Старонка:Асновы дзяржаўнасьці Беларусі (1919).pdf/1

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікікрыніцы</sitename>
    <dbname>bewikisource</dbname>
    <base>https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.11</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікікрыніцы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Аўтар</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Размовы пра аўтара</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Старонка</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Размовы пра старонку</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Індэкс</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Размовы пра індэкс</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Старонка:Асновы дзяржаўнасьці Беларусі (1919).pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>17594</id>
    <revision>
      <id>293111</id>
      <parentid>275946</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T21:11:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293111</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="592" sha1="kjuty2rppchsw8d8g4a68giarjlltyn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|'''М. В. Доўнар-Запольскі.'''}}


{{block center/s}}
{{Xxx-larger|&lt;u&gt;{{Разьбіўка|Асновы}}&lt;br /&gt;{{Водступ|2|em}}Дзяржаўнасьці&lt;br /&gt;{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Беларусі}}.&lt;/u&gt;}}
{{block center/e}}


{{Цэнтар|Выданьне Міністэрства Беларускіх Спраў.}}


{{накіравальная рыса|5em}}
{{накіравальная рыса|5em}}
{{накіравальная рыса|5em}}

{{Цэнтар|{{Разрадка|Городно.}}}}

{{Цэнтар|1919.}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kjuty2rppchsw8d8g4a68giarjlltyn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293112</id>
      <parentid>293111</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T21:11:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293112</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="592" sha1="380y90j3t0dpsfllz9hxm5ao18pk9wx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Цэнтар|'''М. В. Доунар-Запольскі.'''}}


{{block center/s}}
{{Xxx-larger|&lt;u&gt;{{Разьбіўка|Асновы}}&lt;br /&gt;{{Водступ|2|em}}Дзяржаўнасьці&lt;br /&gt;{{Водступ|2|em}}{{Разьбіўка|Беларусі}}.&lt;/u&gt;}}
{{block center/e}}


{{Цэнтар|Выданьне Міністэрства Беларускіх Спраў.}}


{{накіравальная рыса|5em}}
{{накіравальная рыса|5em}}
{{накіравальная рыса|5em}}

{{Цэнтар|{{Разрадка|Городно.}}}}

{{Цэнтар|1919.}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>380y90j3t0dpsfllz9hxm5ao18pk9wx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Будучыня (1947).pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81446</id>
    <revision>
      <id>293101</id>
      <parentid>292446</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T20:38:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293101</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="554" sha1="3hstjqdytb22cl8taan0pef2wc5w03a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{block center/s|style=width:100%; max-width:20em; border:4px solid black}}
{{Цэнтар|{{Аліўкавы|{{Разьбіўка|ЭДУАРД&lt;br /&gt;САМУЙЛЁНАК}}}}|памер=120%}}


{{Цэнтар|{{Аліўкавы|БУДУЧЫНЯ}}|памер=300%}}


{{Цэнтар|{{Срэбны|{{Разьбіўка|РАМАН}}}}|памер=120%}}

[[Файл:Будучыня (1947). Малюнак 1.jpg|150px|center]]


{{Цэнтар|{{Аліўкавы|ДЗЯРЖАЎНАЕ ВЫДАВЕЦТВА БССР&lt;br /&gt;МІНСК 1947}}}}
{{block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3hstjqdytb22cl8taan0pef2wc5w03a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293104</id>
      <parentid>293101</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T20:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293104</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="554" sha1="f2o5oyy85xq5f89wi3r42t1jgf0m4d0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{block center/s|style=width:100%; max-width:20em; border:4px solid black}}
{{Цэнтар|{{Аліўкавы|{{Разьбіўка|ЭДУАРД&lt;br /&gt;САМУЙЛЁНАК}}}}|памер=120%}}


{{Цэнтар|{{Аліўкавы|БУДУЧЫНЯ}}|памер=300%}}


{{Цэнтар|{{Срэбны|{{Разьбіўка|РАМАН}}}}|памер=120%}}

[[Файл:Будучыня (1947). Малюнак 1.jpg|120px|center]]


{{Цэнтар|{{Аліўкавы|ДЗЯРЖАЎНАЕ ВЫДАВЕЦТВА БССР&lt;br /&gt;МІНСК 1947}}}}
{{block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f2o5oyy85xq5f89wi3r42t1jgf0m4d0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293114</id>
      <parentid>293104</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T21:14:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293114</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="554" sha1="fesnbk753aaa9rfwp7qjk2j9dw6m0vv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{block center/s|style=width:100%; max-width:20em; border:4px solid black}}
{{Цэнтар|{{Аліўкавы|{{Разьбіўка|ЭДУАРД&lt;br /&gt;САМУЙЛЁНАК}}}}|памер=120%}}


{{Цэнтар|{{Аліўкавы|БУДУЧЫНЯ}}|памер=300%}}


{{Цэнтар|{{Срэбны|{{Разьбіўка|РАМАН}}}}|памер=120%}}

[[Файл:Будучыня (1947). Малюнак 1.jpg|100px|center]]


{{Цэнтар|{{Аліўкавы|ДЗЯРЖАЎНАЕ ВЫДАВЕЦТВА БССР&lt;br /&gt;МІНСК 1947}}}}
{{block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fesnbk753aaa9rfwp7qjk2j9dw6m0vv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Асновы дзяржаўнасьці Беларусі (1919).pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>118489</id>
    <revision>
      <id>293109</id>
      <parentid>275962</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T21:06:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293109</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1286" sha1="6sfasq2mmnt59xhnc5jnqt33nypq7zg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{block center/s|style=width:100%; max-width:25em; border:3px solid black}}
{{ц|2-гі год.}}

{{Накіравальная рыса|6em|height=1px}}

{{ц|'''у {{Разьбіўка|КІЕВІ}} выдаецца'''}}

{{АРЦ|беларуская грамадзянская, літэратурная і экономічная часопісь}}

{{Цэнтар|„Беларускае&lt;br /&gt;{{Водступ|4|em}}Рэхо“|памер=200%}}

{{ц|{{Разрадка|пры учасьцці}}}}

{{ц|'''вядомых беларускіх дзеячоу прафэсароу і пісьменнікоу:'''}}

{{АРЦ|А.&amp;nbsp;Бурбіса, Я.&amp;nbsp;Варонкі, прафэсара М.&amp;nbsp;Доунар-Запольскаго, Я.&amp;nbsp;Дылы, прафэсара Э.&amp;nbsp;Карскаго, Л.&amp;nbsp;Леушчэнкі, С.&amp;nbsp;Некрашэвіча, А.&amp;nbsp;Новіны, А.&amp;nbsp;Смоліча, П.&amp;nbsp;Трэмповіча, Э.&amp;nbsp;Хлебцэвіча, А.&amp;nbsp;Цвікевіча і інш.}}

{{ц|○○○}}

{{ц|{{Разрадка|'''Адрэс Рэдакцыі:'''}}}}

{{Разрадка|'''КІЕУ'''}}. Фундуклевская вул., 42.

{{Калёнтытул|right=Беларусская Гандлевая Палата.}}
{{block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6sfasq2mmnt59xhnc5jnqt33nypq7zg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293110</id>
      <parentid>293109</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T21:07:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293110</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1286" sha1="cwuqnqedfwox8qiyl6njatiucwkvqx2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{block center/s|style=width:100%; max-width:25em; border:3px solid black}}
{{ц|2-гі год.}}

{{Накіравальная рыса|4em|height=2px}}

{{ц|'''у {{Разьбіўка|КІЕВІ}} выдаецца'''}}

{{АРЦ|беларуская грамадзянская, літэратурная і экономічная часопісь}}

{{Цэнтар|„Беларускае&lt;br /&gt;{{Водступ|4|em}}Рэхо“|памер=200%}}

{{ц|{{Разрадка|пры учасьцці}}}}

{{ц|'''вядомых беларускіх дзеячоу прафэсароу і пісьменнікоу:'''}}

{{АРЦ|А.&amp;nbsp;Бурбіса, Я.&amp;nbsp;Варонкі, прафэсара М.&amp;nbsp;Доунар-Запольскаго, Я.&amp;nbsp;Дылы, прафэсара Э.&amp;nbsp;Карскаго, Л.&amp;nbsp;Леушчэнкі, С.&amp;nbsp;Некрашэвіча, А.&amp;nbsp;Новіны, А.&amp;nbsp;Смоліча, П.&amp;nbsp;Трэмповіча, Э.&amp;nbsp;Хлебцэвіча, А.&amp;nbsp;Цвікевіча і інш.}}

{{ц|○○○}}

{{ц|{{Разрадка|'''Адрэс Рэдакцыі:'''}}}}

{{Разрадка|'''КІЕУ'''}}. Фундуклевская вул., 42.

{{Калёнтытул|right=Беларусская Гандлевая Палата.}}
{{block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cwuqnqedfwox8qiyl6njatiucwkvqx2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Асновы дзяржаўнасьці Беларусі (1919).pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>118500</id>
    <revision>
      <id>293105</id>
      <parentid>275960</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T20:51:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293105</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="994" sha1="bji06vbzxocfcgvvfuwtxb1w03tb640" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{block center/s|style=width:100%; max-width:20em; border:4px solid black}}
{{ц|АД 2-го ЛЮТАГО 1919 ГОДА|памер=180%}}

{{ц|у}}

{{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|ГОРОДНІ}}'''|памер=200%}}

{{ц|ВЫДАЕЦЦА}}

{{АРЦ|соцыялістычная, літэратурная, грамадзянская і экономічнай газэта на беларускай і расейскай мовах}}

{{Цэнтар|'''„БЕЛАРУСКІ'''&lt;br /&gt;'''{{Водступ|4|em}}НАРОД.“'''|памер=200%}}


{{АРЦ|У газэці друкуюцца творы лепшых беларускіх пісьменнікоу і усе апошніе весткі беларускаго руху, а так сама распаражэньня і кроніка Літоускаго Ураду і Міністэрства Беларускіх Спрау.}}

{{ц|''Рэдактар-Выдавец'' '''М. О. Засецкі.'''}}
{{block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bji06vbzxocfcgvvfuwtxb1w03tb640</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293106</id>
      <parentid>293105</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T20:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293106</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="994" sha1="bc2yq4p9q1kso5fpnpatf64qeghobjb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{block center/s|style=width:100%; max-width:25em; border:4px solid black}}
{{ц|АД 2-го ЛЮТАГО 1919 ГОДА|памер=180%}}

{{ц|у}}

{{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|ГОРОДНІ}}'''|памер=200%}}

{{ц|ВЫДАЕЦЦА}}

{{АРЦ|соцыялістычная, літэратурная, грамадзянская і экономічнай газэта на беларускай і расейскай мовах}}

{{Цэнтар|'''„БЕЛАРУСКІ'''&lt;br /&gt;'''{{Водступ|4|em}}НАРОД.“'''|памер=200%}}


{{АРЦ|У газэці друкуюцца творы лепшых беларускіх пісьменнікоу і усе апошніе весткі беларускаго руху, а так сама распаражэньня і кроніка Літоускаго Ураду і Міністэрства Беларускіх Спрау.}}

{{ц|''Рэдактар-Выдавец'' '''М. О. Засецкі.'''}}
{{block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bc2yq4p9q1kso5fpnpatf64qeghobjb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293108</id>
      <parentid>293106</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T21:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293108</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="994" sha1="7mjcw0wuyev7u9x7412y288vpog1hcg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{block center/s|style=width:100%; max-width:25em; border:3px solid black}}
{{ц|АД 2-го ЛЮТАГО 1919 ГОДА|памер=180%}}

{{ц|у}}

{{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|ГОРОДНІ}}'''|памер=200%}}

{{ц|ВЫДАЕЦЦА}}

{{АРЦ|соцыялістычная, літэратурная, грамадзянская і экономічнай газэта на беларускай і расейскай мовах}}

{{Цэнтар|'''„БЕЛАРУСКІ'''&lt;br /&gt;'''{{Водступ|4|em}}НАРОД.“'''|памер=200%}}


{{АРЦ|У газэці друкуюцца творы лепшых беларускіх пісьменнікоу і усе апошніе весткі беларускаго руху, а так сама распаражэньня і кроніка Літоускаго Ураду і Міністэрства Беларускіх Спрау.}}

{{ц|''Рэдактар-Выдавец'' '''М. О. Засецкі.'''}}
{{block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7mjcw0wuyev7u9x7412y288vpog1hcg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Асновы дзяржаўнасьці Беларусі (1919).pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>118501</id>
    <revision>
      <id>293107</id>
      <parentid>275961</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T21:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293107</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1222" sha1="mtvdttf8o2whmv3ttc4zvjab3wowqzu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{block center/s|style=width:100%; max-width:25em; border:3px solid black}}
{{ц|{{Разьбіўка|НОВАЯ КНІГА}}.}}

{{Цэнтар|[[Аўтар:Антон Луцкевіч|А. I]].}}

{{Цэнтар|'''„[[Усходняя Беларусь (1918)|УСХОДНЯЯ БЕЛАРУСЬ]].“'''|памер=200%}}

{{ц|Статыстычные і гістарычные матэр‘ялы.}}

{{ц|{{Разрадка|Выданьне}}}}

{{Водступ|2|em}}Народнаго Сэкрэтарыяту&lt;br/&gt;Міжнародных Спрау

{{ц|Беларускай Народнай Рэспублікі.}}

{{ц|Цэна 40 кап.}}

{{ц|'''Прадаецца ва усіх беларускіх кнігарнях.'''}}

{{Накіравальная рыса|6em|height=2px}}

{{ц|'''БЕЛАРУСКІЯ КНІГІ'''}}

{{АРЦ|(красная літэратура, школьныя падручнікі, тэатральныя творы і інш.)}}

{{ц|{{Разрадка|у Городні}}}}

{{ц|'''Прадаюцца у кнігарні'''}}

{{ц|'''''І. Іберскаго.'''''|памер=140%}}

{{ц|'''Саборная вуліца.'''}}

{{Няма выявы}}
{{block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mtvdttf8o2whmv3ttc4zvjab3wowqzu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293113</id>
      <parentid>293107</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T21:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293113</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1320" sha1="4od33iy3nsjvabkp1ai7qk1ot0am48j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{block center/s|style=width:100%; max-width:25em; border:3px solid black}}
{{ц|{{Разьбіўка|НОВАЯ КНІГА}}.}}

{{Цэнтар|[[Аўтар:Антон Луцкевіч|А. I]].}}

{{Цэнтар|'''„[[Усходняя Беларусь (1918)|УСХОДНЯЯ БЕЛАРУСЬ]].“'''|памер=200%}}

{{ц|Статыстычные і гістарычные матэр‘ялы.}}

{{ц|{{Разрадка|Выданьне}}}}

{{Водступ|2|em}}Народнаго Сэкрэтарыяту&lt;br/&gt;Міжнародных Спрау

{{ц|Беларускай Народнай Рэспублікі.}}

{{ц|Цэна 40 кап.}}

{{ц|'''Прадаецца ва усіх беларускіх кнігарнях.'''}}

{{Накіравальная рыса|6em|height=2px}}

{{ц|'''БЕЛАРУСКІЯ КНІГІ'''}}

{{АРЦ|(красная літэратура, школьныя падручнікі, тэатральныя творы і інш.)}}

{{ц|{{Разрадка|у Городні}}}}

{{ц|'''Прадаюцца у кнігарні'''}}

{{ц|'''''І. Іберскаго.'''''|памер=140%}}

{{ц|'''Саборная вуліца.'''}}

[[Файл:Асновы дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня). Узор 1.png|150px|center]]
{{block center/e}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4od33iy3nsjvabkp1ai7qk1ot0am48j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118522</id>
    <revision>
      <id>293103</id>
      <parentid>278814</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T20:48:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1694" sha1="f7r6yaaajt8sknydapje9vr1rn74y6w" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Асновы дзяржаўнасці Беларусі
 | аўтар     = Мітрафан Доўнар-Запольскі
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Гістарычная праца
 | год       = 1919 год
 | папярэдні = 
 | наступны  =  
 | анатацыі  = Іншыя публікацыі гэтага твора: [[Асновы дзяржаўнасці Беларусі]]
}}

&lt;pages index=&quot;Асновы дзяржаўнасьці Беларусі (1919).pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; /&gt;

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Асновы дзяржаўнасьці Беларусі (1919).pdf&quot; from=&quot;5&quot; to=&quot;17&quot; /&gt;
-----------
{{Крыніцы}}
{{Выроўніваньне-канец}}

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Асновы дзяржаўнасьці Беларусі (1919).pdf&quot; from=&quot;18&quot; to=&quot;18&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Асновы дзяржаўнасьці Беларусі (1919).pdf&quot; from=&quot;19&quot; to=&quot;19&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

{{разрыў старонкі|тэкст=}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Асновы дзяржаўнасьці Беларусі (1919).pdf&quot; from=&quot;20&quot; to=&quot;20&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

{{PD-old-70}}

[[Катэгорыя:Творы 1919 года]]
[[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Гродне]]</text>
      <sha1>f7r6yaaajt8sknydapje9vr1rn74y6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Романов Е. Р. Бѣлорусскій сборнікъ. Томъ первый. Губерніѧ могилевскаѧ. Выпускъ третий. Сказки. Витебскъ. 1887.pdf/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124803</id>
    <revision>
      <id>293102</id>
      <parentid>289458</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T20:46:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293102</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3997" sha1="d2ahiwxcuztdxtxppiycmuqd7krihoi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Gabix&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;27&quot;/&gt;дорогахъ! И огню не знаешъ якъ сѣчь! Разгонися, да лобомъ у пень! А я пойду у дровы, принясу макушку дровъ!...» Тольки што пошовъ у дровы козёлъ, яго стрѣчаець вовкъ. Козелъ на барана̀ ужо кричиць: «ай, братъ во ёнъ вовкъ! Дзяржи тамъ яго, я сичасъ буду на помогу, мы яго поймаемъ!» Етый вовкъ отъ ихъ на ўходало ударивъ, пошовъ отъ ихъ уцекаць.

{{Водступ|2|em}}Собрались козелъ да баранъ изновъ укучу. «Намъ, говора, не́коли цяпло раскладаць тутъ, — ёнъ вернетца зновъ назадъ!» И пошли съ того мѣста лѣсомъ. Приходзюць — стоиць ель густая. «Полѣземъ, братъ баранъ, сюды на ету ель!» — Вратъ, говора, я ня ўзлѣзу! — «Идзёмъ за панибратьця, дакъ я цябе ня кину, будзешъ и ты на елцы!» Узявъ, подсадзивъ яго на первые сучки. Лёгъ ёнъ пузомъ на сучча, няможець дзѣйствоваць — ноги висяць. А козелъ попрыгавъ на самую макушку.

{{Водступ|2|em}}А вовкъ тэй, якъ бѣгъ отъ ихъ, и стрѣвъ лисицу. «Мовчи, кажець, кумочка! Мяне сягоньни хоцѣли ўбиць нѣйкихъ два во́ины!» — Што тамъ за воины? Побягимъ мы ихъ на́йдземъ. Вядзи къ томъ мѣсту мяне! — «Ну, по́йдземъ сабѣ, я зводжу цябе на тое мѣсто, дзѣ яны были!» Пришли яны на тое мѣсто — ихъ ужо нема. Ины ударили на ўдогонъ ужо за ими: лисица бягиць уперадзѣ и нюхаець по слядахъ, а вовкъ за ей бягиць. Прибягаюць яны къ ёлды къ той — лисица на вовка и говориць: поцеряла, братъ, сляды! Бѣгала, бѣгала вокругъ ёлки, усё шукала слядовъ. Тоды говориць: стой, говориць, сядзимъ: я ў карты поворожу! Сѣли яны кружкомъ коло ёлки коло етой. Барану жъ тому няўдосугъ сядзѣць на томъ на суччу: цеперься ёнъ сядзиць тамъ! Дакъ ёнъ ажно с..ць пусцивъ съ сучча съ того, да прямо на карты на тыя... Тоды лисица кажець на вовка: нагни, братъ, голову, а то дожжъ карты намоча!

{{Водступ|2|em}}Етый баранъ потомъ висѣвъ, висѣвъ, ды тоды шмякъ! На вовка на етаго звалився, якъ яны сидзѣли, ето, ворожили. Козелъ тоды кричиць: «дзяржи ворожбичку! дзяржи ворожбичку! И вовкъ и лисица скорѣй уцекаць!..

{{Водступ|2|em}}А баранъ съ козломъ пошли ужо уходъ, куды хоцѣли. Ня тамъ бывъ, медъ-вино пивъ, и ў роци ня було, и по бородзѣ не цякло.

{{Водступ|2|em}}''С. Надѣйковичи, климовицк. у.''

{{Водступ|2|em}}{{smaller|Кр. Иванъ Константиновъ 25 лѣтъ, неграмотный.}}

[[Файл:Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912). Выпускъ 3. Узор 3.png|100px|center]]&lt;section end=&quot;27&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d2ahiwxcuztdxtxppiycmuqd7krihoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124867</id>
    <revision>
      <id>293034</id>
      <parentid>289623</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T13:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293034</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4802" sha1="57ghk1rn2grx89s8xhkeg55kk06trj7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|валатоў|камі}} на тэрыторыі паміж Полацкам і Лепелем[[Волаты (1929)/Увагі#37)|&lt;sup&gt;37&lt;/sup&gt;)]], ды ў віцебскім краёвым
слоўніку слова валатоўка азначае курган[[Волаты (1929)/Увагі#38)|&lt;sup&gt;38&lt;/sup&gt;)]].&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Працягваючы свае адшуканьні, я ў лютым месяцы 1928 году праверыў картатэку Катэдры археолёгіі Інстытуту беларускай культуры і выявіў, што называюць курганы валатоўкамі ў сучасным сянскім раёне віцебскай акругі і вушацкім раёне полацкай акругі, а таксама ў б.б. бярэзаньскай, бягомльскай, вітуніцкай, красналуцкай і валасевіцкай валасьцёх б. барысаўскага павету і б. краснапольскай воласьці б. калінінскага павету.

{{gap|2em}}Значыць і ўсе новыя весткі сьцьверджвалі называньне курганоў валатоўкамі па ўсёй Беларусі, апрача яе крайняга захаду. Усё-ж, улічваючы, што да гэтага часу &lt;div style=&quot;float: right; width: 250px; margin-right: 15px; margin-top: 5px; margin-bottom: 5px; text-align: center;&quot;&gt;
[[Файл:Волаты (1929). Мапа 1.jpg|center|frameless|250px]]

{{smaller|Картаграма атрыманых адказаў на анкету 1928 г. аб волатах}}&lt;/div&gt; спэцыяльна ніхто яшчэ гэтым пытаньнем не займаўся, што некаторыя абсьледваньні археолёгічных помнікаў, як, напр., анкетны падлік 1873 году, самімі курганамі цікавіліся толькі ў сувязі з падлікам іншых археолёгічных помнікаў[[Волаты (1929)/Увагі#39)|&lt;sup&gt;39&lt;/sup&gt;)]], я ўвайшоў з дакладам у Катэдру этнографіі Інстытуту беларускай культуры аб насьпелай патрэбе спэцыяльнага анкетнага абсьледваньня называньня курганоў на Беларусі валатоўкамі. 3 маімі довадамі Катэдра згадзілася і мой проект анкеты зацьвердзіла[[Волаты (1929)/Увагі#40)| sup&gt;40&lt;/sup&gt;)]]. Анкета была разаслана Катэдрай непасрэдна і праз Цэнтральнае бюро краязнаўства пры інстытуце беларускай культуры найбольш выдатным краязнаўцам пэрсональна, a таксама мясцовым краязнаўчым організацыям, тэхнікумам і іншым узвышанага тыпу школам, усяго лікам каля дзесяці тысяч паасобнікаў. Апрача таго, анкета была надрукавана ў № 63(590) газэты „Чырвоная зьмена“ ад 10 чэрвеня 1928 году, які вышаў у ліку дванаццаці тысяч паасобнікаў. На анкету, разасланую непасрэдна і зьмешчаную ў памянёнай газэце, было атрымана 1507 адказаў. З прычыны яшчэ даволі нізкага ўзроўню краязнаўчай пісьменнасьці шырокіх мас беларускага насяленьня, пераважная большасьць анкет засталася без адказу, частка мела нявыразныя або няправільныя адказы і г. д., але ўсё-ж агульны лік атрыманых анкет выразна сьцьвердзіў існаваньне ў 1928 годзе па ўсёй Беларускай савецкай соцыялістычнай рэспубліцы, а таксама ў Нэвельшчыне (РСФСР) і ў дзьвінскім павеце (Латвійская рэспубліка), называньне курганоў валатоўкамі. Правільнасьць гэтага была выяўлена мной у часе асабовага аб‘езду ўсіх акруг (аршанскай, бабруйскай, віцебскай, гомельскай, магілеўскай, мазырскай, менскай і полацкай)&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>57ghk1rn2grx89s8xhkeg55kk06trj7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293035</id>
      <parentid>293034</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T13:45:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293035</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4802" sha1="dk2a5784aedb00cosm6cp6yjxd0oin3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|валатоў|камі}} на тэрыторыі паміж Полацкам і Лепелем[[Волаты (1929)/Увагі#37)|&lt;sup&gt;37&lt;/sup&gt;)]], ды ў віцебскім краёвым
слоўніку слова валатоўка азначае курган[[Волаты (1929)/Увагі#38)|&lt;sup&gt;38&lt;/sup&gt;)]].&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Працягваючы свае адшуканьні, я ў лютым месяцы 1928 году праверыў картатэку Катэдры археолёгіі Інстытуту беларускай культуры і выявіў, што называюць курганы валатоўкамі ў сучасным сянскім раёне віцебскай акругі і вушацкім раёне полацкай акругі, а таксама ў б.б. бярэзаньскай, бягомльскай, вітуніцкай, красналуцкай і валасевіцкай валасьцёх б. барысаўскага павету і б. краснапольскай воласьці б. калінінскага павету.

{{gap|2em}}Значыць і ўсе новыя весткі сьцьверджвалі называньне курганоў валатоўкамі па ўсёй Беларусі, апрача яе крайняга захаду. Усё-ж, улічваючы, што да гэтага часу &lt;div style=&quot;float: right; width: 270px; margin-right: 15px; margin-top: 5px; margin-bottom: 5px; text-align: center;&quot;&gt;
[[Файл:Волаты (1929). Мапа 1.jpg|center|frameless|250px]]

{{smaller|Картаграма атрыманых адказаў на анкету 1928 г. аб волатах}}&lt;/div&gt; спэцыяльна ніхто яшчэ гэтым пытаньнем не займаўся, што некаторыя абсьледваньні археолёгічных помнікаў, як, напр., анкетны падлік 1873 году, самімі курганамі цікавіліся толькі ў сувязі з падлікам іншых археолёгічных помнікаў[[Волаты (1929)/Увагі#39)|&lt;sup&gt;39&lt;/sup&gt;)]], я ўвайшоў з дакладам у Катэдру этнографіі Інстытуту беларускай культуры аб насьпелай патрэбе спэцыяльнага анкетнага абсьледваньня называньня курганоў на Беларусі валатоўкамі. 3 маімі довадамі Катэдра згадзілася і мой проект анкеты зацьвердзіла[[Волаты (1929)/Увагі#40)| sup&gt;40&lt;/sup&gt;)]]. Анкета была разаслана Катэдрай непасрэдна і праз Цэнтральнае бюро краязнаўства пры інстытуце беларускай культуры найбольш выдатным краязнаўцам пэрсональна, a таксама мясцовым краязнаўчым організацыям, тэхнікумам і іншым узвышанага тыпу школам, усяго лікам каля дзесяці тысяч паасобнікаў. Апрача таго, анкета была надрукавана ў № 63(590) газэты „Чырвоная зьмена“ ад 10 чэрвеня 1928 году, які вышаў у ліку дванаццаці тысяч паасобнікаў. На анкету, разасланую непасрэдна і зьмешчаную ў памянёнай газэце, было атрымана 1507 адказаў. З прычыны яшчэ даволі нізкага ўзроўню краязнаўчай пісьменнасьці шырокіх мас беларускага насяленьня, пераважная большасьць анкет засталася без адказу, частка мела нявыразныя або няправільныя адказы і г. д., але ўсё-ж агульны лік атрыманых анкет выразна сьцьвердзіў існаваньне ў 1928 годзе па ўсёй Беларускай савецкай соцыялістычнай рэспубліцы, а таксама ў Нэвельшчыне (РСФСР) і ў дзьвінскім павеце (Латвійская рэспубліка), называньне курганоў валатоўкамі. Правільнасьць гэтага была выяўлена мной у часе асабовага аб‘езду ўсіх акруг (аршанскай, бабруйскай, віцебскай, гомельскай, магілеўскай, мазырскай, менскай і полацкай)&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dk2a5784aedb00cosm6cp6yjxd0oin3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293037</id>
      <parentid>293035</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T13:52:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293037</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4731" sha1="mxmzs8dgd56414eqa1krps6cl1cktav" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|валатоў|камі}} на тэрыторыі паміж Полацкам і Лепелем[[Волаты (1929)/Увагі#37)|&lt;sup&gt;37&lt;/sup&gt;)]], ды ў віцебскім краёвым
слоўніку слова валатоўка азначае курган[[Волаты (1929)/Увагі#38)|&lt;sup&gt;38&lt;/sup&gt;)]].&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Працягваючы свае адшуканьні, я ў лютым месяцы 1928 году праверыў картатэку Катэдры археолёгіі Інстытуту беларускай культуры і выявіў, што называюць курганы валатоўкамі ў сучасным сянскім раёне віцебскай акругі і вушацкім раёне полацкай акругі, а таксама ў б.б. бярэзаньскай, бягомльскай, вітуніцкай, красналуцкай і валасевіцкай валасьцёх б. барысаўскага павету і б. краснапольскай воласьці б. калінінскага павету.

{{gap|2em}}Значыць і ўсе новыя весткі сьцьверджвалі называньне курганоў валатоўкамі па ўсёй Беларусі, апрача яе крайняга захаду. Усё-ж, улічваючы, што да гэтага часу {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Волаты (1929). Мапа 1.jpg|подпіс=Картаграма атрыманых адказаў на анкету 1928 г. аб волатах.}} спэцыяльна ніхто яшчэ гэтым пытаньнем не займаўся, што некаторыя абсьледваньні археолёгічных помнікаў, як, напр., анкетны падлік 1873 году, самімі курганамі цікавіліся толькі ў сувязі з падлікам іншых археолёгічных помнікаў[[Волаты (1929)/Увагі#39)|&lt;sup&gt;39&lt;/sup&gt;)]], я ўвайшоў з дакладам у Катэдру этнографіі Інстытуту беларускай культуры аб насьпелай патрэбе спэцыяльнага анкетнага абсьледваньня называньня курганоў на Беларусі валатоўкамі. 3 маімі довадамі Катэдра згадзілася і мой проект анкеты зацьвердзіла[[Волаты (1929)/Увагі#40)| sup&gt;40&lt;/sup&gt;)]]. Анкета была разаслана Катэдрай непасрэдна і праз Цэнтральнае бюро краязнаўства пры інстытуце беларускай культуры найбольш выдатным краязнаўцам пэрсональна, a таксама мясцовым краязнаўчым організацыям, тэхнікумам і іншым узвышанага тыпу школам, усяго лікам каля дзесяці тысяч паасобнікаў. Апрача таго, анкета была надрукавана ў № 63(590) газэты „Чырвоная зьмена“ ад 10 чэрвеня 1928 году, які вышаў у ліку дванаццаці тысяч паасобнікаў. На анкету, разасланую непасрэдна і зьмешчаную ў памянёнай газэце, было атрымана 1507 адказаў. З прычыны яшчэ даволі нізкага ўзроўню краязнаўчай пісьменнасьці шырокіх мас беларускага насяленьня, пераважная большасьць анкет засталася без адказу, частка мела нявыразныя або няправільныя адказы і г. д., але ўсё-ж агульны лік атрыманых анкет выразна сьцьвердзіў існаваньне ў 1928 годзе па ўсёй Беларускай савецкай соцыялістычнай рэспубліцы, а таксама ў Нэвельшчыне (РСФСР) і ў дзьвінскім павеце (Латвійская рэспубліка), называньне курганоў валатоўкамі. Правільнасьць гэтага была выяўлена мной у часе асабовага аб‘езду ўсіх акруг (аршанскай, бабруйскай, віцебскай, гомельскай, магілеўскай, мазырскай, менскай і полацкай)&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mxmzs8dgd56414eqa1krps6cl1cktav</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293038</id>
      <parentid>293037</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T13:53:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293038</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4731" sha1="8w2xfulwvyixbpulj0rldxbmfnk1m9o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|валатоў|камі}} на тэрыторыі паміж Полацкам і Лепелем[[Волаты (1929)/Увагі#37)|&lt;sup&gt;37&lt;/sup&gt;)]], ды ў віцебскім краёвым
слоўніку слова валатоўка азначае курган[[Волаты (1929)/Увагі#38)|&lt;sup&gt;38&lt;/sup&gt;)]].&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Працягваючы свае адшуканьні, я ў лютым месяцы 1928 году праверыў картатэку Катэдры археолёгіі Інстытуту беларускай культуры і выявіў, што называюць курганы валатоўкамі ў сучасным сянскім раёне віцебскай акругі і вушацкім раёне полацкай акругі, а таксама ў б.б. бярэзаньскай, бягомльскай, вітуніцкай, красналуцкай і валасевіцкай валасьцёх б. барысаўскага павету і б. краснапольскай воласьці б. калінінскага павету.

{{gap|2em}}Значыць і ўсе новыя весткі сьцьверджвалі называньне курганоў валатоўкамі па ўсёй Беларусі, апрача яе крайняга захаду. Усё-ж, улічваючы, што да гэтага часу {{выява з подпісам|месца=Справа|шырыня=250px|выява=Волаты (1929). Мапа 1.jpg|подпіс=Картаграма атрыманых адказаў на анкету 1928 г. аб волатах.}} спэцыяльна ніхто яшчэ гэтым пытаньнем не займаўся, што некаторыя абсьледваньні археолёгічных помнікаў, як, напр., анкетны падлік 1873 году, самімі курганамі цікавіліся толькі ў сувязі з падлікам іншых археолёгічных помнікаў[[Волаты (1929)/Увагі#39)|&lt;sup&gt;39&lt;/sup&gt;)]], я ўвайшоў з дакладам у Катэдру этнографіі Інстытуту беларускай культуры аб насьпелай патрэбе спэцыяльнага анкетнага абсьледваньня называньня курганоў на Беларусі валатоўкамі. 3 маімі довадамі Катэдра згадзілася і мой проект анкеты зацьвердзіла[[Волаты (1929)/Увагі#40)| sup&gt;40&lt;/sup&gt;)]]. Анкета была разаслана Катэдрай непасрэдна і праз Цэнтральнае бюро краязнаўства пры інстытуце беларускай культуры найбольш выдатным краязнаўцам пэрсональна, a таксама мясцовым краязнаўчым організацыям, тэхнікумам і іншым узвышанага тыпу школам, усяго лікам каля дзесяці тысяч паасобнікаў. Апрача таго, анкета была надрукавана ў № 63(590) газэты „Чырвоная зьмена“ ад 10 чэрвеня 1928 году, які вышаў у ліку дванаццаці тысяч паасобнікаў. На анкету, разасланую непасрэдна і зьмешчаную ў памянёнай газэце, было атрымана 1507 адказаў. З прычыны яшчэ даволі нізкага ўзроўню краязнаўчай пісьменнасьці шырокіх мас беларускага насяленьня, пераважная большасьць анкет засталася без адказу, частка мела нявыразныя або няправільныя адказы і г. д., але ўсё-ж агульны лік атрыманых анкет выразна сьцьвердзіў існаваньне ў 1928 годзе па ўсёй Беларускай савецкай соцыялістычнай рэспубліцы, а таксама ў Нэвельшчыне (РСФСР) і ў дзьвінскім павеце (Латвійская рэспубліка), называньне курганоў валатоўкамі. Правільнасьць гэтага была выяўлена мной у часе асабовага аб‘езду ўсіх акруг (аршанскай, бабруйскай, віцебскай, гомельскай, магілеўскай, мазырскай, менскай і полацкай)&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8w2xfulwvyixbpulj0rldxbmfnk1m9o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293039</id>
      <parentid>293038</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T13:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293039</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4731" sha1="2gqi6oyhlkxc1b95ku6f1nx8nrsn4fk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|валатоў|камі}} на тэрыторыі паміж Полацкам і Лепелем[[Волаты (1929)/Увагі#37)|&lt;sup&gt;37&lt;/sup&gt;)]], ды ў віцебскім краёвым
слоўніку слова валатоўка азначае курган[[Волаты (1929)/Увагі#38)|&lt;sup&gt;38&lt;/sup&gt;)]].&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Працягваючы свае адшуканьні, я ў лютым месяцы 1928 году праверыў картатэку Катэдры археолёгіі Інстытуту беларускай культуры і выявіў, што называюць курганы валатоўкамі ў сучасным сянскім раёне віцебскай акругі і вушацкім раёне полацкай акругі, а таксама ў б.б. бярэзаньскай, бягомльскай, вітуніцкай, красналуцкай і валасевіцкай валасьцёх б. барысаўскага павету і б. краснапольскай воласьці б. калінінскага павету.

