задачы зьбіраньня беларускай літаратуры. Разам з тым, яна для орыентаваньня ў працы падавала сьпіс пісьменьнікаў, аб якіх трэба зьбіраць матэрыялы ў першую чаргу, і ўвесь час вяла чынную ўзаемаінформацыю чытачоў аб атрыманых ёю і адшукваных матэрыялах. З усяго гэтага відаць, што „Наша Ніва“ зьбірала ня толькі музэй, а і навукова-краязнаўчы архіў і дасягнула ў
гэтай справе значных посьпехаў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Асаблівае значэньне ў галіне грамадзка-экономічнага вывучэньня краю мела дасьледваньне „Нашай Нівай“ хатніх раместваў і бюджэтаў. Адзначаючы вялікую рамесьніцкую працу беларускага селяніна, яе малапрыбытковасьць і незабясьпечанасьць новым начыньнем і школамі, а таксама шырокае разьвіцьцё рамёстваў за межамі і вялікае значэньне іх для Беларусі, „Наша Ніва“ прасіла прыслаць весткі аб стане рамёстваў на мясцох і свае парады, што да разьвіцьця іх, па такой анкетцы: „У вёсцы…, павету…, воласьці…, губэрні: 1) што вырабляюць у вёсцы (тут усё акуратна апісаць); 2) у якіх дварох, хатах, чым займаюцца. Колькі чалавек гэтым займаецца.
З гэтага — колькі ўзрослых мужчын, кабет; падросткаў: хлопцаў, дзяўчат; 3) ці гаспадары-рамесьнікі наймаюць помач, колькі плацяць і як (грашмі, адзежай, стравай); 4) ці часам няма хаўруснай работы, ці купляюць сыры матэрыял хаўрусам, ці кожны рамесьнік асобна; 5) у хаўрусе колькі людзей злучана, як гэта ўстроена, як вядуць рахункі; 6) дзе і які матэрыял купляецца да работы і па якой цане; 7) дзе прадаюць свой тавар і па якой цане; 8) ці тыя, што купляюць тавар, плоцяць грашмі, ці замяняюць на які другі тавар і на што; 9) ці ня прыходзіцца пазычаць грошы на рамясло. Калі пазычаюць, то ў каго і за які процант (грашмі, таварам і г. д.); 10) ці робяць на заказ, ці вывозяць на кірмашы, ці можа куды ў другое месца; 11) ці вырабы свае выстаўлялі на выстаўцы, калі так, то дзе, ці атрымалі награду і якую (грашмі, мэдаль, падзяку); 12) ці няма якіх спэцыяльных будынкаў ці інструмантаў да
работы. Ці гэтыя будынкі і інструманты самі робяць, ці купляюць, — дзе і па якой цане; 13) як вялікі заработак з продажу хатніх вырабаў; 14) ці ня памятаюць, як даўно пачалі займацца хатнім рамяслом і з якой прычыны; 15) ці тыя, што займаюцца хатнім рамяслом, маюць зямлю (колькі), сям‘ю (колькі чалавек), ці займаюцца работамі круглы год, ці толькі ў вольны час (зімою, вясною); 16) ці, як пачалі займацца {{перанос пачатак|ра|мяслом}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ipiowo39jndnoffjecosxix3t0cq4gq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126559</id>
    <revision>
      <id>292397</id>
      <timestamp>2026-07-16T15:59:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|ра|мяслом}}, у вёсцы лепш дзеецца, ці больш пачалі піць гарэлку; 17) ці рамясло разьвіваецца, ці зьмяншаецца і дзеля чаго гэта дзеецца; 18) ці рамесьнікі хацелі-б злучыцца ў хаўрус, каб разам прадаваць тавары, разам купляць прылады. Можа маюць...»</comment>
      <origin>292397</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5151" sha1="fiko1pfegps78a3j1w6c3zdek2jsnts" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|ра|мяслом}}, у вёсцы лепш дзеецца, ці больш пачалі піць гарэлку; 17) ці рамясло разьвіваецца, ці зьмяншаецца і дзеля чаго гэта дзеецца; 18) ці рамесьнікі хацелі-б злучыцца ў хаўрус, каб разам прадаваць тавары, разам купляць прылады. Можа маюць сваю думку устройства хаўрусу (апісаньне яе); 19) ці згадзіліся-б супольна з другімі прысылаць тавары на продаж у Вільню да магазыну і на якіх варунках; 20) ці на выстаўку хатняга рамясла ў Вільні прыслалі-б свае тавары і якія; 21) просім напісаць свой погляд на справу організацыі хатняга рамясла.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}''Увага.'' Адказваючы, просім пры кожным адказе ставіць нумар пытаньня, на якое даецца адказ“[[Краязнаўства (1929)/Увагі#48)|&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;)]]. Сабраўшы патрэбныя весткі, газэта мелася пісаць вывады з іх. Тутака неабходна адзначыць рэзка практычны характар вывучэньня гэтага пытаньня. Такі-ж характар мела i вывучэньне бюджэтаў беларускіх сялян і настаўнікаў. Каб паставіць гэта пытаньне шырэй, „Наша Ніва“ мелася надрукаваць і разаслаць чытачом асобныя рахунковыя кнігі, у якія трэба было-б запісваць усе датычныя бюджэтаў даныя. У неабходнасьці такіх кніг газэта пераканалася пасьля атрыманьня з месц матэрыялаў аб бюджэтах.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}У галіне прыродна-географічнага вывучэньня краю праца была разгорнута „Нашай Нівай“ крыху меншая, але таксама
вельмі важная. Яна часамі атрымлівала ня толькі пісьмовыя матэрыялы, але і рэчавыя, для азначэньня і скарыстаньня. Так, у адказ на прысылку Лушчака рэдакцыя паведамляла: „прысланыя камяшкі — гэта „міка“. У нас яна спатыкаецца ў жарстве і ў зямлі з выветраных каменных парод. Дробнымі зёрнамі яна саўсім бескарысная; дзе спатыкаецца вялікімі плітамі (на Урале), там яе лушчаць на тонкія лісьцікі і ўжываюць часам замест шыб у вокны, да керасінавых машынак і друг. дробных работ“[[Краязнаўства (1929)/Увагі#49)|&lt;sup&gt;49&lt;/sup&gt;)]]. Другому мясцоваму краязнаўцу рэдакцыя пісала: „прышлеце кавалачкаў руды; пазнаем, калі жалезная“[[Краязнаўства (1929)/Увагі#50)|&lt;sup&gt;50&lt;/sup&gt;)]].&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Такім чынам, „Наша Ніва“ не адмаўлялася ад надзвычайна складаных у той час прац па зьбіраньню і азначэньню матэрыялаў, a таксама — ад перапіскі аб іх. Асаблівую ўвагу газэта надавала зьбіраньню гербараў. „Работа дужа патрэбная і важная, — адзначала яна, — толькі побач засушанага лістка наклейвайце і засушаную кветку; паперу бярэце да гэтага тоўстую і ня сшывайце адразу вялікай кніжкі, лепей колькі меншых — па карцін 30-40 у асобных вокладках кожная“[[Краязнаўства (1929)/Увагі#51)|&lt;sup&gt;51&lt;/sup&gt;)]]&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}На дапамогу „Нашай Ніве“ ў справе зьбіраньня гербараў прышла менская „Лучынка“, якая зьмясьціла падрабязную захапляючую інструкцыю аб зьбіраньні гербараў — найкаштоўнейшага матэрыялу да беларускай ботанікі. Рэдакцыя „Лучынкі“, падобна „Нашай Ніве“, абяцала дапамогу спэцыялістых у справе лацінскіх азначэньняў расьлін, раіла {{перанос пачатак|азначаль|нікі}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fiko1pfegps78a3j1w6c3zdek2jsnts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/63</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126560</id>
    <revision>
      <id>292398</id>
      <timestamp>2026-07-16T16:11:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|азначаль|нікі}} і г. д.[[Краязнаўства (1929)/Увагі#52)|&lt;sup&gt;52&lt;/sup&gt;)]]. Крышку раней „Лучынка“ ўзьняла пытаньне аб сваяасаблівым відзе жывых гербараў-квятнікоў. Яна заклікала дзяўчат заводзіць квятнікі-агародчыкі, тлумачыла, як гэта рабіць, і абяца...»</comment>
      <origin>292398</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5476" sha1="l6vxwoyz901jxcm3290rk9u6gne3eek" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|азначаль|нікі}} і г. д.[[Краязнаўства (1929)/Увагі#52)|&lt;sup&gt;52&lt;/sup&gt;)]]. Крышку раней „Лучынка“ ўзьняла пытаньне аб сваяасаблівым відзе жывых гербараў-квятнікоў. Яна заклікала
дзяўчат заводзіць квятнікі-агародчыкі, тлумачыла, як гэта рабіць, і абяцала насеньне лепшым агародчыкам[[Краязнаўства (1929)/Увагі#53)|&lt;sup&gt;53&lt;/sup&gt;)]]. З гэтага відаць, што „Наша Ніва“ зрабіла ў краязнаўчым стасунку моцны ўплыў на іншыя беларускія выданьні, якія па яе прыкладу пачалі клапаціцца аб пашырэньні краязнаўства. „Наша Ніва“ цікавілася таксама і ўсебаковым географічным апісаньнем Беларусі, у першую чаргу, зразумела, популярным. „Географія патрэбна паводле курсу міністэрскіх народных школ, — пісала яна. — Рысункаў як можна больш, але не фотографічных, а штрыхавых. Беларусь павінна быць апісана са стараны
фізыка-географічнай, з кароткім праглядам яе гісторыі, культуры, сучаснай этнографіі, экономіі і грамадзянскага строю[[Краязнаўства (1929)/Увагі#54)|&lt;sup&gt;54&lt;/sup&gt;)]].&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}У галіне культурна-гістарычнага вывучэньня краю „Наша Ніва“ асабліва клапацілася аб выяўленьні і ахове помнікаў
старасьветчыны. Даўшы, напр., агляд курганоў Беларусі, як помнікаў нашай старасьветчыны, паведаміўшы аб тым, што
знаходзілі ў курганох вучоныя, вытлумачыўшы вялікае значэньне курганоў для беларускай навукі, газэта заклікала: „браткі сяляне, шануйце гэтыя магілы-курганы, бо тут ляжаць косьці нашых дзядоў. Не разорвайце іх бяз лішняй патрэбы і не раскопвайце, бо гэта справа вучоных археолёгаў[[Краязнаўства (1929)/Увагі#55)|&lt;sup&gt;55&lt;/sup&gt;)]]. Далей, „Наша Ніва“ цікавілася пахаджэньнем беларусаў, зьбірала апавяданьні і ўспаміны аб паншчыне і г. д. Тутака, дарэчы, трэба адзначыць, што яна надрукавала першую беларускую гісторыю і што гэты факт у гісторыі беларускага культурна-
нацыянальнага адраджэньня меў вялізнае значэньне.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Такім чынам, з усяго вышэйсказанага відаць, што „Наша Ніва“ была першым беларускім краязнаўчым цэнтрам. Яна вызначала задачы беларускай краязнаўчай працы, друкавала парады, програмы, інструкцыі і анкеты, зносілася з вялізным лікам мясцовых краязнаўцаў, старалася коордынаваць іх працу, атрымлівала масу краязнаўчых матэрыялаў з месц і ўтварала з іх агульнабеларускі музэй і навукова-краязнаўчы архіў, організоўвала выстаўкі-конкурсы і г. д. Быць можа, не бяз уплыву ўсяго гэтага зарадзіліся памянёныя вышэй краязнаўчыя
студэнцкія організацыі: Беларускі навукова-літаратурны гурток, гурток для навуковага вывучэньня Горадзеншчыны і гурток для вывучэньня Беларусі і Літвы, якія ядналі выхадцаў з Беларусі. Прынамсі „Наша Ніва“ зьмяшчала іх адозвы, раіла ім, дзе шукаць першых вестак аб Беларусі, якія неабходна мець перад пачаткам уласна дасьледчай працы і г. д., а яны з падзякаю прымалі ўсё гэта, як ад аўторытэтнай для іх установы. Значыць, апрача шматлікай сеткі мясцовых краязнаўцаў, „Наша Ніва“ мела і невялікую сетку краязнаўчых організацый. Пры такім стане рэчаў немагчыма абыйсьціся бяз зьездаў, і „Наша Ніва“ іх мела. Па яе ініцыятыве ўсе працаўнікі {{перанос пачатак|рэдак|цыі}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l6vxwoyz901jxcm3290rk9u6gne3eek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126561</id>
    <revision>
      <id>292399</id>
      <timestamp>2026-07-16T16:22:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|рэдак|цыі}} і некаторыя віленскія беларускія дзеячы запрашалі да сябе ў госьці на якое-небудзь сьвята мясцовых працаўнікоў, якія і прыяжджалі, і, такім чынам, адбываліся сваяасаблівыя нелегальныя зьезды.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Асаблівае значэньне кра...»</comment>
      <origin>292399</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5118" sha1="t8oyz7jsyowtl7u07cpwn3g7koq93lq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|рэдак|цыі}} і некаторыя віленскія беларускія дзеячы запрашалі да сябе ў госьці на якое-небудзь сьвята мясцовых працаўнікоў, якія і прыяжджалі, і, такім чынам, адбываліся сваяасаблівыя нелегальныя зьезды.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Асаблівае значэньне краязнаўчай чыннасьці „Нашай Нівы“ складаецца з таго, што яна насуперак польскай і рускай краязнаўчай працы на Беларусі, якая мела мэтаю зьняволіць беларусаў або пад польскага пана, або пад рускага цара (што мы ўжо і адзначалі вышэй), распачала беларускую краязнаўчую працу з мэтаю нацыянальнага і соцыяльнага вызваленьня
беларускага народу. Праўда, „Наша Ніва“ мела на ўвазе перш за ўсё нацыянальныя задачы; усё-ж і гэта было ва ўмовах царскага ладу даволі радыкальным. Царскі ўрад, як вядома, зачыніў газэту, але ня ўтрымаўся і сам. Пасьля Кастрычніка беларускія працоўныя масы па гэты бок мяжы разьвінулі нябывала шырокую краязнаўчую чыннасьць. Па той-жа бок мяжы польскія паны свой уціск, якім яны душылі беларускіх сялян у часы царскага ладу, узмоцнілі да нічым незахаванага грабяжу і гвалту. Адзін з актыўнейшых працаўнікоў „Нашай Нівы“ — Антон Луцкевіч — пасаджаны ў турму. Беларускае навуковае таварыства і памянёны музэй імя Яна Луцкевіча ў Вільні, дзе працавала „Наша Ніва“, пазбаўлены магчымасьці ня толькі працаваць, але і існаваць. „І таварыства і музэй ня маюць ніякіх фундушаў, рэчы, кнігі і дакуманты без апекі і патрэбнае аховы трухлеюць і гніюць (пакоі ўзімку не апальваюцца, ад чаго сырасьць ня выводзіцца)“[[Краязнаўства (1929)/Увагі#56)|&lt;sup&gt;56&lt;/sup&gt;)]] і г. д.&lt;/br&gt;

