Вікікрыніцы bewikisource https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікікрыніцы Размовы пра Вікікрыніцы Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Аўтар Размовы пра аўтара Старонка Размовы пра старонку Індэкс Размовы пра індэкс TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 10 9254 293167 292482 2026-07-19T20:41:15Z Gleb Leo 2440 293167 wikitext text/x-wiki <!-- Пішыце ў стужку пад гэтай палоскай --> ---- <div style="height:500px;overflow:auto;"> * {{Прапанаваны экспарт|Краязнаўства (1929)}} 19.07.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Каспяровіч|Мікола Касьпяровіч]]''. «[[Краязнаўства (1929)|Краязнаўства]]», 1929 * {{Прапанаваны экспарт|Biełarus (1913)/1913/9-10}} 17.07.2026 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Supołka aŭtaraŭ]]''. [[Biełarus (1913)/1913/9-10|«Biełarus», № 9-10]], 1913 * {{Прапанаваны экспарт|Сусьвет і зямля (1929)}} 16.07.2026 ''[[Аўтар:Кастусь Гарабурда|Кастусь Гарабурда]]''. «[[Сусьвет і зямля (1929)|Сусьвет і зямля]]», 1929 * {{Прапанаваны экспарт|Сустрэча (1932)}} 13.07.2026 ''[[Аўтар:Рыгор Эпік|Рыгор Эпік]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Уладзімір Жылка|Уладзімер Жылка]]''. «[[Сустрэча (1932)|Сустрэча]]», 1932 * {{Прапанаваны экспарт|Biełarus (1913)/1913/8}} 11.07.2026 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Supołka aŭtaraŭ]]''. [[Biełarus (1913)/1913/8|«Biełarus», № 8]], 1913 * {{Прапанаваны экспарт|Нябесныя бегі (1931)}} 09.07.2026 ''[[Аўтар:Альберт Паўловіч|Альбэрт Паўловіч]]''. «[[Снапок (1921)|Снапок]]», 1921 * {{Прапанаваны экспарт|Нябесныя бегі (1931)}} 07.07.2026 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Гісторыя беларускае літэратуры (1924, Вільня)|Гісторыя беларускае літэратуры]]», 1924 * {{Прапанаваны экспарт|Нябесныя бегі (1931)}} 06.07.2026 ''[[Аўтар:Язэп Драздовіч|Язэп Драздовіч]]''. «[[Нябесныя бегі (1931)|Нябесныя бегі]]», 1931 * {{Прапанаваны экспарт|Творы (Купала, 1942)}} 04.07.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Творы (Купала, 1942)|Творы]]», 1942 * {{Прапанаваны экспарт|Люба Лук’янская (1937)}} 03.07.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Люба Лук’янская (1937)|Люба Лук’янская]]», 1937 * {{Прапанаваны экспарт|Запіскі Самсона Самасуя (1953)}} 01.07.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Мрый|Андрэй Мрый]]''. «[[Запіскі Самсона Самасуя (1953)|Запіскі Самсона Самасуя]]», 1953 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Зборнік «Роднага Краю» за 1934 год (1935)}} 29.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Зборнік «Роднага Краю» за 1934 год (1935)|Зборнік „Роднага Краю“ за 1934 год]]», 1935 * {{Прапанаваны экспарт|Волаты (1929)}} 28.06.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Каспяровіч|Мікола Касьпяровіч]]''. «[[Волаты (1929)|Волаты]]», 1929 * {{Прапанаваны экспарт|Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925)}} 26.06.2026 ''[[Аўтар:Усевалад Ігнатоўскі|Усевалад Ігнатоўскі]]''. «[[Кароткі нарыс гісторыі Беларусі (1925)|Кароткі нарыс гісторыі Беларусі]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)}} 24.06.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Adam Stankievič]]''. «[[U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi (1938)|U čeść 950-hodździa chryščeńnia Biełarusi]]», 1938 * {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)}} 23.06.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня (1935)|Да гісторыі беларускага палітычнага вызваленьня]]», 1935 * {{Прапанаваны экспарт|Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі}} 18.06.2026 ''[[Аўтар:Аркадзь Быкаў|Аркадзь Быкаў]]''. «[[Грашовы балянс сялянскай гаспадаркі Беларусі]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Канстанцін Кернажыцкі|Канстанцін Кернажыцкі]]''. «[[Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной (1932)|Да гісторыі аграрнага руху на Беларусі перад імпэрыялістычнай вайной]]», 1932 * {{Прапанаваны экспарт|Вязьмо (1932)}} 12.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Вязьмо (1932)|Вязьмо]]», 1932 * {{Прапанаваны экспарт|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)}} 08.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj (1863)|Piśmo ad Jaśka haspadara s pad Wilni da mużykow ziemli polskoj]]», 1863 * {{Прапанаваны экспарт|Weliki Hospodarv presławnych Narodow…}} 05.06.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Niewiadomy]]''. «[[Weliki Hospodarv presławnych Narodow…]]», 1648 * {{Прапанаваны экспарт|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)}} 04.06.2026 ''[[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|Алесь Галынец]]''. «[[Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне? (1926)|Вялікае апрашчэньне, ці вялікае ўдасканаленьне?]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Атрута (1927)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Атрута (1927)|Атрута]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|На чыгунцы (1928)}} 03.06.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[На чыгунцы (1928)|На чыгунцы]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)}} 02.06.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. «[[Падарунак Беларускаму Жаўнеру (1920)|Падарунак Беларускаму Жаўнеру]]», 1920 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 30.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]''. «[[Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць (1903)|Гуторка об тым, куды мужыцкіе грошы идуць]]», 1903 * {{Прапанаваны экспарт|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)}} 30.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ (1928)|Ab fizyčnym wychawańni ŭ Biełarusaŭ]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Мэтодыка роднае мовы (1926)}} 27.05.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Канстанцін Міцкевіч]]''. «[[Мэтодыка роднае мовы (1926)|Мэтодыка роднае мовы]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Птушка на волі (1932)}} 20.05.2026 ''[[Аўтар:Вольга Сахарава|Ольга Сахарава]]''. «[[Птушка на волі (1932)|Птушка на волі]]», 1932 * {{Прапанаваны экспарт|Гутарки аб неби и зямли (1907)}} 18.05.2026 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Карусь Каганец|Карусь Костровицки]]'' і ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|С. Шаулоўски]]''. «[[Гутарки аб неби и зямли (1907)|Гутарки аб неби и зямли]]», 1907 * {{Прапанаваны экспарт|Язэп Крушынскі (1929—1932)/2}} 16.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Язэп Крушынскі (1929—1932)/2|Язэп Крушынскі. Кніга другая]]», 1932 * {{Прапанаваны экспарт|На крэсах усходніх (1933)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Ілья Гурскі|Ільля Гурскі]]''. «[[На крэсах усходніх (1933)|На крэсах усходніх]]», 1933 * {{Прапанаваны экспарт|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)}} 15.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa (1927)|Fizyčnaje wychawańnie hramadzianstwa]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Салавей (1928)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Салавей (1928)|Салавей]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Ab teatry (1927)}} 14.05.2026 ''[[Аўтар:Станіслаў Грынкевіч|Stanisłaŭ Hrynkiewič]]''. «[[Ab teatry (1927)|Ab teatry]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/7}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/7|«Дзянніца», № 7]], 1916 * {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/6}} 10.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/6|«Дзянніца», № 6]], 1916 * {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/5}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/5|«Дзянніца», № 5]], 1916 * {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/4}} 09.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/4|«Дзянніца», № 4]], 1916 * {{Прапанаваны экспарт|Ветрагоны (1930)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Ветрагоны (1930)|Ветрагоны]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)}} 07.05.2026 ''[[Аўтар:Пётр Гарбацэвіч-Клінцэвіч|Пётар Гарбацэвіч]]''. «[[Полёнізацыя Заходняй Беларусі (1932)|Полёнізацыя Заходняй Беларусі]]», 1932 * {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/3}} 06.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/3|«Дзянніца», № 3]], 1916 * {{Прапанаваны экспарт|Суд (1925, Вільня)}} 05.05.2026 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Галубок|Уладыслаў Галубок]]''. «[[Суд (1925, Вільня)|Суд]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/2}} 05.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/2|«Дзянніца», № 2]], 1916 * {{Прапанаваны экспарт|На зломе (1925)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Янка Нёманскі|Янка Нёманскі]]''. «[[На зломе (1925)|На зломе]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|За двадцаць пяць гадоў (1928)}} 04.05.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[За двадцаць пяць гадоў (1928)|За двадцаць пяць гадоў]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Дзянніца (1916)/1}} 03.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Дзянніца (1916)/1|«Дзянніца», № 1]], 1916 * {{Прапанаваны экспарт|Дзесяць (1930)}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Дзесяць (1930)|Дзесяць]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў}} 02.05.2026 ''[[Аўтар:Мікола Ільяшэвіч|Мікола Ільяшэвіч]]''. «[[Паходжаньне, старадаўнія весткі і антрополёгічныя адзнакі Беларусаў]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Полымя (часопіс)/1922/1}} 01.05.2025 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Полымя (часопіс)/1922/1|«Полымя», № 1]], 1922 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Апавяданні (Бядуля, 1947)}} 29.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Змітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданні (Бядуля, 1947)|Апавяданні]]», 1947 * {{Прапанаваны экспарт|Апавяданьні (Бядуля, 1926)}} 27.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Апавяданьні (Бядуля, 1926)|Апавяданьні]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Абдзіраловіч і Барыка}} 25.04.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Навіна]]''. «[[Абдзіраловіч і Барыка]]», 1939 * {{Прапанаваны экспарт|Smyk biełaruski (1908)}} 24.04.2026 ''[[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Symon Reŭka s pad Barysowa]]''. «[[Smyk biełaruski (1908)|Smyk biełaruski]]», 1908 * {{Прапанаваны экспарт|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)}} 23.04.2026 ''[[Аўтар:Сяргей Паўловіч|Сяргей Паўловіч]]''. «[[Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы (1928)|Аб арганізацыі беларускае працоўнае школы]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|На зачарованых гонях (1927)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[На зачарованых гонях (1927)|На зачарованых гонях]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Рэволюцыйным шляхам (1928)}} 16.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Рэволюцыйным шляхам (1928)|Рэволюцыйным шляхам]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Над ракою Арэсай (1933)}} 12.04.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Над ракою Арэсай (1933)|Над ракою Арэсай]]», 1933 * {{Прапанаваны экспарт|Вогнішча барацьбы (1930)}} 08.04.2026 ''[[Аўтар:Леапольд Родзевіч|Леапольд Родзевіч]]''. «[[Вогнішча барацьбы (1930)|Вогнішча барацьбы]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка}} 04.04.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Калосьсе (1935)/1936/4/З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка|З жыцьця і дзейнасьці Казімера Сваяка]]», 1936 * {{Прапанаваны экспарт|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)}} 03.04.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімер Сваяк]]''. «[[Дзея маей мысьлі, сэрца і волі (1992)|Дзея маей мысьлі, сэрца і волі]]», 1992 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Бацькаў сын (1932)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Бацькаў сын (1932)|Бацькаў сын]]», 1932 * {{Прапанаваны экспарт|Бярозка (1923)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш.]]''. «[[Бярозка (1923)|Бярозка]]», 1923 * {{Прапанаваны экспарт|Янка Канцавы (1924)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Казімір Сваяк]]''. «[[Янка Канцавы (1924)|Янка Канцавы]]», 1924 * {{Прапанаваны экспарт|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)}} 30.03.2026 ''[[Аўтар:Тамаш Грыб|Тамаш Грыб]]''. «[[И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года (Грыб)|И. И. Лаппо: Литовскій Статутъ 1588 года]]», 1936 * {{Прапанаваны экспарт|1905 год (1926)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Уладзімір Ленін|Уладзімір Ленін]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Канстанцін Ламака|Канстанцін Ламака]]''. «[[1905 год (1926)|1905 год]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Hołas dušy (1949)}} 27.03.2026 ''[[Аўтар:Казімір Сваяк|Ks. K. Stepovič]]''. «[[Hołas dušy (1949)|Hołas dušy]]», 1949 * {{Прапанаваны экспарт|Кат у белай манішцы (1942)}} 13.03.2026 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Кат у белай манішцы (1942)|Кат у белай манішцы]]», 1942 * {{Прапанаваны экспарт|Skarb (1927)}} 12.03.2026 ''[[Аўтар:Ян Васілеўскі (1885—1948)|Jan Wasileŭski]]''. «[[Skarb (1927)|Skarb]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Rodnaja mowa ŭ światyniach (1929)|Rodnaja mowa ŭ światyniach]]», 1929 * {{Прапанаваны экспарт|А што далей? (Шыла)}} 11.03.2026 ''[[Аўтар:Мікола Шыла|Мікола Шыла]]''. «[[А што далей? (Шыла)|А што далей?]]», 1948 * {{Прапанаваны экспарт|Ляля Мэнке (Луцкевіч)}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Ляля Мэнке (Луцкевіч)|Ляля Мэнке]]», 1939 * {{Прапанаваны экспарт|Стагодзьдзе новага беларускага друку}} 09.03.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнт Гадлеўскі]]''. «[[Стагодзьдзе новага беларускага друку|Стагодзьдзе новага беларускага друку]]», 1935 * {{Прапанаваны экспарт|11 ліпеня (1930)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Ілары Барашка|Ілары Барашка]]''. «[[11 ліпеня (1930)|11 ліпеня]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)}} 05.03.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909)|Другое чытанне для дзяцей беларусаў]]», 1909 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Сымон Музыка (1925)}} 28.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Сымон Музыка (1925)|Сымон Музыка]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Лябірынты (1944)}} 26.02.2026 ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]''. «[[Лябірынты (1944)|Лябірынты]]», 1944 * {{Прапанаваны экспарт|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Фадзей Руткоўскі|Fadziej Rutkoŭski]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zabojstwa ŭ domie Nr. 37 (1936)|Zabojstwa ŭ domie Nr. 37]]», 1936 * {{Прапанаваны экспарт|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)}} 23.02.2026 ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Wincuk Marcinkiewicz]]''. «[[Ščeroŭskije dažynki, Kupałła (1910)|Ščeroŭskije dažynki, Kupałła]]», 1910 * {{Прапанаваны экспарт|Гудкі (1931)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Гудкі (1931)|Гудкі]]», 1931 * {{Прапанаваны экспарт|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)}} 20.02.2026 ''[[Аўтар:Сяргей_Замбржыцкі|Сяргей Замбржыцкі]]''. «[[«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа) (Замбржыцкі)|«На прасторах жыцьця» Тараса Гушчы (Я. Коласа)]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Гірт з воўчага логу (1930)}} 19.02.2026 ''[[Аўтар:Яніс Райніс|Яніс Райніс]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Язэп Дыла|Назар Бываеўскі]]''. «[[Гірт з воўчага логу (1930)|Гірт з воўчага логу]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|З літуанізмаў у беларускай мове}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[З літуанізмаў у беларускай мове|З літуанізмаў у беларускай мове]]», 1939 * {{Прапанаваны экспарт|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)}} 17.02.2026 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры (1921)|Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры]]», 1921 * {{Прапанаваны экспарт|Закаханая (Салагуб)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Алесь Салагуб|Алесь Салагуб]]''. «[[Закаханая (Салагуб)|Закаханая]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)}} 16.