{{gap|2em}}Значыць і ўсе новыя весткі сьцьверджвалі называньне курганоў валатоўкамі па ўсёй Беларусі, апрача яе крайняга захаду. Усё-ж, улічваючы, што да гэтага часу {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Волаты (1929). Мапа 1.jpg|подпіс=Картаграма атрыманых адказаў на анкету 1928 г. аб волатах.}} спэцыяльна ніхто яшчэ гэтым пытаньнем не займаўся, што некаторыя абсьледваньні археолёгічных помнікаў, як, напр., анкетны падлік 1873 году, самімі курганамі цікавіліся толькі ў сувязі з падлікам іншых археолёгічных помнікаў[[Волаты (1929)/Увагі#39)|&lt;sup&gt;39&lt;/sup&gt;)]], я ўвайшоў з дакладам у Катэдру этнографіі Інстытуту беларускай культуры аб насьпелай патрэбе спэцыяльнага анкетнага абсьледваньня называньня курганоў на Беларусі валатоўкамі. 3 маімі довадамі Катэдра згадзілася і мой проект анкеты зацьвердзіла[[Волаты (1929)/Увагі#40)| sup&gt;40&lt;/sup&gt;)]]. Анкета была разаслана Катэдрай непасрэдна і праз Цэнтральнае бюро краязнаўства пры інстытуце беларускай культуры найбольш выдатным краязнаўцам пэрсональна, a таксама мясцовым краязнаўчым організацыям, тэхнікумам і іншым узвышанага тыпу школам, усяго лікам каля дзесяці тысяч паасобнікаў. Апрача таго, анкета была надрукавана ў № 63(590) газэты „Чырвоная зьмена“ ад 10 чэрвеня 1928 году, які вышаў у ліку дванаццаці тысяч паасобнікаў. На анкету, разасланую непасрэдна і зьмешчаную ў памянёнай газэце, было атрымана 1507 адказаў. З прычыны яшчэ даволі нізкага ўзроўню краязнаўчай пісьменнасьці шырокіх мас беларускага насяленьня, пераважная большасьць анкет засталася без адказу, частка мела нявыразныя або няправільныя адказы і г. д., але ўсё-ж агульны лік атрыманых анкет выразна сьцьвердзіў існаваньне ў 1928 годзе па ўсёй Беларускай савецкай соцыялістычнай рэспубліцы, а таксама ў Нэвельшчыне (РСФСР) і ў дзьвінскім павеце (Латвійская рэспубліка), называньне курганоў валатоўкамі. Правільнасьць гэтага была выяўлена мной у часе асабовага аб‘езду ўсіх акруг (аршанскай, бабруйскай, віцебскай, гомельскай, магілеўскай, мазырскай, менскай і полацкай)&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2gqi6oyhlkxc1b95ku6f1nx8nrsn4fk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124891</id>
    <revision>
      <id>293040</id>
      <parentid>289622</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T13:56:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293040</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4329" sha1="1grq683fvlugd59epgh37l58j12ifu9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Бор вышадзкога сс., 65) Боркі гозьбянскага сс., 66) Валатоўкі вышадзкога сс., е) сянскі раён: 67) Машчоны машчонскага сс.; ж) сіроцінскі раён: 68) Казлы мішнявіцкага сс.; 3) сураскі раён; 69) Тадулінскае возера, 70) Крупадзёры стара-ботанічнага сс., 71) Брыгідполь на беразе Дзьвіны; і) чашніцкі раён: 72) Бр. Слабада, 73. Міцькаўцы в. альшанскага 74) Закур‘е; IV. гомельская акруга: а) рэчыцкі раён: 75) Волатава Магіла ля Казазоеўкі; V. магілеўская акруга: а) быхаўскі раён: 76) валатоўскі курган ля Лудчыц лудчынскага сс.; б) клімавіцкі раён: 77) Клімавічы; в) лупалаўскі раён: 78) Зылі, 79) Машанакі; г) чэрыкаўскі раён: 80) Сячыхі губішчанскага сс., 81) Лабанаўка лабанаўскага сс,; VII. Менская акруга: а) барысаўскі раён: 82) Б. Стахаў, 83) Брусы, 84) Стары Барысаў, 85) Лісіна кармакоўскага сс.; б) бягомльскі раён: 86) Домжарыцы, {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Волаты (1929). Мапа 2.jpg|подпіс=Карта раёнаў, у якіх экспэдыцыяй і анкетай 1928 г. {{Абмылка|засведчана|засьведчана}} дакладнае месца знахаджэньня валатовак.}} 87) Атрубкі, 88) Федаркі кадлубішчанскага сс., 89) Навіны бярозкаўскага сс., 90) Мелькуны вітуніцкага сс., 91) Гарбачэўка, 92) Азярцы, 93) зямля Бягомля, 94) Асавы асаўскага сс., 95) Дабруні вітуніцкага сс., 96) Асінавік Мсьціскага сс.; в) заслаўскі раён: 97) Прудзішча слабадзкога сс., 98) Саломіравічы, 99) Кіршы заслаўскага сс., 100) Каланіцы гатавіцкага сс., 101) Крыжоўкі ратамскага сс., 102) Гуры заслаўскага сс.; г) капыльскі раён: 103) Кукавічы, 104) Восава бабаўнянскага сс., 105) Сьвідзічы; д) чэрвенскі раён: 106) Майданава Курганьне хутарскага сс.; VIII. полацкая акруга: а) асьвейскі раён: 107) Ільіно задзяжанскага сс., 108) Сухарукава; б) валынецкі раён: 109) паміж вв. Даўгое і Быхі на р. Свалька; в) ветрынскі раён: 110) заскорскі сс. 111) Слабады, 112) Прэльшчына і Вольшчына, 113) заскорскі сс., 114) Слабада, 115) Фантынька начскага сс., 116) Бязьдзедавічы астроўшчынскага сс., 117) Валатоўкі, 118) Шпакоўшчыны, 119) Гомель; г) дрысенскі раён; 120) Кавасі; д) лепельскі раён: 121) Ляхавічы, ляхавіцкага сс., 122) Бароўна, 123) Глініцы, 124) Ворань, 125) Антонаўка, 126) Лепель, 127) Красналучка, 128) Пушча валасовіцкага 129) Казіншчына, 130) Ст. Валасовічы, 131) Каменная рэчка, 132) Пышня, 133) Сяло, 134) Дабрамысьль, 135) Кавалевічы; е) полацкі раён: 136) Красамай, 137) Забалацьце. Згодна паведамленьня т. Шавельскага валатоўкі ёсьць у IX Невельшчыне: 138) дзьве вёскі Валатоўкі за 16 вёрст ад Нэвеля; 139) за 1 вярсту ад Ямянец, 140) за 0,5 вярсты ад б. маёнтку Завярэм‘я[[Волаты (1929)/Увагі#41)|&lt;sup&gt;41&lt;/sup&gt;)]].
{{Няма выявы}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1grq683fvlugd59epgh37l58j12ifu9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293041</id>
      <parentid>293040</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T13:56:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293041</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4305" sha1="duejfo9w76gwvoh8zh91ie5v224y9rm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Бор вышадзкога сс., 65) Боркі гозьбянскага сс., 66) Валатоўкі вышадзкога сс., е) сянскі раён: 67) Машчоны машчонскага сс.; ж) сіроцінскі раён: 68) Казлы мішнявіцкага сс.; 3) сураскі раён; 69) Тадулінскае возера, 70) Крупадзёры стара-ботанічнага сс., 71) Брыгідполь на беразе Дзьвіны; і) чашніцкі раён: 72) Бр. Слабада, 73. Міцькаўцы в. альшанскага 74) Закур‘е; IV. гомельская акруга: а) рэчыцкі раён: 75) Волатава Магіла ля Казазоеўкі; V. магілеўская акруга: а) быхаўскі раён: 76) валатоўскі курган ля Лудчыц лудчынскага сс.; б) клімавіцкі раён: 77) Клімавічы; в) лупалаўскі раён: 78) Зылі, 79) Машанакі; г) чэрыкаўскі раён: 80) Сячыхі губішчанскага сс., 81) Лабанаўка лабанаўскага сс,; VII. Менская акруга: а) барысаўскі раён: 82) Б. Стахаў, 83) Брусы, 84) Стары Барысаў, 85) Лісіна кармакоўскага сс.; б) бягомльскі раён: 86) Домжарыцы, {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Волаты (1929). Мапа 2.jpg|подпіс=Карта раёнаў, у якіх экспэдыцыяй і анкетай 1928 г. {{Абмылка|засведчана|засьведчана}} дакладнае месца знахаджэньня валатовак.}} 87) Атрубкі, 88) Федаркі кадлубішчанскага сс., 89) Навіны бярозкаўскага сс., 90) Мелькуны вітуніцкага сс., 91) Гарбачэўка, 92) Азярцы, 93) зямля Бягомля, 94) Асавы асаўскага сс., 95) Дабруні вітуніцкага сс., 96) Асінавік Мсьціскага сс.; в) заслаўскі раён: 97) Прудзішча слабадзкога сс., 98) Саломіравічы, 99) Кіршы заслаўскага сс., 100) Каланіцы гатавіцкага сс., 101) Крыжоўкі ратамскага сс., 102) Гуры заслаўскага сс.; г) капыльскі раён: 103) Кукавічы, 104) Восава бабаўнянскага сс., 105) Сьвідзічы; д) чэрвенскі раён: 106) Майданава Курганьне хутарскага сс.; VIII. полацкая акруга: а) асьвейскі раён: 107) Ільіно задзяжанскага сс., 108) Сухарукава; б) валынецкі раён: 109) паміж вв. Даўгое і Быхі на р. Свалька; в) ветрынскі раён: 110) заскорскі сс. 111) Слабады, 112) Прэльшчына і Вольшчына, 113) заскорскі сс., 114) Слабада, 115) Фантынька начскага сс., 116) Бязьдзедавічы астроўшчынскага сс., 117) Валатоўкі, 118) Шпакоўшчыны, 119) Гомель; г) дрысенскі раён; 120) Кавасі; д) лепельскі раён: 121) Ляхавічы, ляхавіцкага сс., 122) Бароўна, 123) Глініцы, 124) Ворань, 125) Антонаўка, 126) Лепель, 127) Красналучка, 128) Пушча валасовіцкага 129) Казіншчына, 130) Ст. Валасовічы, 131) Каменная рэчка, 132) Пышня, 133) Сяло, 134) Дабрамысьль, 135) Кавалевічы; е) полацкі раён: 136) Красамай, 137) Забалацьце. Згодна паведамленьня т. Шавельскага валатоўкі ёсьць у IX Невельшчыне: 138) дзьве вёскі Валатоўкі за 16 вёрст ад Нэвеля; 139) за 1 вярсту ад Ямянец, 140) за 0,5 вярсты ад б. маёнтку Завярэм‘я[[Волаты (1929)/Увагі#41)|&lt;sup&gt;41&lt;/sup&gt;)]].&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>duejfo9w76gwvoh8zh91ie5v224y9rm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124892</id>
    <revision>
      <id>293042</id>
      <parentid>290536</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T13:58:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293042</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3482" sha1="j186b7djobpy0ry16bkrlhym3e93dkq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Такім чынам, з усіх гэтых даных сам сабой выцякае вывад, што на
тэрыторыі Беларусі побач з іншымі назвамі курганоў існуе называньне іх
валатоўкамі. Бясспрэчна гэта ўстаноўлена паводле старога адміністрацыйнага падзелу для нова-аляксандраўскага павету ковенскай губ.; сьвянцянскага, дзісьненскага, вілейскага і лідзкага паветаў віленскай губ.; слонімскага павету горадзенскай губ.; слуцкага, менскага, барысаўскага, ігуменскага бабруйскага, мазырскага і рэчыцкага паветаў менскай губ.; гомельскага, рагачоўскага, быхаўскага, чэрыкаўскага, клімавіцкага, магілеўскага, чавускага, сянскога, аршанскага, горкаўскага і амсьціслаўскага паветаў магілеўскай губ.; смаленскага павету смаленскай губ.; вяліскага, віцебскага,
гарадоцкага, себескага, полацкага, лепельскага, дрысенскага, нэвельскага,

[[Файл:Волаты (1929). Мапа 3.jpg|500px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Картаграма называньня курганощ валатоўкамі.}}}}

дзьвінскага паветаў віцебскай губ. і апочацкага павету пскоўскай губ. Хоць весткі Польскай акадэміі навук (Кракаў) і лічаць, , што граніц іх
(валатовак. М. К.) распаўсюджаньня зараз яшчэ ня можна дакладна вызначыць“[[Волаты (1929)/Увагі#42)|&lt;sup&gt;42&lt;/sup&gt;)]], але разам з тым, яны дазваляюць дапусьціць, што ў віленскім і ашмянскім паветах віленскай губ. і ў наваградзкім павеце менскай губ. таксама існуе называньне курганоў валатоўкамі, тым больш, што гэтыя паветы, як відаць з маёй картаграмы называньня курганаў
валатоўкамі[[Волаты (1929)/Увагі#43)|&lt;sup&gt;43&lt;/sup&gt;)]], знаходзяцца паміж паветамі, у якіх згодна Пакроўскага
і сабраных мной вестак такое называньне існуе. Пакуль што докумэнтальна ня выяўлена называньне курганоў валатоўкамі на крайнім захадзе Беларусі, дзе яно, мабыць, і абрываецца, а таксама ў б. б. пінскім павеце менскай губ. і ў красьнінскім і парэцкім паветах смаленскай губ., якія белымі плямамі выглядаюць на картаграме і выклікаюць некаторую магчымасьць існаваньня называньня курганоў валатоўкамі і тамака.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j186b7djobpy0ry16bkrlhym3e93dkq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293043</id>
      <parentid>293042</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T13:58:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293043</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3482" sha1="lpgsqsoz6kl5gndtt577qmexcqwzb1h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Такім чынам, з усіх гэтых даных сам сабой выцякае вывад, што на
тэрыторыі Беларусі побач з іншымі назвамі курганоў існуе называньне іх
валатоўкамі. Бясспрэчна гэта ўстаноўлена паводле старога адміністрацыйнага падзелу для нова-аляксандраўскага павету ковенскай губ.; сьвянцянскага, дзісьненскага, вілейскага і лідзкага паветаў віленскай губ.; слонімскага павету горадзенскай губ.; слуцкага, менскага, барысаўскага, ігуменскага бабруйскага, мазырскага і рэчыцкага паветаў менскай губ.; гомельскага, рагачоўскага, быхаўскага, чэрыкаўскага, клімавіцкага, магілеўскага, чавускага, сянскога, аршанскага, горкаўскага і амсьціслаўскага паветаў магілеўскай губ.; смаленскага павету смаленскай губ.; вяліскага, віцебскага,
гарадоцкага, себескага, полацкага, лепельскага, дрысенскага, нэвельскага,

[[Файл:Волаты (1929). Мапа 3.jpg|500px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Картаграма называньня курганоў валатоўкамі.}}}}

дзьвінскага паветаў віцебскай губ. і апочацкага павету пскоўскай губ. Хоць весткі Польскай акадэміі навук (Кракаў) і лічаць, , што граніц іх
(валатовак. М. К.) распаўсюджаньня зараз яшчэ ня можна дакладна вызначыць“[[Волаты (1929)/Увагі#42)|&lt;sup&gt;42&lt;/sup&gt;)]], але разам з тым, яны дазваляюць дапусьціць, што ў віленскім і ашмянскім паветах віленскай губ. і ў наваградзкім павеце менскай губ. таксама існуе называньне курганоў валатоўкамі, тым больш, што гэтыя паветы, як відаць з маёй картаграмы называньня курганаў
валатоўкамі[[Волаты (1929)/Увагі#43)|&lt;sup&gt;43&lt;/sup&gt;)]], знаходзяцца паміж паветамі, у якіх згодна Пакроўскага
і сабраных мной вестак такое называньне існуе. Пакуль што докумэнтальна ня выяўлена называньне курганоў валатоўкамі на крайнім захадзе Беларусі, дзе яно, мабыць, і абрываецца, а таксама ў б. б. пінскім павеце менскай губ. і ў красьнінскім і парэцкім паветах смаленскай губ., якія белымі плямамі выглядаюць на картаграме і выклікаюць некаторую магчымасьць існаваньня называньня курганоў валатоўкамі і тамака.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lpgsqsoz6kl5gndtt577qmexcqwzb1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124895</id>
    <revision>
      <id>293045</id>
      <parentid>289628</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T14:00:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293045</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4884" sha1="fpqko1ebfejyjtdvw5dmpkrv2ev7e39" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;у якім жыў багатыр; за 5 вёрст ад колёніі Марцінаўкі сялецкай вол. б. клімавіцкага пав. — гарадок, які згодна народнаму паданьню пабудавалі
разбойнікі[[Волаты (1929)/Увагі#47)|&lt;sup&gt;47&lt;/sup&gt;)]] і г. д. Семянтоўскі адносна тэй-жа 6. віцебскай губ. паведамляў, што ў себескім павеце народ пабудову тамашніх гарадзіш прыпісвае багатыром[[Волаты (1929)/Увагі#48)|&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;)]]. „Пахаджэньне гарадкоў народ тлумачыць таксама, як і курганоў — у гарадкох жылі асілкі (быць можа старэйшыны, першыя князі), якія ваявалі паміж сабой каменнымі сякеркамі[[Волаты (1929)/Увагі#49)|&lt;sup&gt;49&lt;/sup&gt;)]], — адзначаў у сваёй працы Анікіевіч адносна б. сянскога пав. б. магілеўскай губ. У працах Пакроўскага ёсьць паведамленьне аб тым, што згодна народнаму паданьню каля в. Краснага Сяла б. росскай вол. б. ваўкавыскага пав. б. горадзенскай губ. {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Волаты (1929). Мапа 4.jpg|подпіс=Карта раёнаў, у якіх экспэдыцыяй і анкетай 1928 г. докумэнтальна засьведчана бытаваньне паданьня аб тым, што ў валатоўках пахаваны волаты.}} пахаваны волаты[[Волаты (1929)/Увагі#50)|&lt;sup&gt;50&lt;/sup&gt;)]]. Раманаў паведамляў, што малым яшчэ чуў паданьне аб тым, што ў Волатаве (пагост за 20 вёрст
ад Гомеля) у старадаўныя часы жылі багатары“[[Волаты (1929)/Увагі#51)|&lt;sup&gt;51&lt;/sup&gt;)]] і г. д. 
{{gap|2em}}У картатэцы археолёгічных помнікаў Катэдры археолёгіі Беларускай акадэміі навук ёсьць весткі аб тым,
што згодна мясцовых народных паданьняў а) каля в. Дубраўкі б. краснапольскай вол. б. калінінскага пав., каля в. Раманькі тае-ж воласьці i каля в. Броўкі, сучаснага сянскога раёну віцебскай акругі — ёсьць магілы багатыроў; б) каля в. Міцькаўшчыны падлускага сельсавету амсьціслаўскага
раёну б. калінінскай акругі і каля в. Буды б. шамаўскай вол. таго самага павету ёсьць гарадзішчы, у якіх жылі багатары; в) з мясцовым курганом
ля х. Траўнае, б. валасовіцкай вол. б. барысаўскага пав. зьвязана легенда аб Саўцы — багатары; г) у Буславай магіле за 3 вярсты ад Заракітнага сучаснага нараўлянскага раёну мазырскай акругі — пахаваны начальнік вояў; д) каля в. Ясенка б. краснапольскай вол. б. калінінскага пав. ёсьць горка, на якой жыў багатыр Волат, забіты пасьля багатыром Гуркай і пахаваны тут-жа ў доўгім нявысокім насыпе і г. д.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Ня гледзячы на адсутнасьць спэцыяльных пытаньняў наконт гэтага
ў маёй анкеце, паведамленьні на яе ўскосна да іншых пытаньняў выявілі, што на тэрыторыі Беларускай савецкай соцыялістычнай рэспублікі сярод народу існуюць паданьні, што ў валатоўках пахаваны волаты-багатыры — асілкі — нашы продкі[[Волаты (1929)/Увагі#52)|&lt;sup&gt;52&lt;/sup&gt;)]]. Дакладныя такія паданьні бытуюць у наступных паселішчах і іх ваколіцах: I. аршанская акруга; а) амсьціслаўскі раён: 1) Каробчына, янаўскага сс.; б) коханаўскі раён: 2) Шапчына {{перанос пачатак|коханаў|скага}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fpqko1ebfejyjtdvw5dmpkrv2ev7e39</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293046</id>
      <parentid>293045</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T14:01:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293046</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4884" sha1="li57jwvu4mhm8xprv9vptd1qbk525fb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;у якім жыў багатыр; за 5 вёрст ад колёніі Марцінаўкі сялецкай вол. б. клімавіцкага пав. — гарадок, які згодна народнаму паданьню пабудавалі разбойнікі[[Волаты (1929)/Увагі#47)|&lt;sup&gt;47&lt;/sup&gt;)]] і г. д. Семянтоўскі адносна тэй-жа 6. віцебскай губ. паведамляў, што ў себескім павеце народ пабудову тамашніх гарадзіш прыпісвае багатыром[[Волаты (1929)/Увагі#48)|&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;)]]. „Пахаджэньне гарадкоў народ тлумачыць таксама, як і курганоў — у гарадкох жылі асілкі (быць можа старэйшыны, першыя князі), якія ваявалі паміж сабой каменнымі сякеркамі[[Волаты (1929)/Увагі#49)|&lt;sup&gt;49&lt;/sup&gt;)]], — адзначаў у сваёй працы Анікіевіч адносна б. сянскога пав. б. магілеўскай губ. У працах Пакроўскага ёсьць паведамленьне аб тым, што згодна народнаму паданьню каля в. Краснага Сяла б. росскай вол. б. ваўкавыскага пав. б. горадзенскай губ. {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Волаты (1929). Мапа 4.jpg|подпіс=Карта раёнаў, у якіх экспэдыцыяй і анкетай 1928 г. докумэнтальна засьведчана бытаваньне паданьня аб тым, што ў валатоўках пахаваны волаты.}} пахаваны волаты[[Волаты (1929)/Увагі#50)|&lt;sup&gt;50&lt;/sup&gt;)]]. Раманаў паведамляў, што малым яшчэ чуў паданьне аб тым, што ў Волатаве (пагост за 20 вёрст ад Гомеля) у старадаўныя часы жылі багатары“[[Волаты (1929)/Увагі#51)|&lt;sup&gt;51&lt;/sup&gt;)]] і г. д.

{{gap|2em}}У картатэцы археолёгічных помнікаў Катэдры археолёгіі Беларускай акадэміі навук ёсьць весткі аб тым,
што згодна мясцовых народных паданьняў а) каля в. Дубраўкі б. краснапольскай вол. б. калінінскага пав., каля в. Раманькі тае-ж воласьці i каля в. Броўкі, сучаснага сянскога раёну віцебскай акругі — ёсьць магілы багатыроў; б) каля в. Міцькаўшчыны падлускага сельсавету амсьціслаўскага
раёну б. калінінскай акругі і каля в. Буды б. шамаўскай вол. таго самага павету ёсьць гарадзішчы, у якіх жылі багатары; в) з мясцовым курганом
ля х. Траўнае, б. валасовіцкай вол. б. барысаўскага пав. зьвязана легенда аб Саўцы — багатары; г) у Буславай магіле за 3 вярсты ад Заракітнага сучаснага нараўлянскага раёну мазырскай акругі — пахаваны начальнік вояў; д) каля в. Ясенка б. краснапольскай вол. б. калінінскага пав. ёсьць горка, на якой жыў багатыр Волат, забіты пасьля багатыром Гуркай і пахаваны тут-жа ў доўгім нявысокім насыпе і г. д.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Ня гледзячы на адсутнасьць спэцыяльных пытаньняў наконт гэтага
ў маёй анкеце, паведамленьні на яе ўскосна да іншых пытаньняў выявілі, што на тэрыторыі Беларускай савецкай соцыялістычнай рэспублікі сярод народу існуюць паданьні, што ў валатоўках пахаваны волаты-багатыры — асілкі — нашы продкі[[Волаты (1929)/Увагі#52)|&lt;sup&gt;52&lt;/sup&gt;)]]. Дакладныя такія паданьні бытуюць у наступных паселішчах і іх ваколіцах: I. аршанская акруга; а) амсьціслаўскі раён: 1) Каробчына, янаўскага сс.; б) коханаўскі раён: 2) Шапчына {{перанос пачатак|коханаў|скага}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>li57jwvu4mhm8xprv9vptd1qbk525fb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124898</id>
    <revision>
      <id>293051</id>
      <parentid>289632</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T14:43:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293051</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2825" sha1="nlqx0mzd8ptuwhrwnqpsevn2ywncetw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;старану або народ, паходзіць уласная; а пасьля, наадварот, уласная пераходзіць у агульную. Першае схавана ў вякох дагістарычных; другое пакінула нам свае сьляды ў найстаражытных эпічных паданьнях аб вяліканах“[[Волаты (1929)/Увагі#61)|&lt;sup&gt;61&lt;/sup&gt;)]]. Далей Буслаеў давёў гэтыя думкі адносна саміх волатаў: такім чынам, — пісаў ён, — утварыўся ў мове цэлы шэраг словаў, якія маюць
двойнае значэньне: і як уласнае імя, назва народу, і як агульная назва
вялікана наогул. Такавы напрыклад словы: готун, гун, ант, сполін або
ісполін, обр і іншыя. Да гэтых старажатных успамінаў, што захаваліся ў

[[Файл:Волаты (1929). Мапа 5.jpg|300px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Птолёмэева карта Эўропейскай Сармацыі.}}}}

мове і паданьнях, трэба аднесьці краёвыя словы: волат — багатыр (у тульскай падмове) ад імя народу велеты або волаты“[[Волаты (1929)/Увагі#62)|&lt;sup&gt;62&lt;/sup&gt;)]].&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Разам з тым, лічыцца амаль агульнапрынятым, што беларускае слова волаты азначала старадаўні народ велеты. Так лічыў Шафарык[[Волаты (1929)/Увагі#63)|&lt;sup&gt;63&lt;/sup&gt;)]],
Буслаеў[[Волаты (1929)/Увагі#64)|&lt;sup&gt;64&lt;/sup&gt;)]], Забелін[[Волаты (1929)/Увагі#65)|&lt;sup&gt;65&lt;/sup&gt;)]], Арлоў[[Волаты (1929)/Увагі#66)|&lt;sup&gt;66&lt;/sup&gt;)]] і інш., а з імі згаджаліся Весялоўскі[[Волаты (1929)/Увагі#67)|&lt;sup&gt;67&lt;/sup&gt;)]], Нідэрле[[Волаты (1929)/Увагі#68)|&lt;sup&gt;68&lt;/sup&gt;)]] і шмат іншых. Выдатны фінскі дасьледчык Мікколя ў данай
справе высьветліў нават утварэньне слова волат з велет. Ён пісаў на наша запытаньне: „у тое самліваючы волатаў з Οὺέλται Птолёмэя, я дапушчаю, што першапачатковая фонема была *velt—, якая дае ў расійскай волат, зусім як melk — дало малако“[[Волаты (1929)/Увагі#69)|&lt;sup&gt;69&lt;/sup&gt;)]]. Амаль тое самае, зусім незалежна&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nlqx0mzd8ptuwhrwnqpsevn2ywncetw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293052</id>
      <parentid>293051</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T14:44:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293052</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2825" sha1="di36ylu18ysfqdjbmg5l57lpwhu9ydz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;старану або народ, паходзіць уласная; а пасьля, наадварот, уласная пераходзіць у агульную. Першае схавана ў вякох дагістарычных; другое пакінула нам свае сьляды ў найстаражытных эпічных паданьнях аб вяліканах“[[Волаты (1929)/Увагі#61)|&lt;sup&gt;61&lt;/sup&gt;)]]. Далей Буслаеў давёў гэтыя думкі адносна саміх волатаў: такім чынам, — пісаў ён, — утварыўся ў мове цэлы шэраг словаў, якія маюць
двойнае значэньне: і як уласнае імя, назва народу, і як агульная назва
вялікана наогул. Такавы напрыклад словы: готун, гун, ант, сполін або
ісполін, обр і іншыя. Да гэтых старажатных успамінаў, што захаваліся ў

[[Файл:Волаты (1929). Мапа 5.jpg|350px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Птолёмэева карта Эўропейскай Сармацыі.}}}}

мове і паданьнях, трэба аднесьці краёвыя словы: волат — багатыр (у тульскай падмове) ад імя народу велеты або волаты“[[Волаты (1929)/Увагі#62)|&lt;sup&gt;62&lt;/sup&gt;)]].&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Разам з тым, лічыцца амаль агульнапрынятым, што беларускае слова волаты азначала старадаўні народ велеты. Так лічыў Шафарык[[Волаты (1929)/Увагі#63)|&lt;sup&gt;63&lt;/sup&gt;)]],
Буслаеў[[Волаты (1929)/Увагі#64)|&lt;sup&gt;64&lt;/sup&gt;)]], Забелін[[Волаты (1929)/Увагі#65)|&lt;sup&gt;65&lt;/sup&gt;)]], Арлоў[[Волаты (1929)/Увагі#66)|&lt;sup&gt;66&lt;/sup&gt;)]] і інш., а з імі згаджаліся Весялоўскі[[Волаты (1929)/Увагі#67)|&lt;sup&gt;67&lt;/sup&gt;)]], Нідэрле[[Волаты (1929)/Увагі#68)|&lt;sup&gt;68&lt;/sup&gt;)]] і шмат іншых. Выдатны фінскі дасьледчык Мікколя ў данай
справе высьветліў нават утварэньне слова волат з велет. Ён пісаў на наша запытаньне: „у тое самліваючы волатаў з Οὺέλται Птолёмэя, я дапушчаю, што першапачатковая фонема была *velt—, якая дае ў расійскай волат, зусім як melk — дало малако“[[Волаты (1929)/Увагі#69)|&lt;sup&gt;69&lt;/sup&gt;)]]. Амаль тое самае, зусім незалежна&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>di36ylu18ysfqdjbmg5l57lpwhu9ydz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124904</id>
    <revision>
      <id>293053</id>
      <parentid>290537</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T14:44:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293053</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4413" sha1="7hoe71cofd2fprf0n1i1hi5pdlp238p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;храбрасьці вільцаў, адзначыў, што яны леўтыкамі (люцічамі) яшчэ называюцца. Гэта-ж адзначаў і Гельмальд[[Волаты (1929)/Увагі#85)|&lt;sup&gt;85&lt;/sup&gt;)]] і іншыя.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Разам з тым усе яны — і Кароль Альфрэд[[Волаты (1929)/Увагі#86)|&lt;sup&gt;86&lt;/sup&gt;)]], Адам Брэменскі[[Волаты (1929)/Увагі#87)|&lt;sup&gt;87&lt;/sup&gt;)]] і Гельмальд[[Волаты (1929)/Увагі#88)|&lt;sup&gt;88&lt;/sup&gt;)]] і інш. вызначалі краіну волатаў значна заходней, чым Птолёмэй, а ўласна ў Памор‘і ў Батавіі, у Брытаніі і галоўным чынам каля Одры. Праўда, географ равенскі ў сваім месцы ўспамінае раку Люту[[Волаты (1929)/Увагі#89)|&lt;sup&gt;89&lt;/sup&gt;)]] на ўсход ад Віслы, якая сваёй назвай нагадвае люцічаў, ды географ баварскі гаворыць, што „люцічы маюць 98 гарадоў“[[Волаты (1929)/Увагі#90)|&lt;sup&gt;90&lt;/sup&gt;)]] дзесь пасярод славян рускіх, а Константын Парфірагэнэці, гаворачы аб месцапалажэньні „Харавоі блізка да Расіі“, адзначае, што месцапалажэньне „Іаўдзіертым мяжуе з мяйсцовасьцямі, што плацяць дань старонцы Расіі, с Ульцінамі, Драўляўнамі,

[[Файл:Волаты (1929). Мапа 6.jpg|500px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Карта з р. Лютай паводле географа Равенскага.}}}}

Ленцэніанамі і рэштай славян“[[Волаты (1929)/Увагі#91)|&lt;sup&gt;91&lt;/sup&gt;)]]. Але гэтыя весткі вельмі бедныя і могуць толькі нагадваць аб волатах дзесь каля драўлян, г. зн. недалёка ад птолёмэевых велетаў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Амаль усе першакрыніцы сьведчаць аб тым, што волаты былі народам славянскага племені. Шафарык на сваім месцы прыводзіць цэлы шэраг
цытат з гэтых першакрыніц, ад Эйнгарда да Длугаша[[Волаты (1929)/Увагі#92)|&lt;sup&gt;92&lt;/sup&gt;)]], якія навочна паказваюць прыналежнасьць волатаў да славян.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Ня гледзячы на гэта сярод новачасных пісьменьнікаў няма адназгоднасьці ў поглядах на этнографічную прыналежнасьць волатаў, а таксама на месца знахаджэньня птолёмэевых велетаў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Гэта ў значнай меры залежыць ад таго, што Птолёмэй зьмясьціў сваіх волатаў там, дзе як лічыць большасьць спэцыялістых — Шафарык[[Волаты (1929)/Увагі#93)|&lt;sup&gt;93&lt;/sup&gt;)]], Нідэрле[[Волаты (1929)/Увагі#94)|&lt;sup&gt;94&lt;/sup&gt;)]], Забелін[[Волаты (1929)/Увагі#95)|&lt;sup&gt;95&lt;/sup&gt;)]], Сапуноў[[Волаты (1929)/Увагі#96)|&lt;sup&gt;96&lt;/sup&gt;)]] і інш., — спрадвеку жылі жмудзіны і
латышы. А раз волаты зьмешчаны на месцы апошніх, то вельмі спакусьліва агаласіць іх літоўцамі, латышамі, або, нават, фінамі. Так і прабавалі рабіць шэраг дасьледчыкаў, як напр., Мюленгоф, Росіна, Пэрвольф і інш[[Волаты (1929)/Увагі#97)|&lt;sup&gt;97&lt;/sup&gt;)]]. З імі згаджаўся і Весялёўскі, лічачы волатаў айстамі. Для гэтага яму прышлося ўтварыць тэорыю, згодна якой імя волатаў — айстаў было перанесена на славянскія народы ля Одры[[Волаты (1929)/Увагі#98)|&lt;sup&gt;98&lt;/sup&gt;)]].&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7hoe71cofd2fprf0n1i1hi5pdlp238p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>124936</id>
    <revision>
      <id>293061</id>
      <parentid>289710</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T15:42:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293061</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4723" sha1="4zw608qxmsvf3pow4khw6m6ppabamrt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;сваім народам, а сярод іншых, родных ім, славянскіх народаў: бодрычаў,
сербаў і г. д.[[Волаты (1929)/Увагі#129)|&lt;sup&gt;129&lt;/sup&gt;)]]. А гэта дазваляе знайсьці пасярод заходніх волатаў і інш. тагочасных славянскіх народаў на захадзе пляменьні, назвы якіх былі вядомы і ў старых землях волатаў. Так, крывічы жылі на Дзьвіне і верхавінах Дняпра і сярод заходніх волатаў[[Волаты (1929)/Увагі#130)|&lt;sup&gt;130&lt;/sup&gt;)]], а драгавічы[[Волаты (1929)/Увагі#131)|&lt;sup&gt;131&lt;/sup&gt;)]] — паўднёвей крывічоў аж да Прыпяці і сярод тых-жа заходніх волатаў[[Волаты (1929)/Увагі#132)|&lt;sup&gt;132&lt;/sup&gt;)]]. Пеняны, што жылі па р. Пене, прытоку Прыпяці, у якім краі ёсьць горад Пенск і вядомая сярод мясцовага насяленьня пенева магіла[[Волаты (1929)/Увагі#133)|&lt;sup&gt;133&lt;/sup&gt;)]], далі назву рэчцы Пене сярод заходніх волатаў і зваліся тамака церасьпенянамі[[Волаты (1929)/Увагі#134)|&lt;sup&gt;134&lt;/sup&gt;)]]. Назва драўлян

[[Файл:Волаты (1929). Мапа 7.jpg|500px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Картаграма паселішчаў з асноваю волат у назьве [паводле даных даведачнай літаратуры].}}}}

