Вікікрыніцы bewikisource https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікікрыніцы Размовы пра Вікікрыніцы Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Аўтар Размовы пра аўтара Старонка Размовы пра старонку Індэкс Размовы пра індэкс TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 2422 302837 77988 2026-11-02T18:58:08Z Gleb Leo 2440 302837 wikitext text/x-wiki <pages index="Жыды на Беларусi.pdf" from="1" to="1" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Жыды на Беларусi.pdf" from="3" to="3" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Жыды на Беларусi.pdf" from="4" to="4" /> {{Выроўніваньне-канец}} {{разрыў старонкі|тэкст=}} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Жыды на Беларусi.pdf" from="5" to="34" /> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} [[Катэгорыя:Змітрок Бядуля]] [[Катэгорыя:Гістарычныя працы]] [[Катэгорыя:Мастацтвазнаўчыя працы]] [[Катэгорыя:Яўрэі і іўдаізм]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Мінску]] [[Катэгорыя:Творы 1918 года]] 27eqzq272jpxk3228yfh10rixqk6e47 302838 302837 2026-11-02T18:58:45Z Gleb Leo 2440 302838 wikitext text/x-wiki <pages index="Жыды на Беларусi.pdf" from="1" to="1" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Жыды на Беларусi.pdf" from="3" to="3" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Жыды на Беларусi.pdf" from="4" to="4" /> {{Выроўніваньне-канец}} {{разрыў старонкі|тэкст=}} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Жыды на Беларусi.pdf" from="5" to="34" /> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} [[Катэгорыя:Змітрок Бядуля]] [[Катэгорыя:Гістарычныя працы]] [[Катэгорыя:Мастацтвазнаўчыя працы]] [[Катэгорыя:Яўрэі і іўдаізм]] [[Катэгорыя:Творы 1918 года]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Мінску]] 2lrbbf1pe0l01exuk7to9q5n9xits6l 302839 302838 2026-11-02T18:58:53Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Жыды на Беларусі (Бядуля)]] у [[Жыды на Беларусі (1918)]] 302838 wikitext text/x-wiki <pages index="Жыды на Беларусi.pdf" from="1" to="1" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Жыды на Беларусi.pdf" from="3" to="3" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Жыды на Беларусi.pdf" from="4" to="4" /> {{Выроўніваньне-канец}} {{разрыў старонкі|тэкст=}} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Жыды на Беларусi.pdf" from="5" to="34" /> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} [[Катэгорыя:Змітрок Бядуля]] [[Катэгорыя:Гістарычныя працы]] [[Катэгорыя:Мастацтвазнаўчыя працы]] [[Катэгорыя:Яўрэі і іўдаізм]] [[Катэгорыя:Творы 1918 года]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Мінску]] 2lrbbf1pe0l01exuk7to9q5n9xits6l 104 2548 302844 30187 2026-11-02T19:13:11Z Gleb Leo 2440 302844 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Хомелка" /></noinclude>{{лінія|100%|прагал=0}} {{Калёнтытул|left={{smaller|Вільня.}}|right={{smaller|Друкарня „Lux“.}}|right={{smaller|1924 г.}}}}<noinclude><references/></noinclude> 6yemqicj2wljk1rzcdt0dwkkpy4c1dw 302845 302844 2026-11-02T19:13:27Z Gleb Leo 2440 /* Не вычытаная */ 302845 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{лінія|100%|прагал=0}} {{Калёнтытул|left={{smaller|Вільня.}}|center={{smaller|Друкарня „Lux“.}}|right={{smaller|1924 г.}}}}<noinclude><references/></noinclude> 9q4hoflnypmpnu84o8h2mbndzof0di7 104 3456 302846 98987 2026-11-02T19:14:16Z Gleb Leo 2440 302846 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Хомелка" /></noinclude>{{Цэнтар|IV.}} У 1807 г. у фальварку {{Спасылка на Вікіпедыю|Панюшковічы|Панюшкавічы|Панюшкавічы}} ў {{Спасылка на Вікіпедыю|Бабруйскім павеце|Бабруйскі павет|Бабруйскі павет}} Меншчыны радзіўся той, каго можам сьмела назваць бацькай беларускай камэдыі — [[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]]. Марцінкевіч, таксама як і яго папярэднікі — аўторы-езуіты, пісаў у дзьвёх мовах: пабеларуску і папольску. Таксама, як у старых інтэрмэдыях, паны і розныя паўпанкі гавораць папольску, сяляне — пабеларуску. З яго сцэнічных твораў вядомы «[[Сялянка]]», «[[Залёты]]» і «[[Пінская шляхта]]». «[[Сялянка]]» была хронолёгічна першым творам Марцінкевіча (1846 г.). Гэта двохактная камэдыя-опэра, напісаная вершам і прозай. Паны тут гавораць папольску, а войт Навум, Ціт і хор сялян — пабеларуску. Музыку да «Сялянкі» напісаў вядомы композытар, друг Марцінкевіча, {{Спасылка на Вікіпедыю|Станіслаў Манюшка|Станіслаў Манюшка|Станіслаў Манюшка}}, таксама родам з Меншчыны. Нажаль гэтыя ноты загінулі і, ня гледзячы на ўсе стараньні, нікому нідзе не ўдалося іх знайсьці.<noinclude><references/></noinclude> j47rdbnr9gizhf6xoyfda7kspkluspa 104 3610 302847 98983 2026-11-02T19:14:27Z Gleb Leo 2440 302847 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Хомелка" /></noinclude>{{Цэнтар|V.}} Пасьля {{Спасылка на Вікіпедыю|рэвалюцыі 1905-1906 г.|Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі}} Вільня зрабілася цэнтрам беларускага руху. Тут, пасьля доўгай забароны друкаванага беларускага слова, паяўляецца першая газэта «{{Спасылка на Вікіпедыю|Наша Доля|Наша доля (1906)|Наша доля}}», тут пачынаецца выдавецкая работа, тут наладжываюцца першыя беларускія спэктаклі. У канцы студня 1910 г. арганізуецца невялічкі гурток моладзі з мэтай праставіць беларускі спэктакль на вечарыне, якая ладзілася 12 лютага ў салі Жалезнадарожніцкага клюбу ў Вільні на Хэрсонскай вул<ref>Цяпер завецца вуліцай Дамброўскага.</ref>. Выбралі для пастаноўкі перакладзеную з украінскай мовы аднаактную п’еску Крапіўніцкага «[[Па рэвізіі]]»<ref>У п’есе выступалі: {{Спасылка на Вікіпедыю|А. Бурбіс|Аляксандр Лаўрэнавіч Бурбіс|Аляксандар Бурбіс}} (†1922 г.), {{Спасылка на Вікіпедыю|Ч. Родзэвіч|Часлаў Іванавіч Родзевіч|Часлаў Родзевіч}}, Мурашка, Арлоўскі, Корсак і {{Спасылка на Вікіпедыю|Ф. Аляхновіч|Францішак Аляхновіч|Францішак Аляхновіч}} (ён-жа й рэжысэр).</ref>. Апрача гэтага праграма складалася з пяяньня хору пад кіраўніцтвам польскага композытара {{Спасылка на Вікіпедыю|Рагоўскага||Людамір Міхал Рагоўскі}}, які ў гэты час<noinclude><references/></noinclude> 01tdr8rbz5sajklaerj1psplgfy1xme 104 3901 302806 302790 2026-11-02T18:11:13Z Gleb Leo 2440 302806 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{Няма выявы}} {{цэнтар|'''ЯНКА КУПАЛА'''|памер=150%}} [[Файл:Безназоўнае (1925). Малюнак 1.png|200px|center]] {{цэнтар|'''{{Цёмна-чырвоны|БЕЗНАЗОЎНАЕ}}'''|памер=250%}} [[Файл:Безназоўнае (1925). Малюнак 2.png|200px|center]] {{цэнтар|ДЗЯРЖАЎНАЕ ВЫДАВЕЦТВА БЕЛАРУСІ}} {{цэнтар|МЕНСК 1925}}<noinclude><references/></noinclude> 6xrus8cqvcpcshsyuzxlce6ywnak4pw 104 3990 302807 53632 2026-11-02T18:28:35Z Gleb Leo 2440 /* Не вычытаная */ 302807 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} {{цэнтар|{{Капітэль|Якуб Колас}}|памер=140%}} {{Накіравальная рыса|8em}} {{Накіравальная рыса|8em}} {{цэнтар|ПРАПАЎ ЧЭЛАВЕК|памер=250%}} [[Файл:Нёманоў дар. Ф. №1.png|80px|цэнтр]] {{Калёнтытул|right='''Ц. 6 к.'''}} {{block center/e}}<noinclude><references/></noinclude> 3bej31yrfqze9i2csuokhyj54gexi86 302809 302807 2026-11-02T18:38:04Z Gleb Leo 2440 302809 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{block center/s|style=width:100%; max-width:25em}} {{цэнтар|{{Капітэль|Якуб Колас.}}|памер=140%}} {{Накіравальная рыса|8em}} {{Накіравальная рыса|8em}} {{цэнтар|ПРАПАЎ ЧЭЛАВЕК.|памер=250%}} [[Файл:Нёманоў дар. Ф. №1.png|80px|цэнтр]] {{Калёнтытул|right='''Ц. 6 к.'''}} {{block center/e}}<noinclude><references/></noinclude> 9lihvyefmnimocabdnba6z8b9ktloxm 104 4019 302808 83045 2026-11-02T18:36:37Z Gleb Leo 2440 302808 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{цэнтар|{{Разьбіўка|{{Капітэль|Якуб Колас}}}}.|памер=140%}} {{Накіравальная рыса|12em}} {{Накіравальная рыса|11em}} {{цэнтар|{{Разьбіўка|ПРАПАЎ ЧЭЛАВЕК}}|памер=250%}} {{Накіравальная рыса|2em}} {{цэнтар|ПАСЛУШНАЯ ЖОНКА. — ГРУШЫ САПЕЖАНКІ.}} [[Файл:Прапаў чэлавек (1913). Узор 1.png|150px|center]] {{цэнтар|{{Разьбіўка|ПЕЦЯРБУРГ.}}<br />1913.}}<noinclude><references/></noinclude> 9grj8suls3ojctul5uo1apnppvd5nn6 302810 302808 2026-11-02T18:38:36Z Gleb Leo 2440 302810 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{цэнтар|{{Разьбіўка|{{Капітэль|Якуб Колас}}}}.|памер=140%}} {{Накіравальная рыса|12em}} {{Накіравальная рыса|11em}} {{цэнтар|{{Разьбіўка|ПРАПАЎ ЧЭЛАВЕК}}.|памер=250%}} {{Накіравальная рыса|2em}} {{цэнтар|ПАСЛУШНАЯ ЖОНКА. — ГРУШЫ САПЕЖАНКІ.}} [[Файл:Прапаў чэлавек (1913). Узор 1.png|150px|center]] {{цэнтар|{{Разьбіўка|ПЕЦЯРБУРГ.}}<br />1913.}}<noinclude><references/></noinclude> gbi5cnv73zzh5h2tal8vc8w99v0qzfs 0 4035 302843 290446 2026-11-02T19:10:49Z Gleb Leo 2440 302843 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Беларускі тэатр | аўтар = Францішак Аляхновіч | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Мастацтвазнаўчая праца | папярэдні = | наступны = | анатацыі = }} {{Вікіпэдыя|Беларускі тэатр (кніга)|Беларускі тэатар (кніга)}} <pages index="Беларускі тэатр.PDF" from="2" to="2" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Беларускі тэатр.PDF" from="3" to="3" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} == Прадмова == {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Беларускі тэатр.PDF" from="4" to="5" /> {{Выроўніваньне-канец}} == I == {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Беларускі тэатр.PDF" from="6" to="27" /> {{Выроўніваньне-канец}} == II == {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Беларускі тэатр.PDF" from="28" to="64" /> {{Выроўніваньне-канец}} == III == {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Беларускі тэатр.PDF" from="65" to="80" /> {{Выроўніваньне-канец}} == IV == {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Беларускі тэатр.PDF" from="81" to="91" /> {{Выроўніваньне-канец}} == V == {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Беларускі тэатр.PDF" from="92" to="107" /> {{Выроўніваньне-канец}} == VI == {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Беларускі тэатр.PDF" from="108" to="116" /> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} == Важнейшыя карэктарскія абмылкі == {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Беларускі тэатр.PDF" from="118" to="118" /> {{Выроўніваньне-канец}} {{PD-old-70}} [[Катэгорыя:Францішак Аляхновіч]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўчыя працы]] [[Катэгорыя:Мастацтвазнаўчыя працы]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускай літаратуры]] [[Катэгорыя:Тэатр]] [[Катэгорыя:Кнігі, забароненыя ў СССР]] [[Катэгорыя:Творы 1924 года]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Вільні]] s5ek9tb30a2bglfsmk56cmsp3mberew 106 5700 302813 47211 2026-11-02T18:43:25Z Gleb Leo 2440 302813 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |Title=[[Гісторыя Беларусі (1924)|Гісторыя Беларусі]] |Language=be |Volume= |Author=[[Аўтар:Уладзімір Пічэта|Уладзімір Пічэта]] |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=Дзяржаўнае Выдавецтва |Address=Масква — Ленінград |Year=1924 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= }} bprwvqyru80ld4wynxsx74j1kzt544q 0 12212 302811 246215 2026-11-02T18:40:26Z Gleb Leo 2440 302811 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Гісторыя Беларусі. Частка першая | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = | наступны = | анатацыі = }} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="1" to="1" /> == Змест == * [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Тэрыторыя і яе мінулае|Тэрыторыя і яе мінулае]] * [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Беларускія землі ў ХІ-ХІІІ в.|Беларускія землі ў ХІ-ХІІІ в.]] * [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці|Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці]] * [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага|Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага]] * [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы|Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы]] == Гл. таксама == *[[Праф. У. Пічэта. Гісторыя Беларусі (Ластоўскі)|Праф. У. Пічэта. Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя працы Уладзіміра Пічэты]] [[Катэгорыя:Падручнікі гісторыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Творы 1924 года]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Маскве]] 7j5qs3b69916vo8ueoakpc112scr27u 302812 302811 2026-11-02T18:41:53Z Gleb Leo 2440 302812 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Гісторыя Беларусі. Частка першая | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = | наступны = | анатацыі = }} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="1" to="1" /> == Змест == * [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Тэрыторыя і яе мінулае|Тэрыторыя і яе мінулае]] * [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Беларускія землі ў ХІ-ХІІІ в.|Беларускія землі ў ХІ-ХІІІ в.]] * [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці|Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці]] * [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага|Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага]] * [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы|Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы]] == Гл. таксама == * ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Ю. В—ка]]''. [[Праф. У. Пічэта. Гісторыя Беларусі (Ластоўскі)|Праф. У. Пічэта. Гісторыя Беларусі]] // {{Fine|[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]. — Ліпень—сьнежань 1925. — [[Крывіч (часопіс)/1925/2|№10 (2)]]}} [[Катэгорыя:Гістарычныя працы Уладзіміра Пічэты]] [[Катэгорыя:Падручнікі гісторыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Творы 1924 года]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Маскве]] plym11h4z11vt6to8hxq0pi633x7vtk 302817 302812 2026-11-02T18:45:58Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)]] у [[Гісторыя Беларусі (1924)]] 302812 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Гісторыя Беларусі. Частка першая | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = | наступны = | анатацыі = }} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="1" to="1" /> == Змест == * [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Тэрыторыя і яе мінулае|Тэрыторыя і яе мінулае]] * [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Беларускія землі ў ХІ-ХІІІ в.|Беларускія землі ў ХІ-ХІІІ в.]] * [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці|Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці]] * [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага|Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага]] * [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы|Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы]] == Гл. таксама == * ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Ю. В—ка]]''. [[Праф. У. Пічэта. Гісторыя Беларусі (Ластоўскі)|Праф. У. Пічэта. Гісторыя Беларусі]] // {{Fine|[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]. — Ліпень—сьнежань 1925. — [[Крывіч (часопіс)/1925/2|№10 (2)]]}} [[Катэгорыя:Гістарычныя працы Уладзіміра Пічэты]] [[Катэгорыя:Падручнікі гісторыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Творы 1924 года]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Маскве]] plym11h4z11vt6to8hxq0pi633x7vtk 302836 302817 2026-11-02T18:54:51Z Gleb Leo 2440 302836 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Гісторыя Беларусі. Частка першая | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = | наступны = | анатацыі = }} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="1" to="1" /> == Зьмест == * [[Гісторыя Беларусі (1924)/Тэрыторыя і яе мінулае|Тэрыторыя і яе мінулае]] * [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларускія землі ў ХІ—ХІІІ в.|Беларускія землі ў ХІ—ХІІІ в.]] * [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці|Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці]] * [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага|Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага]] * [[Гісторыя Беларусі (1924)/Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы|Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы]] == Гл. таксама == * ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Ю. В—ка]]''. [[Праф. У. Пічэта. Гісторыя Беларусі (Ластоўскі)|Праф. У. Пічэта. Гісторыя Беларусі]] // {{Fine|[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]. — Ліпень—сьнежань 1925. — [[Крывіч (часопіс)/1925/2|№10 (2)]]}} [[Катэгорыя:Гістарычныя працы Уладзіміра Пічэты]] [[Катэгорыя:Падручнікі гісторыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Творы 1924 года]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Маскве]] cqnq4ihvwqvravy8c6quyp8avs7kl5v 302866 302836 2026-11-02T19:58:03Z Gleb Leo 2440 302866 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Гісторыя Беларусі. Частка першая | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = | наступны = | анатацыі = }} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="1" to="1" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="132" to="133" /> == Гл. таксама == * ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Ю. В—ка]]''. [[Праф. У. Пічэта. Гісторыя Беларусі (Ластоўскі)|Праф. У. Пічэта. Гісторыя Беларусі]] // {{Fine|[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]. — Ліпень—сьнежань 1925. — [[Крывіч (часопіс)/1925/2|№10 (2)]]}} [[Катэгорыя:Гістарычныя працы Уладзіміра Пічэты]] [[Катэгорыя:Падручнікі гісторыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Творы 1924 года]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Маскве]] exmegnugqxevdr17pq7eyqxa9rotk8k 0 12213 302830 86758 2026-11-02T18:51:57Z Gleb Leo 2440 302830 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці|Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці]] | наступны = [[Гісторыя Беларусі (1924)/Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы|Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="72" to="113" /> {{Выроўніваньне-канец}} 5s3tgyl840hwh5brjkmf65eyax6yow4 302831 302830 2026-11-02T18:52:05Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага]] у [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага]] 302830 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці|Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці]] | наступны = [[Гісторыя Беларусі (1924)/Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы|Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="72" to="113" /> {{Выроўніваньне-канец}} 5s3tgyl840hwh5brjkmf65eyax6yow4 302859 302831 2026-11-02T19:56:45Z Gleb Leo 2440 302859 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = [[Гісторыя Беларусі (1924)/III|Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці]] | наступны = [[Гісторыя Беларусі (1924)/IV|Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="72" to="113" /> {{Выроўніваньне-канец}} hopggrf5chg9lqq8j0tipu4qa2ob8ct 302860 302859 2026-11-02T19:56:59Z Gleb Leo 2440 302860 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = [[Гісторыя Беларусі (1924)/III|Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці]] | наступны = [[Гісторыя Беларусі (1924)/V|Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="72" to="113" /> {{Выроўніваньне-канец}} oymu28273yge6om5laar9o4lwz7ocd7 302862 302860 2026-11-02T19:57:16Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага]] у [[Гісторыя Беларусі (1924)/IV]] 302860 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = [[Гісторыя Беларусі (1924)/III|Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці]] | наступны = [[Гісторыя Беларусі (1924)/V|Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="72" to="113" /> {{Выроўніваньне-канец}} oymu28273yge6om5laar9o4lwz7ocd7 0 12232 302833 86759 2026-11-02T18:52:48Z Gleb Leo 2440 302833 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага|Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага]] | наступны = | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="114" to="131" /> {{Выроўніваньне-канец}} 8rp1riydfxwumc2pzfuhlbmgninkdiv 302834 302833 2026-11-02T18:53:13Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы]] у [[Гісторыя Беларусі (1924)/Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы]] 302833 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага|Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага]] | наступны = | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="114" to="131" /> {{Выроўніваньне-канец}} 8rp1riydfxwumc2pzfuhlbmgninkdiv 302861 302834 2026-11-02T19:57:09Z Gleb Leo 2440 302861 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = [[Гісторыя Беларусі (1924)/IV|Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага]] | наступны = | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="114" to="131" /> {{Выроўніваньне-канец}} iazzv2q215zmhhpmsv0i2ql92061ey2 302864 302861 2026-11-02T19:57:23Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Гісторыя Беларусі (1924)/Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы]] у [[Гісторыя Беларусі (1924)/V]] 302861 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = [[Гісторыя Беларусі (1924)/IV|Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага]] | наступны = | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="114" to="131" /> {{Выроўніваньне-канец}} iazzv2q215zmhhpmsv0i2ql92061ey2 0 12306 302819 86755 2026-11-02T18:46:56Z Gleb Leo 2440 302819 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Гісторыя Беларусі. Частка першая | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = | наступны = [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Беларускія землі ў ХІ-ХІІІ в.|Беларускія землі ў ХІ-ХІІІ в.]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="2" to="39" /> {{Выроўніваньне-канец}} sqox7f27e9z6icgrrpj8e7jl3cy2pdr 302820 302819 2026-11-02T18:47:21Z Gleb Leo 2440 302820 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Тэрыторыя і яе мінулае | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = | наступны = [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларускія землі ў ХІ-ХІІІ в.|Беларускія землі ў ХІ-ХІІІ в.]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="2" to="39" /> {{Выроўніваньне-канец}} n2t0hx8x3nq8oj5rk2u36lqpvm39bze 302822 302820 2026-11-02T18:48:37Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Тэрыторыя і яе мінулае]] у [[Гісторыя Беларусі (1924)/Тэрыторыя і яе мінулае]] 302820 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Тэрыторыя і яе мінулае | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = | наступны = [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларускія землі ў ХІ-ХІІІ в.