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі (1919, Горадня)|Асновы Дзяржаўнасьці Беларусі]]», 1919 * {{Прапанаваны экспарт|Напор (1933)}} 15.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Напор (1933)|Напор]]», 1933 * {{Прапанаваны экспарт|Гапонъ (1909)}} 13.02.2026 ''[[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]''. «[[Гапонъ (1909)|Гапонъ]]», 1909 * {{Прапанаваны экспарт|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)}} 11.02.2026 ''[[Аўтар:Пятро Мятла|Пятро Мятла]]''. «[[Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе (1932)|Аб Таварыстве Беларускае Школы і яго барацьбе]]», 1932 * {{Прапанаваны экспарт|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Ігнат Дварчанін|Ігнат Дварчанін]]''. «[[Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны|Аб годзе нараджэньня Фр. Скарыны]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)}} 09.02.2026 ''[[Аўтар:Гаўрыіл Сушкін|Гаўрыіл Сушкін]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе (1930)|«Валынка» ў Адэскім астрозе ў 1904 годзе]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Адвечная песьня (1927)}} 08.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Адвечная песьня (1927)|Адвечная песьня]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|400-лецьце Літоўскага Статуту}} 06.02.2026 ''[[Аўтар:Мікалай Шкялёнак|Мікалай Шкялёнак]]''. «[[400-лецьце Літоўскага Статуту|400-лецьце Літоўскага Статуту]]», 1929 * {{Прапанаваны экспарт|Zyla Karalewič (1937)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Сцяпан Васільчанка|Sciapan Wasilčenko]]'', перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|M. Š]]''. «[[Zyla Karalewič (1937)|Zyla Karalewič]]», 1937 * {{Прапанаваны экспарт|На рубяжы (1925)}} 03.02.2026 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[На рубяжы (1925)|На рубяжы]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Alenčyna wiasielle (1923)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Зязюля|Андрэй Зязюля]]''. «[[Alenčyna wiasielle (1923)|Alenčyna wiasielle]]», 1923 * {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 02.02.2026 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Шляхам жыцьця (1923)|Шляхам жыцьця]]», 1923 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Устаноўка (1930)}} 25.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Устаноўка (1930)|Устаноўка]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)}} 24.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Сшытак вершаў (Александровіч, 1938—1946)|Сшытак вершаў (1938—1946)]]», 1946 * {{Прапанаваны экспарт|На загонах (1928)}} 23.1.2026 ''[[Аўтар:Васіль Каваль|Васіль Каваль]]''. «[[На загонах (1928)|На загонах]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Сьцежкі-дарожкі (1928))}} 21.1.2026 ''[[Аўтар:Міхась Зарэцкі|Міхась Зарэцкі]]''. «[[Сьцежкі-дарожкі (1928)|Сьцежкі-дарожкі]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Руска-беларускі слоўнік (1937)}} 20.1.2026 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускі слоўнік]]», 1937 ---- {{справа|''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2012|2012]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2013|2013]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2014|2014]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2015|2015]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2016|2016]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2017|2017]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2019|2019]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2020|2020]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2021|2021]], ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2022|2022]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2023|2023]]'', ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2024|2024]]'' ''[[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2025|2025]]''}} </div><noinclude>[[Катэгорыя:Шаблоны для галоўнай старонкі]]</noinclude> bqw1gjfxy81chfvajoaprn5f5a86g3u 106 92932 293166 222351 2026-07-19T20:22:08Z Gleb Leo 2440 293166 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |Title=[[Краязнаўства (1929)|Краязнаўства]] |Language=be |Volume= |Author=[[Аўтар:Мікалай Каспяровіч|Мікалай Касьпяровіч]] |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=Беларускае Дзяржаўнае Выдавецтва |Address=Менск |Year=1929 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=5 |Progress=C |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= }} onj43c4cranv2u0x6u2ew3hprs2h873 104 119263 293168 278059 2026-07-19T20:42:44Z Gleb Leo 2440 293168 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <center><div style="margin-top:1em; margin-bottom:0em; font-family:Times New Roman; font-size: 180%;">Конь і сабака.</div></center> {{block center/s}} Свабодны конь гуляў на волі.</br> І хвост, і грыву распусьціў,</br> Іржаньнем ён сваім будзіў</br> І лес стары, і чыста поле.</br> {{водступ|2.5|em}}У бок прахожы стараніўся,</br> {{водступ|2.5|em}}Яму дарогу уступаў.</br> {{водступ|2.5|em}}Ат страху Рудзька прытуліўся</br> {{водступ|2.5|em}}І толькі ціхінька брэхаў.</br> Каня злавілі, прывязалі,</br> На вобруць беднаго ўзялі,</br> Аборкай ногі абвілі,</br> І борзды бег яго стрымалі.</br> {{водступ|2.5|em}}З-за вугла вылазіць Рудзька.</br> {{водступ|2.5|em}}— Гаў-гаў-гаў! давай брэхаць.</br> {{водступ|2.5|em}}За хвост каня кусае цюцька —</br> {{водступ|2.5|em}}Ні атцягнуць, ні адагнаць!</br> Малые дзеці тут гулялі,</br> Дзівілісь многа і казалі</br> (Па дурнаце не разабралі —</br> Дзіця малое, як ягня):</br> {{водступ|2.5|em}}„А, Рудьзка дужшы за каня!“</br> {{block center/e}} [[Файл:Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909). Узор 1.png|150px|center]]<noinclude></noinclude> lyel70dm7tvjge8sc4yynuj7thv06t6 104 119282 293169 278106 2026-07-19T20:43:02Z Gleb Leo 2440 293169 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{gap|2em}}— „Дзе ты набраў ўсяго гэтаго?“ — дзівяцца браты.</br> {{gap|2em}}— „У возеры“.</br> {{gap|2em}}— „Ці ж там ёсць коні і тавары?“</br> {{gap|2em}}— „Колькі хочэш!“</br> {{gap|2em}}Кінуліся браты кулём да возера.</br> {{gap|2em}}Высеклі палонку. Перш палез старшы.</br> {{gap|2em}}„Што, ёсць коні і тараны?“ пытае меншы.</br> {{gap|2em}}Атказу нема.</br> {{gap|2em}}— „Ось якім зайздросным зрабіўся і гаварыць ня хочэ, — думае меньшы брат.</br> {{gap|2em}}І бабух у палонку!</br> {{gap|2em}}Толькі іх і бачылі.</br> {{gap|2em}}А дурэнь адзін гаспадаром зрабіўся. [[Файл:Другое чытанне для дзяцей беларусаў (1909). Узор 2.png|150px|center]]<noinclude></noinclude> l48nf0edsbr9wus0qp9zy71t37i3tl1 104 126574 293179 292434 2026-07-20T11:54:17Z RAleh111 4658 293179 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{Цэнтар|{{разьбіўка|СУЧАСНЫ СТАН КРАЯЗНАЎСТВА}}.|памер=120%}} {|style="font-size:92%; float:left; margin-right: 10px; line-height: 1.3; padding-top:2em; padding-left:1em" |<center>'''Краязнаўства</br>ў БССР.'''</center> |} {{gap|2em}}Пераважная большасьць беларускіх краязнаўчых організацый заснавалася ў 1924-25 акадэмічным годзе. У 1927 годзе канчаткова аформілася іх організацыйнае аблічча. Нізавою краязнаўчаю організацыяю зьяўляецца гурток краязнаўства. Ён мае мэтаю ўсебаковае вывучэньне адносна невялікай тэрыторыі — гораду ці часткі раёну. Дзейнасьць гурткоў яднаецца раённым таварыствам краязнаўства, якое мае мэтаю ўсебаковае вывучэньне раёну. Урэшце, трэці від організацыі, акруговае таварыства краязнаўства, мае мэтаю ўсебаковае вывучэньне і дасьледваньне акругі. Раённае і акруговае таварыствы атрымалі сваю назву ад тэрыторыі, якую яны вывучаюць. Апрача названых, існуюць яшчэ гурткі краязнаўства ў школах і тэхнікумах і таварыствы краязнаўства ў Дзяржаўным унівэрсытэце і Дзяржаўным вэтэрынарным інстытуце. Яны таксама маюць мэтаю ўсебаковае вывучэньне паасобных краёў Беларусі.</br> {{gap|2em}}Калі на працягу папярэдняга году краязнаўчая справа Беларусі характарызавалася ў першай палове году пераважна зьбіраньнем індывідуальных краязнаўчых сіл у колектывы, аб‘яднаньні і ў другой — аформленьнем краязнаўчага руху, дык у пачатку гэтага году рабілася далей гэтае аформленьне, а канец прайшоў пад знакам апанаваньня методолёгіяй краязнаўства. Дасьледваньні, экспэдыцыі, экскурсіі, організацыя музэяў і інш. таксама мелі месца ў краязнаўчай справе, але не зьяўляюцца ўласьцівымі ў дзейнасьці ўсіх краязнаўчых організацый. Зразумела, паказаны процэс організацыйнага аформленьня краязнаўчага руху яшчэ ня скончыўся, а азнаямленьне з мэтодамі дасьледваньня і вывучэньня краю толькі пачалося. Так што дзейнасьць сеткі ў будучым змушана будзе ісьці ў гэтым кірунку з тым, каб даць масавую краязнаўчую творчасьць — вывучэньне краю.</br> {{gap|2em}}Матэрыяльная база краязнаўчых організацый трохі палепшылася, але ня ўсюды аднолькава. Ёсьць часамі і пагоршаньні. Агулам, у 1925-26 ак. годзе краязнаўчыя організацыі мелі 4.615 р. 71 к., у 1926-27 — 8.500 руб. і ў 1927-28 — 10.572 руб.</br> {{gap|2em}}Зразумела, гэта далёка ня тое, што трэба было-б, але ўсё-ж у пэўнай меры задавальняе першапачатковыя патрэбы.</br><noinclude></noinclude> c6va00t3w8flgmftlp1tw66o6if5rhv 104 126592 293149 292470 2026-07-19T16:06:37Z RAleh111 4658 293149 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>ў мясцовых і цэнтральных выданьнях. Акруговым т-вам выданы: „Крашаніна“ (набіванка) Шлюбскага, „Крашаніна“ — Фурмана, „Беларуска-расійскі слоўнічак“, „Беларуская архітэктура“ і „Віцебскі краёвы слоўнік“ — Касьпяровіча, „Беларускае мастацтва“ — Іпэля, „Экономічны нарыс БССР“ — Аўхімені, „Віцебск у гравюрах Юдовіна“ — Фурмана, „Новая беларуская літаратура“ — А. Багдановіча і зборнік „Віцебшчына“. Укладзена падарожная кніжніца па Віцебшчыне, што чакае друку. Праўленьнем зроблена спроба прыцягненьня працаўнікоў ня з Віцебшчыны для вывучэньня апошняй: Лунгерсгаўзэн (Горкі) узяўся даць геолёгічны агляд, Сьпіцын (Ленінград) — археолёгічны, Шыраеў (Крым, Алупка) — праца па мастацтву і г.д. Праўленьнем давалася шмат даведак аб мясцовым краі мясцовым савецкім і профсаюзным установам і організацыям, а таксама цэнтральным; прычым некаторыя члены таварыства прымалі сыстэматычны ўдзел у працы адпаведных камісій Інбелкульту. Сэкцыямі было праведзена некалькі экспэдыцый і экскурсій, а таксама лекцый і дакладаў.</br> {{gap|2em}}У Гарадоцкім, Бешанковіцкім і Сураскім раённых таварыствах і ў Астровенскім гуртку краязнаўства заснаваны музэі; у Лёзьненскім і Азярышчанскім раённых таварыствах і ў Лаўжанскім гуртку сабраны гербары (зельнікі). Ва ўсіх організацыях заснаваны бібліотэкі. Сярод раённых таварыстваў асабліва ня вызначылася ніводнага. У патрэбных выпадках рабіўся агляд помнікаў старасьветчыны (Храпавіцкая царква, Маркаў кляштар і інш.) і рабіліся адпаведныя крокі да аховы іх. Праведзена 2 акруговых конфэрэнцыі і амаль ва ўсіх раёнах — раённыя. Палепшаньне матэрыяльнае базы дае мажлівасьць далейшага росту справы і зьнішчэньня шэрагу недахопаў краязнаўчага руху Віцебшчыны: слабой узаемасувязі організацый, бязьдзейнасьці часткі іх, слабасьці вытворчай працы на мясцох, бясплянавасьці, адсутнасьці належнага грамадзкага зданьня навокал справы, ня зусім сьвядомых адносін да справы некаторых працаўнікоў і г. д.</br> {{gap|2em}}Праўленьне магілеўскага акруговага таварыства краязнаўства, а таксама сэкцыі акруговага гораду: грамадзка-экономічная, прыродна-географічная, культурна-гістарычная — прарабілі спачатку вялікую працу. Апрача іх, былі слоўнікавая і па вывучэньню гораду і мястэчак камісіі, а таксама польская і яўрэйская сэкцыі. Слабей была пастаўлена праца на акрузе, дзе больш вызначыліся Прапойскае, Чавускае і Быхаўскае раённыя таварыствы краязнаўства. У горадзе працавалі гурткі пры тэхнікумах, якія далі багаты па ліку слоўнікавы матэрыял. Пасьля акруговай конфэрэнцыі справа палепшылася. Выданы першы том „Магілеўшчына“ і падрыхтаваны матэрыялы да другога тому.</br> {{gap|2em}}Увосень краязнаўчая справа на Калініншчыне была значна падупала. У Клімавічах працавалі сэкцыі: {{перанос пачатак|гістарычна-археолё|гічная}}<noinclude></noinclude> 20a9wjmhb7sjx8koagr16bi7777xfcq 104 126593 293150 292487 2026-07-19T16:06:52Z RAleh111 4658 293150 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|гістарычна-археолё|гічная}}, мовазнаўчая і прыродазнаўча-экономічная. Больш сябе выявілі дзьве першыя. Вылучаны для ўсебаковага дасьледваньня Расьнянскі раён. Раённае таварыства гэтага раёну, побач з Касьцюковіцкім і Хоцімскім, дало значныя вынікі свае працы. У Клімавічах ёсьць акруговы краязнаўчы музэй з 1.000 экспонатаў, а таксама ў Расьне з 500 экспонатамі і Хоцімску з 600 экспонатамі. Наогул, у іншых раёнах праца наладжана значна лепш, чым у Клімавічах. Узаемасувязь была больш-менш нормальнай, а з савецкімі і партыйнымі організацыямі — добрая.</br> {{gap|2em}}Амаль што ў адзінай організацыі акруговага цэнтру — Мазырскай — быў правільны падзел на сэкцыі: культурна-гістарычную, прыродна-географічную, грамадзка-экономічную, польскую і яўрэйскую. Працы Мазырскага акруговага таварыства друкаваліся ў „Нашым Краі“, а інформацыі ў мясцовым і цэнтральным друку. Падрыхтаваны да друку зборнік „Мазыршчына“. Кіраўніцтва з боку праўленьня акруговага таварыства было добрае. Наогул, сетка Мазыршчыны, апрача Слабодзкага і Калінкавіцкага раённых таварыстваў, уваходзіць у кругабег вытворчай працы: знойдзена жалезная руда, каолін, праведзена абсьледваньне тэхнікі ральніцтва ў 3 раёнах і г. д.</br> {{gap|2em}}Праца на Меншчыне ажывілася з вясны 1926 г. Вытворчая праца пачалася ў пяцёх раёнах з 11, а таксама ў гурткох — Дукорскім, Польпэдтэхнікуму і Белпэдтэхнікуму. У горадзе была організавана слоўнікавая камісія, якая апублікавала ў „Чырвонай Зьмене“ інструкцыю. Школьная сэкцыя прарабіла значную працу. Сувязь з раёнамі трохі палепшылася. У асноўным чарговая задача, якая стаіць перад менскім акртаварыствам, складаецца з організацыйнага ўмацаваньня сеткі і апанаваньня мэтодолёгіяй краязнаўства, пасьля чаго ўжо наступіць вытворчая масавая праца. Сэкцыі акруговага цэнтру: культурна-гістарычная, прыродна-географічная, грамадзка-экономічная, школьнага краязнаўства і яўрэйская пачалі плянавую працу. Таварыства распачало працу па выданьню „Меншчыны“. Невялікая краязнаўчая праца пачалася пры пэдгабінэце Дому асьветы.</br> {{gap|2em}}З краязнаўчае сеткі Барысаўшчыны гарадзкая краязнаўчая організацыя зьмяшчала вынікі свае дзейнасьці ў друку — пераважна ў „Нашым Краі“, а таксама паасобным выданьнем і ў сваёй часопісі „Наш раён“. У горадзе працавалі наступныя сэкцыі: школьнага краязнаўства, культурна-гістарычная, прыродазнаўчая, этнографічная, соцыяльна-экономічная і яўрэйская. Першай сэкцыяй распрацаваны шэраг дакладаў і былі організаваны экскурсіі. Культурна-гістарычная, апрача дакладаў па сваёй спэцыяльнасьці, узяла на падлік помнікі старасьветчыны і клапацілася аб ахове іх. Прыродазнаўчая сэкцыя распачала апісаньне прыроды Барысаўшчыны. Іншыя сэкцыі асабліва сябе ня выявілі. Зьбіраецца матэрыял да {{перанос пачатак|збор|ніка}}<noinclude></noinclude> 1n170jrgbav5lpaopunilmwq0nejfth 104 126883 293138 293130 2026-07-19T14:25:05Z RAleh111 4658 293138 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Спосаб вандроўкі можа быць дваякі: пехатою і чоўнам. Апошні будзе магчымы ня ўсюды. Вэлёсыпэд, коні і да т. п. будзе таксама, як выключэньне.</br> {{Водступ|2|em}}Іншае — харчаваньне, трыманьне сябе з людзьмі, перамаганьне перашкод, выкананьне заданьня і г. д. будзе ўжо цалком вырашацца самім вандроўцам. Агульныя правілы гігіены, людзкіх узаемаадносін, краязнаўчай працы і інш. вядомы, а ўсіх конкрэтных выпадкаў не прадугледзіш з дому. Адно ня трэба забывацца — трымаць цесную сувязь з мясцовымі краязнаўцамі па сваім шляху, прычым пажадана адрасы іх ведаць раней і папярэдзіць пісьмова аб сваёй вандроўцы.</br> {{Водступ|2|em}}Побач з жадаючымі вандраваць, сярод краязнаўцаў ёсьць шмат такіх, якія жадаюць экскурсаваць, падарожнічаць разам са сваімі сябрамі. Організаваньне падарожаў — справа больш складаная, чым організаваньне вандраваньняў. Тутака трэба асаблівую ўвагу зьвярнуць на падбор складу падарожнікаў, маршрут, падрыхтоўку падарожы і інш.