вядома была і тутака і сярод бодрычаў[[Волаты (1929)/Увагі#135)|&lt;sup&gt;135&lt;/sup&gt;)]]. Жыцічы насялялі ваколіцы возера Жыт і жупу сярод палабскіх сербаў[[Волаты (1929)/Увагі#136)|&lt;sup&gt;136&lt;/sup&gt;)]] і г. д.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Побач з гэтым слова, як відаць, трывалей за рэч, якую яно азначала[[Волаты (1929)/Увагі#137)|&lt;sup&gt;137&lt;/sup&gt;)]] і паміж народам і зямлёй якую ён засяляў існуе моцная сувязь[[Волаты (1929)/Увагі#138)|&lt;sup&gt;137&lt;/sup&gt;)]], чаму і памяць аб волатах захавалася ў мясцовых народных географічных назвах[[Волаты (1929)/Увагі#139)|&lt;sup&gt;139&lt;/sup&gt;)]] і асабовых іменьнях[[Волаты (1929)/Увагі#140)|&lt;sup&gt;140&lt;/sup&gt;)]]. На такія перажыткі існаваньня волатаў паказвалі ў свой час самыя розныя дасьледчыкі: Шпілеўскі[[Волаты (1929)/Увагі#141)|&lt;sup&gt;141&lt;/sup&gt;)]], Забелін[[Волаты (1929)/Увагі#142)|&lt;sup&gt;142&lt;/sup&gt;)]], Татур[[Волаты (1929)/Увагі#143)|&lt;sup&gt;143&lt;/sup&gt;)]], Шэпінг[[Волаты (1929)/Увагі#144)|&lt;sup&gt;144&lt;/sup&gt;)]], Арлоў[[Волаты (1929)/Увагі#145)|&lt;sup&gt;145&lt;/sup&gt;)]] і інш. Праўда, шмат якія з гэтых назваў могуць азначыць агульную аснову ўтварэньня славянскіх назваў або простае перайманьне ці адлюстраваньне пэўных гістарычных фактаў у вуснай народнай творчасьці[[Волаты (1929)/Увагі#146)|&lt;sup&gt;146&lt;/sup&gt;)]] і колёнізаваньне, але вялікая колькасьць іх, згрупаваная на пэўнай тэрыторыі можа служыць бясспрэчным довадам[[Волаты (1929)/Увагі#147)|&lt;sup&gt;147&lt;/sup&gt;)]]. І шмат дасьледчыкаў прыводзілі ў сваіх працах пералік географічных назваў, якія даводзілі існаваньне волатаў на тэрыторыі паміж Дзьвіной, Дняпром, Прыпяцьцю і Нёманам, а таксама ў тых мясцох, куды яны адсюль выходзілі. Гэта рабіў Шафарык[[Волаты (1929)/Увагі#148)|&lt;sup&gt;148&lt;/sup&gt;)]], Тышкевіч[[Волаты (1929)/Увагі#149)|&lt;sup&gt;149&lt;/sup&gt;)]], Весялоўскі[[Волаты (1929)/Увагі#150)|&lt;sup&gt;150&lt;/sup&gt;)]],
Шпілеўскі, Забелін і інш.[[Волаты (1929)/Увагі#151)|&lt;sup&gt;151&lt;/sup&gt;)]]. Але яны, бясспрэчна, ня вычарпалі ўсіх {{перанос пачатак|ма|тар‘ялаў}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4zw608qxmsvf3pow4khw6m6ppabamrt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125001</id>
    <revision>
      <id>293059</id>
      <parentid>289794</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T15:40:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293059</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4450" sha1="fr9tipnjo1bjqine7efzi7g9vko5cf4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;лаўжанскага сс., 122) р. Валатоўка лаўжанскага сс.; 123) камень Валатнік ля в. Варанькі лаўжанскага сс., 124) ур. Валатоўкі ля в. Валатоўкі валатоўскага сс.; і) сураскі раён: 125) х. Валатоўкі краўцоўскага сс., 126) ур. Валатоўкі каля Новікаў марчонскага сс.; к) чашніцкі раён: 127) ур. Валатоўкі чашніцкага сс.; IV. гомельская акруга: а) веткаўскі раён: 128) х. Волатава; б) гомельскі раён: 129) р. Валатоўка, 130) Волат-Камень ля Добруша; в) лоеўскі раён: 131) ур. Валат ля в. Дзінамеркі; г) рэчыцкі раён: 132) лес Волат; д) уваравіцкі раён: 133) р. Валатоўка, 134) Волатава дарога, 135) сенажаць Волат, 136) х. Валаток; д) хойніцкі раён: 137) ур. Валатоўкі ля в. Вялікі Бор; V. магілеўская акруга: а) быхаўскі, раён: 138) ур. Славінскі Волат, {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Волаты (1929). Мапа 8.jpg|подпіс=Картаграма географічных назваў з асноваю волат паводле экспэдыцыі і анкеты 1928 г. [без паказаных у папярэдняй].}} 139) лес Волат, 140) ур. Валатніковы востраў з 141) Валатніковым дубам лудчыцкага сс; 142) ур. Валатоўка ля Рыжкаўкі грудзінаўскага сс.; б) клімавіцкі раён: 143) Волат камень гразьнявецкага сс.; 144) хутар Валотня; 145) Валатоўскі вір на p. Астрэ хатавіцкага cc.; 146) ур. Валатухіна лаза ля в. Хатунь хатавіцкага сс.; 147) ур. Волаты ля в. Высокаў, красавіцкага сс., в) краснапольскі раён: 148) хут. Валатовічы кажамякінскага сс.; г) лупалаўскі раён: 149) в. Валатковічы; 150) камень Валатун; д) магілеўскі раён: 150) р. Валота, на ёй: 151) Волатавы гай; е) хоцімскі раён: 152) в. Валатоўка; ж) чэрыкаўскі раён: 153) дарога Валот грокаўскага сс., 154) вур. Валатоўкі ля Сячых губіншчанскага сс., 155) камень Волат ля Сячых, губіншчанскага сс., 156) узгорак Воўчы Волат у губіншчанскім сс., 157) Валатунова поле, ля Лабанаўкі лабанаўскага сс.; 158) Волатава балота шароеўскага сс., 159) Валацяны камень ля Шароеўка шароеўскага сс.; VI. мазырскага акруга: а) калінкавіцкі раён: 160) луг Завалатова ля Слабодкі; б) каралінскі раён: 161) ур. Валатоўка ля в. Рэмезы, 162) ур. Волатава ля Івашкавіч; в) лельчыцкі раён: 163) Волатава балота ля в. Зарубскае буйнавіцкага сс., 164) камень Волат лельчыцкага сс.; г) петрыкаўскі раён: 165) ур. Волатава ля Колкавіч, VII. менская акруга: а) барысаўскі раён: 166) в. Волатава, 167) Валатоўскія рэзы, 168) ур. Валатоўкі, 169) Волаткава поле, 170) ур. Валатоўскія; б) бягомльскі раён: 171) ур. Валаткоўшчына кадлубішчанскага сс.; в) грэскі раён: 172) хутар Волатаў; г) заслаўскі раён: 173) в. Валатоўкі бярэзынскага сс., 174) балота Валатоўкі ганусінскага сс., 175) ур. Валаточкі каля в. Гуі; 176) Валаткоўскі лес новадворскай дачы; д) {{перанос пачатак|ка|пыльскі}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fr9tipnjo1bjqine7efzi7g9vko5cf4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125003</id>
    <revision>
      <id>293060</id>
      <parentid>289796</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T15:41:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293060</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4515" sha1="srm35w4s1x3wskcacr1gvlknqqd1l99" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;сс., 34) Прывароцьце, 35) з. Лучкі, 36) з. Бярэжкі, 37) Рудня карпілаўскага сс., 38) Гарадок гарадокскага сс., г) жлобінскі раён: 39) в. Піравічы пірэвіцкага сс., 40) в. Кругавец пірэвіцкага сс., 41) с. Старая Рудня ст.-руднянскага сс.; д) любаньскі раён: 42) м. Любань; е) парыцкі раён: 43) х. Трэмля любаньскага сс., 44) в. Высокі Поўк казлоўсоага сс., 45) в. Тур. Слабада туркаўскага сс.; ж) рагачэўскі раён: 46) в. Гарадзец прыбарскага сс;. 47) в. Асінаўка мяркулавіцкага сс.; з) слуцкі раён: 48) в. Бароўка мялешкавіцкага сс., 49) Серагі сераскага сс., 50) м. Слуцак, 51) в. Лучнікі ля Слуцку, 52) в. Квасьнічы цараўскага сс., 53) в. Малая Сьліўка казловіцкага сс., 54) в. Цараўцы цараўскага сс., 55) в. Панічы дарасінскага сс., {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Волаты (1929). Мапа 9.jpg|подпіс=Карта раёнаў, у якіх анкетай і экспэдыцыяй 1928 г. засьведчана бытаваньне прозьвішч з асновай волат.}} 56) х. Крывая Хвоя амговіцкага сс., 57) в. Цёплая Дуброва амговіцкага сс., 58) в. Кляпчаны цараўскага сс., 59) м. Машыцы івань-агародніцкага сс., 60) в. Сьліва казловіцкага сс.; і) старадароскі раён: 61) Пасека пасецкага сс.; к) старобінскі раён: 62) Круглы востраў старобінскага сс., 63) Задражава мазурскага сс., 64) в. Крывічы, 65) Падоблачня старобінскага р., 66) Зажэвічы зажэвіцкага сс., 67) с. Сяльцо мяцявіцкага сс., 68) Быкава пагосцкага сс., 69) Пагост пагосцкага сс., 70) Карысьці пагосцкага сс., 71) Смольлева пагосцкага сс., 72) Цёсаў пагосцкага, 73) в. Волаты пагосцкага сс.; л) чырвона-слабодзкі раён; 74) Чаплічы чапліцкага сс.; 75) Рачкавічы малышэвіцкага сс., 76) Заўшыцы старчыцкага сс., 77) Бялевічы, 78) Малышэвічы малышавіцкага сс.; III. віцебская акруга: а) бешанкавіцкі раён: 79) Бачэйкава бачэйкаўскага сс., 80) Сьвіціна чаркаскага сс., 81) Лапы біклоскага сс.; б) віцебскі раён: 82) в. Путысініцкага сс., 83) Віцебск; в) высачанскі раён: 84) Шаўкунова, г) Гарадоцкі раён: 85) Казьяны казьянскага сс.; д) сянскі раён: 86) Зямковічы алексініцкага сс., 87) Машкі; е) сіроцінскі раён: 88) Лазоўка мішнеўскага сс.; чашніцкі раён: 89) в. Ступіна цяпінскага сс., 90) Жэрына лазукоўскага сс., 91) в. Іканкі дварэцкага сс., 92) Зарэчная Слабада чашніцкага сс.; IV. гомельская акруга: а) брагінскі раён: 93) Мікулічы; б) буда-кашалёўскі раён: 94) Мутнае; в) веткаўскі раён: 95) Вераб‘ёўка; г) гомельскі раён: 96) Баршчоўка; д) рэчыцкі раён: 97) Васілевічы, 98) Гарыводы, 99) Холмеч; е) уваравіцкі раён: 100) Варашылаў смычкоўскага сс., 101) Чабатовічы, 102) Альхоўка; ж) хойніцкі раён: 103) Хойнікі, 104) Загальская слабодка, 105) Вялікі Бор, 106) Храпкоў; з) чачэрскі раён: 107) Палесьсе; V. магілеўская акруга: а) клімавіцкі раён: 108) Клімавічы, 109) Востраў&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>srm35w4s1x3wskcacr1gvlknqqd1l99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125005</id>
    <revision>
      <id>293062</id>
      <parentid>289798</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T15:43:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293062</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3353" sha1="c1rsz83ldveq7xl8u6lglyibj3lcvdu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|Лю|тая}} б. красьнінскага пав; II у б. віцебскай губ. — 9) Лютчыцы б. гарадчэўскай вол., 10) Люцкі б. чарсьвяцкай вол. б. лепельскага пав.; 11) Люцішы б. пылдзенскай вол. і 12) Люцін б. люцінскага. пав.; 13) Люцькава б. Аляксандраўскай вол. і 14) Лютава б. полацкага пав.; 15) Люці б. Юхавіцкай вол. б. дрысенскага пав.; 16) Лютаўцы б. асуньскай вол. б. дзьвінскага пав.; 17) Лютаўка б. рэжыцкага пав.; 18) Люцікі б. руднянскай вол., б. гарадоцкага пав.; 19) Люціха б. долыскай і 20) Люцькава б. кубецкай
вол., б. нэвельскага пав.; III у б. ковенскай губ. — 21) Люткуны б. лігумскай вол. і 22) Лютыкі б. крупяўскай вол. б. шавельскага пав.; 23) Люткайце б. батоцкай вол. б. расіенскага пав.; 24) Люцюны б. курклеўскай

[[Файл:Волаты (1929). Мапа 10.jpg|500px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Картаграма паселішчаў з коране лют — у назьве [паводле даведачнай літаратуры].}}}}

вол. б. вількамірскага пав.; 25) Люткуны б. разалінскай вол. б. панявескага пав.; 26) Люткуны б. янаўскай вол. б. ковенскага пав.; IV у б. віленскай губ. — 27) Люціца, б. пліскай вол., б. дзісьненскага пав.; 28) Люташ б. вішнеўскай вол. б. ашмянскага пав.; 29) Люцішкі б. дубіцкай вол. б. лідзкага пав.; 30) Лютаны б. жыжморскай вол.; 31) Люценішкі б. высокадворскай вол. троцкага пав.; 32) Лютыка б. падбярэскай, 33) Люціны і 34) Люцяны б. немянчынскай вол. б. віленскага пав.; 35) Люцін, 36) Люцін, 37) Люцін, 38) Люцін і 39) Люцін б. германіскай вол. і 40) Люцевівы б. княгініцкай вол. б. вілейскага пав.; V у б. горадзенскай губ. — 41) Люцічы б. райскай вол. б. бельскага пав.; 42) Люта б. лышчыцкай вол. б. берасьцейскага пав.; 43) Лютыш б. пяскоўскай вол. і 44) Люцьвіны б. курылавіцкай вол. б. слонімскага пав.; VI у б. менскай губ. 45) Люцін, 46) Падлюціі б. цытвянскай вол., 47) Сталютава б. сьмілавіцкай вол. б. ігуменскага пав.; 48) Лютавічы; 49) Лютавічы б. вызьнянскай вол. б. слуцкага пав.; 50) Люцінка і 51) Люцінка б. пяршайскай вол. б. менскага
пав.; 52) Люцінава б. лагойскай, 53) Люцец і 54) Люцец б. красналукскай&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c1rsz83ldveq7xl8u6lglyibj3lcvdu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293071</id>
      <parentid>293062</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T16:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293071</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3355" sha1="ljtkmb8liys81uam1ypaf3i6x7g1a2d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|Лю|тая}} б. красьнінскага пав; II у б. віцебскай губ. — 9) Лютчыцы б. гарадчэўскай вол., 10) Люцкі б. чарсьвяцкай вол. б. лепельскага пав.; 11) Люцішы б. пылдзенскай вол. і 12) Люцін б. люцінскага. пав.; 13) Люцькава б. Аляксандраўскай вол. і 14) Лютава б. полацкага пав.; 15) Люці б. Юхавіцкай вол. б. дрысенскага пав.; 16) Лютаўцы б. асуньскай вол. б. дзьвінскага пав.; 17) Лютаўка б. рэжыцкага пав.; 18) Люцікі б. руднянскай вол., б. гарадоцкага пав.; 19) Люціха б. долыскай і 20) Люцькава б. кубецкай
вол., б. нэвельскага пав.; III у б. ковенскай губ. — 21) Люткуны б. лігумскай вол. і 22) Лютыкі б. крупяўскай вол. б. шавельскага пав.; 23) Люткайце б. батоцкай вол. б. расіенскага пав.; 24) Люцюны б. курклеўскай

[[Файл:Волаты (1929). Мапа 10.jpg|500px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Картаграма паселішчаў з коранем лют — у назьве [паводле даведачнай літаратуры].}}}}

вол. б. вількамірскага пав.; 25) Люткуны б. разалінскай вол. б. панявескага пав.; 26) Люткуны б. янаўскай вол. б. ковенскага пав.; IV у б. віленскай губ. — 27) Люціца, б. пліскай вол., б. дзісьненскага пав.; 28) Люташ б. вішнеўскай вол. б. ашмянскага пав.; 29) Люцішкі б. дубіцкай вол. б. лідзкага пав.; 30) Лютаны б. жыжморскай вол.; 31) Люценішкі б. высокадворскай вол. троцкага пав.; 32) Лютыка б. падбярэскай, 33) Люціны і 34) Люцяны б. немянчынскай вол. б. віленскага пав.; 35) Люцін, 36) Люцін, 37) Люцін, 38) Люцін і 39) Люцін б. германіскай вол. і 40) Люцевівы б. княгініцкай вол. б. вілейскага пав.; V у б. горадзенскай губ. — 41) Люцічы б. райскай вол. б. бельскага пав.; 42) Люта б. лышчыцкай вол. б. берасьцейскага пав.; 43) Лютыш б. пяскоўскай вол. і 44) Люцьвіны б. курылавіцкай вол. б. слонімскага пав.; VI у б. менскай губ. 45) Люцін, 46) Падлюціі б. цытвянскай вол., 47) Сталютава б. сьмілавіцкай вол. б. ігуменскага пав.; 48) Лютавічы; 49) Лютавічы б. вызьнянскай вол. б. слуцкага пав.; 50) Люцінка і 51) Люцінка б. пяршайскай вол. б. менскага
пав.; 52) Люцінава б. лагойскай, 53) Люцец і 54) Люцец б. красналукскай&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ljtkmb8liys81uam1ypaf3i6x7g1a2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125006</id>
    <revision>
      <id>293064</id>
      <parentid>289800</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T16:03:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293064</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4353" sha1="mqq339okfoqz4cjiyn3bgssilikrppm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;вол. б. барысаўскага пав.; 55) Люцін і 56) Лютае б. пенскага пав. 57) Люцін б. бацэвіцкай і 58) Люціна б. сьвіслацкай вол. б. бабруйскага пав.; 59) Залюцічы б. ленінскай вол. і 60) Залюцьце і 61) Залюцьце б. лахаўскай вол. б. мазырскага пав.; VII у б. магілеўскай губ. — 62) Люцін б. прапойскай вол. і 63) Люткава б. глускай вол. б. быхаўскага пав.; 64) Люціна б. маслакоўскай вол. б. горкаўскага пав.; 65) Лютыя б. абчускай вол. б. сянскага пав.; VIII чарнігаўскай губ. — 66) Люты і 67) Люты сярэдзіна-будзкага раёну ноўгарад-северскай акругі; 68) Лютаўка сноўскага раёну, 69) Лютаўка сіняўскага раёну; 70) Люцеж тупічэўскага раёну сноўскай акругі.

{{gap|2em}}Апрача памянёных, паведамленьні на анкету выявілі наступныя назвы географічных об‘ектаў з асноваю лют: 1 аршанская акруга: а) амсьціслаўскі раён: Люцічы, Лютня; {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Волаты (1929). Мапа 11.jpg|подпіс=Картаграма географічных назваў з коранем лют — паводле даных анкеты і экспэдыцыі 1928 г. [без паказаных у папярэдняй].}} б) дубровенскі раён: 71) Люцічы; 72) р. Лютына; в) капыскі раён: 73) Люціны якаўлевіцкага сс., 74) Алюты; 75) ур. Люцкавічы аляксандраўскага сс.; г) талачынскі раён: 76) ур. Люцькавы ля Баранцэвіч воўкавіцкага сс., 77) ур. Люты ля Талачына; 78) Люта ля Славен; д) чарэйскі раён: 79) в. Люты абчускага сс., 80) Люцявінка заборскага сс.; II бабруйская акруга: а) бабруйскі раён: 81) в. Люцін; б) жлобінскі раён: 82) ур. Люці казіміраўскага сс.; в) клічаўскі раён: 83) в. Люціна; г) парыцкі раён: 84) ур. Люткаў ля Чыркавіч чыркаўскага сс., 85) в. Лютгардаўка; д) рагачэўскі раён: 86) ур. Лютаўка пабалаўскага сс., 87) ур. Палюта пабалаўскага сс.; 88) ур. Палюціньне ля Ліскоў пабалаўскага сс.; 89) ур. Люцянка пабалаўскага сс.; е) слуцкі раён: 90) в. Люцянец; 91) Люцічы; ж) старобінскі раён: 92) воз. Люцень; 93) х. Люцень краснадворскага сс., 94) канава Люценская, 95) в. Лютавічы; 96) сенажаць Люцічы ля Пагосту пагоскага сс., 3) сьвіслацкі раён: 97) в. Люцін віркаўскага сс.; і) чырвонаслабодзкі раён: 98) в. Лютавічы; III віцебская акруга: а) азярышчанскі раён: 99) в. Сялюціна асінаўскага сс.; 100) в. Люткі мехаўскага сс.; 101) в. Люцікі руднянскага сс.; б) высачанскі раён 102) Люцьвінава, 103) Сялюты; г) чашніцкі раён: 104) в. Люцічы; IV гомельская акруга; а) брагінскі раён: 105) ур. Люцік ля Собаляў; б) буда-кашалёўскі раён: 106) Лютаў хутар; в) гомельскі раён: 107) в. Люцічы; г) уваравіцкі раён: 108) р. Люцік гусявіцкага сс., 109) поле Люткаўскае ля Уваравіч; д) хойніцкі раён: 110) ур. Люцічы каля Маканавіч, 111) в. {{перанос пачатак|Люць|він}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mqq339okfoqz4cjiyn3bgssilikrppm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293065</id>
      <parentid>293064</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T16:04:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293065</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4353" sha1="kc8kar8r7oevsu3yro2hnp3vfu1ijrf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;вол. б. барысаўскага пав.; 55) Люцін і 56) Лютае б. пенскага пав. 57) Люцін б. бацэвіцкай і 58) Люціна б. сьвіслацкай вол. б. бабруйскага пав.; 59) Залюцічы б. ленінскай вол. і 60) Залюцьце і 61) Залюцьце б. лахаўскай вол. б. мазырскага пав.; VII у б. магілеўскай губ. — 62) Люцін б. прапойскай вол. і 63) Люткава б. глускай вол. б. быхаўскага пав.; 64) Люціна б. маслакоўскай вол. б. горкаўскага пав.; 65) Лютыя б. абчускай вол. б. сянскага пав.; VIII чарнігаўскай губ. — 66) Люты і 67) Люты сярэдзіна-будзкага раёну ноўгарад-северскай акругі; 68) Лютаўка сноўскага раёну, 69) Лютаўка сіняўскага раёну; 70) Люцеж тупічэўскага раёну сноўскай акругі.

{{gap|2em}}Апрача памянёных, паведамленьні на анкету выявілі наступныя назвы географічных об‘ектаў з асноваю лют: 1 аршанская акруга: а) амсьціслаўскі раён: Люцічы, Лютня; {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Волаты (1929). Мапа 11.jpg|подпіс=Картаграма географічных назваў з коранем лют — паводле даных анкеты і экспэдыцыі 1928 г. [без паказаных у папярэдняй].}} б) дубровенскі раён: 71) Люцічы; 72) р. Лютына; в) капыскі раён: 73) Люціны якаўлевіцкага сс., 74) Алюты; 75) ур. Люцкавічы аляксандраўскага сс.; г) талачынскі раён: 76) ур. Люцькавы ля Баранцэвіч воўкавіцкага сс., 77) ур. Люты ля Талачына; 78) Люта ля Славен; д) чарэйскі раён: 79) в. Люты абчускага сс., 80) Люцявінка заборскага сс.; II бабруйская акруга: а) бабруйскі раён: 81) в. Люцін; б) жлобінскі раён: 82) ур. Люці казіміраўскага сс.; в) клічаўскі раён: 83) в. Люціна; г) парыцкі раён: 84) ур. Люткаў ля Чыркавіч чыркаўскага сс., 85) в. Лютгардаўка; д) рагачэўскі раён: 86) ур. Лютаўка пабалаўскага сс., 87) ур. Палюта пабалаўскага сс.; 88) ур. Палюціньне ля Ліскоў пабалаўскага сс.; 89) ур. Люцянка пабалаўскага сс.; е) слуцкі раён: 90) в. Люцянец; 91) Люцічы; ж) старобінскі раён: 92) воз. Люцень; 93) х. Люцень краснадворскага сс., 94) канава Люценская, 95) в. Лютавічы; 96) сенажаць Люцічы ля Пагосту пагоскага сс., 3) сьвіслацкі раён: 97) в. Люцін віркаўскага сс.; і) чырвонаслабодзкі раён: 98) в. Лютавічы; III віцебская акруга: а) азярышчанскі раён: 99) в. Сялюціна асінаўскага сс.; 100) в. Люткі мехаўскага сс.; 101) в. Люцікі руднянскага сс.; б) высачанскі раён 102) Люцьвінава, 103) Сялюты; г) чашніцкі раён: 104) в. Люцічы; IV гомельская акруга; а) брагінскі раён: 105) ур. Люцік ля Собаляў; б) буда-кашалёўскі раён: 106) Лютаў хутар; в) гомельскі раён: 107) в. Люцічы; г) уваравіцкі раён: 108) р. Люцік гусявіцкага сс., 109) поле Люткаўскае ля Уваравіч; д) хойніцкі раён: 110) ур. Люцічы каля Маканавіч, 111) в. {{перанос пачатак|Люць|він}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kc8kar8r7oevsu3yro2hnp3vfu1ijrf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125009</id>
    <revision>
      <id>293067</id>
      <parentid>289858</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T16:06:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293067</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4460" sha1="hdegonougyndcwgotfd7vnkluko0upq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|Піра|вічы}}; г) парыцкі раён: 33) Чыркавічы чыркавіцкага сс., 34) Тур. Слабада туркаўскага сс.; д) слуцкі раён: 35) Сярагі сяраскага сс.; 36) Квасьнічы цараўскага сс., 37) Дорасіно дарасінскага сс., 38) Панічы дарасінскага сс., 39) Кляпчаны; е) старадароскі раён: 40) Церабуты шчыткавіцкага сс., 41) Сяльцо мяцявіцкага сс.; III віцебская акруга: а) азярышчанскі раён: 42) Будніца хвашнянскага сс.; б) бешанкавіцкі раён: 43) Сьвіціна чаркаскага сс.; в) віцебскі раён: 44) Ярмолкава войтаўскага сс., 45) Маркаўшчына, 46) Мяккія, 47) Благія; г) высачанскі раён: 48) Шаўкунова, 49) Сьцепаненкі; д) лёзьненскі раён: 50) Васюціна веляшкоўскага сс., 51) Амільлянова гладанскога сс.; е) межанскі раён: 52) Фралова вышадзкага сс., {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Волаты (1929). Мапа 12.jpg|подпіс=Карта {{Абмылка|раёнаў.|раёнаў,}} у якіх засьведчана бытаваньне прозьвішч з коранем лют [паводле даных анкеты і экспэдыцыі 1928 г.].}} 53) Вышадкі вышадзкага сс.; ж) сянскі раён: 54) Маркаўшчына машканскага сс.; з) сіроцінскі раён; 55) Варонькі лаўжанскага сс.; і) чашніцкі раён: 56) Ступіна цяпінскага сс.; IV гомельская акруга: а) буда-кашалёўскі раён: 57) Лютаў хутар ля Зялёнай Дубровы; 58) Шутнае, 59) Дзедаў Курган, 60) Заборкі забабскага сс.; б) гомельскі раён: 61) Гомель; в) уваравіцкі раён: 62) Красная Хачэмля гусявіцкага сс. г) чачэрскі раён: 63) Глыбочыцы глыбочыцкага сс.; V магілеўская акруга: а) быхаўскі раён: 64) Быхаў; б) касьцюковіцкі раён: 65) Пячары пячарскага сс.; в) клімавіцкі раён: 66) Аляксандраўка; 67) Асіньнікі ціманоўскага сс., 68) Мядзьведзі; 69) Клімавічы; г) краснапольскі раён: 70) Пачопы пачопаўскага сс.; 71) Хведараўка кажамякінскага сс.; д) крычаўскі раён: 72) Слабуты маляціцкага сс., 73) Шаеўка; а) магілеўскі раён: 74) Магілеў; ж) чавускі раён: 75) Воўкавічы воўкавіцкага сс.; 3) чачэвіцкі раён: 76) Чарнагразь, 77) Падсёлы падсельскага сс.; 78) Падліпкі; і) чэрыкаўскі раён: 79) Сячыхі губіншчынскага сс., 80) Лютраўка, 81) Чэрыкаў; 82) Шароеўка; VI мазырская акруга: а) жыткавіцкі раён: 83) Жыткавічы, 84) Сялко людзяневіцкага сс.; б) нараўлянскі раён: 85) Нароўля; в) петрыкаўскі раён: 86) Белкі, 87) Петрыкаў, 88) Навасёлкі белкаўскага сс., 89) Аголічы; VII менская акруга: а) астрашыцка-гарадзецкі раён: 90) Карпілаўка, 91) Весьніна астрашыцкага сс.; б) барысаўскі раён: 92) Цёмны Лёс., 93) Барысаў, 94) Брылёў касьцюкоўскага сс., 95) Лазін забашанскага сс., 96) Забашавічы; в) бягомльскі раён: 97) Федаркі кадлубішчанскага сс., 98) Вітунічы вітуніцкага сс.; г) вузьдзенскі раён: 99) Галавачы магілянскага сс., 100) Сеяцель прысыпскага сс., 101) Узда; д) грэскі раён:&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hdegonougyndcwgotfd7vnkluko0upq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125060</id>
    <revision>
      <id>293070</id>
      <parentid>289861</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T16:11:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293070</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3318" sha1="kjh7njkyz0hnnfi2kfl0qbu3lo96n73" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;барысаўскага пав., 153) Воўчына угрынецкай вол., 154) Ваўчыцы марачанскай вол. пінскага пав., 155) Ваўкашанка холмецкай вол., рэчыцкага пав.; IV — у сувалскай губ. — 156) Вілкупэ, 157) Вілкопэдзе сувалкскага пав., 158) Вількаўцы, 159) Вількія, 160) Вількенікі, 161) Вілконосты, 162) Вількакук, 163) Вількакук, 164) Вількакук, 165) Вількакук, 166) Вілкас сэйненскага пав., 167) Вількеніца, 168) Вільча, 169) Ваўкавізна кальварыйскага пав. 170) Вількенішкі, 171) Вілкшакаб, 172) Вілкупэ, 173) Вілкішкі ўладзіслаўскага пав., 174) Ваўкушне, 175) Ваўкуш, 176) Вількава аўгустоўскага пав., 177) Ваўкавышкі, 178) Ваўкавышкі, 179) Ваўкавышкі, 180) Вількішкі, 181) Вілкупэ, 182) Вілкупэ, 183) Вілкоболе, 184) Вілкоболе

[[Файл:Волаты (1929). Мапа 13.jpg|500px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Картаграма паселішчаў з асноваю воўк у назьве [паводле даных даведачнай літаратуры].}}}}

ваўкавыскага пав.; V у горадзенскай губ. — 185) Воўчын, воўчынскай вол., 186) Ваўчкі ратайчыцкай вол., 187) Ваўкі радваніцкай вол., 188) Воўкавічы выс.-літоўскай, 189) Воўкаставец вярховіцкай вол., 190) Воўкавічы, выс.-літоўскай вол., 191) Воўкавічы, 192) Воўкавічы выс.-літоўскай вол., 192-а) Воўкаставец вярховіцкай вол., 193) Воўчын, 194) Воўчын воўчынскай вол. брэскага пав., 195) Ваўчэўе быцянскай вол., 196) Воўчы Лес дзятлаўскай вол., 197) Ваўчкі мяжэвіцкай вол., 198) Ваўчкі мяжэвіцкай вол., 199) Ваўчыны дзеравенскай вол., 200) Воўчыя Норы марынскай вол. слонімскага пав., 201) Воўкуш, 202) Воўкуш, круглянскай вол., 203) Воўчая Яма каменкоўскай вол., сакольскага пав., 204) Воўкацеча сялецкай вол. Пружанскага пав., 205) Ваўкавыск, 206) Ваўкавыск, 207) Вілкі ваўкавыскага пав., 208) Воўкава азяцкай вол., 209) Воўкавічы рагазьнянскай вол., 210) Воўкавічы рагазьнянскай вол. кобрынскага пав.; ѴI — у магілеўскай губ. — 211) Вільчыцы, 212) Вільчыцы вейнянскай вол., 213) Воўканосава круглянскай вол., магілеўскага пав., 214) Ваўкалакі, горскай вол., 215) Ваўчок голенеўскай вол. чавускага пав., 216) {{перанос пачатак|Воўка|вічы}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kjh7njkyz0hnnfi2kfl0qbu3lo96n73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125108</id>
    <revision>
      <id>293068</id>
      <parentid>289918</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T16:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293068</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4460" sha1="7i4sk05ld9dh75hhkz8zfv8b8kcxkqe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|азя|рышчанскі}} раён: 515) ур. Ваўчкі ля Ключа асіпаўскага сс., 516) ур. Ваўчкі ля Ярыгіна асіпаўскага сс., 517) ур. Ваўкаўня ля Будніцы хвашнянскага сс., 518) ур. Воўкаў бярэзьнік ля Лухвераў пылькінскага сс.; б) бешанкавіцкі раён: 519) ур. Воўкаўшчына ля Полькавіч бешанкавіцкага сс., 520) ур. Воўкавы ямы ля Лугінавіч, 521) х. Воўкава; в) віцебскі раён: 522) ур. Воўчыя Пераходы ля Курыліна, 523) Воўчая яма ля Ярмолкава войтаўскага сс., 524) ур. Воўкава выгар ля Ваяводак рудакоўскага сс., 525) х. Ваўкі міхалёўскага сс.; г) высачанскі раён: 526) ур. Ваўчок ля Лабаноў кабыльніцкага сс., 527) ур. Воўчкавічы ля Зазыбаў кабыльніцкага сс.; 528) ур. Ваўкаўня ля Сьцепаненак; д) межанскі раён: 529) ур. Ваўкаўня ля Пліткаў вышадзкага сс., {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Волаты (1929). Мапа 14.jpg|подпіс=Картаграма назваў географічных об‘ектаў з асноваю воўк паводле даных экспэдыцыі і анкеты 1928 г. [без паказаных у папярэдняй].}} 530) Воўкавы ямы ля Борак гозьбінскага сс.; е) сіроцінскі раён: 531) ур. Ваўкарэзіна ля Слабодкі дабейскага сс., 532) Воўчая яма ля Сіроціна, 533) ур. Воўчкава балота ля Варанькоў лаўжанскага сс., 534) Воўчая гара там сама; ж) сураскі раён: 535) ур. Ваўкі ля Задзетунія навіцкага сс.; з) чашніцкі раён: 536) ур. Воўчая
Яма ля Жэрына лазуноўскага сс.; IV гомельская акруга: a) гомельскі раён:
537) ур. Ваўкаўня каля Валатовіч; в) лоеўскі раён: 538) ур. Ваўкаўня каля Ваўкашанкі, 539) Воўчая гара ля Дзімамеркі; б) рэчыцкі раён: 540) ур.
Воўчы шынок ля Васілевіч, 541) ур. Ваўчкі ля Васілевіч, 542) Воўчая гара ля Крапіўні, 543) ур. Воўчы Гарадок ля
Шалковіч, 544) Воўчая гара ля Васілевіч, 545) поле Ваўчыха там сама, 546) ур. Воўчыя сьцежкі ля Васілевіч,
547) ур. Воўчая Даліна ля Дзеражкі, 548) Ваўчагурскі шлях; в) уваравіцкі раён: 549) ур. Воўчае балота ля Варашылава, 550) ур. Воўчая перабежка ля Варашылава, 551) курган Ваўчок ля Краснай Хачэмлі гусявіцкага сс., 552) ур. Воўчае балота ля Чабатовіч, 553) ур. Воўкаў рог ля Альхоўкі, 554) ур. Ваўкаўня ля Троцкай; г) хойніцкі раён: 555) Воўчы корч ля Храпкоў, 556) Воўчая гара там сама; д) чачэрскі раён: 557) ур. Ваўкаўня ля глыбочацкага сс., 558) ігруша Ваўчок у Глыбочыцах глыбочыцкага сс.; V магілеўская акруга: а) быхаўскі раён: 559) ур. Ваўкі ля хут. Кіпялёвых ля в. Мамачын, 560) Воўчае балота ля Зарэчча глускага сс., 561) ур. Воўчая грыва ля Мамачына чырвона-асавецкага сс.; б) кармянскі раён: 562) ур. Воўчы борык ля Кляпінскай буды валынскага сс., 563) ур. Ваўкаўня ля Кароцькаў; в) касьцюковіцкі раён: 564) ур. Ваўкаўня ля Студзянца, 565) Воўкаў хутар царковіцкага сс., 566) Восаў пячарскага сс.,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7i4sk05ld9dh75hhkz8zfv8b8kcxkqe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293069</id>
      <parentid>293068</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T16:09:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293069</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4460" sha1="80msfqzix8jdznsru7vu6rqdygcq0kz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|азя|рышчанскі}} раён: 515) ур. Ваўчкі ля Ключа асіпаўскага сс., 516) ур. Ваўчкі ля Ярыгіна асіпаўскага сс., 517) ур. Ваўкаўня ля Будніцы хвашнянскага сс., 518) ур. Воўкаў бярэзьнік ля Лухвераў пылькінскага сс.; б) бешанкавіцкі раён: 519) ур. Воўкаўшчына ля Полькавіч бешанкавіцкага сс., 520) ур. Воўкавы ямы ля Лугінавіч, 521) х. Воўкава; в) віцебскі раён: 522) ур. Воўчыя Пераходы ля Курыліна, 523) Воўчая яма ля Ярмолкава войтаўскага сс., 524) ур. Воўкава выгар ля Ваяводак рудакоўскага сс., 525) х. Ваўкі міхалёўскага сс.; г) высачанскі раён: 526) ур. Ваўчок ля Лабаноў кабыльніцкага сс., 527) ур. Воўчкавічы ля Зазыбаў кабыльніцкага сс.; 528) ур. Ваўкаўня ля Сьцепаненак; д) межанскі раён: 529) ур. Ваўкаўня ля Пліткаў вышадзкага сс., {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Волаты (1929). Мапа 14.jpg|подпіс=Картаграма назваў географічных об‘ектаў з асноваю воўк паводле даных экспэдыцыі і анкеты 1928 г. [без паказаных у папярэдняй].}} 530) Воўкавы ямы ля Борак гозьбінскага сс.; е) сіроцінскі раён: 531) ур. Ваўкарэзіна ля Слабодкі дабейскага сс., 532) Воўчая яма ля Сіроціна, 533) ур. Воўчкава балота ля Варанькоў лаўжанскага сс., 534) Воўчая гара там сама; ж) сураскі раён: 535) ур. Ваўкі ля Задзетунія навіцкага сс.; з) чашніцкі раён: 536) ур. Воўчая Яма ля Жэрына лазуноўскага сс.; IV гомельская акруга: a) гомельскі раён: 537) ур. Ваўкаўня каля Валатовіч; в) лоеўскі раён: 538) ур. Ваўкаўня каля Ваўкашанкі, 539) Воўчая гара ля Дзімамеркі; б) рэчыцкі раён: 540) ур. Воўчы шынок ля Васілевіч, 541) ур. Ваўчкі ля Васілевіч, 542) Воўчая гара ля Крапіўні, 543) ур. Воўчы Гарадок ля Шалковіч, 544) Воўчая гара ля Васілевіч, 545) поле Ваўчыха там сама, 546) ур. Воўчыя сьцежкі ля Васілевіч, 547) ур. Воўчая Даліна ля Дзеражкі, 548) Ваўчагурскі шлях; в) уваравіцкі раён: 549) ур. Воўчае балота ля Варашылава, 550) ур. Воўчая перабежка ля Варашылава, 551) курган Ваўчок ля Краснай Хачэмлі гусявіцкага сс., 552) ур. Воўчае балота ля Чабатовіч, 553) ур. Воўкаў рог ля Альхоўкі, 554) ур. Ваўкаўня ля Троцкай; г) хойніцкі раён: 555) Воўчы корч ля Храпкоў, 556) Воўчая гара там сама; д) чачэрскі раён: 557) ур. Ваўкаўня ля глыбочацкага сс., 558) ігруша Ваўчок у Глыбочыцах глыбочыцкага сс.; V магілеўская акруга: а) быхаўскі раён: 559) ур. Ваўкі ля хут. Кіпялёвых ля в. Мамачын, 560) Воўчае балота ля Зарэчча глускага сс., 561) ур. Воўчая грыва ля Мамачына чырвона-асавецкага сс.; б) кармянскі раён: 562) ур. Воўчы борык ля Кляпінскай буды валынскага сс., 563) ур. Ваўкаўня ля Кароцькаў; в) касьцюковіцкі раён: 564) ур. Ваўкаўня ля Студзянца, 565) Воўкаў хутар царковіцкага сс., 566) Восаў пячарскага сс.,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>80msfqzix8jdznsru7vu6rqdygcq0kz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125142</id>
    <revision>
      <id>293090</id>
      <parentid>289995</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T18:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293090</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4356" sha1="1rhfr71vg7c0z2vlsn6t4v47c65atj2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;185) Собалі; б) буда-кашалёўскі раён: 186) Чырвоная Наспа, 187) Крапіўня, в) веткаўскі раён: 188) Жалезьнікі. г) гомельскі раён: 189) Гомель. д) лоеўскі раён: 190) Грамыкі, 191) Лясуны лоеўскага сс.; 192) Ваўкашанка, 193) Лоеў. е) рэчыцкі раён: 194) Васілевічы, 195) Ліскі, 196) Залатуха, 197) Новы Барсук, 198) Дзеражня, 199) Гарыводы, 200) Рудзец, 201) Холмеч, 202) Пракісельскі хутар, 203) Рэчыца, 204) Восаў, 205) Салтанаў; е) уваравіцкі раён: 206) Красная Хачэмля гусявіцкага сс.; 207) Чабатовічы, 208) Альхоўка, 209) Дуброва рудня целяшоўскага сс.; 210) Целяшы; ж) хойніцкі раён: 211) Пудакова паселіцкага сс.; 212) Загальская Слабодка, 213) Кастрычнікавае лясьніцтва, 214) Храпкоў. з) чачэрскі раён: 215) Зялёны мох заслаўскага сс.; {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Волаты (1929). Мапа 15.jpg|подпіс=Карта раёнаў, у якіх анкетай і экспэдыцыяй 1928 г. засьведчана бытаваньне прозьвішч з асноваю воўк.}} V магілеўская акруга: а) быхаўскі раён: 216) Цюпоўская сяліба гарадзецкага сс.; 217) Шмакі; 218) Пянюгі клятнянскага сс.; 219) Лудчыцы, лудчыцкага сс.; 220) Мокрае макранскага сс.; 221) Мамачын чырвона-асавецкага сс.; 222) Давыдавічы чырвона-асавецкага сс.; б) бялыніцкі раён: 223) Замачульле; в) журавіцкі раён: 224) Старасельле бялыніцкага сс.; 225) Добры дуб баканьскага сс.; 226) Вялікая Зімніца, Палянінавічы; 227) Журавічы; г) кармянскі раён: 228) Багдановічы кароцькаўскага сс.; 229) Касыль руднянскага сс.; 230) Карма, 231) Кляпінская буда валынскага сс.; 232) Хізаў; г) касьцюковіцкі раён: 233) Студзянец; д) клімавіцкі раён: 234) Клімавічы, 235) Асмаловічы асмаловіцкага сс.; 236) Балешын, 237) Востраў лазавецкага сс.; 238) Асіньнікі ціманоўскага сс.; 239) Хатунь хатавіцкага сс.; 240) Пустышы, 241) Хвядотава буда галіцкага сс.; е) краснапольскі раён: 242) Карма навасельскага сс.; 243) Пачопы пачопаўскага сс.; 244) Хведараўка кажамякінскага сс.; ж) Крычаўскі раён: 245) Баяры кашанскага сс.; 246) Слабуты маляціцкага сс.; 247) Міткавічы маляціцкага сс.; 248) Шаеўка, 249) Крычаў; з) лупалаўскі раён: 250) Смолка хацкавіцкага сс.; 251) Лыкаў слабадзкога сс.; 252) Кадзіна алехініцкага сс.; 253) Хацкавічы I хацкавіцкага сс.; 254) Сідаравічы, 255) Дарэй тараноўскага сс.; 256) Машанакі машанацкага сс.; 257) Пусты Асавец махаўскага сс.; 258) Махаў махаўскага сс.; 259) Бязьчыньне хацкавіцкі сс.; 260) Ліпца махаўскага сс.; 261) Махава 7, махаўскага сс.; 262) Сухары сухараўскага сс.; і) магілеўскі раён: 263) Магілеў, 264) Палыкавічы палыкавіцкага сс.; 265) Княжыцы; й) прапойскі раён: 266) Прапойск, 267) Ржаўка; к) хоцімскі раён: 268) Хоцімск, 269) Захараўка {{перанос пачатак|ель|нянскага}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1rhfr71vg7c0z2vlsn6t4v47c65atj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125152</id>
    <revision>
      <id>293091</id>
      <parentid>290010</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T18:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293091</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3143" sha1="15uha970xxayu2319gyfeqzs3lew4up" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;весялоўскага сс.; 389) Лепель, 390) Ст. Валосавічы, 391) Альховічы
пышнянскага сс.; 392) Цясны валасовіцкага сс.; ж) полацкі раён: 393) Малыя Жарцы сястронскага сс.; 394) Дахнары булаўскага сс.; 395) Стрыкялі громаўскага сс.; 396) Юравічы юравіцкага сс.; 397) Еўніна саланіцкага сс.; 398) Замкі юравіцкага сс.; 399) Студзяная юравіцкага сс.; 400) Калатоўкі, 401) Лагуны громаўскага сс.; 402) Чорнае юравіцкага сс.; 403) Залесьсе Юравіцкага сс.; з) расонскі раён: 404) Сітнякі красноборскага сс. 405) Булыніна старадворскага сс.; 406) Запрудзьдзе гарбачэўскага сс.; 407) Межава зьмітраўскага сс.; 408) Масткі гарбачэўскага сс.; 409) Альбрэхтава альбрэхтаўскага сс.; 410) Чарэкаўка дворынскага сс.; 411) Тукалава, 412) Воўкава;