|Беларускія землі ў ХІ-ХІІІ в.]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="2" to="39" /> {{Выроўніваньне-канец}} n2t0hx8x3nq8oj5rk2u36lqpvm39bze 302826 302822 2026-11-02T18:49:10Z Gleb Leo 2440 302826 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Тэрыторыя і яе мінулае | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = | наступны = [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларускія землі ў ХІ—ХІІІ в.|Беларускія землі ў ХІ—ХІІІ в.]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="2" to="39" /> {{Выроўніваньне-канец}} 0ao721rjb34nbau6m0ggqwpjykdk4r3 302850 302826 2026-11-02T19:55:17Z Gleb Leo 2440 302850 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Тэрыторыя і яе мінулае | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = | наступны = [[Гісторыя Беларусі (1924)/II|Беларускія землі ў ХІ—ХІІІ в.]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="2" to="39" /> {{Выроўніваньне-канец}} 54sitkllmvswwfqsvm61ycyuwg4a22q 302851 302850 2026-11-02T19:55:29Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Гісторыя Беларусі (1924)/Тэрыторыя і яе мінулае]] у [[Гісторыя Беларусі (1924)/I]] 302850 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Тэрыторыя і яе мінулае | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = | наступны = [[Гісторыя Беларусі (1924)/II|Беларускія землі ў ХІ—ХІІІ в.]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="2" to="39" /> {{Выроўніваньне-канец}} 54sitkllmvswwfqsvm61ycyuwg4a22q 0 12320 302821 86756 2026-11-02T18:48:21Z Gleb Leo 2440 302821 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Беларускія землі ў ХІ—ХІІІ в. | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = [[Гісторыя Беларусі (1924)/Тэрыторыя і яе мінулае|Тэрыторыя і яе мінулае]] | наступны = [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці|Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="40" to="47" /> {{Выроўніваньне-канец}} 8rr6t0muaf967c9dddnp6ukbg0l6my9 302824 302821 2026-11-02T18:48:54Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Беларускія землі ў ХІ-ХІІІ в.]] у [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларускія землі ў ХІ—ХІІІ в.]] 302821 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Беларускія землі ў ХІ—ХІІІ в. | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = [[Гісторыя Беларусі (1924)/Тэрыторыя і яе мінулае|Тэрыторыя і яе мінулае]] | наступны = [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці|Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="40" to="47" /> {{Выроўніваньне-канец}} 8rr6t0muaf967c9dddnp6ukbg0l6my9 302853 302824 2026-11-02T19:55:50Z Gleb Leo 2440 302853 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Беларускія землі ў ХІ—ХІІІ в. | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = [[Гісторыя Беларусі (1924)/I|Тэрыторыя і яе мінулае]] | наступны = [[Гісторыя Беларусі (1924)/III|Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="40" to="47" /> {{Выроўніваньне-канец}} 6mnpjqi8pxfqszgtmxd273fkushwzm1 302854 302853 2026-11-02T19:55:59Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларускія землі ў ХІ—ХІІІ в.]] у [[Гісторыя Беларусі (1924)/II]] 302853 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Беларускія землі ў ХІ—ХІІІ в. | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = [[Гісторыя Беларусі (1924)/I|Тэрыторыя і яе мінулае]] | наступны = [[Гісторыя Беларусі (1924)/III|Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="40" to="47" /> {{Выроўніваньне-канец}} 6mnpjqi8pxfqszgtmxd273fkushwzm1 0 12356 302827 86757 2026-11-02T18:50:25Z Gleb Leo 2440 302827 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларускія землі ў ХІ—ХІІІ в.|Беларускія землі ў ХІ—ХІІІ в.]] | наступны = [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага|Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="48" to="71" /> {{Выроўніваньне-канец}} hdlug3m46jul7aj2qnbyp8exs09tq8x 302828 302827 2026-11-02T18:50:41Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці]] у [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці]] 302827 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларускія землі ў ХІ—ХІІІ в.|Беларускія землі ў ХІ—ХІІІ в.]] | наступны = [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага|Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="48" to="71" /> {{Выроўніваньне-канец}} hdlug3m46jul7aj2qnbyp8exs09tq8x 302856 302828 2026-11-02T19:56:16Z Gleb Leo 2440 302856 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = [[Гісторыя Беларусі (1924)/II|Беларускія землі ў ХІ—ХІІІ в.]] | наступны = [[Гісторыя Беларусі (1924)/IV|Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="48" to="71" /> {{Выроўніваньне-канец}} 1sqveex5e1kt8so7ctro2uh87x4t09m 302857 302856 2026-11-02T19:56:26Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці]] у [[Гісторыя Беларусі (1924)/III]] 302856 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці | аўтар = Уладзімір Пічэта | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік гісторыі | папярэдні = [[Гісторыя Беларусі (1924)/II|Беларускія землі ў ХІ—ХІІІ в.]] | наступны = [[Гісторыя Беларусі (1924)/IV|Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Пічэта Гісторыя Беларусі.pdf" from="48" to="71" /> {{Выроўніваньне-канец}} 1sqveex5e1kt8so7ctro2uh87x4t09m 0 13013 302841 212342 2026-11-02T19:00:41Z Gleb Leo 2440 302841 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Бітва пад Грунвальдам у апісанні хронікі Быхаўца, Длугаша, Бельскага і інш. | аўтар = Язэп Лёсік | секцыя = Артыкул | крыніца = [http://pawet.net/library/history/bel_history/_rwar/1370t/Лесік_Язэп._Бітва_пад_Грунвальдам_у_апісаньні_кронікі_Быхаўца,_Длугоша,_Бельскага_i_інш..html «Адраджэньне». Літаратурна-навуковы весьнік Інстытута беларускай культуры. Менск, 1922 г.] | папярэдні = | наступны = | анатацыі = }} Бітва пад Грунвальдам, разьбіўшая крыжацкія сілы, прыпыніла націск немцаў на славянскія землі ад усходу і тым зьмяніла гістарычную долю ўсяе Эўропы. Гэтая вайна з немцамі вялася злучанымі беларуска-польскімі сіламі з беларусінамі-правадырамі на чале — каралём польскім Уладыславам-Ягайлам і вялікім князем беларускім Вітаўтам. Дзеля гэтай прычыны Грунвальдзкая бітва становіць для беларусінаў іх нацыянальна-гістарычную цікавасьць. Нашая кроніка па сьпіску Быхаўца, час напісаньня каторай адносяць да другое палавіны XVI-га ці к пачатку XVII-га веку, апісуе бітву пад Грунвальдам даволі дакладна і параўнальна з польскімі апісаньнямі найбольш бесстаронна. Тут няма драбніц, няма тэй асабістасьці ў апісаньні, якой праняты польскія кронікі, але асноўныя, важнейшыя мамэнты гэтага вялізарнага, як на той час, бою, зазначаны добра. Вось гэтае апісаньне: «У лета ад пачатку сьвету шэсьць тысячнае дзевяцьсотнае дваццаць первае, а ад Божага нараджэньия тысяч чатырыста дванаццатае <ref>Тут польскі гісторык Нарбут робіць такую ўвагу: „Павінна быць 1413, але ён лічыць па старому календару, калі год на Pyсі пачынаўся з верасьня“. Тымчасам, бітва была ў 1410 г.</ref> пачалася валька каралю польскаму Ўладыславу Ягойлу, а брату яго вялікаму князю Літоўскаму Вітальту з немцы прускімі. І сабралі межы сабою войскі вялікія з обу старой: кароль Ягойла са ўсімі моцамі каруны Польскае, а князь вялікі Вітальт са ўсімі сіламі літоўскімі, рускімі і з многімі татары ардынскімі. А містр прускі так-жа з моцамі сваімі і сa ўсею Рэчаю Нямецкаю. І калі ўжо ўсе войскі з обу старой былі пагатове, тагды кароль Ягойла і князь вялікі Вітальт цягнулі ку бітве ўсё ляснымі а злымі дарогамі, а поля роўнага а шырокага не маглі меці, гдзе-бы ся мелі ку бітве застанавіці, ніжлі толька былі полі роўныя, а вялікія пад местам нямецкім пад Дуброўным. І бачылі то немцы, іж ляхове і Літва з так вялікімі войскі не маглі нігдзе індзе выцягнуці, толька пад тыя полі, і для таго капалі ямы і прыкрывалі зямлёю, іж-бы ў ніх коні і людзі падалі, — і калі ўжо кароль Ягойла і вялікі князь Вітальт з войскі перацягнулі оныя лясы і прышлі ўжо на тыя Дуброўскія полі. Тагды гэтман быў найвысшы ва войску Ягойлавым пан Сокал Чэх, а дворчы гэтман быў пан Спытак Спытковіч; а ў Вітальтаве войску старшы гэтман быў князь Іван Жэдавід, брат Ягайлаў і Вітальтаў, а дворны гэтман пан Ян Гаштольт. І как пачалі оныя вышэй пісаныя гэтмановае людзі шыкаваці, а а(б) тых ямах нічога ня ведалі, што па ніх немцы пакапалі, а так шыкуючы войска найвысшыя гэтманове — князь Іван Жэдывід <ref>Так у кроніцы.</ref> а пан Сокал — у ямы паўпадалі і ногі сабе паламалі і вельмі абразіліся, з чагож і памерлі. І ня толька адны гэтманове, але і многім людзям ад тых ям шкода вялікая ся стала, І відзячы то кароль Ягойла і князь вялікі Вітальт, іж гэтманове іх найвысшыя ў прыгоду папалі, і на тых месцах зася двох гэтманаў кароль абраў і паручыў пана Спытка, а пана Яна Гаштольта на Сокалава месца, а Вітальт устанавіў Я на Гаштольта, — абралі і казалі войска шыкаваці і гуфы <ref>Гуфы — палкі.</ref> ку бітве станавіці, а оных ям здрадлівых вараваці <ref>Вараваці — пільнаваць, вартаваць.</ref>. А затым тыя гэтманове, войска сшыхаваўшы, пацягнулі ку бітве, а немцы такжа відзячы то, пачаліся з німі патыкаці. І пачалася бітва з параньня межы немцы і войскі літоўскімі, і многае множаства з обу старой войска літоўскага і нямецкага пала. Патом відзячы князь вялікі Вітальт, што войска яго сільна многу пабіта, а ляхове ім жаднае помачы ўчыніць не хацяць, і князь вялікі Вітальт прыбег да брата сваяго караля Ягойла, а он мшы слухаець. А он рэк так: „Ты мшы слухаеш, а князь і Панове брацьця мае мала ня ўсе пабіты ляжаць, а твае людзі жаднае помачы ім учыніці не хацяць“. А он яму паведзіў: „Мілы браце! жадным абычаем іначай учыніці не магу, толька мушу даслухаці мшы“. І казаў гуфу сваяму каморнаму па ратунак пацягнуці, каторыжа гуф войску літоўскаму помач пацягнуўшы і пашоў з войскі літоўскімі і немец на галаву паразіў, і самога містра і ўсіх кунтараў яго да сьмерці пабілі і бясчысьленае множаства немцаў паймалі і пабілі. А іныя войскі ляцкія нічога ім не памагалі, толька на то сматрэлі. А затым усіх іх паразіўшы і многія гарады і землі іх пабраўшы, а астатак на канец выпленіўшы і выпаліўшы і пусту землю ўчыніўшы і з вялікаю чэсьцю і з нявымоўным звыцяжствам і на ўвесь сьвет знамянітую славу асягнуўшы, зася да сваіх земль даехалі. І палавіцу харугвей нямецкіх і борады — містраву і ўсіх кунтараў яго з мертвых адабраўшы — і палавіцу ўзялі да Польскі, а палавіцу да Літвы, гдзе-ж тыя борады і харугвы іх у замку кракаўскім у цэркві сьвятога Станіслава, а ў Вільні такжа ў сьвятога Станіслава завешаны суць»<ref>Полное собраніе Русских летописей, т. XVII. Западнорусскія летописи. С.-П. 1907 г. Правапіс цяперашні.</ref>. У польскага гісторыка Длугоша (1415—1480) бітва пад Грунвальдам апісана больш шырока й дакладна. Длугош шмат чаго мог чуць сам ад навочных сьведак гэтага пабоішча, бо жыў ён яшчэ ў тыя часы, калі памйць аб гэтай вайне была жывым апавяданьнем у вуснах яго сучасьнікаў. Апрача таго, Длугош меў магчымасьць карыстаць з усіх тагочасных пісаных крыніц. Ён меў пад рукою ня толькі даўнейшыя рочнікі (запісы па гадох, летапісі) і кронікі польскія, беларускія, нямецкія, але, як сам кажа, — «вышукаў і выведаў усё, што па касьцёлах, па складах літаратуры ў розных мясцох было параскідана». Кажуць, што ніхто ва ўсёй сярэднявечнай Эўропе ня мог параўнацца з ім у справе дакладнейшага зьбіраньня гістарычных крыніц. Адгэтуль відаць, што гістарычныя ведамасьці Длугоша павінны мець вялікую вартасьць. На жаль, чалавек ён быў старонны (тэндэнцыйны). Ён часам ''наўмысьля'' не казаў праўды і сьвядома абмінаў здарэньні, няспрыяючыя яго польскаму патрыатызму, і нават пазваляў сабе перайначваць ды перакручваць некаторыя гістарычныя выпадкі. Прыкладам кажучы, Длугош добра ведаў, што на Літве ў Жмудзі яшчэ задоўга да 1386 году (год шлюбу Ягайлы 3 Ядвігай і першай асабовай вуніі Літвы-Беларусі з Польшчай) было пашырана хрысьціянства ўсходня-грэцкага вызнаньня. Таксама ён добра ведаў, што Альгерд (Аляксандр) і другія літоўскія (беларускія) князі былі хрысьціяне, але грэцкага вызнаньня, што не падабалася яму, як гарачаму каталіку. З гэтай прычыны ён маўчьшь і нічога ня піша аб гэтым у сваёй гісторыі-кроніцы, дзеля таге, каб уся заслуга насаджэньня веры хрысьціянскай на Жмудзі пайшла на карысьць польскага р.-каталіцкага касьцёлу і Польшчы. Будучы вялікім патрыётам, Длугош літаратурна змагаўся з немцамі-крыжакамі за права Польшчы лічыцца першым апосталам схізматычнай, а значыць ''паганскай'', Літвы. Дзеля гэтага ён удаваў Ягайлу за чалавека дзікага, выхаванага ў ''схізматычным'' паганстве, хоць ведаў, што гэта няпраўда. Пераход Ягайлы з грэцкага вызнаньня ў рымскае — з праваслаўя ў каталіцтва — Длугош перадае ў такіх хітрых словах: «Быў ён сын Альгерда, князя літоўскага, а прозьвішча Ягела, ад маткі Марыі, дачкі князя цьверскага, каторы быў вызнаўцам грэцкага касьцёлу… З ласкі і міласэрдзя Бога, каторы яго ў лік прававерных хрысьціян дапусьціць спадобіў, пралатамі і панамі польскімі з цемнаты паганскай да сьвету веры навернуты, прыняў хрэст і адтрымаў імя Уладыслаў»… Мы бачым, што хрысьціянства Ягайлы адсунута аж да цьверскага князя-схізматыка, а далей сьмела гаворыцца, што «Ягайла з цемнаты паганскай да сьвету веры навернуты», бо жыў ён на Літве і быў князем Літоўскім, а Літва ў прадстаўленьні эўрапэйцаў была паганская, — у гэтым запэўнілі Эўропу немцы-крыжакі, каб апраўдаць свой «націск на ўсход». Длугош толькі карыстае з гэтага гістарычнага падашуканства. Так асьвятляць справу дзеля сваіх патрыатычна-польскіх мэт Длугош навучыўся ад крыжацкіх кронікараў. Крыжакі сьвядома ўдавалі перад Эўропай усю гістарычную Літву за паганскую дзеля таго, каб свае захватніцкія імкненьні на ўсход апраўдаць пашырэньнем хрысьціянства сярод «паганых літвінаў». Гэтым тлумачыцца й вядомая камэдыя з князем Гедамінам, учыненая крыжакамі. Гедамін з айца-маткі быў хрысьціянін грэцкага вызнаньня, на імя Гегемонік, і яму сапраўды ня трэ было хрысьціцца. Гутарка магла быць хіба аб пераходзе з праваслаўя ў каталіцтва па цяперашняй гэрміналёгіі, але крыжакі перасалілі, выставіўшы яго перад папам паганінам. Зразумела, што гэта крэпка абурыла Гедаміна, але крыжакі і яго поўны ўласнай павагі адказ папе пастараліся апаганіць, дадаўшы туды чорта, каб паказаць, што раз чалавек клянецца чортам, то ў Бога ня верыць. Пішуць, нібыта Гедамін адказаў папскім паслом гэткімі грубымі словамі: «Калі я казаў, што хачу хрысьціцца, то няхай мяне сам чорт хіба хрысьціць». Такі адказ патрэбен быў не Гедаміну, а крыжаком, каб апраўдацца ў сваім падашуканстве. Ня гледзячы на зазначаныя хібы ў Длугоша, як староннага кронікара, яго гістарычныя ведамасьці маюць вялікую вартасьць. Яны заслугуюць увагі, як збоку свае надворнай дакладнасьці, так і жывасьцю ў апісаньні. З кронікі Быхаўца відаць, што патрэбнай на вайне згоды ў злучаным беларуска-польскім войску ня было, і хоць у Длугоша нельга шукаць справядлівага асьвятленьня справы, але надворны бок бітвы пад Грунвальдам апісаны ў яго жыва, вобразна й цікава. Сам Длугош пісаў па-латыні. Яго апісаньне Грунвальдзкай бітвы падаецца тут у перакладзе з польскай мовы. Пераклад зроблен па скарочанаму тэксту з «Гісторыі Польскае Літаратуры» Я.Хжаноўскага. «'''Бітва пад Грунвальдам'''. У аўторак, у дзень Разасланьня апосталаў, 15-га ліпня, кароль Уладыслаў пастанавіў выслухаць перад сьветам сьвятую імшу, але з прычыны вялікага й гвалтоўнага ветру нельга было так скора, як наказана было, паставіць і разгарнуць намёт (шацёр), у каторым звычайна адбывалася набажэнства, бо як толькі прабавалі паставіць намёт, то вецер зараз-жа зрываў разгорнутыя палотны. Скора й дзень настаў, а вецер пачаў падымацца яшчэ больш. І калі ўжо нельга было, з прычыны бязупыннай завеі, устанавіць каралеўскай капліцы, то кароль, паслухаўшы рады вялікага князя Александра (Вітаўта), рушыў абозам і, прайшоўшы двухмілёвую адлегласьць, адкуль ужо відаць былі палаючыя навокала сялібы ворага, стаў на палёх вёскі Руды й Грунвальда, што мелі ўславіцца наступнай у той дзень бітвай, ды паміж гаямі і зарасьнікамі, каторыя з усіх бакоў тое месца закрывалі, сказаў разгарнуць намёты, а каралеўскую капліцу паставіць на высокім узгорку, над возерам Любнам, каб тымчасам, покі войска разьмяшчацца будзе па сваіх мясцох, мог выслухаць набажэнства. Ужо прускі містр Ульрык Юнгінгрн падышоў да вёскі Грунвальду, каторую меў упамятніць сваім паражэньнем, і стаў паблізку з сваім войскам, але перадавая каралеўская старожа яшчэ не заўважыла яго. Толькі ўстанавілі абозную капліцу, калі кароль ішоў на набажэнства, прыбег Ганак, шляхціц холмскай зямлі, гэрбу Астоя, з паведамленьнем, што бачыў ворага ўжо за некалькі крокаў ад абозу. Калі кароль запытаў, як вялікае яго войска, то Ганак адказаў, што ён бачыў адну толькі харугву і зараз-жа пасьпяшыў данесьці аб гэтым. Ледзьве скончыў ён гаварыць, як прыбег Дэрслаў Уластоўскі, шляхціц гэрбу Окша, і сказаў, што бачыў падыходзячыя харугві непрыяцеля. Яшчэ й тай ня скончыў гаварыць, як прыбег трэці, а за ім чацьвёрты, пяты, шосты, і ўсе згодна паўтаралі, што непрыяцель стаіць ужо пад абозам у гатоўнасьці да бою. Але кароль Уладыслаў ня смуціўся ад гэтага раптоўнага і неспадзеванага надыходу ворага і за найважнейшую спразу палічьіў тое, каб спачатку аддаць павіннасьць Богу, перад тым, як прыступіць да вайны. І зараз-жа, прыйшоўшы да абознай капліцы, выслухаў з вялікай набожнасьцю дзьве імшы, просячы ў Бога помачы; з большаю, як звычайна, гарачнасьцю духа маліўся, і ніякія просьбы і закляцьці не маглі адарваць караля ад набажэнства, покі не даслухаў яго да канца… Нарэшце кароль скончыў маліцца і, прыадзеўшы зброю, багатай з галавы да ног акрыў сябе броняй. І хоць рыцарства, ушыкіованае ў стройныя гуфы, выступіла да бою, а вораг з другога боку стаяў у гатоўнасьці і з аружжам у руках, так што абодва войска ледзьве на налёт стралы аддалены был і ад сябе і навет адбываліся ўжо паасобныя стычкі, але ўсё чакалі, покі сам кароль падасьць знак да бою. Потым кароль Уладыслаў, сеўшы ў поўнай зброі на каня, а каралеўскія азнакі адлажыўшы ў бок, выехаў, каб азірнуць ворага, на адкрытае ўзгор’е ды стаў на горцы паміж двома шырока раскінутымі гаямі, адкуль добра відаць было варожае войска. Наглядзеўшыся на варожыя вайсковыя сілы, кароль зьехаў на раўніну і шмат каго з таварышоў сваіх прыбраў рыцарскімі паясамі. Каб падаць людзям сваім сэрца мяккага, але стойкага, заахвочываў усіх прамоваю, а сам, седзячьі ў поўным, як быў, убраньні на кані, яшчэ раз паспавядаўся. Калі пратрубілі баявы покліч, то ўсё каралеўскае войска засьпявала родную песьню. ''Бога-радзіцу''<ref>Бога-радзіца — старасьвецкая польская рэлігійна-ваяцкая песьня.</ref>, а потым з паднятымі пікамі пабегла да бітвы. У тую мінуту абодва войскі з моцным, як звычайна перад боем, крыкам зышліся ў лагчыне, каторая іх разьдзяляла. Крыжакі, двойчы ўдарыўшы з гармат, дарэмна памагаліся моцным націскам зламаць і зьмяшаць рады сваіх супраціўнікаў, хоць войска іх з мацнейшым крыкам і з вышэйшага ўзгорку рынулася да бою. Было ў месцы сустрэчы шэсьць высокіх дубоў, на каторыя паўзлазіла Шмат людзей і каралеўскіх і крыжацкіх, каб азіраць зьверху першую стычку і ўпраўнасьць войска. Пры стыканьні войска ўзьняўся такі страшны крык і грукат ад удараў пік, ад хрусьценьня броні і лязгу мячоў, што чуваць было за некалькі міль. Муж напіраў на мужа, крышылася з трэскам аружжа, пападалі ў твар узаемна пушчаныя стрэлы. У гэтай сумяціцы й фукаце трудна было адрозьніць храбрэйшых ад трусьлівых, бо ўсе былі зьмешаны ў адзін вір натоўпу. І ўсе стаялі цьвёрда, ніхто не саступаў з месца, пока звалены з каня або забіты не аслабаняў свайго поля пераможцу. А калі паламаліся пікі, то рады войска і аружжа пераблуталіся, і толькі тапары і нажы, насаджаныя на дрэўкі, стукаючыся рабілі праразьлівы лоскат, як молаты ў кузьнях. Коньнікі, сьціснутыя ў натоўпе, секліся толькі шаблямі, і тады ўжо адна толькі сіла, адна асабістая здольнасьць брала перавагу… У той час, калі адбывалася з заўзятасьцю з абодвух бакоў бітва, Уладыслаў кароль польскі стаяў поблізку, пазіраючы за слаўным дзелам сваіх рьцараў, і, узлажыўшы ўсю надзею на Бога, спакойна чакаў разгрому ворага, каторага бачыў ужо ў шмат і мясцох зломанага і ўцякаючага. Тымчасам выступіла да бою шаснаццаць варожых палкоў (гуфцаў) пад столькімі-ж харугвамі — сьвежых, нечапаных, каторыя ня былі яшчэ ў бітве; і часьць іх, пазярнуушыся ў той бок, дзе стаяў кароль польскі з прыбочнай (каралеўскай) вартаю, панеслася з настаўленымі рагацінамі, як-бы проста на караля. Загарэўся кароль Уладыслаў гарачым жаданьнем бою, і сьціскаючы каня шпорамі, хацеў кінуцца ў найгусьцейшыя рады ворага, так што прыбочная дружына ледзьве ўстрымала яго ад гэтага парыву. Калі адзін з дружыны, чэх Залава, ухваціў каралеўскага каня за вобруць, каб спыніць яго, то кароль з нецярплівасьці легка выцяў яго канцом свае рагаціны (пікі), крыкнуўшы, каб пусьціў і не замінаў яму рушыць да бою. І толькі тагды, як усе рыцары прыбочнай варты сказалі, што яны пойдуць на ўсё а гэтага не дапусьцяць, то кароль згадзіўся на іх упрашаньне і пазволіў устрымаць сябе. У гэтую часіну падбег рыцар з прускага боку немец, на прозьвішча Дыпольд Кікерыц, залатым поясам падпіразаны, у белай падбітай кеццы нямецкага крою, якая ў нас завецца юпкаю, або копткай, увесь укрыты зброяй. Па знаку відаць было, што гэта быў таварыш большай прускай харугвы, прыналежнай да тых шаснаццаці, што вышэй упаміналіся. Разагнаўшыся на буланым кані, ён дабег аж да таго месца, дзе стаяў кароль, і, выхваціўшы рагаціну<ref>Рагаціна — па-старабеларуску: суліца.