</br> {{Водступ|2|em}}У першую чаргу трэба дакладна высьветліць сабе мэту данае падарожы, а значыць, і маршрут яе. Пытаньне складу экскурсіі ня менш актуальнае, бо адна мэта можа быць у пэўнай групы падарожнікаў і зусім іншая — у аднаго, таксама, як адна група можа мець мэтаю пераважна азнаямленьне з краем, а другая — пераважна дасьледваньне яго. Паколькі ўсё, што можна ўведаць аб даным маршруце з літаратуры, павінна быць уведана дома, каб не вынаходзіць даўно вынайдзеных „амэрык“, а толькі новыя, — неабходна сіламі сваёй краязнаўчай організацыі пры дапамозе Беларускай дзяржаўнай бібліотэкі і мясцовых бібліотэк высьветліць, якія ёсьць літаратурныя крыніцы да данага маршруту. Першым падсобнікам да ўсіх маршрутаў, зразумела, будзе „Россия. Полное географическое описание нашего отечества. Настольная и дорожная книга под ред. В. П. Семенова. Том IX. Верхнее Поднепровье и Белоруссия. СПБ 1905“. Гэта кніга разам з іншымі выдана ЦБК — праз акруговыя — усім раённым таварыствам краязнаўства. У канцы яе дадзены паказчыкі, што дазваляе лёгка орыентавацца ў зьмесьце. Першапачатковыя спраўкі можна знайсьці і ў іншых выданьнях.</br> {{Водступ|2|em}}А далей павінна быць улічана літаратура ня толькі аб пэўных гарадох маршрутаў, але таксама і іх краёх, бо даны горад, напр., нельга разглядаць адцягнена, бяз сувязі з атачаючаю яго прастораю. Ясна, што ў першую чаргу трэба ведаць аб тых літаратурных крыніцах, якія можна знайсьці ў сваёй організацыі і бібліотэках — як дзяржаўных, так і прыватных.</br> {{Водступ|2|em}}Улічваючы ўсё гэта, мы з М. Азбукіным уклалі наступныя прыкладныя маршруты з літаратурай па картотэцы Беларускай дзяржаўнай бібліотэкі.</br> {{Водступ|2|em}}1. Менск — Астрашыцкі Гарадок — Лагойск — Лысая Гара — Менск.</br><noinclude></noinclude> at37ce1o9w98fgzuyq1y81f9nfn0i7n 104 126884 293137 293131 2026-07-19T14:24:41Z RAleh111 4658 293137 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}Каля 100 кілёмэтраў коньмі або аўтомобілем па прыгожай узгоркаватай мясцовасьці. Па дарозе можна агледзець прыгожае возера ў Астрашыцкім Гарадку, пазнаёміцца з тыповымі беларускімі мястэчкамі, з якіх Астрашыцкі Гарадок зьяўляецца да пэўнай меры дачным прыгарадам Менску. У Лагойску варта агледзець прыгожы будынак палацу б. гр. Тышкевіча, старасьвецкія гарадзішчы і курганы ў ваколіцах, жале- {{Няма выявы}} зістыя крыніцы. Лысая Гара зьяўляецца найвышэйшым пунктам Беларусі. Увесь маршрут пралягае па ўзгор‘ях ледавіковага пахаджэньня. <center>'''Літаратура:</center> <div style="font-size:92%"> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Раман Суніца}}. 1919 — Няміга і Менск. Газ. „Беларусь“, № 11,12.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Снитко}} А. К. 1909 — Минск в 17 столетии. „Минская старина“. Вып. I. ст. 80–90.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Смородский}} А. 1893 — Столетие Минской губ. Минск, 8°, 90 ст.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Товаров}} А. 1910 — Исторический очерк Минской губ. в начальную пору существования русского государства, Минск, 8°, 42 ст.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Москалевич}} Р. 1870 — М. Логойск. „Вестник Западной России“, т. 2, № 4, ст. 1–14.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Краснянский}} В. 1902 — Минский Департамент Великого Княжества Литовского, СПБ. 8°, 72 ст.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Смородский}}. 1891 — Летопись г. Минска. „Памятная книжка Минской губ. на 1892 г.“, 4 приложения, ст. 125–166.</br><noinclude></noinclude> 91472n3bfyz1zf7q96x469qkim09p93 104 126885 293136 293132 2026-07-19T14:23:43Z RAleh111 4658 293136 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /><div style="font-size:92%"></noinclude> {{Водступ|2.5|em}}1909 — Краткое историко-статистическое описание г. Минска. „Памятная книжка Минской губ. на 1910 г.“. ст. 105–131.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Суніца}} Р. 1919 — Стары замак у Менску. Газ. „Беларусь“, № 22, 23.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Бомштэйн}} И. 1889 — Справочная книга и спутник по Минской губернии. Минск. 8°, ст. 563.</br> {{Водступ|2.5|em}}1878 — Географическо-статистическое описание Минской губернии, „Памятная книжка Минской губ.“ 1878 г. Минск, ч. I и II, отд. III, ст. 1–97 и отд. VII, ст. 1–114.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Смородский}} А. 1894 — География Минской губ. Минск, 8°, 46 ст.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Вольфсон}} С. 1924 — Менск на зары рэволюцыі, „Маладняк“, № 4, стар. 52–53 і інш. </div> {{Водступ|2|em}}2. Менск — Барысаў — Лепель — Чашнікі — Ворша — Менск.</br> {{Няма выявы}} {{Водступ|2|em}}Па чыгунцы да Барысава, дзе экскурсанты знаёмяцца з ростам маладога пасёлку пры чыгуначнай станцыі блізка ад старога гарадзкога асяродку (пасад Нова-Барысаў), аглядаюць фабрыку запалак „Чырвоная Бяроза“, шкляную гуту, паперню і іншыя прамысловыя прадпрыемствы Барысава і Нова-Барысава. Варты агляду Чычагоўскія батарэі. Ад Барысава да Лепеля трэба ехаць чоўнам угару па Бярозе. У вёсцы Студзенцы аглядаецца месца пераправы цераз Бярозу арміі Наполеона ў 1812 г. Каля возера Пялік знаходзіцца Дзяржаўны паляўнічы заказьнік, у якім экскурсанты могуць пабачыць бабровыя будынкі найвялікшага ў Эўропе бабровага паселішча і пазнаёміцца з мэтодамі аховы каштоўных зьвяроў. У заказьніку ёсьць мядзьведзі, ласі, дзікі, рысі, бабры, дзікія козы. Ад Пяліка экскурсанты прабіраюцца па сыстэме каналаў Бярэзінскага вадзянога шляху аж да Лепеля, ваколіцы якога багаты на вазёры і слынуць сваёй прыгожасьцю. З Лепеля экскурсія накіроўваецца па новай чыгунцы на Воршу<noinclude></noinclude> aa4hmml1tarlzq5iacn0o6vkjoo0vmj 104 126886 293139 293133 2026-07-19T14:26:01Z RAleh111 4658 293139 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>робячы перапынак у мястэчку Чашніках, у ваколіцах якога аглядае паперню „Чырвоны Золак“. У Воршы экскурсанты знаёмяцца з распляноўкай старога гораду і з прывакзальным пасёлкам, аглядаюць помнікі старасьветчыны, у тым ліку Кутэінскі манастыр і Аршанскія пячоры ў вур. Дубкі. Трэба правесьці спэцыяльную экскурсію на Кабыляцкі парог з мэтай азнаямленьня з проектам выкарыстаньня яго для пабудовы магутнай гідро-электрычнай станцыі. <center>'''Літаратура:</center> <div style="font-size:92%"> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Довгялло}} Д. И. 1905 — Город Лепель. „Виленский календарь“ на 1905 г., ст. 82–92.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Боричевский}} И. 1856 — Орша. „Воен. энцикл. лекс.“. СПБ, изд. 2, т. X, ст. 23–24.</br> {{Водступ|2.5|em}}Борисов. Нов. энциклопедический словарь Брокгауза. СПБ, т. VIII, ст. 573–574.</br> {{Водступ|2.5|em}}Д. 1912 — Город Борисов, Минской губ. „Виленский календарь“ на 1912 г., ст. 91–103.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Клеин, Довгялло, Белоцерковец}} 1910 — Город Борисов. Вильна, 8°, 2–38 ст.</br> {{Водступ|2.5|em}}Опыт описания Могилевской губ. Под ред. Домбровецкого. Могилев, 8°. Кн.{{Водступ|0.5|em}}.{{Водступ|0.5|em}}.{{Водступ|0.5|em}}.{{Водступ|0.5|em}}1, 2, 3. </div> {{Водступ|2|em}}3. Менск — Ворша — Віцебск — Полацак і назад.</br> {{Водступ|2|em}}Маршрут мае на ўвазе пазнаёміць экскурсантаў з помнікамі старасьветчыны ў трох найцікавейшых старых местах Беларусі. Увесь час экскурсанты едуць чыгункай і першы раз спыняюцца ў Воршы, дзе аглядаюць Кутэінскі манастыр, будынкі былых кляштараў, пячоры ў Дубкох і Кабыляцкі парог (глядзі маршрут № 2). У Віцебску — агляд Благавешчанскай царквы, музэю, Усьпенскага сабору, прамысловых прадпрыемстваў, Вэтэрынарнага інстытуту, Ботанічнага саду, тэхнікумаў і іншых грамадзкіх устаноў. У Полацку агляд рэштак Барысаглебаўскага кляштару на Бельчыцы, Сафійскага сабору, былой Езуіцкай колегіі (Цытадэльны Вал і Замкавая Гара, Мікольскі сабор, тэхнікум). <center>'''Літаратура:</center> <div style="font-size:92%"> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Никифоровский}} Н. 1899 — Страничка из недавней старины гор. Витебска. Витебск, 1899.</br> {{Водступ|2.5|em}}С. А. 1901 — Полоцк, Витебск в 20 годах прошлого века. Витебск, 16°, 28 ст.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Сапунов}} А. 1881 — Историческия сведения о Витебском замке. „Памятная книжка Витебской губ. на 1881 г.“, ст. 143–176.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Васілеўскі}} Д. 1925 — Беларускі нацыянальна-рэволюцыйны рух на Віцебшчыне ў XIX ст., „Полымя“ № 5, ст. 121–131.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Сапунов}} А. 1901 — Губернаторский дворец в Витебске. Витебск, 8°, 32 ст.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Сапунов}} А. 1903 — Памятники времен древних и новейших в Витебской губ. Витебск, 8°, 99 ст.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Красьнянскі}} Г. 1925 — Музэйныя помнікі старадаўных Віцебскіх рамесьніцкіх організацый, „Віцебшчына“. I, ст. 40–48.</br><noinclude></noinclude> s3megs419fist0i8e4utnnbuam7kzxq 104 126887 293134 2026-07-19T14:22:26Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Сапуноў}} А. П. 1925 — Кароткі нарыс гісторыі Віцебску. „Віцебшчына“. 1, ст. 7–17.</br> {{Водступ|2.5|em}}… 1880 — Витебская губерния. Под ред. В. М. Долгорукова. Витебск, ст. 2–388.</br> {{Водступ|2.5|em}}… 1925 — Віцебшчына. Пад рэд. М. Касьпяровіча Віце...» 293134 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /><div style="font-size:92%"></noinclude> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Сапуноў}} А. П. 1925 — Кароткі нарыс гісторыі Віцебску. „Віцебшчына“. 1, ст. 7–17.</br> {{Водступ|2.5|em}}… 1880 — Витебская губерния. Под ред. В. М. Долгорукова. Витебск, ст. 2–388.</br> {{Водступ|2.5|em}}… 1925 — Віцебшчына. Пад рэд. М. Касьпяровіча Віцебск, 216 ст.</br> {{Водступ|2.5|em}}1910 - Путеводитель по гор. Полоцку, 16°, 24 ст.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Сапунов}} А. П. 1893 — Река Западная Двина. Витебск, 8°, 592 ст.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Сапунов}} А. П. 1910 Чертеж гор. Витебска 1664 г. Витебск, 8°, 32 ст.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Сементовский}} А. 1864 — Историко-статистические сведения об уездных гор. Витебской губ. „Памятная книжка Витебской губернии на 1864 г.“</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Сементовский}} А. 1865 — Витебск. „Памятная книжка Витебской губ. на 1865 г.“ СПБ. Ст. 94–274.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Терпигорев}} Д. 1913 — Новый путеводитель по г. Витебску. Витебск, 182 ст. </div> {{Водступ|2.5|em}}4. Менск — Барысаў — Бабруйск — Рэчыца — Лоеў — Гомель — Ветка — Гомель — Добруш — Гомель — Менск.</br> {{Водступ|2.5|em}}Да Барысава чыгункай, у Барысаве знаёмства з прамысловасьцю гораду, з Чычагаўскімі батарэямі і Студзенскай пераправай, як у маршруце № 2. 3 Барысава экскурсія накіроўваецца параходам па Бярозе ўніз. Мясцовасьць абапал ракі вельмі прыгожая, асаблівым хараством вызначаюцца заліўныя лугі ў розных частках ракі. Па дарозе варты агляду прыстані ў Чарняўцы, Бярэзыні, Сьвіслачы. У апошнім пункце падлягаюць агляду рэшткі замку над злучэньнем Сьвіслачы з Бярозай. Паміж іншым, вывучаецца сплаў лесу па Бярозе, рыбацтва. У Бабруйску экскурсанты знаёмяцца з дрэваапрацоўчымі прамысловымі прадпрыемствамі гораду і выяўляюць сувязь іх са сплавам лесу па Бярозе. Апроч таго, у Бабруйску падлягаюць агляду рэшткі ўмацаваньняў Бабруйскай крэпасьці — валы, крапасны гай і „полігон“, вежы Опэрмана і Фрыдрыха Вільгельма, будынак былога „Дысцыплінарнага батальёну“. У Рэчыцы вывучаецца мясцовая запалкавая і дрэваапрацоўчая прамысловасьць. У Лоеве перасядка на параход Сожаўскай лініі. У Гомелі агляду падлягае б. палац і музэй Паскевічаў; прамысловыя прадпрыемствы і ў тым ліку запалкавая фабрыка ў Новабеліцы, а таксама гандлёвыя склады Гомеля.</br> {{Водступ|2.5|em}}Дадатковыя паездкі ў Ветку — па Сожы і ў Добруш — па чыгунцы маюць на мэце: першая — пазнаёміць экскурсантаў з бытам старавераў на Беларусі, другая — з буйнай Добрускай паперняй.</br> {{Водступ|2.5|em}}Увесь маршрут у цэлым дае спакойны адпачынак і магчымасьць пазнаёміцца з галоўнымі галінамі беларускага гандлю і беларускай прамысловасьці. <center>'''Літаратура:</center> <div style="font-size:92%"> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Филончиков}} Н. 1889 — Географический и статистический обзор Речицкого уезда. „Календарь Северо-Западного Края“ на 1889 г. Москва, ст. 99–107.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Жудро, Сербов, Довгялло}}. 1911 — Город Гомель. „Записки Сев.-Зап. Отд. Имп. Русского Географического Об-ва“. Вильня, 1911. 8°, кн. 2, ст. 293–353.</br> {{Водступ|2.5|em}}… 1888 Города Минской губ. „Памятная книжка Минской губ. на 1888 г.“ Ст. 88 і інш. </div><noinclude></noinclude> 1moo6im3ykq3msmxn4kk45i918d4iho 293135 293134 2026-07-19T14:22:43Z RAleh111 4658 293135 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /><div style="font-size:92%"></noinclude>{{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Сапуноў}} А. П. 1925 — Кароткі нарыс гісторыі Віцебску. „Віцебшчына“. 1, ст. 7–17.</br> {{Водступ|2.5|em}}… 1880 — Витебская губерния. Под ред. В. М. Долгорукова. Витебск, ст. 2–388.</br> {{Водступ|2.5|em}}… 1925 — Віцебшчына. Пад рэд. М. Касьпяровіча Віцебск, 216 ст.</br> {{Водступ|2.5|em}}1910 - Путеводитель по гор. Полоцку, 16°, 24 ст.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Сапунов}} А. П. 1893 — Река Западная Двина. Витебск, 8°, 592 ст.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Сапунов}} А. П. 1910 Чертеж гор. Витебска 1664 г. Витебск, 8°, 32 ст.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Сементовский}} А. 1864 — Историко-статистические сведения об уездных гор. Витебской губ. „Памятная книжка Витебской губернии на 1864 г.“</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Сементовский}} А. 1865 — Витебск. „Памятная книжка Витебской губ. на 1865 г.“ СПБ. Ст. 94–274.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Терпигорев}} Д. 1913 — Новый путеводитель по г. Витебску. Витебск, 182 ст. </div> {{Водступ|2.5|em}}4. Менск — Барысаў — Бабруйск — Рэчыца — Лоеў — Гомель — Ветка — Гомель — Добруш — Гомель — Менск.</br> {{Водступ|2.5|em}}Да Барысава чыгункай, у Барысаве знаёмства з прамысловасьцю гораду, з Чычагаўскімі батарэямі і Студзенскай пераправай, як у маршруце № 2. 3 Барысава экскурсія накіроўваецца параходам па Бярозе ўніз. Мясцовасьць абапал ракі вельмі прыгожая, асаблівым хараством вызначаюцца заліўныя лугі ў розных частках ракі. Па дарозе варты агляду прыстані ў Чарняўцы, Бярэзыні, Сьвіслачы. У апошнім пункце падлягаюць агляду рэшткі замку над злучэньнем Сьвіслачы з Бярозай. Паміж іншым, вывучаецца сплаў лесу па Бярозе, рыбацтва. У Бабруйску экскурсанты знаёмяцца з дрэваапрацоўчымі прамысловымі прадпрыемствамі гораду і выяўляюць сувязь іх са сплавам лесу па Бярозе. Апроч таго, у Бабруйску падлягаюць агляду рэшткі ўмацаваньняў Бабруйскай крэпасьці — валы, крапасны гай і „полігон“, вежы Опэрмана і Фрыдрыха Вільгельма, будынак былога „Дысцыплінарнага батальёну“. У Рэчыцы вывучаецца мясцовая запалкавая і дрэваапрацоўчая прамысловасьць. У Лоеве перасядка на параход Сожаўскай лініі. У Гомелі агляду падлягае б. палац і музэй Паскевічаў; прамысловыя прадпрыемствы і ў тым ліку запалкавая фабрыка ў Новабеліцы, а таксама гандлёвыя склады Гомеля.</br> {{Водступ|2.5|em}}Дадатковыя паездкі ў Ветку — па Сожы і ў Добруш — па чыгунцы маюць на мэце: першая — пазнаёміць экскурсантаў з бытам старавераў на Беларусі, другая — з буйнай Добрускай паперняй.</br> {{Водступ|2.5|em}}Увесь маршрут у цэлым дае спакойны адпачынак і магчымасьць пазнаёміцца з галоўнымі галінамі беларускага гандлю і беларускай прамысловасьці. <center>'''Літаратура:</center> <div style="font-size:92%"> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Филончиков}} Н. 1889 — Географический и статистический обзор Речицкого уезда. „Календарь Северо-Западного Края“ на 1889 г. Москва, ст. 99–107.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Жудро, Сербов, Довгялло}}. 1911 — Город Гомель. „Записки Сев.-Зап. Отд. Имп. Русского Географического Об-ва“. Вильня, 1911. 8°, кн. 2, ст. 293–353.</br> {{Водступ|2.5|em}}… 1888 Города Минской губ. „Памятная книжка Минской губ. на 1888 г.