[[Файл:Волаты (1929). Мапа 16.jpg|500px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Картаграма паселішчаў па Нёмну, Дзьвіне, Дняпру і Прыпяці і на ўсход ад іх з асноваю воўк — у назьве.}}}}

IX з-за меж БССР. 413) Вял. Баяры андрэненскай вол. дзьвінскага пав., 415) Цыканы Краслаўскае вол. дзьвінскага пав.[[Волаты (1929)/Увагі#41)|&lt;sup&gt;41&lt;/sup&gt;)]].&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Зразумела, што частка назваў з асноваю воўк — можа быць вытлумачана наяўнасьцю воўка на вывучаемай мной тэрыторыі і адлюстраваньнем яго існаваньня тутака ў назвах географічных об‘ектаў і людзей. Але гэтая частка ня можа быць шматлічнай, як і групы іншых назваў, што адлюстроўваюць тыя або іншыя элемэнты мясцовага краявіду[[Волаты (1929)/Увагі#162)|&lt;sup&gt;162&lt;/sup&gt;)]]. Гэта даводзіцца параўнаньнем колькасьці назваў паселішчаў з асноваю воўк у б. губэрнях на вывучаемай мной тэрыторыі і ў іншых б. губэрнях б. Расіі. Так у ленінградзкай губ. — 10 такіх назваў, у пскоўскай — 45, смаленскай — 45, цьвярской — 25,
маскоўскай — 9, уладзімірскай — 12, Яраслаўскай — 18, кастрамской — 26[[Волаты (1929)/Увагі#163)|&lt;sup&gt;163&lt;/sup&gt;)]], калускай — 10, Арлоўскай — 13, курскай — 8, тульскай — 7, разанскай — 9,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>15uha970xxayu2319gyfeqzs3lew4up</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/50</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125155</id>
    <revision>
      <id>293092</id>
      <parentid>290013</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T18:28:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293092</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3549" sha1="i8glafl9708dl64p1zunbwwi6sfmq3f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Вільнішкі, Вільня — Вільнішкі, Вільнішкі гедройцкай вол.; Вілюцяны міцкунскай вол.; Вільное мейшагольскай вол.; Вільячы маляцкай вол.; Вілейкавічы, Вілейкавічы маляцкай вол.; Вільнішкі, Вільнішкі, Вільніцкі неменчынскай вол.; Вілейкішкі мусьніцскай вол.; Віленскае дзярэўніцтва, Віленскае дзярэўніцтва, Віленскае дзярэўніцтва, Віленскае дзярэўніцтва рашанскай вол. вілейскага пав.; у віцебскай губ. — Вільна тапорскай вол. нэвельскага пав.; Вельніца клясьціцкай вол. дрысенскага пав.; Велье, Велье узьнесенскай вол. полацкага пав.; Вялёны, Вялёны рэжыцкай вол. Вылнаўцы быкаўскай вол. рэжыцкага пав.; Вельніца афрасіньеўскай вол, полацкага пав. Валынцы, Валынцы філіпаўскай вол. дрысенскага пав.; Валынка начскай

[[Файл:Волаты (1929). Мапа 17.jpg|500px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Картаграма географічных назваў сугучных племянной назьве велінцаў.}}}}

вол.; Валынец бабыніцкай вол. лепельскага пав.; у магілеўскай губ. — Валынцы нова-ельненскай вол., Валымір Доўгавіцкай вол., чэрыкаўскага пав.;
Валынкі доўскай вол. рагачэўскага пав.; Валынеж раднянскай вол. клімавіцкага пав.; Валынка старасельскай вол.; Веліна руднянскай вол. аршанцскага пав.; Вельня любавіцкай вол., Вельня, Вельня любавіцкай вол. мсьціслаўскага пав.; Вілейка, Вілейка чавускай вол. чавускага пав.; Валынка маркавіцкай вол. гомельскага пав.; Валынцава раманаўскай вол. горкаўскага пав.; Вілень чыгірынскай вол. быхаўскага пав.; Валынь добрамысьлянскай вол. аршанскага пав.; Велнава нова-быхаўскай вол. рагачэўскага пав.; у смаленскай губ. — Веліна смаленскага пав., Веліна юхнаўскага пав., Валынава і Валынцава духаўшчынскага пав.; Веляны, Веляны горныя парэцкага пав.; у менскай губ. — Нэвель, Нэвель хоінскай вол, пінскага пав.; Вільшчына станькаўскай вол. менскага пав.; Вялень новасёлкаўскай вол.; Вялень амельнянскай вол.; Вяленінік брадзецкай вол. ігуменскага пав.; Велем‘е жыткавіцкай вол.; Веленічы хорскай вол. мазырскага пав.; Падвелье красналуцкай вол.; Веляўшчына валосавіцкай вол.; Вілейка,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i8glafl9708dl64p1zunbwwi6sfmq3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125157</id>
    <revision>
      <id>293093</id>
      <parentid>290015</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T18:29:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293093</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3555" sha1="j3pi49fyfhdthg58xdbea0kojwoxqn4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;начаскай вол. лепельскага пав., Ратанікі, Ратанікі узульмуйскай вол.,
Ратанікі розенмуйскай вол., Ратанікі, Ратанікі макашанскай вол. рэжыцкага пав.; у смаленскай губ. — Рацькава гжацкага пав., Ратуева духаўшчынскага пав., Ратаўскае рослаўскага пав., Ратава сычаўскага пав., Ратная бельскага пав., Ратнава, Ратнава смаленскага пав.; у магілеўскай губ. — Ратча глухаўскай вол. быхаўскага пав., Ратная, Бальшое Ратнае беліцкай вол. чэрыкаўскага пав. і інш.[[Волаты (1929)/Увагі#154)|&lt;sup&gt;154&lt;/sup&gt;)]].&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Племянная назва ранаў спатыкаецца ў наступных назвах паселішчаў: у віцебскай губ. — Ранены, Ранены, Ранены каралёўскай вол. віцебскага пав., Ранцаны зальмуйжскай вол., Бальшыя Ранцаны, Малыя Ранцаны

[[Файл:Волаты (1929). Мапа 18.jpg|500px|center]]

{{Цэнтар|{{smaller|Карта паветаў, у якіх засьведчана наяўнасьць географічных назваў сугучных племянным назвам волатаў.}}}}

пылдзенскай вол. люцынскага пав., Ранчыцы бешанкавіцкай вол. лепельскага пав.; у менскай губ. — Раннае лошынскай вол. барысаўскага пав.; у ковенскай губ. — Ранюны янаўскай вол. ковенскага пав.; у горадзенскай губ. — Ране каменец-літоўскай вол. брэскага пав., Раневічы, Раневічы сьвіслацкай вол. ваўкавыскага пав.[[Волаты (1929)/Увагі#154)|&lt;sup&gt;154&lt;/sup&gt;)]]; рачан — у назьве воз. Рачуны б. ашмянскага пав. б. віленскай губ. ды гэткіх паселішчаў: у менскай губ. — Рачанец, Рачанец, беларуцкай вол. менскага пав., Рачэнь забалацкай вол. бабруйскага пав., Рачное, Рачное тумілавіцкай вол. барысаўскага пав., Сьвентарачэна сёмкава-гарадзецкай вол. менскага пав.; у віленскай губ. — Рачаны сьвенцянскай вол. сьвенцянскага пав., Зарачаны салечніцкай вол., Зарачаны, Зарачаны, Зарачаны рудамінскай вол. віленскага пав. і інш.[[Волаты (1929)/Увагі#154)|&lt;sup&gt;154&lt;/sup&gt;)]] укран — у назвах наступных паселішчаў: у ковенскай губ. — Украніка аванскай вол. вількамірскага пав., Укры, Укры жагорскай вол. шавельскага пав., Укрыны цельшаўскага пав.; у горадзенскай губ. — Укрынь дзярэчынскай вол. слонімскага пав.; у віленскай губ. — Некраны высокадворскай вол.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j3pi49fyfhdthg58xdbea0kojwoxqn4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125160</id>
    <revision>
      <id>293094</id>
      <parentid>290246</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T18:43:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293094</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4585" sha1="5x17y72o2h5swix5c7pjlfaqoouhhpv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;татаршчынскага сс.; 2) Амсьціслаў; б) дрыбінскі раён: 3) Крукаўшчына гарадзецкага сс.; в) круглянскі раён: 4) Ахімкавічы I каменіцкага сс.; г) ляднянскі раён: 5) Іскозы іскаскага сс.; д) расьнянскі раён: 6) Прыбярэж забалацкага сс.; е) талачынскі раён: 7) Варанцэвічы воўкавіцкага сс.; ж) чарэйскі раён: 8) Асечана, заборскага сс.; 9) Парніўка гілянскага сс.; 10) Беляны заборскага сс.; 11) Лютыя абчускага сс.; II бабруйская акруга: а) асіпавіцкі раён: 12) Буда лапіцкага сс., 13) Старонка карытнянскага сс.; б) бабруйскі раён: 14) Брожка-Таканаўка каменскага сс.; 15) Раксалянка сычкаўскага сс.; 16) Такары сычкаўскага сс.; 17) Пацава слабада казуліцкага сс.; 18) Маліньнік падрэцкага сс.; в) глускі раён: 19) Гарадок гарадкоўскага сс.; 20) Горнае I, {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Волаты (1929). Мапа 19.jpg|подпіс=Карта раёнаў, у якіх экспэдыцыяй і анкетай 1928 г. засьведчана бытаваньне казак пра волатаў.}} сіманавіцкага сс.; г) клічаўскі раён: 21) Закуцьце наталаўскага сс.; д) парыцкі раён: 22) Хухалеўшчына крукаўскага лясьніцтва, 23) Дабравольшчына дабравольскага сс.; е) рагачэўскі раён: 24) Ліскі пабалаўскага сс.; ж) слуцкі раён: 25) Сярагі сяраскага сс.; 26) Цараўцы цараўскага сс.; 27) Дарасіно дарасінскага сс.; 28) Панічы, дарасінскага сс.; 29) Кляпчаны цараўскага сс.; 3) старобінскі раён: 30) Задражава мазурскага сс.; 31) Падоблачня старобінскага сс.; 32) Крывічы чырвонадворскага сс.; 33) Чыжэвічы чыжэвіцкага сс.; 34) Мяцявічы мяцявіцкага сс.; 35) Зажэвічы зажэвіцкага сс.; 36) Сяльцо мяцявіцкага сс.; 37) Цясоў пагосцкага сс.; 38) Пагост пагосцкага сс.; 39) Пагост пагосцкага; і) чырвона-слабодзкі раён: 40) Малышавічы малышавіцкага сс.; III віцебская акруга: а) азярышчанскі раён: 41) Будніца хвашнянскага сс,; б) бешанкавіцкі раён: 42) Бешанкавічы, 43) Лапы біклоскага сс.; 44) Вяжышча стралішчанскага сс.; в) віцебскі раён: 45) Лосьвіда; г) высачанскі раён: 46) Шаўкунова, 47) Юшкава асінаўскага сс.; 48) Заварацьце старабабыльскага сс.; 49) Лабаны кабыльніцкага сс.; 50) Старабабыльле старабабыльскага сс.; 51) Ардзеж касьціёўскага сс.; 52) Града, крынкаўскага сс.; 53) Добрына, высачанскага сс.; 54) Сьцепаненкі бабынавіцкага сс.; 55) Баранава высачанскага сс.; 56) Рэчкі касьціеўскага сс.; д) лёзьненскі раён: 57) Страганы калышанскага сс.; е) межанскі раён: 58) Пліткі вышадзкага сс.; 59) Дзерахі гозьбенскага сс.; 60) Халіпы гозьбенскага сс.; 61) Чараравуха межанскага сс.; 62) Папоўшчына; 63) Вышадкі вышадзкага сс.; ж) сіроцінскі раён: 64) Варанькі лаўжанскага сс.; з) сураскі раён: 65) Гунчанкі; IV гомельская акруга: а) веткаўскі раён: 66) Вераб‘ёўка; б) гомельскі раён: 67) Волатова; в) рэчыцкі раён: 68) Ветхінь; 69) маставая будка&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5x17y72o2h5swix5c7pjlfaqoouhhpv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293095</id>
      <parentid>293094</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T18:43:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293095</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4585" sha1="dtk1dmfligt4h6c9ug19l67rjn7wpc0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;татаршчынскага сс.; 2) Амсьціслаў; б) дрыбінскі раён: 3) Крукаўшчына гарадзецкага сс.; в) круглянскі раён: 4) Ахімкавічы I каменіцкага сс.; г) ляднянскі раён: 5) Іскозы іскаскага сс.; д) расьнянскі раён: 6) Прыбярэж забалацкага сс.; е) талачынскі раён: 7) Варанцэвічы воўкавіцкага сс.; ж) чарэйскі раён: 8) Асечана, заборскага сс.; 9) Парніўка гілянскага сс.; 10) Беляны заборскага сс.; 11) Лютыя абчускага сс.; II бабруйская акруга: а) асіпавіцкі раён: 12) Буда лапіцкага сс., 13) Старонка карытнянскага сс.; б) бабруйскі раён: 14) Брожка-Таканаўка каменскага сс.; 15) Раксалянка сычкаўскага сс.; 16) Такары сычкаўскага сс.; 17) Пацава слабада казуліцкага сс.; 18) Маліньнік падрэцкага сс.; в) глускі раён: 19) Гарадок гарадкоўскага сс.; 20) Горнае I, {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Волаты (1929). Мапа 19.jpg|подпіс=Карта раёнаў, у якіх экспэдыцыяй і анкетай 1928 г. засьведчана бытаваньне казак пра волатаў.}} сіманавіцкага сс.; г) клічаўскі раён: 21) Закуцьце наталаўскага сс.; д) парыцкі раён: 22) Хухалеўшчына крукаўскага лясьніцтва, 23) Дабравольшчына дабравольскага сс.; е) рагачэўскі раён: 24) Ліскі пабалаўскага сс.; ж) слуцкі раён: 25) Сярагі сяраскага сс.; 26) Цараўцы цараўскага сс.; 27) Дарасіно дарасінскага сс.; 28) Панічы, дарасінскага сс.; 29) Кляпчаны цараўскага сс.; 3) старобінскі раён: 30) Задражава мазурскага сс.; 31) Падоблачня старобінскага сс.; 32) Крывічы чырвонадворскага сс.; 33) Чыжэвічы чыжэвіцкага сс.; 34) Мяцявічы мяцявіцкага сс.; 35) Зажэвічы зажэвіцкага сс.; 36) Сяльцо мяцявіцкага сс.; 37) Цясоў пагосцкага сс.; 38) Пагост пагосцкага сс.; 39) Пагост пагосцкага; і) чырвона-слабодзкі раён: 40) Малышавічы малышавіцкага сс.; III віцебская акруга: а) азярышчанскі раён: 41) Будніца хвашнянскага сс,; б) бешанкавіцкі раён: 42) Бешанкавічы, 43) Лапы біклоскага сс.; 44) Вяжышча стралішчанскага сс.; в) віцебскі раён: 45) Лосьвіда; г) высачанскі раён: 46) Шаўкунова, 47) Юшкава асінаўскага сс.; 48) Заварацьце старабабыльскага сс.; 49) Лабаны кабыльніцкага сс.; 50) Старабабыльле старабабыльскага сс.; 51) Ардзеж касьціёўскага сс.; 52) Града, крынкаўскага сс.; 53) Добрына, высачанскага сс.; 54) Сьцепаненкі бабынавіцкага сс.; 55) Баранава высачанскага сс.; 56) Рэчкі касьціеўскага сс.; д) лёзьненскі раён: 57) Страганы калышанскага сс.; е) межанскі раён: 58) Пліткі вышадзкага сс.; 59) Дзерахі гозьбенскага сс.; 60) Халіпы гозьбенскага сс.; 61) Чараравуха межанскага сс.; 62) Папоўшчына; 63) Вышадкі вышадзкага сс.; ж) сіроцінскі раён: 64) Варанькі лаўжанскага сс.; з) сураскі раён: 65) Гунчанкі; IV гомельская акруга: а) веткаўскі раён: 66) Вераб‘ёўка; б) гомельскі раён: 67) Волатова; в) рэчыцкі раён: 68) Ветхінь; 69) маставая будка&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dtk1dmfligt4h6c9ug19l67rjn7wpc0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125318</id>
    <revision>
      <id>293096</id>
      <parentid>290249</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T18:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293096</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4357" sha1="cml9kl5cu49v2aevroyjs9a6ggcbzna" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|хімаў|скага}} сс., 157) Валосычы мышкаўскага сс.; в) глускі раён: 158) Сіманавічы сіманавіцкага сс., 159) Горнае I сіманавіцкага сс., 160) Падзамша хвастовіцкага сс., 161) Запольле гарадоцкага сс.; г) жлобінскі раён: 162) Старая Рудня стараруднянскага сс., 163) Піравічы, 164) Кругавец піравіцкага сс., 165) Баранаўка, 166) Радуша радускага сс.; д) клічаўскі раён: 167) Бёрда ваевіцкага сс., 168) Закуцьце наталаўскага сс., 169) Усохі ўсохскага сс., 170) е) любаньскі раён: 170) Любань, 171) Рачэнь рачэнскага сс.; ж) Парыцкі раён: 172) Трэмля любанскага сс., 173) Хухалеўшчына крукаўскага лясьніцтва, 174) Сьцяпы сьцяпскога сс., 175) Казлоўка, 176) Дабравольшчына дабравольскага сс., 177) Высокі Поўк казлоўскага {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Волаты (1929). Мапа 20.jpg|подпіс=Карта раёнаў, у якіх экспэдыцыяй і анкетай 1928 г. засьведчана бытаваньне казак пра асілкаў.}} сс., 178) Міхалаўкі каралеваслабодзкага сс., 179) Паганцы ракшынскага сс., 180) Тур. Слабада туркаўскага сс., 181) Бакунаўніца казлоўскага сс., 182) Вярхлесьсе Казлоўскага сс., 183) Дуброва, 184) Парычы, 185) Васілеўка каралеваслабодзкага сс., 186) Пяшчаная Рудня, 187) Крымёны чыркавіцкага сс.; 3) рагачэўскі раён: 188) Рассохі старасельскага сс., 189) Асінаўка мяркулавіцкага сс., 190) Лучын, 191) Рагачэў, 192) Красьніца, 193) Мінькаў забалацкага сс., 194) Ліскі пабалаўскага сс., 195) Новы дварэцкага сс.; і) слуцкі раён: 196) Кастрычнік кастрычнікаўскага сс.; 197) Серагі сераскага сс., 198) Бялічы бяліцкага сс., 199) Кругляк, 200) Шалавічы, ленінскага сс., 201) Цараўцы, 202) Дарасіно дарасінскага сс., 203) Каты ісерскага сс., 204) Панічы дарасінскага сс., 205) Балотчыцы беліцкага сс., 206) Селішча іваньагародніцкага сс., 207) Крывая Хвоя амговіцкага сс., 208) Цёплая Дуброва амговіцкага сс., 209) Кляпчаны, 210) Сьліўка амговіцкага сс., 211) Слуцак; к) старадароскі раён: 212) Дабрасельцы шчыткаўскага сс., 213) Пасека пасецкага сс., л) старобінскі раён: 214) Рог князьвозерскага сс., 215) Крывічы чырвонадворскага сс., 216) Задражава музурскага сс., 217) Падоблачня старобінскага сс., 218) Чыжэвічы чыжэвіцкага сс., 219) Мяцявічы мяцявіцкага сс., 220) Сяльцо мяцявікага сс., 221) Мяцявічы мяцявіцкага сс., 220) Сяльцо мяцявіцкага сс., 221) Цясоў пагосцкага сс., 222) Пагост пагосцкага сс., 223) Кутнеў пагоскага сс., 224) Галіца зажэвіцкага сс.; м) сьвіслацкі раён: 225) Сьвіслач, 226) Люцін, 227) Рэгісполь якшыцкага сс.; н) чырвонаслабадзкі раён: 228) Чаплічы чапліцкага сс., 229) Заўшычы старчыцкага сс., 230) Малышавічы малышавіцкага сс.; III. віцебская акруга: а) азярышчанскі раён:&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cml9kl5cu49v2aevroyjs9a6ggcbzna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125332</id>
    <revision>
      <id>293097</id>
      <parentid>290284</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T18:47:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293097</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4450" sha1="3paoyk2muclslp6s913hw1i1scs3er8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;131) Канчане каменскага сс., 132) Савічы, 133) Ступені цялускага сс., 134) Цялуша, 135) Сеяны Хвойнік міхалёўскага сс., 136) Хамічы старцаўскага сс.; в) глускі раён: 137) Сіманавічы сіманавіцкага сс., 138) Горнае I сіманавіцкага сс., 139) Падзамша хвастовіцкага сс., 140) Запольле гарадоцкага сс.; г) жлобінскі раён: 141) Старая Рудня стараруднянскага сс., 142) Кругавец піравіцкага сс., 143) Нікольск піравіцкага сс., 144) Баранаўка чацьвярэнскага сс., 145) Піравічы; д) клічаўскі раён: 146) Бёдра ваявіцкага сс., 147) Закуцьце наталаўскага сс., 148) Запольле; ж) любанскі раён: 149) Любань, 150) Рачэнь рачэньскага сс.; з) парыцкі раён: 151) Трэмля, 152) Хухалеўшчына, 153) Сьцяпы сьцяпскога сс., {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Волаты (1929). Мапа 21.jpg|подпіс=Карта раёнаў, у якіх экспэдыцыяй і анкетай 1928 г. засьведчана бытаваньне казак пра ваўкалакаў.}} 154) Якімаўская Слабада, 155) Дабравольшчына дабравольскага сс., 156) Высокі Поўк казлоўскага сс., 157) Міхалаўкі каралеваслабодзкага сс., 158) Тур. Слабада, 159) Бакунаўніца казлоўскага сс., 160) Вярхлесьсе казлоўскага сс., 161) Парычы, 162) Васілеўка каралеваслабодзкага сс., 163) Крымёны чыркавіцкага сс.; і) рагачэўскі раён: 164) Чачора прыбарскага сс., 165) Расохі старасельскага сс., 166) Асінаўка Мяркулавіцкага сс., 167) Лучын, 168) Рагачэў, 169) Красьніца, 170) Мінькаў забалацкага сс., 171) Фундаменка Мяркулавіцкага сс., 172) Ліскі пабалаўскага сс., 173) Новы дварэцкага сс.; к) слуцкі раён: 174) Кастрычнік кастрычнікаўскага сс., 175) Сярагі сяраскага сс., 176) Кругляк, 177) Невязцы ленінскага сс., 178) Цараўцы, 179) Дарасіно дарасінскага сс., 180) Панічы дарасінскага сс., 181) Селішча іваньагародніцкага сс., 182) Крывая Хвоя амговіцкага сс., 183) Кляпчаны, 184) Машчыцы, л) старадароскі раён: 185) Церябуты шчыткавіцкага сс., 186) Дабрасельцы шчыткавіцкага сс.; м) старобінскі раён: 187) Чапялі, 188) Рог князьвазерскага сс., 189) Круглы Востраў старобінскага сс., 190) Задражава мазурскага сс., 191) Крывічы, 192) Падоблачня, 193) Паварчыцы, 194) Чыжэвічы, 195) Кішча капацэвіцкага сс., 196) Мяцявічы, 197) Зажэвічы, 198) Сяльцо мяцявіцкага сс., 199) Цясоў пагосцкага сс., 200) Пагост пагосцкага сс., 201) Кутнеў пагосцкага сс., 202) Галіца зажэвіцкага сс.; н) сьвіслацкі раён: 203) Сьвіслач, 204) Люцін віркаўскага сс., 205) Рагісполь якшыцкага сс.; о) чырвона-слабодзкі раён: 206) Чаплічы чапліцкага сс., 207) Рачкавічы малышэвіцкага сс., 208) Заўшычы старчыцкага сс., III) віцебская акруга: а) азярышчанскі раён: 209) Будніца хвашнянскага сс., 210) Горкі горкаўскага сс.; б) бешанкавіцкі раён: 211) Семянцова біклоскага сс., 212) Лапы {{перанос пачатак|біклос|кага}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3paoyk2muclslp6s913hw1i1scs3er8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125340</id>
    <revision>
      <id>293098</id>
      <parentid>290296</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T18:48:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293098</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4370" sha1="ou7ok38208oec0qz28ool6o5jx1gxf4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|краўцоў|скага}} сс. IV. гомельская акруга; а) брагінскі раён: 157) Сабалі, 158) Мікулічы; б) веткаўскі раён: 159) Вераб‘ёўка; в) гомельскі раён: 160) Волатава, 161) Н. Буда, 162) Лагуны, 163) Баршчоўка; г) рэчыцкі раён: 164) Хомічы, 165) Рэчыца, 166) Васілевічы, 167) Ямполе, 168) Дзяражня, 169) Гарыводы, 170) Восаў, 171) Рудня, 172) Салтанава; д) уваравіцкі раён: 173) Варашылаў смычкоўскага сс., 174) Чабатовічы, 175) Баці, 176) Першамайскі; е) хойніцкі раён: 179) Загальская Слабодка; ж) чачэрскі раён: 180) Глыбочыца. V. магілеўская акруга: а) быхаўскі раён: 181) Нова-Быхаў, 182) Студзенка студзенецкага сс., 183) Глухі глускага сс., 184) Быхаў, 185) Лудчыцы лудчыцкага сс., 186) Грудзінаўкі, грудзінаўскага сс., {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Волаты (1929). Мапа 22.jpg|подпіс=Карта раёнаў, у якіх экспэдыцыяй і анкетай 1928 г. засьведчана разуменьне слова волат як гіганта.}} 187) Кузькавічы кузькаўскага сс., 188) Чырвоны Асавец чырвона-асавецкага сс.; б) журавіцкі раён: 189) Хатоўня, 190) Бахань, баханьскага сс.; в) касьцюковіцкі раён: 191) Студзянец, 192) Пячары пячарскага сс.; г) клімавіцкі раён: 193) Рудня гразявецкага сс., 194) Балешык асмалавіцкага сс., 195) Востраў лазавецкага сс., 196) Клімавічы, 197) Зімніцы гусарскага сс., 198) Перавалошня макеевіцкага сс., 199) Склімін склімінскагя сс., 200) Макеевічы; д) крычаўскі раён: 201) Слабуты маляціцкага сс., 202) Паланіца паланіцкага сс., 203) Шаеўка; е) Лупалаўскі раён: 204) Сідаравічы слабадзкога cc., 205) Акулінцы, 206) Смолка, хацкавіцкага сс., 207) Сухары сухараўскага сс., 208) Старына амхоўскага сс., ж) магілеўскі раён: 209) Miкіцінічы княжыцкага сс., 210) Магілеў, 211) Ямніцкая дача гусьлянскага сс., 212) 3авярэжжа вандароўскага сс.; з) хоцімскі раён: 213) Васілеўкі II, 214) Андронаўка альненскага сс., 215) Вялікая Ліпаўка, 216) Мужычок прасьцінскага сс., 217) Ціхань арлоўскага сс., 218) Бярозкі, 219) Хоцімск; і) чавускі раён: 220) Пятухоўка антонаўскага сс.; к) чачэвіцкі раён: 221) Збышын грыбавецкага сс., 222) Вербы, л) чэрыкаўскі раён: 223) Сячыхі губіншчанскага сс., 224) Луцішча верамееўскага сс., 225) Міляцін горкаўскага сс., 226) Вушакі, 227) Малінаўская Слабада хаўмянскага сс., 228) Сялёнкі хаўмянскага сс., 229) Рэчыцы, 230) Горкі горкаўскага сс., 231) Вудагі глінскага сс., 232) Лабанаўка лабанаўскага сс., 233) Норкі, 234) Камаровічы рэчыцкага сс., 235) Шароеўка шароеўскага сс. VI. мазырская акруга: а) азарыцкі раён: 236) Савічы савіцкага сс., 237) Славен; 238) Валасовічы валасовіцкага сс.; б) жыткавіцкі раён: 239) Жыткавічы, 240) Вятчын вятчынскага сс., 241) Сялко {{перанос пачатак|людзяне|віцкага}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ou7ok38208oec0qz28ool6o5jx1gxf4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/75</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125392</id>
    <revision>
      <id>293099</id>
      <parentid>290363</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T18:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293099</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4499" sha1="a1phyrh0eovsnegmx52jcqecf8ke0ul" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;92) Сазонаўка, 93) Слатоўшчына, 94) Валяўкі, 95) Ірвяніца, 96) Масьліна, 97) Батураўшчына, 98) Жабыхі бельскага сс., 99) Асташкавічы баеўскага сс., 100) Хвесяўка бельскага сс., 101) Прогрэс ляднянскага сс.; л) расьнянскі раён: 102) Рабцы, 103) Чарнарэчка рабцаўскага сс., 104) Тышча доўгавіцкага сс., 105) Башары пячонкаўскага сс., 106) Дубраўка рабцаўскага сс., 107) Тугольдава расьнянскага сс., 108) Пахар расьнянскага сс., 109) Гарбоўка пяскоўскага сс., 110) Дзедня дзеднеўскага сс., 111) Забалацьце забалацкага сс., 112) Расна, 113) Асінаўка асінаўскага сс., 114) Картышы пячонкаўскага сс., 115) Рабяшкі; м) талачынскі раён: 116) Славені славенскага сс., 117) Талачын, 118) Варанцэвічы воўкавіцкага сс., 119) Друцк друцкага сс., 120) Клянкі {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Волаты (1929). Мапа 23.jpg|подпіс=Карта раёнаў, у якіх экспэдыцыяй і анкетай 1928 г. засьведчана разуменьне слова асілак як назвы надлюдзка дужага чалавека.}} валосаўскага сс., 121) Анілева сакалінскага сс., 122) Красілава яўлахаўскага сс., 123) Філатава мархлеўскага сс., 124) Любанічы воўкавіцкага сс., 125) Міхалаўшчына азярацкага сс., 126) Трасьцянка ўльянаўскага сс., 127) Рэвяцічы скалінскага сс., 128) Зайкаўшчына; н) чарэйскі раён: 129) Асечана заборскага сс., 130) Абчуга, 131) Парнеўка гілянскага сс. 132) Лютыя абчускага сс., 133) Забор‘е заборскага сс., 134) Чарэя, 135) Любіжа, 135-а) Шарпілаўка абчускага сс., 136) Лагі абчускага сс., 137) Лукамль, 138) Журавы абчускага сс., 139) Стайкі гілянскага сс., 140) Беляны заборскага сс., 141) Канстантынава сіратавіцкага сс., 142) Белая Дуброва сьлідчанскага сс.; II. бабруйская акруга: а) асіпавіцкі раён: 143) Буда лапіцкага сс., 144) Старонка карытнянскага сс., 145) Кавалі, 146) Убалацьце карытнянскага сс., 147) Буда Цалянская лапіцкага сс.; б) бабруйскі раён: 148) Барбарава сычкаўскага сс., 149) Барсукі рымавецкага сс., 150) Рубяжы рымавецкага сс., 151) Сулева каменскага сс., 152) Пятровічы гарбацэвіцкага сс., 153) Восава асаўскога сс., 154) Каменка каменскага сс., 155) Брожка-Таканаўка каменскага сс., 156) Раскачы броскага сс., 157) Чарніца сычкаўскага сс., 158) Раксалянка сычкаўскага сс., 159) Амельлянаў Мост каменскага сс., 160) Гарбацэвічы каменскага сс., 161) Такары сычкаўскага сс., 162) Аляксандраўка асаўскога сс., 163) Лешчанка, 164) Мішкічы, мішкаўскага сс., 165) Рукавец старцаўскага сс., 166) Бортнікі бортніцкага сс., 167) Мікулічы туркаўскага сс., 168) Думіншчына падрэцкага сс., 169) Пацава Слабада казуліцкага сс., 170) Уласавічы любоніцкага сс., 171) Маліньнік падрэцкага сс., 172) Стаўпішча падрэцкага сс., 173) Курганы любоніцкага сс., 174) Любонічы любоніцкага сс., 175) Ала {{перанос пачатак|ба|равіцкага}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a1phyrh0eovsnegmx52jcqecf8ke0ul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Волаты (1929).pdf/84</title>
    <ns>104</ns>
    <id>125402</id>
    <revision>
      <id>293100</id>
      <parentid>290374</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T18:56:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293100</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4356" sha1="eo52hcwgle2d7ern2bai7esq156fno5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|чачэр|скі}} раён: 233) Палесьсе, 234) Слабодка, 235) Дудзічы; V магілеўская акруга: а) быхаўскі раён: 236) Новы Быхаў, 237) Разьезд № 15, 238) Падкленьне, клетнянскага сс., 239) Мокрае, 240) Рыжкаўка, 241) Грудзінаўка, 242) Мамачын чырвонаасавецкага сс., 243) Давыдавічы, 244) Красьніца, 245) Чырвоны Асавец чырвонаасавецкага сс.; б) бялыніцкі раён: 246) Дручаны; в) журавіцкі раён: 247) Старасельле, 248) Хатоўня, 249) Добры Дуб баканіцкага сс., 250) Вялікая Зімніца, 251) Бахань баханіцкага сс., 252) Журавічы; г) кармянскі раён: 253) Куракоўшчына куракоўскага сс., 254) Кляпін волынцаўскага сс., 255) Каменка каменьскага сс., 256) Пятровічы задубскага сс., 257) Кляпінская Буда; д) касьцюковіцкі раён: 258) Восаў пячарскага сс., {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Волаты (1929). Мапа 24.jpg|подпіс=Карта раёнаў, у якіх экспэдыцыяй і анкетай 1928 г. засьведчана разуменьне слова ваўкалак як назвы чалавека, які па сваёй або {{Абмылка|чужоў|чужой}} волі быў ці ёсьць воўкам.}} 259) Марцінаўка сялецкаўскага сс., 260) Белы Камень бялынкаўскага сс., 261) Жукаўка гаўрыленскага сс., 262) Бальшая Крапіўна бялынкаўскага сс.; е) клімавіцкі раён: 263) Дыдзіна, 264) Сялец, зьвенчацкага сс., 265) Дубровіца дубровіцкага сс., 266) Балешын асмалавіцкага сс., 267) Клімавічы, 268) Хатунь хатавіцкага сс., 268) Якімавічы мілаславіцкага сс., 269) Стары Стан Мілаславіцкага сс., 270) Дудароўка, 271) Перавалошня Макеевіцкага сс., 272) Хвядотава Буда галіцкага сс., 273) Лядзешні мілаславіцкага сс.; ж) краснапольскі раён: 274) Круты Ручэй, 275) Красная Горка, сабалеўскага сс.; з) крычаўскі раён: 276) Шаеўка, 277) Залесавічы, 278) Паланіца паланіцкага сс.; і) лупалаўскі раён: 279) Сідаравічы, 280) Новая Мілееўка слабадзкога сс., 281) Лыкаў слабадзкога сс., 282) Кадзіна алехініцкага сс., 283) Хацкавічы I хацкавіцкага cc., 284) Смолка, 285) Бязьчыньне хацкавіцкага сс., 286) Пусты Асавец, 287) М. Асавец махаўскага сс., 288) Махава махаўскага сс., 289) Дары тараноўскага сс., 290) Алюты жданаўскага сс., 291) Жданавічы жданаўскага сс., 292) Рэста сухарэўскага сс.; й) магілеўскі раён: 293) Галынец I, 294) Магілеў, 295) Палыкавічы палыкавіцкага сс., 296) Міхалёва; к) прапойскі раён: 297) Прапойск, 298) Ржаўка; л) хоцімскі раён: 299) Бяседавічы, 300) Андронаўка ельнінскага сс., 301) Ціхань I арлоўскага сс., 302) Бярозкі; м) чачэвіцкі раён: 303) Збышын грыбавецкага сс., 304) Кавалёўка чыгірынскага сс., 305) Жмагі падсельскага сс., 306) Вязьма дунаўкаўскага сс., 307) Коўбава чыгірынскага сс., 308) Пасёлак Дзяржынскага, 309) Падсёлы падсельскага, 310) Стайкі чыгірынскага сс., 311) Чачэвічы,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eo52hcwgle2d7ern2bai7esq156fno5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126056</id>
    <revision>
      <id>293056</id>
      <parentid>292436</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T15:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>293056</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4078" sha1="79q9imp51udid4hhyc6n5w4zdvgnxl8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;By-isti&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{Цэнтар|КРАЯЗНАЎСТВА, ЯГО ЗАДАЧЫ І ГІСТОРЫЯ.|памер=120%}}


{|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:2em; padding-left:1em&quot;
|&lt;center&gt;'''Краязнаўства&lt;/br&gt;і яго мэты.'''&lt;/center&gt;
|}
{{Водступ|2|em}}З самога слова „краязнаўства“ відаць, што яно азначае пазнаньне краю. Зьявілася яно нядаўна, хоць пазнаньне краю існавала спрадвеку. Яно пачалося разам з пачаткам той ці іншай дзейнасьці чалавека на тэрыторыі Беларусі. Робячы сабе канцавікі стрэлаў, сякеры, малаткі і іншыя каменныя прылады, першабытны чалавек пазнаваў, што для гэтага могуць прыдацца больш цьвёрдыя гатункі каменю, і выбіраў іх для апрацоўкі; абрабляючы зямлю, ён увесь час паляпшаў свае сельска-гаспадарчыя прылады; пераганяючы сваё быдла з месца на месца, ён знаходзіў сабе лепшыя пасьвішчы; дастаўляючы свае тавары для абмену, ён выбіраў найвыгоднейшыя гандлёвыя пункты, дзе вырасталі гарады, і г. д. Такое несьвядомае вывучэньне жыцьця і прыроды існуе, бясспрэчна, і зараз. Селянін, дзякуючы сваёй і сваіх бацькоў практыцы, добра ведае, на якім кавалку поля ў яго лепш родзіць лён, на якім ня вымакне бульба, як організаваць талаку для выкананьня непасільнай яму аднаму працы і г. д. Гэтыя веды ён атрымлівае ў часе сваёй штодзеннай працы і скарыстаньня вынікаў яе. Сьвядома задач вывучэньня і дасьледваньня вакольнай прыроды, умоў яго працы і жыцьця яго грамады селянін амаль што да самых апошніх год шырокага разгортваньня краязнаўчага руху сабе ня ставіў. Таксама зусім нядаўна селянін зрабіў першыя спробы вывучэньня об‘екту свае працы — зямлі шляхам утварэньня так званых дасьледчых палёў. Даўно-ж, у першы кругабег гісторыі Беларусі, пачалося і ведамственнае дасьледваньне краіны. Яно ажыцьцяўлялася тымі або іншымі тагочаснымі дзяржаўнымі інстытуцыямі і таксама ў часе штодзеннай дзейнасьці іх. Выявілася гэта дасьледчая праца ў падліку насельнасьці, розных інвэнтарных апісаньняў, мытных кнігах і інш., а пазьней — у апісаньнях гарадоў, замкаў, пушчаў, рыбных багацьцяў і нават быту. Служыла яно цалком інтарэсам сваіх ведамстваў, і таксама сьвядома сабе ня ставіла задач вывучэньня свайго краю. Ня менш паказальныя прыклады можна знайсьці ў нашай старой гісторыі і ў галіне аматарскага навуковага, асьветнага і грамадзка-практычнага дасьледваньня і вывучэньня краіны.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>79q9imp51udid4hhyc6n5w4zdvgnxl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Сустрэча (1932).pdf/186</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126443</id>
    <revision>
      <id>293115</id>
      <parentid>292155</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T04:17:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VasyaRogov</username>
        <id>1510</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>293115</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3626" sha1="88jo7evy4gmjks3s4g0qkkrxypwv7p8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{gap|1.5em}}Сюжэтная схема &quot;Зустрічі&quot; (Сустрэчы) мала розьніцца ад
сюжэту гэтага апавяданьня, але і трактоўка і распрацоўка тэмы
ў аповесьці куды глыбай і шырай. &quot;Зустріч&quot; - гэта продукцыя
ласьведчанага, спрактыкаванага майстра, гэта мы бачым перш
на-перш у самай пабудове повесьці. Тут нам даецца не схама-
тычна апрацаваны сюжэт, а мастацкі падзел матэрыялу. Каля
кожнае асобы, як каля стрыжня, адбываецца зусім самастойная
напружаная дзея.