</ref>, стаў меціцца проста ў караля на ваччу ўсяго варожжага войска. Калі-ж кароль Уладыслаў, падняўшы так сама рагаціну, чакаў сустрэчы з ім, то каралеўскі пісар Зьбігнеў з Алесьніц бадай што бязбронны, бо ў руцэ меў адну толькі напаўзломаную піку, папярэдзіў удар караля і, пацэліўшы ў бок таму немцу, зваліў яго з каня. Немец упаў перапалоханы на зямлю, а кароль выцяў яго дрыжачага ад страху рагацінай у лоб, каторы раскрыўся, як апаў шлем, ды пакінуў жывога, але рыцары, што стаялі на варце пры каралі, забілі яго на месцы, а пешыя салдаты садралі з яго адзежу і зброю. Крыжацкае войска, што складалася з шаснаццаці вышэй памянёных харугвей, спасьцярогшы, што той рыцар лёг трупам, зараз-жа начало адыходзіцца на покліч аднаго крыжака, правадыра харугвы, каторы, седзячы на белым кані, пікаю падаваў знак да адступленьня ды гукаў панямецку: „''гэрум, гэрум''“. Потым, зьвярнуўшыся, рушыў направа, дзе стаяла вялікая каралеўская харугва разам з другімі польскімі харугвамі, ужо пасьля паражэньня непрыяцеля. Адны з каралеўскіх рыцараў, угледзіўшы тыя шаснаццаць харугв, пазналі ў іх непрыяцеля, як і сапраўды было, а другія прынялі іх за літоўскае войска з тае прычыны, што ў яго былі лёгкія кідальныя рагаціны, так званыя ''суліцы'', каторых і ў крыжацкім войску было вельмі многа. Дзеля гэтага яны не адразу кінуліся на крыжакаў, бо спрачаліся паміж сабою і доўга былі ў няпэўнасьці. У канцы, зразумеўшы абмылку і ўжо не сумняваючыся, што гэта быў непрыяцель, сілаю ў некалькі харугваў кінуліся на крыжакоў тых шаснаццаці харугваў, да якіх тымчасам прылучылася яшчэ некалькі, і ўчынілі з імі крывавую бітву. І хоць крыжакі праз нейкі час выдзержалі націск, але ўканцы, аднак, акружаныя з усіх бакоў пераважным лікам каралеўскага войска, былі разьбіты на галаву. Бадай што ўсё рыцарства, што было пад тымі шаснаццацьма харугвамі, палегла на пол і трупамі або папалася ў палон. Пасьля гэтага зьнішчэньня й разьбіцьця ўсяе непрыяцельскай сілы, кал і вялікі містр прускі Ульрык, камтурове, усе рыцары й выдатнейшыя ў прускім войску Панове пагінулі, рэшта непрыяцеля стала разьбягацца, а раз паказаўшы тыл, не перастала ўцякаць у непарадку. Уладыслаў, кароль польскі, няскора, праўда, але адзяржаў, аднак, поўную пабеду над містрам і крыжакамі, хоць перамога гэта аплачана была цяжкім трудом і турботамі. Непрыяцельскія абозы, поўныя ўсялякага дабра і запасаў, вазы і ўвесь вайсковы панарад містра і прускага рыцарства папалі ў рукі польскага салдата і был і паразьбіраны. У крыжацкім абозе знайдзена было некалькі вазоў, напіцованых аднымі толькі дыбамі і кайданамі. Гэта крыжакі, упэўненыя ў сваей пабедзе і занятыя больш будучым трыўмфам, як бітвай, прыгатавалі іх на тое, каб закаваць потым палонных палякаў. Былі яшчэ вазы з смольнай лучынай, аблітай лоем і смалою, з кісьценямі, вышмараванымі таксама смалою і тлустасьцю, якімі рыхтаваліся крыжакі гнаць перад сабою разьбітых і уцякаючых палякоў. Зараньне цешыліся яны пабедай, горда ўпэўненыя ў сабе і забыўшы, што пабеда — у руцэ самога Бога! У гэтай бітве лягло 50.000 непрыяцеля, а 40.000 было ўзята ў палон». Так апісуе Длугош Грунвальдзкую бітву, асьвятляючы падзеі толькі з польскага боку. З кронікі Быхаўца відаць, што ўвесь цяжар першай стычкі з крыжакамі лёг на плечы беларускага войска, тымчасам Длугош аб гэтым не гаворыць нічога і, каб ня тое непаразуменьне ў польскім войску, калі беларусінскія (літоўскія) палкі былі прыняты за нямецкія, то можна падумаць, што беларускага войска на вайне зусім ня было і што вайна вялася аднымі польскімі сіламі. Аб беларусінах, аб іх вярхоўным правадыру і вялікім князі Вітаўце, кіраваўшым бітвай, не ўпамінаецца саўсім. Толькі адно здарэньне, калі Вітаўт параіў Ягайле перанясьці імшу ў другое месца, прымусіла Длугоша прызнацца, што на вайне быў і Вітаўт, вялікі князь, гаспадар беларусінскі… Длугошу вельмі хацелася, каб уся слава пабеды над крыжакамі, што зьмяніла далейшы гістарычны лёс усяе Заходняй Эўропы, прышлася на долю аднае толькі Польшчы. Гэтак заўсёды пішацца гісторыя аб тых, хто ня ўмее шанавацца і бараніць свайго дастаяньня… У Длугоша, паміж іншым, знаходзім мы цікавае апісаньне жыцьця, звычаяў і забабонаў караля Ўладыслава-Ягайлы. Калі прыняць пад увагу, што Ягайла (Якуб) быў князь беларусінскі, і яго жыцьцё, звычаі і забабоны маглі злажыцца толькі ў абставінах беларускага жыцьця, то гэтае апісаньне становіць для нас прадмет надзвычайнай цікавасьці, як характарысьціка беларусіна з вышэйшага стану канца XIV-га і пачатку XV-га сталецьця. Паміж іншым, з гістарычных падань ведама, што Ягайла і стаўшы польскім каралём гаварыў толькі па-беларуску, жонкі свае Ядвігі ня любіў, як полькі, і, будучы ў Польшчы на пасадзе караля, пастаянна нудзіўся па роднай старонцы. Гэтая асаблівасьць надае яшчэ большай цікавасьці да яго біяграфіі, хоць-бы і ў тым асьвятленьні, якое дае ёй Длугош. Жыцьцяпіс Ягайлы па Длугошу мы прыводзім тут у скарачэньні, як падаецца ён у вышэйпамененай «Гісторыі Польскай Літаратуры» Хжаноўскага. «'''Жыцьце, звычаі і забабоны Уладыслава-Ягайлы'''. Быў ён сын Альгерда, князя Літоўскага, ад маткі Марыі (?)<ref>Ульяны?</ref>, дачкі князя цьверскага, каторы быў вызнаўцам грэцкага касьцёлу… З ласкі й міласэрдзьдзя Бога, каторы яго ў лік прававерных хрысьціян дапусьціць спадобіў, пралатамі й панамі польскімі з цемнаты паганскай да сьвету веры навернуты, прыняў хрэст і адтрымаў імя Уладыслаў. Па сьвятым хросьце злучыўся шлюбам малажонскім з Ядвігаю, каралеваю вугорскаю й польскаю, дачкою Людвіка, караля вугорскага, а па яе сьмерці меў яшчэ тры жонкі — Ганну, Альзьбету й Зофію, але з ніводнаю ня жыў у шчырай і праўдзівай малажонскай міласьці. Росту ён быў мернага, твар меў сьцягнуты, худы, к барадзе крыху звужаны. Галава была малая, прадаўгаватая, бадай што ўся лысая…; вочы чорныя і малыя, неспакойнага пагляду, заўсёды бегаючыя і вушы завялікія, голас грубы, мова борздая, стан зграбны, але шчуплы, шыя доўгая. На турботы, холад, буры й мяцеліцы вельмі быў церпялівы. Спаць і песьціцца ў пасьцелі любіў аж да поўдню, дзеля чаго рэдка калі ў звычайны час слухаў сьвятую імшу. У вайсковых справах быў нядбалы і цяжкі, і ўсе вайсковыя клопаты ўскладаў на правадыроў і заступнікаў. У лазьню звычайна хадзіў кожныя што тры дні, а часам і часьцей. Да разьліваньня чалавечай крыві адносіўся з такою неахвотай, што часта, найбольшым нават злачынцам, адпускаў кару. Для падданых і пабеджаных быў вельмі ласкавы й шчодры толькі тым, хто правініўся перад ім на паляваньні ці іншых гулянках, ня мог ніколі дараваць. У людзях умеў спасьцерагаць (бачыць і цаніць) цноты і ня зайздрасьцю, а прыхільнасьцю мерыў учынкі людзей, а заслугі свайго рыцарства, кожную пахвальную справу — ці то на вайне ці то ў спакойны час зробленую — багата і шчодра нагаражаў. За невялікія ўчынкі рабіў людзей храбрымі, храбрых — багатырамі, гатовымі да найбольшага чыну і самаахвярнасьці. Неразважнаю шчодрасьцю й неашчаднасьцю прыносіў больш ушчэрбку краю, як іншыя хцівасьцю і збыткамі. Паляваньне так моцна любіў, што пакідаў у занядбаньні дзяржаўныя справы, чым выклікаў на сябе справядлівыя нараканьні. Любіў пазіраць, як гуталіся на гойданцы. Што тыдня, у пятніцу, з вялікай вытрыманасьцю пасьціў, астаючыся на адным хлебе і вадзе. Заўсёды цьвярозы, ні віна, ні піва ня піў. Яблык і іх запаху не цярпеў, затое ўкрадкам еў смачныя й салодкія грушкі. Да спаўненьня хрысьціянскіх абрадаў і абавязкаў пабуджаўся частымі перасьцярогамі каралевы Ядвігі, а на Вялікдзень, Сёмуху, на Ўнебаўзяцьце Божае Маткі і на Коляды прычашчаўся (прыступаў да сакрамэнтаў пакуты і аўтару), але па сьмерці каралевы, агранічыў гэты звычай аднымі Колядамі і Вялікаднем. Кожны год, у вялікую пятніцу, абмываў ногі дванаццацём убогім у сваім пакоі ў бытнасьці некалькіх толькі сакратароў, а потым кожнаму ўбогаму даваў па 12 грошай, а гэтак сама сукно й палатно на прыадзевак… Пасты, вігільлі і іншыя набажэнствы з такою пільнасьцю выпаўняў, што больш пабед малітвамі сваімі ў Бога выпрасіў, як здабыў іх збройнай сілай… Шчыры і прастадушны^ ён ня меў у сабе ніякага абману… Надворных азнак і дарагіх шат ня любіў; звычайна хадзіў у бараньнім кажусе, накрытым сукном; рэдка прыбіраўся ў лепшую вопратку, — напрыклад, у плашч з чорнага аксаміту без аздоб і парчсы, і то толькі на большыя ўрачыстасьці. У іншыя дні насіў адзежу простую, жаўтаватага колеру; саболі, кун і лісаў ці іншых мяккіх і дарагіх хутраў ня любіу, усё жыцьцё ўжываў толькі звычайных баранкаў, навет у найхаладнейіііую зімовую пару… Меў некаторыя забабонныя звычаі: вырываў з барады валасы і, паўплятаўшы іх паміж пальцаў, мыў вадою рукі; заўсёды, перад тым як выйсьці з дому, тройчы круціўся навокала, ламаў на тры часткі саломку ды кідаў на землю. Рабіць гэта навучыла яго маці, грэцкага вызнаньня, але нашто і дзеля чаго, то ён нікому ў жыцьці ніколі не казаў, і нялёгка гэта адгадаць. Кажуць, што часта паўтараў, як прыказку, такі сказ: „Слоўка вылятае з вуснаў птушкаю, але кал і скажаш яго не да рэчы ды захочаш забраць назад, то вернецца яно валом“. Так сама меў яшчэ звычай напамінаць жартам рыцарам, каб на вайне ніколі не станавіліся на перадзе ці ў апошнім радзе, але каб і не хаваліся ў сярэдзіну…» Апісаньне бітвы пад Грунвальдам знаходзім яшчэ ў другога старасьвецкага польскага гісторыка Марціна Бельскага (1495—1575) у яго працы «Кроніка сьвету». Прыводзім тут гэтае апісаньне з «Псторыі Польскай Літаратуры» К.Вайніцкага ў перакладзе з польскай мовы. «'''Бітва пад Грунвальдам 1410 г.''' На радзе кунтараў з містрам усе заклікалі на вайну, апрача вэнданскага кунтара, каторы раіў пайсьці на згоду, кажучы, што вайна — справа няпэўная, супакой — заўсёды лепей. Супраць яго выступіў Вэрнэрус Тэтынгер, кунтар эльбескі, каторы сказаў: „Мог-бы ты застацца дома і хворую брацьцю ў шпіталі даглядаць“. А яму вэндэнскі адказаў: „Калі я гэта кажу, то пабожаму кажу. Бог не патрабуе людзкой крыві. А ты глядзі, каб ня быў сьмялейшы губою, як рукою!“ У гэтай сварцы стараўся іх пагадзіць вугорскі пасол, радзячы так сама пайсьці на згоду, але яму з дакорам адказаў прускі містр Ульрык, мовячы: „Ты гаворыш, як зацікаўлены: усё роўна, як паляк“. А тым часам кароль з войскам перайшоў на другое мейсца. Каб дасьведчыцца, што рыцарства гатова ўжо да бою, ён загадаў паведаміць яго, што вораг блізка. Так сама разлажыўся кароль і над рэчкаю Вэкраю. А там Літва і Русь з татарамі гвалтавалі паганскім звычаем убогі народ. З гэтай прычыны польскае рыцарства, прыехаўшы да караля ў намёт, стала дакараць яго, што дапушчае Літве з татарамі чыніць зьдзекі над хрысьціянскім людам і грабіць касьцёлы, пагражаючы разьехацца проч, калі гэта рабіцца будзе болей. Кароль зараз-жа загадаў вызваліць тых людзей, што пазабіраны былі татарамі, а Літве і Pyсі, што грабілі касьцёлы, Вітаўт загадаў вярнуць награбленае, і ўсе прымушаны былі зрабіць гэта. Адтуль пайшоў кароль далей, а ўвайшоўшы ў землю ворага, расставіў войска сваё на полі, дзе потым была бітва. А там, узяўшы ў руку каралеўскую харугву, на каторай быў белы арол у кароне з распасьцёртымі крыльлямі, набожна, з плачам і ўздыханьнем, пачаў гаварыць так: „О, усемагучы Божа! Перад табою нічога няма таемнага, ты ведаеш ня толькі ўчынкі, але й думкі людзей. Цябе сёньня клічу я ў сьведкі на тое, што да гэтай вайны не падаў я ніякай прычыны і не хацеў яе, а калі цяпер раблю гэта, то з прымусу раблю, бо непрыяцель мой гвалтам мяне да гэтага вядзе, пабіўшы і паграбіўшы так многа нявінных, дачэсна падданых мне Табою людзей і сталачыўшы мячом і агнём мае воласьці. Спадобі ныне рассудзіць і паказаць, хто з нас мае большую справядлівасьць, калі не магло стацца іначай! А што я чыню справядліва, то ў знак гэтага паднімаю ва імя Тваё вось гэтую харугву проці свайго непрыяцеля. Няхай паможа мне Бог і усе сьвятыя! Амінь“. Заплакалі усе з каралём — і Вітальт і князі мазавецкія — ды, абцёршы сьлёзы, пачалі сьпяватъ ''Бога-радзіцу'' і сьпявалі аж да Лютабургу, дзе паміж двума вазёрамі супыніліся на першы начлег у зямлі непрыяцеля. Тамжа справа ўсяго войска даручана была Жындрану Маскоўскаму, кракаўскаму мечніку, гэрбу Сонца. Хоць быў ён невялікага росту, але ў вайсковых справах чалавек дасьціпны і практычны. Да яго был і прыстаўлены ваяводамі:. Вітульт (Вітаўт), Крыстын Астроўскі, кашталян Кракоўскі Ян з Тарнова Кракаўскі, Судзівой Астрагор Пазнанскі, Мікалай Міхалоўскі з Сандаміру, Мікалай Труба, пробачш сьв. Флёрыяна з Клепара, падканцлер, Зьбігнеў з Брэзьзя, маршалак, і Петра Шафранец, кракаўскі падкаморы. Былі такжа два праваднічыя, каторыя вялі войска, як добра ведаўшыя дарогу, бо родам былі з Прусаў. І разьмеркаваўшы так справу, згодна з патрэбай, прыйшлі да варожага мястэчка Лютабургу, каторае было ўжо спалена нашымі, і падышлі да Курэцніка, каторае стаяла над возерам Рубікавым, непадалёку ад рэчкі Шумы. У тым месцы дзе нашы захапілі пяцьдзесят канёў, як іх паілі ў рэчцы, разьбілі свае намёты (шатры) і зараз-жа ўгледзілі поблізку непрыяцельскіх людзей (бо містр прускі стаяў тут-жа за рэчкай). Дзеля гэтага кароль загадаў, каб ніхто з войска не выяжджаў на фуражаваньне і каб ніхто ня трубіў, а каб чакалі, покі ня дасьць загаду трубіць. Гэтак сама абвешчана было, каб на першы гук трубы каралеўскага трубача прыбіраліся ўсе ў зброю, каб на другі сыгнал -сядлалі коні, на трэці — каб выступалі з-а маршалкам, каторы йшоў пад меншай, або каралеўскай, харугвай; каб не гаманілі і каб чуткімі і асьцярожнымі былі. Хоць крыжакі захапілі былі другі бераг рэчкі, дзе панатыкалі ражноў і панабівалі паль у рэчцы, каб перагарадзіць нашым пераправу, але кароль рушыў з таго месца і пайшоў да Дзялдова, куды прыехаў да яго пасол цэсара Зыгмунта, Фрыч з Рэпліна Сьлежак, з паведамленьнем, што Зыгмунт абвяшчае польскаму каралю вайну дзеля прусакоў, але асабіста пашаптаў каралю на вуха, што гэта гавораць у ім сорак тысяч чырванцоў, якія яму паслалі. Пасол той так сама казаў, каб палякі былі пэўны ў сабе, бо войска іх шмат большае за прускае. Пасла адправілі з такімі словамі ад караля: каб яму дапамагаў Бог так, як ён цяпер плаціць мне за мае дабрадзейства. Той-жа Фрыч, вярнуўшыся, казаў крыжаком, што палякі гатовы ўжо сустрэцца з імі, бо крыжакі думалі, што палякі адступаюць, калі тыя адышліся назад, каб перайсьці рэчку гдзе небудзь у іншым месцы. А калі даведаўся аб гэтым прускі містр, то, каб не дапусьціць больш нішчыць свае землі, рушыў на Браціяны, дзе загадаў як найхутчэй пабудаваць цераз рэчку дванаццаць мастоў, па каторых пераправіў сваё войска на каралеўскі бок. Тады кароль пайшоў з Дзялдова к Дуброўне, дзе й залёг перад вечарам. Калі некаторыя з нашых пад’ехалі да гораду (места было даволі моцнае, бо і муры былі крэпкія і возера акаляла яго так, што толькі з аднаго боку быў да яго прыступ), то крыжакі вылезьлі на іх з гораду і біліся з нашымі доўга. Там іх многа палегла, а рэшта ўцякла. Увязаўшыся за імі, нашы гналі іх аж да гораду, а тыя, папрастаўляўшы борзьдзенька драбінкі да мураў, дзьвярэй не адчынялі, покі з вялікім трудом не ўзялі нашы гораду, хоць шмат нашых перабіта было стральбою і каменьнем. Забраўшы і спаліўшы Дуброўну, дзе вялікі здабытак знайшлі і шмат палонных узялі, каторых папушчалі, апрача крыжакоў, каторых на замену пакінулі, — на трэці дзень, 15 ліпня, нашы рушылі адтуль і, прайшоўшы дзьве мілі, застанавіліся каля Грунвальду ў зарасьніку з прычыны вялікага ветру. Уночы вецер быў такі вялікі, што ў прускім войску параскідала намёты, а назаўтра вецер стаў яшчэ большы. Там-жа, пад Грунвальдам, загадаў кароль паставіць сабе намёт і слухаў імшу, а тымчасам пасланцы ўсё йшлі ды йшлі адзін за другім з паведамленьнем, што вораг блізка. Кароль не зважаў на гэга і не лякаўся; ён чакаў, покі скончыцца імша. Тымчасам крыжакі баяліся засады з зарасьніку і не адважваліся блізка падступаць. І было гэта з боскае волі, бо нашы ня был і яшчэ добра падгатаваны. Вітульт шыкаваў тады сваіх людзей — Літву, татар і русакоў, а Жындран Маскоўскі, мечнік кракоўскі, — войска польскае. У польскім войску была 51 харугва, а у літоўскім 40. Першаю харугваю ў польскім войску была харугва кракаўскай зямлі, каторую нёс Марцін Врацімскі, гэрбу Паўкозьзя, а на чале стаялі такія слаўныя мужы: Завіша Чорны Салімчук, Дамарат з Кабылян Грымальчук, Скарбак з Тары Габданк, Павал з Біскупіц Несёбя, Ян Варшаўскі Налыч, Станіслцў з Харбіновіч Сулімчук, Якса з Тарговска Ліс. Другая харугва была каралеўская, так званая Гончая, на каторай былі два залатыя крыжы ў сінім полі; справаваў ёю Андрэй Брахоцкі Асарыйчук, а на чале стаялі: Ян Сумік з Наброзу, каторы служыў у турэцкага цэсара пры двары цэлых шаснаццаць год і спаўняў важныя абавязкі; Барташ і Яраслаў з Пломікава, гэрбу Помян; Дабеслаў Веняўчык і Зыгмунт Чэх. Трэцяя харугва была так сама каралеўская; на ёй была Літоўская Пагоня — белы конь у чырвоным полі; пад ёю стаяў каралеўскі двор. Спраўцам гэтай харугвы быў Андрэй Цёлак з Жэлехава і Ян з Спрова Адровуж, а на першым месьце стаялі такія рыцары: Мшчуй з Скрынка, гэрбу Лебедзь, Александр Гарайскі, гэрбу Корчак, Мікалай Павала з Тачоры і Сосін з Вільмча, таксама гэрбу Павала (Далей пералічаюцца ў парадку ўсе польскія харугвы аж да 51-ай з найменьнем таго, які гэрб мела кожная харугва, хто ёю справаваў і хто стаяў на чале). А ў літоўскім войску харугвы стаялі так (іх было 40, з Пагонямі і Слупамі, усе рознага колеру): першаю была віленская, потым троцкая, горадзенская, ковенская, лідзкая, медніцкая, полацкая, віцебская, кіеўская, пінская, наваградзкая, тры харугвы смаленскія, берасьцейская, ваўкавыская, драгіцкая, мельніцкая, прамянецкая, старадубская і некаторых князёў рускіх. Заволскага цара таксам а было некалькі штук. На правым боку стаяў Вітульт з Літвою, Русьсю і татарамі, на левым — Жындран з палякамі, а наперад выстаўлены былі старыя дасьведчаныя ў бітвах рыцары. Скора стала прыбліжацца прускае войска, аб чым даў знаць Ганак з Холму, Астойчык, каторы бачыў ужо іх навочна, а такжэ Дэрслаў Уластоўскі з Окшыц і другія. Аднак кароль не хацеў выступаць, ня выслухаўшы імшы. З гэтай прычыны Вітульт, прыбегшы да яго, стаў прасіць, каб ён перастаў маліцца. І толькі скончылася імша, як кароль зараз-жа сеў на варанога каня, а капланам і няздольным да бою сказаў адайці да абозу. Потым стаў аб’яжджаць навокала войска і заклікаў яго быць сьмелым, напамінаючы, што пабеда пакрые іх несьмярценнаю славай, захавае цэласьць айчыны і прынясе вялікую карысьць з непрыяцеля; пры гэтым вылічаў усе крыўды і шкоды, якія маюць людзі ад бязбожных крыжакоў, і намаўляў памсьціцца над ворагам сваім, ведаючы, што вайна пачалася не па нашай, а па іх віне. А ў той час прыехалі да караля паслы ад прускага містра з тарчамі (шчытамі). На адным шчыце быў чорны двухгаловы арол, а на друтім — грыф. Прыведзеныя да караля, паслы зьвярнуліся да яго з такімі словамі: „Слаўны кароль! Містр Прускі Ульрык паслаў табе вось гэтыя два мячы — адзін табе, а другі брату твайму Вітульту — на падмогу, каб вы ня трывожыліся, сьмела йшлі з ім у бой. А калі маеш цеснае поле, то аддай сваё месца яму“. Кароль прыняў пасольства з пакорнасьцю (як і цяпер яшчэ сьпяваецца ў песьнях) і, уздыхнуўшы да Бога, сказаў: „Хоць мы маем мячоў даволі, але й гэтыя возьмем: яны прыдадуцца нам на вашага містра. Бог гэта лепей бачыць, што мы заўсёды хацелі міру, а не вайны з ім, а калі ён так прагне крыві нашай, то што-ж рабіць? Ані на момант не сумняваюся, што Бог стане пры справядлівасьці нашай, а містра пакарае за гордасьць яго“. Сказаўшы гэта, кароль загадаў узяць у іх тыя мячы, каторыя і цяпер яшчэ ляжаць на схове ў скарбе. Потым усе згадзіліся на тым, што кароль павінен быць далей ад бітвы і стаць з боку на бясьпечным месцы, маючы пры сабе варту з гэтакіх асоб: Земавіта, маладога Мазавецкага князя, Зыгмунта Карыбута і некага Федзюшкі, так сама з літоўскіх князёў, падканцлера Трубы, Яна Мэнжыка Вадвіца, каторы быў тлумачом пры размове караля з пасламі ад містра, Зьбігнева Алясьніцкага, Яна Сшявы (а далей пералічаюцца яшчэ некалькі асоб з польскіх фамілій). Пасьля гэтага нашы пачалі сьпяваць старую песьню ''Бога-радзіцу'' ды заразжа затрубілі ў трубы і прабілі ў бубны да бою. Хоць прусы стаялі на вышэйшым месьце, а нашы ніжэй, але калі пачалі яны страляць у нашых з дзьвюх гармат, то ніякай шкоды не зрабілі, бо кулі пераносіліся цераз нашае войска. Аднак ім зручней было нападаць з гары, як нашым з долу. Ня гледзячы на гэта, нашы, спаткнуўшыся з імі пад гарою, адбівалі іх упраўна. Затым, паўстаў вялікі грукат з абодвых бакоў, трэск зброі і ламаньне пік, што трывала блізка гадзіну. А як угледзілі крыжакі, што правы бок нашага войска, дзе стаялі Літва, русакі і татары, быў слабейшы, то кінулі туды ўсе свае сілы, у тэй надзеі, што калі тыя начнуць уцякаць, той палякі пабягуць за імі. Ня вытрымаўшы націску людзей больш узброеных, Русь, Літва і татары кінуліся ўцякаць, так што Вітульт ніякім спосабам ня мог іх. зьдзержыць, і так ганебна ўцякалі, што другі азірнуўся толькі ў Літве, дзе расказваў, што нашых разьбілі. Толькі смаленцы, каторых было тры харугвы, засталіся на месцы і даволі храбра бараніліся. Першая іх харугва была разьбіта дазваньня, а дзьве другія храбрых адбіваліся, асабліва калі прылучыліся да нашых, бо ўцякаць яны лічылі ганебным для сябе. Тагды-ж і ў нашым польскім войску вораг зьбіў каралеўскую харугву, катораю камандаваў Марцін Врацімоўскі, гэрбу Паўкозьзе, кракаўскі харунжы, а потым з вялікім трудом яе вярнулі назад. А тут ужо сталі слабець і адступаць перад нашымі крыжакі. Тады нашы пачалі мацней націскаць на іх, асабліва, як пайшоў дробны дожджык. Хоць вялікай імглы ня было, як перад тым, але нашым шкодзіла, бо вецер дзьмуў ад крыжакаў. Тымчасам польскае войска мела тую перавагу, што крыжакі, пагнаўшыся за Літвою, параскідаліся і тым зблуталі свой баявы парадак, што дапамагло нашым лягчэй перамагчы іх і паразіць. У крыжакоў засталося толькі шаснаццаць харугваў самога містра са сьвежымі людзьмі, яшчэ ня быўшымі ў бітве. Там стаяў сам містр з выдатнейшымі сваімі кунтарамі. Угледзіўшы, што тыя адступаюць, яны сталі заяжджаць нашым у бок, каб такім спосабам лягчэй зьбіць іх. Кароль-жа, стаяўшы поблізку з сваёю меншаю харугваю, каторую нёс Мікалай Маравец з Канушовіц, гэрбу Павала, — асьцерагаючыся, каб ня ўдарылі на яго, паслаў Зьбігнева Алясьніцкага, канцэлярскага пісара ў войска ўзяць дапамогу, хочучы сам пайсьці з імі ў бой, але супроць гэтага стаў Мікалай Келбаса Налыч, каб свае не падумалі, што яны ўцякаюць з войска. Гэта магло-б патрывожыць войска, а непрыяцелю надаць яшчэ большай сьмеласьці. І кароль прымушан быў згадзіцца з гэтым і слухаць-тых, каму даручана справа. Каралеўскую харугву апусьцілі, каб не пазналі караля. Аднак адзін рыцар, Дыпольд Кікерыц з Люсацыі, пазнаўшы караля, наўскапыта пусьціўся на яго з пікаю, а кароль гэтак сама, жадаючы зразіцца з ім, кінуўся на яго, але пісар Алясьніцкі з надломанаю ўжо пікаю заскочыў каралю наперад і зьбіў таго немца з каня. Тагды кароль замахнуўся, пацэліў немцу ў лоб і зьбіў у яго шлем з галавы — у іншае месца і цэліць было дарэмна, бо немец увесь закован быў у броню. Другія падскочыўшы забілі немца. Потым кароль даў за тое Алясьніцкаму кракаўскае біскупства. Адбіўшы першых, нашы павярнулі свае сілы і на тых, каторых доўга прымалі за