“ Ст. 88 і інш. </div><noinclude></noinclude> lwa8o2vcpt5ay38g5v5dt0dwjvgqck8 104 126888 293140 2026-07-19T14:34:04Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}5. Менск — Асіпавічы — Слуцак — Князь-Возера — Пасталы — Жыткавічы — Тураў — Мозыр — Жлобін — Менск.</br> {{Водступ|2|em}}Па чыгунцы да Слуцку, дзе экскурсія знаёміцца з помнікамі старасьветчыны і распляноўкай Слуцку. Варты ўвагі Ражэственск...» 293140 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}5. Менск — Асіпавічы — Слуцак — Князь-Возера — Пасталы — Жыткавічы — Тураў — Мозыр — Жлобін — Менск.</br> {{Водступ|2|em}}Па чыгунцы да Слуцку, дзе экскурсія знаёміцца з помнікамі старасьветчыны і распляноўкай Слуцку. Варты ўвагі Ражэственская царква і званіца пры ёй, электрычная станцыя ў будынку старога Кальвінскага сабору і Траецкі кляштар. З Слуцку экскурсанты павінны коньмі праехаць да возера Князь, найвялікшага ў межах Палесься, прычым па дарозе паступова прамінуць ураджайныя палі Случчыны, пераехаць Старобінскія пяскі і прабрацца па глугіх палескіх балотах паўднёвай часткі Слуцкай акругі. На Князь-Возеры экскур- {{Няма выявы}} санты знаёмяцца з спосабамі рыбнага лову і з бытам сялян у глухой палескай вёсцы Дзякавічы. З Дзякавіч трэба праехаць да ст. Пасталы, дзе можна агледзець вялікую пільню, а адтуль па чыгунцы — у Жыткавічы. 3 Жыткавіч у Тураў трэба ехаць зноў коньмі па палескай мясцовасьці. У Тураве аглядаюцца руіны старых будынкаў, выкапаны саркафаг, што стаіць у капліцы, месцы, на якіх стаяў старадаўны Тураў. З Турава экскурсанты едуць параходам па Прыпяці да Мозыру, а адтуль чыгункай да Менску. Маршрут даволі цяжкі ў сувязі з труднай даступнасьцю ваколіц Князь-Возера, але затое дае прадстаўленьне аб самых глухіх куткох Беларусі і аб Палескім краявідзе. <center>'''Літаратура:</center> <div style="font-size:92%"> {{Водступ|2.5|em}}{{|Слупский}}. 1888 — Туров и Изяславль. „Северо-Западный Календарь“ Минск. 1888.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{|Гаусман}} М. А. 1878 — Исторический очерк г. Слуцка. „Минския губернския ведомости“, 1878. № 8, 10, 11, 21.</br><noinclude></noinclude> i8w1fqas0ghy082va6d4nvue6rpsx6u 293141 293140 2026-07-19T14:34:46Z RAleh111 4658 293141 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}5. Менск — Асіпавічы — Слуцак — Князь-Возера — Пасталы — Жыткавічы — Тураў — Мозыр — Жлобін — Менск.</br> {{Водступ|2|em}}Па чыгунцы да Слуцку, дзе экскурсія знаёміцца з помнікамі старасьветчыны і распляноўкай Слуцку. Варты ўвагі Ражэственская царква і званіца пры ёй, электрычная станцыя ў будынку старога Кальвінскага сабору і Траецкі кляштар. З Слуцку экскурсанты павінны коньмі праехаць да возера Князь, найвялікшага ў межах Палесься, прычым па дарозе паступова прамінуць ураджайныя палі Случчыны, пераехаць Старобінскія пяскі і прабрацца па глугіх палескіх балотах паўднёвай часткі Слуцкай акругі. На Князь-Возеры экскур- {{Няма выявы}} санты знаёмяцца з спосабамі рыбнага лову і з бытам сялян у глухой палескай вёсцы Дзякавічы. З Дзякавіч трэба праехаць да ст. Пасталы, дзе можна агледзець вялікую пільню, а адтуль па чыгунцы — у Жыткавічы. 3 Жыткавіч у Тураў трэба ехаць зноў коньмі па палескай мясцовасьці. У Тураве аглядаюцца руіны старых будынкаў, выкапаны саркафаг, што стаіць у капліцы, месцы, на якіх стаяў старадаўны Тураў. З Турава экскурсанты едуць параходам па Прыпяці да Мозыру, а адтуль чыгункай да Менску. Маршрут даволі цяжкі ў сувязі з труднай даступнасьцю ваколіц Князь-Возера, але затое дае прадстаўленьне аб самых глухіх куткох Беларусі і аб Палескім краявідзе. <center>'''Літаратура:</center> <div style="font-size:92%"> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Слупский}}. 1888 — Туров и Изяславль. „Северо-Западный Календарь“ Минск. 1888.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Гаусман}} М. А. 1878 — Исторический очерк г. Слуцка. „Минския губернския ведомости“, 1878. № 8, 10, 11, 21.</br><noinclude></noinclude> a4j7set4ocvp3oqdr9n7ntm6k19m8zc 104 126889 293142 2026-07-19T14:51:17Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Гаусман}} М. 1877 — Исторический очерк м. Турова. Минск, 8°, 32 ст.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Шп—ский}} К. 1891 — Туровское княжество, „Виленский Календарь“ на 1891 г.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Глебов}} Ив. 1905 — Город Слуцк. „Виленский...» 293142 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /><div style="font-size:92%"></noinclude>{{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Гаусман}} М. 1877 — Исторический очерк м. Турова. Минск, 8°, 32 ст.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Шп—ский}} К. 1891 — Туровское княжество, „Виленский Календарь“ на 1891 г.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Глебов}} Ив. 1905 — Город Слуцк. „Виленский Календарь“ на 1905 г., ст. 53–81.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Серно-Соловьевич}}. 1896 — Древне-русский гор. Слуцк. Вильна, 8°. 32 ст. </div> {{Водступ|2|em}}6. Менск — Барысаў — Ворша — Копысь — Шклоў — Магілеў — Быхаў — Жлобін — Бабруйск і Менск.</br> {{Водступ|2|em}}Маршрут мае на ўвазе праезд выключна па чыгунцы з астаноўкамі ў Барысаве і Воршы ў мэтах азнаямленьня з мясцовай прамысловасьцю ды з помнікамі старасьветчыны, як адзначана ў маршруце № 2. Астаноўка ў Копысі дае магчымасьць пазнаёміцца з мясцовай кахельнай прамысловасьцю і агледзець домік Пятра I. У Шклове варта агляду паперня „Спартак“, гарадзкая ратуша, каменны будынак сынагогі. У Магілеве экскурсанты знаёмяцца з тыповым адміністрацыйным асяродкам XIX веку, аглядаюць гарадзкую ратушу, драўляную сынагогу, старыя цэрквы, знаёмяцца з гарбарствам (Лупалава), партшколай і тэхнікумам і г. д. У Быхаве агляду падлягае замак Сапегі; з Жлобінам экскурсанты знаёмяцца, як з тыповым пасёлкам пры вузлавой станцыі чыгункі, аглядаюць чыгуначныя майстэрні, знаёмяцца з бытам чыгуначнікаў.</br> {{Водступ|2|em}}У Бабруйску аглядаюцца дрэваапрацоўчыя прамысловыя прадпрыемствы, дзяржаўны вінны склад, крэпасьць. <center>'''Літаратура:'''</br>{{fine|гл. адпаведныя пункты ранейшых маршрутаў.}}</center> {{Водступ|2|em}}7. Менск — Ворша — Горкі — Ходасы — Амсьціслаў — Крычаў — Клімавічы — Унеча — Клінцы — Гомель — Менск.</br> {{Водступ|2|em}}Астаноўка ў Горках з мэтай азнаямленьня з Дзяржаўнай сельска-гаспадарчай акадэміяй, з дэндролёгічным паркам і ботанічным садам. Ад Горак праезд коньмі да Амсьціславу мае на мэце пазнаёміць экскурсантаў з лёэсавым краявідам, а таксама з помнікамі старасьветчыны ў Амсьціславе. У Крычаве аглядаюцца мясцовыя старыя цэрквы і б. палац Галынскіх. У Клімавічах варты агляду акруговыя ўстановы, каб выявіць сутнасьць Клімавіч, як чыста адміністрацыйнага гарадка; варта агляду фабрыка апрацоўкі фосфарыту. На далейшай дарозе робяцца астаноўкі ў Клінцох для азнаямленьня з суконнай прамысловасьцю і ў Добрушы, дзе аглядаецца паперня. У Гомелі, як паказана ў маршруце № 4, падлягаюць агляду музэй і мясцовыя фабрыкі. <center>'''Літаратура:</center> <div style="font-size:92%"> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Краснянский}} В. Г. 1912 — Город Мстиславль. Вильна, 8°, 102 ст.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Ярославцев}} С. И. 1914 — Город Климовичи. Вильна. 8°, 35 ст.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Мейер}} А. 1901 — Описание Кричевского графства 1786 г., „Могилевская старина“, вып. 2, ст. 86–137 і інш. </div><noinclude></noinclude> d0f6eyvm1zlb31ycjil3qd8vlvksax2 104 126890 293143 2026-07-19T15:16:27Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Водступ|2|em}}8. Менск — Сьвіслач — Бабруйск і Менск.</br> {{Водступ|2|em}}Чоўнам па рацэ Сьвіслачы з перацягваньнем чоўна каля млынаў, агляд курганоў і гарадзішчаў у ваколіцах Зборску і ніжняй Сьвіслачы, агляд замку ў м. Сьвіслач; з Сьвіслачы параходам да Баб...» 293143 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{Водступ|2|em}}8. Менск — Сьвіслач — Бабруйск і Менск.</br> {{Водступ|2|em}}Чоўнам па рацэ Сьвіслачы з перацягваньнем чоўна каля млынаў, агляд курганоў і гарадзішчаў у ваколіцах Зборску і ніжняй Сьвіслачы, агляд замку ў м. Сьвіслач; з Сьвіслачы параходам да Бабруйску, агляд Бабруйскай крэпасьці і фабрык; з Бабруйску па чыгунцы да Менску. <center>'''Літаратура:'''</br>{{fine|гл. ранейшыя маршруты.}}</center> {{Водступ|2|em}}9. Віцебск — Бешанковічы — Бачэйкава — Фатынь — Чашнікі — Ворша — Віцебск.</br> {{Водступ|2|em}}Параходам да Бешанковіч, агляд Бешанковіцкага саду, дадатковая экскурсія ў сад у Саломенку, коньмі ў Бачэйкава, агляд саду ў Бачэйкаве, коньмі ў Фатынь, азнаямленьне гаспадаркай селяніна Мароза, коньмі ў Чашнікі (гл. маршрут № 2), чыгункай у Воршу (маршрут № 2), чыгункай у Віцебск. <center>'''Літаратура:</center> <div style="font-size:92%"> {{Водступ|2.5|em}}… 1908 — Местечки Витебск. губ., „Памятная книжка Витебск. губ. на 1908 г.“.</br> {{Водступ|2.5|em}}{{разьбіўка|Рябинин}} И. 1912 — Местечко Бешенковичи. „Полоцко-Витебская старина“. Витебск, 1912 г. Вып. 2, ст. 217–248.</br> {{Водступ|2.5|em}}… 1925 — Віцебшчына I, ст. 157, 164, 167, 176, Віцебск, 8°, 216 ст. і інш. </div> {{Водступ|2|em}}10. Барысаў — Бабруйск — Менск — Барысаў.</br> {{Водступ|2|em}}Параходам у Бабруйск, чыгункай — Менск — Барысаў. Агляд Менскіх музэяў, фабрык, Балотнай Станцыі, ІБК і інш. <center>'''Літаратура:'''</br>{{fine|гл. ранейшыя маршруты.}}</center> {{Водступ|2|em}}11. Бабруйск — Рэчыца — Гомель — Жлобін — Бабруйск. <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-1em"></div> <center>{{fine|гл. ранейшыя маршруты.}}</center> {{Водступ|2|em}}12. Рагачэў — Рэчыца — Гомель — Жлобін — Рагачэў.</br> {{Водступ|2|em}}3 Рагачэву параходам да Рэчыцы, а далей — чыгункай. <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-1em"></div> <center>{{fine|гл. ранейшыя маршруты.}}</center> {{Водступ|2|em}}Усе гэтыя маршруты дапушчаюць шмат варыянтаў у залежнасьці ад месца выезду, а ўсіх маршрутаў можа быць неабмежаваны лік. Паказаныя — маюць мэтаю пераважна пазнаёміць з некалькімі краямі Беларусі. Маршруты мясцовых організацый будуць пераважна знаёміць з сваім краем і вывучаць яго. Трэба клапаціцца, каб маршруты ўкладаліся з разьлікам не хадзіць па аднэй дарозе, а, так кажучы, кругасьветнаю.</br> {{Водступ|2|em}}Калі папярэдняя праца зроблена, трэба зьвязацца з акруговым саветам фізкультуры і акрполітасьветам ці з падобнымі раённымі ўстановамі. Яны ня чужыя падарожніцкай справе і змогуць даць ня толькі організацыйную дапамогу. Таксама неабходна сьпісацца з краязнаўчымі ўстановамі і організацыямі тых месц, куды ёсьць замер ехаць. Толькі пры ўзаемадапамозе краязнаўчых аб‘яднаньняў мажліва пасьпяховае {{перанос пачатак|ажыць|цяўленьне}}<noinclude></noinclude> 3ef33aocwpfmqkql9taz9ade2893ibv 104 126891 293144 2026-07-19T15:24:44Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{перанос канец|ажыць|цяўленьне}} пастаўленага заданьня. Апрача таго, організатары павінны дакладна знаёміцца з мэтодычнаю літаратураю пытаньня, сьпісы якой зьмешчаны ў „Асьвеце“ (№ 2 за 1924 г.) і „Нашым Краі“ (№ 2–3 за 1926 г.). Самымі лепшымі падручнікамі...» 293144 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>{{перанос канец|ажыць|цяўленьне}} пастаўленага заданьня. Апрача таго, організатары павінны дакладна знаёміцца з мэтодычнаю літаратураю пытаньня, сьпісы якой зьмешчаны ў „Асьвеце“ (№ 2 за 1924 г.) і „Нашым Краі“ (№ 2–3 за 1926 г.). Самымі лепшымі падручнікамі будуць „Методика и техника ведения экскурсий“ Райкова і „Географические экскурсии“.</br> {{Водступ|2|em}}Пазьней, калі экскурсія дальняя, прыдзецца, у агульных рысах хоць-бы, пазнаёміць з мэтодыкай падарожніцтва і ўдзельнікаў данай групы. Самым дакладным павінна быць азнаямленьне апошняй з літаратурнымі данымі аб маршруце, як мы ўжо казалі вышэй.</br> {{Водступ|2|em}}Іншыя дэталі організацыі і тэхнікі падарожніцтва высьветлены ў памянёнай літаратуры, чаму на іх зараз і ня спыняемся.</br> {{Водступ|2|em}}У першыя-ж часы існаваньня краязнаўчай організацыі члены яе пачнуць даваць вынікі свае працы ў выглядзе апрацаваных матэрыялаў, апісаньняў і да т. п., і кожнай краязнаўчай організацыі прыдзецца зразу паклапаціцца аб рэалізаваньні гэтай творчасьці сваіх членаў. Перад кожнай краязнаўчай організацыяй, такім чынам, паўстане задача аб неабходнасьці мець свае выданьні. {|style="font-size:92%; float:left; margin-right: 10px; line-height: 1.3; padding-top:1em; padding-left:1em" |<center>'''Краязнаўчыя</br>выданьні.'''</center> |} {{Водступ|2|em}}Краязнаўчы процэс ня можа лічыца канчаткова скончаным, пакуль вынікі яго не апублікованы. Праца вывучэньня і дасьледваньня краю, як і іншая творчасьць, мае здаровы сэнс і мэту толькі тады, калі ёю і яе вынікамі дзеляцца з другімі. Грамадзка-практычны характар нашага краязнаўства таксама вымагае апублікаваньня краязнаўчай працы. Популярызацыя-ж краязнаўчае справы проста немажліва без скарыстаньня друку для яе ажыцьцяўленьня. Апрача ўсяго гэтага, культурнае разьвіцьцё паасобных краёў няўхільна прыходзіць да мясцовых навуковых выданьняў. Першае такое выданьне мае ня меншае значэньне для краю, чым першае выданьне акадэміі для агульна-нацыянальнае культуры. Таму ўсе краязнаўчыя організацыі павінны паклапаціцца аб організацыі друкаваньня прац сваіх членаў, або, інакш кажучы, рэалізацыі іх.</br> {{Водступ|2|em}}Гэта рэалізацыя краязнаўчай творчасьці можа ісьці як у кірунку скарыстаньня існуючага пэрыодычнага і непэрыодычнага друку, так і ў кірунку організацыі сваіх уласных выданьняў на падставе адпаведнага параграфу статуту. Нормальным-жа будзе лічыцца той стан справы, калі дзейнасьць організацыі будзе адбывацца адначасна ў абодвых кірунках; на жаль, матэрыяльны стан шмат якіх організацый не дазволіць ім апошняга.</br> {{Водступ|2|em}}Прыдзецца пачынаць з больш лёгкага — зьмяшчэньня сваіх матэрыялаў у існуючым ужо друку. Для гэтага ў першую чаргу трэба добра ведаць усе свае матэрыялы: іх зьмест, характар, разьмер і г. д. Заметка, дробны артыкул ня могуць быць прыняты для друку рэдакцыяй буйнае часопісі, журнальны артыкул<noinclude></noinclude> mocbd38gtpx9ipzz5ma9od9t6hl2e3p 104 126892 293145 2026-07-19T15:41:55Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «не падыходзіць для газэты, а грунтоўная праца патрабуе або паасобнага выданьня, або зьмяшчэньня ў акадэмічных выданьнях. З другога боку, нельга пасылаць досьледы мясцовай літаратуры ў сельска-гаспадарчую часопісь, апісаньне выдатнай сельскай гаспада...» 293145 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>не падыходзіць для газэты, а грунтоўная праца патрабуе або паасобнага выданьня, або зьмяшчэньня ў акадэмічных выданьнях. З другога боку, нельга пасылаць досьледы мясцовай літаратуры ў сельска-гаспадарчую часопісь, апісаньне выдатнай сельскай гаспадаркі — у мэтодычны і г. д. Значыць, апрача дакладнага веданьня свайго матэрыялу, трэба, каб праўленьне краязнаўчай організацыі ці асоба, ім вылучаная, дакладна ведалі і ўвесь мясцовы агульна-нацыянальны, пэрыодычны і непэрыодычны друк. Першаю дапамогаю ў гэтым годзе будзе выпісваньне з Беларускай кніжнай палаты (Менск, Савецкая вул., № 93, Дзяржаўная бібліотэка) „Летапісу беларускага друку“ з пачатку яго выхаду (комплект за 1925 г. — 75 к., за 1926 г. — 1 р. 20 к. і падпісная плата на 1927 г. — 1 р. 20 к). Дзяржаўная бібліотэка, апрача таго, ахвотна адказвае краязнаўчым організацыям на паасобныя запытаньні бібліографічнага характару. Урэшце, даведаўшыся, што і дзе выходзіць, прыдзецца азнаёміцца з яго характарам і чарговымі пытаньнямі, якія цікавяць намечаныя для зьмяшчэньня прац організацыі выданьні. Некаторыя з рэдакцый ахвотна вышлюць комплект свайго выданьня для азнаямленьня дарма, на іншыя прыдзецца падпісацца. Орыентаваўшыся ў сваіх матэрыялах і ў органах друку, неабходна падрыхтаваць матэрыял і разьмеркаваць у адпаведныя выданьні. Самае галоўнае, чаго пры гэтым ня можна забывацца — гэта таго, што пэрыодычны друк як-мага орыентуецца на сучаснасьць. Рэдакцыя газэты ахвотней прыме біографічнае паведамленьне аб працаўніку меншага маштабу, калі адбыўся пэўны юбілей яго працы, сьмерці і г. д., і адмовіцца ад больш каштоўнага матэрыялу аб больш выдатным працаўніку, калі матэрыял нічым ня зьвязаны з сёньнешнім днём. Часопісь ахвотней возьме слабейшы матэрыял, калі ён гаворыць не аб сялянскіх бунтах, наогул, а, напр., аб бунтах 1905 г., або не аб пагодзе наогул, а аб пагодзе гэтага лета і г. д. Наогул, заўсёды трэба ўвязаць матэрыял з сучаснасьцю. Копіі рукапісаў абавязкова павінны пакідацца ў організацыі.