{{gap|1.5em}}Наўкола першае асобы, Міколы Ішчэнкі, разгортваецца аван
турыстычны сюжет: прыгоды пятлюраўскага шпага, які перай-
жоў савецкую мяжу. Тымі-ж самымі дзеямі Дзямян-бальшавік,
адданы увесь справе Кастрычніка, чакаючы кожную мінуту
бандыцкага налёту, наладжвае на сяле савецкае жыцьцё. На-
рашце, абедзьве две, набыўшы найбольшага напружаньня, ехо-
дзяцца на палёх каля Сьцяпанаўкі, каб выбухнуць разьвязкаю:
боем паміж сялянамі ды бандаю і катастрофічнаю сьмерцю
Міколы (ён-на Мікіта).

{{gap|1.5em}}Эпік цяпер куды глыбей змалёўвае характары і псыхолёгічныя
перажываньні сваіх герояў. Асабліва гэта датычыць пятлюраўца
Міколы, носьбіта, просвітяньских&quot; нацыяналістычных ідэй. Аўтар
крок за крокам сочыць за ім і дэталёва перадае ўсе яго думкі і адчуваньні. У асобе Міколы Эпік змаляваў тыповага ўкраінца — „просвітянця“ (Мікола таксама быў у „Просвіті“), ва ўяўленьмі якога Украіна — „гэта высьненая бацькаўшчына“, уся веліч якое ў мінулым. Вось за тую славу гэтманаў, за старыя традыцыі сечы, за зоры, што зьзяюць угары, ён згодзен эмагацца да свае сьмерці, і ня бачыць і ня хоча бачыць сучасных патрэб жыцьця, да якіх ніяк нельга прыстасаваць гэтую мінуўшчыну. Апынуўшыся ў коле „найдэмократычнейшага“ атамана, ён б‘ецца ў сумнівах і ня можа згадзіцца з Кадзілаваю трактоўкаю нацыянальнае проблемы. У гэтага Кадзілы, уласна кажучы, позытыўныя програмы, а ўвесь багаж ідэй складаецца з лёзунгу: „прэч жыдоў і кацапаў“!

{{gap|1.5em}}Зусім інакш вырашае нацыянальнае пытаньне Дзямян. Ён ня мае сумненьняў, як Мікола, у яго ёсьць работа, якую няўтомна&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>88jo7evy4gmjks3s4g0qkkrxypwv7p8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Краязнаўства (1929)/Краязнаўства, яго задачы і гісторыя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126571</id>
    <revision>
      <id>293084</id>
      <parentid>292425</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T18:10:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="890" sha1="2mq5r9jmp9cpzu8t87k1r72nia92tuc" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Краязнаўства, яго задачы і гісторыя
 | аўтар     = Мікалай Каспяровіч
 | год       = 1929 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Гістарычная праца
 | папярэдні = [[Краязнаўства (1929)/Ад аўтара|Ад аўтара]]
 | наступны  = [[Краязнаўства (1929)/Сучасны стан краязнаўства|Сучасны стан краязнаўства]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Краязнаўства (1929).pdf&quot; from=&quot;15&quot; to=&quot;71&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}

== Увагі ==
{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Краязнаўства (1929).pdf&quot; from=&quot;72&quot; to=&quot;73&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>2mq5r9jmp9cpzu8t87k1r72nia92tuc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Краязнаўства (1929)/Ад аўтара</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126573</id>
    <revision>
      <id>293086</id>
      <parentid>292426</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T18:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="618" sha1="8bqneaoxbsovb0hh4gsk4bhdybwc2uf" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Ад аўтара
 | аўтар     = Мікалай Каспяровіч
 | год       = 1929 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Публіцыстыка
 | папярэдні = 
 | наступны  = [[Краязнаўства (1929)/Краязнаўства, яго задачы і гісторыя|Краязнаўства, яго задачы і гісторыя]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Краязнаўства (1929).pdf&quot; from=&quot;13&quot; to=&quot;14&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>8bqneaoxbsovb0hh4gsk4bhdybwc2uf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/117</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126846</id>
    <revision>
      <id>293036</id>
      <parentid>293031</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T13:49:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>293036</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4943" sha1="74atj8x7qp5omwcgohtp5gqee3q4l6o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;краязнаўчы ўхіл, бо ў школах выкладаецца асобны прадмет — радзімазнаўства, а ў пэдагогічных навучальных установах — мэтодыка радзімазнаўства. Гэты музэй укладае рухомы аддзел для абслугоўваньня провінцый. У рыскай гарадзкой бібліотэцы
побач з цэлым шэрагам унікумаў ёсьць тэксты гандлёвых дагавораў Рыгі са Смаленскам, першая кніга на латыскай мове, якая належыць да 1586 году, і інш. каштоўныя краёвыя помнікі, якія маюць надзвычайную цікавасьць для ўсякага
краязнаўцы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Дзяржаўная друкарня выдае часопісь „Латыскі Орнамант“, дзе большасьць матэрыялаў маюць краёвы характар.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Літоўскае краязнаўства значна слабейшае і маладзейшае за краязнаўствы раней памянёных старонак. Затое бліжэйшыя
пэрспэктывы разьвіцьця яго значна больш спрыяючыя. Гэта залежыць, галоўным чынам, ад таго, што ў Літве самыя розныя пласты насяленьня імкнуцца прымаць удзел у краязнаўчай працы ў большай меры, чым у суседзяў Літвы, дзе краязнаўства замыкаецца ў больш вузкіх колах спэцыялістых і аматараў. Праўда, гэты ўдзел у краязнаўчай працы розных колаў
насяленьня пашыраецца з прычыны адсутнасьці сталых краязнаўчых традыцый паволі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}У Літве ў сучасны момант ёсьць дзьве вышэйшыя школы: унівэрсытэт у Коўні і сельска-гаспадарчая акадэмія ў Датнове.
Літоўскі дзяржаўны унівэрсытэт зьяўляецца ўстановаю ня толькі навучальнаю, але і навукова-дасьледчаю, бо пры ёй існуе цэлы шэраг навуковых таварыстваў. Апрача таго, навукова-дасьледчая праца унівэрсытэту праводзіцца, галоўным чынам, габінэтамі, лябораторыямі і інш. ўстановамі яго. Кожны
факультэт выдае свае працы выпускамі, або паасобнымі кнігамі. Выданьне прац, як і дасьледчыя экспедыцыі катэдраў унівэрсытэту, адбываецца пераважна пры ўдзеле навуковых таварыстваў, якія існуюць пры факультэтах.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Так, пры гуманітарным факультэце унівэрсытэту з посьпехам працуюць таварыствы: навуковае таварыства гісторыі, літваністыкі і філёзофіі і таварыства вывучэньня тэатральнай справы. Абодва яны маюць музэі і абодва зьмяшчаюць свае працы ў часопісі „Народ і слова“ і ў „Працах гуманітарнага факультэту“. Першы орган зьяўляецца навукова-популярнаю
часопісьсю і ў ёй прымаюць удзел мясцовыя працаўнікі, студэнты і інш. сілы краіны побач са спэцыялістымі. „Працы“ факультэту — чыста навуковае выданьне, абслугаванае амаль выключна сіламі профэсароў і асьвятляючае агульна-навуковыя проблемы, якія не дакранаюцца літоўскай стараны. „Народ і слова“ вышаў у колькасьці 4-х томаў, „Працы“ — у колькасьці 3-х томаў. Таварыства разам з факультэтам за ўвесь час свайго існаваньня склікала шэраг сходаў з дакладамі і лекцыямі, а таксама організавала некалькі экспэдыцый у паасобныя краіны Літвы. Пры рэдакцыі „Народ і Слова“ працуе&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>74atj8x7qp5omwcgohtp5gqee3q4l6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/118</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126847</id>
    <revision>
      <id>293044</id>
      <timestamp>2026-07-18T14:00:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «цэнтр зьбіраньня літоўскага фольклёру. У зьбіраньні прымаюць удзел профэсары, студэнты і мясцовая інтэлігенцыя. За час існаваньня цэнтру запісана каля 12.000 песень, 3000 казак і 20.000 паданьняў. Паданьні адносна жывёл, апрача таго, зьбіраюцца студэнтамі пры...»</comment>
      <origin>293044</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4918" sha1="dyr71p95r6k4taxvkebphk0uzxtltg6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;цэнтр зьбіраньня літоўскага фольклёру. У зьбіраньні прымаюць удзел профэсары, студэнты і мясцовая інтэлігенцыя. За час існаваньня цэнтру запісана каля 12.000 песень, 3000 казак і 20.000 паданьняў. Паданьні адносна жывёл, апрача таго, зьбіраюцца студэнтамі прыродазнаўчага факультэту. Таварыствам праведзена вялікая праца па ўпарадкаваньню слоў-картак Бугі, Вірылюнаса, Дабушыса і інш. і запісы новых
слоў для слоўніка літоўскай мовы. Усяго ёсьць звыш 800.000 слоў-картак. Падрыхтавана да друку частка слоўніка на „а“ і „б“ і выдана два сшыткі яго. На далейшае друкаваньне не хапае сродкаў. У таварыства ёсьць матэрыялы па літоўскай
дыялектолёгіі і програма для зьбіраньня іх. Апрача яе, на месцы пасылаюцца невялікія анкеткі-лісткі па дыялектолёгіі,
адказаў на якія ўжо атрымана каля 20.000.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Пры прыродазнаўча-матэматычным факультэце працуе таварыства дасьледваньня прыроды. Яно выявіла даволі жывую дзейнасьць організаваньнем дакладаў, лекцый і экспэдыцый. Вынікі прац таварыства маюць быць надрукаваны ў спэцыяльным выданьні. Факультэт выдае свае працы асобна.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Пры тэхнічным факультэце існуе літоўскае тэхнічнае таварыства. Яно мае мэтаю распрацоўку навукова-тэхнічных пытаньняў, пераважна зьвязаных з тэрыторыяю Літвы. Вялікія дасягненьні гэта таварыства мае ў галіне распрацоўкі пытаньняў аднаўленьня гарадоў і прамысловасьці, вывучэньня будаўнічых матэрыялаў, скарыстаньня вадзяной сілы, торфараспрацовак і г. д. Сваеасабліваю ўласьцівасьцю гэтага таварыства зьяўляецца рэзка-практычны характар яго дзейнасьці. Яно мае 150 членаў і разам з факультэтам выдае часопісь „Тэхніка“.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Урэшце, пры мэдычным і экономічна юрыдычным факультэтах працуюць мэдычнае і юрыдычнае таварыствы. Апошняе,
праўда, амаль незалежна ад факультэту. Дзейнасьць гэтых таварыстваў носіць ужо больш тэорэтычны навуковы характар. Літоўскае мэдычнае таварыства выдае свой орган „Мэдыцына“.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Гаворачы аб навукова-дасьледчай працы, зьвязанай з літоўскім унівэрсытэтам, неабходна ўспомніць прыродна-дасьледчую станцыю і ботанічны сад.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Прыродна-дасьледчая станцыя заснавана ў Коўні ў 1919 г. міністэрствам зямляробства; у 1922 годзе яна перайшла пад загад міністэрства асьветы і ў тым-жа годзе пад загад унівэрсытэту. Асноўная задача станцыі — дасьледваньне літоўскай фаўны. За час свайго існаваньня станцыя сабрала шмат даволі багатых колекцый, асабліва орнітолёгічных і энтомолёгічных, а таксама рыб. Пераважная большасьць матэрыялаў належыць да тэрыторыі Літвы. Літоўскі ботанічны сад заснаваны ў 1922 годзе. У ім шмат працаваў вядомы вучоны Рэгель. Сад адлюстроўвае пераважна флёру Літвы, але мае і вялікі лік цяпліц з чужаземнымі расьлінамі. У садзе зварачваюць на&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dyr71p95r6k4taxvkebphk0uzxtltg6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/119</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126848</id>
    <revision>
      <id>293047</id>
      <timestamp>2026-07-18T14:13:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «сябе ўвагу няжывы гербары, фітопатолёгічны гербары і гербары лекавых расьлін.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Студэнты літоўскага унівэрсытэту прымаюць параўнаўча вялікі ўдзел у краязнаўчай працы. Большасьць іх аб‘яднаньняў, побач з іншымі задачамі, ставіць задачу зьбіра...»</comment>
      <origin>293047</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4910" sha1="nnrva242cs9ye1e4hqi369wr2xqzkt5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;сябе ўвагу няжывы гербары, фітопатолёгічны гербары і гербары лекавых расьлін.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Студэнты літоўскага унівэрсытэту прымаюць параўнаўча вялікі ўдзел у краязнаўчай працы. Большасьць іх аб‘яднаньняў, побач з іншымі задачамі, ставіць задачу зьбіраньня краязнаўчых матэрыялаў і апрацоўкі іх. У сувязі з гэтым пры такіх аб‘яднаньнях існуюць архівы і музэі, але часамі сабраныя матэрыялы перадаюцца унівэрсытэту. Больш актыўнымі ў краязнаўчым стасунку зьяўляюцца корпорацыі „Юнай Літвы“ і „Будучых Надзей“. Першая з іх мае падобныя сабе організацыі ў сярэдніх школах і на вёсцы. Аб‘яднаньні студэнтаў выдаюць свае часопісі, але мясцовы край адлюстроўваецца ў іх мала.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}З навуковых таварыстваў, ня зьвязаных з унівэрсытэтам, трэба ўспомніць аб літоўскім таварыстве краязнаўства і літоўскім мастацкім таварыстве.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Літоўскае таварыства краязнаўства заснавалася нядаўна і мае каля 100 членаў. Яно займаецца зьбіраньнем матэрыялаў з галіны матэрыяльнай і духоўнай культуры літоўскага народу, а таксама ўсебаковым вывучэньнем Літвы наогул. Геофізычная сэкцыя таварыства робіць рэкогносцыровачнае дасьледваньне
вазёр Літвы. Распачала працу сэкцыя ботанікі і біолёгіі. На мясцох таварыства пакуль што членаў ня мае, але ў Шаўлях
працуе падобнае таварыства краязнаўства. Літоўскае таварыства краязнаўства ўжо організавала шэраг навуковых сходаў і экспедыцый. Вынікі маюць быць апублікаваны ў спэцыяльных выданьнях таварыства. Нельга не адзначыць вялізнай працы па літоўскай этнографіі, якую праводзіць у таварыстве проф. Вольтэрыс са сваімі студэнтамі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Літоўскае мастацкае таварыства заснавана ў 1907 годзе і да гэтага часу працуе пад кіраўніцтвам дасьледчага організатара мастака Жмудзінавічаса. Яно налічвае 216 членаў і выдае каталёгі, монографіі і інш. выданьні, а таксама організуе бязупынны шэраг выставак у сваім салёне. Члены таварыства паказваюць у сваіх творах літоўскую прыроду і быт; апрача таго, таварыства сабрала вельмі багатыя колекцыі па народнаму мастацтву, пераважна так званых літоўскіх крыжоў, а таксама тканін у рэчах і фотографіях і выдала вялікую монографію аб крыжох. У гэтым годзе таварыства організавала чарговую выстаўку літоўскага народнага мастацтва, на якой выгодна вылучаліся 2 статуэткі чарцей, паяскі, тканіны і інш.
Паміж іншым, заслугоўвала ўвагі спроба маладога мастака Ясінусаса даць узоры новай композыцыі орнаманту ў народных паяскох, якіх ён даў на выстаўку звыш 100. І на гэтай выстаўцы былі экспонаваны два вялізарных альбомы фотографій літоўскіх крыжоў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}У сталіцы Літвы — Коўні існуюць 4 музэі: гарадзкі культурна-гістарычны, мастацкая галярэя імя Чурлёніса, {{перанос пачатак|ваенна-|гістарычны}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nnrva242cs9ye1e4hqi369wr2xqzkt5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/120</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126849</id>
    <revision>
      <id>293048</id>
      <timestamp>2026-07-18T14:19:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|ваенна-|гістарычны}} і гандлёва-прамысловы, а таксама дзяржаўная бібліотэка, якая мае 10 аддзяленьняў у провінцыянальных гарадох Літвы. Ваенна-гістарычны музэй зьмяшчаецца ў будынку былой царквы, складаецца амаль выключна з экспонатаў а...»</comment>
      <origin>293048</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4979" sha1="00dtwxseiximatw30vh8wzgo9ej86yp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|ваенна-|гістарычны}} і гандлёва-прамысловы, а таксама дзяржаўная бібліотэка, якая мае 10 аддзяленьняў у провінцыянальных гарадох Літвы. Ваенна-гістарычны музэй зьмяшчаецца ў будынку
былой царквы, складаецца амаль выключна з экспонатаў апошняе вайны за незалежнасьць Літвы і асаблівай цікавасьці ня мае. Гандлёва-прамысловы музэй па сутнасьці зьяўляецца таварным. Гарадзкі культурна-гістарычны музэй, апрача аддзелаў нумізматыкі і археолёгіі, мае невялікі яўрэйскі аддзел, колекцыі народнага мастацтва, карціны старых майстроў і інш.
Мастацкая галярэя імя Чурлёніса мае ў сваёй аснове працы апошняга ў колькасьці 217 і, апрача іх, рэчы сучаснага літоўскага мастацтва ў колькасьці 155, а таксама асабліва цікавыя ў краязнаўчым стасунку колекцыі народнага мастацтва ў колькасьці звыш 7.000 рэчаў. Паводле прыкладу літоўскага мастацкага таварыства, галярэя наладжвае розныя выстаўкі. Так, у гэтым годзе адбылася надзвычайна цікавая выстаўка літоўскага народнага лубка, першы ўзор якога экспонатаваўся з датаю 1710 года. На гэтай выстаўцы быў добра прадстаўлены літоўскі каляровы дрэварыт. Неабходна адзначыць таксама вельмі цікавую колекцыю беларускіх слуцкіх паясоў, якая
зьмяшчаецца ў гэтай галярэі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}На мясцох у Літве ёсьць краязнаўчыя організацыі, якім нават давалася дзяржаўная грашовая дапамога, прыпыненая ў апошнія часы. Вялікую краязнаўчую працу праводзяць розныя асьветныя організацыі і гурткі моладзі. З апошніх сваёй актыўнасьцю ў краязнаўчым стасунку вызначаюцца гурткі „Вясны“ і „Саюзу моладзі“, якія налічваюць каля 50.000 членаў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}У школах навучаньне вядзецца на аснове радзімазнаўства і выкладаецца нават асобны прадмет пад такой назвай. Ва ўсіх пэдагогічных навучальных установах выкладаецца мэтодыка радзімазнаўства.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Галоўнаю хібаю літоўскага краязнаўства зьяўляецца адсутнасьць дзяржаўнага рэспубліканскага краязнаўчага цэнтру, які-б яднаў і коордынаваў рознастайную краязнаўчую працу ў Літве.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Польскае краязнаўства ўжо больш 20 год выяўляецца ў дзейнасьці польскага таварыства краязнаўства. Гэта дае некаторае права пры азнаямленьні з польскім краязнаўствам зварачаць меншую ўвагу на дзейнасьць розных навукова-дасьледчых устаноў і організацый у галіне краязнаўства. Дзеля таго, што навуковае дасьледваньне стараны вядзецца гэтымі навуковымі інстытуцыямі, польскае таварыства краязнаўства яднае і абслугоўвае пераважна аматараў. Характар яго дзейнасьці даволі рознастайны, але ў большай меры культурна-гістарычны, чым іншы. Вялікую работу таварыства выконвае
ў галіне популярызацыі ідэй краязнаўства і вестак аб краі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Таварыства заснавана ў 1906 г. і за час ад заснаваньня да сусьветнай вайны зрабіла надзвычайна вялікую працу&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>00dtwxseiximatw30vh8wzgo9ej86yp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/121</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126850</id>
    <revision>
      <id>293049</id>
      <timestamp>2026-07-18T14:30:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ў справе аб‘яднаньня мясцовых краязнаўцаў і ў справе краязнаўства наогул. Перад пачаткам вайны таварыства мела 30 аддзяленьняў у Польшчы, якія ўмацаваліся організацыйна і вялі сыстэматычную працу. Усіх членаў тады было 5.722. На дакладах таварыства прыс...»</comment>
      <origin>293049</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4945" sha1="pc15f8tigyrlb55ngnok2e6j82gsl2s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ў справе аб‘яднаньня мясцовых краязнаўцаў і ў справе краязнаўства наогул. Перад пачаткам вайны таварыства мела 30 аддзяленьняў у Польшчы, якія ўмацаваліся організацыйна і вялі сыстэматычную працу. Усіх членаў тады было 5.722. На дакладах таварыства прысутнічала на працягу аднаго перадваеннага году 10.822 ч., а ў экскурсіях прымала ўдзел 5.261 чал. У розных гарадох стараны таварыства організавала 15 краёвых музэяў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Час з 1914 да 1924 году быў для польскага таварыства вельмі цяжкім. Новы кругабег разьвіцьця дзейнасьці таварыства пачаўся пасьля вайны ў 1921 годзе. На заваяваных землях Заходняе Украіны і Заходняе Беларусі таварыства заснавала новыя аддзяленьні. Значна ўзмацнілася выдавецкая, популярызацыйная і экскурсійная праца. У выніку таварыства ў апошні час складалася з 36 аддзяленьняў з агульнаю колькасьцю членаў каля 6.000. Аддзяленьні на заваяваных землях, дзякуючы свайму полёнізатарскаму характару, маюць невялікі лік членаў і асабліва багатай дзейнасьці ня выявілі. Гэта відаць хоць-бы з таго, што пры павялічэньні колькасьці аддзяленьняў амаль не павялічыўся лік членаў таварыства. Аддзелы польскага таварыства краязнаўства на тэрыторыі ўласна Польшчы выканалі вялізарную працу ў справе організаваньня мясцовых музэяў, экскурсійных дамоў і разьвіцьця экскурсійнай справы наогул, зьбіраньня фотографічных матэрыялаў і інш. За дваццаць год імі організавана каля 1.900 лекцый і каля 2.320 экскурсій.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}У асобе свае камісіі па ахове помнікаў прыроды польскае таварыства краязнаўства зрабіла вялікую працу выяўленьня, апісаньня і ўласна аховы помнікаў на тэрыторыі Польшчы. Апрача артыкулаў у сваім органе і інш. выданьняў, заслугоўвае ўвагі брошура Колодзейчыка „Помнікі прыроды“.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Орган таварыства — часопісь „Земя“ выходзіць з 1910 году і зьмяшчае вельмі шмат каштоўных краязнаўчых матэрыялаў і надзвычайна прыгожых фотографій. У мінулым годзе рэдакцыя часопісі констатавала, што „новыя ўмовы політычнага жыцьця стараны патрабуюць рэвізіі сучасных задач і мэтодаў у галіне краязнаўства“. У сувязі з гэтым у часопісі зьявіўся шэраг артыкулаў, прысьвечаных пытаньням школьнага краязнаўства, прыцягненьня ў шэрагі краязнаўцаў шырокіх мас народных, а таксама войска і да т. п. Польскае краязнаўства не замыкаецца толькі ў межах польскага таварыства краязнаўства. Ёсьць організацыі і па-за ім, якія выяўляюць сваю дзейнасьць. Так, сэкцыя краязнаўства Віленскага аддзяленьня саюзу польскіх інжынэраў выдала брошуру аб касьцёле Пятра і Паўла на Антокалі ў Вільні.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Пры польскім таварыстве краязнаўства разьвівае сваю шырокую дзейнасьць саюз гурткоў краязнаўства польскай моладзі. Гэтыя організацыі маладых польскіх краязнаўцаў {{перанос пачатак|зьбі|раюць}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pc15f8tigyrlb55ngnok2e6j82gsl2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/122</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126851</id>
    <revision>
      <id>293050</id>
      <timestamp>2026-07-18T14:32:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|зьбі|раюць}} багатыя мясцовыя колекцыі ў відзе рэчавых матэрыялаў, фотографій, апісаньняў і інш., організуюць шматлічныя экскурсіі і популярызуюць ідэі краязнаўства сярод моладзі. Саюз выдае сваю часопісь „Орлі лёт“, паасобныя нумары я...»</comment>
      <origin>293050</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1026" sha1="fvhhpf481x3ir4bvi53t1fg0yo1oobf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|зьбі|раюць}} багатыя мясцовыя колекцыі ў відзе рэчавых матэрыялаў, фотографій, апісаньняў і інш., організуюць шматлічныя экскурсіі і популярызуюць ідэі краязнаўства сярод моладзі. Саюз выдае сваю часопісь „Орлі лёт“, паасобныя нумары якога ўкладаюцца часьцей за ўсё мясцовымі гурткамі краязнаўства. Такім чынам, праца маладых польскіх краязнаўцаў мае ня толькі вялікае выхаваўчая значэньне, але ў пэўнай меры і навуковае.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Ня менш цікавая краязнаўчая праца выконваецца і ў другіх краінах: Нямеччыне, Чэхаславаччыне і інш.
{{Няма выявы}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fvhhpf481x3ir4bvi53t1fg0yo1oobf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/123</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126852</id>
    <revision>
      <id>293054</id>
      <timestamp>2026-07-18T15:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{ц|{{разьбіўка|ОРГАНІЗАЦЫЯ КРАЯЗНАЎЧАГА РУХУ}}.|памер=120%}}   {|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:1em; padding-left:1em&quot; |&lt;center&gt;'''Гурток края-&lt;/br&gt;ізнаўства.'''&lt;/center&gt; |} {{gap|2em}}Там, дзе ёсьць хоць-бы адзін, шчыра зацікаўлены краязнаўствам працаўнік, ён не павінен а...»</comment>
      <origin>293054</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4074" sha1="9scz0zgk51fba8i1p3hxvwl4525mpzk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{ц|{{разьбіўка|ОРГАНІЗАЦЫЯ КРАЯЗНАЎЧАГА РУХУ}}.|памер=120%}}


{|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:1em; padding-left:1em&quot;
|&lt;center&gt;'''Гурток края-&lt;/br&gt;ізнаўства.'''&lt;/center&gt;
|}
{{gap|2em}}Там, дзе ёсьць хоць-бы адзін, шчыра зацікаўлены краязнаўствам працаўнік, ён не павінен адмовіцца ад спробы заснаваць краязнаўчую організацыю адпаведнага ўмовам маштабу. Калі зацікаўленасьць да краязнаўства сярод асобных працаўнікоў або часткі насельнасьці ёсьць, трэба скарыстаць яе пры організацыйным аформленьні, а калі няма — выклікаць гэтую зацікаўленасьць усебаковым тлумачэньнем мэт і значэньня краязнаўства. У краязнаўчай працы ў першую чаргу павінна быць зацікаўленасьць да разьвіцьця вытворчых сіл краю, вывучэньня
яго і замілаваньне краем наогул. Пры паказаных умовах ужо лёгка пачаць організацыю гуртка. Зразумела, што яшчэ лепш, калі ёсьць і іншыя спрыяючыя ўмовы для організаваньня: хата-чытальня, ці падобная ўстанова для сходак, куток, пакой
для музэю, грамадзка-культурныя сілы, як аграном, настаўнік, доктар, актыўная моладзь, зацікаўленасьць да справы адміністрацыйнай улады і да т. п. Орыентаваўшыся ва ўсім гэтым, ініцыятар павінен параіцца з бліжэйшай краязнаўчай організацыяй — гуртком, а яшчэ лепш раённым ці акруговым таварыствам краязнаўства і атрымаць адтуль мажлівую дапамогу.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Атрымаўшы адтуль адпаведны статут, ініцыятар павінен добра яго вывучыць, каб мець дакладнае ўяўленьне як аб задачах, так і аб структуры будучай організацыі і азнаёміць з гэтым іншых.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Пасьля гэтага ініцыятар павінен згуртаваць з найбольш зацікаўленых асоб ініцыятыўную групу, якая агульнымі сіламі
зробіць крокі да організацыі. Добра будзе, калі члены гэтай групы скарыстаюць кожную сходку некалькіх чалавек у кожным месцы, вечарынку і г. д., каб расказаць аб краязнаўстве, выклікаць жаданьне вывучыць свой край, або расказаць аб значэньні гэтай справы на тым ці іншым агульным сходзе.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Пасьля таго, як глеба ў організацыйным кірунку будзе падрыхтавана, ініцыятыўная група склікае свой першы агітацыйна-інформацыйны сход. Чым з большага ліку катэгорый людзей сход будзе складацца, тым лепш. Трэба запрасіць
сялян як старых, так і маладых, членаў партыі, савецкіх працаўнікоў, агрономаў, комсамольцаў, вучняў і інш. У парадку&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9scz0zgk51fba8i1p3hxvwl4525mpzk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293055</id>
      <parentid>293054</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T15:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>293055</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4072" sha1="l6u8dno6i66z4m5kyd8ym9icab0dcg5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{ц|{{разьбіўка|ОРГАНІЗАЦЫЯ КРАЯЗНАЎЧАГА РУХУ}}.|памер=120%}}