{{Ініцыял|'''Першыя беларускія краязнаўчыя організацыі.'''|4=&quot;1em&quot;}}{{gap|2em}}Такім чынам, толькі савецкая ўлада, заснаваная самімі працоўнымі, дала магчымасьць гэтым працоўным організоўвацца ў колектывы для навукова-дасьледчай працы. Ні стары царскі лад, ні сучасны буржуазны лад у Заходняй Беларусі не давалі і не даюць гэтай магчымасьці беларускім працоўным масам. Тыя польскія і рускія краязнаўчыя організацыі клясы капіталістых, якія былі да Кастрычніка і ёсьць зараз у Заходняй Беларусі, былі і стаяць на варце інтарэсаў свае клясы і не дапушчаюць у свае шэрагі ўсіх тых, хто хоча соцыяльнага і нацыянальнага вызваленьня беларускага працоўнага народу. Значыць, вывучэньне свайго краю з мэтаю палепшаньня свайго
жыцьця можа ажыцьцяўляцца працоўнымі толькі ў сваіх краязнаўчых організацыях, якіх буржуазная ўлада не дазваляла і не дазваляе засноўваць. Толькі ў нас, дзе пануе ўлада саміх працоўных, маглі ўтварыцца першыя беларускія краязнаўчыя
організацыі, і яны пачалі працаваць зразу-ж пасьля Кастрычнікавае рэволюцыі, але ня ў Вільні і Менску, дзе яшчэ адчуваліся старыя традыцыі, а на мясцох.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Першымі, вядомымі нам, беларускімі, па мове і мэтах сваёй дзейнасьці, краязнаўчымі організацыямі зьяўляюцца: Смалярскі гурток краязнаўства, Слуцкая павятовая камісія&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t8oyz7jsyowtl7u07cpwn3g7koq93lq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292400</id>
      <parentid>292399</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T16:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292400</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5215" sha1="1wa6hl5tenqriqfx9f55ebuzokwg7fu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|рэдак|цыі}} і некаторыя віленскія беларускія дзеячы запрашалі да сябе ў госьці на якое-небудзь сьвята мясцовых працаўнікоў, якія і прыяжджалі, і, такім чынам, адбываліся сваяасаблівыя нелегальныя зьезды.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Асаблівае значэньне краязнаўчай чыннасьці „Нашай Нівы“ складаецца з таго, што яна насуперак польскай і рускай краязнаўчай працы на Беларусі, якая мела мэтаю зьняволіць беларусаў або пад польскага пана, або пад рускага цара (што мы ўжо і адзначалі вышэй), распачала беларускую краязнаўчую працу з мэтаю нацыянальнага і соцыяльнага вызваленьня
беларускага народу. Праўда, „Наша Ніва“ мела на ўвазе перш за ўсё нацыянальныя задачы; усё-ж і гэта было ва ўмовах царскага ладу даволі радыкальным. Царскі ўрад, як вядома, зачыніў газэту, але ня ўтрымаўся і сам. Пасьля Кастрычніка беларускія працоўныя масы па гэты бок мяжы разьвінулі нябывала шырокую краязнаўчую чыннасьць. Па той-жа бок мяжы польскія паны свой уціск, якім яны душылі беларускіх сялян у часы царскага ладу, узмоцнілі да нічым незахаванага грабяжу і гвалту. Адзін з актыўнейшых працаўнікоў „Нашай Нівы“ — Антон Луцкевіч — пасаджаны ў турму. Беларускае навуковае таварыства і памянёны музэй імя Яна Луцкевіча ў Вільні, дзе працавала „Наша Ніва“, пазбаўлены магчымасьці ня толькі працаваць, але і існаваць. „І таварыства і музэй ня маюць ніякіх фундушаў, рэчы, кнігі і дакуманты без апекі і патрэбнае аховы трухлеюць і гніюць (пакоі ўзімку не апальваюцца, ад чаго сырасьць ня выводзіцца)“[[Краязнаўства (1929)/Увагі#56)|&lt;sup&gt;56&lt;/sup&gt;)]] і г. д.&lt;/br&gt;
{|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; margin-top:0.5em&quot;
|&lt;center&gt;'''Першыя беларус-&lt;/br&gt;кія краязнаўчыя&lt;/br&gt;організацыі.'''&lt;/center&gt;
|}
{{gap|2em}}Такім чынам, толькі савецкая ўлада, заснаваная самімі працоўнымі, дала магчымасьць гэтым працоўным організоўвацца ў колектывы для навукова-дасьледчай працы. Ні стары царскі лад, ні сучасны буржуазны лад у Заходняй Беларусі не давалі і не даюць гэтай магчымасьці беларускім працоўным масам. Тыя польскія і рускія краязнаўчыя організацыі клясы капіталістых, якія былі да Кастрычніка і ёсьць зараз у Заходняй Беларусі, былі і стаяць на варце інтарэсаў свае клясы і не дапушчаюць у свае шэрагі ўсіх тых, хто хоча соцыяльнага і нацыянальнага вызваленьня беларускага працоўнага народу. Значыць, вывучэньне свайго краю з мэтаю палепшаньня свайго жыцьця можа ажыцьцяўляцца працоўнымі толькі ў сваіх краязнаўчых організацыях, якіх буржуазная ўлада не дазваляла і не дазваляе засноўваць. Толькі ў нас, дзе пануе ўлада саміх працоўных, маглі ўтварыцца першыя беларускія краязнаўчыя організацыі, і яны пачалі працаваць зразу-ж пасьля Кастрычнікавае рэволюцыі, але ня ў Вільні і Менску, дзе яшчэ адчуваліся старыя традыцыі, а на мясцох.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Першымі, вядомымі нам, беларускімі, па мове і мэтах сваёй дзейнасьці, краязнаўчымі організацыямі зьяўляюцца: Смалярскі гурток краязнаўства, Слуцкая павятовая камісія&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1wa6hl5tenqriqfx9f55ebuzokwg7fu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292406</id>
      <parentid>292400</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T16:47:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292406</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5216" sha1="ctmqe6w90pae4xgb01tmh5j5h6sfwdy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|рэдак|цыі}} і некаторыя віленскія беларускія дзеячы запрашалі да сябе ў госьці на якое-небудзь сьвята мясцовых працаўнікоў, якія і прыяжджалі, і, такім чынам, адбываліся сваяасаблівыя нелегальныя зьезды.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Асаблівае значэньне краязнаўчай чыннасьці „Нашай Нівы“ складаецца з таго, што яна насуперак польскай і рускай краязнаўчай працы на Беларусі, якая мела мэтаю зьняволіць беларусаў або пад польскага пана, або пад рускага цара (што мы ўжо і адзначалі вышэй), распачала беларускую краязнаўчую працу з мэтаю нацыянальнага і соцыяльнага вызваленьня
беларускага народу. Праўда, „Наша Ніва“ мела на ўвазе перш за ўсё нацыянальныя задачы; усё-ж і гэта было ва ўмовах царскага ладу даволі радыкальным. Царскі ўрад, як вядома, зачыніў газэту, але ня ўтрымаўся і сам. Пасьля Кастрычніка беларускія працоўныя масы па гэты бок мяжы разьвінулі нябывала шырокую краязнаўчую чыннасьць. Па той-жа бок мяжы польскія паны свой уціск, якім яны душылі беларускіх сялян у часы царскага ладу, узмоцнілі да нічым незахаванага грабяжу і гвалту. Адзін з актыўнейшых працаўнікоў „Нашай Нівы“ — Антон Луцкевіч — пасаджаны ў турму. Беларускае навуковае таварыства і памянёны музэй імя Яна Луцкевіча ў Вільні, дзе працавала „Наша Ніва“, пазбаўлены магчымасьці ня толькі працаваць, але і існаваць. „І таварыства і музэй ня маюць ніякіх фундушаў, рэчы, кнігі і дакуманты без апекі і патрэбнае аховы трухлеюць і гніюць (пакоі ўзімку не апальваюцца, ад чаго сырасьць ня выводзіцца)“[[Краязнаўства (1929)/Увагі#56)|&lt;sup&gt;56&lt;/sup&gt;)]] і г. д.&lt;/br&gt;
{|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:0.5em&quot;
|&lt;center&gt;'''Першыя беларус-&lt;/br&gt;кія краязнаўчыя&lt;/br&gt;організацыі.'''&lt;/center&gt;
|}
{{gap|2em}}Такім чынам, толькі савецкая ўлада, заснаваная самімі працоўнымі, дала магчымасьць гэтым працоўным організоўвацца ў колектывы для навукова-дасьледчай працы. Ні стары царскі лад, ні сучасны буржуазны лад у Заходняй Беларусі не давалі і не даюць гэтай магчымасьці беларускім працоўным масам. Тыя польскія і рускія краязнаўчыя організацыі клясы капіталістых, якія былі да Кастрычніка і ёсьць зараз у Заходняй Беларусі, былі і стаяць на варце інтарэсаў свае клясы і не дапушчаюць у свае шэрагі ўсіх тых, хто хоча соцыяльнага і нацыянальнага вызваленьня беларускага працоўнага народу. Значыць, вывучэньне свайго краю з мэтаю палепшаньня свайго жыцьця можа ажыцьцяўляцца працоўнымі толькі ў сваіх краязнаўчых організацыях, якіх буржуазная ўлада не дазваляла і не дазваляе засноўваць. Толькі ў нас, дзе пануе ўлада саміх працоўных, маглі ўтварыцца першыя беларускія краязнаўчыя організацыі, і яны пачалі працаваць зразу-ж пасьля Кастрычнікавае рэволюцыі, але ня ў Вільні і Менску, дзе яшчэ адчуваліся старыя традыцыі, а на мясцох.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Першымі, вядомымі нам, беларускімі, па мове і мэтах сваёй дзейнасьці, краязнаўчымі організацыямі зьяўляюцца: Смалярскі гурток краязнаўства, Слуцкая павятовая камісія&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ctmqe6w90pae4xgb01tmh5j5h6sfwdy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сусьвет і зямля (1929)/III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126562</id>
    <revision>
      <id>292405</id>
      <timestamp>2026-07-16T16:47:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = III. Дадатак  | аўтар     = Кастусь Гарабурда  | год       = 1929 год  | пераклад  =   | секцыя    = Падручнік зорніцтва  | папярэдні = [[Сусьвет і зямля (1929)/II|II. Сонечная сыстэма]]  | наступны  = [[Сусьвет і зямля (1929)/III|III. Дадатак]]  | анатацыі  = }}  {{Выроўні...»</comment>
      <origin>292405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="608" sha1="d80355pvfagtdhrakg7iidnhsryi4iq" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = III. Дадатак
 | аўтар     = Кастусь Гарабурда
 | год       = 1929 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік зорніцтва
 | папярэдні = [[Сусьвет і зямля (1929)/II|II. Сонечная сыстэма]]
 | наступны  = [[Сусьвет і зямля (1929)/III|III. Дадатак]]
 | анатацыі  =
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Сусьвет і зямля (1929).pdf&quot; from=&quot;83&quot; to=&quot;87&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>d80355pvfagtdhrakg7iidnhsryi4iq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292412</id>
      <parentid>292405</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T17:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="545" sha1="oj5b47awoxqqpirxi8vc890msplvtlw" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = III. Дадатак
 | аўтар     = Кастусь Гарабурда
 | год       = 1929 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Падручнік зорніцтва
 | папярэдні = [[Сусьвет і зямля (1929)/II|II. Сонечная сыстэма]]
 | наступны  = 
 | анатацыі  =
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Сусьвет і зямля (1929).pdf&quot; from=&quot;83&quot; to=&quot;87&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>oj5b47awoxqqpirxi8vc890msplvtlw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/65</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126563</id>
    <revision>
      <id>292407</id>
      <timestamp>2026-07-16T17:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «беларусазнаўства, гурток вывучэньня Гомельшчыны, Віцебскае таварыства краязнаўства ды Хутарскі валасны гурток краязнаўства, аб якім, апрача факту існаваньня яго ў 1920 г., ніякіх вестак да гэтага часу яшчэ ня знойдзена.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Смалярскі гурток радзіма...»</comment>
      <origin>292407</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5042" sha1="hmkg5o010u1i3bzu7uohkk082jj7gkn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;беларусазнаўства, гурток вывучэньня Гомельшчыны, Віцебскае таварыства краязнаўства ды Хутарскі валасны гурток краязнаўства, аб якім, апрача факту існаваньня яго ў 1920 г., ніякіх вестак да гэтага часу яшчэ ня знойдзена.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Смалярскі гурток радзімазнаўства, б. Ігуменскага павету,
больш-менш аформлена існаваў з 1918 да 1921 году. Ён складаўся з моладзі ад 17 да 22 год, якая прагавіта імкнулася да дасьледчай працы наогул і, асабліва, да вывучэньня свайго краю. У процэсе апошняга ёй прыходзілася зусім самастойна здабываць і неабходныя мэтодолёгічныя веды. Часамі на гэта трацілася бясконца шмат часу, бо спэцыялістых, якія-б пажадалі дапамагчы, ня было бліжэй Менску, a апошні знаходзіцца на адлегласьці амаль 100 кілёмэтраў ад былога месца асяродку гуртка. Другою перашкодаю нормальнай дзейнасьці гуртка быў бягучы склад членаў яго. Только адзін ініцыятар яго заснаваньня заставаўся ў ім увесь час. Апрача таго, члены гуртка жылі ня бліжэй 5 кілёмэтраў адзін ад другога, а былі і за 30. Пабачыцца трудна было; а ў такой новай справе наогул і новай для членаў гуртка прыватна неабходны былі частыя сходы для абмеркаваньня самых рознастайных пытаньняў дзейнасьці гуртка. Пра адсутнасьць сродкаў нечага і ўспамінаць; іх ня было. Здабыць іх была настолькі немагчымая справа, што на ўсім працягу працы гуртка пытаньне аб гэтым нікім і ні разу не паднімалася. Ня
гледзячы на гэтыя няспрыяючыя ўмовы, моладзь ня траціла надзей і працавала.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Статут гуртка быў забраны жандарамі ў часе польскай окупацыі, калі ў кіраўніка яго зрабілі пошукі. Згодна статуту, гурток меў на мэце: а) распрацоўку пытаньняў радзімазнаўства; б) дасьледваньне Ігуменскага павету і в) пропаганду ідэй радзімазнаўства сярод насельнасьці павету. Для рознага роду
даведак кіраўнік гуртка меў невялічкую бібліотэчку, кніг на 20—30, якая складалася з брошуры Зьвягінцава аб радзімазнаўстве і школе, Тальгрэна — аб організаваным вывучэньні Фіншчыны, выданьняў Паўночна-заходняга аддзелу імпэратарскага Рускага географічнага таварыства, гісторыі Беларусі — Власта „Нашай Нівы“ і да т. п. Апрача гэтага, члены гуртка маглі вольна карыстацца кнігамі з даволі багатай (для такой глушы) бібліотэкі аднаго прыхільніка працы гуртка і члена групы. Некаторыя члены гуртка мелі фотографічныя апараты.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Дзейнасьць членаў гуртка была даволі рознастайнай. Адным з іх была ўкладзена брошура „Радзімазнаўства і яго задачы“, на 2-3 друкарскіх аркушох, якая была прынята пасьля Акадэмічным цэнтрам Народнага камісарыяту асьветы для выданьня, але загінула ў часе эвакуацыі яго ў Смаленск. У галіне практычнага вывучэньня краю было напісана комплекснае апісаньне б. Ігуменскага павету з дадаткам патрэбнага ілюстрацыйнага матэрыялу. Праз некаторы час гэта апісаньне {{перанос пачатак|чыта|лася}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hmkg5o010u1i3bzu7uohkk082jj7gkn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/66</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126564</id>
    <revision>
      <id>292408</id>
      <timestamp>2026-07-16T17:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|чыта|лася}} як залікавая праца па географіі ў доцэнта Азбукіна на Вышэйшых курсах беларусазнаўства ў Менску. Апрача гэтага апісаньня, быў сабраны багаты фольклёрны і фотографічны матэрыял, зроблены досьледы некалькіх вазёр і напісана і...»</comment>
      <origin>292408</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5389" sha1="gx0i2eqa4fc28wxmfw1i1yf3bx9ulpg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|чыта|лася}} як залікавая праца па географіі ў доцэнта Азбукіна на
Вышэйшых курсах беларусазнаўства ў Менску. Апрача гэтага апісаньня, быў сабраны багаты фольклёрны і фотографічны матэрыял, зроблены досьледы некалькіх вазёр і напісана іх апісаньне, напісана гісторыя окупацый і гісторыя нацыянальна-
культурнага і рэволюцыйнага руху на б. Ігуменшчыне і г. д. Вядомы шэсьць экскурсій членаў гуртка па павету агульнай
працягласьцю каля 1.000 кілёмэтраў. Популярызацыя ідэй радзімазнаўства асабліва шырока была пастаўлена сярод настаўніцтва. На хутарскіх валасных настаўніцкіх сходах, на Слабадзкім раённым (каля б. Ігумену), у якім прымала ўдзел каля 8 валасьцёў, урэшце, на павятовых зьездах ставілася гэта пытаньне адначасна з пытаньнем аб неабходнасьці навучаньня ў школе на роднай мове. Дзякуючы таму, што настаўніцы і настаўнікі пасьля вайны былі пераважна папоўны і паповічы і імі кіравалі эсэры і чорнасотнікі, гэта пытаньне, асабліва на павятовых зьездах, з трэскам правальвалі; нават не давалі гаварыць. Але знаходзіліся ўсё-ж такія, якія спачувалі пашырэньню памянёных ідэй, склад іх з часам пашыраўся, асабліва са зьменаю складу настаўніцтва наогул.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Аб зафіксаваньні свае працы ў друкаваным відзе гурток не асьмельваўся і марыць з прычыны браку сродкаў. Толькі некаторыя глухія водгукі працы членаў гуртка можна знайсьці ў газэтных заметках і артыкулах, якія яны самі падавалі ў газэты адпаведна тэмам сваіх прац. Да іх належаць: „Возера Сяргеевічы“[[Краязнаўства (1929)/Увагі#57)|&lt;sup&gt;57&lt;/sup&gt;)]], „Наш уезд Озера“[[Краязнаўства (1929)/Увагі#58)|&lt;sup&gt;58&lt;/sup&gt;)]], „Па Беларусі вандраваньне“[[Краязнаўства (1929)/Увагі#59)|&lt;sup&gt;59&lt;/sup&gt;)]], „Вартасьці ў Ігуменшчыне“[[Краязнаўства (1929)/Увагі#60)|&lt;sup&gt;60&lt;/sup&gt;)]], „Памяці Савіцкага“, „Коопэрацыя і пчалярства“, „На ўвагу мэліорацыйных коопэратываў“[[Краязнаўства (1929)/Увагі#61)|&lt;sup&gt;61&lt;/sup&gt;)]], „Белапольская окупацыя Чэрвеншчыны“[[Краязнаўства (1929)/Увагі#62)|&lt;sup&gt;62&lt;/sup&gt;)]] і інш.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Усе члены гуртка былі сьвядомымі беларусамі і імкнуліся да таго, каб іх праца дапамагла зьменам існаваўшага ладу на карысьць шырокіх мас працоўных; з часам яны добра выявілі сябе на беларускай савецкай працы. Сваю працу гурток вёў
выключна на беларускай мове, толькі ў неабходных выпадках перакладаючы свае паперы на іншыя мовы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Слуцкая павятовая камісія беларусазнаўства была заснавана ў верасьні 1922 году пры павятовым аддзеле народнай
асьветы і праз год, г. зн. у верасьні 1923 году, рэорганізавана ў Слуцкае павятовае таварыства краязнаўства; яна мела мэтаю: а) апанаваньне старымі ведамі аб Беларусі, якія былі назапашаны да часу заснаваньня камісіі; б) распрацоўку мэтодычных пытаньняў выкладаньня комплексу ведаў аб Беларусі, г. зн. беларусазнаўства, у школах, і в) вывучэньне і дасьледваньне Беларусі, асабліва Слуцкага павету яе.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Глеба для дзейнасьці камісіі была ў пэўнай меры падрыхтавана краязнаўчаю працаю культурна-асьветнага таварыства пад назваю „Папараць-кветка“, што заснавалася ў 1918 годзе,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gx0i2eqa4fc28wxmfw1i1yf3bx9ulpg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/67</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126565</id>
    <revision>
      <id>292409</id>
      <timestamp>2026-07-16T17:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «мела свае філіі на павеце — „Зарніца“ ў Старыцы, „Зорку“ ў Ліпніках і г. д. і выдавала часопісь „Наша Каляіна“. Таварыства ў адным Слуцку яднала звыш 150 чалавек. Краязнаўчая дзейнасьць таварыства асабліва выявілася ў справе зьбіраньня фольклёру і по...»</comment>
      <origin>292409</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5033" sha1="b4njz11nzrhy2op177h7nzydtzygqvo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;мела свае філіі на павеце — „Зарніца“ ў Старыцы, „Зорку“ ў Ліпніках і г. д. і выдавала часопісь „Наша Каляіна“. Таварыства ў адным Слуцку яднала звыш 150 чалавек. Краязнаўчая дзейнасьць таварыства асабліва выявілася ў справе зьбіраньня фольклёру і популярызацыі ведаў пра Беларусь шляхам распаўсюджаньня беларускіх кніг, якіх за кароткі час існаваньня таварыства было выдана праз філіі звыш 10.000. У 1920 годзе таварыства зачынілася. У павятовую камісію беларусазнаўства ўваходзіла некалькі былых членаў таварыства „Папараць-кветка“.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Павятовая камісія беларусазнаўства яднала выкладчыкаў прадметаў беларусазнаўства ў школах Случчыны, інспэктароў соцыяльнага выхаваньня і некалькі іншых асоб. Праца камісіі адбывалася ў двох кірунках: асьветнага беларусазнаўства і ўласна краязнаўства. У першым кірунку дзейнасьць камісіі выявілася, галоўным чынам, у скліканьні сходаў камісіі і агульна-гарадзкіх і павятовых беларусазнаўчых конфэрэнцый. На іх, адпаведна вымогам часу і патрэбам асьветнай працы Случчыны, заслухоўваліся даклады, якія маглі дапамагаць выкладчыку беларусазнаўства ў яго школьнай працы: аб творчасьці Чарота, аб прозе Гартнага, аб стане Беларусі пасьля Люблінскае вуніі, аб рэволюцыйным руху на Беларусі і да т. п., а таксама даклады аб спосабах і задачах выкладаньня беларусазнаўства ў школе. Паваротнымі ў апошняй галіне былі агульна-гарадзкая беларусазнаўчая конфэрэнцыя 18 кастрычніка 1922 году і павятовая беларусазнаўчая
конфэрэнцыя 15—17 студзеня 1923 году. У працы апошняй прымалі ўдзел усе выкладчыкі прадметаў беларусазнаўства поўных і няпоўных сямігодак Слуцкага павету ў ліку 27 асоб, прадстаўнікі камісарыяту асьветы, інспэктары соцыяльнага выхаваньня і госьці. Былі абмеркаваны наступныя даклады: аб выкладаньні географіі Беларусі, аб мэтодах выкладаньня гісторыі беларускае літаратуры, аб выкладаньні гісторыі Беларусі, аб выкладаньні беларускае мовы, аб пісьмовых працах вучняў на беларускай мове і інш. Конфэрэнцыя прызнала: а) тэрмін „беларусазнаўства“ ў стасунку да працоўнай школы на Беларусі лічыць архаічным і неадпаведным, разумеючы, што працоўная школа на Беларусі ўся наскрозь павінна быць пабудавана на прынцыпах радзімазнаўства. Тыя-ж прадметы, што мы
выключна прывыклі разумець пад беларусазнаўствам, а іменна: беларуская мова, літаратура, географія і гісторыя Беларусі, зьяўляюцца, па думцы конфэрэнцыі, толькі часткаю беларусазнаўства і, як гэткія, не павінны выдзяляцца ў асобную групу, а павінны цесна злучацца з іншымі прадметамі і ўзаемна дапаўняцца. Загадчыкі школ і школьныя рады павінны няўхільна імкнуцца да таго, каб выводзіць нашу школу на шлях радзімазнаўства; б) пры выкладаньні беларускай мовы ў малодшых групах грунтавацца на жывой народнай мове данае мясцовасьці, дзе&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b4njz11nzrhy2op177h7nzydtzygqvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/68</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126566</id>
    <revision>
      <id>292410</id>
      <timestamp>2026-07-16T17:47:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «знаходзіцца школа; в) усебаковае вывучэньне на лекцыях географіі прыродных багацьцяў краю і заняткаў насельнікаў яго павінна даць цьвёрды грунт масам вучнёўскае моладзі для далейшай працы ў справе экономічнага адраджэньня свайго краю і г. д. Гэтыя ду...»</comment>
      <origin>292410</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5051" sha1="a8zojecw8vd0vhsv5c02wzpfkoi2g71" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;знаходзіцца школа; в) усебаковае вывучэньне на лекцыях географіі прыродных багацьцяў краю і заняткаў насельнікаў яго
павінна даць цьвёрды грунт масам вучнёўскае моладзі для далейшай працы ў справе экономічнага адраджэньня свайго
краю і г. д. Гэтыя думкі конфэрэнцыі побач з іншымі ўпяршыню сказалі мясцовае цьвёрдае слова аб школьным краязнаўстве.
Частка пастаноў конфэрэнцыі была апублікавана толькі ў верасьні 1924 году ў № 3-7 „Бюлетэню офіцыяльных загадаў і паведамленьняў Віцебскага аддзелу народнае асьветы“ адным з кіраўнікоў яе.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Уласна краязнаўчая дзейнасьць Слуцкай павятовай камісіі беларусазнаўства выявілася ў заслухоўваньні дакладаў, як і ў галіне школьнага краязнаўства, выпрацоўваньні анкет i програм, організаваньні музэю, наладжаньні экскурсій, популярызаваньні ідэй краязнаўства і г. д. З прычыны адсутнасьці ў Слуцку патрэбных архіваў і бібліотек, а таксама неабходнасьці ўсебакова ведаць Случчыну для беспамылковага будаваньня яе
новага жыцьця, камісія ўсю сваю ўвагу сконцэнтравала на вывучэньні сучаснага ёй стану Случчыны ў самых розных галінах да вывучэньня стану помнікаў старасьветчыны ўключна. Адпаведна гэтаму, на сходах камісіі абмяркоўваліся наступныя даклады: „організацыя і плян Слуцкага музэю радзімазнаўства“, „як організаваць школьныя радзімазнаўчыя музэі“, „школа на
Случчыне“, „Слуцкія паясы“, „соцыяльнае выхаваньне на Случчыне“, „старажытнасьці Случчыны, вывучэньне беларускага мастацтва наогул і народнага мастацтва Случчыны прыватна“ і да т. п. Кароткі зьмест гэтых дакладаў пазьней друкаваўся ў газеце „Савецкая Беларусь“[[Краязнаўства (1929)/Увагі#63)|&lt;sup&gt;63&lt;/sup&gt;)]].&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Для зьбіраньня патрэбных матэрыялаў камісія організоўвала экспэдыцыі. З іх асабліва багатыя вынікі дала экспэдыцыя для зарысоўваньня народнага орнаманту, што зрабіла звыш 2.000 зарысовак, якія прадстаўляліся на ўсесаюзную сельска-гаспадарчую і саматужна-прамысловую выстаўку. Фактычнае кіраўніцтва Слуцкай павятовай сельска-гаспадарчай выстаўкай з этнографічным аддзелам у 1923 годзе належала таксама камісіі беларусазнаўства.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Запісваньне фольклёру рабілася настаўнікамі і вучнямі і на мясцох, і запісы прысылаліся ў камісію. Камісія рассылала часамі анкеты і атрымлівала з месц на іх адказы. Камісіяй-жа быў організаваны шэраг экскурсій з розных месц павету ў Слуцак і са Слуцку на павет.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Для організаваньня музэю была вылучана асобная падкамісія. У першую чаргу ёю зьбіраліся рэчы, якія маглі зьнікнуць: портрэты князёў Алелькавых, рукапіснае старасьвецкае евангельле, старасьвецкая рыза, шытая золатам і срэбрам, карціны выдатнага мастака Катарбінскага і да т. п. Бібліотэка пры музэі складалася з каштоўных старасьвецкіх кніг. Амаль усе памянёныя рэчы і кнігі былі пазьней забраны ў Менск&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a8zojecw8vd0vhsv5c02wzpfkoi2g71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126567</id>
    <revision>
      <id>292411</id>
      <timestamp>2026-07-16T17:48:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{Няма выявы}}»</comment>
      <origin>292411</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="4du9nhwohu7ik49thirzxx3s6v04569" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Няма выявы}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4du9nhwohu7ik49thirzxx3s6v04569</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126568</id>
    <revision>
      <id>292414</id>
      <timestamp>2026-07-16T17:54:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «у дзяржаўны музэй і дзяржаўную бібліотэку. Але гэта быў толькі адзін бок музэйнага будаўніцтва. Камісія лічыла, што музэй павінен усебакова адлюстроўваць Случчыну. Таму асаблівую ўвагу падкамісія зварочвала на зьбіраньне этнографічных і прыродазнаў...»</comment>
      <origin>292414</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4870" sha1="72jwt103k4xo1evyvdnd8gri3kv80iq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;у дзяржаўны музэй і дзяржаўную бібліотэку. Але гэта быў толькі адзін бок музэйнага будаўніцтва. Камісія лічыла, што музэй павінен усебакова адлюстроўваць Случчыну. Таму асаблівую ўвагу падкамісія зварочвала на зьбіраньне этнографічных і прыродазнаўчых экспонатаў, якіх быў сабраны к палове 1923 году значны лік. Пад кіраўніцтвам падкамісіі пачаў засноўвацца шэраг валасных радзімазнаўчых музэяў — у
Грозаве, Леніне і інш. Апрача таго, падкамісія клапацілася аб ахове мясцовых помнікаў старасьветчыны, якімі так багата
Случчына.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Популярызацыя ідэй краязнаўства і працы самой камісіі рабілася членамі камісіі шляхам азнаямленьня шырокіх мас з яе працаю праз кругабежны друк і даклады на сходах настаўнікаў, комсамольцаў, вучняў, піонэраў і да т. п. На валасьцёх было зроблена звыш 40 такіх дакладаў інспэктарам соцыяльнага выхаваньня, членам камісіі. Для пашырэньня вуснай пропаганды сваіх ідэй і ведаў аб сваім краі было ўтворана асобнае лектарскае бюро камісіі. Яно наладзіла шэраг лекцый у горадзе, а таксама некалькі на розных кірмашох у
Слуцку.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}На ўсім працягу сваёй дзейнасьці камісія трымала моцную сувязь з пявятовым зямельным аддзелам, мясцовымі тэхнікумамі і інш. установамі, што значна палягчала яе працу.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Аб працы камісіі ў свой час друкавалася ў „Полымі“[[Краязнаўства (1929)/Увагі#64)|&lt;sup&gt;64&lt;/sup&gt;)]] і „Савецкай Беларусі“[[Краязнаўства (1929)/Увагі#65)|&lt;sup&gt;65&lt;/sup&gt;)]].&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}У верасьні 1923 году, дзякуючы таму, што пільная патрэба вырашэньня тэрміновых пытаньняў асьветнага краязнаўства была задаволена папярэдняй працай камісіі, яна рэорганізавалася цалком у навукова-дасьледчую організацыю — Слуцкае павятовае таварыства краязнаўства. Глеба для існаваньня таварыства была ўжо настолькі падрыхтавана, што на першым
месяцы яго існаваньня ў склад яго ўвайшло больш за 100 чалавек розных працаўнікоў. Статут таварыства быў зацьверджаны аддзелам народнае асьветы і праца, распачатая папярэдняй камісіяй, значна ажывілася. Але-ж хутка надышоў прыпынак яе. Да лістапада месяца ўсе асобы, якія стаялі на чале камісіі, у тым ліку і загадчык музэю, пакінулі Слуцак. Краязнаўчая праца зусім спынілася аж да вясны 1925 году, калі адбыўся сход зацікаўленых асоб у Слуцку і заснаваў Слуцкае акруговае таварыства краязнаўства. Летам праца новага таварыства зноў спынілася і аднавілася толькі 22 лістапада 1925 году. З гэтага часу да ліквідаваньня Слуцкае акругі дзейнасьць таварыства была вельмі жвавай. Урэшце, таварыства было рэорганізована ў Слуцкае раённае таварыства краязнаўства адпаведна адміністрацыйнаму прынцыпу краязнаўчага раёнаваньня БССР. Гэта таварыства з посьпехам працуе да гэтага часу, пашырыўшы
і дзейнасьць, і свой музэй.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>72jwt103k4xo1evyvdnd8gri3kv80iq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сусьвет і зямля (1929).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126569</id>
    <revision>
      <id>292415</id>
      <timestamp>2026-07-16T17:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{Цэнтар|{{Разьбіўка|ПРАДМОВА}}}}  {{Водступ|2|em}}''Сьветабудова або пачаткі астрономіі'', як кажа проф. Н. Каменшчыкаў, навука, у якой об‘екты нагляданьня знаходзяцца на вялікіх адлегласьцях, а зьявы адбываюцца толькі ў пэўны час. Такім чынам, настаўнік тут м...»</comment>
      <origin>292415</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2109" sha1="lfcinqq4l8t573bc1iyjr3yhbmh2rtg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|{{Разьбіўка|ПРАДМОВА}}}}