Літву, думаючы, што гэта яна варочаецца назад, бо аб ворагу ўжо ня думалі. А калі крыжакі паказаліся за адступаючым Дабяславам Алясьніцкім, то ўсе ўгледзіліі што гэта ня жарт, і пайшлі з імі ў бок, як у пачатку. Крыжакамі камандаваў сам містр Ульрык і камандор Эльбенскі, езьдзячы на белым кані ўсюды па войску ды гукаючы на сваіх. Скора нашы разьбілі і гэтьіх. Абступіўшы іх навокала, пабілі іх так, што мала хто ўцёк. У гэтай бітве забіты быў містр Ульрык і шмат камандораў; так сама забіты быў і той Вэнданскі кунтар, што раіў не ваяваць, а пайсьці на згоду (далей пералічаецца некалькі асоб, забраных у палон). Тагды нашы забралі крыжацкі абоз, дзе знайшлі ўсялякія прылады для вязаньня палонных. Шмат было там і віна, але кароль загадаў пасеч бочкі, каб не панапіваліся салдаты. Разьлітае віно зьмяшалася з крывёю і пацякло ўсюды ручаямі. Забітых, як піша Длугош, было 50 тысяч, а палонных 40. І гэта магло быць, бо кажуць, што ўсяго нямецкага войска было 100 тысяч. Былі тут прусы, інфлянцы, шатланцы, данцы, швабы, фрызы, турунгі, люсацы, памаране, сасы, кашубы і бадай што усе немцы. З нашых згінула толькі дванаццаць шляхціцаў, паміж каторымі вьцатнейшымі былі: Якубоўскі, Ружыц і Чуліцкі Імбрам, гэрбу Чэрвіна. Усё поле ўкрыта бьшо трупамі, а кароль у той-жа дзень падвечар рушыў адтуль і, прайшоўшы мілю да Марынбургу, стаў абозам над возерам. Толькі там сталі ўсе есьці, а таксама і кароль, катораму зрабілі толькі шалаш з хворасту, бо намёты яшчэ не пасьпелі прыйсьці. У тым шалашу кароль і спаў, бо ўночы пайшоў вялікі дождж, стала холадна, і шмат раненых людзей паўмірала на поле бітвы ад холаду. Перад сьветам загадаў кароль вознаму, называнаму Багуцем, паведаміць, каб ранкам усе прыйшлі да яго і, выслухаўшы імшу, прадставілі яму ўсіх палонных і харугвы, а далей загадаў хаваць забітых. Містра з маршалкам і вьцатнейшымі кунтарамі сказаў палажыць на воз, накрыць чорным аксамітам ды адаслаць у Марынбург. Усіх харугаў было ўзята 51 (тут пералічаюцца па парадку вялічыні і значэньня ўсе харугвы з апісаньнем таго, якія мелі яны гэрбы, якое стаяла войска пад кожнай харугвай, хто імі справаваў, каго забілі, а каго забрал і ў палон, а таксама падаецца кароткая характарыстыка некаторых камандзіраў. Пятнаццатай харугвай, напрыклад, камандаваў некі Гэнрык з гораду і камандорства Тухольскага. Гэта быў вельмі надзьмуты немец, некі нямецкі Фальстар. Ён загадаў насіць перад сабою два голыя мячы, як некі пабеднік, што ня люба навет было містру і іншым камандорам. Потым пахваляўся, што не схавае гэтых мячоў, покі не абмочыць абодвух у крыві ворага. Але калі бітва была прайграна, то ён так ганебна ўцякаў, як ніхто іншы, а як злавілі яго, то аслупеў сa страху, як пень. Усіх палонных кароль выпусьціў, узяўшы прысягу, што ўсе яны стануць перад ім у Кракаве на сьв. Марціна. За іх паручыўся маршалак Зьбігнеў і кракаўскі падкаморы Пётр Шафранец. Адпушчаным выдалі на яду. Але князёў і вьідатнейшых рыцараў затрымалі і парассылалі па польскіх замках, і толькі двух кунтараў — Маркварда і Сумбэрга — Вітульт загадаў сьцяць за тое, што яны аблаялі яго пад Коўнам. Пішуць, што тады зьявіўся нашым сьв. Станіслаў, падаючы ім добры знак. А кароль гэтак сама сьніў, што бароўся з манахам і перамог яго і гэта было ў ноч перад бітваю. Пішуць яшчэ, што нашым шмат памаглі чэхі у тым, што бітва была выйграна. Было гэта так: калі Жарноўскі з сваёю харугвай, на якой быў сьв. Юрай, уцёк яшчэ перад бітвай, то грап Мікалай, падканцлер, едучы з іншымі князямі з войска ў абоз, знайшоў яго ў лесе і стаў сароміць яго, каб ён не рабіў гэтага, а вярнуўся назад. Брыдка стала друтім чэхам, што былі з Жарноўскім, і яны ўгаварылі яго вярнуцца назад. Потым Жарноўскі вельмі саромяўся свайго ўчынку, бо пачуваў сябе, як пазбаўлены чэсьці. Але калі чэхі варочаліся з сваёю харугвай<ref>Сьв. Юрай — як Пагоня.</ref>, то крыжакі падумалі, што гэта Літва йдзе на помач палякам. Гэта перапалохала крыжакоў, і яны сталі ўцякаць. Гэтая бітва была ў аўторак, у дзень сьв. апосталаў, што называецца ''Разасланьнем'' у лета 1410». На гэтым канчаецца апісаньне Бельскага. І тут відаць староннасьць аўтара, і тут справа асьвятляецца так, што бітву рашыла польскае войска. Але, калі адкінуць патрыатычнае жаданьне Бельскага, то праўду вылушчыць можна. А праўда тут тая, што ўвесь цяжар вайны пад Грунвальдам вытрымала Літва-Беларусь. Гэтага ня мог затаіць і Бельскі, адзначаючы стойкасьць смаленскіх войск. Тое, што часьць беларускага войска нібы пакінула поле бітвы, ня было ўцяканьнем маладушных, як асьвятляе Бельскі. Яму хочацца ўсю славу пабеды над крыжакамі перадаць польскаму войску, а дзеля гэтага дызэртырства з разьбітай часьці ён удае за ўцяканьне войска. Тымчасам, нашая кроніка ў сьпіску Быхаўца сьведчыць пра нешта іншае. Яна кажа, што Вітаўт ня раз скардзіўся Ягайлу, што палякі стаяць бязьдзейна і ня хочуць памагчы яму у той час, як яго войска напалавіну перабіта. Адгэтуль відаць, што палякі ўступілі ў бой толькі тады, як ім самым прышлось бараніцца. З нашых кронік яшчэ адна коратка ўспамінае пра Грунвальдзкую бітву. Гэта — «Летапісец Русі», выдрукаваны ў «Віленскім Дзеньніку» за 1824 г. (Dzieńnik Wileński, 1824, т. II). Там мы чытаем: «На ту восемь (6918-1410) бысьць пабоішча каралю Ягайлу, іменем Владзіславу, і князю вялікаму Вітаўту Кестуцевіч з немцы і з прусы ва прускай зямлі, межы горады Дуброўны і Острэда. І ўбіша містра і маршалка і кундуры пабіша, і ўсю сілу іх нямецкую пабіша, і гарады нямецкія паграбіша, но толька тры грады не даша каралю, Вітаўту. І бысьць тоі осені хадзіша на тры пабоішча з немцы ляхам і літве, но немец ізьбіша, а ва ўсіх пабоішчах многа кресьцян падоша, і Літвы і ляхаў. А стаяша пад Марыным горадам 8 нядзель і ўзяша Марына горада два аходня, а вышняга ня ўзяша. І хадзіша па нямецкай зямлі па другой надзесяць нядзелі»<ref>Правапіс цяперашні.</ref>. ==Зноскі== {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гістарычныя працы Язэпа Лёсіка]] [[Катэгорыя:Бітвы]] [[Катэгорыя:Войска Вялікага Княства Літоўскага‎]] [[Катэгорыя:Творы 1922 года]] 1jswm1nmnblacdwpd8i6vrnv0pb3abc 302842 302841 2026-11-02T19:01:31Z Gleb Leo 2440 302842 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Бітва пад Грунвальдам у апісанні хронікі Быхаўца, Длугаша, Бельскага і інш. | аўтар = Язэп Лёсік | секцыя = Артыкул | крыніца = [http://pawet.net/library/history/bel_history/_rwar/1370t/Лесік_Язэп._Бітва_пад_Грунвальдам_у_апісаньні_кронікі_Быхаўца,_Длугоша,_Бельскага_i_інш..html «Адраджэньне». Літаратурна-навуковы весьнік Інстытута беларускай культуры. Менск, 1922 г.] | папярэдні = | наступны = | анатацыі = }} Бітва пад Грунвальдам, разьбіўшая крыжацкія сілы, прыпыніла націск немцаў на славянскія землі ад усходу і тым зьмяніла гістарычную долю ўсяе Эўропы. Гэтая вайна з немцамі вялася злучанымі беларуска-польскімі сіламі з беларусінамі-правадырамі на чале — каралём польскім Уладыславам-Ягайлам і вялікім князем беларускім Вітаўтам. Дзеля гэтай прычыны Грунвальдзкая бітва становіць для беларусінаў іх нацыянальна-гістарычную цікавасьць. Нашая кроніка па сьпіску Быхаўца, час напісаньня каторай адносяць да другое палавіны XVI-га ці к пачатку XVII-га веку, апісуе бітву пад Грунвальдам даволі дакладна і параўнальна з польскімі апісаньнямі найбольш бесстаронна. Тут няма драбніц, няма тэй асабістасьці ў апісаньні, якой праняты польскія кронікі, але асноўныя, важнейшыя мамэнты гэтага вялізарнага, як на той час, бою, зазначаны добра. Вось гэтае апісаньне: «У лета ад пачатку сьвету шэсьць тысячнае дзевяцьсотнае дваццаць первае, а ад Божага нараджэньия тысяч чатырыста дванаццатае <ref>Тут польскі гісторык Нарбут робіць такую ўвагу: „Павінна быць 1413, але ён лічыць па старому календару, калі год на Pyсі пачынаўся з верасьня“. Тымчасам, бітва была ў 1410 г.</ref> пачалася валька каралю польскаму Ўладыславу Ягойлу, а брату яго вялікаму князю Літоўскаму Вітальту з немцы прускімі. І сабралі межы сабою войскі вялікія з обу старой: кароль Ягойла са ўсімі моцамі каруны Польскае, а князь вялікі Вітальт са ўсімі сіламі літоўскімі, рускімі і з многімі татары ардынскімі. А містр прускі так-жа з моцамі сваімі і сa ўсею Рэчаю Нямецкаю. І калі ўжо ўсе войскі з обу старой былі пагатове, тагды кароль Ягойла і князь вялікі Вітальт цягнулі ку бітве ўсё ляснымі а злымі дарогамі, а поля роўнага а шырокага не маглі меці, гдзе-бы ся мелі ку бітве застанавіці, ніжлі толька былі полі роўныя, а вялікія пад местам нямецкім пад Дуброўным. І бачылі то немцы, іж ляхове і Літва з так вялікімі войскі не маглі нігдзе індзе выцягнуці, толька пад тыя полі, і для таго капалі ямы і прыкрывалі зямлёю, іж-бы ў ніх коні і людзі падалі, — і калі ўжо кароль Ягойла і вялікі князь Вітальт з войскі перацягнулі оныя лясы і прышлі ўжо на тыя Дуброўскія полі. Тагды гэтман быў найвысшы ва войску Ягойлавым пан Сокал Чэх, а дворчы гэтман быў пан Спытак Спытковіч; а ў Вітальтаве войску старшы гэтман быў князь Іван Жэдавід, брат Ягайлаў і Вітальтаў, а дворны гэтман пан Ян Гаштольт. І как пачалі оныя вышэй пісаныя гэтмановае людзі шыкаваці, а а(б) тых ямах нічога ня ведалі, што па ніх немцы пакапалі, а так шыкуючы войска найвысшыя гэтманове — князь Іван Жэдывід <ref>Так у кроніцы.</ref> а пан Сокал — у ямы паўпадалі і ногі сабе паламалі і вельмі абразіліся, з чагож і памерлі. І ня толька адны гэтманове, але і многім людзям ад тых ям шкода вялікая ся стала, І відзячы то кароль Ягойла і князь вялікі Вітальт, іж гэтманове іх найвысшыя ў прыгоду папалі, і на тых месцах зася двох гэтманаў кароль абраў і паручыў пана Спытка, а пана Яна Гаштольта на Сокалава месца, а Вітальт устанавіў Я на Гаштольта, — абралі і казалі войска шыкаваці і гуфы <ref>Гуфы — палкі.</ref> ку бітве станавіці, а оных ям здрадлівых вараваці <ref>Вараваці — пільнаваць, вартаваць.</ref>. А затым тыя гэтманове, войска сшыхаваўшы, пацягнулі ку бітве, а немцы такжа відзячы то, пачаліся з німі патыкаці. І пачалася бітва з параньня межы немцы і войскі літоўскімі, і многае множаства з обу старой войска літоўскага і нямецкага пала. Патом відзячы князь вялікі Вітальт, што войска яго сільна многу пабіта, а ляхове ім жаднае помачы ўчыніць не хацяць, і князь вялікі Вітальт прыбег да брата сваяго караля Ягойла, а он мшы слухаець. А он рэк так: „Ты мшы слухаеш, а князь і Панове брацьця мае мала ня ўсе пабіты ляжаць, а твае людзі жаднае помачы ім учыніці не хацяць“. А он яму паведзіў: „Мілы браце! жадным абычаем іначай учыніці не магу, толька мушу даслухаці мшы“. І казаў гуфу сваяму каморнаму па ратунак пацягнуці, каторыжа гуф войску літоўскаму помач пацягнуўшы і пашоў з войскі літоўскімі і немец на галаву паразіў, і самога містра і ўсіх кунтараў яго да сьмерці пабілі і бясчысьленае множаства немцаў паймалі і пабілі. А іныя войскі ляцкія нічога ім не памагалі, толька на то сматрэлі. А затым усіх іх паразіўшы і многія гарады і землі іх пабраўшы, а астатак на канец выпленіўшы і выпаліўшы і пусту землю ўчыніўшы і з вялікаю чэсьцю і з нявымоўным звыцяжствам і на ўвесь сьвет знамянітую славу асягнуўшы, зася да сваіх земль даехалі. І палавіцу харугвей нямецкіх і борады — містраву і ўсіх кунтараў яго з мертвых адабраўшы — і палавіцу ўзялі да Польскі, а палавіцу да Літвы, гдзе-ж тыя борады і харугвы іх у замку кракаўскім у цэркві сьвятога Станіслава, а ў Вільні такжа ў сьвятога Станіслава завешаны суць»<ref>Полное собраніе Русских летописей, т. XVII. Западнорусскія летописи. С.-П. 1907 г. Правапіс цяперашні.</ref>. У польскага гісторыка Длугоша (1415—1480) бітва пад Грунвальдам апісана больш шырока й дакладна. Длугош шмат чаго мог чуць сам ад навочных сьведак гэтага пабоішча, бо жыў ён яшчэ ў тыя часы, калі памйць аб гэтай вайне была жывым апавяданьнем у вуснах яго сучасьнікаў. Апрача таго, Длугош меў магчымасьць карыстаць з усіх тагочасных пісаных крыніц. Ён меў пад рукою ня толькі даўнейшыя рочнікі (запісы па гадох, летапісі) і кронікі польскія, беларускія, нямецкія, але, як сам кажа, — «вышукаў і выведаў усё, што па касьцёлах, па складах літаратуры ў розных мясцох было параскідана». Кажуць, што ніхто ва ўсёй сярэднявечнай Эўропе ня мог параўнацца з ім у справе дакладнейшага зьбіраньня гістарычных крыніц. Адгэтуль відаць, што гістарычныя ведамасьці Длугоша павінны мець вялікую вартасьць. На жаль, чалавек ён быў старонны (тэндэнцыйны). Ён часам ''наўмысьля'' не казаў праўды і сьвядома абмінаў здарэньні, няспрыяючыя яго польскаму патрыатызму, і нават пазваляў сабе перайначваць ды перакручваць некаторыя гістарычныя выпадкі. Прыкладам кажучы, Длугош добра ведаў, што на Літве ў Жмудзі яшчэ задоўга да 1386 году (год шлюбу Ягайлы 3 Ядвігай і першай асабовай вуніі Літвы-Беларусі з Польшчай) было пашырана хрысьціянства ўсходня-грэцкага вызнаньня. Таксама ён добра ведаў, што Альгерд (Аляксандр) і другія літоўскія (беларускія) князі былі хрысьціяне, але грэцкага вызнаньня, што не падабалася яму, як гарачаму каталіку. З гэтай прычыны ён маўчьшь і нічога ня піша аб гэтым у сваёй гісторыі-кроніцы, дзеля таге, каб уся заслуга насаджэньня веры хрысьціянскай на Жмудзі пайшла на карысьць польскага р.-каталіцкага касьцёлу і Польшчы. Будучы вялікім патрыётам, Длугош літаратурна змагаўся з немцамі-крыжакамі за права Польшчы лічыцца першым апосталам схізматычнай, а значыць ''паганскай'', Літвы. Дзеля гэтага ён удаваў Ягайлу за чалавека дзікага, выхаванага ў ''схізматычным'' паганстве, хоць ведаў, што гэта няпраўда. Пераход Ягайлы з грэцкага вызнаньня ў рымскае — з праваслаўя ў каталіцтва — Длугош перадае ў такіх хітрых словах: «Быў ён сын Альгерда, князя літоўскага, а прозьвішча Ягела, ад маткі Марыі, дачкі князя цьверскага, каторы быў вызнаўцам грэцкага касьцёлу… З ласкі і міласэрдзя Бога, каторы яго ў лік прававерных хрысьціян дапусьціць спадобіў, пралатамі і панамі польскімі з цемнаты паганскай да сьвету веры навернуты, прыняў хрэст і адтрымаў імя Уладыслаў»… Мы бачым, што хрысьціянства Ягайлы адсунута аж да цьверскага князя-схізматыка, а далей сьмела гаворыцца, што «Ягайла з цемнаты паганскай да сьвету веры навернуты», бо жыў ён на Літве і быў князем Літоўскім, а Літва ў прадстаўленьні эўрапэйцаў была паганская, — у гэтым запэўнілі Эўропу немцы-крыжакі, каб апраўдаць свой «націск на ўсход». Длугош толькі карыстае з гэтага гістарычнага падашуканства. Так асьвятляць справу дзеля сваіх патрыатычна-польскіх мэт Длугош навучыўся ад крыжацкіх кронікараў. Крыжакі сьвядома ўдавалі перад Эўропай усю гістарычную Літву за паганскую дзеля таго, каб свае захватніцкія імкненьні на ўсход апраўдаць пашырэньнем хрысьціянства сярод «паганых літвінаў». Гэтым тлумачыцца й вядомая камэдыя з князем Гедамінам, учыненая крыжакамі. Гедамін з айца-маткі быў хрысьціянін грэцкага вызнаньня, на імя Гегемонік, і яму сапраўды ня трэ было хрысьціцца. Гутарка магла быць хіба аб пераходзе з праваслаўя ў каталіцтва па цяперашняй гэрміналёгіі, але крыжакі перасалілі, выставіўшы яго перад папам паганінам. Зразумела, што гэта крэпка абурыла Гедаміна, але крыжакі і яго поўны ўласнай павагі адказ папе пастараліся апаганіць, дадаўшы туды чорта, каб паказаць, што раз чалавек клянецца чортам, то ў Бога ня верыць. Пішуць, нібыта Гедамін адказаў папскім паслом гэткімі грубымі словамі: «Калі я казаў, што хачу хрысьціцца, то няхай мяне сам чорт хіба хрысьціць». Такі адказ патрэбен быў не Гедаміну, а крыжаком, каб апраўдацца ў сваім падашуканстве. Ня гледзячы на зазначаныя хібы ў Длугоша, як староннага кронікара, яго гістарычныя ведамасьці маюць вялікую вартасьць. Яны заслугуюць увагі, як збоку свае надворнай дакладнасьці, так і жывасьцю ў апісаньні. З кронікі Быхаўца відаць, што патрэбнай на вайне згоды ў злучаным беларуска-польскім войску ня было, і хоць у Длугоша нельга шукаць справядлівага асьвятленьня справы, але надворны бок бітвы пад Грунвальдам апісаны ў яго жыва, вобразна й цікава. Сам Длугош пісаў па-латыні. Яго апісаньне Грунвальдзкай бітвы падаецца тут у перакладзе з польскай мовы. Пераклад зроблен па скарочанаму тэксту з «Гісторыі Польскае Літаратуры» Я.Хжаноўскага. «'''Бітва пад Грунвальдам'''. У аўторак, у дзень Разасланьня апосталаў, 15-га ліпня, кароль Уладыслаў пастанавіў выслухаць перад сьветам сьвятую імшу, але з прычыны вялікага й гвалтоўнага ветру нельга было так скора, як наказана было, паставіць і разгарнуць намёт (шацёр), у каторым звычайна адбывалася набажэнства, бо як толькі прабавалі паставіць намёт, то вецер зараз-жа зрываў разгорнутыя палотны. Скора й дзень настаў, а вецер пачаў падымацца яшчэ больш. І калі ўжо нельга было, з прычыны бязупыннай завеі, устанавіць каралеўскай капліцы, то кароль, паслухаўшы рады вялікага князя Александра (Вітаўта), рушыў абозам і, прайшоўшы двухмілёвую адлегласьць, адкуль ужо відаць былі палаючыя навокала сялібы ворага, стаў на палёх вёскі Руды й Грунвальда, што мелі ўславіцца наступнай у той дзень бітвай, ды паміж гаямі і зарасьнікамі, каторыя з усіх бакоў тое месца закрывалі, сказаў разгарнуць намёты, а каралеўскую капліцу паставіць на высокім узгорку, над возерам Любнам, каб тымчасам, покі войска разьмяшчацца будзе па сваіх мясцох, мог выслухаць набажэнства. Ужо прускі містр Ульрык Юнгінгрн падышоў да вёскі Грунвальду, каторую меў упамятніць сваім паражэньнем, і стаў паблізку з сваім войскам, але перадавая каралеўская старожа яшчэ не заўважыла яго. Толькі ўстанавілі абозную капліцу, калі кароль ішоў на набажэнства, прыбег Ганак, шляхціц холмскай зямлі, гэрбу Астоя, з паведамленьнем, што бачыў ворага ўжо за некалькі крокаў ад абозу. Калі кароль запытаў, як вялікае яго войска, то Ганак адказаў, што ён бачыў адну толькі харугву і зараз-жа пасьпяшыў данесьці аб гэтым. Ледзьве скончыў ён гаварыць, як прыбег Дэрслаў Уластоўскі, шляхціц гэрбу Окша, і сказаў, што бачыў падыходзячыя харугві непрыяцеля. Яшчэ й тай ня скончыў гаварыць, як прыбег трэці, а за ім чацьвёрты, пяты, шосты, і ўсе згодна паўтаралі, што непрыяцель стаіць ужо пад абозам у гатоўнасьці да бою. Але кароль Уладыслаў ня смуціўся ад гэтага раптоўнага і неспадзеванага надыходу ворага і за найважнейшую спразу палічьіў тое, каб спачатку аддаць павіннасьць Богу, перад тым, як прыступіць да вайны. І зараз-жа, прыйшоўшы да абознай капліцы, выслухаў з вялікай набожнасьцю дзьве імшы, просячы ў Бога помачы; з большаю, як звычайна, гарачнасьцю духа маліўся, і ніякія просьбы і закляцьці не маглі адарваць караля ад набажэнства, покі не даслухаў яго да канца… Нарэшце кароль скончыў маліцца і, прыадзеўшы зброю, багатай з галавы да ног акрыў сябе броняй. І хоць рыцарства, ушыкіованае ў стройныя гуфы, выступіла да бою, а вораг з другога боку стаяў у гатоўнасьці і з аружжам у руках, так што абодва войска ледзьве на налёт стралы аддалены был і ад сябе і навет адбываліся ўжо паасобныя стычкі, але ўсё чакалі, покі сам кароль падасьць знак да бою. Потым кароль Уладыслаў, сеўшы ў поўнай зброі на каня, а каралеўскія азнакі адлажыўшы ў бок, выехаў, каб азірнуць ворага, на адкрытае ўзгор’е ды стаў на горцы паміж двома шырока раскінутымі гаямі, адкуль добра відаць было варожае войска. Наглядзеўшыся на варожыя вайсковыя сілы, кароль зьехаў на раўніну і шмат каго з таварышоў сваіх прыбраў рыцарскімі паясамі. Каб падаць людзям сваім сэрца мяккага, але стойкага, заахвочываў усіх прамоваю, а сам, седзячьі ў поўным, як быў, убраньні на кані, яшчэ раз паспавядаўся. Калі пратрубілі баявы покліч, то ўсё каралеўскае войска засьпявала родную песьню. ''Бога-радзіцу''<ref>Бога-радзіца — старасьвецкая польская рэлігійна-ваяцкая песьня.</ref>, а потым з паднятымі пікамі пабегла да бітвы. У тую мінуту абодва войскі з моцным, як звычайна перад боем, крыкам зышліся ў лагчыне, каторая іх разьдзяляла. Крыжакі, двойчы ўдарыўшы з гармат, дарэмна памагаліся моцным націскам зламаць і зьмяшаць рады сваіх супраціўнікаў, хоць войска іх з мацнейшым крыкам і з вышэйшага ўзгорку рынулася да бою. Было ў месцы сустрэчы шэсьць высокіх дубоў, на каторыя паўзлазіла Шмат людзей і каралеўскіх і крыжацкіх, каб азіраць зьверху першую стычку і ўпраўнасьць войска. Пры стыканьні войска ўзьняўся такі страшны крык і грукат ад удараў пік, ад хрусьценьня броні і лязгу мячоў, што чуваць было за некалькі міль. Муж напіраў на мужа, крышылася з трэскам аружжа, пападалі ў твар узаемна пушчаныя стрэлы. У гэтай сумяціцы й фукаце трудна было адрозьніць храбрэйшых ад трусьлівых, бо ўсе былі зьмешаны ў адзін вір натоўпу. І ўсе стаялі цьвёрда, ніхто не саступаў з месца, пока звалены з каня або забіты не аслабаняў свайго поля пераможцу. А калі паламаліся пікі, то рады войска і аружжа пераблуталіся, і толькі тапары і нажы, насаджаныя на дрэўкі, стукаючыся рабілі праразьлівы лоскат, як молаты ў кузьнях. Коньнікі, сьціснутыя ў натоўпе, секліся толькі шаблямі, і тады ўжо адна толькі сіла, адна асабістая здольнасьць брала перавагу… У той час, калі адбывалася з заўзятасьцю з абодвух бакоў бітва, Уладыслаў кароль польскі стаяў поблізку, пазіраючы за слаўным дзелам сваіх рьцараў, і, узлажыўшы ўсю надзею на Бога, спакойна чакаў разгрому ворага, каторага бачыў ужо ў шмат і мясцох зломанага і ўцякаючага. Тымчасам выступіла да бою шаснаццаць варожых палкоў (гуфцаў) пад столькімі-ж харугвамі — сьвежых, нечапаных, каторыя ня былі яшчэ ў бітве; і часьць іх, пазярнуушыся ў той бок, дзе стаяў кароль польскі з прыбочнай (каралеўскай) вартаю, панеслася з настаўленымі рагацінамі, як-бы проста на караля. Загарэўся кароль Уладыслаў гарачым жаданьнем бою, і сьціскаючы каня шпорамі, хацеў кінуцца ў найгусьцейшыя рады ворага, так што прыбочная дружына ледзьве ўстрымала яго ад гэтага парыву. Калі адзін з дружыны, чэх Залава, ухваціў каралеўскага каня за вобруць, каб спыніць яго, то кароль з нецярплівасьці легка выцяў яго канцом свае рагаціны (пікі), крыкнуўшы, каб пусьціў і не замінаў яму рушыць да бою. І толькі тагды, як усе рыцары прыбочнай варты сказалі, што яны пойдуць на ўсё а гэтага не дапусьцяць, то кароль згадзіўся на іх упрашаньне і пазволіў устрымаць сябе. У гэтую часіну падбег рыцар з прускага боку немец, на прозьвішча Дыпольд Кікерыц, залатым поясам падпіразаны, у белай падбітай кеццы нямецкага крою, якая ў нас завецца юпкаю, або копткай, увесь укрыты зброяй. Па знаку відаць было, што гэта быў таварыш большай прускай харугвы, прыналежнай да тых шаснаццаці, што вышэй упаміналіся. Разагнаўшыся на буланым кані, ён дабег аж да таго месца, дзе стаяў кароль, і, выхваціўшы рагаціну<ref>Рагаціна — па-старабеларуску: суліца.