{|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:1em; padding-left:1em&quot;
|&lt;center&gt;'''Гурток края-&lt;/br&gt;знаўства.'''&lt;/center&gt;
|}
{{gap|2em}}Там, дзе ёсьць хоць-бы адзін, шчыра зацікаўлены краязнаўствам працаўнік, ён не павінен адмовіцца ад спробы заснаваць краязнаўчую організацыю адпаведнага ўмовам маштабу. Калі зацікаўленасьць да краязнаўства сярод асобных працаўнікоў або часткі насельнасьці ёсьць, трэба скарыстаць яе пры організацыйным аформленьні, а калі няма — выклікаць гэтую зацікаўленасьць усебаковым тлумачэньнем мэт і значэньня краязнаўства. У краязнаўчай працы ў першую чаргу павінна быць зацікаўленасьць да разьвіцьця вытворчых сіл краю, вывучэньня
яго і замілаваньне краем наогул. Пры паказаных умовах ужо лёгка пачаць організацыю гуртка. Зразумела, што яшчэ лепш, калі ёсьць і іншыя спрыяючыя ўмовы для організаваньня: хата-чытальня, ці падобная ўстанова для сходак, куток, пакой
для музэю, грамадзка-культурныя сілы, як аграном, настаўнік, доктар, актыўная моладзь, зацікаўленасьць да справы адміністрацыйнай улады і да т. п. Орыентаваўшыся ва ўсім гэтым, ініцыятар павінен параіцца з бліжэйшай краязнаўчай організацыяй — гуртком, а яшчэ лепш раённым ці акруговым таварыствам краязнаўства і атрымаць адтуль мажлівую дапамогу.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Атрымаўшы адтуль адпаведны статут, ініцыятар павінен добра яго вывучыць, каб мець дакладнае ўяўленьне як аб задачах, так і аб структуры будучай організацыі і азнаёміць з гэтым іншых.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Пасьля гэтага ініцыятар павінен згуртаваць з найбольш зацікаўленых асоб ініцыятыўную групу, якая агульнымі сіламі
зробіць крокі да організацыі. Добра будзе, калі члены гэтай групы скарыстаюць кожную сходку некалькіх чалавек у кожным месцы, вечарынку і г. д., каб расказаць аб краязнаўстве, выклікаць жаданьне вывучыць свой край, або расказаць аб значэньні гэтай справы на тым ці іншым агульным сходзе.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Пасьля таго, як глеба ў організацыйным кірунку будзе падрыхтавана, ініцыятыўная група склікае свой першы агітацыйна-інформацыйны сход. Чым з большага ліку катэгорый людзей сход будзе складацца, тым лепш. Трэба запрасіць
сялян як старых, так і маладых, членаў партыі, савецкіх працаўнікоў, агрономаў, комсамольцаў, вучняў і інш. У парадку&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l6u8dno6i66z4m5kyd8ym9icab0dcg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/124</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126853</id>
    <revision>
      <id>293057</id>
      <timestamp>2026-07-18T15:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «дня павінен быць даклад аб значэньні краязнаўства і яго мэтодах і аб утварэньні мясцовай краязнаўчай організацыі. Будзе карысна ў канцы дзелавой працы організаваць паказ са сьпяваньнем мясцовых песень, апавяданьнем казак і да т. п.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Організацы...»</comment>
      <origin>293057</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5016" sha1="cgk9owwpoo3oglizi0h59dvl2thelvs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;дня павінен быць даклад аб значэньні краязнаўства і яго мэтодах і аб утварэньні мясцовай краязнаўчай організацыі. Будзе карысна ў канцы дзелавой працы організаваць паказ са сьпяваньнем мясцовых песень, апавяданьнем казак і да т. п.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Організацыі, заснаваныя без папярэдняй падрыхтоўчай працы, на сходзе выпадкова трапіўшых асоб, часьцей за ўсё
хутка паміраюць, як хутка заснаваліся. Дзеля гэтага трэба імкнуцца да таго, каб організацыя, хоць-бы і пры дапамозе з боку, вырастала сама ў поўнай сьвядомасьці сваіх задач.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Вышэйпаказаны агульны сход павінен быць дасканала падрыхтаваны як з боку памяшканьня, так і апавяшчэньня аб ім
і захаваньня парадку на ім. У выніку ўсебаковага абгаварэньня пытаньняў удзельнікі сходу павінны ня толькі прыняць пастанову, але і пераканацца ў канечнай патрэбе ўтварэньня організацыі і ўступленьня ў яе шэрагі. На сходзе абвяшчаецца, дзе, калі і ў каго адбываецца запіс жадаючых уступіць у організацыю, а можа тут-жа адбывацца і самы запіс.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Калі за тыдзень або за іншы тэрмін выявіцца пэўны лік жадаючых працаваць, трэба склікаць організацыйны сход, знайшоўшы адпаведнае памяшканьне, падрыхтаваўшы яго, апавясьціўшы ўсіх (пажадана пісьмова, калі шмат) і г. д., словам, падрыхтаваўшы яго належным чынам. У парадку дня гэтага сходу павінна стаяць пытаньне аб утварэньні краязнаўчай організацыі, прыёме статуту і выбары праўленьня і рэвізійнай камісіі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Форма мясцовай краязнаўчай організацыі бывае самая рознастайная: гурток аматараў і дасьледчыкаў мясцовай флёры або гісторыі, народнага мастацтва ці інш.; камісія для організацыі краязнаўчага музэю; гурток краязнаўства і да т. п. Форма гэта залежыць цалком ад складу асоб сходу і зацікаўленасьці тым ці іншым пытаньнем, галінаю досьледаў і погляду
ініцыятыўнай групы. Але напэўна ў даным месцы не зьбярэцца шмат асоб, зацікаўленых вузкім пытаньнем і жадаючых адлучыцца ў сваёй працы ад іншых. Дый захоўваючы індывідуальныя жаданьні кожнага, усё-ж трэба згадзіцца, што вельмі непажадана драбніць працу па дасьледваньню і вывучэньню свайго краю сярод вялікага ліку розных організацый, тым больш пры пэўным паралелізьме ў іх працы малым ліку працаўнікоў. Затым карысна аб‘яднацца для працы ў гурток краязнаўства, які меў-бы мэтаю ўсебаковае вывучэньне свае тэрыторыі ў пэўных межах па галінах: грамадзка-экономічнай, прыродна-географічнай і культурна-гістарычнай, і ўжо пры наяўнасьці членаў гуртка, зацікаўленых пэўнай галінай дасьледваньня, організаваць у яго межах сэкцыі, камісіі і інш. часткі гуртка тым больш, што гэта пазбаўляе ад лішніх клопатаў па рэгістрацыі, перапісцы і да т. п. Гэтым не навязваецца агульная форма, трафарэт організацыі, але ўнікаецца
анархічная рознастайнасьць організацый пры захаваньні самай&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cgk9owwpoo3oglizi0h59dvl2thelvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/125</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126854</id>
    <revision>
      <id>293058</id>
      <timestamp>2026-07-18T15:21:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «шырокай рознастайнасьці працы, пры больш адзінай і ўзорнай (стандартызаванай), так кажучы, форме організацыі.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Вырашыўшы пытаньне аб форме організацыі, організацыйны сход павінен прыняць статут, констытуцыю яе. Лепш за ўсё для гэтага скарыстац...»</comment>
      <origin>293058</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4947" sha1="926mbldy36432bvdqy40s1l31qv4zh0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;шырокай рознастайнасьці працы, пры больш адзінай і ўзорнай (стандартызаванай), так кажучы, форме організацыі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Вырашыўшы пытаньне аб форме організацыі, організацыйны сход павінен прыняць статут, констытуцыю яе. Лепш за ўсё для гэтага скарыстаць так званы нормальны, узорны статут, тым больш, што ён, будучы зацьверджаны як тыповы, ня выкліча спрэчак пры зацьверджаньні яго мясцовымі органамі Народнага камісарыяту ўнутраных спраў: раёным ці акруговым
выканаўчым камітэтам. Прачытаўшы статут цалкам, сход павінен прымаць яго па пунктах. Такім спосабам, у процэсе дакладнага вывучэньня статуту пры прыёме яго члены будучага гуртка добра пазнаёмяцца з пабудовай гуртка, мэтодамі
яго працы, правамі і г. д. Апрача таго, у гэтым нормальным статуце трэба запоўніць пэўныя месцы, каб ён стаўся статутам данае організацыі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Значыць, апрача прыёму параграфаў статуту, сходу прыдзецца вырашыць пытаньне аб назьве гуртка і інш. Лепш за ўсе называць гурток па месцы знахаджэньня яго праўленьня, як, напр., Стралішчанскі, Кармянскі, Чашніцкі, Чэрвенскі і г. д. Калі сход захоча ўшанаваць памяць мясцовага краязнаўцы ці дзеяча культуры з свае мясцовасьці і назваць гурток яго імем, ён можа дадаць яго да тэрыторыяльнай назвы, як, напр.,
Труханавіцкі імя Цяпінскага гурток краязнаўства. Слабадзкі імя Ф. Скарыны гурток краязнаўства і г. д.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Далей трэба вызначыць раён дзейнасьці, тэрыторыю, якую будзе вывучаць і дасьледваць гурток. Яна можа складацца з
аднае вёскі з усімі яе палямі і інш., з мястэчка, сельсавету і нават раёну, так што гэты пункт можна формуляваць так: „У межах вёскі Марчонкі з ваколіцамі“, „У межах Горкаўскага сельсавету“, або „Мястэчка Сялябы з ваколіцамі“ ці „Койданаўскага раёну“. Ня варта імкнуцца да абхопу вялікай тэрыторыі, бо гэта вельмі цяжка, a да таго краязнаўца павінен
вывучыць маленькі кавалачак зямлі дакладна, бо бяз гэтага ня вывучыш большага.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}У склад гуртка можа ўвайсьці кожны грамадзянін, не пазбаўлены выбарчага права, незалежна ад свае адукацыі. Малапісьменны і зусім няпісьменны селянін можа прынесьці часамі ня меншую карысьць гуртку, чым сталы вучоны. Апрача гэтага, гурток можа згуртаваць працу і ня-членаў гуртка, але карысных для гуртка сваёй працай у кірунку выкананьня пастаўленых сабе гуртком задач. Самымі першымі членамі гуртка зьяўляюцца заснавальнікі, члены організацыйнага сходу, у ліку ня менш 5 асоб. Усе іншыя прымаюцца на чарговых агульных сходах па пісьмовай заяве іх аб гэтым. Членскія складкі вызначаюцца ў разьмеры, прынятым у раённым таварыстве
краязнаўства, членамі якога аўтоматычна залічаюцца члены гуртка. Калі раённае таварыства яшчэ не організавалася, агульны сход гуртка вызначае разьмер складак паводле свайго&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>926mbldy36432bvdqy40s1l31qv4zh0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/126</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126855</id>
    <revision>
      <id>293063</id>
      <timestamp>2026-07-18T15:46:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «погляду, а таксама вырашае і іншыя пытаньні, узгодніўшы іх у адпаведных пунктах з акруговым таварыствам краязнаўства.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Пасьля прыняцьця статуту прыдзецца абраць праўленьне і рэвізійную камісію гуртка. Першая абіраецца ў ліку ня менш 3-х асоб і 1...»</comment>
      <origin>293063</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5032" sha1="k09i6up14k442g0r5y0zyxdwfgq8dxo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;погляду, а таксама вырашае і іншыя пытаньні, узгодніўшы іх у адпаведных пунктах з акруговым таварыствам краязнаўства.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Пасьля прыняцьця статуту прыдзецца абраць праўленьне і рэвізійную камісію гуртка. Першая абіраецца ў ліку ня менш 3-х асоб і 1 кандыдата. Калі лік заснавальнікаў менш 7, рэвізійная камісія не абіраецца да павялічэньня ліку членаў гуртка, а яе абавязкі выконвае агульны сход, рэвізійныя матэрыялы якому дакладвае член гуртка па выбары агульнага сходу.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Урэшце, падпісваецца статут гуртка ў 3-х паасобніках ня менш, чым 5 заснавальнікамі. Краязнаўства нават больш
клясава, чым звычайная навука, і ў буржуазных старонах мае зусім іншыя краязнаўчыя задачы, а значыць, і формы, і
таму ў нас у кожнай краязнаўчай організацыі павінен быць захаваны пролетарскі клясавы характар, аб чым канечна трэба памятаць з самага пачатку дзейнасьці.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Падпісаны статут у 3-х паасобніках пры заяве і протоколе організацыйнага сходу разам з сьпісам заснавальнікаў пасылаецца ў райвыканком альбо акрвыканком на зацьверджаньне. Трэба заўважыць, каб гэты протокол, як і іншыя ў наступнай працы гуртка, меў поўныя даныя аб сходзе і загаловак: які сход (грамадзян, членаў прэзыдыму і г. д.), каго (в. Альшанікі, Астапаўскага гуртка краязнаўства і г. д.), нумар, дата (дзень,
месяц, год) сходу, лік прысутных і пералічэньне іх або дадатак сьпісу іх да протоколу; час адчыненьня і зачыненьня; месца; старшыня і сакратар; парадак дня; кароткі зьмест дакладаў, пытаньняў, якія пытаньні ўзьняты і хто іх паднімаў; пастановы і подпісы прэзыдыуму. Сьпіс заснавальнікаў павінен быць складзены па адпаведнай форме.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Калі заснавальнікаў вельмі шмат, лепш для посьпеху працы падпісаць статут і запоўніць сьпіс 5–7 чалавек, а іншых проста лічыць членамі гуртка. Для ўступленьня ў гурток таксама трэба запоўніць адпаведную анкету.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}У выпадку адмаўленьня ў зацьверджаньні статуту трэба падаць мотываваную скаргу ў Акруговы выканаўчы камітэт, лепш праз акруговае таварыства краязнаўства.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Адначасна з падачай статуту на зацьверджаньне праўленьне гуртка павінна паведаміць раённае таварыства краязнаўства
аб організаваньні гуртка, паслаць адбітак протоколу і сьпіс членаў; калі раённага таварыства няма, — акруговаму таварыству
краязнаўства. Адбіткі ўсіх папер павінны захоўвацца ў справах гуртка, якія спачатку складаюцца з сшытка протоколаў, сходаў і паседжаньняў, высланых папер, атрыманых папер прыбыткова выдатковага сшытка.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Пасьля організацыйнага аформленьня гурток павінен пачаць сваю працу, для чаго павінен быць укладзены пэўны плян і ўзгоднены з раённым таварыствам краязнаўства, а ў выпадку
адсутнасьці апошняга — акруговым. Першымі крокамі гуртка павінна быць уцягненьне ў свае шэрагі большага ліку асоб і&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k09i6up14k442g0r5y0zyxdwfgq8dxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/127</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126856</id>
    <revision>
      <id>293066</id>
      <timestamp>2026-07-18T16:04:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «популярызацыя краязнаўства сярод шырокіх колаў, а таксама падлік краязнаўчых сіл, устаноў і літаратуры. Пры гэтым трэба памятаць, што актыўнасьць яшчэ ня ёсьць продукцыйнасьць, а рух — дзеяньне, і што ў краязнаўчай справе павінен быць захаваны цалком...»</comment>
      <origin>293066</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5023" sha1="rwzo71fzmxpyec2cecinmvu52eqiwn0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;популярызацыя краязнаўства сярод шырокіх колаў, а таксама падлік краязнаўчых сіл, устаноў і літаратуры. Пры гэтым трэба памятаць, што актыўнасьць яшчэ ня ёсьць продукцыйнасьць, а рух — дзеяньне, і што ў краязнаўчай справе павінен быць захаваны цалком прынцып дабрахвотнасьці і поўная
сьвядомасьць задач гуртка пры ўступленьні ў яго шэрагі. Затым набывае асаблівую вагу так званая папярэдняя падрыхтоўка асоб, якіх пажадана ўцягнуць у гурток. Лепш мець
менш членаў гуртка і тую ці іншую працу гуртка, чым шмат членаў бяз працы гуртка.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}На першых часох і да таго, пакуль гэта не насьпее, ня варта дзяліцца на сэкцыі ў гуртку. Тады-ж, калі лік членаў і іншыя ўмовы дазволяць гэта, дык лепш за ўсё організаваць сэкцыі: культурна-гістарычную, прыродна-географічную і грамадзка-экономічную. У складзе апошніх, апрача таго, могуць працаваць пэўныя камісіі: бібліографічная, музэйная і да т. п.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Апрача краязнаўцаў, на Беларусі працуе шмат аматараў сьветазнаўства. Ім лепш за ўсё аб‘яднацца ў камісію сьветазнаўства прыродна-географічнай сэкцыі гуртка, ці проста пры гуртку.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Аб‘яднаўшы мясцовых краязнаўцаў, гурток складае частку раённага таварыства краязнаўства, бо ўсе члены гуртка лічацца членамі таварыства і маюць мэту дасьледваць пэўную частку раёну, а таварыства — увесь раён. Разам з тым у сваіх узаемаадносінах, як і наогул ва ўзаемаадносінах паміж краязнаўчымі
організацыямі, павінна заўсёды захоўвацца самастойнасьць краязнаўчых організацый меншага маштабу, з аднаго боку, і мэтодычнае, а часамі і організацыйнае кіраўніцтва організацый большага маштабу — з другога, пры адсутнасьці найменшага
элемэнту камандваньня і лепш за ўсё — самаахвотнай згодзе організацыі меншага маштабу прыняць гэта кіраўніцтва пад увагу.&lt;/br&gt;
{|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:1em; padding-left:0em&quot;
|&lt;center&gt;'''Раённае і акру-&lt;/br&gt;говае таварыствы&lt;/br&gt;краязнаўства.&lt;/br&gt;ЦБК.'''&lt;/center&gt;
|}
{{gap|2em}}Раённае таварыства краязнаўства мае мэтаю ўсебаковае вывучэньне і дасьледваньне свайго раёну і засноўваецца або ініцыятарамі з раённага цэнтру ў ліку ня менш 7 асоб, або сходам гурткоў краязнаўства данага раёну. Гэты сход вылучае з сябе заснавальнікаў, што дзейнічаюць таксама, як заснавальнікі гуртка. У іншым выпадку ініцыятыву скліканьня сходу павінен узяць на сябе адзін з гурткоў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Такім чынам, у раённым цэнтры — мястэчку, сяле — утвараецца краязнаўчая організацыя, якая мae заданьнем усебаковае
вывучэньне і дасьледваньне раёну. У склад яе ўваходзяць пераважна насельнікі гэтага цэнтру. Яна і носіць назву раённага таварыства краязнаўства. Дзеля таго, што ў гурткох краязнаўства можа быць вельмі мала асоб, якія ўмелі-б з мэтодычнага боку належна наладзіць справу вывучэньня свае
тэрыторыі, а ў раённым цэнтры мала сіл для непасрэднай&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rwzo71fzmxpyec2cecinmvu52eqiwn0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/128</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126857</id>
    <revision>
      <id>293072</id>
      <timestamp>2026-07-18T16:18:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «працы ў розных куткох раёну — існаваньне неаб‘яднаных організацыйна гурткоў і організацыі раённага цэнтру было-б немэтазгодна. Таму статуты, прадугледжваючы гэта, устанаўляюць з самага пачатку заснаваньня аўтоматычнае залічэньне ўсіх сяброў гуртк...»</comment>
      <origin>293072</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5049" sha1="bijefnrad7p1lvx8hsocq5kmvxkgf8c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;працы ў розных куткох раёну — існаваньне неаб‘яднаных організацыйна гурткоў і організацыі раённага цэнтру было-б немэтазгодна. Таму статуты, прадугледжваючы гэта, устанаўляюць з самага пачатку заснаваньня аўтоматычнае залічэньне ўсіх сяброў гурткоў у члены раённага таварыства краязнаўства і пэўную залежнасьць дзейнасьці гурткоў ад дзейнасьці таварыства. У выніку гэтага таварыства складаецца з членаў, якія прыняты агульнымі сходамі гурткоў або організацыі раённага цэнтру, а організацыйна складаецца — з гурткоў і аб‘яднаньня раённага цэнтру, якое ў сваю чаргу, калі ёсьць на гэта адпаведныя ўмовы, складаецца з сэкцый: культурна-
гістарычнай, прыродна-географічнай і грамадзка-экономічнай.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Адсюль відаць, што гурток зьяўляецца першапачатковай краязнаўчай організацыяй пераважна для здабытку матэрыялаў, а раённае таварыства краязнаўства — першпачатковай краязнаўчай організацыяй, што можа выконваць увесь краязнаўчы процэс: зьбіраньне і падлік нагляданьняў і фактаў, клясыфікацыю i сыстэматызацыю іх, аналіз і ўстанаўленьне сувязі паміж зьявамі і фактамі, навуковы сынтэз і практычныя вывады з працы. Калі часамі сваіх навуковых сіл у раённым таварыстве для гэтага ня хопіць — яно зможа організаваць сабе дапамогу навуковых сіл іншых мясцовасьцяй. Такіх мажлівасьцяй
гурткі краязнаўства часьцей за ўсё ня могуць мець.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Узаемаадносіны раённага таварыства з акруговым грунтуюцца на задачах вывучэньня данага раёну даным мясцовым таварыствам краязнаўства, паводле зацьверджанага агульным сходам яго ці раённай краязнаўчай конфэрэнцыяй пляну.
Заданьні акруговага таварыства краязнаўства ня могуць выходзіць з межаў гэтага пляну і парушаць яго. Паколькі-ж акруговае таварыства мае мэтаю ўсебаковае вывучэньне і дасьледваньне ўсёй акругі, а значыць, і гэтага раёну, яно ня можа не дапамагаць працы раённага таварыства, здабыткі якога пойдуць на карысьць працы яго-ж. Значыць, раённае таварыства кіруецца акруговым і пераважна шляхам коордынацыі і ўвязкі сваёй дзейнасьці з акруговым, a таксама дзейнасьці апошняга з раённым. Гэта лягчэй за ўсё будзе рабіць на акруговых і раённых краязнаўчых конфэрэнцыях.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Акруговае таварыства краязнаўства складаецца з заснавальнікаў, што дзейнічаюць, як і заснавальнікі гуртка, і ўсіх грамадзян, прынятых агульным сходам членаў таварыства, якія
жывуць у акруговым горадзе. Апрача апошніх, у таварыстве могуць быць члены, якія жывуць і на акрузе, або нават далёка па-за межамі яе і быць прысутнымі на сходах ня могуць.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Калі гурткі адлічаюць пэўную частку сваіх членскіх складак на карысьць раённых таварыстваў, дык апошнія ў стасунку да акруговага таварыства гэтага ня робяць, бо іх члены не зьяўляюцца членамі акруговага таварыства без абраньня
сходам апошняга.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bijefnrad7p1lvx8hsocq5kmvxkgf8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/129</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126858</id>
    <revision>
      <id>293073</id>
      <timestamp>2026-07-18T16:25:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}Праўленьне акруговага таварыства краязнаўства абіраецца акруговай краязнаўчай конфэрэнцыяй, зважаючы на тое, што яно павінна будзе кіраваць дзейнасьцю таварыства, якое вывучае акругу, а значыць, і зносіцца з раённымі таварыствамі краязнаўств...»</comment>
      <origin>293073</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4644" sha1="mjme8jqxu7n8fzu3j4w01q7s5owby3x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Праўленьне акруговага таварыства краязнаўства абіраецца акруговай краязнаўчай конфэрэнцыяй, зважаючы на тое, што яно павінна будзе кіраваць дзейнасьцю таварыства, якое
вывучае акругу, а значыць, і зносіцца з раённымі таварыствамі краязнаўства, коордынуючы сваю дзейнасьць з імі. Яно павінна карыстацца аўторытэтам і падмогаю раённых таварыстваў краязнаўства.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Трэба клапаціцца, каб ня было камандваньня раённымі таварыствамі з боку акруговага, бо ў такой справе, як краязнаўства, дабрахвотнасьць працы зьяўляецца канечнай умовай посьпеху. А конфэрэнцыі, разам з тым, павінны зьяўляцца цэмантам, што зьвязвае працу раённых таварыстваў з акруговымі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Акруговае таварыства складаецца з сэкцый: культурна-гістарычнай, прыродна-географічнай і грамадзка-экономічнай, а таксама яўрэйскай і польскай і іншых нацыянальных меншасьцяй, прычым апошнія сэкцыі працуюць звычайнымі мэтодамі пераважна па вывучэньні сваёй нацыянальнасьці і ўзаемаадносін з яе атачэньнем на тэрыторыі акругі. Калі будуць адпаведныя ўмовы, такія сэкцыі нацыянальных меншасьцяй могуць організоўвацца і ў раённых таварыствах краязнаўства.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Іншыя дэталі організацыі акруговага таварыства краязнаўства відаць з статуту.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Складаючыся з гурткоў і раённых і акруговых таварыстваў краязнаўства, краязнаўчая сетка падлічваецца, яднаецца і кіруецца цэнтральным бюро краязнаўства пры Інстытуце беларускай культуры. Бюро дасьледчай і навуковай працы амаль не вядзе, чым значна адрозьніваецца ад іншых краязнаўчых організацый, якія такую працу організуюць у межах раёну, акругі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Цэнтральнае бюро краязнаўства мае мэтай:&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}а) падлік краязнаўчай працы ў БССР;&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}б) дапамогу мясцовым таварыствам, гуртком, музэям, бібліотэкам, архівам і інш. краязнаўчым організацыям і ўстановам у іх навукова-дасьледчай працы, а таксама набліжэньне гэтай працы да чарговых практычных задач культурнага і гаспадарчага будаўніцтва;&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}в) распрацоўку мэтодычных краязнаўчых пытаньняў;&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}г) пашырэньне краязнаўчай сеткі БССР;&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}д) выяўленьне найбольш важных чарговых пытаньняў мясцовага краязнаўства, на якіх павінна быць сконцэнтравана ўвага
пры ўкладаньні плянаў навуковых прац па акругах;&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}е) популярызацыя ідэй краязнаўства ў мэтах прыцягненьня да краязнаўчай справы шырокіх колаў працоўных;&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}з) організацыю і правядзеньне краязнаўчых зьездаў і пленумаў і падрыхтоўку матэрыялаў да іх у агульна-рэспубліканскім маштабе;&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}ё) накіраваньне працы краязнаўчых організацый БССР;&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mjme8jqxu7n8fzu3j4w01q7s5owby3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/130</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126859</id>
    <revision>
      <id>293074</id>
      <timestamp>2026-07-18T16:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{Няма выявы}}»</comment>
      <origin>293074</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="4du9nhwohu7ik49thirzxx3s6v04569" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Няма выявы}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4du9nhwohu7ik49thirzxx3s6v04569</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/131</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126860</id>
    <revision>
      <id>293075</id>
      <timestamp>2026-07-18T17:02:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}ж) кіраўніцтва акруговымі і раённымі краязнаўчымі конфэрэнцыямі.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Для ажыцьцяўленьня гэтых мэт Цэнтральнае бюро краязнаўства выдае друкаваныя пэрыодычныя органы розныя працы па організацыйных і навукова-краязнаўчых пытаньнях, мае пра...»</comment>
      <origin>293075</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4962" sha1="eyltyn0cvytxabgsw2kfus4gc1aysz0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}ж) кіраўніцтва акруговымі і раённымі краязнаўчымі конфэрэнцыямі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Для ажыцьцяўленьня гэтых мэт Цэнтральнае бюро краязнаўства выдае друкаваныя пэрыодычныя органы розныя працы па організацыйных і навукова-краязнаўчых пытаньнях, мае права організаваць склады сваіх выданьняў, бібліотэкі і розныя навукова-дапаможныя ўстановы, курсы па падрыхтоўцы і перападрыхтоўцы працаўнікоў па краязнаўству, прычым усю працу па пытаньнях школьнага краязнаўства Цэнтральнае бюро краязнаўства ўзгадняе з Народным камісарыятам асьветы.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Краязнаўства наскрозь дыялектычна: учарашнія задачы супярэчаць сёньнешнім, заўтрашнія сынтэзуюць сёньнешнія і ўчарашнія і г. д. У разгортваньні краязнаўчай працы трэба гэта заўсёды памятаць і не застываць на пэўнай ступені свайго разьвіцьця. Затым даныя меркаваньні ў большасьці адбіваюць сёньнешні стан справы і вызначаюць прастор разьвіцьцю яе на нядоўгі час. Толькі тады, калі разьвіцьцё краязнаўства дасьць магчымасьць канчатковага краязнаўчага раёнаваньня стараны, можна будзе ўстанавіць больш акрэсьлена і формы краязнаўчых організацый і іх узаемаадносіны.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Бясспрэчна, што краязнаўчыя аб‘яднаньні, згрупаваўшы ў сваіх шэрагах мясцовых працаўнікоў, якія жадаюць вывучаць i дасьледваць свой край, ня могуць самі адасобіцца ад працы іншых організацый і ўстаноў. Краязнаўчыя аб‘яднаньні павінны заняць пэўнае месца сярод іх у мясцовым жыцьці.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}У першую чаргу таварыства павінна зьвязацца з дзейнасьцю ўстаноў народнай асьветы. Школы, маючы заданьнем адукаваць дзяцей на вывучэньні мясцовага жыцьця, пры належным кіраўніцтве могуць даць каштоўны матэрыял краязнаўчым аб‘яднаньням. Апошнія могуць у тым ці іншым выглядзе зьвярнуць гэты і даць новы апрацаваны матэрыял для карыстаньня школай. Хаты-чытальні, нардамы, клюбы і г. д., карыстаючыся вынікамі вывучэньня краю для плякатаў, дыяграм і г. д., a таксама
бяручы іх за выходны пункт у сваіх гутарках, лекцыях, пры жаданьні могуць дапамагчы зборам цікавых расьлін, казюлек
і інш. праз сваіх кліентаў, запаўненьнем анкет і да т. п.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Плянавыя дзяржаўныя ўстановы ня могуць не грунтаваць свае працы на дасьледваньнях краязнаўчых аб‘яднаньняў, а
апошнія ў пэўнай ступені не абыйдуцца без матэрыялаў першых.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Аддзелы асьветы, зямляробства і г. д. у сваёй бягучай працы ўвесь час павінны грунтавацца на веданьні краю, які
вывучае пры іх дапамозе і часамі на іх матэрыялах краязнаўчая організацыя.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Гісторыя мясцовага профэсіянальнага руху, мажлівасьць скарыстаньня пэўнага ліку работнікаў у даным краі, беспрацоўе ў гістарычнай пэрспэктыве і інш. пытаньні ня могуць ня цікавіць профэсіянальныя і краязнаўчыя аб‘яднаньні і не выклікаць сувязі ў іх дзейнасьці.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eyltyn0cvytxabgsw2kfus4gc1aysz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/132</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126861</id>
    <revision>
      <id>293076</id>
      <timestamp>2026-07-18T17:14:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{gap|2em}}Грамадзкія організацыі таксама не павінны заставацца бяз сувязі з краязнаўчымі аб‘яднаньнямі. Коопэрацыйныя аб‘яднаньні ўжо давялі аб канечнай патрэбе сувязі з краязнаўчымі супольнымі выданьнямі і інш. працаю ў РСФСР.&lt;/br&gt; {{gap|2em}}Урэшце, краязн...»</comment>
      <origin>293076</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4954" sha1="l4o9xrhjxg80atmzt96g5gbe7titebs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{gap|2em}}Грамадзкія організацыі таксама не павінны заставацца бяз сувязі з краязнаўчымі аб‘яднаньнямі. Коопэрацыйныя аб‘яднаньні ўжо давялі аб канечнай патрэбе сувязі з краязнаўчымі супольнымі выданьнямі і інш. працаю ў РСФСР.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Урэшце, краязнаўства клясавае да канца, як мы ўжо раз успаміналі; яно ня можа ня зьвязвацца з партыйнымі організацыямі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Музэі, архівы, бібліотэкі, навукова-дасьледчыя інстытуцыі цалком родныя краязнаўчаму аб‘яднаньню і канечнасьць сувязі з імі не патрабуе довадаў.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Як адзін чалавек ня можа жыць і дзейнічаць сам па сабе, a мае супольнікаў, прыхільнікаў і г. д., так і краязнаўчыя
аб‘яднаньні, радзіўшыся і займаючы першае месца ў мясцовым жыцьці, павінны знайсьці як найбольшы лік сваіх супольнікаў, супрацоўнікаў, прыяцеляў і г. д., каб лягчэй дасягнуць сваіх мэт. Нашы-ж савецкія, грамадзкія і іншыя ўстановы і організацыі не павінны забывацца, што краязнаўчая організацыя — пэўнае зьвяно мясцовага жыцьця, а „моц ланцуга роўна моцы самага слабога зьвяна яго“.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Краязнаўчы рух паказаных організацыйных форм цалком дапушчае мажлівасьць вольнага і пасьпяховага самаразьвіцьця, асабліва пры тым росьце актыўнасьці селяніна, работніка, вучня і працоўнага інтэлігента, які зараз наглядаецца.
{|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:1em; padding-left:0em&quot;
|&lt;center&gt;'''Краязнаўчыя&lt;/br&gt;організацыі ў&lt;/br&gt;асьветных уста-&lt;/br&gt;новах.'''&lt;/center&gt;
|}
{{gap|2em}}Неабходна прывыкнуць адрозьніваць асьветнае краязнаўства, што скарыстоўвае або краязнаўчы процэс (школа), або вынікі яго (хата-чытальня, музэй) у сваіх асьветных мэтах, ад
краязнаўства, працы краязнаўчых організацый, што тэрыторыяльна знаходзяцца ў асьветных установах — школах, хатах-чытальнях і да т. п., але маюць мэтаю дасьледваньне і вывучэньне свайго краю сіламі сваіх членаў, а ня данай установы, як і іншыя звычайныя краязнаўчыя організацыі.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Асьветнае краязнаўства — прымусовае і працуе па пэўных програмах працы школы, хаты-чытальні і г. д. Вучань ня можа адмовіцца ад працы па гэтай програме, як хатнік — ад працы на аснове краязнаўства — у хаце чытальні. Краязнаўчая-ж праца ў краязнаўчых аб‘яднаньнях, што знаходзяцца ў асьветных
установах — цалком самаахвотная, як і ў іншых краязнаўчых організацыях.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Краязнаўчыя організацыі, якія знаходзяцца ў культурна-асьветных установах, як хаты-чытальні, народныя дамы і да т. п., могуць для сваіх гурткоў узяць статут звычайнага гуртка краязнаўства.&lt;/br&gt;
{{gap|2em}}Адносна краязнаўчых гурткоў у школах часамі прыходзіцца чуць довады, што іх ня трэба, што школьнае краязнаўства
ніякіх організацыйных форм, апрача звычайнай працы клясы, не дапушчае, што нават шкодна організаваць гурткі краязнаўства, калі програма вымагае працы на падставе вывучэньня&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l4o9xrhjxg80atmzt96g5gbe7titebs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/133</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126862</id>
    <revision>
      <id>293077</id>
      <timestamp>2026-07-18T17:20:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «краю. Кажуць, што існаваньне гурткоў можа шкодна адбіцца на звычайнай працы школы, бо будзе выклікаць думку, што ня школа, а гурток аматараў павінен вывучаць свой край і г. д. Але трохі падумаўшы, кожны з такіх працаўнікоў убачыць, {{яма выявы}} што прымусо...»</comment>
      <origin>293077</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="798" sha1="hcuvli5sixaby82z10hcq95ijirwvpn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;краю. Кажуць, што існаваньне гурткоў можа шкодна адбіцца на звычайнай працы школы, бо будзе выклікаць думку, што ня школа, а гурток аматараў павінен вывучаць свой край і г. д. Але трохі падумаўшы, кожны з такіх працаўнікоў убачыць,
{{яма выявы}}
што прымусовае вывучэньне па програме мае дыдактычныя мэты, тады, як праца гуртка мае мэтаю вынік працы (а не процэс яе) і задаваленьне патрэбы вольнай дабраахвотнай {{перанос пачатак|твор|часьці}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hcuvli5sixaby82z10hcq95ijirwvpn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293078</id>
      <parentid>293077</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T17:20:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <origin>293078</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="800" sha1="hqjqxbzi636jp2bletrdxwf3dc60w8z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;краю. Кажуць, што існаваньне гурткоў можа шкодна адбіцца на звычайнай працы школы, бо будзе выклікаць думку, што ня школа, а гурток аматараў павінен вывучаць свой край і г. д. Але трохі падумаўшы, кожны з такіх працаўнікоў убачыць,
{{Няма выявы}}
што прымусовае вывучэньне па програме мае дыдактычныя мэты, тады, як праца гуртка мае мэтаю вынік працы (а не процэс яе) і задаваленьне патрэбы вольнай дабраахвотнай {{перанос пачатак|твор|часьці}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hqjqxbzi636jp2bletrdxwf3dc60w8z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/134</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126863</id>
    <revision>
      <id>293079</id>
      <timestamp>2026-07-18T17:30:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|твор|часьці}}. Задачы блізкія, але розныя. Пашкодзіць програмнай працы гурток ня можа, як ня шкодзіць вывучэньню літаратуры гурток аматараў творчасьці Я. Коласа, Я. Купалы або іншы. Гурткі, што дапаўняюць заняткі ў клясе, ня лічацца намі гу...»</comment>
      <origin>293079</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5059" sha1="bv8l5r70jon31w7pz86tvexz09w0618" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|твор|часьці}}. Задачы блізкія, але розныя. Пашкодзіць програмнай
працы гурток ня можа, як ня шкодзіць вывучэньню літаратуры гурток аматараў творчасьці Я. Коласа, Я. Купалы або іншы.
Гурткі, што дапаўняюць заняткі ў клясе, ня лічацца намі гурткамі, а групамі для больш дасканалай прапрацоўкі лекцый. Апрача вышэйпаказанага, краязнаўства ня можа адмовіцца ад такога вялікага ліку актыўных дасьледчыкаў, як вучнёўская і студэнцкая моладзь.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}На самай справе довады праціўнікаў гурткоў краязнаўства ў навучальных установах грунтуюцца па прывычцы ня мець нічога ў школе, што-б любіла і вывучала мясцовы край, прывычцы дэнацыяналізатарскай.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Разам з тым, тутака мы маем пераважна аднолькавы склад членаў, спэцыфічнасьць існаваньня пры навучальнай установе і г. д. і таму статут для гэткіх гурткоў крыху зьменены. З тае прычыны, што ў сямігодцы, тэхнікуме, курсах і вышэйшай
школе зноў жа розны склад членаў, гэты статут мае адпаведныя адценьні для кожнага віду навучальных устаноў.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Гурток пры сямігодцы, складаючыся з вучняў і працаўнікоў школы, падпарадкаваны школьнай радзе і ў сваёй дзейнасьці кіруецца раённым, а калі знаходзіцца ў акруговым горадзе — акруговым таварыствам краязнаўства. Сам статут гуртка краязнаўства сямігодкі, школы сялянскай моладзі і да т. п. установы добра вызначае сваю структуру і функцыі, чаму на гэтым ня спыняемся.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}У той час, як члены гуртка сямігодкі пераважна з аднаго раёну або гораду, члены гурткоў тэхнікумаў, асабліва адзіных, як агрономічна-пэдагогічны, лясны і інш. — з розных месц Беларусі, таму гурткі тэхнікумаў маюць мэтаю зьбіраньне і апрацоўку матэрыялаў як з свае акругі, так і з іншых краёў і, падпарадкуючыся радзе свайго тэхнікуму, курсаў і да т. п., кіруюцца мясцовым акруговым таварыствам краязнаўства і зносяцца пры патрэбе з Цэнтральным бюро краязнаўства. У іншым статут гуртка амаль-што падобны да статуту гуртка сямігодкі.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Організацыя пры вышэйшай школе, складаючыся пераважна з членаў з няскончанай вышэйшай асьветай, таксама з розных куткоў Беларусі, маючы поўную мажлівасьць сталай навуковай працы, носіць назву таварыства пры вышэйшай школе, зацьвярджаецца праўленьнем гэтай вышэйшай школы і ў сваёй дзейнасьці кіруецца Цэнтральным бюро краязнаўства, як і акруговае таварыства краязнаўства. Дэталі статуту таварыства бадай таксама не адрозьніваюцца ад статуту папярэдніх гурткоў.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Школьныя краязнаўчыя організацыі, маючы дапасаваныя да сваіх умоў адценьні статуту, займаюць сваё месца ў краязнаўчым руху, прыблізна, паводле асноўнай схэмы — гурток краязнаўства звычайны і гурток сямігодкі, раённае таварыства краязнаўства і гурток тэхнікуму і акруговае таварыства краязнаўства пры вышэйшай школе.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bv8l5r70jon31w7pz86tvexz09w0618</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/135</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126864</id>
    <revision>
      <id>293080</id>
      <timestamp>2026-07-18T17:39:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Адносна сувязі краязнаўчых організацый, якія тэрыторыяльна знаходзяцца ў асьветных установах, можна сказаць тое самае, што было сказана пра сувязь звычайных краязнаўчых організацый. Неабходна толькі падкрэсьліць найбольшую патрэбу сув...»</comment>
      <origin>293080</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4861" sha1="h6ypt7k1ubtxuu5z05b2mrm8hx7vzui" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Водступ|2|em}}Адносна сувязі краязнаўчых організацый, якія тэрыторыяльна знаходзяцца ў асьветных установах, можна сказаць тое самае, што было сказана пра сувязь звычайных краязнаўчых організацый. Неабходна толькі падкрэсьліць найбольшую патрэбу сувязі з раённым або акруговым таварыствам краязнаўства, ці Цэнтральным бюро краязнаўства — для таварыстваў у вышэйшых школах.
{|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:1em; padding-left:1em&quot;
|&lt;center&gt;'''Краязнаўчыя аб‘-&lt;/br&gt;яднаньні ў проф-&lt;/br&gt;саюзных організа-&lt;/br&gt;цыях.'''&lt;/center&gt;
|}
{{Водступ|2|em}}Асобных краязнаўчых організацый, якія-б ядналі членаў таго ці іншага профэсыянальнага саюзу для краязнаўчай працы, засноўваць ня варта. Члены профэсіянальных організацый павінны ўваходзіць у звычайныя гурткі і таварыствы краязнаўства, што працуюць на данай тэрыторыі. Але часамі могуць спаткацца сваеасаблівыя ўмовы, якія прымусяць заснаваць пры профэсіянальнай організацыі краязнаўчы гурток.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}У склад яго ўвойдуць усе актыўныя працаўнікі данага профэсіянальнага саюзу, якія ўжо, дзякуючы асаблівасьцям сваёй спэцыяльнасьці, будуць вывучаць пэўныя об‘екты дасьледваньня краю, а ня ўвесь край цалком. Так, у акруговых гарадох пры доктарскіх сэкцыях саюзу мэдсанпрацы ў апошні час пачалі організоўвацца такія гурткі краязнаўства. Нормальным статутам для іх зьяўляецца статут прыняты ва ўсіх іншых гурткох краязнаўства. Галоўнымі задачамі гурткоў пры доктарскіх сэкцыях зьяўляюцца:&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}а) консультацыйная дапамога гуртком і таварыствам краязнаўства ў галіне сваёй спэцыяльнасьці;&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}б) уласная краязнаўчая праца пераважна ў галіне мэдычна-
санітарнага вывучэньня залюдненых месц.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Адпаведна гэтым мэтам, вызначаным мэдыцынскім консультацыйным бюро пры Цэнтральным бюро краязнаўства,
ім-жа вылучаны і асноўныя об‘екты мэдычна-санітарнага вывучэньня, а ўласна:&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}а) вывучэньне фізычнага стану, хваравітасьці і сьмяротнасьці насельніцтва;&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}б) вывучэньне пануючых эпідэмічных і соцыяльных хвароб;&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}в) вывучэньне лекавай дапамогі, лекавых расьлін, народнае
мэдыцыны;&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}г) вывучэньне агульнага санітарнага дабрабыту залюдненых месц (кватэрных умоў, вадазабясьпечаньня, карыстаньня лазьнямі, санітарных умоў школ і інш.);&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}д) вывучэньне санітарна-бытавых умоў.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Дзейнасьць гэтых гурткоў краязнаўства пры доктарскіх сэкцыях павінна мець цесную сувязь з працаю мясцовых акруговых таварыстваў краязнаўства. Яна можа ажыцьцяўляцца
кіраўніком гуртка. Вышэйшым падлікавым і кіраўнічым органам для гэтых гурткоў зьяўляецца Цэнтральнае бюро краязнаўства і яго сэкцыі, камісіі і інш.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h6ypt7k1ubtxuu5z05b2mrm8hx7vzui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/136</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126865</id>
    <revision>
      <id>293081</id>
      <timestamp>2026-07-18T17:48:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Такім чынам, такія гурткі краязнаўства ў профсаюзных організацыях амаль нічым не адрозьніваюцца ад звычайных, апрача таго, што яднаюць працаўнікоў пераважна аднэй спэцыяльнасьці з гэтай прычыны вывучаюць пераважна блізкія да апошняй об...»</comment>
      <origin>293081</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5185" sha1="3d15x57t9g4l348cnsmm2xg0a4fte7m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Водступ|2|em}}Такім чынам, такія гурткі краязнаўства ў профсаюзных організацыях амаль нічым не адрозьніваюцца ад звычайных, апрача таго, што яднаюць працаўнікоў пераважна аднэй спэцыяльнасьці з гэтай прычыны вывучаюць пераважна блізкія да апошняй об‘екты дасьледваньня краю. Там, дзе значнага ліку асоб, жадаючых працаваць у такім гуртку, няма, г. зн.. па раёнах, яны і не засноўваюцца. Паасобныя працаўнікі ўваходзяць у склад мясцовай краязнаўчай організацыі.
{|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:1em; padding-left:0em&quot;
|&lt;center&gt;'''Організацыя пра-&lt;/br&gt;цы краязнаўцы.'''&lt;/center&gt;
|}
{{Водступ|2|em}}Для таго, каб краязнаўчы рух разьвіваўся пасьпяхова, неабходна, каб кожны член краязнаўчай сеткі добра ўяўляў сабе, што і як яму трэба рабіць.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Тое, што ўсякі краязнаўца: і асьветнік, і аматар, і дасьледчык, і практык і інш., для большых посьпехаў і лепшых умоў свае дзейнасьці павінен быць організаваны ў шэраг краязнаўчых аб‘яднаньняў, — не патрабуе довадаў. Але ўсякі краязнаўца павінен быць організованым сам па сабе, г. зн. працаваць паводле пляну, з разьлікам, контролюючы сваю працу. Толькі гэта дасьць мажлівасьць з меншай затратай сіл і часу
дасягнуць большых вынікаў. Праўда, перад усякай працай неабходна мэтодычна падрыхтаваць сябе да яе, бо інакш мала
паможа і організацыя свае працы. А падрыхтоўка сябе да працы — ужо першыя крокі організацыі яе.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Папершае, краязнаўца павінен сябе добра ўявіць, што ён такое сам, свае сілы, падругое, рэальна глядзець на свае ўмовы, ні недаацэньваючы, ні пераацэньваючы іх, і, патрэцяе, орыентавацца на чарговыя задачы савецкай грамадзкасьці. Будзе некарысна, калі мясцовы краязнаўца адразу возьмецца за дасьледваньне флёры ўсёй акругі, а вучоны, камандыраваны з цэнтру — заміж дасьледваньня асноўнага — за дасьледваньне дробязяй. Будзе няжыцьцёва, калі краязнаўца возьмецца за збор і ўкладаньне раённага слоўніка — працу, разьлічаную на многіх памочнікаў, а там няма спачуваньня гэтаму ні мясцовай адміністрацыі, ні шырокіх мас грамадзянства. Краязнаўца павінен утварыць умовы свае працы, аб гэтым ідзе гутарка, але для гэтага ён павінен перш за ўсё бачыць іх, што бывае не заўсёды. Урэшце, нерацыянальна будзе замкнуцца ў зьбіраньні прылад каменнага веку, калі неабходна самае элемэнтарнае дасьледваньне свайго балота для торфараспрацовак і г. д. Гэта зусім ня значыць, што, напр., ад культурна-гістарычнага вывучэньня свае мясцовасьці трэба адмовіцца, наадварот: наша мэта — усебаковае пазнаньне краю. Але кожны краязнаўца абавязкова павінен лічыцца з задачамі моманту.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Улічыўшы ўсё гэта, усякі краязнаўца павінен выбраць сабе тое, што ён можа рабіць і колькі ён можа зрабіць.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Колькасьць тэм для працы мясцовага краязнаўцы бязьмежна, як бязьмежна мясцовае жыцьцё. Выбраўшы сабе адну з іх, краязнаўца павінен паведаміць аб ёй праўленьне свайго&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3d15x57t9g4l348cnsmm2xg0a4fte7m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/137</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126866</id>
    <revision>
      <id>293082</id>
      <timestamp>2026-07-18T18:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «краязнаўчага аб‘яднаньня. Гэта ўхіліць мажлівасьць распрацоўкі аднай тэмы некалькімі краязнаўцамі ў той час, як іх вельмі мала, выкліча дапамогу праўленьня як у працы, так і ў рэалізацыі, г. зн. надрукаваньні яе.&lt;/br&gt; {{Водступ|2|em}}Пасьля выбару тэмы, краяз...»</comment>
      <origin>293082</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4923" sha1="56xmw36crld8g5hd92m572z7yqf102r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;краязнаўчага аб‘яднаньня. Гэта ўхіліць мажлівасьць распрацоўкі аднай тэмы некалькімі краязнаўцамі ў той час, як іх
вельмі мала, выкліча дапамогу праўленьня як у працы, так і ў рэалізацыі, г. зн. надрукаваньні яе.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Пасьля выбару тэмы, краязнаўца павінен укласьці плян свае працы. Пры гэтым павінна быць праведзена поўная організацыйная выразнасьць пляну, строгая сыстэма, парадак працы, экономія часу і сродкаў. Падлік працы і, урэшце, самакантроль павінны быць асноваю для гэтага пляну, ня кажучы ўжо пра рэальнасьць і орыентацыю на сучаснасьць. Для гэтага краязнаўца павінен на ўсім працягу сваей дзейнасьці выхоўваць сваю зоркасьць, пачуцьце меры часу і прастору,
упартасьць, рэалізм і бадзёрасьць, умець не сьпяшацца падлічаць сваю працу, разьмяркоўваць свой час і г. д. Як ідэал,
пажадана уменьне карыстацца пісьмом са скорасьцю гутаркі і, калі ня рысункам, дык фотоапаратам, або першым і другім. Пры ажыцьцяўленьні свайго пляну краязнаўца павінен працаваць сыстэматычна, ня кідаючыся на працу парывамі і ўкладаючыся па часу ў межы пляну, інакш будзе выхоўвацца расхлябанасьць і бязладны бег да мэты з пакалечаным ажыцьцяўленьнем яе, або зусім наадварот — адыход у бок ад мэты. Апошняя павінна быць заўсёды ў полі зроку, бо яна цёнгля мяняецца: калі галоўнае выканана другараднае становіцца
галоўным, трэцяраднае займае месца другараднага і г. д. Ясна, што трэба пачынаць з галоўнага, захоўваючы парадак — што пасьля чаго рабіць, што зрабіць хутчэй, а чаго зусім не рабіць. Ня трэба ніколі блытацца з дробязямі і пагразаць у іх.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Для ажыцьцяўленьня пастаўленага сабе заданьня краязнаўца павінен вылучыць пэўнае месца на гэта ў сваім бюджэце часу. Мясцовыя ўстановы і організацыі, якія зацікаўлены ў грамадзкай працы данага краязнаўцы, павінны ведаць, што ён узяўся за выкананьне пэўнай краязнаўчай працы, каб не перашкаджаць іншай, менш карыснай, нагрузкай, часамі і дапамагаць нават матэрыяльна. Ясна, што ў агульным маштабе самаорганізаваньня краязнаўца не забудзецца на самае галоўнае
утварэньне спрыяючых працы ўмоў. Пры апошніх значна скароціцца час на падрыхтоўчую працу, якая займае часу ў некалькі разоў больш, чым само напісаньне працы.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Першым этапам працы краязнаўцы павінна быць азнаямленьне з адпаведнаю пытаньню дасьледваньня мэтодычнаю літаратураю: мэтодыкаю, інструкцыямі і г. д. Першапачатковымі падручнікамі будуць „Наш Край“, „Познание местного края“ і „Как изучить свой край“, якія ЦБК разаслала ўсім раённым краязнаўчым таварыствам. Пэўную дапамогу могуць даць мясцовыя і цэнтральныя навукова-краязнаўчыя організацыі: раённае і акруговае, таварыства па вывучэньню Беларусі (Горкі, Аршанскае акругі), музэй і г. д.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>56xmw36crld8g5hd92m572z7yqf102r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Краязнаўства (1929)/Сучасны стан краязнаўства</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126867</id>
    <revision>
      <id>293083</id>
      <timestamp>2026-07-18T18:10:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Сучасны стан краязнаўства  | аўтар     = Мікалай Каспяровіч  | год       = 1929 год  | пераклад  =   | секцыя    = Гістарычная праца  | папярэдні = [[Краязнаўства (1929)/Краязнаўства|Краязнаўства]]  | наступны  = Краязнаўства (1929)/Організацыя краязнаў...»</comment>
      <origin>293083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="726" sha1="o0jri3irbj2ydhjlwk18rxoafbhqbg2" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Сучасны стан краязнаўства
 | аўтар     = Мікалай Каспяровіч
 | год       = 1929 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Гістарычная праца
 | папярэдні = [[Краязнаўства (1929)/Краязнаўства|Краязнаўства]]
 | наступны  = [[Краязнаўства (1929)/Організацыя краязнаўчага руху|Організацыя краязнаўчага руху]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Краязнаўства (1929).pdf&quot; from=&quot;74&quot; to=&quot;122&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>o0jri3irbj2ydhjlwk18rxoafbhqbg2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293085</id>
      <parentid>293083</parentid>
      <timestamp>2026-07-18T18:10:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <origin>293085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="808" sha1="ld6wk9w1y3r60hmgqsrh8neem4rsxq5" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Сучасны стан краязнаўства
 | аўтар     = Мікалай Каспяровіч
 | год       = 1929 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Гістарычная праца
 | папярэдні = [[Краязнаўства (1929)/Краязнаўства, яго задачы і гісторыя|Краязнаўства, яго задачы і гісторыя]]
 | наступны  = [[Краязнаўства (1929)/Організацыя краязнаўчага руху|Організацыя краязнаўчага руху]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Краязнаўства (1929).pdf&quot; from=&quot;74&quot; to=&quot;122&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>ld6wk9w1y3r60hmgqsrh8neem4rsxq5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/138</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126868</id>
    <revision>
      <id>293087</id>
      <timestamp>2026-07-18T18:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Першаю задачаю, якую павінен вырашыць краязнаўца пры распрацоўцы свае тэмы, заданьня, зьяўляецца выяўленьне і падлік усяго таго, што ўжо зроблена па гэтаму пытаньню да гэтага часу. Было-б неразумна і неэкономна распачынаць працу з самага п...»</comment>
      <origin>293087</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4942" sha1="ckqfz0mcptg5dlnyhn9o4c4mv5ga7bp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Водступ|2|em}}Першаю задачаю, якую павінен вырашыць краязнаўца пры распрацоўцы свае тэмы, заданьня, зьяўляецца выяўленьне і падлік усяго таго, што ўжо зроблена па гэтаму пытаньню да гэтага часу. Было-б неразумна і неэкономна
распачынаць працу з самага пачатку, паўтараць тое, што зрабілі іншыя, паўтараць памылкі гэтых іншых і г. д. Трэба выявіць, што надрукована ў паасобных выданьнях, часопісях і газэтах па гэтаму пытаньню, што напісана, але яшчэ не апублікавана, дзе яно знаходзіцца і як ім карыстацца. Словам, трэба ўкласьці бібліографію пытаньня. Дапамагчы ў гэтай
справе можа праўленьне мясцовай краязнаўчай організацыі, а таксама Беларуская дзяржаўная бібліотэка. Цікавыя бібліографічныя даведкі можна часамі знайсьці і ў „Нашым Краі“ і ў спэцыяльных бібліографічных паказчыках i падобных ім выданьнях.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Выявіўшы, падлічыўшы і пазнаёміўшыся з тым, што напісана па абранаму пытаньню вывучэньня, краязнаўца высьветліць свой адпраўны пункт. Часьцей за ўсё гэта будзе праверка некаторых вывадаў і вестак папярэднікаў, а таксама, пры патрэбе, і выпраўленьне іх. Адначасна з гэтым, ці нават раней краязнаўца распачне пастаянныя плянавыя нагляданьні, збор фактаў, выбарку вестак ва ўстановах і архівах, запіс вусных вестак, збор рэчавага матэрыялу і г. д., адпаведна сваім заданьням. Калі апошнія будуць вымагаць, прыдзецца пазнаёміцца з ужо сабранымі колекцыямі, рэчавымі матэрыяламі ў музэях ці ў прыватных асоб. Пры гэтым зборы матэрыялаў абавязкова робіцца і фіксацыя яго: апісаньне, фотографаваньне,
зарысоўка і г. д.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Было-б неэкономна рабіць усё самому, ды часамі гэта і нельга. Падругое — кожны краязнаўца павінен мець вучняў у сваёй справе. Значыць, неабходна з самага пачатку дзейнасьці пачаць падбор сваіх корэспондэнтаў, памочнікаў. Ясна, што загадам тут ня можна нічога зрабіць, бо краязнаўства грунтуецца на самахвотным сьвядомым жаданьні працаваць. Таму вывучэньне пэўнага пытаньня павінна быць зьвязана з інтарэсамі корэспондэнтаў, памочнікаў; павінна быць выклікана зацікаўленасьць да яго, жаданьне выканаць заданьне краязнаўцы. Каб гэта зрабіць трэба ведаць сваіх памочнікаў, іх імкненьне, жаданьні і г. д.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Ясна, што ўвесь час трэба інструктаваць, вучыць сваіх памочнікаў, галоўным чынам, паказам, каб атрымалася добраякасная дапамога. Калі праца гатова, у ёй павінна быць пералічана, {{абмылка|ах|ад}} каго і якую, хоць бы самую малую, дапамогу атрымаў краязнаўца. Толькі такім чынам ён зможа большую часьць пераважна тэхнічнай працы перакласьці на другіх, пакінуўшы за сабой коордынуючую, аб‘яднаўчую і г. д. ролю. Краязнаўцу выгодна, бо экономяцца яго сілы, а памочнікам выгодна, бо яны вучацца ад яго працаваць і за іх працаю захоўваецца&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ckqfz0mcptg5dlnyhn9o4c4mv5ga7bp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Краязнаўства (1929)/Організацыя краязнаўчага руху</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126869</id>
    <revision>
      <id>293088</id>
      <timestamp>2026-07-18T18:12:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gleb Leo</username>
        <id>2440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{загаловак  | назва     = Організацыя краязнаўчага руху  | аўтар     = Мікалай Каспяровіч  | год       = 1929 год  | пераклад  =   | секцыя    = Гістарычная праца  | папярэдні = [[Краязнаўства (1929)/Сучасны стан краязнаўства|Сучасны стан краязнаўства]]  | наступны  = Краязнаў...»</comment>
      <origin>293088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="809" sha1="byi5j0amq2y73ki9w5nxjp6ppg2tu40" xml:space="preserve">{{загаловак
 | назва     = Організацыя краязнаўчага руху
 | аўтар     = Мікалай Каспяровіч
 | год       = 1929 год
 | пераклад  = 
 | секцыя    = Гістарычная праца
 | папярэдні = [[Краязнаўства (1929)/Сучасны стан краязнаўства|Сучасны стан краязнаўства]]
 | наступны  = [[Краязнаўства (1929)/Першыя крокі краязнаўчай організацыі|Першыя крокі краязнаўчай організацыі]]
 | анатацыі  = 
}}