{{Водступ|2|em}}''Сьветабудова або пачаткі астрономіі'', як кажа проф. Н. Каменшчыкаў, навука, у якой об‘екты нагляданьня знаходзяцца
на вялікіх адлегласьцях, а зьявы адбываюцца толькі ў пэўны час. Такім чынам, настаўнік тут мае параўнаўча цяжкі для нагляданьня матэрыял, аднак справа настаўніка заключаецца ў тым, каб памагчы вучню самастойна назіраць нябесныя зьявы. Для гэтага ня трэба ні тэлескопа ні другіх складаных прылад. Трэба прывучыць вучня назіраць простым вокам з простымі прыладамі. Ня трэба асабліва імкнуцца дабівацца дакладнасьці, бо пагоня за ёю схавае асновы самое зьявы і перашкодзіць вучню самастойна знайсьці ісьціну. У час працы настаўніку канечна трэба мець кнігу А. Б. Якобсон „Астрономические наблюдения“, выданьне „Работника Просвещения“. Гэта кніга зробіць настаўніку вялікую дапамогу.

{{Водступ|2|em}}Даны падручнік — праца компіляцыйнага характару. Пісаўся ён вельмі сьпешна і таму, зразумела, мае шмат хібаў, якія можна выправіць толькі ў практычнай рабоце. Усе заўвагі настаўнікаў-практыкаў аўтар прыме з вялікай падзякай.

{{Водступ|2|em}}{{smaller|Менск. Верасень 1928 г.}}

{{Калёнтытул|right='''Аўтар.'''}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lfcinqq4l8t573bc1iyjr3yhbmh2rtg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сусьвет і зямля (1929)/Прадмова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126570</id>
    <revision>
      <id>292416</id>
      <timestamp>2026-07-16T18:00:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Прадмова  | аўтар     = Кастусь Гарабурда  | год       = 1929 год  | пераклад  =   | секцыя    = Публіцыстыка  | папярэдні =   | наступны  = [[Сусьвет і зямля (1929)/I|I. Зямля ў сонечнай сыстэме]]  | анатацыі  = }}  {{Выроўніваньне-пачатак}} &lt;pages index=&quot;Сусьвет і зям...»</comment>
      <origin>292416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="539" sha1="nv22kkx1nvm8irqaz0ad7uhgjdyl2c2" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Прадмова
 | аўтар     = Кастусь Гарабурда
 | год       = 1929 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = 
 | наступны  = [[Сусьвет і зямля (1929)/I|I. Зямля ў сонечнай сыстэме]]
 | анатацыі  =
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Сусьвет і зямля (1929).pdf&quot; from=&quot;7&quot; to=&quot;7&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>nv22kkx1nvm8irqaz0ad7uhgjdyl2c2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Краязнаўства (1929)/Краязнаўства, яго задачы і гісторыя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126571</id>
    <revision>
      <id>292420</id>
      <timestamp>2026-07-16T18:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Краязнаўства  | аўтар     = Мікалай Каспяровіч  | год       = 1929 год  | пераклад  =   | секцыя    = Гістарычная праца  | папярэдні =   | наступны  = [[Краязнаўства (1929)/Сучасны стан краязнаўства|Сучасны стан краязнаўства]]  | анатацыі  =  }}  &lt;pages index=&quot;Кра...»</comment>
      <origin>292420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="898" sha1="gmnzqtu1d2vm184bwsfwrp909f0rngo" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Краязнаўства
 | аўтар     = Мікалай Каспяровіч
 | год       = 1929 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Гістарычная праца
 | папярэдні = 
 | наступны  = [[Краязнаўства (1929)/Сучасны стан краязнаўства|Сучасны стан краязнаўства]]
 | анатацыі  = 
}}

&lt;pages index=&quot;Краязнаўства (1929).pdf&quot; from=&quot;11&quot; to=&quot;11&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Краязнаўства (1929).pdf&quot; from=&quot;13&quot; to=&quot;71&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

== Увагі ==
{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Краязнаўства (1929).pdf&quot; from=&quot;72&quot; to=&quot;73&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>gmnzqtu1d2vm184bwsfwrp909f0rngo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292425</id>
      <parentid>292420</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T18:10:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="849" sha1="rhjtm3z8tslil76mom2w0q7ocjl68po" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Краязнаўства
 | аўтар     = Мікалай Каспяровіч
 | год       = 1929 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Гістарычная праца
 | папярэдні = [[Краязнаўства (1929)/Ад аўтара|Ад аўтара]]
 | наступны  = [[Краязнаўства (1929)/Сучасны стан краязнаўства|Сучасны стан краязнаўства]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Краязнаўства (1929).pdf&quot; from=&quot;15&quot; to=&quot;71&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

== Увагі ==
{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Краязнаўства (1929).pdf&quot; from=&quot;72&quot; to=&quot;73&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>rhjtm3z8tslil76mom2w0q7ocjl68po</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/71</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126572</id>
    <revision>
      <id>292422</id>
      <timestamp>2026-07-16T18:08:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}Гурток вывучэньня Гомельшчыны заснаваўся 29 сакавіка 1923 году. Ён яднаў студэнтаў дзяржаўнага інстытуту сельскай гаспадаркі, а пасьля і студэнтаў дзяржаўнага унівэрсытэту. Амаль усе чыста члены гуртка паходзілі з Гомельшчыны. Гурток меў мэтаю ўс...»</comment>
      <origin>292422</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5151" sha1="48vqcvxq3cfkjcgmqiajo18a0u8oj7l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Гурток вывучэньня Гомельшчыны заснаваўся 29 сакавіка 1923 году. Ён яднаў студэнтаў дзяржаўнага інстытуту сельскай
гаспадаркі, а пасьля і студэнтаў дзяржаўнага унівэрсытэту. Амаль усе чыста члены гуртка паходзілі з Гомельшчыны. Гурток меў мэтаю ўсебаковае вывучэньне апошняй. Зімою члены гуртка методолёгічна падрыхтоўваліся пад кіраўніцтвам спэцыялістых, для чаго адбываліся сходы, а летам працавалі дома над непасрэдным вывучэньнем свайго краю. Членаў гуртка налічвалася каля 30 чалавек. Іх сіламі была зроблена значная праца па зьбіраньню прыродазнаўчых, культурна-гістарычных і грамадзка-экономічных матэрыялаў для пазнаньня Гомельшчыны. Але дзейнасьць гуртка адбывалася ў вельмі няспрыяючых об‘ектыўных умовах, з якіх галоўнаю перашкодаю працы была адсутнасьць сродкаў і беднасьць студэнтаў. Да гэтага далучалася адсутнасьць організацыйнага цэнтру летам, калі ён для гэткай організацыі асабліва патрэбны. Усё гэта спрычынілася таму, што гурток пад канец 1925 году зачыніўся.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Шэраг іншых гурткоў, што ядналі для краязнаўчай працы студэнтаў нашых вышэйшых школ, як, напрыклад, фаўністычны,
флёрыстычны і інш., не маглі лічыцца беларускімі і, прабыўшы доўгі час у стадыі організаваньня, зачыніліся, ня даўшы амаль
ніякіх вынікаў свайго існаваньня. Нормальная краязнаўчая дзейнасьць нашага студэнцтва наогул пачынаецца з часу заснаваньня таварыстваў краязнаўства пры дзяржаўным унівэрсытэце і дзяржаўным вэтэрынарным інстытуце ў канцы 1926 г.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}У канцы 1923 году пачалася ў Віцебску праца па організацыі Віцебскага таварыства краязнаўства пры губэрскім, а пазьней акруговым аддзеле народнай асьветы. Самы разгар організацыйнай працы быў ужо ў першай палове 1924 году. Быў прыняты статут таварыства і распрацаваны плян працы, па вылучаных папярэдняй нарадай па організаваньню таварыства сэкцыях: прыродазнаўча-географічнай, экономічнай, культурна-гістарычнай і этнографічнай. Асабліва цікавым пунктам пляну працы этнографічнай сэкцыі было вывучэньне гаворак Віцебскай губ. і ўкладаньне слоўніка дыялектаў заходняй
і ўсходняй частак Віцебскае губ. Часовае праўленьне таварыства распрацавала каштарыс, якім прадугледжвалася вельмі
шырокая навукова-дасьледчая, выдавецкая і популярызацыйная праца. Была завязана сувязь з Інбелкультам і Камісарыятам асьветы. Статут таварыства быў пададзены праз губэрскі аддзел народнае асьветы ў Прэзыдыум губэрскага выканаўчага камітэту, а пасьля праз павятовы аддзел народнае асьветы ў прэзыдыум павятова-гарадзкога выканаўчага камітэту на зацьверджаньне, у чым першым і другім было некалькі раз адмоўлена. Дзякуючы гэтаму і іншым няспрыячым умовам дзейнасьць таварыства так і не распачалася. Толькі ў пачатку верасьня 1924 году было заснавана ў Віцебску Віцебскае акруговае таварыства краязнаўства, якое з посьпехам працуе да гэтага часу.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>48vqcvxq3cfkjcgmqiajo18a0u8oj7l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Краязнаўства (1929)/Ад аўтара</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126573</id>
    <revision>
      <id>292424</id>
      <timestamp>2026-07-16T18:09:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Краязнаўства  | аўтар     = Мікалай Каспяровіч  | год       = 1929 год  | пераклад  =   | секцыя    = Гістарычная праца  | папярэдні =   | наступны  = [[Краязнаўства (1929)/Сучасны стан краязнаўства|Сучасны стан краязнаўства]]  | анатацыі  =  }}  {{Выроўніва...»</comment>
      <origin>292424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="600" sha1="ado7qwpxo68ldmjx1nmmbe8zcuz27wl" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Краязнаўства
 | аўтар     = Мікалай Каспяровіч
 | год       = 1929 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Гістарычная праца
 | папярэдні = 
 | наступны  = [[Краязнаўства (1929)/Сучасны стан краязнаўства|Сучасны стан краязнаўства]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Краязнаўства (1929).pdf&quot; from=&quot;13&quot; to=&quot;14&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>ado7qwpxo68ldmjx1nmmbe8zcuz27wl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292426</id>
      <parentid>292424</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T18:10:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="591" sha1="43i0dfhbc0auteidkygg2oove9ut3dy" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Краязнаўства
 | аўтар     = Мікалай Каспяровіч
 | год       = 1929 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = 
 | наступны  = [[Краязнаўства (1929)/Сучасны стан краязнаўства|Сучасны стан краязнаўства]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Краязнаўства (1929).pdf&quot; from=&quot;13&quot; to=&quot;14&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>43i0dfhbc0auteidkygg2oove9ut3dy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/74</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126574</id>
    <revision>
      <id>292431</id>
      <timestamp>2026-07-16T18:18:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{Цэнтар|{{разьібўка|СУЧАСНЫ СТАН КРАЯЗНАЎСТВА}}.|памер=120%}}  {|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:2em&quot; |&lt;center&gt;'''Краязнаўства&lt;/br&gt;ў БССР.'''&lt;/center&gt; |} {{gap|2em}}Пераважная большасьць беларускіх краязнаўчых організацый заснавалася ў 1924-25 акадэмічным годзе. У 1...»</comment>
      <origin>292431</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4050" sha1="6813c94bgwcf6gfdhtjc6vg899yj94g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Цэнтар|{{разьібўка|СУЧАСНЫ СТАН КРАЯЗНАЎСТВА}}.|памер=120%}}