</ref>, стаў меціцца проста ў караля на ваччу ўсяго варожжага войска. Калі-ж кароль Уладыслаў, падняўшы так сама рагаціну, чакаў сустрэчы з ім, то каралеўскі пісар Зьбігнеў з Алесьніц бадай што бязбронны, бо ў руцэ меў адну толькі напаўзломаную піку, папярэдзіў удар караля і, пацэліўшы ў бок таму немцу, зваліў яго з каня. Немец упаў перапалоханы на зямлю, а кароль выцяў яго дрыжачага ад страху рагацінай у лоб, каторы раскрыўся, як апаў шлем, ды пакінуў жывога, але рыцары, што стаялі на варце пры каралі, забілі яго на месцы, а пешыя салдаты садралі з яго адзежу і зброю. Крыжацкае войска, што складалася з шаснаццаці вышэй памянёных харугвей, спасьцярогшы, што той рыцар лёг трупам, зараз-жа начало адыходзіцца на покліч аднаго крыжака, правадыра харугвы, каторы, седзячы на белым кані, пікаю падаваў знак да адступленьня ды гукаў панямецку: „''гэрум, гэрум''“. Потым, зьвярнуўшыся, рушыў направа, дзе стаяла вялікая каралеўская харугва разам з другімі польскімі харугвамі, ужо пасьля паражэньня непрыяцеля. Адны з каралеўскіх рыцараў, угледзіўшы тыя шаснаццаць харугв, пазналі ў іх непрыяцеля, як і сапраўды было, а другія прынялі іх за літоўскае войска з тае прычыны, што ў яго былі лёгкія кідальныя рагаціны, так званыя ''суліцы'', каторых і ў крыжацкім войску было вельмі многа. Дзеля гэтага яны не адразу кінуліся на крыжакаў, бо спрачаліся паміж сабою і доўга былі ў няпэўнасьці. У канцы, зразумеўшы абмылку і ўжо не сумняваючыся, што гэта быў непрыяцель, сілаю ў некалькі харугваў кінуліся на крыжакоў тых шаснаццаці харугваў, да якіх тымчасам прылучылася яшчэ некалькі, і ўчынілі з імі крывавую бітву. І хоць крыжакі праз нейкі час выдзержалі націск, але ўканцы, аднак, акружаныя з усіх бакоў пераважным лікам каралеўскага войска, былі разьбіты на галаву. Бадай што ўсё рыцарства, што было пад тымі шаснаццацьма харугвамі, палегла на пол і трупамі або папалася ў палон. Пасьля гэтага зьнішчэньня й разьбіцьця ўсяе непрыяцельскай сілы, кал і вялікі містр прускі Ульрык, камтурове, усе рыцары й выдатнейшыя ў прускім войску Панове пагінулі, рэшта непрыяцеля стала разьбягацца, а раз паказаўшы тыл, не перастала ўцякаць у непарадку. Уладыслаў, кароль польскі, няскора, праўда, але адзяржаў, аднак, поўную пабеду над містрам і крыжакамі, хоць перамога гэта аплачана была цяжкім трудом і турботамі. Непрыяцельскія абозы, поўныя ўсялякага дабра і запасаў, вазы і ўвесь вайсковы панарад містра і прускага рыцарства папалі ў рукі польскага салдата і был і паразьбіраны. У крыжацкім абозе знайдзена было некалькі вазоў, напіцованых аднымі толькі дыбамі і кайданамі. Гэта крыжакі, упэўненыя ў сваей пабедзе і занятыя больш будучым трыўмфам, як бітвай, прыгатавалі іх на тое, каб закаваць потым палонных палякаў. Былі яшчэ вазы з смольнай лучынай, аблітай лоем і смалою, з кісьценямі, вышмараванымі таксама смалою і тлустасьцю, якімі рыхтаваліся крыжакі гнаць перад сабою разьбітых і уцякаючых палякоў. Зараньне цешыліся яны пабедай, горда ўпэўненыя ў сабе і забыўшы, што пабеда — у руцэ самога Бога! У гэтай бітве лягло 50.000 непрыяцеля, а 40.000 было ўзята ў палон». Так апісуе Длугош Грунвальдзкую бітву, асьвятляючы падзеі толькі з польскага боку. З кронікі Быхаўца відаць, што ўвесь цяжар першай стычкі з крыжакамі лёг на плечы беларускага войска, тымчасам Длугош аб гэтым не гаворыць нічога і, каб ня тое непаразуменьне ў польскім войску, калі беларусінскія (літоўскія) палкі былі прыняты за нямецкія, то можна падумаць, што беларускага войска на вайне зусім ня было і што вайна вялася аднымі польскімі сіламі. Аб беларусінах, аб іх вярхоўным правадыру і вялікім князі Вітаўце, кіраваўшым бітвай, не ўпамінаецца саўсім. Толькі адно здарэньне, калі Вітаўт параіў Ягайле перанясьці імшу ў другое месца, прымусіла Длугоша прызнацца, што на вайне быў і Вітаўт, вялікі князь, гаспадар беларусінскі… Длугошу вельмі хацелася, каб уся слава пабеды над крыжакамі, што зьмяніла далейшы гістарычны лёс усяе Заходняй Эўропы, прышлася на долю аднае толькі Польшчы. Гэтак заўсёды пішацца гісторыя аб тых, хто ня ўмее шанавацца і бараніць свайго дастаяньня… У Длугоша, паміж іншым, знаходзім мы цікавае апісаньне жыцьця, звычаяў і забабонаў караля Ўладыслава-Ягайлы. Калі прыняць пад увагу, што Ягайла (Якуб) быў князь беларусінскі, і яго жыцьцё, звычаі і забабоны маглі злажыцца толькі ў абставінах беларускага жыцьця, то гэтае апісаньне становіць для нас прадмет надзвычайнай цікавасьці, як характарысьціка беларусіна з вышэйшага стану канца XIV-га і пачатку XV-га сталецьця. Паміж іншым, з гістарычных падань ведама, што Ягайла і стаўшы польскім каралём гаварыў толькі па-беларуску, жонкі свае Ядвігі ня любіў, як полькі, і, будучы ў Польшчы на пасадзе караля, пастаянна нудзіўся па роднай старонцы. Гэтая асаблівасьць надае яшчэ большай цікавасьці да яго біяграфіі, хоць-бы і ў тым асьвятленьні, якое дае ёй Длугош. Жыцьцяпіс Ягайлы па Длугошу мы прыводзім тут у скарачэньні, як падаецца ён у вышэйпамененай «Гісторыі Польскай Літаратуры» Хжаноўскага. «'''Жыцьце, звычаі і забабоны Уладыслава-Ягайлы'''. Быў ён сын Альгерда, князя Літоўскага, ад маткі Марыі (?)<ref>Ульяны?</ref>, дачкі князя цьверскага, каторы быў вызнаўцам грэцкага касьцёлу… З ласкі й міласэрдзьдзя Бога, каторы яго ў лік прававерных хрысьціян дапусьціць спадобіў, пралатамі й панамі польскімі з цемнаты паганскай да сьвету веры навернуты, прыняў хрэст і адтрымаў імя Уладыслаў. Па сьвятым хросьце злучыўся шлюбам малажонскім з Ядвігаю, каралеваю вугорскаю й польскаю, дачкою Людвіка, караля вугорскага, а па яе сьмерці меў яшчэ тры жонкі — Ганну, Альзьбету й Зофію, але з ніводнаю ня жыў у шчырай і праўдзівай малажонскай міласьці. Росту ён быў мернага, твар меў сьцягнуты, худы, к барадзе крыху звужаны. Галава была малая, прадаўгаватая, бадай што ўся лысая…; вочы чорныя і малыя, неспакойнага пагляду, заўсёды бегаючыя і вушы завялікія, голас грубы, мова борздая, стан зграбны, але шчуплы, шыя доўгая. На турботы, холад, буры й мяцеліцы вельмі быў церпялівы. Спаць і песьціцца ў пасьцелі любіў аж да поўдню, дзеля чаго рэдка калі ў звычайны час слухаў сьвятую імшу. У вайсковых справах быў нядбалы і цяжкі, і ўсе вайсковыя клопаты ўскладаў на правадыроў і заступнікаў. У лазьню звычайна хадзіў кожныя што тры дні, а часам і часьцей. Да разьліваньня чалавечай крыві адносіўся з такою неахвотай, што часта, найбольшым нават злачынцам, адпускаў кару. Для падданых і пабеджаных быў вельмі ласкавы й шчодры толькі тым, хто правініўся перад ім на паляваньні ці іншых гулянках, ня мог ніколі дараваць. У людзях умеў спасьцерагаць (бачыць і цаніць) цноты і ня зайздрасьцю, а прыхільнасьцю мерыў учынкі людзей, а заслугі свайго рыцарства, кожную пахвальную справу — ці то на вайне ці то ў спакойны час зробленую — багата і шчодра нагаражаў. За невялікія ўчынкі рабіў людзей храбрымі, храбрых — багатырамі, гатовымі да найбольшага чыну і самаахвярнасьці. Неразважнаю шчодрасьцю й неашчаднасьцю прыносіў больш ушчэрбку краю, як іншыя хцівасьцю і збыткамі. Паляваньне так моцна любіў, што пакідаў у занядбаньні дзяржаўныя справы, чым выклікаў на сябе справядлівыя нараканьні. Любіў пазіраць, як гуталіся на гойданцы. Што тыдня, у пятніцу, з вялікай вытрыманасьцю пасьціў, астаючыся на адным хлебе і вадзе. Заўсёды цьвярозы, ні віна, ні піва ня піў. Яблык і іх запаху не цярпеў, затое ўкрадкам еў смачныя й салодкія грушкі. Да спаўненьня хрысьціянскіх абрадаў і абавязкаў пабуджаўся частымі перасьцярогамі каралевы Ядвігі, а на Вялікдзень, Сёмуху, на Ўнебаўзяцьце Божае Маткі і на Коляды прычашчаўся (прыступаў да сакрамэнтаў пакуты і аўтару), але па сьмерці каралевы, агранічыў гэты звычай аднымі Колядамі і Вялікаднем. Кожны год, у вялікую пятніцу, абмываў ногі дванаццацём убогім у сваім пакоі ў бытнасьці некалькіх толькі сакратароў, а потым кожнаму ўбогаму даваў па 12 грошай, а гэтак сама сукно й палатно на прыадзевак… Пасты, вігільлі і іншыя набажэнствы з такою пільнасьцю выпаўняў, што больш пабед малітвамі сваімі ў Бога выпрасіў, як здабыў іх збройнай сілай… Шчыры і прастадушны^ ён ня меў у сабе ніякага абману… Надворных азнак і дарагіх шат ня любіў; звычайна хадзіў у бараньнім кажусе, накрытым сукном; рэдка прыбіраўся ў лепшую вопратку, — напрыклад, у плашч з чорнага аксаміту без аздоб і парчсы, і то толькі на большыя ўрачыстасьці. У іншыя дні насіў адзежу простую, жаўтаватага колеру; саболі, кун і лісаў ці іншых мяккіх і дарагіх хутраў ня любіу, усё жыцьцё ўжываў толькі звычайных баранкаў, навет у найхаладнейіііую зімовую пару… Меў некаторыя забабонныя звычаі: вырываў з барады валасы і, паўплятаўшы іх паміж пальцаў, мыў вадою рукі; заўсёды, перад тым як выйсьці з дому, тройчы круціўся навокала, ламаў на тры часткі саломку ды кідаў на землю. Рабіць гэта навучыла яго маці, грэцкага вызнаньня, але нашто і дзеля чаго, то ён нікому ў жыцьці ніколі не казаў, і нялёгка гэта адгадаць. Кажуць, што часта паўтараў, як прыказку, такі сказ: „Слоўка вылятае з вуснаў птушкаю, але кал і скажаш яго не да рэчы ды захочаш забраць назад, то вернецца яно валом“. Так сама меў яшчэ звычай напамінаць жартам рыцарам, каб на вайне ніколі не станавіліся на перадзе ці ў апошнім радзе, але каб і не хаваліся ў сярэдзіну…» Апісаньне бітвы пад Грунвальдам знаходзім яшчэ ў другога старасьвецкага польскага гісторыка Марціна Бельскага (1495—1575) у яго працы «Кроніка сьвету». Прыводзім тут гэтае апісаньне з «Псторыі Польскай Літаратуры» К.Вайніцкага ў перакладзе з польскай мовы. «'''Бітва пад Грунвальдам 1410 г.''' На радзе кунтараў з містрам усе заклікалі на вайну, апрача вэнданскага кунтара, каторы раіў пайсьці на згоду, кажучы, што вайна — справа няпэўная, супакой — заўсёды лепей. Супраць яго выступіў Вэрнэрус Тэтынгер, кунтар эльбескі, каторы сказаў: „Мог-бы ты застацца дома і хворую брацьцю ў шпіталі даглядаць“. А яму вэндэнскі адказаў: „Калі я гэта кажу, то пабожаму кажу. Бог не патрабуе людзкой крыві. А ты глядзі, каб ня быў сьмялейшы губою, як рукою!“ У гэтай сварцы стараўся іх пагадзіць вугорскі пасол, радзячы так сама пайсьці на згоду, але яму з дакорам адказаў прускі містр Ульрык, мовячы: „Ты гаворыш, як зацікаўлены: усё роўна, як паляк“. А тым часам кароль з войскам перайшоў на другое мейсца. Каб дасьведчыцца, што рыцарства гатова ўжо да бою, ён загадаў паведаміць яго, што вораг блізка. Так сама разлажыўся кароль і над рэчкаю Вэкраю. А там Літва і Русь з татарамі гвалтавалі паганскім звычаем убогі народ. З гэтай прычыны польскае рыцарства, прыехаўшы да караля ў намёт, стала дакараць яго, што дапушчае Літве з татарамі чыніць зьдзекі над хрысьціянскім людам і грабіць касьцёлы, пагражаючы разьехацца проч, калі гэта рабіцца будзе болей. Кароль зараз-жа загадаў вызваліць тых людзей, што пазабіраны былі татарамі, а Літве і Pyсі, што грабілі касьцёлы, Вітаўт загадаў вярнуць награбленае, і ўсе прымушаны былі зрабіць гэта. Адтуль пайшоў кароль далей, а ўвайшоўшы ў землю ворага, расставіў войска сваё на полі, дзе потым была бітва. А там, узяўшы ў руку каралеўскую харугву, на каторай быў белы арол у кароне з распасьцёртымі крыльлямі, набожна, з плачам і ўздыханьнем, пачаў гаварыць так: „О, усемагучы Божа! Перад табою нічога няма таемнага, ты ведаеш ня толькі ўчынкі, але й думкі людзей. Цябе сёньня клічу я ў сьведкі на тое, што да гэтай вайны не падаў я ніякай прычыны і не хацеў яе, а калі цяпер раблю гэта, то з прымусу раблю, бо непрыяцель мой гвалтам мяне да гэтага вядзе, пабіўшы і паграбіўшы так многа нявінных, дачэсна падданых мне Табою людзей і сталачыўшы мячом і агнём мае воласьці. Спадобі ныне рассудзіць і паказаць, хто з нас мае большую справядлівасьць, калі не магло стацца іначай! А што я чыню справядліва, то ў знак гэтага паднімаю ва імя Тваё вось гэтую харугву проці свайго непрыяцеля. Няхай паможа мне Бог і усе сьвятыя! Амінь“. Заплакалі усе з каралём — і Вітальт і князі мазавецкія — ды, абцёршы сьлёзы, пачалі сьпяватъ ''Бога-радзіцу'' і сьпявалі аж да Лютабургу, дзе паміж двума вазёрамі супыніліся на першы начлег у зямлі непрыяцеля. Тамжа справа ўсяго войска даручана была Жындрану Маскоўскаму, кракаўскаму мечніку, гэрбу Сонца. Хоць быў ён невялікага росту, але ў вайсковых справах чалавек дасьціпны і практычны. Да яго был і прыстаўлены ваяводамі:. Вітульт (Вітаўт), Крыстын Астроўскі, кашталян Кракоўскі Ян з Тарнова Кракаўскі, Судзівой Астрагор Пазнанскі, Мікалай Міхалоўскі з Сандаміру, Мікалай Труба, пробачш сьв. Флёрыяна з Клепара, падканцлер, Зьбігнеў з Брэзьзя, маршалак, і Петра Шафранец, кракаўскі падкаморы. Былі такжа два праваднічыя, каторыя вялі войска, як добра ведаўшыя дарогу, бо родам былі з Прусаў. І разьмеркаваўшы так справу, згодна з патрэбай, прыйшлі да варожага мястэчка Лютабургу, каторае было ўжо спалена нашымі, і падышлі да Курэцніка, каторае стаяла над возерам Рубікавым, непадалёку ад рэчкі Шумы. У тым месцы дзе нашы захапілі пяцьдзесят канёў, як іх паілі ў рэчцы, разьбілі свае намёты (шатры) і зараз-жа ўгледзілі поблізку непрыяцельскіх людзей (бо містр прускі стаяў тут-жа за рэчкай). Дзеля гэтага кароль загадаў, каб ніхто з войска не выяжджаў на фуражаваньне і каб ніхто ня трубіў, а каб чакалі, покі ня дасьць загаду трубіць. Гэтак сама абвешчана было, каб на першы гук трубы каралеўскага трубача прыбіраліся ўсе ў зброю, каб на другі сыгнал -сядлалі коні, на трэці — каб выступалі з-а маршалкам, каторы йшоў пад меншай, або каралеўскай, харугвай; каб не гаманілі і каб чуткімі і асьцярожнымі былі. Хоць крыжакі захапілі былі другі бераг рэчкі, дзе панатыкалі ражноў і панабівалі паль у рэчцы, каб перагарадзіць нашым пераправу, але кароль рушыў з таго месца і пайшоў да Дзялдова, куды прыехаў да яго пасол цэсара Зыгмунта, Фрыч з Рэпліна Сьлежак, з паведамленьнем, што Зыгмунт абвяшчае польскаму каралю вайну дзеля прусакоў, але асабіста пашаптаў каралю на вуха, што гэта гавораць у ім сорак тысяч чырванцоў, якія яму паслалі. Пасол той так сама казаў, каб палякі былі пэўны ў сабе, бо войска іх шмат большае за прускае. Пасла адправілі з такімі словамі ад караля: каб яму дапамагаў Бог так, як ён цяпер плаціць мне за мае дабрадзейства. Той-жа Фрыч, вярнуўшыся, казаў крыжаком, што палякі гатовы ўжо сустрэцца з імі, бо крыжакі думалі, што палякі адступаюць, калі тыя адышліся назад, каб перайсьці рэчку гдзе небудзь у іншым месцы. А калі даведаўся аб гэтым прускі містр, то, каб не дапусьціць больш нішчыць свае землі, рушыў на Браціяны, дзе загадаў як найхутчэй пабудаваць цераз рэчку дванаццаць мастоў, па каторых пераправіў сваё войска на каралеўскі бок. Тады кароль пайшоў з Дзялдова к Дуброўне, дзе й залёг перад вечарам. Калі некаторыя з нашых пад’ехалі да гораду (места было даволі моцнае, бо і муры былі крэпкія і возера акаляла яго так, што толькі з аднаго боку быў да яго прыступ), то крыжакі вылезьлі на іх з гораду і біліся з нашымі доўга. Там іх многа палегла, а рэшта ўцякла. Увязаўшыся за імі, нашы гналі іх аж да гораду, а тыя, папрастаўляўшы борзьдзенька драбінкі да мураў, дзьвярэй не адчынялі, покі з вялікім трудом не ўзялі нашы гораду, хоць шмат нашых перабіта было стральбою і каменьнем. Забраўшы і спаліўшы Дуброўну, дзе вялікі здабытак знайшлі і шмат палонных узялі, каторых папушчалі, апрача крыжакоў, каторых на замену пакінулі, — на трэці дзень, 15 ліпня, нашы рушылі адтуль і, прайшоўшы дзьве мілі, застанавіліся каля Грунвальду ў зарасьніку з прычыны вялікага ветру. Уночы вецер быў такі вялікі, што ў прускім войску параскідала намёты, а назаўтра вецер стаў яшчэ большы. Там-жа, пад Грунвальдам, загадаў кароль паставіць сабе намёт і слухаў імшу, а тымчасам пасланцы ўсё йшлі ды йшлі адзін за другім з паведамленьнем, што вораг блізка. Кароль не зважаў на гэга і не лякаўся; ён чакаў, покі скончыцца імша. Тымчасам крыжакі баяліся засады з зарасьніку і не адважваліся блізка падступаць. І было гэта з боскае волі, бо нашы ня был і яшчэ добра падгатаваны. Вітульт шыкаваў тады сваіх людзей — Літву, татар і русакоў, а Жындран Маскоўскі, мечнік кракоўскі, — войска польскае. У польскім войску была 51 харугва, а у літоўскім 40. Першаю харугваю ў польскім войску была харугва кракаўскай зямлі, каторую нёс Марцін Врацімскі, гэрбу Паўкозьзя, а на чале стаялі такія слаўныя мужы: Завіша Чорны Салімчук, Дамарат з Кабылян Грымальчук, Скарбак з Тары Габданк, Павал з Біскупіц Несёбя, Ян Варшаўскі Налыч, Станіслцў з Харбіновіч Сулімчук, Якса з Тарговска Ліс. Другая харугва была каралеўская, так званая Гончая, на каторай былі два залатыя крыжы ў сінім полі; справаваў ёю Андрэй Брахоцкі Асарыйчук, а на чале стаялі: Ян Сумік з Наброзу, каторы служыў у турэцкага цэсара пры двары цэлых шаснаццаць год і спаўняў важныя абавязкі; Барташ і Яраслаў з Пломікава, гэрбу Помян; Дабеслаў Веняўчык і Зыгмунт Чэх. Трэцяя харугва была так сама каралеўская; на ёй была Літоўская Пагоня — белы конь у чырвоным полі; пад ёю стаяў каралеўскі двор. Спраўцам гэтай харугвы быў Андрэй Цёлак з Жэлехава і Ян з Спрова Адровуж, а на першым месьце стаялі такія рыцары: Мшчуй з Скрынка, гэрбу Лебедзь, Александр Гарайскі, гэрбу Корчак, Мікалай Павала з Тачоры і Сосін з Вільмча, таксама гэрбу Павала (Далей пералічаюцца ў парадку ўсе польскія харугвы аж да 51-ай з найменьнем таго, які гэрб мела кожная харугва, хто ёю справаваў і хто стаяў на чале). А ў літоўскім войску харугвы стаялі так (іх было 40, з Пагонямі і Слупамі, усе рознага колеру): першаю была віленская, потым троцкая, горадзенская, ковенская, лідзкая, медніцкая, полацкая, віцебская, кіеўская, пінская, наваградзкая, тры харугвы смаленскія, берасьцейская, ваўкавыская, драгіцкая, мельніцкая, прамянецкая, старадубская і некаторых князёў рускіх. Заволскага цара таксам а было некалькі штук. На правым боку стаяў Вітульт з Літвою, Русьсю і татарамі, на левым — Жындран з палякамі, а наперад выстаўлены былі старыя дасьведчаныя ў бітвах рыцары. Скора стала прыбліжацца прускае войска, аб чым даў знаць Ганак з Холму, Астойчык, каторы бачыў ужо іх навочна, а такжэ Дэрслаў Уластоўскі з Окшыц і другія. Аднак кароль не хацеў выступаць, ня выслухаўшы імшы. З гэтай прычыны Вітульт, прыбегшы да яго, стаў прасіць, каб ён перастаў маліцца. І толькі скончылася імша, як кароль зараз-жа сеў на варанога каня, а капланам і няздольным да бою сказаў адайці да абозу. Потым стаў аб’яжджаць навокала войска і заклікаў яго быць сьмелым, напамінаючы, што пабеда пакрые іх несьмярценнаю славай, захавае цэласьць айчыны і прынясе вялікую карысьць з непрыяцеля; пры гэтым вылічаў усе крыўды і шкоды, якія маюць людзі ад бязбожных крыжакоў, і намаўляў памсьціцца над ворагам сваім, ведаючы, што вайна пачалася не па нашай, а па іх віне. А ў той час прыехалі да караля паслы ад прускага містра з тарчамі (шчытамі). На адным шчыце быў чорны двухгаловы арол, а на друтім — грыф. Прыведзеныя да караля, паслы зьвярнуліся да яго з такімі словамі: „Слаўны кароль! Містр Прускі Ульрык паслаў табе вось гэтыя два мячы — адзін табе, а другі брату твайму Вітульту — на падмогу, каб вы ня трывожыліся, сьмела йшлі з ім у бой. А калі маеш цеснае поле, то аддай сваё месца яму“. Кароль прыняў пасольства з пакорнасьцю (як і цяпер яшчэ сьпяваецца ў песьнях) і, уздыхнуўшы да Бога, сказаў: „Хоць мы маем мячоў даволі, але й гэтыя возьмем: яны прыдадуцца нам на вашага містра. Бог гэта лепей бачыць, што мы заўсёды хацелі міру, а не вайны з ім, а калі ён так прагне крыві нашай, то што-ж рабіць? Ані на момант не сумняваюся, што Бог стане пры справядлівасьці нашай, а містра пакарае за гордасьць яго“. Сказаўшы гэта, кароль загадаў узяць у іх тыя мячы, каторыя і цяпер яшчэ ляжаць на схове ў скарбе. Потым усе згадзіліся на тым, што кароль павінен быць далей ад бітвы і стаць з боку на бясьпечным месцы, маючы пры сабе варту з гэтакіх асоб: Земавіта, маладога Мазавецкага князя, Зыгмунта Карыбута і некага Федзюшкі, так сама з літоўскіх князёў, падканцлера Трубы, Яна Мэнжыка Вадвіца, каторы быў тлумачом пры размове караля з пасламі ад містра, Зьбігнева Алясьніцкага, Яна Сшявы (а далей пералічаюцца яшчэ некалькі асоб з польскіх фамілій). Пасьля гэтага нашы пачалі сьпяваць старую песьню ''Бога-радзіцу'' ды заразжа затрубілі ў трубы і прабілі ў бубны да бою. Хоць прусы стаялі на вышэйшым месьце, а нашы ніжэй, але калі пачалі яны страляць у нашых з дзьвюх гармат, то ніякай шкоды не зрабілі, бо кулі пераносіліся цераз нашае войска. Аднак ім зручней было нападаць з гары, як нашым з долу. Ня гледзячы на гэта, нашы, спаткнуўшыся з імі пад гарою, адбівалі іх упраўна. Затым, паўстаў вялікі грукат з абодвых бакоў, трэск зброі і ламаньне пік, што трывала блізка гадзіну. А як угледзілі крыжакі, што правы бок нашага войска, дзе стаялі Літва, русакі і татары, быў слабейшы, то кінулі туды ўсе свае сілы, у тэй надзеі, што калі тыя начнуць уцякаць, той палякі пабягуць за імі. Ня вытрымаўшы націску людзей больш узброеных, Русь, Літва і татары кінуліся ўцякаць, так што Вітульт ніякім спосабам ня мог іх. зьдзержыць, і так ганебна ўцякалі, што другі азірнуўся толькі ў Літве, дзе расказваў, што нашых разьбілі. Толькі смаленцы, каторых было тры харугвы, засталіся на месцы і даволі храбра бараніліся. Першая іх харугва была разьбіта дазваньня, а дзьве другія храбрых адбіваліся, асабліва калі прылучыліся да нашых, бо ўцякаць яны лічылі ганебным для сябе. Тагды-ж і ў нашым польскім войску вораг зьбіў каралеўскую харугву, катораю камандаваў Марцін Врацімоўскі, гэрбу Паўкозьзе, кракаўскі харунжы, а потым з вялікім трудом яе вярнулі назад. А тут ужо сталі слабець і адступаць перад нашымі крыжакі. Тады нашы пачалі мацней націскаць на іх, асабліва, як пайшоў дробны дожджык. Хоць вялікай імглы ня было, як перад тым, але нашым шкодзіла, бо вецер дзьмуў ад крыжакаў. Тымчасам польскае войска мела тую перавагу, што крыжакі, пагнаўшыся за Літвою, параскідаліся і тым зблуталі свой баявы парадак, што дапамагло нашым лягчэй перамагчы іх і паразіць. У крыжакоў засталося толькі шаснаццаць харугваў самога містра са сьвежымі людзьмі, яшчэ ня быўшымі ў бітве. Там стаяў сам містр з выдатнейшымі сваімі кунтарамі. Угледзіўшы, што тыя адступаюць, яны сталі заяжджаць нашым у бок, каб такім спосабам лягчэй зьбіць іх. Кароль-жа, стаяўшы поблізку з сваёю меншаю харугваю, каторую нёс Мікалай Маравец з Канушовіц, гэрбу Павала, — асьцерагаючыся, каб ня ўдарылі на яго, паслаў Зьбігнева Алясьніцкага, канцэлярскага пісара ў войска ўзяць дапамогу, хочучы сам пайсьці з імі ў бой, але супроць гэтага стаў Мікалай Келбаса Налыч, каб свае не падумалі, што яны ўцякаюць з войска. Гэта магло-б патрывожыць войска, а непрыяцелю надаць яшчэ большай сьмеласьці. І кароль прымушан быў згадзіцца з гэтым і слухаць-тых, каму даручана справа. Каралеўскую харугву апусьцілі, каб не пазналі караля. Аднак адзін рыцар, Дыпольд Кікерыц з