{{Выроўніваньне-пачатак}}
&lt;pages index=&quot;Краязнаўства (1929).pdf&quot; from=&quot;123&quot; to=&quot;140&quot; /&gt;
{{Выроўніваньне-канец}}</text>
      <sha1>byi5j0amq2y73ki9w5nxjp6ppg2tu40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/139</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126870</id>
    <revision>
      <id>293089</id>
      <timestamp>2026-07-18T18:13:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>293089</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4952" sha1="s5epajgvrnymvm7svx6a61nn0nkflxe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;іх імя. Слабейшы краязнаўца памагае мацнейшаму і наадварот,
пачынаючы гэта кола ад няпісьменнага селяніна і канчаючы
профэсарам.
Ур
&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Урэшце, каб мець пажаданы водгук ад масы памочнікаў,
трэба ўтварыць пэўнае грамадзкае зданьне навокал свае працы.
Для гэтага трэба апавясьціць праз мясцовы друк аб сваіх
задачах, значэньні працы і ўвесь час інформаваць аб ходзе
працы. Трэба навучыцца ўсё зьвязваць з сёньнешнім днём,
навучыцца пісаць у газэту, а кожны-ж краязнаўца - неадменны
кореспондент. Падругое, трэба зацікавіць працаю мясцовыя
грамадзкія, партыйныя і дзяржаўныя ўстановы і організацыі.
Гэта ня так цяжка, бо няма аполітычнай справы, а політычна
карысная рэч будзе падтрымана савецкаю грамадзкасьцю і
тым больш партыяй і дзяржаўнай уладай. Вывучэньне балота
зацікавіць навуковыя інстытуцыі ў інтарэсах навукі, коопэратыў,
як мажлівы пункт прылажэньня капіталу, райпрофбюро- рабо-
чых рук, райком, як мажлівасьць у выніку торфараспрацоўкі
ці мэліорацыі, экономічнага, а значыць, і політычнага ўзмац
неньня, і, урэшце, які гаспадарны райвыканком адмовіцца мець
заміж балота добрую рэч? Усе зацікаўліваюцца, падтрымлі-
ваюць, ёсьць агульнае імкненьне вывучыць гэта агіднае раней
балота, і краязнаўцу посьпех забясьпечаны. Дасьледваньне
мінулага маёнтку зацікавіць і райком, і райвыканком і інш.
Укладаньне слоўніка, як дапамога паглыбленьню нацполітыкі,
сувязі гораду з вёскай, прыцягненьне шырокіх мас да савец-
кага будаўніцтва і г. д. Няма нічога, паўтараем, чым-бы ня
цікавіліся будаўнікі жыцьця.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}
Гэтым вырашыцца і пытаньне сувязі краязнаўства з ін-
шымі ўстановамі і організацыямі і ня трэбудзе мільёну паста-
ноў аб гэтым.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}
Зразумела, краязнаўца павінен старацца рабіць усё гэта ў
паразуменьні са сваёй краязнаўчай організацыяй, ад яе імя,
па яе даручэньню. З гэтага не вынікае, пэўна, што аўтарам
атрыманай у выніку дзейнасьці краязнаўцы працы зьяўляецца
краязнаўчае аб'яднаньне, ці пэўная камісія. У краязнаўчыя
організацыі ўваходзяць не для перадачы аўтарскага права
хоць бы колектыву, а для больш пасьпешнай працы ў колек-
тыве ці колектывам. Нават калі праца выканана камісіяй, аў-
тарамі яе лічацца і ставяцца члены гэтай камісіі. А працаю
краязнаўчай організацыі лічыцца праца ўсіх краязнаўцаў, на-
ват калі яна выканана не па заданьню організацыі, а па ўлас-
най ініцыятыве.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}
Урэшце, краязнаўца павінен весьці падлік сваёй працы.
Бягучая праца — заўсёды ў стане падліку, а ўжо гатовая павінна
падлічвацца бібліографаваньнем. Нават самая Малая заметка
не павінна заставацца бяз увагі, бо яна заўсёды зьяўляецца
багатым краязнаўчым матэрыялам. З часам гэтыя падлікавыя
бібліографічныя матэрыялы можна будзе здаць сваёй органі-
133&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s5epajgvrnymvm7svx6a61nn0nkflxe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293116</id>
      <parentid>293089</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T06:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>293116</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4975" sha1="6yvhs2wakiko621gu8l61e9bq28idj0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;іх імя. Слабейшы краязнаўца памагае мацнейшаму і наадварот, пачынаючы гэта кола ад няпісьменнага селяніна і канчаючы
профэсарам.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Урэшце, каб мець пажаданы водгук ад масы памочнікаў, трэба ўтварыць пэўнае грамадзкае зданьне навокал свае працы. Для гэтага трэба апавясьціць праз мясцовы друк аб сваіх задачах, значэньні працы і ўвесь час інформаваць аб ходзе працы. Трэба навучыцца ўсё зьвязваць з сёньнешнім днём, навучыцца пісаць у газэту, а кожны-ж краязнаўца — неадменны
корэспондэнт. Падругое, трэба зацікавіць працаю мясцовыя грамадзкія, партыйныя і дзяржаўныя ўстановы і організацыі. Гэта ня так цяжка, бо няма аполітычнай справы, а політычна карысная рэч будзе падтрымана савецкаю грамадзкасьцю і тым больш партыяй і дзяржаўнай уладай. Вывучэньне балота
зацікавіць навуковыя інстытуцыі ў інтарэсах навукі, коопэратыў, як мажлівы пункт прылажэньня капіталу, райпрофбюро — рабочых рук, райком, як мажлівасьць у выніку торфараспрацоўкі ці мэліорацыі, экономічнага, а значыць, і політычнага ўзмацненьня, і, урэшце, які гаспадарны райвыканком адмовіцца мець заміж балота добрую рэч? Усе зацікаўліваюцца, падтрымліваюць, ёсьць агульнае імкненьне вывучыць гэта агіднае раней балота, і краязнаўцу посьпех забясьпечаны. Дасьледваньне мінулага маёнтку зацікавіць і райком, і райвыканком і інш. Укладаньне слоўніка, як дапамога паглыбленьню нацполітыкі, сувязі гораду з вёскай, прыцягненьне шырокіх мас да савецкага будаўніцтва і г. д. Няма нічога, паўтараем, чым-бы ня цікавіліся будаўнікі жыцьця.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Гэтым вырашыцца і пытаньне сувязі краязнаўства з іншымі ўстановамі і організацыямі і ня трэ‘ будзе мільёну пастаноў аб гэтым.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Зразумела, краязнаўца павінен старацца рабіць усё гэта ў паразуменьні са сваёй краязнаўчай організацыяй, ад яе імя, па яе даручэньню. З гэтага не вынікае, пэўна, што аўтарам атрыманай у выніку дзейнасьці краязнаўцы працы зьяўляецца краязнаўчае аб‘яднаньне, ці пэўная камісія. У краязнаўчыя організацыі ўваходзяць не для перадачы аўтарскага права хоць-бы колектыву, а для больш пасьпешнай працы ў колектыве ці колектывам. Нават калі праца выканана камісіяй, аўтарамі яе лічацца і ставяцца члены гэтай камісіі. А працаю краязнаўчай організацыі лічыцца праца ўсіх краязнаўцаў, нават калі яна выканана не па заданьню організацыі, а па ўласнай ініцыятыве.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Урэшце, краязнаўца павінен весьці падлік сваёй працы. Бягучая праца — заўсёды ў стане падліку, а ўжо гатовая павінна падлічвацца бібліографаваньнем. Нават самая малая заметка не павінна заставацца бяз увагі, бо яна заўсёды зьяўляецца багатым краязнаўчым матэрыялам. З часам гэтыя падлікавыя бібліографічныя матэрыялы можна будзе здаць сваёй {{перанос пачатак|органі|зацыі}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6yvhs2wakiko621gu8l61e9bq28idj0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/140</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126871</id>
    <revision>
      <id>293117</id>
      <timestamp>2026-07-19T06:21:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|органі|зацыі}}, што ўдасканаліць і папоўніць яе бібліографію, а таксама захавае весткі пра дзейнасьць краязнаўцы для будучыны. Вядучы падлік, краязнаўца, разам з тым, будзе контроляваць сваю дзейнасьць, убачыць, што зроблена, а што на чарз...»</comment>
      <origin>293117</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="879" sha1="dvwrkgnvmgxj1gsh3yzaugx8as783b3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{перанос канец|органі|зацыі}}, што ўдасканаліць і папоўніць яе бібліографію, а таксама захавае весткі пра дзейнасьць краязнаўцы для будучыны. Вядучы падлік, краязнаўца, разам з тым, будзе контроляваць
сваю дзейнасьць, убачыць, што зроблена, а што на чарзе, якія хібы, будзе сам для гэтага рэвізійнай камісіяй. Няма чаго гаварыць ужо аб тым, што калі краязнаўца наладзіць справу падліку сваёй працы, дык добра будзе наладжана i справа падліку дзейнасьці ўсяе організацыі.
{{Няма выявы}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dvwrkgnvmgxj1gsh3yzaugx8as783b3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/141</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126872</id>
    <revision>
      <id>293118</id>
      <timestamp>2026-07-19T06:30:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{ц|ПЕРШЫЯ КРОКІ КРАЯЗНАЎЧАЙ ОРГАНІЗАЦЫІ.|памер=120%}}   {|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:1em; padding-left:0em&quot; |&lt;center&gt;'''Краязнаўчы пад-&lt;/br&gt;лік і популяры-&lt;/br&gt;зацыя края-&lt;/br&gt;знаўства.'''&lt;/center&gt; |} {{Водступ|2|em}}У пераважнай большасьці раёнаў БССР ўжо даўно органі...»</comment>
      <origin>293118</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4202" sha1="0we9sj33i0tztoyklgy7yhrsz4oitci" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{ц|ПЕРШЫЯ КРОКІ КРАЯЗНАЎЧАЙ ОРГАНІЗАЦЫІ.|памер=120%}}