{|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:2em&quot;
|&lt;center&gt;'''Краязнаўства&lt;/br&gt;ў БССР.'''&lt;/center&gt;
|}
{{gap|2em}}Пераважная большасьць беларускіх краязнаўчых організацый заснавалася ў 1924-25 акадэмічным годзе. У 1927 годзе канчаткова аформілася іх організацыйнае аблічча. Нізавою краязнаўчаю організацыяю зьяўляецца гурток краязнаўства. Ён мае мэтаю ўсебаковае вывучэньне адносна невялікай тэрыторыі — гораду ці часткі раёну. Дзейнасьць гурткоў яднаецца раённым таварыствам краязнаўства, якое мае мэтаю ўсебаковае вывучэньне раёну. Урэшце, трэці від організацыі, акруговае таварыства краязнаўства, мае мэтаю ўсебаковае вывучэньне і дасьледваньне акругі. Раённае і акруговае таварыствы атрымалі сваю назву ад тэрыторыі, якую яны вывучаюць. Апрача названых, існуюць яшчэ гурткі краязнаўства ў школах і тэхнікумах і таварыствы краязнаўства ў Дзяржаўным унівэрсытэце і Дзяржаўным вэтэрынарным інстытуце. Яны таксама маюць мэтаю ўсебаковае вывучэньне паасобных краёў Беларусі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Калі на працягу папярэдняга году краязнаўчая справа Беларусі характарызавалася ў першай палове году пераважна зьбіраньнем індывідуальных краязнаўчых сіл у колектывы, аб‘яднаньні і ў другой — аформленьнем краязнаўчага руху, дык у пачатку гэтага году рабілася далей гэтае аформленьне, а канец прайшоў пад знакам апанаваньня методолёгіяй краязнаўства. Дасьледваньні, экспэдыцыі, экскурсіі, організацыя музэяў і інш. таксама мелі месца ў краязнаўчай справе, але не зьяўляюцца ўласьцівымі ў дзейнасьці ўсіх краязнаўчых організацый. Зразумела, паказаны процэс організацыйнага аформленьня краязнаўчага руху яшчэ ня скончыўся, а азнаямленьне з мэтодамі дасьледваньня і вывучэньня краю толькі
пачалося. Так што дзейнасьць сеткі ў будучым змушана будзе ісьці ў гэтым кірунку з тым, каб даць масавую краязнаўчую творчасьць — вывучэньне краю.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Матэрыяльная база краязнаўчых організацый трохі палепшылася, але ня ўсюды аднолькава. Ёсьць часамі і пагоршаньні. Агулам, у 1925-26 ак. годзе краязнаўчыя організацыі мелі 4.615 р. 71 к., у 1926-27 — 8.500 руб. і ў 1927-28 — 10.572 руб.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Зразумела, гэта далёка ня тое, што трэба было-б, але ўсё-ж у пэўнай меры задавальняе першапачатковыя патрэбы.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6813c94bgwcf6gfdhtjc6vg899yj94g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292434</id>
      <parentid>292431</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T18:20:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292434</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4068" sha1="fuye8udja2veo46ey6pusn35l5c6ao0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Цэнтар|{{разьбіўка|СУЧАСНЫ СТАН КРАЯЗНАЎСТВА}}.|памер=120%}}

{|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:2em; padding-left:1em&quot;
|&lt;center&gt;'''Краязнаўства&lt;/br&gt;ў БССР.'''&lt;/center&gt;
|}
{{gap|2em}}Пераважная большасьць беларускіх краязнаўчых організацый заснавалася ў 1924-25 акадэмічным годзе. У 1927 годзе канчаткова аформілася іх організацыйнае аблічча. Нізавою краязнаўчаю організацыяю зьяўляецца гурток краязнаўства. Ён мае мэтаю ўсебаковае вывучэньне адносна невялікай тэрыторыі — гораду ці часткі раёну. Дзейнасьць гурткоў яднаецца раённым таварыствам краязнаўства, якое мае мэтаю ўсебаковае вывучэньне раёну. Урэшце, трэці від організацыі, акруговае таварыства краязнаўства, мае мэтаю ўсебаковае вывучэньне і дасьледваньне акругі. Раённае і акруговае таварыствы атрымалі сваю назву ад тэрыторыі, якую яны вывучаюць. Апрача названых, існуюць яшчэ гурткі краязнаўства ў школах і тэхнікумах і таварыствы краязнаўства ў Дзяржаўным унівэрсытэце і Дзяржаўным вэтэрынарным інстытуце. Яны таксама маюць мэтаю ўсебаковае вывучэньне паасобных краёў Беларусі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Калі на працягу папярэдняга году краязнаўчая справа Беларусі характарызавалася ў першай палове году пераважна зьбіраньнем індывідуальных краязнаўчых сіл у колектывы, аб‘яднаньні і ў другой — аформленьнем краязнаўчага руху, дык у пачатку гэтага году рабілася далей гэтае аформленьне, а канец прайшоў пад знакам апанаваньня методолёгіяй краязнаўства. Дасьледваньні, экспэдыцыі, экскурсіі, організацыя музэяў і інш. таксама мелі месца ў краязнаўчай справе, але не зьяўляюцца ўласьцівымі ў дзейнасьці ўсіх краязнаўчых організацый. Зразумела, паказаны процэс організацыйнага аформленьня краязнаўчага руху яшчэ ня скончыўся, а азнаямленьне з мэтодамі дасьледваньня і вывучэньня краю толькі
пачалося. Так што дзейнасьць сеткі ў будучым змушана будзе ісьці ў гэтым кірунку з тым, каб даць масавую краязнаўчую творчасьць — вывучэньне краю.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Матэрыяльная база краязнаўчых організацый трохі палепшылася, але ня ўсюды аднолькава. Ёсьць часамі і пагоршаньні. Агулам, у 1925-26 ак. годзе краязнаўчыя організацыі мелі 4.615 р. 71 к., у 1926-27 — 8.500 руб. і ў 1927-28 — 10.572 руб.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Зразумела, гэта далёка ня тое, што трэба было-б, але ўсё-ж у пэўнай меры задавальняе першапачатковыя патрэбы.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fuye8udja2veo46ey6pusn35l5c6ao0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/75</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126575</id>
    <revision>
      <id>292440</id>
      <timestamp>2026-07-16T18:51:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}Усіх краязнаўчых організацый, якія вядомы ЦБК, налічвалася 240, а на 1 студзеня 1928 г. было 301, з ліку якіх: акруговых таварыстваў краязнаўства — 8, раённых таварыстваў краязнаўства — 100, гурткоў краязнаўства — 96, школьных і тэхнікумаўскіх гурткоў і т...»</comment>
      <origin>292440</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4891" sha1="8s74xxazjlt2pgcoumblg82wckp1f4r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Усіх краязнаўчых організацый, якія вядомы ЦБК, налічвалася 240, а на 1 студзеня 1928 г. было 301, з ліку якіх: акруговых таварыстваў краязнаўства — 8, раённых таварыстваў краязнаўства — 100, гурткоў краязнаўства — 96, школьных і тэхнікумаўскіх гурткоў і таварыстваў краязнаўства ў вышэйшых школах — 97. На першым-жа зьезьдзе лічылася 167 організацый. Ня гледзячы на тое, што частка організацый памерла, а другая частка зьлілася з іншымі організацыямі, лік краязнаўчых аб‘яднаньняў, як бачым, павялічыўся к 1927 г. на 73 організацыі, а к 1928 г. яшчэ на 61. Гэта сьведчыць аб
тым, што рост краязнаўчай справы яшчэ ня скончыўся і адбываецца шляхам павялічэньня нізавых і школьных гурткоў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Амаль што такі самы малюнак з лікам членаў: у 1926 г. іх налічвалася 4.314, у 1927 — 9.637 і к 1928 — 10.510 чал. Па партыйнасьці, нацыянальнасьці і профэсіі лік членаў краязнаўчай сеткі на 1 студзеня 1928 году падзяляўся наступным чынам: членаў і кандыдатаў КП(б)Б — 8 проц., членаў ЛКСМБ — 11,7 проц. і непартыйных — 80,3 проц.; беларусаў — 81 проц., яўрэяў — 14,4 проц., палякаў — 1,3 проц., вялікарусаў — 2,2 проц. і іншых — 1,1 проц.; асьветнікаў — 60 проц.; іншых профэсій — 13 проц. і студэнтаў і вучняў — 27 проц.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Такім чынам, склад нашых організацый расьце правільна: павялічваецца лік членаў і кандыдатаў КП(б)Б і ЛКСМБ, вучняў і нацыянальных меншасьцяй. Праўда, краязнаўчая праца сярод яўрэйскай і польскай насельнасьці пачалася пазьней, але ўсё-ж яна пасьпела ахапіць даволі значны лік насельнікаў, павялічэньне якога, як і ліку краязнаўцаў наогул, — чарговая задача мясцовых організацый. Павялічэньне гэта павінна адбыцца пераважна за кошт сялян, работнікаў, а таксама членаў розных профэсіянальных саюзаў. Трэба таксама
клапаціцца, каб настаўніцтва не адыходзіла ад працы; пакуль што лік настаўнікаў у краязнаўчых організацыях стаў зьмяншацца.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Разам з колькасным ростам вызначаецца і якасны. У 1927-28 ак. годзе лік асоб, што зрабілі тую або іншую краязнаўчую працу, павялічыўся з 1.334 чал. да 1.491. Вялікую організацыйна-краязнаўчую працу праводзіла тая частка актыву сеткі, якая была вылучана ў праўленьні краязнаўчых організацый. Праўда, здаралася, што ў склад апошніх уваходзілі асобы, якія зусім ня былі зацікаўлены пашырэньнем краязнаўчай справы, але з гэтым вялося змаганьне самімі членамі організацый. Уся краязнаўчая праца сеткі выконвалася членамі яе па прынцыпу самаахвотнасьці і ў асноўным задавальняла саміх працаўнікоў. Там, дзе былі адпаведныя ўмовы, асабліва
ў краязнаўчых організацыях акруговых цэнтраў, праца вялася па сэкцыях. Апошнія ў 1926-27 ак. годзе былі самыя розныя:
этнографічна-гістарычныя, экономічныя, прыродазнаўчыя, гістарычныя, прыродна-географічныя, яўрэйскія і інш. Практыка&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8s74xxazjlt2pgcoumblg82wckp1f4r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/76</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126576</id>
    <revision>
      <id>292441</id>
      <timestamp>2026-07-16T18:57:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «паказала, што лягчэй падзяляць працу інакш, і ў новых статутах былі вызначаны наступныя сэкцыі: культурна-гістарычная, прыродна-географічная, грамадзка-экономічная, яўрэйская, польская і латыская. Калі няма адпаведных умоў для ўсіх — працуе некалькі с...»</comment>
      <origin>292441</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4880" sha1="jvvlw6fm5lv3a7egtjts6gkc0pk9k1e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;паказала, што лягчэй падзяляць працу інакш, і ў новых статутах былі вызначаны наступныя сэкцыі: культурна-гістарычная, прыродна-географічная, грамадзка-экономічная, яўрэйская, польская і латыская. Калі няма адпаведных умоў для ўсіх — працуе некалькі сэкцый. У складзе сэкцый працуюць камісіі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Сувязь мясцовых краязнаўчых організацый з савецкімі, профсаюзнымі, грамадзкімі і партыйнымі ўстановамі і організацыямі наладзілася, і краязнаўчыя аб‘яднаньні цалком пранікліся неабходнасьцю гэтай сувязі. Яна выяўлялася ва ўзаемным прадстаўніцтве, дачы даведак установам і організацыям і да т. п. На жаль, часамі з боку савецкіх і іншых устаноў (Лёзна, Высачаны) не ўстанавіліся сьвядомыя адносіны да організацый. Наогул, у шмат якіх мясцох яшчэ патрэбна працаваць над заснаваньнем належнага грамадзкага зданьня навокал краязнаўчай справы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Усе організацыі зразумелі неабходнасьць плянаваньня свае працы, і апошняе часта захапляе іх настолькі, што частка організацый гады два ўсё ўкладае праз пэўны час новыя і новыя пляны, а выкананьне іх не пачынаецца. Самі па сабе
пляны гэтыя бываюць і занадта ідэальныя, добрыя, дакладныя. Але большасьць іх не абапіраецца на рэальныя магчымасьці і сілы свае організацыі. Перад укладаньнем сталага пляну не праводзіцца падлік краязнаўчых сіл, устаноў, літаратуры, об‘ектаў дасьледваньня і да т. п. Зразумела, і апошнюю працу трэба праводзіць плянава. Але плян гэтае працы — часовы, плян першапачатковай працы, якая павінна быць папярэднікам сталай вытворчай працы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Ніякая краязнаўчая дзейнасьць немажліва без папярэдняга збору фактаў, матэрыялаў, колекцый, а значыць, і організаваньня мясцовага музэю. Колекцыянаваць, як вядома, можна ўсё: грошы, маркі, якія мелі зварот у даным краю; паштоўкі з відамі мясцовага краю; малюнкі, экслібрысы свайго краю; ботанічныя, геолёгічныя рэчы і г. д. Праўда, організаваньню музэяў перашкаджае адсутнасьць памяшканьняў, але на першых часох гэта не такая ўжо непераможная перашкода. Асобнае памяшканьне неабходна тады, калі ёсьць экспонаты ў такім ліку, што ўжо не зьмяшчаюцца ў памяшканьні, дзе
месьціцца організацыя: хаце-чытальні, школе і да т. п. Музэі краязнаўчых організацый адчынены ў ліку 19 з 15.319 экспонатамі ў 19 уласных памяшканьнях.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Апрача музэйных збораў, організацыі за гэты час сабралі вельмі шмат розных матэрыялаў вельмі каштоўных для навукі; каля 150.000 картак-словаў мясцовай мовы; каля 30.000 фольклёрных запісаў; звыш 200 розных колекцый; звыш 600 апісаньняў; каля 2.000 запоўненых анкет і столькі-ж іншых матэрыялаў. Зразумела, што ў гэтых лічбах ня ўся праца магла быць улічанай, але і яны сьведчаць аб багатых выніках дзейнасьці мясцовых організацый.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jvvlw6fm5lv3a7egtjts6gkc0pk9k1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/77</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126577</id>
    <revision>
      <id>292442</id>
      <timestamp>2026-07-16T19:00:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}Краязнаўчы рух па сваёй прыродзе патрабуе, каб краязнаўчы процэс цалком адбываўся {{абмылка|ня|на}} мясцох, каб організацыі не рабіліся простымі агентамі па збору матэрыялаў для цэн- {{Няма выявы}} тральных інстытуцый. Але пакуль што нашы організац...»</comment>
      <origin>292442</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="687" sha1="78xbxv167jl05vccdhh4kab2q1d948o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Краязнаўчы рух па сваёй прыродзе патрабуе, каб краязнаўчы процэс цалком адбываўся {{абмылка|ня|на}} мясцох, каб організацыі не рабіліся простымі агентамі па збору матэрыялаў для цэн-
{{Няма выявы}}
тральных інстытуцый. Але пакуль што нашы організацыі яшчэ мала займаліся апрацоўкаю сваіх матэрыялаў, і гэта зьяўляецца іх чарговаю задачаю. Частка матэрыялаў перадавалася&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>78xbxv167jl05vccdhh4kab2q1d948o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/78</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126578</id>
    <revision>
      <id>292443</id>
      <timestamp>2026-07-16T19:04:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ў вышэйстаячую краязнаўчую організацыю ці непасрэдна ў Інбелкульт.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Апрача вышэйпаказаных матэрыялаў, шмат іх ёсьць у справах агульных сходаў і конфэрэнцый організацый, якіх у 1926-27 г. адбылося: сэкцыйных — 243, агульных — 100, раённых — 30, акругов...»</comment>
      <origin>292443</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2324" sha1="76gh62trcjw0c2qd9ymzjk6ludohcv2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ў вышэйстаячую краязнаўчую організацыю ці непасрэдна ў Інбелкульт.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Апрача вышэйпаказаных матэрыялаў, шмат іх ёсьць у справах агульных сходаў і конфэрэнцый організацый, якіх у 1926-27 г. адбылося: сэкцыйных — 243, агульных — 100, раённых — 30, акруговых — 15, з агульным лікам навуковых дакладаў на ўсіх іх — 187; рэшта дакладаў была мэтодычнага і організацыйнага характару. Частка матэрыялаў знаходзіцца ў організацыях у відзе рукапісаў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Далёка не апошнюю галіну дзейнасьці краязнаўчых організацый павінна займаць падарожніцкая справа. Усе віды яе:
экспэдыцыі, падарожы, экскурсіі і вандраваньні даюць вельмі шмат у сэнсе пазнаньня свайго краю. Умовы не асабліва спрыялі
{{Няма выявы}}
нормальнаму развою гэтай справы. Па акругах усіх відаў падарожніцтва ў 1926-27 г. адбылося: Аршанскай — 6, Бабруйскай — 22, Барысаўскай — 6, Віцебскай — 10, Калінінскай — 2, Магілеўскай — 19, Мазырскай — 3, Менскай — 13, Полацкай — 1, а ўсяго толькі 82. Тым большую ўвагу павінны зварочваць краязнаўцы на гэты від працы. Краязнаўчыя аб‘яднаньні павінны ўвесьці іх у свой плян і надаць ім краязнаўчы ўхіл.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Рэалізацыя творчасьці краязнаўчай сеткі, як справа новая, ня зусім здаваляла яе запатрабаваньні. Гэтаму спрычыняўся матэрыяльны стан організацый, іх беднасьць. У асноўным-жа&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>76gh62trcjw0c2qd9ymzjk6ludohcv2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/79</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126579</id>
    <revision>
      <id>292444</id>
      <timestamp>2026-07-16T19:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>292444</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4841" sha1="qcff2mgbt18555gr1gpu5u0t999z8e0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;рэалізацыя творчасьці ішла па правільным шляху: выдаваліся
рукапісныя часопісі гурткамі, часопісі на шапірографах і шкло-
пісах - таварыствамі, выданьні звычайным друкарскім шляхам,
таксама зьмяшчэньне сваёй продукцыі ў мясцовых і цэнтраль-
ных газэтах,,, , Нашым Краі&quot; і інш. часопісях і выданьнях.
Свае выданьні звычайным друкарскім спосабам у 1926-27 г.
мелі тры акруговыя таварыствы. Нажаль, мясцовыя газэты
надзвычайна мала зьмяшчаюць матэрыялаў краязнаўчых орга-
нізацый.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Толькі популярызацыя краязнаўчае справы створыць спры-
яючыя ўмовы для дзейнасьці нашых організацый і прыцягне
гэта галіна
ў шэрагі апошніх шырокія масы. Паміж тым,
дзейнасьці нашае сеткі ў наступным часе патрабуе асаблівае
ўвагі, пашырэньня і паглыбленьня. Популярызацыя рабілася
часамі толькі шляхам дакладаў. Вусная, жывая сувязь вельмі
карысная, але яна абслугоўвае толькі даную невялікую аўды
торыю. Да яе трэба далучыць пісьмовую популярызацыю
друку, а таксама інформацыю аб сваёй дзейнасьці праз
друк. Паміж тым, у 1926-27 годзе гэта галіна популярызацыі
краязнаўства была яшчэ амаль не разгорнута. Выпадковы
характар насілі і мясцовыя краязнаўчыя выстаўкі, дапасаваныя
да сваіх і іншых зьездаў, або звычайныя. Выданьне лістовак,
паштовак з відамі мясцовага краю, яго помнікаў, прыроды,
старасьветчыны і да т. п. зусім не адбывалася. А гэта адзін
з найгалоўнейшых відаў популярызацыі краязнаўства і справы
аховы помнікаў. Пакуль шырокія колы ня будуць ведаць
помнікаў і цаніць іх, датуль нашы меры аховы не дасягнуць
мэты. Справа-ж аховы помнікаў была наладжана нездаваль-
няюча.
выпад-
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Умовы працы нашае сеткі былі далёка няспрыяючыя:
адсутнасьць сродкаў, памяшканьняў, перагрузка членаў сеткі
іншаю працаю і г. д. Галоўнаю ж перашкодаю, хоць
коваю, зьяўляліся памянёныя, часамі ня зусім сьвядомыя, адно-
сіны мясцовых працаўнікоў да краязнаўства на мясцох.
У дэталях
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Наш Край&quot; у асноўным задавальняў сетку.
выявілася патрэба хаваць больш мэтодолёгічнага і організа-
цыйна-методычнага матэрыялу. Затое сетка слаба задаваляла
&quot;Наш Край&quot; сваім матэрыялам, інформацыяй і інш.
значныя
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Краязнаўчая сетка Аршаншчыны яшчэ патрабуе далейшай
дзейнасьці над узмацненьнем узаемасувязі краязнаўчых аб'яд-
наньняў. Затое вытворчая дзейнасьць сеткі дала
вынікі. На месцы апрацаваны:„Гісторыя Воршы“. „Матэрыялы
на Ар-
да гістарычна-археолёгічнае карты акругі“, „1905 г.
шаншчыне&quot;, &quot;Ворша ад XI да XVII сталецьця“. „1863 г. на
Аршаншчыне&quot;, &quot;Апісаньне Дубровенскага і Талачынскага
р. р.&quot; і інш., частка якіх ужо зьяўлялася ў друку: у паасоб-
ных выданьнях, &quot;Нашым Краі“, „Савецкай Беларусі&quot; і &quot;Кому-
ністычным шляху&quot;; апрача таго, Праўленьнем акруговага
73&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qcff2mgbt18555gr1gpu5u0t999z8e0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292453</id>
      <parentid>292444</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T08:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>292453</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4846" sha1="2p5ol1mrqedx62z9ws6dffe49yxvicg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;рэалізацыя творчасьці ішла па правільным шляху: выдаваліся рукапісныя часопісі гурткамі, часопісі на шапірографах і шклопісах — таварыствамі, выданьні звычайным друкарскім шляхам, таксама зьмяшчэньне сваёй продукцыі ў мясцовых і цэнтральных газэтах, „Нашым Краі“ і інш. часопісях і выданьнях. Свае выданьні звычайным друкарскім спосабам у 1926-27 г.
мелі тры акруговыя таварыствы. Нажаль, мясцовыя газэты надзвычайна мала зьмяшчаюць матэрыялаў краязнаўчых організацый.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Толькі популярызацыя краязнаўчае справы створыць спрыяючыя ўмовы для дзейнасьці нашых організацый і прыцягне ў шэрагі апошніх шырокія масы. Паміж тым, гэта галіна дзейнасьці нашае сеткі ў наступным часе патрабуе асаблівае
ўвагі, пашырэньня і паглыбленьня. Популярызацыя рабілася часамі толькі шляхам дакладаў. Вусная, жывая сувязь вельмі карысная, але яна абслугоўвае толькі даную невялікую аўдыторыю. Да яе трэба далучыць пісьмовую популярызацыю
друку, а таксама інформацыю аб сваёй дзейнасьці праз друк. Паміж тым, у 1926-27 годзе гэта галіна популярызацыі краязнаўства была яшчэ амаль не разгорнута. Выпадковы характар насілі і мясцовыя краязнаўчыя выстаўкі, дапасаваныя
да сваіх і іншых зьездаў, або звычайныя. Выданьне лістовак, паштовак з відамі мясцовага краю, яго помнікаў, прыроды,
старасьветчыны і да т. п. зусім не адбывалася. А гэта адзін з найгалоўнейшых відаў популярызацыі краязнаўства і справы
аховы помнікаў. Пакуль шырокія колы ня будуць ведаць помнікаў і цаніць іх, датуль нашы меры аховы не дасягнуць мэты. Справа-ж аховы помнікаў была наладжана нездавальняюча.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Умовы працы нашае сеткі былі далёка няспрыяючыя: адсутнасьць сродкаў, памяшканьняў, перагрузка членаў сеткі іншаю працаю і г. д. Галоўнаю-ж перашкодаю, хоць і выпадковаю, зьяўляліся памянёныя, часамі ня зусім сьвядомыя, адносіны мясцовых працаўнікоў да краязнаўства на мясцох.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}„Наш Край“ у асноўным задавальняў сетку. У дэталях выявілася патрэба хаваць больш мэтодолёгічнага і організацыйна-мэтодычнага матэрыялу. Затое сетка слаба задаваляла „Наш Край“ сваім матэрыялам, інформацыяй і інш.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Краязнаўчая сетка Аршаншчыны яшчэ патрабуе далейшай дзейнасьці над узмацненьнем узаемасувязі краязнаўчых аб‘яднаньняў. Затое вытворчая дзейнасьць сеткі дала значныя вынікі. На месцы апрацаваны: „Гісторыя Воршы“. „Матэрыялы да гістарычна-археолёгічнае карты акругі“, „1905 г. на Аршаншчыне“, „Ворша ад XI да XVII сталецьця“. „1863 г. на Аршаншчыне“, „Апісаньне Дубровенскага і Талачынскага
р. р.“ і інш., частка якіх ужо зьяўлялася ў друку: у паасобных выданьнях, „Нашым Краі“, „Савецкай Беларусі“ і „Комуністычным шляху“; апрача таго, Праўленьнем акруговага&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2p5ol1mrqedx62z9ws6dffe49yxvicg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Будучыня (1947).pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126580</id>
    <revision>
      <id>292450</id>
      <timestamp>2026-07-16T21:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}Вецер узмацняўся. Над хатамі хісталіся гнуткія высокія таполі, і на іх запыленых вяршалінах быў развітальны водбліск сонца, што зніжалася недзе далёка, там, дзе — ведаў Іліко — за балотамі пачыналася мора. Жаўтавы туман то ўсплываў над б...»</comment>
      <origin>292450</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4070" sha1="et6b1fqktejcm03ujyn6h5b5gy5dp7v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}Вецер узмацняўся. Над хатамі хісталіся гнуткія высокія таполі, і на іх запыленых вяршалінах быў развітальны водбліск сонца, што зніжалася недзе далёка, там, дзе — ведаў Іліко — за балотамі пачыналася мора. Жаўтавы туман то ўсплываў над балотамі, то знікаў, разганяемы ветрам. Была душная прыпарная цеплыня. Усё больш цямнела, і раптам убачыў Іліко вялікую хмару. Яна шырока раскінула грузныя чорныя крыллі, павольна пасоўваючыся на балоты, дзе бушаваў вецер, хісталася гнуткае трысцё і шумеў узбунтаваны гушчар хмызнякоў. Уздыбленае шэрае лісцё серабрыстымі хвалямі калыхалася скрозь, як вокам глянуць, і на гэта на ўсё поўз грозны чорны цень. Іліко здзівіла, што хмара ішла як-бы супроць ветру. Вецер дзьмуў з гор, а хмара рухалася наўскасяк, з мора, і вось, нарэшце, яе чорнае крыло загасіла апошні цьмяны прамень затуманенага сонца; запанаваў шэры змрок, і раптам сціхнуў вецер. Стала так ціха, што чуваць было, як шапоча лісцё таполяў на вуліцы, як шуміць на балоце трысцё і ўзбунтаваны гушчар. Нарэшце, сціхла і гэта. Толькі паскрыпвала адчыненая фортка ў акне Іліко, і чуцен быў нейкі далё глухі гул.