</br> {{Водступ|2|em}}Пераважная большасьць матэрыялаў журнальнага характару, зразумела, павінна і будзе пасылацца ў „Наш Край“, які фактычна зьяўляецца органам краязнаўчае сеткі. Аб ім мы і не гаворым, паколькі ён добра вядомы ўсім краязнаўчым аб‘яднаньням і паасобным краязнаўцам.</br> {{Водступ|2|em}}Усё-ж у організацыях знойдуцца матэрыялы, якіх ня ўдасца зьмясьціць ні ў „Нашым Краі“, ні ў іншых часопісях і паасобных выданьнях, ні ў мясцовай газэце. Прыдзецца падумаць аб організацыі сваіх выданьняў, характар якіх будзе цалком залежаць ад матэрыяльнага стану краязнаўчых аб‘яднаньняў.</br> {{Водступ|2|em}}Першапачатковым элемэнтарным выданьнем, якое могуць выпушчаць невялічкія гурткі, зьявіцца рукапісная часопісь у адным экзэмпляры. Напісаная рукою, аздобленая ручнымі<noinclude></noinclude> erjewhk54ga2fvpkle2n2ec8ans2rfm 104 126893 293146 2026-07-19T15:48:21Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «малюнкамі, яна здолее абслужыць сваю аўдыторыю. Найбольшую каштоўнасьць яна будзе мець тады, калі будзе выходзіць рэгулярна і захоўвацца за ўвесь час. Зважаючы на няспрыяючыя ўмовы на мясцох для захоўваньня матэрыялаў на працягу доўгага часу, лепш за...» 293146 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>малюнкамі, яна здолее абслужыць сваю аўдыторыю. Найбольшую каштоўнасьць яна будзе мець тады, калі будзе выходзіць рэгулярна і захоўвацца за ўвесь час. Зважаючы на няспрыяючыя ўмовы на мясцох для захоўваньня матэрыялаў на працягу доўгага часу, лепш за ўсё пасьля пэўнага (2–3 тыдні) тэрміну з часу выхаду чарговага нумару адсылаць яе ў Цэнтральнае бюро краязнаўства (Менск, Рэволюцыйная, 21) з абавязковым паведамленьнем аб гэтым раённага або акруговага таварыства краязнаўства. Такая рукапісная часопісь можа складацца з аддзелаў згодна з галінамі вывучэньня свайго краю: грамадзка-экономічнага, прыродна-географічнага і культурна-гістарычнага, а таксама-літаратурнага і хронікі. У літаратурным аддзеле можна зьмяшчаць вершы і прыгожую прозу, што апісваюць мясцовы край, яго прыроду, здарэньні, жыцьцё. Увесь матэрыял павінен дакладна рэдагавацца. Часопісь выдаецца з ведама сельсавету або загадчыка ўстановы, у якой знаходзіцца краязнаўчае аб‘яднаньне.</br> {{Водступ|2|em}}Зразумела, лепш будзе, калі гурток зможа набыць шапірограф і на ім друкаваць вядомы лік экзэмпляраў свае часопісі.</br> {{Водступ|2|em}}Шапірограф можа цалком абслужваць патрэбы гуртка, даючы 50–70 адбіткаў; апісаньне спосабу працы даецца пры кожным шапірографе.</br> {{Водступ|2|em}}Раённае або акруговае таварыствы краязнаўства змогуць набыць шклопіс ці падобны апарат, які пры добрай працы дае звыш 1.500 адбіткаў.</br> {{Водступ|2|em}}Апрача паказаных разьдзелаў для рукапіснае часопісі, у часопісі раённага або акруговага маштабу можна мець аддзел програм і інструкцый і інш.</br> {{Водступ|2|em}}Паколькі „Наш Край“ пакуль што можа зьмяшчаць усе матэрыялы на сваіх старонках — выданьне асобных часопісяў друкарскім шляхам на мясцох нічым не выклікаецца і немэтазгодна. Таксама варта ўстрымацца ад буйных выданьняў, як „Віцебшчына“ (1925), бо яны вельмі дорага каштуюць i пасьля надрукаваньня іх амаль што немагчыма прадаць. Лягчэй выдаваць монографіі, выданьні па паасобных пытаньнях ці галінах. Яны хутчэй будуць прададзены, а лік іх можа перагнаць велічыню буйнага выданьня. Так робіць Габінет вывучэньня Падольля на Украіне.</br> {{Водступ|2|em}}У той час, як мясцовыя організацыі павінны самі асабліва ўважліва адносіцца да сваіх выданьняў на шапірографе і шклопісе, для выданьняў друкарскім шляхам неабходна папярэдняе рэдагаваньне ў ЦБК згодна пастановы I-га ўсебеларускага зьезду.</br> {{Водступ|2|em}}Выданьні звычайным друкарскім шляхам, а таксама на шклопісе могуць зьдзяйсьняцца на працягу доўгага часу толькі тады, калі будзе забясьпечаны продаж іх. Для гэтага трэба ў<noinclude></noinclude> 3kpjvcnjkuafcinrao7zrd7jkpfr8wz 104 126894 293147 2026-07-19T15:54:49Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «першую чаргу ўлічыць мажлівых заказчыкаў сярод мясцовых устаноў і організацый: аддзел асьветы можа купіць пэўныя выданьні для школ, хат-чыталень; выканаўчы камітэт — для сельсаветаў; профэсіянальнае бюро —для клюбаў сваіх організацый і г. д. Значыць,...» 293147 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>першую чаргу ўлічыць мажлівых заказчыкаў сярод мясцовых устаноў і організацый: аддзел асьветы можа купіць пэўныя выданьні для школ, хат-чыталень; выканаўчы камітэт — для сельсаветаў; профэсіянальнае бюро —для клюбаў сваіх організацый і г. д. Значыць, трэба орыентавацца на задачы гэтых устаноў і організацый. З другога боку, неабходна мець на ўвазе і інтарэсы мажлівых індывідуальных пакупцоў — настаўнікаў, членаў коопэрацыйных аб‘яднаньняў і да т. п., а таксама членаў краязнаўчае сеткі. Карысна будзе мець водзывы ўсіх гэтых організацый і ўстаноў: аддзелу асьветы, камісіі па беларусізацыі, акрпляну і г. д. аб сваіх выданьнях. Гэта значна палегчыць справу продажу, як і належная здаровая рэкляма. Трэба ў мясцовай газэце, а таксама і цэнтральным друку зьмясьціць шэраг артыкулаў аб выданьні, паслаць выданьне шмат якім спэцыялістым, каб зьявіліся рэцэнзіі ў друку і г. д. Больш моцныя акруговыя таварыствы з пэўным посьпехам могуць распачаць пэўную сэрыю выданьняў, як, напр., энцыклёпэдыя Віцебшчыны, Аршаншчыны, Магілеўшчыны. Адно выданьне такой сэрыі будзе гаварыць аб флёры, другое — фаўне, трэцяе — мастацтве і г. д., цалком дазваляючы выхад з друку тэй ці іншай раней скончанай працы. А такі характар выданьня зацікавіць найбольш шырокія колы грамадзтва.</br> {{Водступ|2|em}}Як толькі канчаткова будзе вырашана пытаньне аб выданьні сваіх прац, прыдзецца паклапаціцца аб адшуканьні матэрыяльнае базы для яго ажыцьцяўленьня. Лепш за ўсё, калі выканаўчы камітэт, аддзел асьветы, профэсіянальнае бюро, коопэрацыйнае аб‘яднаньне ці іншая юрыдычная асоба возьмецца выдаваць усе або паасобныя працы краязнаўчай організацыі. Для гэтага трэба зацікавіць гэтыя ўстановы, а таксама мясцовыя колы членаў партыі, членаў саюзаў, іншых аб‘яднаньняў і наогул грамадзян. Калі ня ўдасца перадаць выданьне цалком, трэба пастарацца прыцягнуць паказаных юрыдычных асоб хоць-бы да супольнага выданьня прац або атрымаць ад іх пазыку, крэдыт ці паруку. Па тых ці іншых прычынах можа і апошняе ня ўдасца, тады прыдзецца зьбіраць свае ўласныя сродкі. Пры шчырай зацікаўленасьці членаў краязнаўчай організацыі часамі ўдаецца організаваць складчыну — па 3, 5, 10 р., якія варочаюцца пасьля продажу выданьня. Большую частку сродкаў можна сабраць шляхам падпіскі на будучае выданьне. У апошнім выпадку лепш за ўсё зьбіраць падпіску на ўсю сэрыю, бяручы плату за 2—3 выпускі, прычым плата за адзін выпуск пакідаецца, як за апошні ў організацыі, 1—2 выпускі высылаюцца звычайна, а далейшыя, апрача паказанага апошняга, — накладной аплатай. Апошні, таксама, як і першыя 1—2, высылаецца, зразумела, без атрыманьня ад заказчыка новай платы. Карысна будзе сабраць абвесткі мясцовых прадпрыемстваў рамесьнікаў, магазынаў, якія таксама могуць даць немалы прыбытак. Пры зборы абвестак трэба разьлічваць, каб быў<noinclude></noinclude> jv6ajcjccpjib76zlucxnhk9uq7408t 104 126895 293148 2026-07-19T16:03:58Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «гэты прыбытак, апрача выдаткаў на самае друкаваньне абвестак. Наогул, у пачатку справы трэба скласьці самы падрабязны каштарыс, ні ў якім разе не зьмяншаючы лічбаў выдатку і не павялічваючы лічбаў магчымага прыбытку супроць рэальнага стану свайго рын...» 293148 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude>гэты прыбытак, апрача выдаткаў на самае друкаваньне абвестак. Наогул, у пачатку справы трэба скласьці самы падрабязны каштарыс, ні ў якім разе не зьмяншаючы лічбаў выдатку і не павялічваючы лічбаў магчымага прыбытку супроць рэальнага стану свайго рынку, які, паўтараем, трэба найдакладней ведаць. Тут нельга шкадаваць часу і трэба параіцца з кім можна, а часамі і скарыстаць досьлед гандляра-кніжніка, нават прыватнага, не пападаючыся яму, аднак, у рукі і ведаючы, што на шкоду сабе ён не параіць. Словам, трэба навучыцца гандляваць, як казаў калісь Ленін.</br> {{Водступ|2|em}}Паколькі свайго магазыну організоўваць ня варта, самы продаж выданьня будзе адбывацца іншымі магазынамі на правох камісійнага продажу. Трэба, значыць, ведаць, хто лепш гандлюе — ці магазыны Дзяржаўнага выдавецтва, ці коопэрацыйныя і г. д., і падлічыць, таксама, магчымасьць продажу за межамі: у РСФСР, Украіне ды інш. старонках. Пры калькуляцыі неабходна вылічыць пэўны лік зкзэмпляраў для бясплатнай рассылкі ў парадку абмену, а таксама той лік, які можа не разыйсьціся.</br> {{Водступ|2|em}}Само выданьне, кніжка, ёсьць продукт цэлага колектыву: аўтара, рэдактара, мастака, выдаўца, корэктара, наборшчыка і г. д. і неабходна гэты колектыў добра зорганізаваць, зацікавіць кожнага, каб выданьне вышла мажліва больш дасканалым з усіх бакоў. Дрэнная вокладка, вёрстка, друкарскія памылкі і інш. хібы псуюць самы каштоўны тэкст, і наадварот.</br> {{Водступ|2|em}}Тэхніка кніжнай справы і кніжны гандаль (па картотэцы Дзярж. Бібліотэк (высьвятляецца ў наступных выданьнях: ''Поршнев.'' — Книжная торговля, 1925 г., ''Фальборк і Чарнолусский''. — Библиотеки и книжная торговля, 1925 г. ''Черенин''. — Как открывать и вести книжную торговлю в провинции, 1909. ''Вульф'' — Организация и учет книжной торговли в кооперативах. ''Анфилов''. — Как торговать книгами в деревне. ''Рельнер''. — Книгопечатание, как искусство, 1925. ''Пиленков''. — Техника книжного дела, 1926. ''Щелкунов.'' — История, техника и искусство книгопечатания, 1926. Пад рэд. ''Муратава'' і ''Накоракова''. — Книжная торговля, 1925. ''Мезьер''. — Словарный указатель по книговедению, 1924 г. і інш.</br> {{Водступ|2|em}}Выданьне невялікіх прац на мясцох мажліва, і нашы краязнаўчыя організацыі ня могуць адмовіцца даць навукова-популярныя мясцовыя выданьні, якія адчыняць зусім новую эпоху культурнага разьвіцьця Беларусі, што ўжо зроблена ў Латвіі, Фіншчыне, Украіне (Падольлі) і інш. старонках. {{накіравальная рыса|5em|height=0.5px}}<noinclude></noinclude> 6bptqeoe777g67ag2a2zb0zc8ntfh97 104 126896 293151 2026-07-19T16:29:23Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{ц|'''М. {{разьбіўка|ЛЕРМАНТАЎ}}.{{накіравальная рыса|9em|height=0.1px}}}} {{ц|'''{{разьбіўка|ДЭМОН}}|памер=200%}} {{ц|'''З расейскае мовы пералажыў '''{{larger|КРАЎЦОЎ МАКАР.}}}} {{c|'''{{fine|Выданьне „Беларускага Выдавецкага Таварыства“.}}}} {{ц|'''{{разьбіўка|ВІЛЬНЯ}}{{gap|1em}}—{{ga...» 293151 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{ц|'''М. {{разьбіўка|ЛЕРМАНТАЎ}}.{{накіравальная рыса|9em|height=0.1px}}}} {{ц|'''{{разьбіўка|ДЭМОН}}|памер=200%}} {{ц|'''З расейскае мовы пералажыў '''{{larger|КРАЎЦОЎ МАКАР.}}}} {{c|'''{{fine|Выданьне „Беларускага Выдавецкага Таварыства“.}}}} {{ц|'''{{разьбіўка|ВІЛЬНЯ}}{{gap|1em}}—{{gap|1em}}—{{gap|1em}}—{{gap|1em}}1926.}}<noinclude></noinclude> re3952ntf6g5j56ygbdxfsxgdz1slbp 104 126897 293152 2026-07-19T16:58:00Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «І вельмі шмат яшчэ — чаго</br> Прыпомніць ён ня меў на‘т сілы.</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">II.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}Даўно, спракуджаны, лунаў</br> Па пушчы сьвету, дух пакуты.</br> І ўсьлед за векам век мінаў,</br> Як за мінюта...» 293152 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>І вельмі шмат яшчэ — чаго</br> Прыпомніць ён ня меў на‘т сілы.</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">II.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}Даўно, спракуджаны, лунаў</br> Па пушчы сьвету, дух пакуты.</br> І ўсьлед за векам век мінаў,</br> Як за мінютаю мінюта</br> Аднэй тэй самаю чаргой,</br> І быў ён панам над зямлёй</br> Ды сеяў зло без насалоды;</br> Нідзе мастацтву ён свайму</br> Ня меў ніколі перашкоды —</br> І зло абрыдла ўжо яму.</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">III.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}І над вяршынамі Каўказу</br> Выгнанец раю нек ляцеў,</br> Пад ім Казьбек, як-бы з алмазу,</br> Адвечным сьнегам зіхацеў.</br> І для вачэй яго прынада,</br> Ўнізе&#768; нарой, будынкам гада,</br> Чарнеў, круціўшыся Дар‘ял,</br> Ды Тэрэк, пруткі як лявіха</br> 3 кудлатай грывай на хрыбце,</br> Роў паддзыгаючы… І ціха,</br> Кругі рабіўшы ў высаце,</br> Зьвяры і птушкі яго чулі,</br> І залатыя аблакі</br> На поўнач шлях тае ракі</br> З краёў паўдзённых пацягнулі.</br> І скалы цеснай грамадой,</br> Што таямніча там драмалі,</br> Над ім зьвісалі галавой,</br> Каб бачыць бліскаўшыя хвалі;</br> На скалах замкавыя вежы</br> Ў тумане родным, бы ў адзежы</br> Ход да Каўкаскае зямлі</br> Магутна, грозна сьцераглі!</br> І дзікі й дзіўны быў там рух</br> На цэлы сьвет. А горды дух</br> З пагардай глянуў на твор Бога,</br> Што ўвесь знаходзіўся пад ім</br> І на чале яго нічога</br> Нек не адбілася саўсім.</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">IV.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}І прад ім іншае краіны</br> Красы жывыя расьцьвілі;</br> Раскошнай Грузіі даліны</br> Ў вачох выгнанцавых былі,</br> Шчасьлівы, пышны край зямлі!</br> Стаўпамі стаўшыя руіны</br> Ды быстра-гучны ручаі,</br> Іх дна каменны бліск алмазны</br> І рожаў лес, дзе салаўі</br> Пяюць красуняў безадказных</br> На шал салодкі іх крыві;</br> Чынараў вехістыя сені,</br> Па іх абвіты плюшч-круцень</br> Ды лёхі, дзе ў гарачы дзень</br><noinclude></noinclude> e4asj9nrr7i199enrmlftnbmjak85iy 104 126898 293153 2026-07-19T17:09:19Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Трусьлівы туляцца алені;</br> Жыцьцё і бліск, і шум лістоў,</br> Стогучны гоман галасоў,</br> І подых тысячы расьлінаў</br> Паўдня салодкая часіна,</br> Калі пануе гэткі зной,</br> І тэй пахнючаю расой</br> Заўсёды змочаныя ночы,</br> І зоркі ясныя, бы вочы</br> Тае грузінкі...» 293153 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Трусьлівы туляцца алені;</br> Жыцьцё і бліск, і шум лістоў,</br> Стогучны гоман галасоў,</br> І подых тысячы расьлінаў</br> Паўдня салодкая часіна,</br> Калі пануе гэткі зной,</br> І тэй пахнючаю расой</br> Заўсёды змочаныя ночы,</br> І зоркі ясныя, бы вочы</br> Тае грузінкі маладой.</br> Але ад зайздрасьці і злосьці</br> Прыроды бліск не астудзіў</br> Грудзей бяз цела і бяз косьці:</br> Выгнанец гневам толькі й жыў —</br> І ўсё, што ён навокал відзеў,</br> Дарыў пагардай, ненавідзеў.</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">V.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}Шырокі двор, высокі дом</br> Сівы Гудал пабудаваў…</br> Шмат працы й сьлёз ён каштаваў</br> З даўных-давён яго рабом.</br> На горы зраньня ў месцы том</br> Ад сьцен яго кладуцца цені;</br> Ў скале павыцяты ступені;</br> Яны ад вежы кутавой</br> Да рэкі йдуць, па іх лятае,</br> Закрыта белаю чадрой,</br> Тамара княжна маладая.</br> З Арагвы сьветлае вадой.</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">VI.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}Заўсёды моўчкі на даліны</br> Глядзеў са скалы хмурны дом;</br> Але, вось, баль вялікі ў ём,</br> Гудзе зурна&#768; і льлюцца віны;</br> Гудал аддасьць дачку сваю;</br> На баль паклікаў ён сям‘ю.</br> На стрэсе, ўсланай дыванамі,</br> Паміж прыяцеляк яна</br> Усіх песьняў слухае, княжна.</br> Ўжо сонца горнымі вярхамі</br> Палова схована адна.</br> Ў далоні пляск вакол лятае,</br> Яны пяюць, і бубен свой</br> Бярэ Тамара-маладая —</br> І вось яна, аднэй рукой</br> Ім трасучы над галавой,</br> То раптам прэцца лётам птушкі,</br> То крыху спыніцца — глядзіць,</br> І нешта ў вочках зіхаціць</br> Вясёлай князевай дачушкі.</br> То брыўцам чорным павядзе,</br> То раптам схіліцца нек трошка,</br> І дываном плыве — ня йдзе —</br> Яе багінінская ножка;</br> І усьмяхаецца яна —</br> Дзіця вясёласьці — княжна.</br> І коска месяца, па рэчцы</br> Што сьцеле бліск багаты свой,</br><noinclude></noinclude> oyxxka0wxq7d1xvo2fkln97q4ufbts6 104 126899 293154 2026-07-19T17:48:14Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{ц|'''{{разьбіўка|ДЭМОН}}.|памер=200%}} {{block center/s}} <center>'''{{x-larger|Усходняя повесьць.