Люсацыі, пазнаўшы караля, наўскапыта пусьціўся на яго з пікаю, а кароль гэтак сама, жадаючы зразіцца з ім, кінуўся на яго, але пісар Алясьніцкі з надломанаю ўжо пікаю заскочыў каралю наперад і зьбіў таго немца з каня. Тагды кароль замахнуўся, пацэліў немцу ў лоб і зьбіў у яго шлем з галавы — у іншае месца і цэліць было дарэмна, бо немец увесь закован быў у броню. Другія падскочыўшы забілі немца. Потым кароль даў за тое Алясьніцкаму кракаўскае біскупства. Адбіўшы першых, нашы павярнулі свае сілы і на тых, каторых доўга прымалі за Літву, думаючы, што гэта яна варочаецца назад, бо аб ворагу ўжо ня думалі. А калі крыжакі паказаліся за адступаючым Дабяславам Алясьніцкім, то ўсе ўгледзіліі што гэта ня жарт, і пайшлі з імі ў бок, як у пачатку. Крыжакамі камандаваў сам містр Ульрык і камандор Эльбенскі, езьдзячы на белым кані ўсюды па войску ды гукаючы на сваіх. Скора нашы разьбілі і гэтьіх. Абступіўшы іх навокала, пабілі іх так, што мала хто ўцёк. У гэтай бітве забіты быў містр Ульрык і шмат камандораў; так сама забіты быў і той Вэнданскі кунтар, што раіў не ваяваць, а пайсьці на згоду (далей пералічаецца некалькі асоб, забраных у палон). Тагды нашы забралі крыжацкі абоз, дзе знайшлі ўсялякія прылады для вязаньня палонных. Шмат было там і віна, але кароль загадаў пасеч бочкі, каб не панапіваліся салдаты. Разьлітае віно зьмяшалася з крывёю і пацякло ўсюды ручаямі. Забітых, як піша Длугош, было 50 тысяч, а палонных 40. І гэта магло быць, бо кажуць, што ўсяго нямецкага войска было 100 тысяч. Былі тут прусы, інфлянцы, шатланцы, данцы, швабы, фрызы, турунгі, люсацы, памаране, сасы, кашубы і бадай што усе немцы. З нашых згінула толькі дванаццаць шляхціцаў, паміж каторымі вьцатнейшымі былі: Якубоўскі, Ружыц і Чуліцкі Імбрам, гэрбу Чэрвіна. Усё поле ўкрыта бьшо трупамі, а кароль у той-жа дзень падвечар рушыў адтуль і, прайшоўшы мілю да Марынбургу, стаў абозам над возерам. Толькі там сталі ўсе есьці, а таксама і кароль, катораму зрабілі толькі шалаш з хворасту, бо намёты яшчэ не пасьпелі прыйсьці. У тым шалашу кароль і спаў, бо ўночы пайшоў вялікі дождж, стала холадна, і шмат раненых людзей паўмірала на поле бітвы ад холаду. Перад сьветам загадаў кароль вознаму, называнаму Багуцем, паведаміць, каб ранкам усе прыйшлі да яго і, выслухаўшы імшу, прадставілі яму ўсіх палонных і харугвы, а далей загадаў хаваць забітых. Містра з маршалкам і вьцатнейшымі кунтарамі сказаў палажыць на воз, накрыць чорным аксамітам ды адаслаць у Марынбург. Усіх харугаў было ўзята 51 (тут пералічаюцца па парадку вялічыні і значэньня ўсе харугвы з апісаньнем таго, якія мелі яны гэрбы, якое стаяла войска пад кожнай харугвай, хто імі справаваў, каго забілі, а каго забрал і ў палон, а таксама падаецца кароткая характарыстыка некаторых камандзіраў. Пятнаццатай харугвай, напрыклад, камандаваў некі Гэнрык з гораду і камандорства Тухольскага. Гэта быў вельмі надзьмуты немец, некі нямецкі Фальстар. Ён загадаў насіць перад сабою два голыя мячы, як некі пабеднік, што ня люба навет было містру і іншым камандорам. Потым пахваляўся, што не схавае гэтых мячоў, покі не абмочыць абодвух у крыві ворага. Але калі бітва была прайграна, то ён так ганебна ўцякаў, як ніхто іншы, а як злавілі яго, то аслупеў сa страху, як пень. Усіх палонных кароль выпусьціў, узяўшы прысягу, што ўсе яны стануць перад ім у Кракаве на сьв. Марціна. За іх паручыўся маршалак Зьбігнеў і кракаўскі падкаморы Пётр Шафранец. Адпушчаным выдалі на яду. Але князёў і вьідатнейшых рыцараў затрымалі і парассылалі па польскіх замках, і толькі двух кунтараў — Маркварда і Сумбэрга — Вітульт загадаў сьцяць за тое, што яны аблаялі яго пад Коўнам. Пішуць, што тады зьявіўся нашым сьв. Станіслаў, падаючы ім добры знак. А кароль гэтак сама сьніў, што бароўся з манахам і перамог яго і гэта было ў ноч перад бітваю. Пішуць яшчэ, што нашым шмат памаглі чэхі у тым, што бітва была выйграна. Было гэта так: калі Жарноўскі з сваёю харугвай, на якой быў сьв. Юрай, уцёк яшчэ перад бітвай, то грап Мікалай, падканцлер, едучы з іншымі князямі з войска ў абоз, знайшоў яго ў лесе і стаў сароміць яго, каб ён не рабіў гэтага, а вярнуўся назад. Брыдка стала друтім чэхам, што былі з Жарноўскім, і яны ўгаварылі яго вярнуцца назад. Потым Жарноўскі вельмі саромяўся свайго ўчынку, бо пачуваў сябе, як пазбаўлены чэсьці. Але калі чэхі варочаліся з сваёю харугвай<ref>Сьв. Юрай — як Пагоня.</ref>, то крыжакі падумалі, што гэта Літва йдзе на помач палякам. Гэта перапалохала крыжакоў, і яны сталі ўцякаць. Гэтая бітва была ў аўторак, у дзень сьв. апосталаў, што называецца ''Разасланьнем'' у лета 1410». На гэтым канчаецца апісаньне Бельскага. І тут відаць староннасьць аўтара, і тут справа асьвятляецца так, што бітву рашыла польскае войска. Але, калі адкінуць патрыатычнае жаданьне Бельскага, то праўду вылушчыць можна. А праўда тут тая, што ўвесь цяжар вайны пад Грунвальдам вытрымала Літва-Беларусь. Гэтага ня мог затаіць і Бельскі, адзначаючы стойкасьць смаленскіх войск. Тое, што часьць беларускага войска нібы пакінула поле бітвы, ня было ўцяканьнем маладушных, як асьвятляе Бельскі. Яму хочацца ўсю славу пабеды над крыжакамі перадаць польскаму войску, а дзеля гэтага дызэртырства з разьбітай часьці ён удае за ўцяканьне войска. Тымчасам, нашая кроніка ў сьпіску Быхаўца сьведчыць пра нешта іншае. Яна кажа, што Вітаўт ня раз скардзіўся Ягайлу, што палякі стаяць бязьдзейна і ня хочуць памагчы яму у той час, як яго войска напалавіну перабіта. Адгэтуль відаць, што палякі ўступілі ў бой толькі тады, як ім самым прышлось бараніцца. З нашых кронік яшчэ адна коратка ўспамінае пра Грунвальдзкую бітву. Гэта — «Летапісец Русі», выдрукаваны ў «Віленскім Дзеньніку» за 1824 г. (Dzieńnik Wileński, 1824, т. II). Там мы чытаем: «На ту восемь (6918-1410) бысьць пабоішча каралю Ягайлу, іменем Владзіславу, і князю вялікаму Вітаўту Кестуцевіч з немцы і з прусы ва прускай зямлі, межы горады Дуброўны і Острэда. І ўбіша містра і маршалка і кундуры пабіша, і ўсю сілу іх нямецкую пабіша, і гарады нямецкія паграбіша, но толька тры грады не даша каралю, Вітаўту. І бысьць тоі осені хадзіша на тры пабоішча з немцы ляхам і літве, но немец ізьбіша, а ва ўсіх пабоішчах многа кресьцян падоша, і Літвы і ляхаў. А стаяша пад Марыным горадам 8 нядзель і ўзяша Марына горада два аходня, а вышняга ня ўзяша. І хадзіша па нямецкай зямлі па другой надзесяць нядзелі»<ref>Правапіс цяперашні.</ref>. ==Зноскі== {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гістарычныя працы Язэпа Лёсіка]] [[Катэгорыя:Грунвальдская бітва]] [[Катэгорыя:Войска Вялікага Княства Літоўскага‎]] [[Катэгорыя:Творы 1922 года]] jbysmmma0p515py8r7gqz2o3q5rx1zj 0 13569 302816 246217 2026-11-02T18:45:42Z Gleb Leo 2440 302816 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Праф. У. Пічэта. Гісторыя Беларусі | аўтар = Вацлаў Ластоўскі | год = 1925 год | крыніца = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Kryvic.pdf.zip/1925-010.mab.pdf Часопіс «Крывіч», № 10 (1), ліпень-сьнежань 1925 г., б. 120-122] | сэкцыя = Рэцэнзія | анатацыі = Рэцэнзія Вацлава Ластоўскага на «[[Гісторыя Беларусі (Пічэта)|Гісторыю Беларусі]]» [[Аўтар:Уладзімір Пічэта|Пічэты]]. | папярэдні = [[І. П. Фурман. Крашаніна (Ластоўскі)|[І. П. Фурман. Крашаніна]] | наступны = [[Праф. У. Ігнатоўскі. Гісторыя Беларусі ў XIX і ў пачатку XX сталецьця (Ластоўскі)|Праф. У. Ігнатоўскі. Гісторыя Беларусі ў XIX і ў пачатку XX сталецьця]] }} <div style="text-indent:2em;"> Праф. У. ПІЧЭТА. ГІСТОРЫЯ БЕЛАРУСІ. Частка першая. Дзяржаўнае выдавецтва, Масква—1924—Ленінград: 134 балоны ў 4-ку{{Абмылка| |. }}Друкавана 3000 экз. Нястача навукова апрацаванай гісторыі Крывіі (Беларусі) даткліва адчуваецца ў нашай маладой пісьменнасьці. Хадзілі чуткі, што такую гісторыю апрацовуе вядомы сваімі досьледамі крыўскай мінуўшчыны праф. [[Аўтар:Мітрафан Доўнар-Запольскі|Доўнар-Запольскі]]. Мы ня ведаем, якога зьместу мае быць гісторыя Доўнар-Запольскага, але можам з пэўнасьцю сказаць, што нечакана вышаўшая з друку „[[Гісторыя Беларусі (1924)|Гісторыя Беларусі]]“ праф. [[Аўтар:Уладзімір Пічэта|Пічэты]] не запоўніць быўшай у нашай пісьменнасьці пусткі. Гэту конспэктыўную сваю работу праф. Пічэта выканаў, ні на адзін момант не спыніўшыся на істотнай гісторыі нашага народу і краю. Гісторыя праф. Пічэты гэта — апавяданьне аб мінуўшчыне крыўскага (беларускага) народу, расказанае ў сьціслым зьвязку з гісторыяй Кіява і Масквы ў духу „общерусскости“. Да ацэны гіcтарычных падзей аўтор падыходзіць не са стараны інтэрасаў крыўскага (беларускага) народу, а са стараны надуманай і ня маючай падстаў у мінуўшчыне тэорыі аб „адзінай Русі“. Пачатак Варага-Рускай ўлады ў нашай гісторыі трэба разглядаць так сама, як у расійскай гісторыі разглядаецца татарская навала. Імя напоўлегендарнага Рурыка павінна пераймаць чытачоў такой самай гразой, як і імя Батыя, бо паняволеньне ўсходнага Славянства пад ўладу Варагаў нічым на рожніцца ў сваёй істоце ад іншых вядомых ў гісторыі чужацкіх нападаў. Трохсотлетняя абарона полацкіх Крывічоў, гэта — наш геройскі пэрыёд. „Крыважэрнасць і лютасьць“ павінна быць прыпісана не Ўсяславу Полацкаму, а, наадварот, - варажскім варагам, якія, абаснаваўшыся у Ноўгарадзе і Кіяве, стараліся пазбавіць свабоды адзінае, яшчэ змагаўшаеся з імі, ўсходна-славанскае племя Крывічоў. Постаць князя Ўсяслава Полацкага, геройскага змагара за незалежнасьць, ў нашай гісторыі павінна займаць такое-ж {{Абмылка|самая|самае}} мейсца, як у гісторыі Русі — постаць Александра Неўскага. З гісторыі Смаленскай, Северскай і Тураўскай зямель на першым мейсцы павінны быць пастаўлены тыя высілкі, якія Крывічы клалі, каб звольніцца ад кіяўскага абсолютызму і яго дынастыі, а ня тое, як рвалі і дзялілі нашу зямлю нашчадкі Русаў. У кніжцы-ж праф. Пічэты апошняе саўсім засланяе першае: ён ўладу Русаў на крыўскіх землях легалізуе… Апісуючы дынастычныя змаганьні Яраславічаў, Расьціславічаў і др., праф. Пічэта ні словам не абмовіўся аб тым, што, акром тарговых шляхаў, змаганьне Крывічоў з Русамі было, папершае абаронай ад чужацкай навалы, а, падругое, — ў гэтых змаганьнях важыліся дзьве сыстэмы дзяржаўнага кіравецтва: з аднэй стараны (са стараны Крывічоў) клаліся высілкі на абарону глыбока дэмократычнага славянскага народапраўства, а з другой стараны (са стараны Русі-Варагаў) несены быў нам, побач з палітычнай няволай, нормандзкі фэодалізм, пераніцаваны пад уплывам хрысьціянства ў візантыцкі абсолютызм, за якім ішло рабства народных масс. У аддзеле „Беларусь у складзе в. кн. Літоўскага“ аўтор паўтарае перадпатопныя басьні, адкінутыя навейшай гістарычнай крытыкай. Басьні гэтыя знамяніта падпіраюць другую, паложаную ў аснову гісторыі Пічэты, старую ману аб істнаваньні Ў прошлым „агульнарускасьці“. Бо што прасьцей: была Русь, гэту Русь заваявалі часьцю Літва, часьцю Татары, пазьней высілкамі Масквы была яна ізноў злучана ў адно „пракавечнае цэлае“. Знача — радуйцеся і весялецеся рабы вялікай Расіі! Праф. Пічэта ведае, што ў істоце-то яно было ня так. Агульна рускай на ўсходнай Славяншчыне была толькі дынастыя і царква, а паасобныя землі станавілі аддзельныя палітычныя і націянальныя камплексы, са сваімі асобнымі цэнтрамі, інтэрасамі, народнай мовай, звычаямі і абычаямі, — і гэтае племянное дзяленьне зламала, па доўгім змаганьню, сілу і адзінства дынастыі Русаў. Не узяўшы ўсяго гэтага пад увагу, аўтор ня мог выясьніць ні генэзы літоўскай дзяржаўнасьці, ні мейсца ў гэтай дзяржаўнасьці Крыўскага народу, — і яму прышлося здаволіцца зьбітымі і нічога ня вартымі паўтарэньнямі з Карамзіна і Ілавайскага. Аўтор прамаўчвае такжа адну з цікавейшых балон нашай гісторыі—аб колёнізаці Крывічамі поўначы, ўсходу і поўдня. Ен не расказаў таго, як крыўская колёнізація ішла сьпярша на поўнач да Ноўгарада, як абаснавалася там і што яе адарвала ад мэтраполіі, калі і насколькі адарвала. Прамаўчаў такжа аб нашай крыўскай колёнізаціі на ўсход, аб яе дынамічнай сіле, каторая, ператравіўшы ў сабе фінскіх тубыльцаў і ўбраўшы значную дозу мангольскага элемэнту, вытварыда ўрэшце новую маскоўскую народнасьць, якая будучы па мове славянскай, па крыві асталася фіна-татарскай. Як гэты крыўска-фіна-татарскі конглёмэрат прысваіваў і прысвоіў сабе назову „Русь“, нішчыў пры помачы Татараў незалежныя ўсходна-славянскія князствы і ўрэшце разьбіў—ня сілай. а інтрыгамі—незалежнае в. кн. Літоўска-Крыўскае. Як пасьля пад „братняй“ маскоўскай апекай крыўскі народ стаўся „Белымі-Русамі“, малодшай галіной „Вялікарускага плема“. Нам у нашай гісторыі, ў час адраджэньня народу, патрэбна об‘ектыўнае абаснаваньне яго кроўнага права на самаістасьць, а не апраўданьне чужацкага панавапьня над нам. Гісторыя праф. Пічэты гэта ёсьць пераказ правінціянальнай (областной) гісторыі з пункту гледжаньня расійскага вялікадзяржаўніцтва. Новага гэта кніжка нічога ў нашу пісьменнасьць ня ўносіць. Яна ёсьць перафразоўкай на крыскую мову ідэй Карамзіных і Іловайскіх для апраўданьня маскоўскага панаваньня над нашым народам. Прачытаўшы надрукаванае на агорцы імя праф. Пічэты, рэктара Беларускага Дзяржаўнага Унівэрсытэту, мы спадзяваліся знайсьці ў кніжцы іншы зьмест. Думалі, што аўтор хоць-бы са ўзгляду на сваё высокае становішча ў Беларусі, калі ня з іншых мяркаваньняў, дасьць хоць цень, хоць намёк ''нашай крыўскай'' гісторыі ў сваёй брашуры. Тым часам сустрэліся мы з нічым не маскаваным „собирательствомъ“. Пасьля гэтага нам зразумела і іншае, дагэтуль незразумелае, з дзейнасьці „Беларускага“ Унівэрсытэту, які свае публікаціі друкуе мовай Масквы, а ня Менска. </div> {{Калёнтытул|right=''Ю. В—ка.''}} [[Катэгорыя:Крытыка Вацлава Ластоўскага]] [[Катэгорыя:Творы пра Уладзіміра Пічэту]] [[Катэгорыя:Творы 1925 года]] 4fzqut68229ckbpcy151era30ng96y6 104 16978 302870 302537 2026-11-02T21:16:13Z Gleb Leo 2440 302870 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{цэнтар|{{Разьбіўка|'''СПИСЪ РЭЧЫ.'''}}|памер=120%}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|4em|height=2px}} {{block center/s|style=width:100%; max-width:26em}} {{справа|стр.}} {{Dotted TOC|1.|[[Вязанка (1903)/Не я пяю — народъ Божы…|⁂]]|3{{gap|0.5em}}|3|col3-width=3em}} {{Dotted TOC|2.|[[Вязанка (1903)/Пагудка|Пагудка]]|4{{gap|0.5em}}|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC|3.|[[Вязанка (1903)/Што птушки казали|Што птушки казали]]|4{{gap|0.5em}}|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC|4.|[[Вязанка (1903)/Стары лясникъ|Стары лясникъ]]|6{{gap|0.5em}}|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC|5.|[[Вязанка (1903)/Каршунъ|Каршунъ]]|8{{gap|0.5em}}|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC|6.|[[Вязанка (1903)/Сиверъ|Сиверъ]]|10{{gap|0.5em}}|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC|7.|[[Вязанка (1903)/Што думае Янка, вязучы дровы у горадъ|Што думае Янка, вязучы дровы у горадъ]]|10{{gap|0.5em}}|3|col3-width=2.5em}} {{Цэнтар|Наследованя и пераклады:}} {{Dotted TOC|8.|[[Вязанка (1903)/Горсць пшаницы|Горсць пшаницы]]|11{{gap|0.5em}}|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC|9.|[[Вязанка (1903)/Буселъ|Буселъ]]|15{{gap|0.5em}}|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC|10.|[[Вязанка (1903)/Ямщыкъ|Ямщыкъ]]|17{{gap|0.5em}}|3|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC|11.|[[Вязанка (1903)/Надто салодкія думки|Надто салодкія думки]]|19{{gap|0.5em}}|3|col3-width=2.5em}} {{block center/e}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> [[Файл:Вязанка (1903). Узор 7.png|120px|center]]<noinclude></noinclude> oqhw8i2jtbjqv4y5kbmgjywy5pbwonw 104 16979 302867 302485 2026-11-02T21:03:32Z Gleb Leo 2440 302867 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taravyvan Adijene" /></noinclude>{{цэнтар|{{Разьбіўка|'''''ВЯЗАНКА.'''''}}|памер=300%}} [[Файл:Вязанка (1903). Узор 1.png|150px|center]] {{цэнтар|Янки Лучыны|памер=150%}} {{цэнтар|({{Разьбіўка|Ивана Неслухоўскаго}}).|памер=120%}} [[Файл:Вязанка (1903). Узор 2.png|150px|center]] {{цэнтар|{{Разьбіўка|'''Пецербургъ.'''}}}} {{цэнтар|1903 року.|памер=80%}}<noinclude></noinclude> 199furgeu2mkji2947csebvlq3nz4w2 302869 302867 2026-11-02T21:04:51Z Gleb Leo 2440 302869 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taravyvan Adijene" /></noinclude>{{цэнтар|{{Разьбіўка|'''''ВЯЗАНКА.'''''}}|памер=300%}} [[Файл:Вязанка (1903). Узор 1.png|150px|center]] {{цэнтар|Янки Лучыны|памер=150%}} {{цэнтар|({{Разьбіўка|Ивана Неслухоўскаго}}).|памер=120%}} [[Файл:Вязанка (1903). Узор 2.png|150px|center]] {{цэнтар|{{Разьбіўка|'''Пецербургъ.'''}}}} {{цэнтар|{{smaller|1903 року.}}}}<noinclude></noinclude> n0hjcilljlqj5n8x7upqnibscso6in9 104 16980 302868 302486 2026-11-02T21:04:30Z Gleb Leo 2440 302868 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{цэнтар|{{Разьбіўка|'''ВЯЗАНКА.'''}}|памер=300%}} [[Файл:Вязанка (1903). Узор 3.png|100px|center]] {{цэнтар|'''''Янки Лучыны'''''|памер=150%}} {{цэнтар|(Ивана Неслухоўскаго).|памер=120%}} [[Файл:Вязанка (1903). Узор 4.png|150px|center]] {{цэнтар|{{Разьбіўка|ПЕЦЕРБУРГЪ.}}}} {{цэнтар|{{smaller|1903 року.}}}}<noinclude></noinclude> itcpe75bjxo7ydrsq3anoj4b63nrlxu 104 16983 302872 302533 2026-11-02T21:17:44Z Gleb Leo 2440 302872 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Не"/>[[Файл:Вязанка (1903). Узор 5.png|400px|center]] <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Block center/s}} {{***2||50%|5|перад=0em|пасля=0em}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> Не я пяю — народъ Божы<br /> Даў мне ў песьни ладъ прыгожы,<br /> Бо на серцу маю путы<br /> И зъ народамъ ими скуты.<br /> Зъ имъ я злиўся зъ добрай воли,<br /> Чы то ў доли, чы ў недоли.<br /> Чы гдзе горэ абзавецца,<br /> Якъ асина грудзь трясецца.<br /> Чы пра радосць чую ве̄сьци,<br /> Усё ў грудзь хаваю гдзе̄сьци.<br /> Мне̄ гаворыць вёска, хата,<br /> Мне̄ гаворыць серцэ брата.<br /> Радъ збираю, што пачую,<br /> У грудзи сваёй нашу я,<br /> Ажъ, якъ траўка на кургане,<br /> Яно ўзыйдзе — песьняй стане. {{Block center/e}} {{Накіравальная рыса|4em}}<section end="Не"/><noinclude></noinclude> enh47g10eq2av4c6ivj7o9ukfz5zq28 302873 302872 2026-11-02T21:18:04Z Gleb Leo 2440 302873 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Не"/>[[Файл:Вязанка (1903). Узор 5.png|400px|center]] {{Block center/s}} {{***2||50%|5|перад=0em|пасля=0em}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> Не я пяю — народъ Божы<br /> Даў мне ў песьни ладъ прыгожы,<br /> Бо на серцу маю путы<br /> И зъ народамъ ими скуты.<br /> Зъ имъ я злиўся зъ добрай воли,<br /> Чы то ў доли, чы ў недоли.<br /> Чы гдзе горэ абзавецца,<br /> Якъ асина грудзь трясецца.<br /> Чы пра радосць чую ве̄сьци,<br /> Усё ў грудзь хаваю гдзе̄сьци.<br /> Мне̄ гаворыць вёска, хата,<br /> Мне̄ гаворыць серцэ брата.<br /> Радъ збираю, што пачую,<br /> У грудзи сваёй нашу я,<br /> Ажъ, якъ траўка на кургане,<br /> Яно ўзыйдзе — песьняй стане. {{Block center/e}} {{Накіравальная рыса|4em}}<section end="Не"/><noinclude></noinclude> pkrr4vk9k9gb1kqh4p0y704pa4785ep 104 17011 302871 302570 2026-11-02T21:16:49Z Gleb Leo 2440 302871 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="Надто"/>Хто {{Абмылка|неўмее|не ўмее}} на балоци<br /> Знайсци боханъ хлеба,<br /> {{gap|3em}}Зъ адной нитки ткаць дзве свитки<br /> {{gap|3em}}Чатыры кашули.<br /> {{gap|3em}}Лезь на грушку, рви пятрушку,<br /> {{gap|5.5em}}Пакаштуй цыбули. {{Block center/e}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> [[Файл:Вязанка (1903). Узор 6.png|80px|center]] <section end="Надто"/><noinclude></noinclude> c06i01x30qyemn6jjsn4d8s8zo69adi 104 17210 302801 302793 2026-11-02T17:15:00Z Gleb Leo 2440 302801 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{block center/s}} {| | colspan="3"|{{Калёнтытул|left=<span style="font-size: 20px;">'''УЛ. КАЗЛОЎШЧЫК'''</span>}} | |- | {{gap|3em}} | [[Файл:Окличний знак.png|80px|center]] |style="vertical-align:top;"| {{xx-larger|{{Разьбіўка|'''ШЛЯХАМ<br />ЗМАГАНЬНЯ'''}}}} {{larger|ВІЛЬНЯ 1935}} |} {{block center/e}}<noinclude></noinclude> l3lhlar3zxspika3d0nv4n0hdohzrhv 302805 302801 2026-11-02T17:53:01Z Gleb Leo 2440 302805 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{block center/s}} {| | colspan="3"|{{Калёнтытул|left=<span style="font-size: 20px;">'''УЛ. КАЗЛОЎШЧЫК'''</span>}} | |- | {{gap|3em}} | [[Файл:Шляхам Змаганьня (1935). Малюнак 1.png|25px|center]] |style="vertical-align:top;"| {{xx-larger|{{Разьбіўка|'''ШЛЯХАМ<br />ЗМАГАНЬНЯ'''}}}} {{larger|ВІЛЬНЯ 1935}} |} {{block center/e}}<noinclude></noinclude> 2dqe34r3pt33qsausnpdtk1hu0edrjy 4 17873 302814 286900 2026-11-02T18:44:21Z Gleb Leo 2440 302814 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Стужка вікінавінаў 2021 года | безаўтара = | папярэдні = [[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2020|2020]] | наступны = [[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2022|2022]] | анатацыі = }} ---- <div style="height:500px;overflow:auto;"> * {{Прапанаваны экспарт|Байкі, гумар, сатыра (1928)}} 24.12.2021 ''[[Аўтар:Баляслаў Друцкі-Падбярэскі|Баляслаў Друцкі-Падбярэскі]]''. «[[Байкі, гумар, сатыра (1928)|Байкі, гумар, сатыра]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Пернік}} 21.12.2021 ''[[Аўтар:Баляслаў Друцкі-Падбярэскі|Баляслаў Друцкі-Падбярэскі]]''. «[[Пернік]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Прапаў чэлавек (1913)}} 7.12.2021 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Прапаў чэлавек (1913)|Прапаў чэлавек]]», 1913 * {{Прапанаваны экспарт|Шляхам Змаганьня (1935)}} 5.12.2021 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Уладзіслаў Казлоўскі]]''. «[[Шляхам Змаганьня (1935)|Шляхам Змаганьня]]», 1935 * {{Прапанаваны экспарт|Хрыстовы Золак (1927)}} 3.12.2021 ''[[Аўтар:Міхась Ключановіч|Міхась Ключановіч]]''. «[[Хрыстовы Золак (1927)|Хрыстовы Золак]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Вязанка (1903)}} 1.12.2021 ''[[Аўтар:Янка Лучына|Янка Лучына]]''. «[[Вязанка (1903)|Вязанка]]», 1903 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Słownik wyrazów Krewickich}} 27.11.2021 ''[[Аўтар:Ян Чачот|Ян Чачот]]''. «[[Słownik wyrazów Krewickich]]», 1846 * {{Прапанаваны экспарт|Організацыя сіл}} 11.11.2021 ''[[Аўтар:Цішка Гартны|Цішка Гартны]]''. «[[Організацыя сіл]]», 1924 * {{Прапанаваны экспарт|Два бакі беларускага руху}} 8.11.2021 ''[[Аўтар:Цішка Гартны|Цішка Гартны]]''. «[[Два бакі беларускага руху]]», 1923 * {{Прапанаваны экспарт|Пара пісаць гісторыю рэволюцыі}} 8.11.2021 ''[[Аўтар:Цішка Гартны|Цішка Гартны]]''. «[[Пара пісаць гісторыю рэволюцыі]]», 1923 * {{Прапанаваны экспарт|М. Багдановіч як гісторык Беларускага адраджэньня}} 6.11.2021 ''[[Аўтар:Уладзімір Пічэта|Уладзімір Пічэта]]''. «[[М. Багдановіч як гісторык Беларускага адраджэньня]]», 1922 * {{Прапанаваны экспарт|1 студзеня — рэвалюцыйна-гістарычнае сьвята Савецкай Беларусі}} 5.11.2021 ''[[Аўтар:Цішка Гартны|Цішка Гартны]]''. «[[1 студзеня — рэвалюцыйна-гістарычнае сьвята Савецкай Беларусі]]», 1922 * {{Прапанаваны экспарт|Таварыства філёматаў}} 4.11.2021 ''[[Аўтар:Леў Цвяткоў|Леў Цвяткоў]]''. «[[Таварыства філёматаў]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Безназоўнае (1925)}} 4.11.2021 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Безназоўнае (1925)|Безназоўнае]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Песьні жальбы (1910)}} 4.11.2021 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Песьні жальбы (1910)|Песьні жальбы]]», 1910 * {{Прапанаваны экспарт|Увагі аб вынікнавеньні беларускага руху}} 3.11.2021 ''[[Аўтар:Усевалад Ігнатоўскі|Усевалад Ігнатоўскі]]''. «[[Увагі аб вынікнавеньні беларускага руху]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Беларускія сэкцыі РКП і стварэньне Беларускай Савецкай Рэспублікі}} 3.11.2021 ''[[Аўтар:Цішка Гартны|Цішка Гартны]]''. «[[Беларускія сэкцыі РКП і стварэньне Беларускай Савецкай Рэспублікі]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Ад кастрычніка 1917 г. да лютага 1918 г.