{{Водступ|2|em}}— Будзе дождж, — падумаў Іліко. — Будзе вялікі дождж і грымоты.

{{Водступ|2|em}}Трывога сціснула яго маленькае сэрца, ён адчуў сябе адзінокім і бездапаможным, яму раптам стала страшна ў прывычнай цішы роднае хаціны. Ён прыўзняўся, каб зачыніць фортку, і раптам узарвалася цішыня, успыхнула ўсё навокал, і аслеплены, аглушаны Іліко саскочыў з лаўкі. Асляпляючы бляск зноў разарваў змрок і ўдарыла гулка і суха два разы ўзапар.

{{Водступ|2|em}}— Авай-вава! — закрычаў Іліко, як гэта часта рабіла бабуля.

{{Водступ|2|em}}— Авай-вава&lt;ref&gt;Гора мне.&lt;/ref&gt;!

{{Водступ|2|em}}Ён кінуўся ў цёмны кут, дзе ляжала яго пасцілка. Іліко, які лічыўся адважным хлапчуком, страціў сваю смеласць у адзіноце і з галавой накрыўся коўдрай. Цяпер ён не бачыў маланкі, што паліла бурную муць неба, і толькі гулкіх перуновых выбухаў. Аднастайны, звычайна заспакоў ваючы, шум дажджу нерваваў і страшыў яго.

{{Водступ|2|em}}— Бабуля! — паціху енчыў Іліко, — бабуля!

{{Водступ|2|em}}І раптам яму здалося, што нехта адчыніў дзверы. Іліко асцярожна сцягнуў з галавы коўдру і выглянуў на хату. Было цёмна, зусім нельга было нічога ўбачыць, але Іліко зразумеў,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>et6b1fqktejcm03ujyn6h5b5gy5dp7v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Будучыня (1947).pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126581</id>
    <revision>
      <id>292451</id>
      <timestamp>2026-07-16T21:49:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «што дзверы сапраўды адчынены, бо дагэтуль заглушаны шум дажджу быў выразным і ад парогу цягнула свежае, вільготнае паветра. Шырока адкрытымі вачыма Іліко глядзеў у цемру.  {{Водступ|2|em}}— Іліко! — ціха паклікаў жаночы голас, — Іліко!  {{Водступ|2|em}}Ён паз...»</comment>
      <origin>292451</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4150" sha1="q4zvdv6bzlp3r85rnjuqumtmr99slgc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;што дзверы сапраўды адчынены, бо дагэтуль заглушаны шум дажджу быў выразным і ад парогу цягнула свежае, вільготнае паветра. Шырока адкрытымі вачыма Іліко глядзеў у цемру.

{{Водступ|2|em}}— Іліко! — ціха паклікаў жаночы голас, — Іліко!

{{Водступ|2|em}}Ён пазнаў голас Кетэ, дачкі суседа Коркія, але быў настрашаны так, што замест адказу застагнаў, як хворы.

{{Водступ|2|em}}— Што з табой, сіротка? — пяшчотна гаварыла Кетэ, — ты спалохаўся? Хадзі сюды, пойдзем да нас. Чаго ты сядзіш тут адзін…

{{Водступ|2|em}}Іліко ўзняўся, вобмацкам паправіў коўдру і рушыў да дзвярэй. Ён сустрэў прасцёртую руку Кетэ і ўхапіўся за яе.

{{Водступ|2|em}}— Я тут, цётка Кетэ… — сказаў ён, чапляючыся за яе мокры рукаў. — Я не баюся зусім. Ого! Раз я праз цэлую ноч начаваў на кургане Наохваму разам са старым Тапурыя. Туды ўсе баяцца хадзіць, а я не баюся…

{{Водступ|2|em}}Гаворачы гэта, ён калаціўся і ляскаў зубамі. Кетэ ціха засмяялася і вывела яго за рукаў з хаты. Яны крыху пастаялі пад саламянай паветкай, што была прыстроена над парогам. Дождж ужо не шумеў, як шуміць звычайны дождж. Паветра гуло і дрыжэла. Прабіваемае стромымі патокамі вады, яно ператваралася ў густы і вязкі туман. Сіняватыя далёкія маланкі ўспыхвалі раз-па-разу і з шыпеннем і слабым трэскам, як запалкі, загасалі ў вадзяністай муці гэтых бурных прастораў. З-за гулу дажджу не чуваць было грыматаў.

{{Водступ|2|em}}Кетэ пацягнула Іліко за руку. Яны перабеглі вузкую вуліцу, перайшлі масток праз канаву, якая ўжо стала ручаём, і апынуліся на ганку дома Коркія. Кетэ ўзялася атрасаць вопратку. Іліко ўжо асмялеў і стаў гаваркім. Акрамя таго, яму хацелася яшчэ раз упэўніць Кетэ, што ён не баяўся адзін у цёмнай хаце.

{{Водступ|2|em}}— На кургане Наохваму, — гаварыў Іліко, — вяпры. Ого, якія вяпры. У аднаго вяпра мы са старым Тапурыя стралялі са стрэльбы. Яго нельга забіць са стрэльбы, яго можна забіць толькі з гарматы, так сказаў Тапурыя. Ён у дзесяць разоў большы за свінню таўстога Сімона… Мы са старым Тапурыя стрэлілі са стрэльбы, а вепр хацеў кінуцца на нас, а мы не забаяліся…

{{Водступ|2|em}}Раптам сіняя маланка ўзрэзала дажджавую муць.

{{Водступ|2|em}}— Цётка Кетэ! — закрычаў Іліко. — Кетэ! У маю хату нехта пайшоў!!!

{{Водступ|2|em}}Кетэ схапіла яго за руку ізноў.

{{Водступ|2|em}}— Ніхто не пайшоў, — паспешна сказала яна. — Нікога там няма. Хадзем.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q4zvdv6bzlp3r85rnjuqumtmr99slgc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Будучыня (1947).pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126582</id>
    <revision>
      <id>292452</id>
      <timestamp>2026-07-16T22:22:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>By-isti</username>
        <id>3554</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «  {{Водступ|2|em}}— Чалавек увайшоў у мой дом. Я сам бачыў… — крычаў Іліко.  {{Водступ|2|em}}Кетэ моцна пацягнула яго за руку ў сені і моўчкі адчыніла дзверы ў пакой. За сталом сядзеў сусед Коркія і Міха — аднарукі яго старэйшы сын. Старуха Коркія рыхтавала вяч...»</comment>
      <origin>292452</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3971" sha1="mobogu6uw0ua3q2ry3arcuj697dvqio" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Водступ|2|em}}— Чалавек увайшоў у мой дом. Я сам бачыў… — крычаў Іліко.

{{Водступ|2|em}}Кетэ моцна пацягнула яго за руку ў сені і моўчкі адчыніла дзверы ў пакой. За сталом сядзеў сусед Коркія і Міха — аднарукі яго старэйшы сын. Старуха Коркія рыхтавала вячэру. Убачыўшы дарослых, Іліко сціх.

{{Водступ|2|em}}— Прывяла? — усміхнуўся Коркія ў пасівелы вус. — Што-ж ты не вітаешся са старэйшымі? Гэта непрыгожа, бічо.

{{Водступ|2|em}}— Гамарджо&lt;ref&gt;Прывітанне. Азначае: «жадаю табе перамогі».&lt;/ref&gt;! — сказаў Іліко, знімаючы круглую войлачную шапку. — Да мяне ў дом пайшоў нейкі чалавек. Пойдзем паглядзім.

{{Водступ|2|em}}Коркія кінуў быстры погляд на Кетэ, потым на Іліко.

{{Водступ|2|em}}— Калі пайшоў, тот лепш мы паглядзім. Ты заставайся тут.

{{Водступ|2|em}}З другога пакою вышаў малодшы сын Коркія, дзевяцігадовы Вано, аднагодак Іліко. Убачыўшы прыяцеля, Вано ўсміхнуўся і падышоў да яго.

{{Водступ|2|em}}— Да нас? — сказаў ён ветліва. — Якраз добра. Мы заўтра пойдзем лавіць сазанаў… Яны нанач выйдуць з канавы на балота, мы іх наловім…

{{Водступ|2|em}}Ён перарваў гутарку, бо заўважыў што бацька і Міха ідуць да дзвярэй.

{{Водступ|2|em}}— Куды яны? — спытаў Вано.

{{Водступ|2|em}}У мой дом пайшоў злодзей, — важна адказаў Іліко. — Я хацеў ісці злавіць яго, але мяне аднаго не пусціла цётка Кетэ.

{{Водступ|2|em}}— Пойдзем разам, — ажывіўся Вано, — Іліко. 

{{Водступ|2|em}}— Заставайцеся тут, — сурова спыніў яго Коркія. — Кетэ, выйдзі з намі.

{{Водступ|2|em}}— Вано, Іліко, — паклікала хлапцоў маці Вано. — Я вам дам сыру.

{{Водступ|2|em}}Гэта было не менш цікава, чым затрыманне злодзея. Старая панесла патэльню з падсмажаным сырам у бакоўку, і хлапцы спешна паследавалі за ёй. У той-жа момант адчыніліся дзверы, і Кетэ зноў увайшла ў хату.

{{Водступ|2|em}}— … якая ты неасцярожная, Кетэ, — учулі хлапцы адрывак фразы.

{{Водступ|2|em}}Іліко выскачыў з бакоўкі. Ён здзівіўся, што вярнуліся гэтак хутка. Яму здавалася, што яны і з сяней не выходзілі.

{{Водступ|2|em}}— Ну? Што там, дзядзька Арцём? Злавілі?

{{Водступ|2|em}}Коркія прытрымаў яго за рукаў.