{|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:1em; padding-left:0em&quot;
|&lt;center&gt;'''Краязнаўчы пад-&lt;/br&gt;лік і популяры-&lt;/br&gt;зацыя края-&lt;/br&gt;знаўства.'''&lt;/center&gt;
|}
{{Водступ|2|em}}У пераважнай большасьці раёнаў БССР ўжо даўно організаваліся гурткі і раённыя таварыствы краязнаўства. Нягледзячы на гэта, праца іх разгарнулася яшчэ ня так шырака, як-бы гэта пажадана было. Значнаю перашкодаю у даным выпадку зьявілася парушэньне прынцыпаў першачарговасьці задач краязнаўчых організацый. Часта браліся за тое, што яшчэ патрабавала падрыхтоўкі ўмоў для яго ажыцьцяўленьня. Як адзначалася на другім усебеларускім краязнаўчым зьезьдзе і ў друку, у шмат якіх раёнах яшчэ не праведзены краязнаўчы падлік, не наладжана популярызацыя краязнаўства, краязнаўчая падрыхтоўка і сувязь, г. з. ня зьдзейсьнены працы, якія неабходна выканаць зараз-жа пасьля заснаваньня таварыства. І сапраўды, праца ня можа пашырыцца, калі ня ведаеш, каго пэрсональна трэба ў першую чаргу завербаваць у члены таварыства, калі няма вестак аб установах і організацыях, якія вядуць вывучэньне гэтага-ж раёну, калі невядома літаратура аб краі, а таксама об‘екты дасьледваньня. Масы ня ўцягнуцца ў краязнаўчую справу, калі ня будзе наладжана популярызацыя краязнаўства і падрыхтоўка да краязнаўчай працы. Уся дзейнасьць таварыства ня можа стаць інтэнсыўнай, калі няма сувязі з мясцовымі ўстановамі і організацыямі, а таксама цэнтральнымі дасьледчымі інстытуцыямі.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Ажыцьцяўленьне-ж гэтых задач не патрабуе асаблівай затраты
энэргіі часу. Быць можа, з прычыны гэтага часамі і ня выконваецца гэта ўсё-ж няўхільная праца. Увёўшы яе ў плян сваёй дзейнасьці, таварыства можа распрацоўваць усе галіны яе адначасна. Па меры таго, як будзе паступаць матэрыял, быць можа, прыдзецца організаваць камісіі для яго
сыстэматызацыі і апрацоўкі.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Краязнаўчы падлік складаецца з падліку сіл, устаноў, літаратуры і об‘ектаў дасьледваньня.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Падлік краязнаўчых сіл можа быць зроблены анкетным шляхам так, каб у выніку яго атрымалася картотэка. Падлічыць трэба ня толькі членаў краязнаўчых організацый або вядомых таварыству краязнаўцаў, але і іншых працаўнікоў, якія толькі могуць быць карысны ў справе вывучэньня раёну: фэльчароў, лясьнічых, агрономаў, профпрацаўнікоў і г. д. Якая&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0we9sj33i0tztoyklgy7yhrsz4oitci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/142</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126873</id>
    <revision>
      <id>293119</id>
      <timestamp>2026-07-19T06:41:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ўласна праца можа быць імі зроблена, высьветліцца ў далейшым; важна ведаць колькасьць і якасьць працаўнікоў, нават тых, пра якіх вядома, што яны ня ўвойдуць у склад таварыства. Маючы гэтыя весткі, можна будзе прыступіць да ўкладаньня рэальнага пляну пра...»</comment>
      <origin>293119</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5000" sha1="02dt40umeq4ohuzw2l8oecw26gqe3mg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ўласна праца можа быць імі зроблена, высьветліцца ў далейшым; важна ведаць колькасьць і якасьць працаўнікоў, нават тых, пра якіх вядома, што яны ня ўвойдуць у склад таварыства. Маючы гэтыя весткі, можна будзе прыступіць да ўкладаньня рэальнага пляну працы і ведаць, што ўласна могуць зрабіць мясцовыя працаўнікі і як іх заахвоціць да працы.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Падлік устаноў і організацый можна таксама зрабіць анкетным шляхам. У першаю чаргу трэба будзе падлічыць чыста краязнаўчыя організацыі: гурткі, камісіі і г. д., а таксама тыя ўстановы і організацыі, якія па сутнасьці сваёй дзейнасьці вядуць краязнаўчую працу. Гэты падлік пакажа, хто і якую галіну мясцовага краю вывучае, з кім трэба працаваць разам па даным пытаньні і адкуль можна атрымліваць краязнаўчыя матэрыялы.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Каб не паўтараць таго, што зроблена, а таксама памылак зробленага, каб ведаць адпраўны пункт вывучэньня, а таксама набыты краязнаўчы матэрыял, каб скарыстаць ужо здабытыя веды аб краі для популярызацыі краязнаўства — неабходна
ўкласьці бібліографію краю, аб чым гутарка ніжэй. Сюды-ж увойдзе і ўкладаньне біобібліографіі.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Урэшце, неабходна зрабіць падлік об‘ектаў дасьледваньня: курганоў, фабрык і заводаў, рамесьніцкіх прадпрыемстваў, багацьцяў прыроды, карысных выкапняў і да т. п. Трэба конкрэтна ведаць, што дасьледваць і ў якую чаргу. Для гэтага неабходна мець весткі аб усіх гэтых об‘ектах, зноў-жа пажадана ў форме анкет. З посьпехам гэты падлік можна зрабіць і на карце раёну праз нанясеньне на яе об‘ектаў дасьледваньня пры дапамозе пэўных умоўных значкоў. Больш падрабязныя, вядомыя краязнаўцам, анкеты аб падліку, напр., помнікаў старасьветчыны, дзе трэба паказаць і памер і інш., носяць ужо характар першапачатковага дасьледваньня, у выніку якога можна ўжо напісаць пэўную працу, напр., „Колькасьць і стан помнікаў старасьветчыны нашага раёну“ і інш.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Склад краязнаўчых сіл, устаноў, літаратуры і об‘ектаў дасьледваньня заўсёды мяняецца ў залежнасьці ад надворных умоў, а таксама ад стану працы таварыства. 3 цягам часу што-колечы трэба будзе выключыць са сьпісаў, што-колечы ўнесьці новае, a што-колечы зьмяніць. Таму і падлікавая праца таварыства павінна быць пастаяннай.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Апрача гэтай падлікавай працы, таварыства зараз-жа па сваім заснаваньні павінна павесьці шырокую популярызатарскую працу як вусную, так і пісьмовую. Для гэтага карысна організоўваць адпаведныя сходы, запрашаць шырокія колы слухачоў на свае звычайныя сходы, а таксама скарыстоўваць усе іншыя мясцовыя сходы. Побач з дакладамі, лекцыямі і інформацыямі на такіх сходах абавязкова трэба праводзіць пропаганду краязнаўства праз адпаведныя даклады на паседжаньнях райпрофбюро, сельсавету, праўленьня коопэратыву,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>02dt40umeq4ohuzw2l8oecw26gqe3mg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/143</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126874</id>
    <revision>
      <id>293120</id>
      <timestamp>2026-07-19T06:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «саюзу паляўнічых і г. д. Гэта, разам з тым, будзе першым моцным крокам у заснаваньні сталай сувязі паміж таварыствам і гэтымі ўстановамі і організацыямі.&lt;/br&gt; {{Водступ|2|em}}Адначасна трэба популярызаваць краязнаўства і сваю працу ў насьценных газэтах, акру...»</comment>
      <origin>293120</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5043" sha1="iqafrr864ytlw6oh7qiy5i4hjso7ktp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;саюзу паляўнічых і г. д. Гэта, разам з тым, будзе першым моцным крокам у заснаваньні сталай сувязі паміж таварыствам і гэтымі ўстановамі і організацыямі.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Адначасна трэба популярызаваць краязнаўства і сваю працу ў насьценных газэтах, акруговай і цэнтральнай газэтах, „Нашым Краі“ і інш. і ў сваіх выданьнях, аб выдаваньні якіх скажам ніжэй. Гэтая праца таварыства не павінна ніколі прыпыняцца.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Але патрэбна і жывая сувязь з масамі. Найбольш даступны сродак яе — сходы. На іх звычайна робяцца даклады аб краязнаўстве. Толькі, на жаль, сходаў гэтых ня любяць наведваць. Галоўная прычына тая, што ўсе ўжо стаміліся слуханьнем доўгіх нудных дакладаў. Трэба ажывіць справу популярызацыі краязнаўчай працы наогул.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Для гэтага трэба аб‘яднаць сур‘ёзнае з вясёлым. Заміж звычайных сходаў трэба ладзіць краязнаўчыя вечарыны. Програма вечарын павінна складацца з дэклямацыі вершаў аб сваім краі або чытаньня прозаічных адрыўкаў аб ім, сьпяваньня песень свайго краю, апавяданьня казак свае мясцовасьці, выступленьня {{абмылка|свіх|сваіх}} цымбалістых, скрыпачоў, гарманістых і г. д.,
дэмонстраваньня малюнкаў радзімы праз чароўны ліхтар, дакладу аб гісторыі сяла, вакольнай прыродзе яго і г. д. І ўжо,
урэшце, можна сказаць некалькі слоў аб карысьці краязнаўства. Трэба агітаваць самой справай, а ня словамі. А выкананьне
такой програмы — адзін з відаў самой краязнаўчай дзейнасьці. Было-б ідэальна, калі-б казку апавядаў сам казачнік, песьню
сьпявалі самі жанчыны вёскі, лернік сам граў на леры і г. д., але калі іх няма — выканаўцамі могуць быць вучні школы або
члены організацыі. Добра наладзіць выпярэдніцтвы на годнасьць лепшага са сваіх музык, сьпявачак і інш. Уласная
ініцыятыва можа знайсьці шмат чаго карыснага ў гэтым стасунку.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Аб зробленай вечарыне і выніках яе абавязкова трэба напісаць у друк.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Дзеля таго, што популярызацыя краязнаўства — першае заданьне пляну, такую вечарыну трэба зрабіць зараз-жа, а пасьля наладзіць яе з новай програмай столькі раз, колькі будзе
сходаў. Галоўнае — менш гутарак аб краязнаўстве, а больш працы краязнаўчай.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Ажыцьцяўляючы гэтыя першачарговыя задачы, трэба распачаць збор краязнаўчай бібліотэкі, у складзе якой павінна быць як літаратура аб краі, так і мэтодычная, а таксама выданьні іншых краязнаўчых організацый.
{|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:1em; padding-left:1em&quot;
|&lt;center&gt;'''Краязнаўчая&lt;/br&gt;бібліографія.'''&lt;/center&gt;
|}
{{Водступ|2|em}}Мы ужо некалькі раз гаварылі аб тым, што раней, чым пачаць вывучэньне краю, неабходна ведаць усё тое, што ўжо зроблена ў гэтым стасунку. Выходным пунктам працы кожнага краязнаўцы павінен быць той, на якім спыніліся яго папярэднікі. На жаль, зараз яшчэ немагчыма пачынаць працу з гэтага пункту. Яшчэ няма&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iqafrr864ytlw6oh7qiy5i4hjso7ktp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/144</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126875</id>
    <revision>
      <id>293121</id>
      <timestamp>2026-07-19T06:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «поўнай бібліографіі краю. Чарговым заданьнем краязнаўцаў зьяўляецца ўкладаньне яе. Зважаючы на тое, што праца гэта вельмі вялікая і аднаму не пад сілу, лепш за ўсё заснаваць адпаведную камісію для выкананьня яе.&lt;/br&gt; {{Водступ|2|em}}Праца ўкладаньня бібліог...»</comment>
      <origin>293121</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5056" sha1="k5l5qq14ld72pzy3fd8jkhbgvyj5709" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;поўнай бібліографіі краю. Чарговым заданьнем краязнаўцаў зьяўляецца ўкладаньне яе. Зважаючы на тое, што праца гэта вельмі вялікая і аднаму не пад сілу, лепш за ўсё заснаваць адпаведную камісію для выкананьня яе.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Праца ўкладаньня бібліографіі мясцовага краю складаецца
ўласна з дзьвёх частак: а) бібліографіі твораў аб мясцовым краі, якія зьявіліся на тэрыторыі яго і па-за межамі апошняй, і б) бібліографіі выданьняў, якія вышлі на тэрыторыі краю, але аб ім не гавораць. У першую чаргу, зразумела, трэба ўкласьці бібліографію першую. Яна ў сваю чаргу складаецца з апісаньня паасобных выданьняў аб краі і артыкулаў і заметак, зьмешчаных ў кнігах, часопісях і газэтах.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Як правіла, апісаньне трэба рабіць толькі тых матэрыялаў, якія сам укладаньнік можа бачыць. Але бясспрэчнае кіраўнічае значэньне ў працы маюць розныя бібліографічныя паказчыкі,
калі яны ёсьць аб даным краі. Апісаньне робіцца абавязкова на картотэках, прычым пісаць на іх можна толькі з аднаго боку. Калі апісаньне данага твору не зьмяшчаецца на адным баку адной карткі, дык працяг яго робіцца на другой картцы. Гатовыя карткі дазваляюць клясыфікацыю ў абы якім парадку; запісы-ж у сшытку ці на вялікіх аркушох паперы не даюць такой магчымасьці. Пажадана, каб карткі былі аднолькавага
памеру і пры тым прынятага ва ўсіх бібліотэках, а ўласна — 7,5х12,5 сантымэтраў.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Звычайна бібліографія патрабуе, каб на картцы былі наступныя весткі: прозьвішчы і ініцыялы аўтара, калі вядома — месца яго працы, назва кніжкі на мове орыгіналу і пад ёй — пераклад яе на родную мову, назва выдавецтва, месца выданьня, год выданьня, разьмер і лік старонак, карт, малюнкаў. Калі трэба занатаваць паасобны артыкул з часопісі, дык пасьля назвы артыкулу пішацца назва кніжкі ці часопісі, год, нумар тому, выпуску, а таксама — ад якой і да якой старонкі. Зважаючы на тое, што не заўсёды назва працы дае ўяўленьне аб яе зьместу, вельмі карысна пасьля ўсіх памянёных вестак коратка даць зьмест працы, а то і ацэнку яе; часамі думаюць, што газэтныя артыкулы і заметкі калі і трэба бібліографаваць, дык у апошнюю чаргу. Паміж тым, газэтныя заметкі і артыкулы даюць наздвычайна каштоўны матэрыял аб сучаснасьці, ігнораваць які краязнаўца ні ў якім разе ня {{абмылка|межа|можа}}.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Бібліографаваўшы ўсе працы за ранейшыя гады, трэба даць аб яе папаўненьні, г. зн. апісваць усё тое, што выходзіць з друку з цягам часу. Адначасна, зразумела, трэба клапаціцца, каб краязнаўчая організацыя мела ў сваёй бібліотэцы ўсё тое, што бібліографавана. Калі гэта немагчыма, неабходна дабівацца, каб усё бібліографаванае было ў мясцовай бібліотэцы або хаце-чытальні.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Каб не рабіць памылак, — трэба азнаёміцца з якім-небудзь капітальным падручнікам па бібліографаваньню, лепшым з якіх,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k5l5qq14ld72pzy3fd8jkhbgvyj5709</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/145</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126876</id>
    <revision>
      <id>293122</id>
      <timestamp>2026-07-19T07:04:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «бясспрэчна, зьяўляецца „Основы краевой бібліографіі“ Здабнова. Але ня варта ўхіляцца ад сувязі з якой-небудзь — лепш Дзяржаўнай (Менск, Савецкая, 93) — бібліотэкай, дзе ёсьць спэцыялістыя-бібліографы, якія і не адмовяцца даць патрэбную раду.&lt;/br&gt; {{Водсту...»</comment>
      <origin>293122</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5002" sha1="nl2fhd9yjrkkwmad6tx42gkgx8yuref" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;бясспрэчна, зьяўляецца „Основы краевой бібліографіі“ Здабнова. Але ня варта ўхіляцца ад сувязі з якой-небудзь — лепш
Дзяржаўнай (Менск, Савецкая, 93) — бібліотэкай, дзе ёсьць спэцыялістыя-бібліографы, якія і не адмовяцца даць патрэбную раду.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Адначасна з укладаньнем бібліографіі зьбіраньнем бібліотэкі з твораў аб сваім краі кожная краязнаўчая організацыя павінна зараз-жа пасьля свайго організацыйнага аформленьня распачаць зьбіраньне краёвага музэю, які зьяўляецца і выходным і канцовым пунктам усякай краязнаўчай працы.
{|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:1em; padding-left:1em&quot;
|&lt;center&gt;'''Краязнаўчы&lt;/br&gt;музэй.'''&lt;/center&gt;
|}
{{Водступ|2|em}}Краязнаўчы музэй павінен быць усебаковым адлюстраваньнем свайго краю. Зьместам яго павінна зьяўляцца праца чалавека ў атачаючай яго прыродзе і грамадзкіх умовах пераважна сучасных.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Вывучэньне краю, як мы казалі, пачынаецца зборам матэрыялаў, нагляданьняў, клясыфікацыяй іх, параўнаньнем і адпаведнымі вывадамі. Ужытыя, такім чынам, матэрыялы і нагляданьні складуць нешта цэльнае, сыстэматычнае, што завуць музеем. Значыць, краязнаўчы музэй зьяўляецца вынікам звычайнай штодзеннай працы краязнаўчай організацыі.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Склад экспонатаў краязнаўчага музэю можа быць больш-
менш сталы, тады, як, напрыклад, школьнага — будзе мяняцца, бо новыя і новыя групы вучняў будуць зьбіраць усё новыя і новыя матэрыялы ў часе свае працы, якіх ня будзе дзе зьмясьціць, дый зьмяшчаць у вялікім ліку экзэмпляраў ня будзе сэнсу. Нават у краязнаўчым музэі прыдзецца час-ад-часу частку матэрыялаў перадаваць іншым установам, хоць-бы ў парадку абмену ці папаўненьня цэнтральных музэяў, або хаваць у камору, а толькі частку выстаўляць. Гэтага будзе вымагаць і недахоп памяшканьняў.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Музэй будзе мець і выдатнае асьветнае значэньне, як база
дзейнасьці хатніка, клюбнага працаўніка і г. д., а так-жа навуковае, паказваючы тыя факты і зьявы, якіх вучоны з цэнтру сабраць часамі і ня зможа.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Апрача таго, краязнаўчая організацыя зможа скарыстаць свой музэй, як падрыхтоўчую і заключную базу экскурсіі, наогул свае працы, для організацыі выставак на паасобныя тэмы і г. д.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Роля краязнаўцы-організатара ва ўтварэньні музэю, як і
наогул у сваёй дзейнасьці, будзе складацца з організаваньня працы членаў свае організацыі.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Складаючыся з сыстэмы экспонатаў па аддзелах-прырода, праца, грамада — музэй, як мы казалі, павінен адбіваць вакольнае жыцьцё. Сыстэматычнасьць музэю будзе паказваць статыстыку краю, і толькі працы краязнаўцаў, графічны матэрыял змогуць паказаць і яго дынаміку. Праўда, можна часамі паказваць тую ці іншую зьяву і ў сынтэтычным выглядзе, г. зн. цалком ад пачатку да канца ў сваім разьвіцьці і ў сваіх умовах,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nl2fhd9yjrkkwmad6tx42gkgx8yuref</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/146</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126877</id>
    <revision>
      <id>293123</id>
      <timestamp>2026-07-19T07:05:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Праблематычная */</comment>
      <origin>293123</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5013" sha1="r1tb5ine56m5tiu19o0mrrk1fthf9s3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;напрыклад, тую ці іншую расьліну з грунтам, у якім яна
расьце, расьлінавым яе атачэньнем, ва ўсіх стадыях росту і г. д.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}
Музэй не павінен быць як бязладным складам нейкіх рэчаў,
так і зборам рэдкіх нязвычайных экспонатаў, г. зн. ня ўхі-
ляцца ад асноўнай дзейнасьці краязнаўчай організацыі. Ен
павінен зьмяшчаць звычайнае, штодзеннае жыцьцё, якое так пры-
вычна і так няпрыкметна для нас і якое мы, бадай зусім, ня
умеем бачыць. Паколькі рэдкае часамі нясе ў сябе нейкую ка-
рысную таямніцу — і яно знойдзе месца ў музэі, але збор толькі
рэдкасьцяй ня дасьць нам таго, што трэба. Вырасшы з працы
краязнаўцаў, музэй, зразумела, павінен адбіваць і гэту працу.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}
Пры разьмяшчэньні музэйнага матэрыялу канечна трэба
захоўваць наступныя прынцыпы: дакладнасьць, навочнасьць
і плянавасьць.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}
Зразумела, што пры організаваньні музэю трэба мець на-
огул падрабязны плян яго. Пры ўкладаньні п яну карысна ска-
рыстаць адпаведную літаратуру. Крытэрыем пры ўкладаньні
пляну музэю павінна быць адно-ці адбівае даная рэч вакольнае
жыцьцё, ці дапамагае вывучэньню яго, г. зн. ці адпавядае
асноўнай мэце краязнаўчае дзейнасьці.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}
Калі організацыя ўклала плян, перад ёй паўстане пытаньне
аб памяшканьні для экспонатаў. Гэта пытаньне павінна быць
разьвязана нават пры ўкладаньні пляну. Добра, калі зной-
дзецца пакой, а калі яго няма - дык прыдзецца задаволіцца
сьценамі свае хаты-чытальні, школы ці іншай установы. Праз
усю сьцяну трэба будзе прыбіць паліцу са звычайнай дошкі,
а калі яе ня хопіць, дык другую, і г. д.; 2-4 паліцы на
2-3 сьценах на першы час хопіць, а там, можа, знойдзецца
і лепшы прытулак. Калі загадчык будынку наогул дбае аб
чыстаце, дык няма чаго непакоіцца, што на паліцах праз
тыдзень будзе на вяршок-другі бруду. Часамі экспонаты могуць
ляжаць і ў іншым месцы, a на паліцах можа рабіцца толькі
выстаўка на тую ці іншую тэму.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}
Разьмяшчаючы экспонаты на гэтых паліцах, трэба памя
таць, што музэй ня турма для бяспашпартных. Да кожнай
рэчы павінна быць прымацавана картка з мясцоваю і літара-
турнаю назваю рэчы, і па латыні, адкуль, кім і калі гэта рэч
узята, хто зрабіў, а таксама нумар каталёгу. Бяз гэтых вестак
экспонаты музэю ня маюць ніякага значэньня. Каталёг спа-
чатку можа быць адзін хронолёгічны, куды заносяцца рэчы
ў парадку іх паступленьня. Ён можа быць звычайным сшыткам
з наступнымі данымі: чарговы нумар, назва рэчы, матэрыял,
разьмер, адкуль рэч узята, кім, калі зроблена і для ўваг.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}
Да апошняга часу амаль не зварачаюць увагі на патрэбу
організацыі літаратурных аддзелаў музэяў. Паміж тым гэтая
галіна працы вельмі важная.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}
Праца па зьбіраньню і організацыі аддзелу мовы і літара-
туры, таксама, як і ўвесь музэй, павінна мець сыстэму і пэўную
140&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r1tb5ine56m5tiu19o0mrrk1fthf9s3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>293124</id>
      <parentid>293123</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T09:16:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не вычытаная */</comment>
      <origin>293124</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4994" sha1="lzijxvxy9uxt3zd5m31970mubtvpd7k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;напрыклад, тую ці іншую расьліну з грунтам, у якім яна расьце, расьлінавым яе атачэньнем, ва ўсіх стадыях росту і г. д.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Музэй не павінен быць як бязладным складам нейкіх рэчаў, так і зборам рэдкіх нязвычайных экспонатаў, г. зн. ня ўхіляцца ад асноўнай дзейнасьці краязнаўчай організацыі. Ён павінен зьмяшчаць звычайнае, штодзеннае жыцьцё, якое так прывычна і так няпрыкметна для нас і якое мы, бадай зусім, ня ўмеем бачыць. Паколькі рэдкае часамі нясе ў сябе нейкую карысную таямніцу — і яно знойдзе месца ў музэі, але збор толькі рэдкасьцяй ня дасьць нам таго, што трэба. Вырасшы з працы краязнаўцаў, музэй, зразумела, павінен адбіваць і гэту працу.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Пры разьмяшчэньні музэйнага матэрыялу канечна трэба захоўваць наступныя прынцыпы: дакладнасьць, навочнасьць і плянавасьць.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Зразумела, што пры організаваньні музэю трэба мець наогул падрабязны плян яго. Пры ўкладаньні пляну карысна скарыстаць адпаведную літаратуру. Крытэрыем пры ўкладаньні пляну музэю павінна быць адно — ці адбівае даная рэч вакольнае жыцьцё, ці дапамагае вывучэньню яго, г. зн. ці адпавядае асноўнай мэце краязнаўчае дзейнасьці.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Калі організацыя ўклала плян, перад ёй паўстане пытаньне аб памяшканьні для экспонатаў. Гэта пытаньне павінна быць разьвязана нават пры ўкладаньні пляну. Добра, калі знойдзецца пакой, а калі яго няма — дык прыдзецца задаволіцца сьценамі свае хаты-чытальні, школы ці іншай установы. Праз усю сьцяну трэба будзе прыбіць паліцу са звычайнай дошкі, а калі яе ня хопіць, дык другую, і г. д.; 2–4 паліцы на 2–3 сьценах на першы час хопіць, а там, можа, знойдзецца і лепшы прытулак. Калі загадчык будынку наогул дбае аб чыстаце, дык няма чаго непакоіцца, што на паліцах праз тыдзень будзе на вяршок-другі бруду. Часамі экспонаты могуць ляжаць і ў іншым месцы, a на паліцах можа рабіцца толькі выстаўка на тую ці іншую тэму.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Разьмяшчаючы экспонаты на гэтых паліцах, трэба памятаць, што музэй ня турма для бяспашпартных. Да кожнай рэчы павінна быць прымацавана картка з мясцоваю і літаратурнаю назваю рэчы, і па латыні, адкуль, кім і калі гэта рэч узята, хто зрабіў, а таксама нумар каталёгу. Бяз гэтых вестак экспонаты музэю ня маюць ніякага значэньня. Каталёг спачатку можа быць адзін хронолёгічны, куды заносяцца рэчы ў парадку іх паступленьня. Ён можа быць звычайным сшыткам з наступнымі данымі: чарговы нумар, назва рэчы, матэрыял, разьмер, адкуль рэч узята, кім, калі зроблена і для ўваг.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Да апошняга часу амаль не зварачаюць увагі на патрэбу організацыі літаратурных аддзелаў музэяў. Паміж тым гэтая галіна працы вельмі важная.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Праца па зьбіраньню і організацыі аддзелу мовы і літаратуры, таксама, як і ўвесь музэй, павінна мець сыстэму і пэўную&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lzijxvxy9uxt3zd5m31970mubtvpd7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/147</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126878</id>
    <revision>
      <id>293125</id>
      <timestamp>2026-07-19T09:26:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «ідэю ў клясыфікацыі. Канчатковым вынікам працы, г. зн. у ідэале павінен атрымацца аддзел музэю, які быў-бы літаратурнай лябораторыяй краязнаўчай організацыі і школы і разам кругабежнай ці сталай выстаўкай. Каталёг аддзелу павінен быць ня толькі даведа...»</comment>
      <origin>293125</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4967" sha1="prpfaa4lv7xrr9lve85bwurba93jkps" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ідэю ў клясыфікацыі. Канчатковым вынікам працы, г. зн. у ідэале павінен атрымацца аддзел музэю, які быў-бы літаратурнай лябораторыяй краязнаўчай організацыі і школы і разам кругабежнай ці сталай выстаўкай. Каталёг аддзелу павінен быць ня толькі даведачнікам па аддзелу, але і наогул па літаратуры краю.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Зьмест аддзелу музэю можа быць надзвычайна рознастайны і таму дае поўную магчымасьць самадзейнасьці вялікаму ліку краязнаўцаў з самымі рознымі нахіламі. У першую чаргу ў аддзел музэю павінны быць сабраны моўныя і літаратурныя
матэрыялы свайго краю: біографіі, портрэты, фотографіі, успаміны і інш. аб мясцовых пісьменьніках, іх аўтографы, рукапісы, выданьні, выразкі з газэт, рэцэнзіі і крытычныя агляды на іх творы і г. д.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Тое-ж павінна быць згуртавана і аб пісьменьніках, вышлых з краю, а таксама аб пісьменьніках іншых краёў, якія што-колечы пісалі адносна данага краю. Трэба даць графікі, картаграмы, дыяграмы і маляўнічыя, скульптурныя і іншыя экспонаты, зьвязаныя з поэтамі ці іх творамі.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Далей трэба паказаць гісторыю мясцовага тэатру, гісторыю
мясцовага друку і бібліографію беларускай мовы і літаратуры. Зразумела, само сабою, што аддзел музэю будзе экспонаваць мясцовы фольклёр, запісы мясцовай мовы, сваю рукапісную часопісь і г. д.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Перад пачаткам працы па організацыі музэю і яго аддзелаў неабходна азнаёміцца з адпаведнаю спэцыяльнаю літаратураю. Вельмі пажадана, каб організатар музэю папрактыкаваўся раней
у дзяржаўных музэях, бо ніякімі падручнікамі не навучыш організацыі музэю. Трэба папрактыкавацца пачаць працу, перамагчы некалькі няўдач і толькі тады ўцяміш сутнасьць справы і адмовіцца ад далейшага разгортваньня яе ня зможаш.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}У справе зьбіраньнў музэю шмат могуць дапамагчы экскурсанты, аддаючы організацыі свае матэрыялы, сабраныя ў часе вандраваньня або падарожы. Ды апошнія і самі па сабе каштоўны ў краязнаўчай справе і адбываюцца зараз стыхійна, чаму краязнаўчыя організацыі і павінны зьвярнуць на іх асаблівую ўвагу ў самым пачатку свае працы.
{|style=&quot;font-size:92%; float:left; margin-right: 10px;  line-height: 1.3; padding-top:1em; padding-left:1em&quot;
|&lt;center&gt;'''Краязнаўчыя&lt;/br&gt;вандраваньні&lt;/br&gt;і падарожы.'''&lt;/center&gt;
|}
{{Водступ|2|em}}Усе віды падарожніцтва — экспэдыцыі, падарожы, экскурсіі і вандраваньні — маюць надзвычайна вялікае значэньне ў краязнаўстве. Таму краязнаўчыя організацыі і імкнуцца да ажыцьцяўленьня іх з мэтаю дасягненьня сваіх задач. Але ня ўсе наказаныя віды падарожніцтва даступны для ўсіх краязнаўчых організацый і, тым больш, краязнаўцаў. Адны з іх, як экспэдыцыі, патрабуюць спэцыяльнай падрыхтоўкі ўдзельнікаў і сродкаў, хоць часамі і невялікіх, але такіх, якіх няма на мясцох; другія, як падарожы, — тых-жа сродкаў, і толькі экскурсіі&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>prpfaa4lv7xrr9lve85bwurba93jkps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/148</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126879</id>
    <revision>
      <id>293126</id>
      <timestamp>2026-07-19T09:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «і вандраваньні больш даступны краязнаўцам і іх аб‘яднаньням як з боку сродкаў, патрэбных для іх, так і з боку падрыхтоўкі ўдзельнікаў. Яны разьлічаны на першапачатковае вывучэньне і пазнаваньне краіны, а галоўная маса організаваных і яшчэ неорганізав...»</comment>
      <origin>293126</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4991" sha1="9qsjpintt1vsnekjjwng62gjiajwltd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;і вандраваньні больш даступны краязнаўцам і іх аб‘яднаньням як з боку сродкаў, патрэбных для іх, так і з боку падрыхтоўкі
ўдзельнікаў. Яны разьлічаны на першапачатковае вывучэньне і пазнаваньне краіны, а галоўная маса організаваных і яшчэ неорганізаваных краязнаўцаў і іх аб‘яднаньняў якраз і мае пакуль што на мэце гэтае першапачатковае вывучэньне і пазнаваньне. Таму ў мінулай практыцы нашых краязнаўчых організацый мы маем і такі, параўнача вялікі, лік экскурсій і вандраваньняў. Апошнія, на жаль, менш падлічаны і вывучаны, а, паміж іншым, да іх якраз, як да найбольш даступнага віду
падарожніцтва, імкнецца пераважная большасьць асабліва маладых краязнаўцаў.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Яшчэ ў 1925 г. вандраваньне стыхійна захапіла шмат каго,
і вядома, напр., калі малады віцебскі краязнаўца Марыновіч з сваім сябрам, вышаўшы з Віцебску раньняй вясной, вярнуліся ўвосень, прашоўшы па БССР каля 800 вёрст пехатою, нічога ня маючы з сабою, апрача дакумантаў і запісных кніжак. Летась вандраваньне прыняло яшчэ большыя разьмеры, але амаль што палова выпадкаў сарвалася, дзякуючы адсутнасьці
організацыі гэтай справы. У гэтым годзе ўжо нават у цэнтральных комсамольскіх і інш. газэтах пачуліся гутаркі аб карыснасьці і патрэбе організацыі вандраваньня. Шэраг устаноў у цэнтры і на мясцох зьвярнуўся да краязнаўчых аб‘яднаньняў з просьбаю даць адказ на пытаньні, зьвязаныя з экскурсаваньнем і вандраваньнем. Адчуваецца, што абедзьве апошнія справы могуць стацца стыхійнымі як з мэтаю пазнаваньня краіны, так і проста з мэтаю здаровай забавы і адпачынку, што ўжо менш пажадана, бо адпачыць і забавіцца можна і ў процэсе нормальнага пазнаваньня чаго-небудзь. Таму краязнаўчыя організацыі павінны падрыхтавацца да ахапленьня справы і накіраваньня яе ў пажаданым кірунку.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Пакідаючы пакуль што справу экскурсій у баку, прыходзіцца прызнаць, што вандраваньне выклікана здаровымі пачаткамі, якія ляжаць у аснове бязупыннага разьвіцьця чалавечай асобы наогул і, як часткі грамадзтва — паасобку; яно, як і экскурсія, — від падарожніцтва, але ў той час, як экскурсія мае загадзя акрэсьленую мэту, акрэсьлены маршрут i кароткатэрміновую, часьцей за ўсё, падарож для агляду, напр., музэю, прадпрыемства і да т. п., вандраваньне ведае толькі агульную мэту, маршрут у агульных рысах, адбываецца на працягу доўгага часу і прасторы і г. д. Калі не экскурсант, дык кіраўнік экскурсіі ведае ня толькі тое, што ён пабачыць, пакажа, але і дзе спыніцца, чым голад прагоніць. Вандроўнік-жа ведае толькі кірунак свае вандроўкі. На яго шляху могуць спаткацца непрадбачаныя перашкоды, нечаканыя прыгожасьці, патрэбы
спыніцца і г. д. Экскурсія часьцей за ўсё складаецца з вялікага ліку ўдзельнікаў, вандроўка-ж — малога, a то і аднаго
толькі ўдзельніка.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9qsjpintt1vsnekjjwng62gjiajwltd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/149</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126880</id>
    <revision>
      <id>293127</id>
      <timestamp>2026-07-19T09:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Вандраваньне — гэта агляд найбагацейшай, найцікавейшай у сьвеце колекцыі, музэю, якія завуцца жыцьцём. Яно ў большым разьмеры дазваляе, у выпадку ахвоты, прыняць удзел у гэтым жыцьці — паараць, пакасіць, пакаваць і г. д., г. зн. аглядаць, пазн...»</comment>
      <origin>293127</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2114" sha1="qomuuz2kmjjyusvn47a17gffpq4l9p8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Водступ|2|em}}Вандраваньне — гэта агляд найбагацейшай, найцікавейшай у сьвеце колекцыі, музэю, якія завуцца жыцьцём. Яно ў большым разьмеры дазваляе, у выпадку ахвоты, прыняць удзел у гэтым жыцьці — паараць, пакасіць, пакаваць і г. д., г. зн. аглядаць, пазнаваць ня толькі зрокам, але і моторна. Жыцьцё, формы яго — бязьмежныя і затым у ім ёсьць усё новае і новае для пазнаваньня, асабліва ў часе вандраваньня. Усё новыя і новыя ўражаньні выклікаюць у вандроўцы дапытлівасьць,
гадуюць здольнасьць меркаваньняў, параўнаньняў, абагуленьняў,
{{Няма выявы}}
наогул разьвіваюць інтэлект. Вандроўка сваімі ўражаньнямі дае грунт для далейшага разьвіцьця і разам з тым зьяўляецца
найбагацейшай ілюстрацыяй да вед вандроўніка.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Побач з культурным і асьветным значэньнем вандроўка мае і вялікае соцыяльнае. Яна выхоўвае грамадзкасьць і солідарнасьць. Новыя знаёмствы і погляды новых знаёмых разьвіваюць уменьне орыентавацца ў клясавых суадносінах. Разам з тым, вандраваньне, паказваючы ўсё новыя і новыя
прыгожасьці краю, разьвівае эстэтычныя погляды вандроўцы.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Няма чаго, зразумела, успамінаць, што вандраваньне загартоўвае фізычна.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qomuuz2kmjjyusvn47a17gffpq4l9p8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/150</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126881</id>
    <revision>
      <id>293128</id>
      <timestamp>2026-07-19T09:49:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Але найбольшае значэньне вандраваньня — краязнаўчае. Вандроўца зойдзе туды, пабачыць тое, што для дасьледчыка яшчэ доўгія часы будзе цалком недаступна. Ён дастане найкаштоўнейшыя апісаньні і матэрыялы без вялікіх сродкаў. У процэсе ванд...»</comment>
      <origin>293128</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5136" sha1="51ynhnm8p1iqpmr5ro9va9bj0ust70s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Водступ|2|em}}Але найбольшае значэньне вандраваньня — краязнаўчае. Вандроўца зойдзе туды, пабачыць тое, што для дасьледчыка яшчэ доўгія часы будзе цалком недаступна. Ён дастане найкаштоўнейшыя апісаньні і матэрыялы без вялікіх сродкаў. У процэсе вандраваньня ён навучыцца быць дасьледчыкам і дасьць потым яшчэ большую карысьць краязнаўчай організацыі. Ён сваімі новымі і новымі знаёмствамі будзе популярызаваць краязнаўства, наладзіць сувязі, завярбуе новых краязнаўцаў і г. д.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Калі праўленьне мясцовай краязнаўчай організацыі мае шмат бягучай працы, яно можа вылучыць адпаведную камісію для організацыі падарожніцкай справы на сваёй тэрыторыі: экскурсій, вандраваньняў і інш. Першымі крокамі гэтай камісіі ў справе вандраваньня будзе выяўленьне жадаючых пайсьці ў вандроўку, падлік іх, наданьне краязнаўчага ўхілу, вызначэньне пэўнага маршруту з пэўным краязнаўчым заданьнем. Для гэтага ў першую чаргу прыдзецца апавясьціць грамадзтва аб сваіх задачах праз друк або лекцыяй, а потым дзейнічаць у залежнасьці ад ліку і складу жадаючых.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Вандраваньне можа адбывацца ў усялякім кірунку, але для
мясцовай організацыі пажадана, каб яно адбывалася ў першую чаргу па сваёй тэрыторыі. Значыць, камісіі прыдзецца вызначыць кірункі, маршруты ў самых агульных рысах. А гэта ў пэўнай ступені будзе залежаць ад агульнага пляну дзейнасьці данай організацыі. Прыдзецца ўлічыць месцы, дзе ёсьць курганы, а лік іх невядомы, дзе ёсьць цікавыя расьліны, якіх няма яшчэ ў зельніку, і г. д. Вызначэньнем маршруту выяўляецца і агульная мэта вандраваньня: апісаньне чаго-небудзь, рэгістрацыя і да т. п. Усё гэта павінна адбывацца ў поўным узгадненьні з будучым вандроўцам, павінна ўлічвацца яго падрыхтоўка, зацікаўленасьць пэўнай галінай веды і інш. Далей даецца вандроўцу пасьведчаньне з дазволам на ім адпаведных
устаноў на права фотографаваньня, зарысовак і здыманьня плянаў, а краязнаўчы білет ён павінен мець, як член організацыі. Пасьля гэтага трэба мець мажлівую сувязь з вандроўцам і атрымаць ад яго па звароце дамоў матэрыялы. Праўда,
яшчэ два моманты можна будзе высьветліць на месцы: 1) што павінен мець з сабой вандроўца і 2) якім спосабам вандраваць. Увесь багаж вандроўцы павінен зьмяшчацца ў экскурсійным мяшку, які павінен важыць менш 4 кілёграмаў. У мяшку карысна мець: карту, компас, пару бялізны, ручнік, грэбень, кавалак мыла, зубную шчотачку, запасную пару сандаляў, ніткі і голку, нож і лыжку, кубак ці кацялок, паперу і алоўкі, бінокль, лёгкі фотографічны апарат, кавалак шпагату, запалкі, гарбату і трошкі цукру. Калі ідзе не адзін, а некалькі чалавек — лік рэчаў зьменшыцца, бо можна мець адну карту, адзін компас, адзін фотографічны апарат і г. д. на ўсіх. Чым менш рэчаў — тым лепш, але абавязкова трэба мець. Самым-жа неабходным зьяўляецца крыху карацейшая за два мэтры палка&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>51ynhnm8p1iqpmr5ro9va9bj0ust70s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/151</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126882</id>
    <revision>
      <id>293129</id>
      <timestamp>2026-07-19T09:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «з падзеламі на дэцымэтры, сантымэтры (частка) і мілімэтры (частка). Ею можна будзе мераць усё патрэбнае і на яе аба- {{Няма выявы}} пірацца. Апрача таго, праз дзень-два вандроўца апануе больш чым 1.001 спосабам ужываньня палкі, якія вядомы ўсім ангельскім падр...»</comment>
      <origin>293129</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="480" sha1="s54jpykzocmwtpboag2f0kp09n6v1mf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;з падзеламі на дэцымэтры, сантымэтры (частка) і мілімэтры (частка). Ею можна будзе мераць усё патрэбнае і на яе аба-
{{Няма выявы}}
пірацца. Апрача таго, праз дзень-два вандроўца апануе больш чым 1.001 спосабам ужываньня палкі, якія вядомы ўсім ангельскім падросткам.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s54jpykzocmwtpboag2f0kp09n6v1mf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/152</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126883</id>
    <revision>
      <id>293130</id>
      <timestamp>2026-07-19T09:58:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Спосаб вандроўкі можа быць дваякі: пехатою і чоўнам. Апошні будзе магчымы ня ўсюды. Вэлёсыпэд, коні і да т. п. будзе таксама, як выключэньне.&lt;/br&gt; {{Водступ|2|em}}Іншае — харчаваньне, трыманьне сябе з людзьмі, перамаганьне перашкод, выкананьне зад...»</comment>
      <origin>293130</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4894" sha1="lme48o7zkshfg15qubbdkdld9qogp1x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Водступ|2|em}}Спосаб вандроўкі можа быць дваякі: пехатою і чоўнам. Апошні будзе магчымы ня ўсюды. Вэлёсыпэд, коні і да т. п. будзе таксама, як выключэньне.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Іншае — харчаваньне, трыманьне сябе з людзьмі, перамаганьне перашкод, выкананьне заданьня і г. д. будзе ўжо цалком вырашацца самім вандроўцам. Агульныя правілы гігіены, людзкіх узаемаадносін, краязнаўчай працы і інш. вядомы, а ўсіх конкрэтных выпадкаў не прадугледзіш з дому. Адно ня трэба забывацца — трымаць цесную сувязь з мясцовымі краязнаўцамі па сваім шляху, прычым пажадана адрасы іх ведаць раней і папярэдзіць пісьмова аб сваёй вандроўцы.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Побач з жадаючымі вандраваць, сярод краязнаўцаў ёсьць шмат такіх, якія жадаюць экскурсаваць, падарожнічаць разам са сваімі сябрамі. Організаваньне падарожаў — справа больш
складаная, чым організаваньне вандраваньняў. Тутака трэба асаблівую ўвагу зьвярнуць на падбор складу падарожнікаў, маршрут, падрыхтоўку падарожы і інш.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}У першую чаргу трэба дакладна высьветліць сабе мэту данае падарожы, а значыць, і маршрут яе. Пытаньне складу экскурсіі ня менш актуальнае, бо адна мэта можа быць у пэўнай групы падарожнікаў і зусім іншая — у аднаго, таксама, як адна група можа мець мэтаю пераважна азнаямленьне з краем, а другая — пераважна дасьледваньне яго. Паколькі ўсё, што можна ўведаць аб даным маршруце з літаратуры, павінна быць уведана дома, каб не вынаходзіць даўно вынайдзеных „амэрык“, а толькі новыя, — неабходна сіламі сваёй краязнаўчай організацыі пры дапамозе Беларускай дзяржаўнай бібліотэкі і мясцовых бібліотэк высьветліць, якія ёсьць літаратурныя крыніцы да данага маршруту. Першым падсобнікам да ўсіх маршрутаў, зразумела, будзе „Россия. Полное географическое описание нашего отечества. Настольная и дорожная книга под ред. В. П. Семенова. Том IX. Верхнее Поднепровье и Белоруссия.
СПБ 1905“. Гэта кніга разам з іншымі выдана ЦБК — праз акруговыя — усім раённым таварыствам краязнаўства. У канцы яе дадзены паказчыкі, што дазваляе лёгка орыентавацца ў зьмесьце. Першапачатковыя спраўкі можна знайсьці і ў іншых выданьнях.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}А далей павінна быць улічана літаратура ня толькі аб пэўных гарадох маршрутаў, але таксама і іх краёх, бо даны горад, напр., нельга разглядаць адцягнена, бяз сувязі з атачаючаю яго прастораю. Ясна, што ў першую чаргу трэба ведаць аб тых літаратурных крыніцах, якія можна знайсьці ў сваёй організацыі і бібліотэках — як дзяржаўных, так і прыватных.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Улічваючы ўсё гэта, мы з М. Азбукіным уклалі наступныя прыкладныя маршруты з літаратурай па картотэцы Беларускай дзяржаўнай бібліотэкі.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}1. Менск — Астрашыцкі Гарадок — Лагойск — Лысая Гара — Менск.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lme48o7zkshfg15qubbdkdld9qogp1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/153</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126884</id>
    <revision>
      <id>293131</id>
      <timestamp>2026-07-19T10:09:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}Каля 100 кілёмэтраў коньмі або аўтомобілем па прыгожай узгоркаватай мясцовасьці. Па дарозе можна агледзець прыгожае возера ў Астрашыцкім Гарадку, пазнаёміцца з тыповымі беларускімі мястэчкамі, з якіх Астрашыцкі Гарадок зьяўляецца да пэўн...»</comment>
      <origin>293131</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2452" sha1="jcnrkggs5j0lsjpkc1wsu0cxix9431s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Водступ|2|em}}Каля 100 кілёмэтраў коньмі або аўтомобілем па прыгожай узгоркаватай мясцовасьці. Па дарозе можна агледзець прыгожае возера ў Астрашыцкім Гарадку, пазнаёміцца з тыповымі беларускімі мястэчкамі, з якіх Астрашыцкі Гарадок зьяўляецца да пэўнай меры дачным прыгарадам Менску. У Лагойску варта агледзець прыгожы будынак палацу б. гр. Тышкевіча, старасьвецкія гарадзішчы і курганы ў ваколіцах, жале-
{{Няма выявы}}
зістыя крыніцы. Лысая Гара зьяўляецца найвышэйшым пунктам Беларусі. Увесь маршрут пралягае па ўзгор‘ях ледавіковага пахаджэньня.

&lt;center&gt;'''Літаратура:&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{Водступ|2|em}}{{разьбіўка|Раман Суніца}}. 1919 — Няміга і Менск. Газ. „Беларусь“, № 11,12.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}{{разьбіўка|Снитко}} А. К. 1909 — Минск в 17 столетии. „Минская старина“. Вып. I. ст. 80–90.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}{{разьбіўка|Смородский}} А. 1893 — Столетие Минской губ. Минск, 8°, 90 ст.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}{{разьбіўка|Товаров}} А. 1910 — Исторический очерк Минской губ. в начальную пору существования русского государства, Минск, 8°, 42 ст.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}{{разьбіўка|Москалевич}} Р. 1870 — М. Логойск. „Вестник Западной России“, т. 2, № 4, ст. 1–14.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}{{разьбіўка|Краснянский}} В. 1902 — Минский Департамент Великого Княжества Литовского, СПБ. 8°, 72 ст.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}{{разьбіўка|Смородский}}. 1891 — Летопись г. Минска. „Памятная книжка Минской губ. на 1892 г.“, 4 приложения, ст. 125–166.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jcnrkggs5j0lsjpkc1wsu0cxix9431s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/154</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126885</id>
    <revision>
      <id>293132</id>
      <timestamp>2026-07-19T11:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}1909 — Краткое историко-статистическое описание г. Минска. „Памятная книжка Минской губ. на 1910 г.“. ст. 105–131.&lt;/br&gt; {{Водступ|2|em}}{{разьбіўка|Суніца}} Р. 1919 — Стары замак у Менску. Газ. „Беларусь“, № 22, 23.&lt;/br&gt; {{Водступ|2|em}}{{разьбіўка|Бомштэйн}} И. 1889 —...»</comment>
      <origin>293132</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3169" sha1="3bqyhaubszmte83fzj44ux3shj210r8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{Водступ|2|em}}1909 — Краткое историко-статистическое описание г. Минска. „Памятная книжка Минской губ. на 1910 г.“. ст. 105–131.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}{{разьбіўка|Суніца}} Р. 1919 — Стары замак у Менску. Газ. „Беларусь“, № 22, 23.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}{{разьбіўка|Бомштэйн}} И. 1889 — Справочная книга и спутник по Минской губернии. Минск. 8°, ст. 563.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}1878 — Географическо-статистическое описание Минской губернии, „Памятная книжка Минской губ.“ 1878 г. Минск, ч. I и II, отд. III, ст. 1–97 и
отд. VII, ст. 1–114.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}{{разьбіўка|Смородский}} А. 1894 — География Минской губ. Минск, 8°, 46 ст.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}{{разьбіўка|Вольфсон}} С. 1924 — Менск на зары рэволюцыі, „Маладняк“, № 4, стар. 52–53 і інш.
&lt;/div&gt;
{{Водступ|2|em}}2. Менск — Барысаў — Лепель — Чашнікі — Ворша — Менск.&lt;/br&gt;
{{Няма выявы}}
{{Водступ|2|em}}Па чыгунцы да Барысава, дзе экскурсанты знаёмяцца з ростам маладога пасёлку пры чыгуначнай станцыі блізка ад старога гарадзкога асяродку (пасад Нова-Барысаў), аглядаюць фабрыку запалак „Чырвоная Бяроза“, шкляную гуту, паперню і іншыя прамысловыя прадпрыемствы Барысава і Нова-Барысава. Варты агляду Чычагоўскія батарэі. Ад Барысава да Лепеля
трэба ехаць чоўнам угару па Бярозе. У вёсцы Студзенцы аглядаецца месца пераправы цераз Бярозу арміі Наполеона ў 1812 г. Каля возера Пялік знаходзіцца Дзяржаўны паляўнічы заказьнік, у якім экскурсанты могуць пабачыць бабровыя будынкі найвялікшага ў Эўропе бабровага паселішча і пазнаёміцца з мэтодамі аховы каштоўных зьвяроў. У заказьніку ёсьць мядзьведзі, ласі, дзікі, рысі, бабры, дзікія козы.
Ад Пяліка экскурсанты прабіраюцца па сыстэме каналаў Бярэзінскага вадзянога шляху аж да Лепеля, ваколіцы якога багаты на вазёры і слынуць сваёй прыгожасьцю. З Лепеля экскурсія накіроўваецца па новай чыгунцы на Воршу&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3bqyhaubszmte83fzj44ux3shj210r8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старонка:Краязнаўства (1929).pdf/155</title>
    <ns>104</ns>
    <id>126886</id>
    <revision>
      <id>293133</id>
      <timestamp>2026-07-19T11:47:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAleh111</username>
        <id>4658</id>
      </contributor>
      <comment>/* Не правераная */ Новая старонка: «робячы перапынак у мястэчку Чашніках, у ваколіцах якога аглядае паперню „Чырвоны Золак“. У Воршы экскурсанты знаёмяцца з распляноўкай старога гораду і з прывакзальным пасёлкам, аглядаюць помнікі старасьветчыны, у тым ліку Кутэінскі манастыр і Аршан...»</comment>
      <origin>293133</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4863" sha1="2zp8cafyktzbfbciziwwkhiigc0m3mb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;RAleh111&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;робячы перапынак у мястэчку Чашніках, у ваколіцах якога аглядае паперню „Чырвоны Золак“. У Воршы экскурсанты знаёмяцца з распляноўкай старога гораду і з прывакзальным пасёлкам, аглядаюць помнікі старасьветчыны, у тым ліку Кутэінскі манастыр і Аршанскія пячоры ў вур. Дубкі. Трэба правесьці спэцыяльную экскурсію на Кабыляцкі парог з мэтай азнаямленьня з проектам выкарыстаньня яго для пабудовы
магутнай гідро-электрычнай станцыі.

&lt;center&gt;'''Літаратура:&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Довгялло}} Д. И. 1905 — Город Лепель. „Виленский календарь“ на 1905 г., ст. 82–92.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Боричевский}} И. 1856 — Орша. „Воен. энцикл. лекс.“. СПБ, изд. 2, т. X, ст. 23–24.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2.5|em}}Борисов. Нов. энциклопедический словарь Брокгауза. СПБ, т. VIII, ст. 573–574.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2.5|em}}Д. 1912 — Город Борисов, Минской губ. „Виленский календарь“ на 1912 г., ст. 91–103.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Клеин, Довгялло, Белоцерковец}} 1910 — Город Борисов. Вильна, 8°, 2–38 ст.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2.5|em}}Опыт описания Могилевской губ. Под ред. Домбровецкого. Могилев, 8°. Кн.{{Водступ|0.5|em}}.{{Водступ|0.5|em}}.{{Водступ|0.5|em}}.{{Водступ|0.5|em}}1, 2, 3.
&lt;/div&gt;
{{Водступ|2|em}}3. Менск — Ворша — Віцебск — Полацак і назад.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2|em}}Маршрут мае на ўвазе пазнаёміць экскурсантаў з помнікамі старасьветчыны ў трох найцікавейшых старых местах Беларусі. Увесь час экскурсанты едуць чыгункай і першы раз спыняюцца ў Воршы, дзе аглядаюць Кутэінскі манастыр, будынкі былых кляштараў, пячоры ў Дубкох і Кабыляцкі парог (глядзі маршрут № 2). У Віцебску — агляд Благавешчанскай царквы, музэю, Усьпенскага сабору, прамысловых прадпрыемстваў, Вэтэрынарнага інстытуту, Ботанічнага саду, тэхнікумаў і іншых грамадзкіх устаноў. У Полацку агляд рэштак Барысаглебаўскага кляштару на Бельчыцы, Сафійскага сабору, былой Езуіцкай колегіі (Цытадэльны Вал і Замкавая Гара, Мікольскі сабор, тэхнікум).

&lt;center&gt;'''Літаратура:&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:92%&quot;&gt;
{{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Никифоровский}} Н. 1899 — Страничка из недавней старины гор.
Витебска. Витебск, 1899.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2.5|em}}С. А. 1901 — Полоцк, Витебск в 20 годах прошлого века. Витебск, 16°, 28 ст.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Сапунов}} А. 1881 — Историческия сведения о Витебском замке. „Памятная книжка Витебской губ. на 1881 г.“, ст. 143–176.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Васілеўскі}} Д. 1925 — Беларускі нацыянальна-рэволюцыйны рух на Віцебшчыне ў XIX ст., „Полымя“ № 5, ст. 121–131.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Сапунов}} А. 1901 — Губернаторский дворец в Витебске. Витебск, 8°, 32 ст.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Сапунов}} А. 1903 — Памятники времен древних и новейших в Витебской губ. Витебск, 8°, 99 ст.&lt;/br&gt;
{{Водступ|2.5|em}}{{|Красьнянскі}} Г. 1925 — Музэйныя помнікі старадаўных Віцебскіх
рамесьніцкіх організацый, „Віцебшчына“. I, ст. 40–48.&lt;/br&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2zp8cafyktzbfbciziwwkhiigc0m3mb</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>