}} 2.11.2021 ''[[Аўтар:Цішка Гартны|Цішка Гартны]]''. «[[Ад кастрычніка 1917 г. да лютага 1918 г.]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Беларуская інтэлігенцыя ў гістарычным аспэкце}} 2.11.2021 ''[[Аўтар:Цішка Гартны|Цішка Гартны]]''. «[[Беларуская інтэлігенцыя ў гістарычным аспэкце]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Зноў «Западная Россия»}} 1.11.2021 ''[[Аўтар:Аляксандр Цвікевіч|Аляксандр Цвікевіч]]''. «[[Зноў «Западная Россия»]]», 1926 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1525—1925)}} 31.10.2021 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Адам Станкевіч]]''. «[[Doktar Francišak Skaryna — pieršy drukar biełaruski (1525—1925)]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Абавязковая пастанова аб пераіменаванні вуліц у горадзе Несвіж}} 29.10.2021 ''[[Аўтар:Перуноў|Перуноў]]''. «[[Абавязковая пастанова аб пераіменаванні вуліц у горадзе Несвіж]]», 1940 * {{Прапанаваны экспарт|Нацыянальны характар Літоўскага Статута 1529 г.}} 26.10.2021 ''[[Аўтар:Сцяпан Барысенак|Сцяпан Барысенак]]''. «[[Нацыянальны характар Літоўскага Статута 1529 г.]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Кішэнны стамоўны слоўнік (беларуская частка)}} 7.10.2021 ''[[Аўтар:Альберт Старчэўскі|Альберт Старчэўскі]]''. «[[Кішэнны стамоўны слоўнік (беларуская частка)|Карманный стоязычный словарь (беларуская частка)]]», 1887 * {{Прапанаваны экспарт|Жалейка (1908)}} 10.10.2021 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Жалейка (1908)|Жалейка]]», 1908 * {{Прапанаваны экспарт|Галоўныя моманты гісторыі беларускага народу}} 7.10.2021 ''[[Аўтар:Васіль Дружчыц|Васіль Дружчыц]]''. «[[Галоўныя моманты гісторыі беларускага народу]]», 1924 * {{Прапанаваны экспарт|Географія Беларусі (1922)}} 6.10.2021 ''[[Аўтар:Аркадзь Смоліч|Аркадзь Смоліч]]''. «[[Географія Беларусі (1922)|Географія Беларусі]]», 1922 * {{Прапанаваны экспарт|Дудка беларуская (1891)}} 3.10.2021 ''[[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Францішак Багушэвіч]]''. «[[Дудка беларуская (1891)|Dudka białaruskaja]]», 1891 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Страявы Вайсковы Статут (1943)}} 11.9.2021 ''[[Аўтар:Віталь Мікула|Віталь Мікула]]''. «[[Страявы Вайсковы Статут (1943)|Страявы Вайсковы Статут]]», 1943 * {{Прапанаваны экспарт|Інструкцыя аб увядзеньні адзнакаў у Краёвай Абароне}} 10.9.2021 ''[[Аўтар:Францішак Кушаль|Францішак Кушаль]]''. «[[Інструкцыя аб увядзеньні адзнакаў у Краёвай Абароне]]», 1944 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Адозва Беларускай Рэвалюцыйнай Грамады (1904)}} 27.8.2021 ''[[Аўтар:Беларуская Рэвалюцыйная Грамада|Беларуская Рэвалюцыйная Грамада]]''. «[[Адозва Беларускай Рэвалюцыйнай Грамады (1904)|Адозва Беларускай Рэвалюцыйнай Грамады]]», 1904 * {{Прапанаваны экспарт|Што дзялиць, а што не, каб супакой быу на сьвеци}} 26.8.2021 ''[[Аўтар:Напалеон Чарноцкі|Напалеон Чарноцкі]]''. «[[Што дзялиць, а што не, каб супакой быу на сьвеци]]», 1919 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Гісторыя Беларусі (1924)}} 27.6.2021 ''[[Аўтар:Уладзімір Пічэта|Уладзімір Пічэта]]''. «[[Гісторыя Беларусі (1924)|Гісторыя Беларусі]]», 1924 * {{Прапанаваны экспарт|Восемтыднёвая Праграма Вышкаленьня Рэкрута Пяхоты}} 10.6.2021 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Невядомы]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[Восемтыднёвая Праграма Вышкаленьня Рэкрута Пяхоты]]», 1921 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Нячысцік}} 5.1.2021 ''[[Аўтар:Аляксандр Рыпінскі|Аляксандар Рыпінскі]]''. «[[Нячысцік]]», 1853 </div> ---- kgunkna5n3jc7lt67mzsufupcva41oi 104 49148 302815 129879 2026-11-02T18:45:04Z Gleb Leo 2440 302815 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Raleh123" /></noinclude> {{водступ|-1|em}}{{x-larger|'''Н'''}}апьерскій К. Э. „Грамоты, касающіеся до сношеній Сѣверо-западной Россіи съ Ригою и Ганзейскими городамй въ ХІІ, ХІІІ і ХІV в.“ СПБ., 1857. {{водступ|-1|em}}Narbutt Т. „Dzieje narodu litewskiego“. Tomy І–ІХ. Wilno, 1835–1841. {{водступ|-1|em}}Niemcewicz J. U. „Ciekawa mowa Iwana Mieleszki, kasztelana smolenskiego, na sejmie w Warszawe, za króla Zygmónta ІII miana r. 1589. (Zbiòr pamiętników historycznych o dawnej Polsce)“. Warszawa, 1822. {{водступ|-1|em}}Никольскій Н. „О литературныхъ трудахъ митрополита Климента Смолятича, писателя ХІІ в.“ СПБ., 1892. {{водступ|-1|em}}Никольскій Н. „Проложное житіе Кирилла Туровского по списку ХІV–ХV в.“ {{водступ|-1|em}}Новоструевъ. „Слово св. Іпполита объ Антихристѣ“. Москва, 1868 г. {{водступ|-1|em}}{{x-larger|'''О'''}}боленскій. „Книга посольская Метрики Великого Княжства Литовского“. Москва, 1843. {{водступ|-1|em}}Огіенко, „Друкарска трійця“. „Літопіс“. 1924 г., Бэрлін. {{водступ|-1|em}}„Ondyna Druskienickich zródeł“. 1844 г. {{водступ|-1|em}}Осинскій А. „Мелетій Смотрицкій, Архіепископъ Полоцкій“. Кіевъ, 1912 г. {{водступ|-1|em}}„О словѣ, приписываемомъ Авраамію“. (Изв. Акад. Наукъ, VІІI і ІХ). {{водступ|-1|em}}{{x-larger|'''П'''}}аевскій Л. „Наши провинціональные архивы и ихъ значеніе для Запад. Русск. Края“. Гродна, 1894 г. {{водступ|-1|em}}„Памятники полемической литератури въ западной Руси“, кн. ІІ, СПБ., 1882 г. {{водступ|-1|em}}Пархоменко В. „Начало христіанства на Руси“. Полтава, 1913. {{водступ|-1|em}}Пекарскій П. „Наука и литература въ Россіи въ царствованіе Петра Великаго“. СПБ., 1862 г., т. ІІ. {{водступ|-1|em}}Первольфъ І. „Славяне, ихъ взаимныя отношенія и связь“. Варшава, 1886–1893. {{водступ|-1|em}}[[Аўтар:Уладзімір Ператц|Перетцъ В]]. „[[Аповесць пра трох каралёў (1903)|Повѣсть о трехъ короляхъ-волхвахъ въ западно-русскомъ спискѣ ХV в.]]“ СПБ., 1903 г. {{водступ|-1|em}}Перетцъ В. Н. „Матеріалы къ исторіи апокрифа и легенды“. Ч. І, СПБ., 1899 г. ч. ІІ, СПБ., 1900 г. {{водступ|-1|em}}Петровскій Н. „Къ хронологіи проповѣдей Григорія Цамблака (Рус. Филолог. Вѣст. 50) {{водступ|-1|em}}[[Аўтар:Уладзімір Пічэта|Пічэта І]]. „[[Гісторыя Беларусі (1924)|Гісторыя Беларусі]]“, ч. І, Москва, 1924 г. {{водступ|-1|em}}Плиссъ В. „Симонъ Будный и его сектантская и литературная дѣятельность въ Литвѣ и Западной Руси“. (Христ. Чт. 1914 г. ІХ). {{водступ|-1|em}}„Полное Собраніе Русскихъ лѣтописей“, Т. ІV і ХVІІ. СПБ. {{водступ|-1|em}}Поповъ А. „Историко-литературный обзоръ древнерусскихъ полемическихъ сочиненій противъ латинянъ (ХІ–ХV в.)“. Москва, 1875. {{водступ|-1|em}}Поповъ А. „Обзоръ хронографовъ русской редакціи“ (Вып. П. М. 1896 г.) {{водступ|-1|em}}Потебня А. „Мысль и языкъ“ Харьковъ, 1892 г. {{водступ|-1|em}}„Православный Собесѣдникъ“, 1858, ч. 3, 1861, ч. ІІ. {{водступ|-1|em}}Пташыцкі. „Kodeks Olszewski Chominskich. Wielkiego Ksiéstwa Litewskiego i Żmódzkiego kronika“. Вільня, 1917 г. {{водступ|-1|em}}Пыпинъ А. „Исторія русской этнографіи. Бѣлоруссія“. СПБ., 1891.<noinclude></noinclude> lckvofp6ruigttuibgt87wci2yqpqvp 8 106510 302874 250989 2026-11-02T23:04:02Z Maintenance script 1084 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 302874 javascript text/javascript // Адаптацыя https://en.wikisource.org/wiki/User:Samwilson/PageCleanUp.js // для патрэбаў беларускіх Вікікрыніц. (function(mw, $) { // Апрацоўка пасьля вычыткі (каб дадаткова выправіць разрывы радкоў і заўвагі) function pageCleanUp2(text) { // Выдаляем разрывы радкоў, але не чапаем радкі, якія маюць на канцы '#' або '>' (секцыя або HTML-тэг) text = text.replace(/([^\s\#\>])[ ]*\n([^\s])/g, '$1 $2'); // Заўвагі function zamena_aposzniaj_zauvahi(text) { refid = ''; reftext = ''; text2 = text.replace(/\{\{Водступ\|2\|em\}\}\s*(\d+|\*+)\)\s*([^\{]*)$/g, function(match0, match1, match2) { refid = match1.replace(/\*/g, '\\*'); reftext = '<ref>' + match2.trim() + '</ref>'; return ''; }); if (refid === '') return text; count = 0; text3 = text2.replace(new RegExp('\\s*' + refid + '\\)', 'g'), function() { count += 1; return reftext; }); if (count === 1) return text3; return text; } while (true) { text2 = zamena_aposzniaj_zauvahi(text); if (text2 === text) break; text = text2; } // Неразрыўны прагал зь левага боку працяжнікаў (тое ж самае робіць Вікіфікатар) text = text.replace(/(\S)[ ]+—/g, '$1\u00A0—'); // Два пустыя радкі перад самым першым водступам text = text.replace(/^\s*({{[Вв]одступ)/, '\n\n$1'); return text.replace(/\s*$/g, ''); } // Апрацоўка пасьля аблічбоўкі (працяжнікі, пераносы і інш.) function pageCleanUp(text) { // Калі ёсьць прыкметы wiki-разьметкі, то выпраўленьне заганаў OCR ня робім if (text.indexOf("{{") !== -1 || text.match(/\'\'[^\'\n]+\'\'/)) { return pageCleanUp2(text); } // Выдаленьне нумару старонкі (лічбы ў сваім асобным першым ці апошнім радку) text = text.replace(/^\s*\d+[ ]*\n/, ''); text = text.replace(/\n\s*\d+\s*$/, '\n'); // Працяжнікі text = text.replace(/\-\-+/g, '—'); // Тры кропкі і болей text = text.replace(/\.\.[\.]+/g, '…'); // Пасьля знака прыпынку не злучок, а працяжнік text = text.replace(/([\.\…\,\!\?\:\;])\s*-/g, '$1 —'); // Калі ёсць прагал зьлева, то гэта не злучок, а працяжнік text = text.replace(/(\s)\-/g, '$1—'); // Пераносы словаў на наступны радок, але не пакідаем працяжнік у пачатку другога радка text = text.replace(/\-\s*\n\s*([^\s]+)\s*(—)?\s*/g, '$1$2\n'); // Калі не перанос і ёсьць прагал справа, то гэта не злучок, а працяжнік // Прыклады: [[Старонка:Сын вады (1928).pdf/31]] (налічваецца — ніхто) text = text.replace(/\-(\s)/g, '—$1'); // Злучок паміж лічбай і канчаткам (7-мы, 19-га стагодзьдзя) text = text.replace(/(\d+)\s*[\-\—]\s*\n\s*([^\d\s][^\s]+)\s*/g, '$1-$2\n'); text = text.replace(/(\d+)\s*[\-\—]\s*([^\d\s][^\s]+)/g, '$1-$2'); // ů -> ŭ (для Google OCR) text = text.replace(/[ůüň]/g, 'ŭ'); // Апостраф U+2019 text = text.replace(/[\x27\‘\ʼ]/g, '’'); // Прагалы вакол працяжнікаў text = text.replace(/—/g, ' — '); // Працяжнік паміж лічбамі без прагалаў: [[Закон Рэспублікі Беларусь «Аб Правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі»#§ 37. Лічэбнікі]] // Але выпраўленьне на злучок для прыблізнай колькасьці замест пералічэньня патрэбна будзе рабіць уручную. // Прыклады: [[Старонка:Сын вады (1928).pdf/31]] (400-500 чалавек) text = text.replace(/(\d+)\s*[\-\—]\s*\n\s*(\d+[^\s]*)\s*/g, '$1—$2\n'); text = text.replace(/(\d+)\s*[\-\—]\s*(\d+)/g, '$1—$2'); // Выдаленьне залішніх пустых радкоў і прагалаў text = text.replace(/[ ]+\n/g, '\n'); text = text.replace(/\n[\n]+/g, '\n\n'); // Выпраўленьне тэкст" на тэкст“ (няма прагалу зьлева, прагал або знак прыпынку справа) // Прыклады: [[Старонка:Сын вады (1928).pdf/15]] („дзядзінцу“) text = text.replace(/(\S)\"([\s\.\…\,\!\?\:\;\)])/g, '$1“$2'); // Выпраўленьне ,нейкі тэкст“ на „нейкі тэкст“ (коска зьлева пераблытаная з '„') // Прыклады: [[Старонка:Прынц і жабрак (1928).pdf/193]] // [[Старонка:Сын вады (1928).pdf/34]] („шытых“) text = text.replace(/(\s)[,„]([^\s„“][^„“]*?)“/g, '$1„$2“'); // Выдаленьне прагалаў перад знакамі прыпынку text = text.replace(/ [ ]+/g, ' '); text = text.replace(/[ ]+([\,\:\;\.\…\!\?])/g, '$1'); // Водступы ў пачатку абзацаў text = text.replace(/\n\n\s*([^\s])/g, '\n\n{{Водступ|2|em}}$1'); return text; } mw.hook('wikiEditor.toolbarReady').add(function($textarea) { if (mw.config.get('wgPageContentModel') !== 'proofread-page') return; $textarea.wikiEditor('addToToolbar', { section: 'main', group: 'gadgets', tools: { 'Belarusian-PageCleanUp': { label: 'Выправіць заганы OCR', type: 'button', icon: 'https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Text-x-generic-apply.svg/22px-Text-x-generic-apply.svg.png', action: { type: 'callback', execute: function () { $textarea.val(pageCleanUp($textarea.val())); } } } } }); }); }(mediaWiki, jQuery)); jtg014ctd2ncgg68qn4i385h9onv4fh 104 130850 302803 302796 2026-11-02T17:42:02Z Gabix 3485 302803 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Plan IX From Outer Space" /></noinclude><section begin="37"/>поднявся, набравъ воды и ў воднымъ колодзяжи, и ў другимъ, и у третьцямъ — поднявся и поляцѣвъ. Прилётуа икъ лошадзи къ той: «ну, Иванъ Ивановичъ, бяри у мяне вешши своѐ!» Тоды Иванъ Ивановичъ узявъ, на двѣ половинки разодравъ яго воронёнка. Воронъ дзюбочкой узявъ, помочивъ у пуздэрикъ зъ мяртвой водой, да на вороненка — енъ зросся. Тоды зъ живой — енъ отживився; а съ силной — силанъ ставъ. Тоды Иванъ Ивановичъ узявъ, свойго лошадзя етой водой помочивъ, енъ зросся и отживився; тоды силной помочивъ—енъ силанъ ставъ и красивъ. Енъ сѣвъ на яго и поѣхавъ. То ѣхавъ тритцаць три годы, два и одзинъ, а то за тритцаць три часы, два и одзинъ ставъ. Тоды выходзя Але́на курле́вна на дворъ и спрашуа: «Ци привёзъ, Иванъ Ивановичъ, воды?» — Привёзъ. — «Ну давай мнѣ!» Тогды Иванъ Ивановичъ отдавъ ёй воду туу. Принявши воду туу, Але́на курле́вна за­чала вясельля гуляць съ царомъ и напоила Ивана Ивановича разнамы напиткамы. Енъ заснувъ, а яна и перасѣкла яго напополамъ. Тоды узяла яго трупъ, у водзѣ перамыла, склала, мяртвой водой спрыскнула — енъ зросся; тогды яна живой спрыскнула — енъ отживився; тоды силною—ставъ ёнъ силный — могушшій. Тоды царъ напився разныхъ напитковъ и кажа: здзѣлай и мнѣ такъ Але́на курле́вна! Яна ўзяла мечъ, и зрубила яму̀ голову̀. А зъ Иваномъ Ивановичамъ посваталась и пожанилась. Бра­товъ своихъ ёнъ отправивъ у свою зямлю по днымъ: пошли, акъ нищіа! А енъ застався на царськимъ мѣсьци жиць зь ёй. {{Водступ|2|em}}Чацьвёртый годъ, акъ я тамъ бывъ. И ў ихъ уже двоа дзяцей ё: Марка й Лугъянъ. Акъ шовъ я по дзяревни, дакъ малцы выросточки зараджали холостуу пушку гноамъ. Схапили й мяне ў кучи, да ў пушку. Акъ выстралили, дакъ я вярцѣвсь, вярцѣвсь, да прамо суды къ вамъ и упавъ, и явивсь казки казаць. {{Водступ|2|em}}''С. Нисимковичи рогачев. у.'' {{Водступ|2|em}}{{smaller|Кр. Якимъ Ивановъ, 48 л. неграмотный. Ср. Др. 386—Сорокъ одинъ братъ.}} <section end="37"/> <section begin="38"/>{{ц|'''38. Золотое перо.'''|памер=120%}} {{Водступ|2|em}}Давно-давно нѣколи жило у насъ два браты. Поѣхали яны разъ у Сянно̀. Ѣхыли, ѣхыли и знайшли на дорози дзяцёнка и жирабёнка, Старѣйшій кажець: нехай мнѣ будзець гэтый дзяцёныкъ! А меньшій кажець: нѣ, нехай мнѣ. И стали яны ажны сваритца зы того дзяценка. Спорилиси, спорилиси яны гэтыкъ, али кажуць: ну, по́йдземъ икъ пану, пынясёмъ гетыго дзяценка: нехай насъ панъ разсудзиць. «Ну, й по́йдземъ!»—Ну, й по́йдземъ! кажуць яны одзинъ одному. Сказали гэдыкъ, и пошли къ пану. И пынясли туды гетыго дзяцёнка и жирабёнка. Якъ принясли къ пану дзя­ценка и жирабенка, панъ якъ увидзѣвъ,—яны яму дужо зныравилиси. Отъ, ёнъ имъ и кажець: чимси вамъ спороватца, отдайця вы мнѣ лучче ихъ: я вамъ выплачу. Бра­ты тые пырадзилиси, ды ўзяли ды й отдали пану гэтыго дзяцёнка и жирабёнка, а панъ зыплацивъ имъ, скольки яны тамъ згыворилиси. {{Водступ|2|em}}Осталиси яны у пана. Панъ узявъ, отгыродзивъ имъ по покою: одзинъ покой рабёнку, а другій покой жирабёнку. И нызвавъ яго панъ Иванькымъ. Ставъ панъ ихъ гыдуваць, стали яны рэсць: не по годахъ растуць, ды по числахъ. Скоро казка кажетца, ды ня скоро дзѣло дзѣлаетца; такъ и тутъ. Вырысъ Иванька. Панъ разъ пыславъ <section end="38"/><noinclude></noinclude> rjhtmxrj1e7oufz21jwltuicu2eumjt 302804 302803 2026-11-02T17:44:00Z Gabix 3485 302804 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Plan IX From Outer Space" /></noinclude><section begin="37"/>поднявся, набравъ воды и ў воднымъ колодзяжи, и ў другимъ, и у третьцямъ — поднявся и поляцѣвъ. Прилётуа икъ лошадзи къ той: «ну, Иванъ Ивановичъ, бяри у мяне вешши своѐ!» Тоды Иванъ Ивановичъ узявъ, на двѣ половинки разодравъ яго воронёнка. Воронъ дзюбочкой узявъ, помочивъ у пуздэрикъ зъ мяртвой водой, да на вороненка — енъ зросся. Тоды зъ живой — енъ отживився; а съ силной — силанъ ставъ. Тоды Иванъ Ивановичъ узявъ, свойго лошадзя етой водой помочивъ, енъ зросся и отживився; тоды силной помочивъ — енъ силанъ ставъ и красивъ. Енъ сѣвъ на яго и поѣхавъ. То ѣхавъ тритцаць три годы, два и одзинъ, а то за тритцаць три часы, два и одзинъ ставъ. Тоды выходзя Але́на курле́вна на дворъ и спрашуа: «Ци привёзъ, Иванъ Ивановичъ, воды?» — Привёзъ. — «Ну давай мнѣ!» Тогды Иванъ Ивановичъ отдавъ ёй воду туу. Принявши воду туу, Але́на курле́вна за­чала вясельля гуляць съ царомъ и напоила Ивана Ивановича разнамы напиткамы. Енъ заснувъ, а яна и перасѣкла яго напополамъ. Тоды узяла яго трупъ, у водзѣ перамыла, склала, мяртвой водой спрыскнула — енъ зросся; тогды яна живой спрыскнула — енъ отживився; тоды силною — ставъ ёнъ силный — могушшій. Тоды царъ напився разныхъ напитковъ и кажа: здзѣлай и мнѣ такъ Але́на курле́вна! Яна ўзяла мечъ, и зрубила яму̀ голову̀. А зъ Иваномъ Ивановичамъ посваталась и пожанилась. Бра­товъ своихъ ёнъ отправивъ у свою зямлю по днымъ: пошли, акъ нищіа! А енъ застався на царськимъ мѣсьци жиць зь ёй. {{Водступ|2|em}}Чацьвёртый годъ, акъ я тамъ бывъ. И ў ихъ уже двоа дзяцей ё: Марка й Лугъянъ. Акъ шовъ я по дзяревни, дакъ малцы выросточки зараджали холостуу пушку гноамъ. Схапили й мяне ў кучи, да ў пушку. Акъ выстралили, дакъ я вярцѣвсь, вярцѣвсь, да прамо суды къ вамъ и упавъ, и явивсь казки казаць. {{Водступ|2|em}}''С. Нисимковичи рогачев. у.'' {{Водступ|2|em}}{{smaller|Кр. Якимъ Ивановъ, 48 л. неграмотный. Ср. Др. 386—Сорокъ одинъ братъ.}} <section end="37"/> <section begin="38"/>{{ц|'''38. Золотое перо.'''|памер=120%}} {{Водступ|2|em}}Давно-давно нѣколи жило у насъ два браты. Поѣхали яны разъ у Сянно̀. Ѣхыли, ѣхыли и знайшли на дорози дзяцёнка и жирабёнка, Старѣйшій кажець: нехай мнѣ будзець гэтый дзяцёныкъ! А меньшій кажець: нѣ, нехай мнѣ. И стали яны ажны сваритца зы того дзяценка. Спорилиси, спорилиси яны гэтыкъ, али кажуць: ну, по́йдземъ икъ пану, пынясёмъ гетыго дзяцёнка: нехай насъ панъ разсудзиць. «Ну, й по́йдземъ!» — Ну, й по́йдземъ! кажуць яны одзинъ одному. Сказали гэдыкъ, и пошли къ пану. И пынясли туды гетыго дзяцёнка и жирабёнка. Якъ принясли къ пану дзя­ценка и жирабенка, панъ якъ увидзѣвъ,—яны яму дужо зныравилиси. Отъ, ёнъ имъ и кажець: чимси вамъ спороватца, отдайця вы мнѣ лучче ихъ: я вамъ выплачу. Бра­ты тые пырадзилиси, ды ўзяли ды й отдали пану гэтыго дзяцёнка и жирабёнка, а панъ зыплацивъ имъ, скольки яны тамъ згыворилиси. {{Водступ|2|em}}Осталиси яны у пана. Панъ узявъ, отгыродзивъ имъ по покою: одзинъ покой рабёнку, а другій покой жирабёнку. И нызвавъ яго панъ Иванькымъ. Ставъ панъ ихъ гыдуваць, стали яны рэсць: не по годахъ растуць, ды по числахъ. Скоро казка кажетца, ды ня скоро дзѣло дзѣлаетца; такъ и тутъ. Вырысъ Иванька. Панъ разъ пыславъ <section end="38"/><noinclude></noinclude> tap238yi7nqsku40xldyvqp4ok40rw9 104 130929 302799 2026-11-02T13:23:00Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «уво днымъ колодзяси ня меньшіиць, а ў другимъ ня большіиць? — «Гэтые людзи были ўпѐрадзи быгытыри, и дужо пригыняли бѣдныхъ мужуковъ на пригонъ къ сабѣ, — и малыхъ и старыхъ — и здзикалиси надъ ими. Кыли яны складуць руки накрыжъ, ды присягнуць, што боли...» 302799 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>уво днымъ колодзяси ня меньшіиць, а ў другимъ ня большіиць? — «Гэтые людзи были ўпѐрадзи быгытыри, и дужо пригыняли бѣдныхъ мужуковъ на пригонъ къ сабѣ, — и малыхъ и старыхъ — и здзикалиси надъ ими. Кыли яны складуць руки накрыжъ, ды присягнуць, што боли ня будуць такъ дзѣлыць, дыкъ тоды яны выльлюць воду; а кыли не складуць рукъ накрыжъ, дыкъ узнова будуць пераливаць!» — А Божачка, Божа, што я ящо видзивъ: ляжиць на мори рыбина увесь вѣкъ свой на днымъ боку, и ня можець перавярнутца? — «Гэта рыбина полкъ сылдатывъ зъѣла; кыли яна выпусциць ихъ, дыкъ пыплыве́ць, а кыли ня выпусциць, дыкъ узнова будзець лежаць!» {{Водступ|2|em}}Пошовъ Иванька у дворъ къ пану. Ишовъ ёнъ, итовъ — приходзиць къ мору, дзѣ ляжиць тая рыбина. Рыбина кажець: «а што, Иванька, што мнѣ Богъ казавъ?» — Постой, якъ перайду на тэй бокъ, тоды скажу! Перайшовъ на тай бокъ и кажець: Богъ казавъ, кыли ты выпусцишъ полкъ сылдатывъ, дыкъ пыплывешъ; а кыли ня выпусцишъ, дыкъ ня пыплывешъ! Рыбина разинула ротъ, й — ихъ! солдаты идуць, музыка йграець! якъ вышли ўси, рыбина й пуплыла. Пошовъ Иванька дали. Ишовъ, ишовъ, ажны видзиць — тэя самые два человѣки воду̀ пераливаюць. «А што, Иванька? што намъ Богъ кызавъ?» — Постойця, дайця выйци напе́радъ. Зайшовъ енъ напе́радъ, тоды кажець: а во што вамъ Богъ казавъ: вы были уперадзи быгытыри, вы пригыняли мужуковъ бѣдныхъ на пригонъ къ сабѣ — и малыхъ и старыхъ — и здзикалиси надъ ими. Кыли вы склыдзецё руки на́крыжъ, што ня будзеце боли обиждаць бѣдныхъ, дыкъ вы перальлецё гэту воду; а кыли не склыдзецё, дыкъ вы низашто не перальлецё! Мужики, почувши гэто, якъ пыбягуць за Иванькымъ, а Иванька якъ побяжиць уцекаць... Бѣгъ, бѣгъ, алитки уцёкъ. Пошовъ ёнъ дали, ажны ны дорози ляжиць тая мылодзица, и черазъ яѐ и ходзюць и ѣздзюць — усю яѐ стоптали... «А што, Иванька, што тамъ мнѣ Богъ скызавъ?» — Постой, я зайду напе́радъ, тоды скажу! Зайшовъ ёнъ напе́радъ тэй мылодзицы и кажець ёй: во што табѣ Богъ кызавъ: ты уперадзи была старая вѣдзьма — змія; ты отбирала чуже́я молоки, людзей дужо обиждала, людзи тогды смягли. Кыли ты складзе́шъ руки на́крыжъ, што ня будзешъ гэтыкъ дзѣлыць, дыкъ по́йдзешъ; а кыли ня зложишъ рукъ, дыкъ и вѣкъ тутъ лежаць будзешъ! Мылодзица зложила руки накрыжъ — и пышла зъ дороги. Пошовъ Иванька дали. Ишовъ, ишовъ, ажны кычаетца тэй человѣкъ на печцы. «А што, Иванька, што тамъ мнѣ Богъ кызавъ?» — Постой, зайду напе́радъ, тоды скажу! Зайшовъ наперадъ и кажець: ты бывъ уперадзи большей моросъ, и много пыморозивъ у людзей добра, много людзей цярпѣло голыдъ прасъ цябе, много ты людзей пысироцивъ. Кыли ты складзе́шъ на́крыжъ руки, што ня будзешъ боли обиждаць людзей, дыкъ злѣзешъ съ печи, а кыли нѣ, дыкъ николи ня злѣзешъ. Человѣкъ тэй склавъ руки накрыжъ, злѣзъ съ печи и пошовъ. Пошовъ Иванька дали. Ишовъ, ишовъ, ишовъ, ишовъ, и приходзиць у дворъ. Панъ пытаетца: «ну, Иванька, што Богъ скызавъ: чаго моѐ сѣно пыгнило?» — А во̀ чаго, паночекъ, кызавъ Богъ, пыгнило твое сѣно: Дзѣвка Пылынянка двананцыць дней купалыся у мори и гуляла съ сонцамъ. И отгэтаго ня було сонца, бывъ дожжъ, сѣно твоѐ и пыгнило! — «Мылодзецъ, Иванька, ступай отдыхай!» Пошовъ Иванька отдыхаць. Пройшло скольки ўремя, пыропки зновъ набунтували пану на Йваньку: «а паночикъ нашъ! Иванька кызавъ, што ёнъ Дзѣвку—Пылынянку дыстаць можець!»