{{Водступ|2|em}}— Не заступай старэйшаму дарогу, Іліко. Ты ўжо не малы і павінен ведаць, як сябе паводзіць… У доме нікога няма, бо Кетэ замкнула дзверы і туды ніхто не мог-бы ўлезці. І калі&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mobogu6uw0ua3q2ry3arcuj697dvqio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/80</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126583</id>
    <revision>
      <id>292454</id>
      <timestamp>2026-07-17T08:28:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «таварыства выданы свой зборнік прац „Аршаншчына“, ч. I, II і III. Матэрыялы пасылаліся таксама і ў ЦБК і Сельска- Гаспадарчую Акадэмію. Ля в. Кліднявічы, Дрыбінскага раёну, знойдзена вохра; на Друцкім замчышчы, Талачынскага раёну — дзіда; у в. Галалобаўцы та...»</comment>
      <origin>292454</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4988" sha1="cv1hmoen1knw4i8at4xux3txs5dklnl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;таварыства выданы свой зборнік прац „Аршаншчына“, ч. I, II і III. Матэрыялы пасылаліся таксама і ў ЦБК і Сельска-
Гаспадарчую Акадэмію. Ля в. Кліднявічы, Дрыбінскага раёну, знойдзена вохра; на Друцкім замчышчы, Талачынскага раёну —
дзіда; у в. Галалобаўцы таго-ж р. — скарб; ля в. Цюльніна Коханаўскага р., в. Ліцьвінава і в. Кабыльле, Ляднянскага р. рэшткі мамантаў; у Кабыльлі, Ляднянскага р. — цікавыя каменныя крыжы; на Карабанаўскіх хутарох, Дрыбінскага р. — сваеасаблівая вада i г. д. Выяўляліся архіўныя матэрыялы. Зроблены 2 экскурсіі па Воршы, некалькі па акрузе і 3 экспэдыцыі на акругу для вывучэньня выкапняў і старажытнасьцяй, а таксама — 1 на Далёкі Ўсход.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}З раённых таварыстваў краязнаўства лепш за ўсіх працавала Ляднянскае. Сярэдне працавалі Багушэўскае і Талачынскае; што датычыцца іншых раёнаў, то там краязнаўчая праца ня мінула яшчэ свайго організацыйнага пэрыоду. Больш за
ўсё раёнамі вядзецца зьбіраньне фольклёру і слоўнікавага матэрыялу. У гэтым кірунку на першым месцы стаіць Ляднянскае таварыства краязнаўства. Заснаваны пачаткі раённых краязнаўчых музэяў і шмат знаходак, асабліва скарбаў, прыслана ў Акруговы Музэй. Але дзякуючы адсутнасьці належных памяшканьняў, усе гэтыя знаходкі ня вывучаны.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Гарадзкая Аршанская краязнаўчая організацыя складалася з сэкцый: энтографічна-гістарычнай, прыродна-экономічнай і яўрэйскай культуры. Польсэкцыя ў стадыі організацыі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Сэкцыя яўрэйскае культуры таксама перажывала, галоўным чынам, сваю організацыйную пару. Распачаты працы па
зьбіраньні помнікаў старажытнасьці і рэштак старадаўняй яўрэйскай культуры на Аршаншчыне. Пачалося вывучэньне колёнізацый яўрэямі Аршаншчыны, гісторыі яўрэўскай асьветы і рэволюцыйнага руху сярод яўрэяў Аршаншчыны. Самую большую працу прарабіла гістарычна-энтографічная сэкцыя, якая правяла падлік помнікаў старажытнасьці, мастацтва і быту. Усяго зарэгістравана больш 10 курганоў і гарадзішч, руіны аднаго замку, пяць замчышч, 10 цэркваў і кляштараў. Складаньне археолёгічнай карты і помнікаў старажытнасьці яшчэ не закончана, бо некаторыя мясцовыя організацыі да гэтага часу ня прыслалі неабходных матэрыялаў. Гістарычны заказьнік каля вёскі Чаркасава аслупаваны на плошчы 12 дзесяцін і туды ўжо адбываліся экспэдыцыі і экскурсіі. Праведзена концэнтрацыя архіўных матэрыялаў, запісана шмат новых слоў для слоўніка Аршанскай акругі і шмат сшыткаў з народнымі песьнямі, прыказкамі і прыпеўкамі накіравана ў ЦБК.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Прыродна-агрономічная сэкцыя ўсю сваю працу сконцэнтравала ў летні час каля Сельска-гаспадарчага музэю. Праводзіліся фэнолёгічныя назіраньні, прычым сабраны весткі аб зацьвітаньні 140 відаў расьлін Аршанскай акругі, складзены гербары і вялося вывучэньне птушак Аршаншчыны.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cv1hmoen1knw4i8at4xux3txs5dklnl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/81</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126584</id>
    <revision>
      <id>292455</id>
      <timestamp>2026-07-17T08:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «Галоўная ўвага была зьвернута на вывучэньне Дубровенскага раёну, у каторым, галоўным чынам, працавалі сілы Рабфаку. Пакуль што гэтая праца ня скончана і патрабуе далейшых досьледаў і самай пільнай увагі. Распачатае вывучэньне карысных выкапняў і мінэ...»</comment>
      <origin>292455</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2408" sha1="8940mtbmh0v4wd7n4xo3x8kshn6olu2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Галоўная ўвага была зьвернута на вывучэньне Дубровенскага раёну, у каторым, галоўным чынам, працавалі сілы Рабфаку.
Пакуль што гэтая праца ня скончана і патрабуе далейшых досьледаў і самай пільнай увагі. Распачатае вывучэньне карысных выкапняў і мінэральных крыніц па акрузе прывяло да адшуканьня жалезнай руды ў Аршанскім, Круглянскім, Багушэўскім і Ляднянскім раёнах, пакладаў вохры і крэйды
ў Дрыбінскім раёне і цэлы шэраг пакладаў розных глін у Дубровенскім, Ляднянскім, Копыскім раёнах. Некаторыя з гэтых глін ужываюцца сялянамі для фарбаваньня тканін. Дасьледваньне тэхнікі сялянскае гаспадаркі не дало значных вынікаў. Усяго толькі быў заслуханы адзін даклад на гэтую тэму на агульным сходзе таварыства і 10 запоўненых анкет паслана ў Інбелкульт і Навуковаму таварыству па вывучэньні Беларусі пры Беларускай с.-г. акадэміі.
{{Няма выявы}}
{{gap|2em}}Было праведзена два агульных сходы гарадзкой краязнаўчай організацыі, а таксама дзьве акруговыя краязнаўчыя конфэрэнцыі і каля 10 раённых. Вылучаны Дубровенскі р., як тыповы, для ўсебаковага вывучэньня.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Праўленьне акруговага таварыства вяло інтэнсыўную працу па організацыйным аформленьні краязнаўчага руху акругі. Сувязь і кіраўніцтва былі больш пісьмовымі з прычыны недахопу сродкаў. Больш-менш шчыльная сувязь {{перанос пачатак|падтрымліва|лася}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8940mtbmh0v4wd7n4xo3x8kshn6olu2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/82</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126585</id>
    <revision>
      <id>292456</id>
      <timestamp>2026-07-17T08:59:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|падтрымліва|лася}} з Горацкай сельска-гаспадарчай акадэміяй, Інбелкультам і Акадэміяй навук СССР і Украінскай акадэміяй навук. Абмен выданьнямі праведзены з краязнаўчымі організацыямі Масквы, Ленінграду, Пскова, Смаленску, Калугі, Перм...»</comment>
      <origin>292456</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4994" sha1="kmw3127dalhql2uewex0vly42psvz3y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|падтрымліва|лася}} з Горацкай сельска-гаспадарчай акадэміяй, Інбелкультам і Акадэміяй навук СССР і Украінскай акадэміяй навук. Абмен выданьнямі праведзены з краязнаўчымі організацыямі Масквы, Ленінграду, Пскова, Смаленску, Калугі, Пермі, Харкава, Кіева, а таксама з беларускімі краязнаўчымі організацыямі. Атрыманыя выданьні розных краязнаўчых організацый у абмен на зборнік „Аршаншчына“ і іншыя выданьні таварыства перададзены ў краязнаўчы аддзел Бібліотэкі дому асьветы, бо свае бібліотэкі таварыства не арганізуе. Гэты краязнаўчы аддзел бібліотэкі дому асьветы налічвае да 200 кніжак і брошур. Ёсьць усе працы па беларусазнаўству, апісаньне б. Магілеўскай губэрні і краязнаўчыя часопісі: „Краеведение“, „Наш Край“ і пэрыодычныя выданьні Украінскай акадэміі навук і розных краязнаўчых організацый.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}У шэрагі краязнаўцаў пачалі ўцягвацца ня толькі члены саюзу працаўнікоў асьветы, але і іншых саюзаў, а таксама і сяляне, комсамольцы, піонэры.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Інформацыя аб дзейнасьці сеткі зьмяшчалася ў „Нашым Краі“, „Савецкай Беларусі“, „Звезде“, „Комуністычным шляху“, популярызацыя краязнаўства вялася шляхам дакладаў і ў мясцовай газэце.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Культурна-гістарычны музэй ня мае сродкаў і памяшканьня. Сельска-гаспадарчы — у нездавальняючым памяшканьні, як i архіў. Таму база для працы гарадзкой організацыі далёка ня
зусім здавальняючая.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Організацыйны кругабег на Бабруйшчыне надта зацягнуўся, доўгі час ня было належнага кіраўніцтва з боку Праўленьня акруговага таварыства, а таксама нормальнай узаемасувязі організацый, чаму і краязнаўчая продукцыя сеткі і рэалізацыя яе значна слабейшыя, чым у іншых акругах. Да таго-ж, продукцыя гэта мае выпадковы характар. Таварыства
падрыхтавала да друку зборнік „Бабруйшчына“. Організацыя акруговага цэнтру складалася з сэкцый: гістарычнай, этнографічнай, экономічнай, прыродазнаўчай, яўрэйскай і польскай, якія займаліся пераважна зьбіраньнем матэрыялаў. З раённых больш актыўнае Стрэшынскае таварыства, а з гурткоў — гурток Рагачэўскага пэдтэхнікуму. Праца Краснабераскага агротэхнікуму носіць больш беларусазнаўчы ўхіл. У акруговым горадзе гарадзкімі сіламі складзены багаты краязнаўчы музэй, які можа служыць прыкладам для іншых.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}На Случчыне краязнаўства мae сваю доўгую гісторыю, але ў ёй былі пэўныя перапынкі. У гэтым годзе організацыя акруговага цэнтру складалася з сэкцый — музычнай, прыродазнаўчай, культурна-гістарычнай, этнографічна-экономічнай — і
прабавала організавацца юнсэкцыя з піонэраў і школьнікаў. У Слуцку праца ішла добра. Сіламі гарадзкой організацыі пры дапамозе раённых аб‘яднаньняў утвораны добры краязнаўчы музэй. Вынікі працы краязнаўчае сеткі яшчэ не {{перанос пачатак|дру|каваліся}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kmw3127dalhql2uewex0vly42psvz3y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/83</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126586</id>
    <revision>
      <id>292457</id>
      <timestamp>2026-07-17T09:04:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос пачатаканец|дру|каваліся}}, але праца гэта даволі інтэнсыўная. З гурткоў гор. Слуцку вызначаецца гурток слуцкіх агульна-адукацыйных курсаў. Праўда, сетка Случчыны яшчэ патрабуе і палепшаньня ўзаемасувязі.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}На Віцебскай акрузе некаторы...»</comment>
      <origin>292457</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2319" sha1="nzazw2pp260855uv4m59njeqzsyq17o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос пачатаканец|дру|каваліся}}, але праца гэта даволі інтэнсыўная. З гурткоў
гор. Слуцку вызначаецца гурток слуцкіх агульна-адукацыйных курсаў. Праўда, сетка Случчыны яшчэ патрабуе і палепшаньня
ўзаемасувязі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}На Віцебскай акрузе некаторыя раённыя таварыствы, як Віцебскае, Высачанскае, Лёзьненскае, амаль што зусім не працуюць. На акрузе лік гурткоў даведзены да 8, апрача школьных, якія існуюць амаль што пры ўсіх школах, але вельмі слаба сябе выявілі, як і памянёныя раённыя таварыствы.
{{Няма выявы}}
Краязнаўчая організацыя акруговага цэнтру складаецца з сэкцый: экономічнай, прыродазнаўчай, культ.-гістарычнай, сьветазнаўчай і яўрэйскай. Апошняя больш году — у стадыі організацыі. Ёсьць пры Беларускім пэдагогічным і Мастацкім тэхнікумах гурткі, вынікі дзейнасьці якіх невядомы. Таварыства вэтэрынарнага інстытуту пасьля доўгага перапынку аднавіла сваю дзейнасьць. У складзе-ж гарадзкой організацыі працавала бібліографічная камісія, якая склала карткавы бібліографічны каталёг Віцебшчыны. Праца сеткі зьвязвалася з мясцовымі навукова-краязнаўчымі ўстановамі і організацыямі, так і Інбелкультам і Акэдэміяй навук у Ленінградзе. Сувязь і кіраўніцтва акруговага таварыства былі добрымі. Працы, як і інформацыі аб дзейнасьці сеткі, зьмяшчаліся&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nzazw2pp260855uv4m59njeqzsyq17o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292458</id>
      <parentid>292457</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T09:04:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>292458</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2307" sha1="0ut125d1ltlzv2hxgr3thk5stnpgtq7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|дру|каваліся}}, але праца гэта даволі інтэнсыўная. З гурткоў
гор. Слуцку вызначаецца гурток слуцкіх агульна-адукацыйных курсаў. Праўда, сетка Случчыны яшчэ патрабуе і палепшаньня
ўзаемасувязі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}На Віцебскай акрузе некаторыя раённыя таварыствы, як Віцебскае, Высачанскае, Лёзьненскае, амаль што зусім не працуюць. На акрузе лік гурткоў даведзены да 8, апрача школьных, якія існуюць амаль што пры ўсіх школах, але вельмі слаба сябе выявілі, як і памянёныя раённыя таварыствы.
{{Няма выявы}}
Краязнаўчая організацыя акруговага цэнтру складаецца з сэкцый: экономічнай, прыродазнаўчай, культ.-гістарычнай, сьветазнаўчай і яўрэйскай. Апошняя больш году — у стадыі організацыі. Ёсьць пры Беларускім пэдагогічным і Мастацкім тэхнікумах гурткі, вынікі дзейнасьці якіх невядомы. Таварыства вэтэрынарнага інстытуту пасьля доўгага перапынку аднавіла сваю дзейнасьць. У складзе-ж гарадзкой організацыі працавала бібліографічная камісія, якая склала карткавы бібліографічны каталёг Віцебшчыны. Праца сеткі зьвязвалася з мясцовымі навукова-краязнаўчымі ўстановамі і організацыямі, так і Інбелкультам і Акэдэміяй навук у Ленінградзе. Сувязь і кіраўніцтва акруговага таварыства былі добрымі. Працы, як і інформацыі аб дзейнасьці сеткі, зьмяшчаліся&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ut125d1ltlzv2hxgr3thk5stnpgtq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Biełarus. 1913. № 9-10.pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126587</id>
    <revision>
      <id>292460</id>
      <timestamp>2026-07-17T09:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «&lt;section begin=&quot;Szto&quot;/&gt;{{Цэнтар|'''Szto czuwać.'''|памер=140%}}  {{Водступ|2|em}}'''Wilnia,''' 4 sakawika adbyŭsia tut kiermasz. Kupcoŭ było szmat; prodana tawaraŭ blizka na 300 tysiaczoŭ rubloŭ. Szkada tolki, szto ŭ hetym hadu miensz było sielanskich wyrabaŭ.  {{Водступ|2|em}}'''Rosieni,''' Kowien. hub. Sielanie Widuklanskaj wołaści na schodzie pastanawili prasić urad zakrywać szynki i manapolki ŭ miasteczku Widuklach...»</comment>
      <origin>292460</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4999" sha1="impdierpyg0jq86g5vof2j3jfii6h4q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Szto&quot;/&gt;{{Цэнтар|'''Szto czuwać.'''|памер=140%}}

{{Водступ|2|em}}'''Wilnia,''' 4 sakawika adbyŭsia tut kiermasz. Kupcoŭ było szmat; prodana tawaraŭ blizka na 300 tysiaczoŭ rubloŭ. Szkada tolki, szto ŭ hetym hadu miensz było sielanskich wyrabaŭ.

{{Водступ|2|em}}'''Rosieni,''' Kowien. hub. Sielanie Widuklanskaj wołaści na schodzie pastanawili prasić urad zakrywać szynki i manapolki ŭ miasteczku Widuklach ŭ niadzieli i światy.

{{Водступ|2|em}}'''Zahory,''' Kowiensk. hub. 14 lutaha jechaŭ z miasteczka rybnik. Sześć wiorst adjechaŭszy ad miasteczka, jon nahnaŭ mużczynu, dy kabietu, katoryje paprasilisia padwiaści ich. Praz paŭtary hadziny żychary miasteczka uhledzili kania z wazom biaz furmana. Dali znać u paliciju, i kali prajechali 6 wiorst — znajszli rybnika czuć żywoha.

{{Водступ|2|em}}Kali jaho adczucili, to jon skazaŭ, szto jaho ŭdaryła pa haławie kabieta. Żonka kupca każe, szto ŭ muża prapała 24 rubli.

{{Водступ|2|em}}'''Krypno,''' Biełastockaha paw. Hrod. hub. Szto może stacca praz harełku baczym z hetaha prypadku.

{{Водступ|2|em}}U haspadara J. S. zachwarela kabyła J. S. zahadaŭ synu zawiaści chworuju żywiołu da felczera. Felczar, ahledziŭszy kabyłu, daŭ paraszkoŭ. Małady S. u darozie da chaty — zajszoŭ s siabrukami da manapolki, dy tak nalizaŭsia, szto kali wiarnuŭsia da chaty, zamiest kabyle — dau paraszki swajej chworaj matcy. Biednaja kabieta amal szto nie pamierła ad hetaha lekarstwa.

{{Водступ|2|em}}'''Kalinouka,''' Biełastoc. paw. Hrodz. hub. U hetu wosień, dziakujuczy pracy kaścielnaha kamitetu i ks. parocha, pryrychtawalisia da budowy kaścioła.

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|4em|height=2px}}
&lt;section end=&quot;Szto&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Piszuć&quot;/&gt;{{Цэнтар|'''''Piszuć da nas.'''''|памер=140%}}

{{Водступ|2|em}}'''M. Uzlany, Minsk. hub. Ihum. paw.''' S 14-ho na 15-je lutaho — noczaj — tut adzin czaławiek nalizaŭszysia harełki, adyjszoŭ ad rozumu i, błudziaczy pa miasteczku, ŭwaliŭsia ŭ studniu.

{{Водступ|2|em}}Na zaŭtra — doświta — żyd, pryjszoŭszy brać wadu z hetaj studni, nia moh zaczarpnuć jaje. Dyk, waroczajuczysia damoŭ biez wady, staŭ łajać i klaści uźlanskich chłopcoŭ, szto jany, bytcam sumysłu, nakidali ŭ studniu paleńniaŭ.

{{Водступ|2|em}}Kali-ż dobra razwidnieła, pryjszła kabieta da hetaj-że samaj studni i, uhledziŭszy na dnie jaje czaławieka, — sprawiła kryk. Zbiehlisia uźlanie i wyciahnuli tapielnika.

{{Водступ|2|em}}Woś da czaho dawodzie hetaja praklataja harelica.

{{Калёнтытул|right=''A. Z,''}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|4em|height=2px}}
&lt;section end=&quot;Piszuć&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Wiestki&quot;/&gt;{{Цэнтар|'''Wiestki z zahranicy.'''|памер=140%}}

{{Цэнтар|'''Wajna na Balkanach —'''}}

nia tolki nie ścichaje, ale za aposznije czasy paczynajecca tam nieszta nowaje i zusim niespadziewanaje.

{{Водступ|2|em}}Dahetul — usie sajuźniki bałkanskije — iszli zhodna — ruka ŭ ruku, a ciapier i hetyje.

{{Цэнтар|'''Sajuźniki paczali bracca za czuby.'''}}

{{Водступ|2|em}}Hetak, spatkaŭszysia Bałhary z Hrekami — adny druhim zadali dobraho pytlu.

{{Водступ|2|em}}Jak z adnej, tak i z druhoj starany zhinuła szmat narodu, a Hreki adabrali nawat niekolki harmatoŭ u swaich {{Абмылка|sajużnikaŭ|sajuźnikaŭ}} — Bałharoŭ.

{{Водступ|2|em}}Prahawitość ludzkaja, jak i ŭsiudy, tak i tut — wylezaje nawierch: kożny chocze szto najbolej zachapić ŭ swaje
ruki.

{{Водступ|2|em}}Kożny zasobku narod s pamiż balkańskich sajuźnikaŭ chocze, kab kożny szmatoczak ziamli, ci horad, katory jany adwajowywajuć swajej kroŭju ŭ Turkaŭ, zastaŭsia pry nich — to jest pry tych, szto kroŭ swaju pralili.

{{Водступ|2|em}}A jak dahetul — bitwy s Turkami wialisia supolnymi siłami, dyk razabracca ciapier i ciażkawata: chto dzie bolsz pieradaŭ, ci niedadaŭ.

{{Водступ|2|em}}Na zachwat ważniejszych punchtaŭ u Tureczczynie bałkanskimi sajuźnikami nieszta

{{Цэнтар|'''kruciać nasami i ważniejszyje hasudarstwy Europy'''}}

{{Водступ|2|em}}Choć i nie pryczastny jany — pakul szto, ale kożny dumaje: „anuż zjaduć miadźwiedzia, a mnie — i kostki nie zastanie cca?!“

{{Водступ|2|em}}Ci czasam nie pahryzucca za kostku hetu??…

{{Цэнтар|'''Aposznije wiestki —'''}}

szto raz horszyje i horszyje. Była, praŭda, pohałaska, szto Rasieja i Austryja — zhawarylisia zhodna pamiż saboj, kab wojska na swaich hranicach zmieńszyć, bo strach wajny to minuŭ. Ale paśla pakazałosia, szto hetkaho żuczka padpuściŭ predstaŭnik Aŭstryi {{перанос-пачатак|п=Pieciarbur|к=hu}}&lt;section end=&quot;Wiestki&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>impdierpyg0jq86g5vof2j3jfii6h4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Biełarus (1913)/1913/9-10/Szto czuwać</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126588</id>
    <revision>
      <id>292462</id>
      <timestamp>2026-07-17T09:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Szto czuwać  | безаўтара =   | год       = 14 сакавіка 1913 году  | пераклад  =   | секцыя    = Публіцыстыка  | папярэдні = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Kaścielnyje wiedamaści|Kaścielnyje wiedamaści]]  | наступны  = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Piszuć da nas/M. Uźlany|M. Uźlany, Minsk. hub. Ihum. paw.]]  | анатацыі  =  }}  {{Выроў...»</comment>
      <origin>292462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="934" sha1="k74o3xcs6gdx4gpi3xkh7958vyskdwx" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Szto czuwać
 | безаўтара = 
 | год       = 14 сакавіка 1913 году
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Kaścielnyje wiedamaści|Kaścielnyje wiedamaści]]
 | наступны  = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Piszuć da nas/M. Uźlany|M. Uźlany, Minsk. hub. Ihum. paw.]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Biełarus. 1913. № 9-10.pdf&quot; from=&quot;5&quot; to=&quot;5&quot; fromsection=&quot;Szto&quot; tosection=&quot;Szto&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}
{{DEFAULTSORT:Szto czuwać}}

[[Катэгорыя:Публіцыстыка невядомых аўтараў]]
[[Катэгорыя:Вільня]]
[[Катэгорыя:Расейны]]
[[Катэгорыя:Загоры]]
[[Катэгорыя:Калінаўка (Беластоцкі павет)]]</text>
      <sha1>k74o3xcs6gdx4gpi3xkh7958vyskdwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Biełarus (1913)/1913/9-10/Piszuć da nas/M. Uźlany</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126589</id>
    <revision>
      <id>292463</id>
      <timestamp>2026-07-17T09:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = M. Uźlany, Minsk. hub. Ihum. paw.  | аўтар     = Андрэй Зязюля  | год       = 14 сакавіка 1913 году  | пераклад  =   | секцыя    = Публіцыстыка  | папярэдні = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Szto czuwać|Szto czuwać]]  | наступны  = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Wiestki z zahranicy|Wiestki z zahranicy]]  | анатацыі  =  }}  {{Выроўн...»</comment>
      <origin>292463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="887" sha1="r7sdgcdp4suwkq3dztpz1v7luahnsp8" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = M. Uźlany, Minsk. hub. Ihum. paw.
 | аўтар     = Андрэй Зязюля
 | год       = 14 сакавіка 1913 году
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Szto czuwać|Szto czuwać]]
 | наступны  = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Wiestki z zahranicy|Wiestki z zahranicy]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Biełarus. 1913. № 9-10.pdf&quot; from=&quot;5&quot; to=&quot;5&quot; fromsection=&quot;Piszuć&quot; tosection=&quot;Piszuć&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}
{{DEFAULTSORT:M. Uźlany, Minsk. hub. Ihum. paw.}}

[[Катэгорыя:Публіцыстыка Андрэя Зязюлі]]
[[Катэгорыя:Супрацьалкагольная публіцыстыка]]
[[Катэгорыя:Узляны]]</text>
      <sha1>r7sdgcdp4suwkq3dztpz1v7luahnsp8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Biełarus. 1913. № 9-10.pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126590</id>
    <revision>
      <id>292466</id>
      <timestamp>2026-07-17T10:55:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «&lt;section begin=&quot;Wiestki&quot;/&gt;{{перанос-канец|п=Pieciarbur|к=hu}} na swaju ruku — biaz wiedama swajho ŭradu i jak ciapier widać z aposznich telehramak —  {{АРЦ|'''Austryja — nie pamienszaje, a pawialiczywaje swajo wojska.'''}}  {{Водступ|2|em}}Praŭda — ci nie, a bytcam usich swaich zapasnych ciahnie na cyhundar. A heta ŭżo sprawa — śmiardziuczaja…  {{Водступ|'''Turkam wiadziecca drenna.'''}}  {{Водступ...»</comment>
      <origin>292466</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4971" sha1="la1kk7drbprbd2r2kisxvh64ixj3vp7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Wiestki&quot;/&gt;{{перанос-канец|п=Pieciarbur|к=hu}} na swaju ruku — biaz wiedama swajho ŭradu i jak ciapier widać z aposznich telehramak —

{{АРЦ|'''Austryja — nie pamienszaje, a pawialiczywaje swajo wojska.'''}}

{{Водступ|2|em}}Praŭda — ci nie, a bytcam usich swaich zapasnych ciahnie na cyhundar. A heta ŭżo sprawa — śmiardziuczaja…

{{Водступ|'''Turkam wiadziecca drenna.'''}}

{{Водступ|2|em}}Niejki tam Dżawid — pasza zdaŭsia z usim swaim wojskam Serbam. Widać — kruta pryjszłosia. Choć na druhih ważniejszych punchtach — jak Adryanopal i Skutary — katoryje Bałkanskije sajuźniki prażuć i prażuć, ale pakul szto — łamajuć tolki sami sabie zuby…

{{***2||50%|15|перад=1em|пасьля=1em}}

{{Цэнтар|Hrecija.}}

{{Водступ|2|em}}Niejki czaławiek, jak tym czasam piszuć telehramy — hrek — Aleksandra Schinas, padyjszoŭszy zzadu da karala hreckaha, kali toj prachadziŭ pa wulicy, streliŭ z rewalweru i ŭsadziŭ jamu kulu pad serca.