}}</center> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">ЧАСЬЦЬ ПЕРШАЯ.</br>I.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}Пануры Дэмон, дух выгнаньня,</br> Лятаў над грэшнаю зямлёй;</br> І дзён і...» 293154 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{ц|'''{{разьбіўка|ДЭМОН}}.|памер=200%}} {{block center/s}} <center>'''{{x-larger|Усходняя повесьць.}}</center> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">ЧАСЬЦЬ ПЕРШАЯ.</br>I.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}Пануры Дэмон, дух выгнаньня,</br> Лятаў над грэшнаю зямлёй;</br> І дзён інакшых спамінаньне</br> Прад ім ляцела грамадой —</br> Тых дзён, калі ў будынку сьвету</br> Ясьнеў ён, чысты хэрувім,</br> Калі ляцеўшую камэту</br> Ласкавым вокам агняцьвету</br> Віталі ангелы ўсе з ім;</br> Калі праз вечныя туманы,</br> Пазнаньня хочучы, сачыў</br> Сьвяцілаў вечных караваны,</br> Ў бязьмежжы зор калі ён быў.</br> Калі ён верыў ды любіў</br> Шчасьлівы першы сын тварэньня,</br> Ня ведаў злосьці, ні цярпеньня,</br> Ды не займаў тады яго</br> Вякоў бясплодных рад нямілы…</br><noinclude></noinclude> 5tu3ilufh70si3hsuc4gcztkh508x5o 104 126900 293155 2026-07-19T17:49:47Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Наўрад ці роўна тэй усьмешцы.</br> Як жыцьце й моладасьць жывой.</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">VII.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}Бажуся поўначы зарой.</br> Праменьнем захаду і ўсходу,</br> Ўладарнік Персіі і той,</br> Дый на‘т ніхто з л...» 293155 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Наўрад ці роўна тэй усьмешцы.</br> Як жыцьце й моладасьць жывой.</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">VII.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}Бажуся поўначы зарой.</br> Праменьнем захаду і ўсходу,</br> Ўладарнік Персіі і той,</br> Дый на‘т ніхто з людзкога роду,</br> Як-бы ні быў між нас высока,</br> Не цалаваў такога вока;</br> Гарэму шустранькі фонтан</br> Ніразу, летняю парою.</br> Сваею жо́мчужный расою</br> Не пападаў на гэткі стан;</br> Дый кожны хай запамятае,</br> Што нічыя рука зямная</br> Такой касы не распляла,</br> 3 часоў, як раю сьвет ня знае,</br> Бажуся, дзе́ўчына такая,</br> Пад сонцам поўдня ня цьвіла.</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">VIII.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}Апошні раз яна скакала…</br> Як жаль! а заўтра ўжо чакала</br> Яе, насьледніцу Гудала,</br> Свабоды рэзвае дзіця,</br> Нядоля сумная рабыні</br> Ў саўсім чужой дасюль айчыне</br> І незнаёмая сям‘я.</br> І часта тайная трывога</br> Цямніла тварык залаты,</br> Але яна скакала строга,</br> Так рухаў стройных было многа,</br> Так поўна мілай прастаты.</br> Што калі-б Дэмон, мільгануўшы,</br> Ў той час на ўсю яе зірнуў,</br> Дык неба шчасьце спамянуўшы,</br> Ён адвярнуўся-б і ўздыхнуў.</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">IX.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}І Дэмон бачыў… На мігненьне</br> Бы нявымоўнае дрыжэньне</br> Ў сабе раптоўна ён пачуў.</br> Нямой душы яго пустыню</br> Гук дабрадзейны закрануў,</br> Ды йзноў уцяміў ён сьвятыню</br> Дабра і любасьці й красы…</br> І доўга по́стацяй дзяўчыны</br> Ён пацяшаўся — і часы</br> Даўнейшай долі хэрувіма</br> Яму паўсталі — прад вачыма</br> Іх пракацілася гара,</br> Як-бы за зоркаю зара.</br> І новы сум з нявіднай сілай</br> Абвіў спакой яго чала,</br> Чуцьця ў ім мова гаварыла,</br> Што роднай не&#768;калі была.</br> Ці-ж то прыява адраджэньня?</br> Ён словаў хітрых спакушэньня</br> Знайсьці ў душы сваёй ня мог.</br> Забыць? — забыцьця неяк Бог</br><noinclude></noinclude> 56tyzse1xiw85edasbbi8xhbuowqwgg 104 126901 293156 2026-07-19T18:02:17Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Яму якраз тады ня даў,</br> Ды ён бы гэтага й ня ўзяў.</br> .{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}. <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">X.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}Загнаўшы добрага каня,</br> Н...» 293156 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Яму якраз тады ня даў,</br> Ды ён бы гэтага й ня ўзяў.</br> .{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}. <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">X.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}Загнаўшы добрага каня,</br> На баль вясельны, ў канцы дня,</br> Сьпяшыць малойчык нецярплівы.</br> Арагвы сьветлай ён шчасьліва</br> Дапяў зялёных берагоў.</br> Пад цяжкай ношаю дароў</br> За ім грамада вярблюдоў</br> Ідзе дарогай. І чуваць,</br> Як міла звончыкі зьвіняць…</br> Ён, сам уласьнік Сінадала,</br> Вядзе багаты караван.</br> Абвіты дзягай лоўкі стан;</br> Аправа шаблі і кінжала</br> Блішчыць на сонцы; за плячом</br> Вісіць і стрэльбачка на ём;</br> Гуляе вецер з рукавамі</br> Яго чухі;<ref>Верхняя вопратка з адкіднымі рукавамі.</ref> вакол яна</br> Вісіць абшыўкай з галуна.</br> Узорна вышыта шаўкамі</br> Сядло: а вобруць з кутасамі;</br> Пад ім, бы ў мыле, конік той</br> Бясцэннай масьці залатой.</br> Гадунчык рэзвы Карабаха</br> Прадзе вушыма і ад страху</br> Храпе, зірнуўшы з круцізны</br> На пену рэзвае валны.</br> Шлях страшны й вузкі прыбярэжны:</br> Налева — прываль страмніны,</br> Направа — глыб ракі мяцежнай.</br> Дый позна. На вяршыне сьнежнай</br> Румянец гасьне; ўпаў туман…</br> Байчэй ступае караван.</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">XI.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}І вось каплічка пры дарозе…</br> Здаўна тут вечна сьпіць у Бозе</br> Якісьці князь, цяпер сьвяты,</br> Рукою по́мсьціча сьцят''ы.</br> На сьвята, з тых часоў, ці бітву,</br> Куды-бы хто там ні сьпяшаў,</br> Заўсёды шчырую малітву</br> Ён ля каплічкі адпраўляў;</br> Малітва тая ратавала</br> Ад мусульманскага кінжала;</br> Але забыў юнак-жаніх</br> Абычай прадзедаў сваіх —</br> Яго адважным лятуценьнем</br> Тут хітры Дэмон аплятаў:</br> У думках пад начною цемрай</br> Ён маладую цалаваў…</br> Раптоўна мільганулі двое,</br> І болей… Стрэлы… Што такое?..</br> Прыўстаўшы шустра на сядле,</br> Прыбраўшы шапку на чале,</br><noinclude></noinclude> bvo3d2cs23852pjyke9y6zodml2xxdy 104 126902 293157 2026-07-19T18:14:42Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Адважны князь ня гукнуў слова;</br> А руля — блісь тады, бы кол!</br> Бізунчык — лясь! І як арол</br> Ён паляцеў… і стрэл нанова!</br> І дзікі крык у цьме начной</br> Разьлёгся дзесь на дне даліны…</br> Нядоўга там цягнуўся бой:</br> Пайшлі, ўцякаючы, грузіны.</br> <center><span st...» 293157 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Адважны князь ня гукнуў слова;</br> А руля — блісь тады, бы кол!</br> Бізунчык — лясь! І як арол</br> Ён паляцеў… і стрэл нанова!</br> І дзікі крык у цьме начной</br> Разьлёгся дзесь на дне даліны…</br> Нядоўга там цягнуўся бой:</br> Пайшлі, ўцякаючы, грузіны.</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">XII.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}І сьціхла ўсё… Ды раз ня раз</br> На трупы горцаў там падчас</br> Жахліва вярблюды глядзелі,</br> І глуха, ў ціхай ночы час,</br> Іх роўна звончыкі зьвінелі.</br> Разьбіты пышны караван</br> І, вось, над целам хрысьціян</br> Лятае птушачка-начніца,</br> Ня жджэ іх ціхая грабніца</br> Пад цішынёй манастыроў,</br> Дзе дамавіны іх айцоў;</br> Ня прыдуць маткі й сёстры самі.</br> Пазатуляўшы твар чадрамі,</br> З тугою, плачам ды мальбамі</br> Здалёк на гроб іх паглядзець!</br> Затое клопатнай рукою</br> Ў зямлю загнаны пад скалою</br> Крыж будзе вечна зіхацець;</br> І плюшч, разросшыся вясною,</br> Яго ласкава абвіне</br> Сваею сеткай ізумруднай;</br> Схіліўшы тут з дарогі труднай,</br> Няраз мо‘ хто іх спамяне</br> Й пад мілым ценем уздыхне…</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">XIII.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}Імчыцца конь быстрэй, як лось.</br> Храпе, як бой пачуўшы, й вось</br> То раптам стане на бягу</br> Ды песьню — ветраву тугу</br> Вушыма ловіць… Раздувае</br> Шырока ноздры; то ізноў</br> Шыпамі гучна выбівае,</br> Зямля аж стогне ад падкоў;</br> Махнуўшы спушчанаю грывай,</br> Наперад куляю ляціць,</br> А на ім коньнічак маўклівы</br> Ня вольна на сядле сядзіць —</br> На грыве галава ляжыць.</br> Ён ня кіруе павадамі,</br> Засунуў ногі ў страмяны,</br> І кроў шырока ручаямі</br> Чапрак фарбуе шарсьцяны…</br> О, быстры конь! свайго ты пана</br> З бітвы хоць вынес, як страла,</br> Ды асецінам куля дана</br> Яго у цемры дапярла.</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">XIV.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}Ў сям‘і Гудала плач вялікі,</br> Ў падворку тоўпіцца народ:</br><noinclude></noinclude> 4m82nymlqkms08teg63tmo5k7umqb21 104 126903 293158 2026-07-19T18:25:40Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Чый гэта конь ляцеў, як дзікі</br> І ўпаў на камень ля варот?</br> Хто гэты коньнік атрупелы?</br> Таілі сьлед трывогі стрэлаў</br> Шнары чарнявага чала;</br> Ў крыві і вопратка і зброя;</br> Ў апошні раз ліхога воя</br> Рука на грыве замярла.</br> Нядоўга ўбачыць маладога</...» 293158 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Чый гэта конь ляцеў, як дзікі</br> І ўпаў на камень ля варот?</br> Хто гэты коньнік атрупелы?</br> Таілі сьлед трывогі стрэлаў</br> Шнары чарнявага чала;</br> Ў крыві і вопратка і зброя;</br> Ў апошні раз ліхога воя</br> Рука на грыве замярла.</br> Нядоўга ўбачыць маладога</br> Пагляд твой, дзеўчына, хацеў —</br> Стрымаў ён князеўскае слова:</br> На баль вясельны прыляцеў…</br> Ды жаль! ніколі ўжо нанова</br> Ня сядзе ён на варанога!</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">XV.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}На бесклапотную сям‘ю,</br> Як гром, зьляцела Божа кара.</br> Упала на пасьцель сваю</br> Дый плача бедная Тамара;</br> Сьляза сьцякае за сьлязой,</br> А ў грудзях нешта так бушуе…</br> І вось яна як быццам чуе</br> Чароўны голас над сабой:</br> „Ня плач, дзіця, ня плач напрасна!</br> Твая сьляза на труп няшчасны</br> Жывой расою не сьцячэ,</br> А толькі погляд муціць ясны,</br> Дзявочы тварык твой пячэ!</br> Далёка ён; ня будзе ведаць</br> Ужо цаны тугі твае,</br> Нябесны сьвет яго дагледзіць</br> І вочы згасшыя залье;</br> Ён чуе райскія напевы…</br> Жыцьця-ж ці варты чаго сны?</br> І плач і сьлёзы беднай дзевы,</br> Нішто для райскай стараны!</br> Не! лёс сьмяротнага тварэньня,</br> Павер зямны мне ангел мой,</br> Няварт адзінага мігненьня</br> Твае жуды так дарагой!</br> {{gap|2em}}„Ў павятровым акіяне</br> {{gap|2em}}Без вясла і без вятрыл</br> {{gap|2em}}Ціха езьдзяць у тумане</br> {{gap|2em}}Хоры стройныя сьвяціл.</br> {{gap|2em}}Па палёх неагляданых</br> {{gap|2em}}Неба, ходзяць без сьлядоў</br> {{gap|2em}}Стады, вокам не злапаных,</br> {{gap|2em}}Валакністых аблакоў.</br> {{gap|2em}}Час разлукі, час спатканьня —</br> {{gap|2em}}Ім ня радасьць, ня жуда,</br> {{gap|2em}}Няма ў будучым жаданьня</br> {{gap|2em}}Дый былога не шкада;</br> {{gap|2em}}У чорны дзень свайго няшчасьця</br> {{gap|2em}}Аб іх толькі спамяні,</br> {{gap|2em}}Да зямнога бяз учасьця,</br> {{gap|2em}}Будзь, і вольна, як яны!</br> „Як толькі ноч сваім пакровам</br> Вярхі Каўказу абкружыць.</br> Як толькі сьвет, магічным словам</br> Зачараваны, ўсё сьціш''ы''ць;</br><noinclude></noinclude> i86lx1fdiaqni2u0tl430qbzl04eup1 104 126904 293159 2026-07-19T18:38:40Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Як толькі вецер над скалою</br> Завяла варухне травою.</br> І птушка, схованая ў ёй,</br> Знайдзе начлег у цемры свой;</br> І ў цені вінаградных лоз,</br> П‘ючы, як мед, расу нябёс,</br> Начная краска расьцьвіце;</br> Як месяц поўны ў цемнаце</br> З-за гораў ціханька устане</...» 293159 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Як толькі вецер над скалою</br> Завяла варухне травою.</br> І птушка, схованая ў ёй,</br> Знайдзе начлег у цемры свой;</br> І ў цені вінаградных лоз,</br> П‘ючы, як мед, расу нябёс,</br> Начная краска расьцьвіце;</br> Як месяц поўны ў цемнаце</br> З-за гораў ціханька устане</br> Ды на цябе нясьмела гляне —</br> Я да цябе пачну лятаць,</br> Гасьціць я буду да дзяньніцы</br> І на шаўковыя брывіцы</br> Сны залатыя навяваць“… <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">XVI.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}Заціхлі словы… Ў аддаленьні</br> Апошні гук ужо памёр…</br> Яна, устаўшы, на прастор</br> Глядзіць навокал… Стукаценьне</br> Б‘е нявымоўнае ў грудзёх;</br> Жуда, ні то перапалох,</br> Уцехі жар — дый то ня той! —</br> Так пачуцьці кіпелі ў ёй.</br> Душа скідала свае путы,</br> Агонь па жылах паланеў,</br> А дзіўны голас, ёю чуты,</br> Зьвінеў, як быццам, ды зьвінеў.</br> І, перад раніцай, жаданы</br> Стуліў ей вочкі ціхі сон;</br> Ёй думкі ўсе стрывожыў ён</br> Прарочай мараю нязнанай:</br> Туманны нехта, незямны,</br> Нямы, бліскучы й так дзіўны</br> Над ёю, стаў ля галавы</br> Й вачэй агонь яго жывы</br> Так сумна на яе глядзеў —</br> Бы шкадаваць яе хацеў.</br> Ня быў ён ангел-жыхар неба,</br> Не вартаўнік яе, як трэба:</br> Вяночак радужны ня ўплёў</br> Яго раскошных валасоў;</br> Гэта ня пекла дух быў страшны,</br> Ня вечны мучанік — аскет!</br> Ён выглядаў, як вечар ясны:</br> Ні дзень, ні ноч, ні цьма, ні сьвет!</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">ЧАСЬЦЬ ДРУГАЯ.</br>I.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}„Татулька мой! пакінь пагрозы</br> Свае Тамары ты ня лай.</br> Я плачу. Бачыш мае сьлёзы?…</br> Іх ты ня першыя пазнай…</br> Дарма зьбіраюцца чаргою</br> Сюды малойчыкі здалёк…</br> Нямала ў Грузіі дзявок;</br> Ня быць мне жонкай нічыёю…</br> Мяне ты, татачка, ня гань!</br> Штодня я вяну — толькі глянь,</br> Як-бы ахвяра злой атруты —</br> Мяне зьядае дух пакуты</br><noinclude></noinclude> hvrmsh3007ynb2ugloy2yx7ij1ht3a9 104 126905 293160 2026-07-19T18:49:32Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Непераможнаю тугой;</br> Я гіну — зжалься нада мной!</br> Пара ў манашкі ўжо аддаці</br> Дачку дурненькую тваю:</br> Мяне Бог будзе ратаваці,</br> Прад Ім тугу маю пралью.</br> Няма ўжо ў сьвеце мне вясельля…</br> Спакоем цэрквы ахіне</br> Няхай пануранькая кельля,</br> Бы...» 293160 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Непераможнаю тугой;</br> Я гіну — зжалься нада мной!</br> Пара ў манашкі ўжо аддаці</br> Дачку дурненькую тваю:</br> Мяне Бог будзе ратаваці,</br> Прад Ім тугу маю пралью.</br> Няма ўжо ў сьвеце мне вясельля…</br> Спакоем цэрквы ахіне</br> Няхай пануранькая кельля,</br> Бы гроб той, загадзя мяне“.</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">II.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}І ў манастыр дзесь на адмежжы</br> Яе няшчасну адвязьлі</br> Ды валасянаю адзежай</br> Дзявочы грудзі спавілі.</br> Ў манашкі вопратцы зьвісанай,</br> Як і калісьці пад парчой,</br> Тэй самай думкаю ліхой</br> Хварэла сэрца гэтак сама.</br> На‘т і ў такі ўрачысты час</br> Аўтарных сьвечак зіхаценьня</br> Знаёмая, сярод маленьня,</br> Ёй мова чулася няраз.</br> Пад стольлю хмарыстага храму</br> Абраз знаёмы інад''ы.</br> Бяз гуку й сьледу поўз тады;</br> Ў тумане лёгкім фіміаму</br> Зарой блішчэў ён заўсягды</br> І вабіў, клікаў… а куды?</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">III.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}У халадку, між двух узгоркаў,</br> Туліўся манастыр сьвяты;</br> Чынараў, топаляў знадворку</br> Ланцуг навокал быў густы.</br> І прапушчаць яны умелі</br> Сьвет лямпаў з вокнаў цеснай кельлі</br> Падчас начное цемнаты.</br> Там у цяньку міндальных дрэваў</br> Быў цэлы хор птушыных сьпеваў,</br> Дзе ўбіты сумны рад крыжоў</br> Нямых магільных старажоў.</br> Ў каменьнях цэлыя сузор‘і</br> Крыніц — шумелі грамадой</br> І пад навісшаю скалой,</br> Так дружна зьліўшыся ў міжгор‘і,</br> Кустамі булькалі далей</br> Праз тонкі красачак іней.</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">IV.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}Было відаць на поўнач горы.