{{Водступ|2|em}}Praz poŭ hadziny — karol pamier. Ubiŭcu — arysztawali.

{{Цэнтар|'''Bałharyja.'''}}

{{Водступ|2|em}}U wojsku, katoraje idzie prociŭ Turkaŭ, paczaŭsia bunt. Sałdaty damahajucca, kab ich puścili damoŭ. Czatyry bataljony, bytcam, maniacca raspuścić.

{{Цэнтар|'''Belhija.'''}}

{{Водступ|2|em}}Na zjezdzie sacialistaŭ pastanawili s pierszaho krasawika zrabić ahulnaju zabastoŭku

{{Цэнтар|'''Aposznija nacznyja telehramy.'''}}

{{Водступ|2|em}}'''Paśla straszennaho szturmu, Bałhary adaleli ureszcie Adryanopalam. Horad — haryć. Turki padpalili sami składy z arużżem i zapasowyje mahazyny. Ludzi z horadu — jak maha uciekajuć.'''

{{Водступ|2|em}}'''Wielmi ważny wajenny puncht — Czetaldży — użo bliski zusim (wiorst 30) samaj stalicy Turcii — Kanstantynopala — Bałhary zachapili u swaje ruki.'''

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|4em|height=2px}}
&lt;section end=&quot;Wiestki&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Nasza&quot;/&gt;{{Цэнтар|'''Nasza Haspadarka.'''|памер=140%}}

{{Водступ|2|em}}Kożny wiedaje dobra, jakaja ciapier na ŭsio pajszła darażynia, i jaki dachod można mieć haspadaru s swajho dabytku.

{{Водступ|2|em}}Kab pryhadawać bolsz hetaho dabytku i jak prynależe pracharczawać jaho — abyjścisía tolki swaimi sienażaciami — pociażka. Prykuplać — najczaściej bywaje jeszcze horsz ciażej, bo hetaho praklataho kupidły — zaŭsiody skupa. Dyk choćki-nia-choćki treba kidacca na chitryki.

{{Водступ|2|em}}Pola — jak wiadoma — skupawata ŭ nas. A i toje — jakoje jość — dzie wiadziecca sznurowaja, trochpaletkowaja haspadarka, — trejciaja czaść — lażyć biez nijakaj karyści — bo pad paparam.

{{Водступ|2|em}}Papar hety liczycca pad paszu dla żywioły, ale, praŭdu każuczy, trawa na nim paraście tolki u drennaho haspadara, i to — jakaja tam trawa — tolki ŭsielakaho pa krysie ziella. U taho-ż haspadara, katory ziamlu wyrablaje dobra i sumlenna kala jaje zawichajecca, — na papary nijakaj paszy nia budzie, bo jon nie dapuście, kab na jaho poli razrastałosia usielakaje ziella i smaktało soki z ziamli i hetkim paradkam wypałaskiwało samu ziamlicu, s katoraj pryjdziecca żywicca zbażynie.

{{Водступ|2|em}}Dyk dzie-ż znajści padmohu dziela kormu swajej żywioły? A szukać jaje treba ŭsiudy — dzie tolki maha.

{{Водступ|2|em}}Piersz-napiersz — nia kidać swajho paparu pustym. Jak heta wiadziecca, — papar idzie ŭ nas paśla jaryny, dyk ŭ hetu jarynu treba kanieszna ŭsiewać kaniuszynu. Mała taho, szto kaniuszyna budzie wialikaj padmohaj ŭ karmieszcy żywioły, ale i sama kaniuszyna padpraŭlaje ziamlu: żyto paśla jaje — zaŭsiody ŭdajecca dobra, a heta samaje ważnaje dla nas apiryszcze.

{{Водступ|2|em}}Tam — dzie hrunt pad kaniuszynu nie padchodzie, — treba z wiasny wywiaści hnoj na papar, usled jaho zaharać i pasiejać szperhiel. Nasieńnie jaho, tannaje, ŭzrastaje jon skora i wielmi karystny i pażyŭny dla karoŭ. Ad jaho nia tolki szto prybywaje małaka, ale i heta małako budzie szmat tłuściejszaje.

{{Водступ|2|em}}Treba parupicca i ab paszy na wosień. Najlepsz z wiasny padsiejać ruń — seradelej, abo jak nazywajuć jaje — ptaszyncam. Nasieńnie — tak sama tannaje, i choć s paczatku biarecca jano słaba, ale poznaj wosieni — kali źnimicie żyta i daścio dostup sonca da saradeli, — jana skora razrastajecca wielmi dobra — jak najlepszaja wika. S paczatku, praŭda, żywioła krychu czurajecca jaje, ale u skoraści prywykaje i łasa jeść, i sycieje.

{{Водступ|2|em}}Usielakije hetyje nasieńnia znojdziecie ŭ kożnym sielska-haspadarskim {{перанос-пачатак|п=skła|к=dzie}}&lt;section end=&quot;Nasza&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>la1kk7drbprbd2r2kisxvh64ixj3vp7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292469</id>
      <parentid>292466</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T10:58:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292469</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4969" sha1="cx494tc366dvkqqbze670ia54cvvxpk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Wiestki&quot;/&gt;{{перанос-канец|п=Pieciarbur|к=hu}} na swaju ruku — biaz wiedama swajho ŭradu i jak ciapier widać z aposznich telehramak —

{{АРЦ|'''Austryja — nie pamienszaje, a pawialiczywaje swajo wojska.'''}}

{{Водступ|2|em}}Praŭda — ci nie, a bytcam usich swaich zapasnych ciahnie na cyhundar. A heta ŭżo sprawa — śmiardziuczaja…

{{Цэнтар|'''Turkam wiadziecca drenna.'''}}

{{Водступ|2|em}}Niejki tam Dżawid — pasza zdaŭsia z usim swaim wojskam Serbam. Widać — kruta pryjszłosia. Choć na druhih ważniejszych punchtach — jak Adryanopal i Skutary — katoryje Bałkanskije sajuźniki prażuć i prażuć, ale pakul szto — łamajuć tolki sami sabie zuby…

{{***2||50%|15|перад=1em|пасьля=1em}}

{{Цэнтар|Hrecija.}}

{{Водступ|2|em}}Niejki czaławiek, jak tym czasam piszuć telehramy — hrek — Aleksandra Schinas, padyjszoŭszy zzadu da karala hreckaha, kali toj prachadziŭ pa wulicy, streliŭ z rewalweru i ŭsadziŭ jamu kulu pad serca.

{{Водступ|2|em}}Praz poŭ hadziny — karol pamier. Ubiŭcu — arysztawali.

{{Цэнтар|'''Bałharyja.'''}}

{{Водступ|2|em}}U wojsku, katoraje idzie prociŭ Turkaŭ, paczaŭsia bunt. Sałdaty damahajucca, kab ich puścili damoŭ. Czatyry bataljony, bytcam, maniacca raspuścić.

{{Цэнтар|'''Belhija.'''}}

{{Водступ|2|em}}Na zjezdzie sacialistaŭ pastanawili s pierszaho krasawika zrabić ahulnaju zabastoŭku

{{Цэнтар|'''Aposznija nacznyja telehramy.'''}}

{{Водступ|2|em}}'''Paśla straszennaho szturmu, Bałhary adaleli ureszcie Adryanopalam. Horad — haryć. Turki padpalili sami składy z arużżem i zapasowyje mahazyny. Ludzi z horadu — jak maha uciekajuć.'''

{{Водступ|2|em}}'''Wielmi ważny wajenny puncht — Czetaldży — użo bliski zusim (wiorst 30) samaj stalicy Turcii — Kanstantynopala — Bałhary zachapili u swaje ruki.'''

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|4em|height=2px}}
&lt;section end=&quot;Wiestki&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Nasza&quot;/&gt;{{Цэнтар|'''Nasza Haspadarka.'''|памер=140%}}

{{Водступ|2|em}}Kożny wiedaje dobra, jakaja ciapier na ŭsio pajszła darażynia, i jaki dachod można mieć haspadaru s swajho dabytku.

{{Водступ|2|em}}Kab pryhadawać bolsz hetaho dabytku i jak prynależe pracharczawać jaho — abyjścisía tolki swaimi sienażaciami — pociażka. Prykuplać — najczaściej bywaje jeszcze horsz ciażej, bo hetaho praklataho kupidły — zaŭsiody skupa. Dyk choćki-nia-choćki treba kidacca na chitryki.

{{Водступ|2|em}}Pola — jak wiadoma — skupawata ŭ nas. A i toje — jakoje jość — dzie wiadziecca sznurowaja, trochpaletkowaja haspadarka, — trejciaja czaść — lażyć biez nijakaj karyści — bo pad paparam.

{{Водступ|2|em}}Papar hety liczycca pad paszu dla żywioły, ale, praŭdu każuczy, trawa na nim paraście tolki u drennaho haspadara, i to — jakaja tam trawa — tolki ŭsielakaho pa krysie ziella. U taho-ż haspadara, katory ziamlu wyrablaje dobra i sumlenna kala jaje zawichajecca, — na papary nijakaj paszy nia budzie, bo jon nie dapuście, kab na jaho poli razrastałosia usielakaje ziella i smaktało soki z ziamli i hetkim paradkam wypałaskiwało samu ziamlicu, s katoraj pryjdziecca żywicca zbażynie.

{{Водступ|2|em}}Dyk dzie-ż znajści padmohu dziela kormu swajej żywioły? A szukać jaje treba ŭsiudy — dzie tolki maha.

{{Водступ|2|em}}Piersz-napiersz — nia kidać swajho paparu pustym. Jak heta wiadziecca, — papar idzie ŭ nas paśla jaryny, dyk ŭ hetu jarynu treba kanieszna ŭsiewać kaniuszynu. Mała taho, szto kaniuszyna budzie wialikaj padmohaj ŭ karmieszcy żywioły, ale i sama kaniuszyna padpraŭlaje ziamlu: żyto paśla jaje — zaŭsiody ŭdajecca dobra, a heta samaje ważnaje dla nas apiryszcze.

{{Водступ|2|em}}Tam — dzie hrunt pad kaniuszynu nie padchodzie, — treba z wiasny wywiaści hnoj na papar, usled jaho zaharać i pasiejać szperhiel. Nasieńnie jaho, tannaje, ŭzrastaje jon skora i wielmi karystny i pażyŭny dla karoŭ. Ad jaho nia tolki szto prybywaje małaka, ale i heta małako budzie szmat tłuściejszaje.

{{Водступ|2|em}}Treba parupicca i ab paszy na wosień. Najlepsz z wiasny padsiejać ruń — seradelej, abo jak nazywajuć jaje — ptaszyncam. Nasieńnie — tak sama tannaje, i choć s paczatku biarecca jano słaba, ale poznaj wosieni — kali źnimicie żyta i daścio dostup sonca da saradeli, — jana skora razrastajecca wielmi dobra — jak najlepszaja wika. S paczatku, praŭda, żywioła krychu czurajecca jaje, ale u skoraści prywykaje i łasa jeść, i sycieje.

{{Водступ|2|em}}Usielakije hetyje nasieńnia znojdziecie ŭ kożnym sielska-haspadarskim {{перанос-пачатак|п=skła|к=dzie}}&lt;section end=&quot;Nasza&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cx494tc366dvkqqbze670ia54cvvxpk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Biełarus (1913)/1913/9-10/Wiestki z zahranicy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126591</id>
    <revision>
      <id>292467</id>
      <timestamp>2026-07-17T10:57:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Wiestki z zahranicy  | безаўтара =   | год       = 14 сакавіка 1913 году  | пераклад  =   | секцыя    = Публіцыстыка  | папярэдні = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/M. Uźlany|M. Uźlany, Minsk. hub. Ihum. paw.]]  | наступны  = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Nasza Haspadarka|Nasza Haspadarka]]  | анатацыі  =  }}  {{Выроўніваньне-пача...»</comment>
      <origin>292467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="805" sha1="7gxert1m5bc83gyy34a2fjgzkpu24eq" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Wiestki z zahranicy
 | безаўтара = 
 | год       = 14 сакавіка 1913 году
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/M. Uźlany|M. Uźlany, Minsk. hub. Ihum. paw.]]
 | наступны  = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Nasza Haspadarka|Nasza Haspadarka]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Biełarus. 1913. № 9-10.pdf&quot; from=&quot;5&quot; to=&quot;6&quot; fromsection=&quot;Wiestki&quot; tosection=&quot;Wiestki&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}
{{DEFAULTSORT:Wiestki z zahranicy}}

[[Катэгорыя:Публіцыстыка невядомых аўтараў]]
[[Катэгорыя:Першая Балканская вайна]]</text>
      <sha1>7gxert1m5bc83gyy34a2fjgzkpu24eq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292468</id>
      <parentid>292467</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T10:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="820" sha1="dvs8i0p8mu7sfhf0w6ie7pmvxees9e5" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Wiestki z zahranicy
 | безаўтара = 
 | год       = 14 сакавіка 1913 году
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Piszuć da nas/M. Uźlany|M. Uźlany, Minsk. hub. Ihum. paw.]]
 | наступны  = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Nasza Haspadarka|Nasza Haspadarka]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Biełarus. 1913. № 9-10.pdf&quot; from=&quot;5&quot; to=&quot;6&quot; fromsection=&quot;Wiestki&quot; tosection=&quot;Wiestki&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}
{{DEFAULTSORT:Wiestki z zahranicy}}