</br> Пры бліску ранешняй аўроры,</br> Калі сінявенькі дымок</br> Курыць сабе ў глыбі даліны,</br> Й на ўсход падаўшы галасок,</br> Маліцца клічуць муэзіны;</br> І гукаў звонавых паяс</br> Дрыжыць, сьвятыню абуджае</br> У мірны і ўрачысты час;</br> Калі грузінка маладая</br><noinclude></noinclude> 2f5y3fmrsk1qdhxpqckwlwlfm0re0ge 104 126906 293161 2026-07-19T19:05:24Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Даўгі збанок нясе з вадой</br> Па роднай горачцы крутой —</br> Вяршыны стужкі сьнегавой</br> Сьветла-бліскучаю сьцяной</br> На небе чысьценькім блішчалі,</br> А ў час заходу адбівалі</br> Румянай яснасьцю адной.</br> Між іх стаяў у хмарах мутных</br> За ўсіх найбольшы г...» 293161 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Даўгі збанок нясе з вадой</br> Па роднай горачцы крутой —</br> Вяршыны стужкі сьнегавой</br> Сьветла-бліскучаю сьцяной</br> На небе чысьценькім блішчалі,</br> А ў час заходу адбівалі</br> Румянай яснасьцю адной.</br> Між іх стаяў у хмарах мутных</br> За ўсіх найбольшы галавой</br> Казьбек, Каўказу цар магутны,</br> Ў чалме й адзежы парчавой.</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">V.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}Ды, поўна думкі тэй праступнай,</br> Тамары сэрца недаступна</br> Уцехам чыстым. Ёй хутчэй</br> Сьвет цэлы ценем чорным скуты,</br> Ўсё ў ім — прычына для пакуты</br> І раньня сьвет і цьма начэй.</br> Бывала толькі ночы соннай</br> Зямлю прахлада абвядзе,</br> Дык перад Божаю іконай</br> Яна бяз розуму ўпадзе</br> І плача; і ў начным спакоі</br> Той плач і гора так цяжко́е</br> Ўсіх падарожных непакое,</br> Здаецца ім: „Во горны дух</br> У лёках стогне недзе скуты“!</br> І конь, утраціўшы паслух,</br> Мацней жанецца з тэй мінюты…</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">VI.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}Ў тузе́ і ў страху, век адна</br> Тамара часта ля вакна</br> Сядзіць з задумай адзінока</br> І ў даль глядзіць манашкі вока</br> Дый жджэ дзень цэлы у бядзе…</br> Ёй нехта шэпча: „ён прыдзе!“</br> І не дарма яна ўсё сьніла,</br> Ён не дарма зьяўляўся ёй</br> І пазіраў нек сумна-міла</br> Са словаў ласкаю дзіўной.</br> Шмат ужо дзён ёй гэтак сьніцца</br> Й сама ня ведае чаму;</br> Сьвятым захоча памаліцца,</br> А сэрца моліцца яму;</br> Утоме барацьбы паслушна,</br> Як толькі ў ложак ляжа спаць —</br> Пячэ падушка… страшна… душна,</br> Й трывожна мусіць зноў устаць.</br> Дрыжаць ёй грудзі, млеюць плечы,</br> Ў вачох туман, а ні дыхнуць!</br> І цягне рукі насустрэчу,</br> Цалункі ў вуснах ужо чуць…</br> .{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.</br> .{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">VII.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}Ўжо вечар лёгкаю імглою</br> Узгоркі Грузіі адзеў.</br> Прывычкай жыўшы дарагою,</br> Ў сьвятыню Дэмон прыляцеў.</br><noinclude></noinclude> 5xzsaonzwbsl25bsgvu68p2um47um69 104 126907 293162 2026-07-19T19:28:14Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Але ён доўга нек ня сьмеў</br> Чапаць прытулішча сьвятога</br> Й быў міг настрою на‘т такога,</br> Калі, як быццам, ён гатоў</br> Пакінуць быў свой плян страшэнны.</br> Ў задуме ля высокіх сьценаў</br> Ён ходзіць; ад яго шагоў</br> Бяз ветру ліст дрыжыць у цені.</br> Ўгару...» 293162 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Але ён доўга нек ня сьмеў</br> Чапаць прытулішча сьвятога</br> Й быў міг настрою на‘т такога,</br> Калі, як быццам, ён гатоў</br> Пакінуць быў свой плян страшэнны.</br> Ў задуме ля высокіх сьценаў</br> Ён ходзіць; ад яго шагоў</br> Бяз ветру ліст дрыжыць у цені.</br> Ўгару ён зірк! яе вакно</br> Ад лямпы зьзяе ў зіхаценьні;</br> Кагосьці жджэ яна даўно.</br> І вось сярод агульнай цішы</br> Чынгара<ref>Чынгар, чынгара — від гітары.</ref> гук са сьценаў вышы</br> {{gap|2em}}І словы песьні разьлягліся;</br> І тыя гукі так ліліся,</br> Як сьлёзы, стройна сакавіта;</br> І песьня мілая гула —</br> Бы на зямлю толькі зыйшла.</br> А ў небе зложана была.</br> Ці то ня ангел з кім забытым</br> Ізноў сустрэцца захацеў,</br> Тайком сюды сабе зьляцеў</br> Ды пра былое загудзеў,</br> Каб тым яго пацешыць змогу?…</br> Тугу каханьня і трывогу</br> Адчуў наш Дэмон першы раз…</br> Ён адляцець гатоў са страху —</br> Крылом ня можа даць ні маху!</br> І цуд! з вачэй, дзе сьвет пагас,</br> Сьляза цячэ, быць можа з жаху…</br> Дасюль яшчэ ля кельлі той</br> Наскрозь відаць прабіты камень</br> Сьлязой гарачаю, бы пламень,</br> Не чалавечаю сьлязой!…</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">VIII.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}І ўходзіць ён кахаць гатовы</br> З душой адкрытай для дабра</br> І думае: зажыць нанова</br> Прышла жаданая пара&#768;.</br> Няясны лёс яго чаканьня,</br> Страх невядомасьці нямой,</br> Як-бы раз першы пры спатканьні</br> Пазнаўся з гордаю душой;</br> Ліхое гэта прадказаньне…</br> Ўваходзіць ён, аж перад ім</br> Пасланьнік раю — хэрувім.</br> Вартуе грэшніцу ён красну,</br> Стаіць з асьветленым чалом;</br> Ад ворага, з усьмешкай яснай,</br> Вось затуліў яе крылом…</br> І раптам сьвет сьвятога зьзяньня</br> Нячысты вочы асьляпіў,</br> Замест салодкага вітаньня</br> Цяжкі дакор яго схапіў:</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">IX.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}— „Дух беспакойны, грэхаводны!</br> Хто ў поўнач клікаў це́, нягодны?</br> Ня твой-жа тутака і сьвет</br> Зла ня было тут і ў спаміне!</br><noinclude></noinclude> kua9sx41d5yi68q7i1ydjznb8d5945g 104 126908 293163 2026-07-19T19:59:11Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «К маёй ты любасьці й сьвятыні</br> Пакінь вясьці зладзейскі сьлед!</br> Хто клікаў це{{subst:націск}}?“</br> {{gap|7em}}А як шкілет,</br> Злы дух са злосьці усьмяхнуўся,</br> Забліскаў зайздрасьцю пагляд —</br> У злой душы зноў варухнуўся</br> Даўнейшай ненавісьці яд.</br> „Яна...» 293163 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>К маёй ты любасьці й сьвятыні</br> Пакінь вясьці зладзейскі сьлед!</br> Хто клікаў це́?“</br> {{gap|7em}}А як шкілет,</br> Злы дух са злосьці усьмяхнуўся,</br> Забліскаў зайздрасьцю пагляд —</br> У злой душы зноў варухнуўся</br> Даўнейшай ненавісьці яд.</br> „Яна мая! — сказаў ён грозна —</br> Пакінь яе! яна мая!</br> Ты бараніць зьявіўся позна,</br> І ёй, як мне, ты ня судзьдзя.</br> На сэрца поўнае гардыні</br> Паклаў пячатку я сваю;</br> Тут больш няма твае сьвятыні;</br> Тут я паную і люблю!“</br> {{gap|2em}}І ангел сумнымі вачамі</br> На душу грэшную зірнуў</br> Ды, размахнуўшыся крыламі,</br> Ў эфіры неба затануў…</br> .{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}. <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">X.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|6em}}<span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''Тамара.</span></br> {{gap|2em}}Ой, хто ты? Кажаш так нягожа</br> Цябе паслаў мне ад, ці рай?</br> Чаго ты хочаш?</br> {{gap|6em}}<span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''Дэмон.</span></br> Ты прыгожа</br> {{gap|6em}}<span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''Тамара.</span></br> Але-ж ты хто?.. Адказ мне дай!…</br> {{gap|6em}}<span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''Дэмон.</span></br> {{gap|2em}}Я той, каторага, бывала,</br> Ў начной ты чула цішыне.</br> Аб кім душа твая шаптала,</br> Чыю тугу ты адгадала,</br> Абраз чый бачыла у сьне;</br> Я той, хто ўсю надзею губіць,</br> Як толькі жыць яна пачне,</br> Я той, каго ніхто ня любіць</br> І век жывое ўсё кляне.</br> Нішто прасторы мне і го́ды;</br> Я біч рабоў маіх зямных,</br> Нябёс я вораг, зло прыроды,</br> І бачыш я ля ног тваіх!</br> Табе прынёс я ў уміленьні</br> Малітву любасьці свае,</br> Зямное першае мучэньне</br> І сьлёзы першыя мае.</br> Ты пашкадуй майго маленьня!</br> Мяне нябёсам і дабру</br> Вярнуць сваім магла-б ты словам;</br> Тваім каханьнем, як пакровам,</br> Адзеты, нёсься-б я ўгару,</br> Як новы ангел ў бліску новым.</br> О, толькі выслухай, малю!</br> Я раб твой, я цябе люблю!</br> Як толькі я цябе увідзеў,</br> Дык тайна раптам зьненавідзеў</br> Бясьсьмерце й сілу ўсю сваю.</br> Я пазайздросьціў мімаволі</br><noinclude></noinclude> fz0q4oobvr74dbvhiuu6itrb5h5nzjc 293164 293163 2026-07-19T20:02:45Z RAleh111 4658 293164 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>К маёй ты любасьці й сьвятыні</br> Пакінь вясьці зладзейскі сьлед!</br> Хто клікаў це́?“</br> {{gap|8em}}А як шкілет,</br> Злы дух са злосьці усьмяхнуўся,</br> Забліскаў зайздрасьцю пагляд —</br> У злой душы зноў варухнуўся</br> Даўнейшай ненавісьці яд.</br> „Яна мая! — сказаў ён грозна —</br> Пакінь яе! яна мая!</br> Ты бараніць зьявіўся позна,</br> І ёй, як мне, ты ня судзьдзя.</br> На сэрца поўнае гардыні</br> Паклаў пячатку я сваю;</br> Тут больш няма твае сьвятыні;</br> Тут я паную і люблю!“</br> {{gap|2em}}І ангел сумнымі вачамі</br> На душу грэшную зірнуў</br> Ды, размахнуўшыся крыламі,</br> Ў эфіры неба затануў…</br> .{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}. <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">X.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|6em}}<span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''Тамара.</span></br> {{gap|2em}}Ой, хто ты? Кажаш так нягожа</br> Цябе паслаў мне ад, ці рай?</br> Чаго ты хочаш?</br> {{gap|6em}}<span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''Дэмон.</span></br> {{gap|8em}}Ты прыгожа</br> {{gap|6em}}<span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''Тамара.</span></br> Але-ж ты хто?.. Адказ мне дай!…</br> {{gap|6em}}<span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''Дэмон.</span></br> {{gap|2em}}Я той, каторага, бывала,</br> Ў начной ты чула цішыне.</br> Аб кім душа твая шаптала,</br> Чыю тугу ты адгадала,</br> Абраз чый бачыла у сьне;</br> Я той, хто ўсю надзею губіць,</br> Як толькі жыць яна пачне,</br> Я той, каго ніхто ня любіць</br> І век жывое ўсё кляне.</br> Нішто прасторы мне і го́ды;</br> Я біч рабоў маіх зямных,</br> Нябёс я вораг, зло прыроды,</br> І бачыш я ля ног тваіх!</br> Табе прынёс я ў уміленьні</br> Малітву любасьці свае,</br> Зямное першае мучэньне</br> І сьлёзы першыя мае.</br> Ты пашкадуй майго маленьня!</br> Мяне нябёсам і дабру</br> Вярнуць сваім магла-б ты словам;</br> Тваім каханьнем, як пакровам,</br> Адзеты, нёсься-б я ўгару,</br> Як новы ангел ў бліску новым.</br> О, толькі выслухай, малю!</br> Я раб твой, я цябе люблю!</br> Як толькі я цябе увідзеў,</br> Дык тайна раптам зьненавідзеў</br> Бясьсьмерце й сілу ўсю сваю.</br> Я пазайздросьціў мімаволі</br><noinclude></noinclude> 9rq07qxxv12zf59wz7kn6ohfem96ikn 0 126909 293165 2026-07-19T20:21:20Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{загаловак | назва = Першыя крокі краязнаўчай організацыі | аўтар = Мікалай Каспяровіч | год = 1929 год | пераклад = | секцыя = Гістарычная праца | папярэдні = [[Краязнаўства (1929)/Організацыя краязнаўчага руху|Організацыя краязнаўчага руху]] | наст...» 293165 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Першыя крокі краязнаўчай організацыі | аўтар = Мікалай Каспяровіч | год = 1929 год | пераклад = | секцыя = Гістарычная праца | папярэдні = [[Краязнаўства (1929)/Організацыя краязнаўчага руху|Організацыя краязнаўчага руху]] | наступны = | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Краязнаўства (1929).pdf" from="141" to="164" /> {{Выроўніваньне-канец}} fgaykkqdaa12t1udw8kfizcnn2sesa3 104 126910 293170 2026-07-20T07:58:12Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Няпоўнай радасьці зямной,</br> Ня жыць, як ты, ня мог я бо{{subst:націск}}лей,</br> Мне страшна розна жыць з табой.</br> Ў бяскроўным сэрцы сьвет няжданы</br> Ізноў гараць пачаў жывей,</br> Туга на дне старое раны</br> Заварушылася, бы зьмей.</br> Што без цябе мне гэта вечнась...» 293170 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Няпоўнай радасьці зямной,</br> Ня жыць, як ты, ня мог я бо́лей,</br> Мне страшна розна жыць з табой.</br> Ў бяскроўным сэрцы сьвет няжданы</br> Ізноў гараць пачаў жывей,</br> Туга на дне старое раны</br> Заварушылася, бы зьмей.</br> Што без цябе мне гэта вечнасьць?</br> Маіх абшараў бесканечнасьць?</br> Пустых і гучных словаў рой,</br> Царква бяз постаці сьвятой!</br> {{gap|6em}}<span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''Тамара.</span></br> {{gap|2em}}Пакінь мяне, о, духу смуты!</br> Ня веру ворагу! Маўчы!…</br> Тварэц!… ня буду ўжо й магчы</br> Маліцца… гібельнай атрутай</br> Аслабшы розум мой абнят.</br> Паслухай-жа, мяне ты губіш;</br> Гук тваіх слоў агонь і яд…</br> Скажы, нашто мяне ты любіш?</br> {{gap|6em}}<span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''Дэмон.</span></br> {{gap|2em}}Нашто, красуня? Ды нажаль.</br> Ня ведаю! Жыву нанова</br> З праступнай галавы, як шаль,</br> Я горда зьняў вянок цярнёвы;</br> Я ўсё былое кінуць змог;</br> І пекла й рай ў тваіх вачох!</br> Люблю цябе саўсім іначай,</br> Так палюбіць ня можаш ты:</br> Усей натураю гарачай,</br> Бясьсьмерцем думак залатых.</br> Ў душы маёй з пачатку сьвету</br> Адбіты твой-жа быў абраз.</br> І прада мною ён ня гас</br> Ў эфірнай велічы сусьвету.</br> Ў трывожну думку мне даўно</br> Імя салодкае запала;</br> І ў іншы, райскі час адной</br> Тады цябе мне не хапала.</br> Ой, калі-б ты магла пазнаць,</br> Якое горкае тамленьне —</br> Жыцьцё, вякі без разьдзяленьня,</br> У шчасьці, ў горы прабываць,</br> За зло пахвалаў не чакаць</br> Ні за дабро вынаграджэньня;</br> Жыць для сябе, тужыць сабой</br> І гэтай вечнай барацьбой,</br> Усё чуць вечна, ведаць, відзець</br> Ды проці волі ненавідзець,</br> І ўсім на сьвеце пагарджаць!…</br> {{gap|2em}}Як толькі Божае пракляцьце</br> Збылося, дык у тыя-ж дне</br> Прыроды цёплае абняцьце</br> Навек астыла для мяне…</br> Сінелі прада мной прасторы,</br> Вясельны бачыў я уборы</br> Сьвяцілаў, ведамых даўно,</br> Ўсіх залатым вянком абнятых!</br> Ды што-ж? ранейшага субрата</br><noinclude></noinclude> 089t0xddmx1zrba5lyuwnc0zu21na5r 104 126911 293171 2026-07-20T08:07:01Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Ці-ж пазнавала хоць адно?!</br> Выгнанцаў, як і сам няшчасных,</br> Я клікаць, змогшыся, пачаў.</br> Але-ж твароў, вачэй няясных</br> Нажаль я й сам не пазнаваў.</br> Са страху крыльлямі махнуўшы</br> Я паляцеў… па што? куды? —</br> Ня ведаю! Ўвесь сьвет мінуўшы</br> Мяне адк...» 293171 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Ці-ж пазнавала хоць адно?!</br> Выгнанцаў, як і сам няшчасных,</br> Я клікаць, змогшыся, пачаў.</br> Але-ж твароў, вачэй няясных</br> Нажаль я й сам не пазнаваў.</br> Са страху крыльлямі махнуўшы</br> Я паляцеў… па што? куды? —</br> Ня ведаю! Ўвесь сьвет мінуўшы</br> Мяне адкінуў, а тады</br> Ўвесь сьвет мне стаў, як рай, такім</br> І безгалосым і глухім.</br> Па волі шустрага цячэньня,</br> Так трэска бітага чаўна,</br> Без парусоў, бяз кіруна</br> Плыве сабе без прызначэньня;</br> І гэтак ранешняй парой</br> Кавалак хмары грамавой,</br> Адзін высока ўсё чарнее,</br> Нідзе спыніцца не пасьмее</br> Й ляціць бяз мэты, без сьлядоў</br> Куды? Адкуль, з якіх краёў,</br> {{gap|2em}}І я людзьмі нядоўга правіў</br> Грашыць нядоўга іх вучыў,</br> Усё ў іх людзкае няславіў</br> І ўсё прыгожае тапіў</br> Нядоўга… Пламя чыстай веры</br> Заліў навек я лёгка ў іх…</br> І варты-ж хоць трудоў маіх</br> Адныя дурні й ліцамеры?</br> Схаваўся я тады між гор,</br> Пачаў блудзіць, як мэтэор,</br> У цемры поўначы глыбокай…</br> Яздак імчаўся адзінокі</br> Блізюткім змануты агнём,</br> І ў прорву лецячы з канём,</br> Дарэмна клікаў… сьлед крывавы</br> За ім курэў па круцізьне…</br> Ды злосьці цёмныя забавы</br> Нядоўга мілы былі мне.</br> Ў вайне з магутным гураганам</br> Як часта я віхрыцца мог,</br> Адзеты громам і туманам,</br> У вечна ціхіх аблакох,</br> Каб у стыхіі тэй мяцежнай</br> Дакоры сэрца заглушыць.</br> Ўцячы ад думы неадбежнай,</br> Незабывальнае забыць!</br> Што повесьць горкая цярпеньняў,</br> Бяды і працы ўсіх людзей</br> Мінулых, новых пакаленьняў</br> Перад мінютаю аднэй</br> Маіх нясьпісаных мучэньняў?</br> Што людзі? Мучацца-жывуць?</br> Яны прайшлі. Яны мінуць!</br> Жыцьцю і працы ёсьць капут.</br> Ёсьць і надзея: правы суд;</br> Ён мо‘ й даруе, хоць засудзе!</br> Мая-ж туга нязьменна тут,</br> І ёй канца, як мне, ня будзе,</br> Й не задрамаць у гробе ёй!</br><noinclude></noinclude> a14tt7tynv77cxx3zjdxhe0y6apni5h 104 126912 293172 2026-07-20T08:33:45Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Яна то лашчыцца зьмяёй,</br> То зіхаціць, пячэ як пламень,</br> То думку душыць, быццам камень</br> Маіх загінуўшых надзей</br> Незруйнавальны маўзолей!</br> {{gap|6em}}<span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''Тамара.</span></br> {{gap|2em}}Нашто мне знацца з тэй тугою,</br> Нашто мне жаль...» 293172 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Яна то лашчыцца зьмяёй,</br> То зіхаціць, пячэ як пламень,</br> То думку душыць, быццам камень</br> Маіх загінуўшых надзей</br> Незруйнавальны маўзолей!</br> {{gap|6em}}<span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''Тамара.</span></br> {{gap|2em}}Нашто мне знацца з тэй тугою,</br> Нашто мне жаль твой, ты дзіўны,</br> Ты саграшыў…</br> {{gap|6em}}<span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''Дэмон.</span></br> {{gap|8.5em}}Ці-ж прад табою?</br> {{gap|6em}}<span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''Тамара.</span></br> Пачуць нас могуць…</br> {{gap|6em}}<span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''Дэмон.</span></br> {{gap|8.5em}}Мы адны.</br> {{gap|6em}}<span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''Тамара.</span></br> А Бог?</br> {{gap|6em}}<span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''Дэмон.</span></br> {{gap|8.5em}}Ня зьверне ні пагляду —</br> Заняты небам не зямлёй!</br> {{gap|6em}}<span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''Тамара.</span></br> А ка&#768;ра? пекла? Знойдзеш раду?…</br> {{gap|6em}}<span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''Дэмон.</span></br> Дык што-ж? Ты будзеш там са мной!</br> {{gap|6em}}<span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''Тамара.</span></br> {{gap|2em}}Хто-б ты ні быў, друг нязвычайны;</br> Навекі страціўшы спакой,</br> Нявольна я з уцехай тайнай</br> Спакойна чую голас твой.</br> Але-ж мо‘ ты маніш ласкава,</br> Мо‘ ашуканай буду я?…</br> О, зьлітуйся!… якая слава!…</br> Нашто табе душа мая?</br> Няўжо для неба я дарожай</br> За ўсіх, няўгледжаных табой?</br> Яны-ж таксама, вось, прыгожы;</br> Як тут, дзявочае іх ложа</br> Ня зьмята грэшнага рукой!…</br> Не! дай мне прысягу страшную…</br> Скажы — ты-ж бачыш, я сумую</br> З свае жаноцкай думаты!</br> Ў душу нявольны страх пушчаеш…</br> Ды ўсё, што трэба ведаць, маеш</br> І, пэўна, зьлітуешся ты!</br> Бажыся мне… ліхіх жаданьняў</br> Зрачэшся? чуць хачу сама!</br> Няўжо-ж прысягаў, абяцаньняў</br> Ненарушымых больш няма?…</br> {{gap|6em}}<span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">'''Дэмон.</span></br> {{gap|2em}}Бажуся першым днём тварэньня</br> Й канцом яго — апошнім днём,</br> Ліхой пагардай праступленьня</br> І вечнай праўды хараством;</br> Бажуся ўпадку горкай мукай,</br> Уцех кароткаю парой,</br> Тым, што сустрэўся я з табой</br> Ды новай, грознаю разлукай;</br><noinclude></noinclude> pa0vcmj3joqxkotfhd0fv9f62q0x8b7 104 126913 293173 2026-07-20T09:23:29Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Бажуся натаўпам усіх,</br> Падданых мне, духоў нячэсных</br> І зброяй ангелаў нябесных,</br> Нясьпячых ворагаў маіх;</br> Бажуся небам я і а&#768;дам,</br> Зямной сьвятыняй і табой,</br> Тваім апошнім мо‘ паглядам,</br> Тваею першаю сьлязой,</br> Тваею райскаю красою,</br> Шаў...» 293173 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Бажуся натаўпам усіх,</br> Падданых мне, духоў нячэсных</br> І зброяй ангелаў нябесных,</br> Нясьпячых ворагаў маіх;</br> Бажуся небам я і а&#768;дам,</br> Зямной сьвятыняй і табой,</br> Тваім апошнім мо‘ паглядам,</br> Тваею першаю сьлязой,</br> Тваею райскаю красою,</br> Шаўковых хваляй валасоў;</br> Бажуся шчасьцем я й бядою,</br> Каханьнем, што ў табе знайшоў —</br> Бо зрокся помсты я старое</br> І горкіх думак, ты павер,</br> Нікога хітрасьцю благою</br> Не патрывожу ўжо цяпер;</br> Хачу я з небам памірыцца,</br> Хачу любіць, хачу маліцца,</br> Хачу я верыці дабру.</br> Сьлязой раскаяньня сатру</br> Я на чале цябе дастойным</br> Усе нябесныя агне</br> І сьвет няведаньнем спакойным</br> Хай дацьвітае без мяне!</br> О, вер мне: толькі я адзіны</br> Цябе пазнаў і ацаніў,</br> Сваею выбраўшы сьвятыняй</br> Табе я ўладу ўсю злажыў!</br> Твайго каханьня жду, як дара,</br> І вечнасьць дам табе за міг;</br> Бо ў злосьці, ў любасьці, Тамара,</br> Павер — нязьменны я й вялік.</br> Цябе, як вольны сын эфіру.</br> Зраблю царыцай сьвету я —</br> Адзенеш зорную парфіру</br> Ты — дружка першая мая;</br> І ўжо бяз літасьці й учасьця</br> Пачнеш глядзець на зе́млю ты,</br> Няма ні шчырага дзе шчасьця,</br> Ні вечна краснай яснаты,</br> Дзе праступленьні толькі й казьні,</br> Дзе дробным радасьцям і жыць</br> Ды дзе ня ўмеюць без баязьні</br> Ні ненавідзець, ні любіць.</br> Сама-ж ты бачыш, што такое</br> Людзей мінютная любоў —</br> Крыві іграньне маладое!</br> Але йдзе час і стыне кроў.</br> Хто устаіць проці разлукі,</br> Пакусы новай пекнаты,</br> Проці утомы ад прынукі</br> І сваявольля думаты?</br> Не! не табе, мне данай доляй,</br> Прызначыў лёс вялікі твой,</br> Завянуць моўчкі ў цесным коле</br> Зайздроснай грубасьці рабой,</br> Між маладушных і халодных</br> Людзей — благіх прыяцялёў,</br> Баязьняў і надзей бясплодных,</br> Пустых і цяжкіх век трудоў!</br><noinclude></noinclude> fgcfksh0wzxc8e2gwrcdfo7m8qjz602 104 126914 293174 2026-07-20T10:44:00Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Панура за сьцяной высокай</br> Ты не пагасьнеш без надзей,</br> Хоць і ў малітвах, а далёка</br> І ад багоў і ад людзей.</br> О, не! прыгожае стварэньне,</br> Інакшы лёс табе раўня —</br> Цябе жджэ іншае цярпеньне,</br> Уцехаў іншых глыбіня!</br> Дык кінь ранейшыя жаданьні</b...» 293174 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Панура за сьцяной высокай</br> Ты не пагасьнеш без надзей,</br> Хоць і ў малітвах, а далёка</br> І ад багоў і ад людзей.</br> О, не! прыгожае стварэньне,</br> Інакшы лёс табе раўня —</br> Цябе жджэ іншае цярпеньне,</br> Уцехаў іншых глыбіня!</br> Дык кінь ранейшыя жаданьні</br> І бедны сьвет яго судзьбе:</br> Бяздоньне гордага пазнаньня</br> Ўзамен адкрыю я табе.</br> Натоўп духоў маіх падданых</br> Да ног тваіх я кіну сам;</br> Чароўных, лёгенькіх служанак</br> Табе, прыгожая, я дам;</br> З усходняй зоркі залатое</br> Сарву вянок, ён будзе твой,</br> Вазьму з квяток расы начное,</br> Яго абсыплю тэй расой;</br> Румяным променем заходу</br> Твой стан, бы стужкай, ахіну</br> І чыстым, дзіўным пахам мёду</br> Ў паветра вольнае дыхну!</br> На ўвесь час музыку ўвяду я.</br> Каб забаўляць цябе адну;</br> Палацы пышныя збудую</br> Я з бірузы і бурштыну;</br> Спушчуся я на дно марское,</br> За аблакі мяне ўзьнясець,</br> Я дам табе ўсё, ўсё зямное —</br> Кахай мяне!… <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">XI.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|7em}}І ён ледзь-ледзь</br> Прыткнуўся ціхенька губамі</br> Да губаў здрыгваўшых яе;</br> Пакусы поўнымі славамі</br> Аплёў слых дзеўчыны свае.</br> Магутны ўвесь глядзеў у вочы,</br> Паліў яе. У цемры ночы</br> Прад ёю бліскаць ён пачаў;</br> Ніхто яго не адагнаў.</br> Нажаль, злы дух трыумфаваў!</br> Сваей атрутай цалаваньня</br> Раптоўна ў сэрца ей унік…</br> І ў ціху ноч жахоўны крык</br> Стрывожыў роўнае маўчаньне…</br> У ім было ўсё: бяда, каханьне,</br> Дакор з апошняю мальбой,</br> І безнадзейнае расстаньне</br> З жыцьцём і з доляй маладой.</br> .{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.{{gap|1em}}.</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">XII.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}Ў той час паўночны стораж сівы</br> Вакол сьцяны крутой адзін,</br> Там варту робячы, руплівы</br> З чугуннай дошкаю хадзіў;</br> Ля кельлі дзевы маладое</br> Ён скараціў свой мерны шаг,</br><noinclude></noinclude> k9c92qvqt35u5j8dc0mkrk1kohre4h3 104 126915 293175 2026-07-20T10:56:29Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Бы пра тугу яе казала</br> Яна уважлівым вачам.</br> З усьмешкі тэй пагарда біла</br> Душы гатовай адцьвітаць.</br> „Бывай!“ як быццам гаварыла</br> Яна зямлі, было чуваць.</br> Дарэмны бліск жыцьця былога</br> Яна мярцьвей глядзела нек</br> Дый безнадзейней так намнога...» 293175 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Бы пра тугу яе казала</br> Яна уважлівым вачам.</br> З усьмешкі тэй пагарда біла</br> Душы гатовай адцьвітаць.</br> „Бывай!“ як быццам гаварыла</br> Яна зямлі, было чуваць.</br> Дарэмны бліск жыцьця былога</br> Яна мярцьвей глядзела нек</br> Дый безнадзейней так намнога</br> За вочы, згасшыя навек.</br> Так у заходу час настаўшы</br> Калі, у золаце растаўшы,</br> Дня калясьніца уцячэ,</br> Каўказу сьнег, хаця мігненьне</br> Пурпурам зьзяючы яшчэ</br> Блішчыць у цёмным аддаленьні;</br> Дый паўжывы праменьчык той</br> У пушчы бліску ня прымеціць</br> І шлях нікому не асьвеціць</br> 3 свае вяршыны ледзяной.</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">XV.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}Радня й суседзі грамадою</br> Ў дарогу сумную ўжо йдуць.</br> Махнуўшы сівай галавою,</br> Б‘ючыся ў грудзі як-нібудзь,</br> Гудал апошні раз рушае</br> На белагрывенькім кані,</br> Вось і паехалі. Тры дні</br> Тры ночы шлях, у іх займае.</br> Паміж касьцей старых дзядоў</br> Прытулак ёй {{абмылка|ўжо|ужо}} гатоў.</br> Адзін з тых прашчураў Гудала,</br> Грабежнік сёлаў і людцоў,</br> Калі хвароба ўжо скавала</br> Й час пакаяньня надыйшоў,</br> Грахоў сваіх у выкупленьне</br> Будову цэрквы абяцаў,</br> Дзе толькі к''у''дасы гудзеньне,</br> Каршун дзе толькі й залятаў.</br> І хутка між сьнягоў Казьбека</br> Падняўся адзінокі храм</br> Ды косьці злога чалавека</br> Зноў супакоіліся там;</br> І стала звацца дамавінай</br> Скала — сваячка аблакоў:</br> Як быццам там ля небясоў</br> Цяплейша вечная хаціна;</br> Як быццам да&#768;лей ад жывых</br> Апошнім сном найлепей сьпіцца</br> Дарэмна! трупам ня прысьніцца</br> Ні сум, ні радасьць дзён былых!</br> <center><span style="font-family:Times New Roman; font-size: 120%;">XVI.</span></center> <div class="paragraphbreak" style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2em}}Ў эфіры сіненькім сусьвету</br> Ўжо нехта з ангелаў сьвятых</br> Ляцеў на крыльлях залатых</br> I грэшну душачку ад сьвету</br> Нёс у абняцьцях ён сваіх.</br> Надзеі словам штомінюты</br><noinclude></noinclude> a1n1q4k1z43xez8j5aqfwbrapl0fcsy 104 126916 293176 2026-07-20T11:30:54Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Яе няпэўнасьць разганяў</br> І сьлед праступку і пакуты</br> Ужо сьлязьмі з яе змываў.</br> Здалёк і рай, цудоўна граўшы,</br> Ужо ім чуўся — раптам рух:</br> Дарогу вольну перацяўшы,</br> 3 бяздоньня злы узьняўся дух.</br> Ён дужы быў, як віхар шумны,</br> Блішчэў, як громо...» 293176 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Яе няпэўнасьць разганяў</br> І сьлед праступку і пакуты</br> Ужо сьлязьмі з яе змываў.</br> Здалёк і рай, цудоўна граўшы,</br> Ужо ім чуўся — раптам рух:</br> Дарогу вольну перацяўшы,</br> 3 бяздоньня злы узьняўся дух.</br> Ён дужы быў, як віхар шумны,</br> Блішчэў, як громова струя,</br> І горда, ў злосьці неразумнай.</br> Казаў адно: „Яна мая“!</br> {{gap|2em}}І жах малітвай заглушаўся.</br> Калі да ангельскіх грудзей</br> Яна тулілася мацней.</br> Далейшы лёс яе рашаўся:</br> Ізноў прад ёю ён стаяў.</br> Ды хто-ж бы тут яго пазнаў,</br> З якою злоснаю быў мінай,</br> Атрутай дыхаў ён адзінай</br> Вайны, згубіўшае пар''у'';</br> Ды веяў холад дамавінны</br> Ад нярухомага твару.</br> {{gap|2em}}„Згінь, дух пануры праграшэньня“</br> Пасланьнік неба адказаў:</br> „Даволі ты трыумфаваў,</br> Але суда ўжо час настаў,</br> І мудра Божае рашэньне!</br> Дні спробы цяжкае прайшлі;</br> З адзежай тухлаю зямлі</br> Ўсе путы зла з яе ўжо спалі.</br> Пазнай, даўно яе мы ждалі!</br> Была душа Тамары з тых,</br> Чыё жыцьцё — адно мігненьне</br> Невытрывальнага мучэньня</br> І ўцехаў вечных, залатых;</br> Тварэц з эфіру-агняцьвету</br> Жывыя выткаў струны іх,</br> Яны ня створаны для сьвету</br> І створан сьвет не для такіх!</br> Цаною жорсткаю скупіла</br> Яна няпэўнасьці свае…</br> Яна цярпела і любіла</br> І рай адкрыўся для яе“!</br> {{gap|2em}}І ангел, строга так казаўшы,</br> На спакушальніка зірнуў</br> Ды, крылья радасна падняўшы,</br> У зьзяньні неба затануў.</br> Пракляў тут Дэмон зваяваны</br> Свае лятункі, й як раней,</br> Ізноў застаўся з гордай ранай</br> Адзін на сьвеце, ўсюды гнаны,</br> Ўжо без каханьня й без надзей.</br> {|style="margin:auto; margin-top:-1em; margin-bottom:-1em;" |style="transform: rotate(-90deg)" |{{x-larger|§}} |{{gap|0.2em}}'''—''' |style="transform: rotate(-90deg)" |{{x-larger|§}} |} {{gap|2em}}На схіле каменнай гары,</br> Над Кайшаурскаю далінай,</br> Яшчэ стаяць да тэй пары</br> Там старадаўнія руіны.</br> Расказаў страшных для дзяцей</br> Аб іх яшчэ паданьні поўны…</br> Прыявай памятнік бязмоўны</br><noinclude></noinclude> msayudba71fztc31v9jg1vdojozsfv9 104 126917 293177 2026-07-20T11:40:10Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Аб днёх тых сьведчыць найпрасьцей,</br> Бо міжы дрэвамі чарнее.</br> Ўнізе&#768; рассыпаўся аул,</br> Зямля цьвіце ды зелянее;</br> І галасоў нястройны гул</br> Губляецца, і караваны</br> Ідуць здалёк пад гук званка.</br> І, расьцінаючы туманы,</br> Блішчыць і пеніцца рака.</b...» 293177 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Аб днёх тых сьведчыць найпрасьцей,</br> Бо міжы дрэвамі чарнее.</br> Ўнізе&#768; рассыпаўся аул,</br> Зямля цьвіце ды зелянее;</br> І галасоў нястройны гул</br> Губляецца, і караваны</br> Ідуць здалёк пад гук званка.</br> І, расьцінаючы туманы,</br> Блішчыць і пеніцца рака.</br> Й раскошай вечна маладою,</br> Прахладай, сонцам і вясною</br> Прырода цешыцца з жыцьця,</br> Як бесклапотнае дзіця.</br> {{gap|2em}}Ды сумны замак, адслужыўшы</br> Чаргу так некалі сваю,</br> Як бедны старац, перажыўшы</br> Прыяцялеў і ўсю сям‘ю.</br> Й чакаюць месяца усходу</br> Яго нявідны жыхары:</br> Каб меці сьвята і свабоду,</br> Гудзець-ляцець па тэй гары.</br> Сів''ы'' павук, пустыньнік новы</br> Прадзе там сець з свае асновы;</br> Зялёных яшчарак сям‘я.</br> Па стрэсе весела гуляе</br> І асьцярожная зьмяя</br> З глыбокіх нораў выпаўзае</br> На ганку быўшага зубцы:</br> То раптам гнецца ў тры кальцы,</br> То ляжа доўгай паласою,</br> І сьвеціць, як булатны меч,</br> Забыты ў полі даўных сеч</br> Больш непатрэбны ўжо герою,</br> Бо той наклаўшы галавою…</br> — Ўсё дзіка там. Няма сьлядоў</br> Гадоў былых: рука вякоў</br> Старанна доўга іх зьмятала;</br> І ўжо пазнаць няма з чаго</br> Пра імя слаўнае Гудала</br> Й дачушку мілую яго!</br> А цэрква на крутой вяршыне,</br> Дзе ўзяты косьці іх зямлёй,</br> Хавана ўладаю сьвятой,</br> Дасюль віднеецца сьвятыняй;</br> І ля варот яе стаяць</br> На варце чорныя граніты,</br> Пластамі сьнежнымі пакрыты.</br> І на грудзёх, бы латы знаць,</br> Ляды адвечны зіхацяць.</br> Абвалаў сонныя грамады</br> 3 уступаў, быццам вадаспады</br> Марозам скованыя ў лёд,</br> Вісяць, няўпаўшыя на спод.</br> І там завея вечна ходзіць,</br> Здувае пыл з муроў старых,</br> То песьню доўгую заводзіць,</br> То аклікае вартавых.</br> Пачуўшы весткі ў аддаленьні</br> Аб цэркве гэтай стараны,</br> З усходу воблакі адны</br><noinclude></noinclude> 7pixhiw56wpp53tue0wcdywu0qb8md6 104 126918 293178 2026-07-20T11:46:02Z RAleh111 4658 /* Не правераная */ Новая старонка: «Ляцяць гуртом на пакланеньне;</br> Сям‘я магільных плітак сьпіць,</br> Над ёй няма каму тужыць.</br> Скала панурага Казьбека</br> Здабычу ўмее старажыць,</br> І вечнай жальбе чалавека</br> Іх вечнай цішы ня змуціць.</br> {{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}} <div style="font-size: 83%...» 293178 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" />{{block center/s}}</noinclude>Ляцяць гуртом на пакланеньне;</br> Сям‘я магільных плітак сьпіць,</br> Над ёй няма каму тужыць.</br> Скала панурага Казьбека</br> Здабычу ўмее старажыць,</br> І вечнай жальбе чалавека</br> Іх вечнай цішы ня змуціць.</br> {{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}} <div style="font-size: 83%; line-height: 1.2;">Ліпень-Кастрычнік</br>{{gap|3em}}1925 г.</br>{{gap|1.5em}}в. Баброўня. </div> {{block center/e}}<noinclude></noinclude> 82m463v48p3vdho2ffdonty5nr3w42k