[[Катэгорыя:Публіцыстыка невядомых аўтараў]]
[[Катэгорыя:Першая Балканская вайна]]</text>
      <sha1>dvs8i0p8mu7sfhf0w6ie7pmvxees9e5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/84</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126592</id>
    <revision>
      <id>292470</id>
      <timestamp>2026-07-17T11:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ў мясцовых і цэнтральных выданьнях. Акруговым т-вам выданы: „Крашаніна“ (набіванка) Шлюбскага, „Крашаніна“ — Фурмана, „Беларуска-расійскі слоўнічак“, „Беларуская архітэктура“ і „Віцебскі краёвы слоўнік“ — Касьпяровіча, „Беларускае мастацтва“...»</comment>
      <origin>292470</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5062" sha1="845ejv7hysbbh6q5ekqva3d5hneij9s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ў мясцовых і цэнтральных выданьнях. Акруговым т-вам выданы: „Крашаніна“ (набіванка) Шлюбскага, „Крашаніна“ — Фурмана, „Беларуска-расійскі слоўнічак“, „Беларуская архітэктура“ і „Віцебскі краёвы слоўнік“ — Касьпяровіча, „Беларускае мастацтва“ — Іпэля, „Экономічны нарыс БССР“ — Аўхімені, „Віцебск у гравюрах Юдовіна“ — Фурмана, „Новая беларуская літаратура“ — А. Багдановіча і зборнік „Віцебшчына“. Укладзена падарожная кніжніца па Віцебшчыне, што чакае друку. Праўленьнем зроблена спроба прыцягненьня працаўнікоў ня з Віцебшчыны для вывучэньня апошняй: Лунгерсгаўзэн (Горкі) узяўся даць геолёгічны агляд, Сьпіцын (Ленінград) —
археолёгічны, Шыраеў (Крым, Алупка) — праца па мастацтву і г.д. Праўленьнем давалася шмат даведак аб мясцовым краі мясцовым савецкім і профсаюзным установам і організацыям, а таксама цэнтральным; прычым некаторыя члены таварыства прымалі сыстэматычны ўдзел у працы адпаведных камісій Інбелкульту. Сэкцыямі было праведзена некалькі экспэдыцый і экскурсій, а таксама лекцый і дакладаў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}У Гарадоцкім, Бешанковіцкім і Сураскім раённых таварыствах і ў Астровенскім гуртку краязнаўства заснаваны музэі; у Лёзьненскім і Азярышчанскім раённых таварыствах і ў Лаўжанскім гуртку сабраны гербары (зельнікі). Ва ўсіх організацыях заснаваны бібліотэкі. Сярод раённых таварыстваў асабліва ня вызначылася ніводнага. У патрэбных выпадках рабіўся агляд помнікаў старасьветчыны (Храпавіцкая царква, Маркаў
кляштар і інш.) і рабіліся адпаведныя крокі да аховы іх. Праведзена 2 акруговых конфэрэнцыі і амаль ва ўсіх раёнах — раённыя. Палепшаньне матэрыяльнае базы дае мажлівасьць далейшага росту справы і зьнішчэньня шэрагу недахопаў краязнаўчага руху Віцебшчыны: слабой узаемасувязі організацый, бязьдзейнасьці часткі іх, слабасьці вытворчай працы на мясцох,
бясплянавасьці, адсутнасьці належнага грамадзкага зданьня навокал справы, ня зусім сьвядомых адносін да справы некаторых працаўнікоў і г. д.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Праўленьне магілеўскага акруговага таварыства краязнаўства, а таксама сэкцыі акруговага гораду: грамадзка-экономічная, прыродна-географічная, культурна-гістарычная — прарабілі спачатку вялікую працу. Апрача іх, былі слоўнікавая і па вывучэньню гораду і мястэчак камісіі, а таксама польская і яўрэйская сэкцыі. Слабей была пастаўлена праца на акрузе, дзе больш вызначыліся Прапойскае, Чавускае і Быхаўскае раённыя таварыствы краязнаўства. У горадзе працавалі гурткі пры тэхнікумах, якія далі багаты па ліку слоўнікавы матэрыял. Пасьля акруговай конфэрэнцыі справа палепшылася. Выданы першы том „Магілеўшчына“ і падрыхтаваны матэрыялы да
другога тому.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Увосень краязнаўчая справа на Калініншчыне была значна падупала. У Клімавічах працавалі сэкцыі: гістарычна-{{перанос пачатак|археолё|гічная}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>845ejv7hysbbh6q5ekqva3d5hneij9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/85</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126593</id>
    <revision>
      <id>292471</id>
      <timestamp>2026-07-17T11:17:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>292471</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5011" sha1="k053x6fy4ikco9p259d9j8jvsz3rrif" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|археолё|гічная}}, мовазнаўчая і прыродазнаўча-экономічная. Больш сябе
выявілі дзьве першыя. Вылучаны для ўсебаковага дасьлед
ваньня Расьнянскі раён. Раённае таварыства гэтага раёну,
побач з Касьцюковіцкім і Хоцімскім, дало значныя вынікі
свае працы. У Клімавічах ёсьць акруговы краязнаўчы музэй
3 1.000 экспонатаў, а таксама ў Расьне з 500 экспонатамі і
Хоцімску з 600 экспонатамі. Наогул, у іншых раёнах праца на-
ладжана значна лепш, чым у Клімавічах. Узаемасувязь была
больш-менш нормальнай, а з савецкімі і партыйнымі організа-
цыямі - добрая.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}
Амаль што ў адзінай організацыі акруговага цэнтру - Ма-
зырскай - быў правільны падзел на сэкцыі: культурна-гіста-
рычную, прыродна-географічную, грамадзка-экономічную, поль-
скую і яўрэйскую. Працы Мазырскага акруговага таварыства
друкаваліся ў „Нашым Краі“, а інформацыі ў мясцовым і
цэнтральным друку. Падрыхтаваны да друку зборнік „Мазыр-
шчына&quot;. Кіраўніцтва з боку праўленьня акруговага таварыства
было добрае. Наогул, сетка Мазыршчыны, апрача Слабодзкага
і Калінкавіцкага раённых таварыстваў, уваходзіць у кругабег
вытворчай працы: знойдзена жалезная руда, каолін, праведзена
абсьледваньне тэхнікі ральніцтва ў 3 раёнах і г. д.
3)
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Праца на Меншчыне ажывілася з вясны 1926 г. Вытворчая
праца пачалася ў пяцёх раёнах з 11, а таксама ў гурткох - Дукор-
скім, Польпэдтэхнікуму і Белпэдтэхнікуму. У горадзе была орга-
нізавана слоўнікавая камісія, якая апублікавала ў Чырвонай
Зьмене&quot; інструкцыю. Школьная сэкцыя прарабіла значную
працу. Сувязь з раёнамі трохі палепшылася. У асноўным чар-
говая задача, якая стаіць перад менскім акртаварыствам, скла-
даецца з організацыйнага ўмацаваньня сеткі і
методолёгіяй краязнаўства, пасьля чаго ўжо наступіць вытвор-
чая масавая праца. Сэкцыі акруговага цэнтру: культурна-
гістарычная, прыродна-географічная, грамадзка-экономічная,
школьнага краязнаўства і яўрэйская пачалі плянавую працу.
&quot;Меншчыны&quot;.
Таварыства распачало працу па выданьню
Невялікая краязнаўчая праца пачалася пры пэдгабінэце Дому
асьветы.
апанаваньня
&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}З краязнаўчае сеткі Барысаўшчыны гарадзкая краязнаўчая
організацыя зьмяшчала вынікі свае дзейнасьці ў друку-пера-
важна ў &quot;Нашым Краі&quot;, а таксама паасобным выданьнем і ў
сваёй часопісі &quot;Наш раён&quot;. У горадзе працавалі наступныя
сэкцыі: школьнага краязнаўства, культурна-гістарычная, пры-
родазнаўчая, этнографічная, соцыяльна-экономічная і яўрэй-
ская. Першай сэкцыяй распрацаваны шэраг дакладаў і былі
організаваны экскурсіі. Культурна-гістарычная, апрача дакла-
даў па сваёй спэцыяльнасьці, узяла на падлік помнікі стара-
сьветчыны і клапацілася аб ахове іх. Прыродазнаўчая сэкцыя
распачала апісаньне прыроды Барысаўшчыны. Іншыя сэкцыі
асабліва сябе ня выявілі. Зьбіраецца матэрыял да збор-
79&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k053x6fy4ikco9p259d9j8jvsz3rrif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Biełarus. 1913. № 9-10.pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126594</id>
    <revision>
      <id>292472</id>
      <timestamp>2026-07-17T11:20:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос-канец|п=skła|к=dzie}}, abo nawat u susiednich dwaroch, tolki, razumiejecca, treba kuplać s peŭnych ruk.  {{Калёнтытул|right=''Lo—nik.''}}  &lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;  {{Накіравальная рыса|4em|height=2px}} &lt;section begin=&quot;List&quot;/&gt;{{Цэнтар|'''''List ŭ redakciju.'''''|памер=140%}}  {{Цэнтар|Wysoka paważanaja redakcija!}}  {{Водступ|2|em}}Prypadkam tra...»</comment>
      <origin>292472</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5084" sha1="4vkh9gr5t6797ikq6wjpjcm1z2xuegt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gleb Leo&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос-канец|п=skła|к=dzie}}, abo nawat u susiednich dwaroch, tolki, razumiejecca, treba kuplać s peŭnych ruk.

{{Калёнтытул|right=''Lo—nik.''}}

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|4em|height=2px}}
&lt;section begin=&quot;List&quot;/&gt;{{Цэнтар|'''''List ŭ redakciju.'''''|памер=140%}}

{{Цэнтар|Wysoka paważanaja redakcija!}}

{{Водступ|2|em}}Prypadkam trapiŭsia da mianie [[Biełarus (1913)/1913/1|pierszy №]] „Biełarusa“. Da wioski niaskora dachodziać haradzkija nawiny..

{{Водступ|2|em}}Paczała wydawacca nowaja hazeta — nawina wielmi ważnaja dla kożnaho świadomaha biełarusa i nasyłajeć ŭ haławu mnoha radasnych i trywożnych dumak.

{{Водступ|2|em}}Radaść ŭ samym tym, szto wychodzić adnej bolej białaruskich hazet, — a znaczycca sprawa biełaruskaja nie zamiraić, a szyrycca…

{{Водступ|2|em}}Trywoha — ŭ tym, ci buduć ŭsie biełaruskije hazety zhodna służyć narodu? ci nia {{Абмылка|budzuć|buduć}} niekatoryje z ich dla sprawy biełaruskaj szkodnymi?

{{Водступ|2|em}}{{Абмылка|Pryznacca.|Pryznacca,}} jak mnie skazali, szto ŭ Wilni paczała wychadzić katalickaja biełaruskaja hazeta, u haławie prabiehła trywożnaja dumka: „ci czasam nia kryjecca tut jakaja {{Абмылка|zdrada?|zdrada?“}}

{{Водступ|2|em}}Ale, woś — pierszy № „Biełarusa“ ŭ mianie, i ja — ŭ zwarotce da czytaczoŭ „[[Biełarus (1913)/1913/1/Z Nowym Hodam!|Z Nowym hodam]]“ — czytaju życzeńnia Redakcji: „… ''kab pakachali szczyra i mocna swaich bratou biełarusou, i swaju ziamielku, i swaju mowu''…“ —

{{Водступ|2|em}}Dziakuj, Tabie, Boże! Takich słoŭ worah biełaruskaj nacii ŭżo peŭna nie paważycca skazać. Pużaŭsia ja, jak baczu, naprasna.

{{Водступ|2|em}}Strach, widać, nalacieŭ dziela taho, szto ŭ nas, użo Boh wiedajeć s czyjej winy, paniaćcia „palak“ i „katalik“ — zusim pieramieszalisia…

{{Водступ|2|em}}Dla biełarusa — katalika wyjście ŭ świet katalickaj hazety, jak i kożnaj katalickaj drukawanaj pracy ŭ rodnaj mowie,
maić wialikaje znaczeńnie. Nadta ŭżo horkaja dola biełarusoŭ: i malicca, i wuczycca wiery swajej — im prychodzicca u czużoj mowie: nima ŭ nas, aprycz [[karotkaha katechizmu]], kniżak ni dla malitwy, ni dla nawuki.

{{Водступ|2|em}}Dyk, kali wy, pracoŭniki, na niwie narodnaj, szczyra wierycie ŭ toje, szto każycie, chaj wam Boh pamoże ŭ waszej — miłaj Jamu — pracy.

{{Цэнтар|Z paważańniem ''Bolesłau Łapyr''.}}

{{Водступ|2|em}}'''Ad Redakcii.''' Za Waszu szczyraść — dziakujem; i tak sama szczyra atkazywajem: nia tolki chiba pierszy numer, ale i dalejszyje numery — razhoniać, badaj, Waszy sumlewańnia.

&lt;div class=&quot;paragraphbreak&quot; style=&quot;margin-top:1em&quot;&gt;&lt;/div&gt;

{{Накіравальная рыса|4em|height=2px}}
&lt;section end=&quot;List&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Usiaczyna&quot;/&gt;{{Цэнтар|'''USIACZYNA.'''|памер=140%}}

{{Цэнтар|'''Postup nawuki.'''}}

{{Водступ|2|em}}Nie tak daŭna — za hranicaj — dachtary prydumali takuju maszynku, katoraju można chworamu czaławieku praz horła zapuścić ażno ŭ samaje nutro. Na kancy tej kiszki, na katoraj trymajecca maszynka, jość druhaja pryłada, dzie i adbiwajecca, jak u lustry ŭsio nutro czaławieka i hetkim paradkam, razumiejecca, szmat kudy lahczej razhadać samuju chwarabu.

{{Цэнтар|'''Dziunaja matka.'''}}

{{Водступ|2|em}}U lokaja adnaho anhlijskaho ministra była kotka, ŭ katoraj dzieci — zaŭsiody radzilisia niażywymi.

{{Водступ|2|em}}Woś hety lokaj padmianiŭ adnaho razu niażywych kacianiat cełaj kuczaj maleńkich pacukoŭ. Kotka wielmi ŭścieszyłasia, zaapiekawałasia imi szczyra, wykarmiła i wyhadawała ich.

{{Водступ|2|em}}Niczoha tolki nia piszuć hazety, ci czasam paśla — heta matula nie złasawała swaich haduncoŭ?
&lt;section end=&quot;Usiaczyna&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Dumki&quot;/&gt;{{Цэнтар|'''DUMKI.'''}}

{{Водступ|2|em}}Ruka ŭ chlebaroba czornaja, — ale swoj chleb jeść i druhih kormie.

{{***2||50%|15|перад=1em|пасьля=1em}}

{{Водступ|2|em}}Lepsz płakać z razumnym, czym śmiejacca z durniem.
&lt;section end=&quot;Dumki&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Zahadki&quot;/&gt;{{Цэнтар|'''ZAHADKI.'''}}

{{Водступ|2|em}}18) Miasnaja boczka — załaty abrucz?

{{Водступ|2|em}}19) Na koliku — siem sakolikaŭ, — kożny ŭ kapotcy?

{{Водступ|2|em}}20) Asnowa — sasnowa; sałamiany utok?

{{Цэнтар|'''Razhadki buduć u [[Biełarus (1913)/1913/11|№ {{Абмылка|10|11}}]].'''}}

{{Водступ|2|em}}'''Razhadki z [[Biełarus (1913)/1913/8|№ 8]]:''' 16) harszczok, 17) hrom.

&lt;section end=&quot;Zahadki&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Żarty&quot;/&gt;{{Цэнтар|'''ŻARTY i PRYKAZKI.'''}}

{{Цэнтар|'''Na rynku.'''}}

{{Водступ|2|em}}— Wasza kuryca chiba chworaja, bo nieszta sumna wyhledajeć, każe niej kajapania da sielanki&lt;section end=&quot;Żarty&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4vkh9gr5t6797ikq6wjpjcm1z2xuegt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Biełarus (1913)/1913/9-10/Nasza Haspadarka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126595</id>
    <revision>
      <id>292473</id>
      <timestamp>2026-07-17T11:23:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Nasza Haspadarka  | безаўтара =   | год       = 14 сакавіка 1913 году  | пераклад  =   | секцыя    = Публіцыстыка  | папярэдні = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Wiestki z zahranicy|Wiestki z zahranicy]]  | наступны  = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/List ŭ redakciju|List ŭ redakciju]]  | анатацыі  =  }}  {{Выроўніваньне-пачатак}...»</comment>
      <origin>292473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="784" sha1="ofu9m0qqb2uqr5mg6ehw3z4qibrna15" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Nasza Haspadarka
 | безаўтара = 
 | год       = 14 сакавіка 1913 году
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Wiestki z zahranicy|Wiestki z zahranicy]]
 | наступны  = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/List ŭ redakciju|List ŭ redakciju]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Biełarus. 1913. № 9-10.pdf&quot; from=&quot;6&quot; to=&quot;7&quot; fromsection=&quot;Nasza&quot; tosection=&quot;Nasza&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}
{{DEFAULTSORT:Nasza Haspadarka}}

[[Катэгорыя:Публіцыстыка невядомых аўтараў]]
[[Катэгорыя:Сельская гаспадарка]]</text>
      <sha1>ofu9m0qqb2uqr5mg6ehw3z4qibrna15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Biełarus (1913)/1913/9-10/List ŭ redakciju</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126596</id>
    <revision>
      <id>292474</id>
      <timestamp>2026-07-17T11:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = List ŭ redakciju  | аўтар     = Баляслаў Лапыр  | год       = 14 сакавіка 1913 году  | пераклад  =   | секцыя    = Публіцыстыка  | папярэдні = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Nasza Haspadarka|Nasza Haspadarka]]  | наступны  = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna|Usiaczyna]]  | анатацыі  =  }}  {{Выроўніваньне-пачата...»</comment>
      <origin>292474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="786" sha1="epuzovyle8m3zp4ofe479btl3zy3ndf" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = List ŭ redakciju
 | аўтар     = Баляслаў Лапыр
 | год       = 14 сакавіка 1913 году
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Nasza Haspadarka|Nasza Haspadarka]]
 | наступны  = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna|Usiaczyna]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Biełarus. 1913. № 9-10.pdf&quot; from=&quot;7&quot; to=&quot;7&quot; fromsection=&quot;List&quot; tosection=&quot;List&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}
{{DEFAULTSORT:List ŭ redakciju (Лапыр)}}

[[Катэгорыя:Публіцыстыка Баляслава Лапыра]]
[[Катэгорыя:Адкрытыя лісты]]</text>
      <sha1>epuzovyle8m3zp4ofe479btl3zy3ndf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126597</id>
    <revision>
      <id>292475</id>
      <timestamp>2026-07-17T11:30:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Usiaczyna  | безаўтара =   | год       = 14 сакавіка 1913 году  | пераклад  =   | секцыя    = Публіцыстыка  | папярэдні = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/List ŭ redakciju|List ŭ redakciju]]  | наступны  = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna/Dumki|Dumki]]  | анатацыі  =  }}  {{Выроўніваньне-пачатак}} &lt;pages index=&quot;Biełarus...»</comment>
      <origin>292475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="699" sha1="mehdipi3h4r469nlq48hthmfgwr8hc0" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Usiaczyna
 | безаўтара = 
 | год       = 14 сакавіка 1913 году
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/List ŭ redakciju|List ŭ redakciju]]
 | наступны  = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna/Dumki|Dumki]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Biełarus. 1913. № 9-10.pdf&quot; from=&quot;7&quot; to=&quot;7&quot; fromsection=&quot;Usiaczyna&quot; tosection=&quot;Usiaczyna&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}
{{DEFAULTSORT:Usiaczyna}}

[[Катэгорыя:Публіцыстыка невядомых аўтараў]]</text>
      <sha1>mehdipi3h4r469nlq48hthmfgwr8hc0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna/Dumki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126598</id>
    <revision>
      <id>292476</id>
      <timestamp>2026-07-17T11:37:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Dumki  | безаўтара =   | год       = 14 сакавіка 1913 году  | пераклад  =   | секцыя    = Публіцыстыка  | папярэдні = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna|Usiaczyna]]  | наступны  = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna/Zahadki|Zahadki]]  | анатацыі  =  }}  {{Выроўніваньне-пачатак}} &lt;pages index=&quot;Biełarus. 1913. № 9-10...»</comment>
      <origin>292476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="629" sha1="f020ou3secimcnrly6d0qgerga2e6i7" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Dumki
 | безаўтара = 
 | год       = 14 сакавіка 1913 году
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna|Usiaczyna]]
 | наступны  = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna/Zahadki|Zahadki]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Biełarus. 1913. № 9-10.pdf&quot; from=&quot;7&quot; to=&quot;7&quot; fromsection=&quot;Dumki&quot; tosection=&quot;Dumki&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}
{{DEFAULTSORT:Dumki}}

[[Катэгорыя:Афарызмы]]</text>
      <sha1>f020ou3secimcnrly6d0qgerga2e6i7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292477</id>
      <parentid>292476</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T11:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="607" sha1="97321q0um9k4p0igrrdvitc9brcki6b" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Dumki
 | безаўтара = 
 | год       = 14 сакавіка 1913 году
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna|Usiaczyna]]
 | наступны  = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna/Zahadki|Zahadki]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Biełarus. 1913. № 9-10.pdf&quot; from=&quot;7&quot; to=&quot;7&quot; fromsection=&quot;Dumki&quot; tosection=&quot;Dumki&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

[[Катэгорыя:Афарызмы]]</text>
      <sha1>97321q0um9k4p0igrrdvitc9brcki6b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>292479</id>
      <parentid>292477</parentid>
      <timestamp>2026-07-17T11:39:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>292479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="599" sha1="n4wvced6b4k628sk2c19072rgihtpu3" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Dumki
 | безаўтара = 
 | год       = 14 сакавіка 1913 году
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Афарызмы
 | папярэдні = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna|Usiaczyna]]
 | наступны  = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna/Zahadki|Zahadki]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Biełarus. 1913. № 9-10.pdf&quot; from=&quot;7&quot; to=&quot;7&quot; fromsection=&quot;Dumki&quot; tosection=&quot;Dumki&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

[[Катэгорыя:Афарызмы]]</text>
      <sha1>n4wvced6b4k628sk2c19072rgihtpu3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna/Zahadki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126599</id>
    <revision>
      <id>292478</id>
      <timestamp>2026-07-17T11:38:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Zahadki  | безаўтара =   | год       = 14 сакавіка 1913 году  | пераклад  =   | секцыя    = Загадкі  | папярэдні = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna/Dumki|Dumki]]  | наступны  = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna/Żarty i prykazki|Żarty i prykazki]]  | анатацыі  =  }}  {{Выроўніваньне-пачатак}} &lt;pages index=&quot;Biełarus....»</comment>
      <origin>292478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="619" sha1="d7ru1ni34lh3wiyh7ufhgh84u3bkgzh" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Zahadki
 | безаўтара = 
 | год       = 14 сакавіка 1913 году
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Загадкі
 | папярэдні = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna/Dumki|Dumki]]
 | наступны  = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna/Żarty i prykazki|Żarty i prykazki]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Biełarus. 1913. № 9-10.pdf&quot; from=&quot;7&quot; to=&quot;7&quot; fromsection=&quot;Dumki&quot; tosection=&quot;Dumki&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

[[Катэгорыя:Загадкі]]</text>
      <sha1>d7ru1ni34lh3wiyh7ufhgh84u3bkgzh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna/Żarty i prykazki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126600</id>
    <revision>
      <id>292480</id>
      <timestamp>2026-07-17T11:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Żarty i prykazki  | безаўтара =   | год       = 14 сакавіка 1913 году  | пераклад  =   | секцыя    = Жарты, прымаўка  | папярэдні = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna/Zahadki|Zahadki]]  | наступны  = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna/Swaja poczta|Swaja poczta]]  | анатацыі  =  }}  {{Выроўніваньне-пачатак}} &lt;pages...»</comment>
      <origin>292480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="701" sha1="larefa8s0eft502ekqf9dzxvnjfx855" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Żarty i prykazki
 | безаўтара = 
 | год       = 14 сакавіка 1913 году
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Жарты, прымаўка
 | папярэдні = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna/Zahadki|Zahadki]]
 | наступны  = [[Biełarus (1913)/1913/9-10/Usiaczyna/Swaja poczta|Swaja poczta]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Biełarus. 1913. № 9-10.pdf&quot; from=&quot;7&quot; to=&quot;8&quot; fromsection=&quot;Żarty&quot; tosection=&quot;Żarty&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

[[Катэгорыя:Анекдоты]]
[[Катэгорыя:Прыказкі і прымаўкі]]</text>
      <sha1>larefa8s0eft502ekqf9dzxvnjfx855</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>