<noinclude></noinclude> ohfzp5g1hjdalwuwis4n2k346xl8djd 302802 302799 2026-11-02T17:38:50Z Gabix 3485 302802 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>уво днымъ колодзяси ня меньшіиць, а ў другимъ ня большіиць? — «Гэтые людзи были ўпѐрадзи быгытыри, и дужо пригыняли бѣдныхъ мужуковъ на пригонъ къ сабѣ, — и малыхъ и старыхъ — и здзикалиси надъ ими. Кыли яны складуць руки накрыжъ, ды присягнуць, што боли ня будуць такъ дзѣлыць, дыкъ тоды яны выльлюць воду; а кыли не складуць рукъ накрыжъ, дыкъ узнова будуць пераливаць!» — А Божачка, Божа, што я ящо видзивъ: ляжиць на мори рыбина увесь вѣкъ свой на днымъ боку, и ня можець перавярнутца? — «Гэта рыбина полкъ сылдатывъ зъѣла; кыли яна выпусциць ихъ, дыкъ пыплыве́ць, а кыли ня выпусциць, дыкъ узнова будзець лежаць!» {{Водступ|2|em}}Пошовъ Иванька у дворъ къ пану. Ишовъ ёнъ, ишовъ — приходзиць къ мору, дзѣ ляжиць тая рыбина. Рыбина кажець: «а што, Иванька, што мнѣ Богъ казавъ?» — Постой, якъ перайду на тэй бокъ, тоды скажу! Перайшовъ на тай бокъ и кажець: Богъ казавъ, кыли ты выпусцишъ полкъ сылдатывъ, дыкъ пыплывешъ; а кыли ня выпусцишъ, дыкъ ня пыплывешъ! Рыбина разинула ротъ, й — ихъ! солдаты идуць, музыка йграець! якъ вышли ўси, рыбина й пуплыла. Пошовъ Иванька дали. Ишовъ, ишовъ, ажны видзиць — тэя самые два человѣки воду̀ пераливаюць. «А што, Иванька? што намъ Богъ кызавъ?» — Постойця, дайця выйци напе́радъ. Зайшовъ енъ напе́радъ, тоды кажець: а во што вамъ Богъ казавъ: вы были уперадзи быгытыри, вы пригыняли мужуковъ бѣдныхъ на пригонъ къ сабѣ — и малыхъ и старыхъ — и здзикалиси надъ ими. Кыли вы склыдзецё руки на́крыжъ, што ня будзеце боли обиждаць бѣдныхъ, дыкъ вы перальлецё гэту воду; а кыли не склыдзецё, дыкъ вы низашто не перальлецё! Мужики, почувши гэто, якъ пыбягуць за Иванькымъ, а Иванька якъ побяжиць уцекаць... Бѣгъ, бѣгъ, алитки уцёкъ. Пошовъ ёнъ дали, ажны ны дорози ляжиць тая мылодзица, и черазъ яѐ и ходзюць и ѣздзюць — усю яѐ стоптали... «А што, Иванька, што тамъ мнѣ Богъ скызавъ?» — Постой, я зайду напе́радъ, тоды скажу! Зайшовъ ёнъ напе́радъ тэй мылодзицы и кажець ёй: во што табѣ Богъ кызавъ: ты уперадзи была старая вѣдзьма — змія; ты отбирала чуже́я молоки, людзей дужо обиждала, людзи тогды смягли. Кыли ты складзе́шъ руки на́крыжъ, што ня будзешъ гэтыкъ дзѣлыць, дыкъ по́йдзешъ; а кыли ня зложишъ рукъ, дыкъ и вѣкъ тутъ лежаць будзешъ! Мылодзица зложила руки накрыжъ — и пышла зъ дороги. Пошовъ Иванька дали. Ишовъ, ишовъ, ажны кычаетца тэй человѣкъ на печцы. «А што, Иванька, што тамъ мнѣ Богъ кызавъ?» — Постой, зайду напе́радъ, тоды скажу! Зайшовъ наперадъ и кажець: ты бывъ уперадзи большей моросъ, и много пыморозивъ у людзей добра, много людзей цярпѣло голыдъ прасъ цябе, много ты людзей пысироцивъ. Кыли ты складзе́шъ на́крыжъ руки, што ня будзешъ боли обиждаць людзей, дыкъ злѣзешъ съ печи, а кыли нѣ, дыкъ николи ня злѣзешъ. Человѣкъ тэй склавъ руки накрыжъ, злѣзъ съ печи и пошовъ. Пошовъ Иванька дали. Ишовъ, ишовъ, ишовъ, ишовъ, и приходзиць у дворъ. Панъ пытаетца: «ну, Иванька, што Богъ скызавъ: чаго моѐ сѣно пыгнило?» — А во̀ чаго, паночекъ, кызавъ Богъ, пыгнило твое сѣно: Дзѣвка Пылынянка двананцыць дней купалыся у мори и гуляла съ сонцамъ. И отгэтаго ня було сонца, бывъ дожжъ, сѣно твоѐ и пыгнило! — «Мылодзецъ, Иванька, ступай отдыхай!» Пошовъ Иванька отдыхаць. Пройшло скольки ўремя, пыропки зновъ набунтували пану на Йваньку: «а паночикъ нашъ! Иванька кызавъ, што ёнъ Дзѣвку—Пылынянку дыстаць можець!»<noinclude></noinclude> 50svz26t78bce8oe0osvxfa4ud383xg 104 130930 302800 2026-11-02T13:33:43Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «— Пызовиця мнѣ сюды Иваньку. Побѣгли яны, гукнули Иваньку зь яго покою. Приходзиць енъ къ пану; панъ кажець: «Дыстань ты мнѣ, Иванька, тую Дзѣвку—Пылынянку! А кыли не дыстанешъ, дыкъ мой мечъ, табѣ гылыва съ плечъ!» Иванька якъ заплачетца, якъ пыбяжиць къ...» 302800 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>— Пызовиця мнѣ сюды Иваньку. Побѣгли яны, гукнули Иваньку зь яго покою. Приходзиць енъ къ пану; панъ кажець: «Дыстань ты мнѣ, Иванька, тую Дзѣвку—Пылынянку! А кыли не дыстанешъ, дыкъ мой мечъ, табѣ гылыва съ плечъ!» Иванька якъ заплачетца, якъ пыбяжиць къ коню: «а конечикъ ты мой! А Божа шъ мой, Божа! А што мнѣ дзѣлыць: панъ скызавъ мнѣ дыстаць Дзѣвку Пылынянку; а кыли не дыстану, дыкъ панывъ мечъ, мнѣ гылыва съ плечъ!» — А што, Иванька, ци я не кызавъ табѣ: нярушъ пяра, ня будзець бяда. Ну, ды гэта бяда не бяда, бяда ящо уся напе́радзи. Што дзѣлыць, сдазись на мяне, поѣдземъ искаць Дзѣвку—Пылынянку! Уссѣвъ Иванька ны кыня, и поѣхыли. Ѣхыли яны, ѣхыли, ажны идзе́ць тэй человѣкъ моросъ, што упе́радзи на печцы лежавъ. «Добрый дзень табѣ, Иванька! куды цябе Богъ нясе́ць?» — Ны здоровья! Иду искаць Дзѣвку Пылынянку, панъ скызавъ. — «Ну, Иванька, пойду и я съ тобой. Ты шъ мнѣ помогъ, можа и я табѣ пымогу што-небудзь!» Пошли яны удвохъ уже. Ишли, ишли, ажны идзе́ць тая мылодзица, — вѣдзьма, што лежала ны дорози. «Добрый дзень табѣ, Иванька! куды цябе Богъ нясе́ць?» — Ны здоровъя! Такъ и такъ: иду по Дзѣвку-Пылынянку, мнѣ панъ скызавъ дыстаць. — «Пойду й я зъ вами. Вы ты мнѣ помогъ, можа й я табѣ, Иванька, што-небудзь пымогу!» Пошли яны ужо ўтроихъ. Ишли, ишли, ажны стрѣчаюць тыхъ двохъ человѣкывъ, што воду̀ пераливали уперадзи. И яны Иваньку добр''ы''дзень не дали. Пошли яны утроихъ дали. Идуць, идуць, и приходзюць къ мору. Якъ бы тутыцьки дыстаць зъ мора Дзѣвку-Пылынянку? Думыли, думыли, алитки уздумыли. Мылодзица тая скинулыся кра́мкой и стала на морськимъ бе́рази; и ў тэй крамцы видаць дужо пругожія стушки, хустки, и ўсё чисценько, што кому треба, усё ёсь. Ды такое пругожая, што и ўздумыць ня можно. Вытыркнула Дзѣвка-Пылынянка гылову̀ зъ мора, ды якъ увидзила гэту крамку, дужо ёй зыхоцѣлося што-небудзь у гэтый крамцы узяць. Али боитца, ци нема кого. Вытыркнула яна гылову̀ другій разъ, пылядзѣла, пылядзѣла — нема нико́го, бы Иванька съ конемъ захувався, мылодзица скинулась крамкой, а человѣкъ тэй ставъ морозымъ. Вытыркнула яна гылову ў третьцій разъ; глядзиць, узнова никого ня видаць. Тоды яна сама сабѣ думыець: ужо тутъ никого нема: пойду у крамку. Вылязла зъ мора и пошла. Тольки яна вылязла, а моросъ узявъ ды мора ўсё и зыморозивъ. Конь крикнувъ ны Йваньку: бяжи, Иванька, лови скорѣй Дзѣвку-Пылынянку! Тая якъ почула гэто, што хочуць яѐ ўловиць, побѣгла у мора. Ажны тамъ усюдыхъ ледъ, Иванька яе тутъ и ўхвацивъ. «Ну, кажець конь: дзяржи, Иванька, покрапчѣй гэту Дзѣвку-Пылынянку, ды поѣдземъ!» Подзякывавъ Иванька мылодзицы тэй и морозу, што пымогли яму̀ уловиць Дзѣвку-Пылынянку, ды ўссѣвъ ны кыня и поѣхывъ къ пану у дворъ. Пріѣхыли у дворъ, отдавъ Иванька пану Дзѣвку-Пылынянку, а самъ пошовъ отдыхаць. Отдыхнувъ енъ скольки — тамоцьки, тая Дзѣвка-Пылынянка вялѣла пану дыставиць ёй зъ мора яѐ скрынку. Призвавъ барджѣй панъ Иваньку и кажець: «дыстань ты мнѣ зъ мора скрынку Дзѣвки-Пылынянки! А кыли не дыстанешъ, дыкъ мой мечъ, а табѣ, Иванька, гылыва съ плечъ! Иванька якъ заплачетца, якъ заголоситца! Побѣгъ къ свойму коню: «а конёчикъ! а татычка ты мой! а Божа шъ мой, Божа! А што шъ я буду дзѣлыць цяперъ?» — А што тамъ? — «Мнѣ панъ скызавъ: кыли ты дыставъ Дзѣвку-Пылынянку, дыкъ дыстань жа шъ цяперъ скрынку яѐ зъ мора; а кыли не дыстанешъ,<noinclude></noinclude> sq5yr5lltoria5yeyznfvguovth3his 0 130931 302818 2026-11-02T18:45:58Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)]] у [[Гісторыя Беларусі (1924)]] 302818 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гісторыя Беларусі (1924)]] fy6yzc4s13hgv9rgkxcgbmukqd5zhd9 0 130932 302823 2026-11-02T18:48:38Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Тэрыторыя і яе мінулае]] у [[Гісторыя Беларусі (1924)/Тэрыторыя і яе мінулае]] 302823 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гісторыя Беларусі (1924)/Тэрыторыя і яе мінулае]] 7b4vsq3c9k0vylbowzo2lz4ah9guvm2 0 130933 302825 2026-11-02T18:48:54Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Беларускія землі ў ХІ-ХІІІ в.]] у [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларускія землі ў ХІ—ХІІІ в.]] 302825 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларускія землі ў ХІ—ХІІІ в.]] 3hrpj9x2vss1g3ou8cn45fjwoy1zg2e 0 130934 302829 2026-11-02T18:50:41Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці]] у [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці]] 302829 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці]] jovvd34cspe9pzw2g5cb5e8vg168quq 0 130935 302832 2026-11-02T18:52:06Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага]] у [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага]] 302832 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага]] jsmhnziemqlzi98941klchwt1xvskap 0 130936 302835 2026-11-02T18:53:13Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Гісторыя Беларусі (Пічэта)/Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы]] у [[Гісторыя Беларусі (1924)/Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы]] 302835 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гісторыя Беларусі (1924)/Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы]] 7nac0xg40xh1dhwy8s8kp8pmzeyrr66 0 130937 302840 2026-11-02T18:58:54Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Жыды на Беларусі (Бядуля)]] у [[Жыды на Беларусі (1918)]] 302840 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Жыды на Беларусі (1918)]] bghk81wjtjkidixvno72vx6pl8g0xk2 104 130938 302848 2026-11-02T19:43:45Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: «{{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|Зьмест}}.'''|памер=140%}} {{block center/s|style=width:100%; max-width:30em}} {{Цэнтар|I.}} {{Цэнтар|[[Гісторыя Беларусі (1924)/I|Тэрыторыя і яе мінулае]].|памер=120%}} {{Калёнтытул|right=Стр.}} {{Dotted TOC||1. Агульны выгляд|3{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||2. Мінулае тэрыторыі|6{{gap|0.5em}}|7...» 302848 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude>{{Цэнтар|'''{{Разьбіўка|Зьмест}}.'''|памер=140%}} {{block center/s|style=width:100%; max-width:30em}} {{Цэнтар|I.}} {{Цэнтар|[[Гісторыя Беларусі (1924)/I|Тэрыторыя і яе мінулае]].|памер=120%}} {{Калёнтытул|right=Стр.}} {{Dotted TOC||1. Агульны выгляд|3{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||2. Мінулае тэрыторыі|6{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||3. Дагістарычнае мінулае славян|9{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||4. Славяне ў эпоху калянізацыі|14{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||5. Калянізацыя тэрыторыі Беларусі і ўтварэньне беларускага народу|19{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||6. Гісторыя, беларускага пляменьня да половы XI сталецьця|22{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|3em}}А). Эпоха пляменных саюзаў|—{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|3em}}Б). Утварэньне дынастычнае дзяржавы|24{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|3em}}В). Гандлёвыя сувязі Беларусі|28{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|3em}}Г). Грамадзянства ў эпоху дынастычнае дзяржавы|34{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|3em}}Д). Дзяржаўны ўклад|35{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|3em}}Е). Хрысьціянізацыя Беларусі|36{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|3em}}Ж). Праўныя погляды|39{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Цэнтар|II.}} {{Цэнтар|[[Гісторыя Беларусі (1924)/II|Беларускія землі ў XI—XIII в]].|памер=120%}} {{Dotted TOC||1. Утварэньне самастойных зямель-краін|41{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Цэнтар|III.}} {{Цэнтар|[[Гісторыя Беларусі (1924)/III|Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці]].|памер=120%}} {{Dotted TOC||1. Гісторыя Смаленскае, Тураўскае і Полацкае зямель|49{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||2. Народная гаспадарка|58{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||3. Грамадзянскі ўклад|60{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||4. Політычны ўклад|62{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||5. Царква і дзяржава|64{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||6. Законадаўства|66{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||7. Духоўная культура|68{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||8. Політычныя тэорыі|71{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||9. Культурныя ўплывы|72{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}}<noinclude></noinclude> e6domfp91vnaet3qx41sa2qkbiqma74 104 130939 302849 2026-11-02T19:55:07Z Gleb Leo 2440 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{Цэнтар|IV.}} {{Цэнтар|[[Гісторыя Беларусі (1924)/IV|Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага]].|памер=120%}} {{Dotted TOC||1. Утварэньне дынастычнае дзяржавы|73{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||1. Магнацкая фэодальная монархія.|85{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|3em}}А). Літо...» 302849 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude> {{Цэнтар|IV.}} {{Цэнтар|[[Гісторыя Беларусі (1924)/IV|Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага]].|памер=120%}} {{Dotted TOC||1. Утварэньне дынастычнае дзяржавы|73{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||1. Магнацкая фэодальная монархія.|85{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|3em}}А). Літоўска-польскія вуніі|—{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|3em}}Б). Нацыянальна-політычная барацьба ў XV ст. і лёс вуніі|88{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|3em}}В). Літва і краіны ў XV ст.|90{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|3em}}Г). Літоўска-Беларуская дзяржава ў барацьбе супроць вуніі|91{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|3em}}Д). Замежная політыка Літоўска-Беларускае дзяржавы ў XV і першай палове XVI сталецьця|93{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|3em}}Е). Нацыянальны склад Літоўска-Беларускае дзяржавы|96{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|3em}}Ж). Краінныя констытуцыі|97{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|3em}}З). Народная гаспадарка ў XV і першай палове XVI сталецьця|100{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|3em}}І). Грамадзянскі ўклад|103{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|5em}}{{smaller|1. Ваенна-служылая кляса}}|—{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|5em}}{{smaller|1. Мяшчане}}|105{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|5em}}{{smaller|1. Сельскае насяленьне}}|107{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|3em}}К). Політычны ўклад|108{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|3em}}Л). Царква і дзяржава|110{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|3em}}М). Законадаўства|112{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||{{gap|3em}}Н). Культурныя ўплывы|114{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Цэнтар|V.}} {{Цэнтар|[[Гісторыя Беларусі (1924)/V|Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы]].|памер=120%}} {{Dotted TOC||1. Літоўска-польскія адносіны|115{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||2. Знадворныя адносіны|116{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||3. Аграрная рэформа|118{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||4. Політычнае ўмацаваньне шляхецтва|120{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||5. Царкоўна-рэлігійныя адносіны|121{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||6. Законадаўства і суд|123{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||7. Беларускае адраджэньне|125{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||8. Школа|129{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{Dotted TOC||9. Люблінская вунія|131{{gap|0.5em}}|7|col3-width=2.5em}} {{block center/e}} <div class="paragraphbreak" style="margin-top:1em"></div> {{Накіравальная рыса|6em|height=4px}}<noinclude></noinclude> g42idp9qbxhlces00xwid1z77yip974 0 130940 302852 2026-11-02T19:55:29Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Гісторыя Беларусі (1924)/Тэрыторыя і яе мінулае]] у [[Гісторыя Беларусі (1924)/I]] 302852 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гісторыя Беларусі (1924)/I]] 0o1sl1mhfur7anhok6wp2g9hw9pv9hd 0 130941 302855 2026-11-02T19:55:59Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларускія землі ў ХІ—ХІІІ в.]] у [[Гісторыя Беларусі (1924)/II]] 302855 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гісторыя Беларусі (1924)/II]] 7gdumvnx4pz5g3wuldbwnij0y1c8naj 0 130942 302858 2026-11-02T19:56:26Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларускія землі ў эпоху самастойнасьці]] у [[Гісторыя Беларусі (1924)/III]] 302858 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гісторыя Беларусі (1924)/III]] ef51gopage7k77kv2tlsjbemrx18i8q 0 130943 302863 2026-11-02T19:57:16Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Гісторыя Беларусі (1924)/Беларусь у складзе Вялікага Княства Літоўскага]] у [[Гісторыя Беларусі (1924)/IV]] 302863 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гісторыя Беларусі (1924)/IV]] 6i6yiplb590smw6qwq78fti8sgqyrf0 0 130944 302865 2026-11-02T19:57:23Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Гісторыя Беларусі (1924)/Пачатак шляхецкае фэодальнае дзяржавы]] у [[Гісторыя Беларусі (1924)/V]] 302865 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гісторыя Беларусі (1924)/V]] 4pww8rzy4r6aksdte21lz7440opo7fv 104 130945 302875 2026-11-03T06:22:44Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «дыкъ мой мечъ, а табѣ гылыва съ плечъ!» — А што, Иванька! Ци я табѣ не казавъ, што нярушъ пяра, ня будзець бяда? Ну, ды гэто бяда не бяда, бяда ящо упе́радзи. А треба якъ-небудзь дыстаць скрынку. Садзись на мяне поѣдаемъ! Уссѣвъ Иванька на кыня, и поѣхыли. Ѣхыл...» 302875 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>дыкъ мой мечъ, а табѣ гылыва съ плечъ!» — А што, Иванька! Ци я табѣ не казавъ, што нярушъ пяра, ня будзець бяда? Ну, ды гэто бяда не бяда, бяда ящо упе́радзи. А треба якъ-небудзь дыстаць скрынку. Садзись на мяне поѣдаемъ! Уссѣвъ Иванька на кыня, и поѣхыли. Ѣхыли, ѣхыли, ѣхыли, ѣхыли — нико́го нийдзѣ ня видаць. Пріѣхыли къ мору, ажны выходзиць рыбина, што лежала на днымъ боку. «Добрый дзень, Иванька! Куды Богъ нясе́ць?» — А иду дыставаць скрынку Дзѣвки-Пылынянки зъ мора, панъ скызавъ. — «Ну, Иванька, ты мнѣ ўперадзи помогъ, а я цяперъ табѣ пымогу. Посидзи-тку ты тутъ, а я пойду прикажу усёй рыби искаць скрынку!» Сѣвъ Иванька на бе́рази, а рыбина пышла у мора и зыгыдала усёй рыби йскаць скрынку. Искала, йскала ўся рыба, и не знайшла. Рыбина узновъ зыгыдала искаць, другій разъ. Рыба йскала, йскала — не знайшла. Третьцій разъ якъ зыгыдала рыбина искаць, якъ пышла уся рыба! Ихъ! Ашъ кишиць, ашъ мора шумиць. Искали, искали, али-тки одна маленькая рыбинка нясе́ць скрынку Дзѣвки-Пылынянки!.. Ухвацила рыбина скрынку и пыдыла Иваньку. Узявъ енъ скрынку, пыдзякывавъ, уссѣвъ ны кыня и поѣхывъ къ пану. Ну, пріѣхывъ у дворъ, отдавъ скрынку Дзѣвцы-Пылынянцы, а самъ пошовъ у свой покой отдыхаць. Отдыхнувши, думыець сабѣ: ну, ужожъ никуда я не пойду. Ажны во́ табѣ: Дзѣвка-Пылынянка зыгыдала пану дыставиць воды гоючія й живучія. Пызвавъ панъ Иваньку: «сходзи ты, Иванька, приняси мнѣ воды гоючія и живучія! Кыли принясе́шъ, дыкъ ладно; а кыли не принясѐшъ, дыкъ мой мечъ, а табѣ, Иванька, гылыва съ плечъ!...» Иванька, якъ почувъ гэто, якъ заплачетца, якъ зальлётца слязми!.. Добѣхъ икъ коню: «а Божа мой, Божа! а конёчикъ мой, а татка мой! А што я буду дзѣлыць?» — А што? — «Ды зыгыдавъ мнѣ панъ прине́сци воды гоючія и живучія, а кыли не принясу, дыкъ панывъ мечъ, а моя гылыва съ плечъ!» —А што, Иванька: ци я табѣ не кызавъ, што нярушъ пяра, ня будзець бяда. Ну, ды ще гэто бяда — не бяда, бяда будзець напе́радзи. Садзись на мяне, поѣдземъ! Сѣвъ Иванька ны кыня, и поѣхыли. Якъ ѣхыць, дыкъ ѣхыць — и пріѣхыли къ мору. Тоды конь кажець Иваньку: «злѣзай-ка, ды рѣжъ мяне!» — Якъ я цябе буду рѣзыць? А хто шъ мяне будзець тоды учиць? — «Я табѣ кажу: злѣзай ды рѣжъ! Улѣзешъ у моѐ косци, и якъ будуць тутъ садзитца круки клюваць мяне, дыкъ ты, якъ можно, хапай, лови кручанёнка!» Иванька узнова кажець: якъ я цябе буду рѣзыць? А конь говориць: ня бось, рѣшъ! Нечего дзѣлыць. Злѣзъ Иванька съ кыня, разрѣзывъ пузо, ды ў сяре́дзину, у косци, улѣзъ, схувався — сядзиць, пилнуиць крука. Ажны икъ-расъ лецяць круки. Кручанёнки лецяць ды кричаць: тата, мясо! тата, мясо! А старый крукъ кричиць: нѣ, дзѣтки: гэто зрада наша, зрада наша! Али кручанёныкъ зляцѣвъ ды сѣвъ на кысцяхъ; тольки хоцѣвъ енъ клюнуць, а Иванька й схапивъ яго. Тутъ крукъ ставъ просиць, кабъ Иванька отдавъ яму̀ дзяцёнка яго, а Иванька кажець: злетай ды приняси мнѣ гоючія и живучія воды, дыкъ я табѣ отдамъ, а то ня тдамъ. «Ну, дай жа мнѣ, Иванька, двѣ пляшачки!» Давъ яму̀ Иванька двѣ пляшачки, ёнъ одну пляшачку привязавъ къ одному крылцу, а другую къ другому, и пыляцѣвъ. Ляцѣвъ, ляцѣвъ, прилетаець туды, дзѣ живучая и гоючая вода. Бачиць, тую воду пилнуюць бабы съ кочо́ргыми. Ниякъ ня можно воды дыстаць! Енъ тоды узявъ и пыляцѣвъ кылы самыхъ ихъ. Бабы тыя и заглѣдзилиси: вунъ, вунъ, кажуць, якая дзивная птушка —<noinclude></noinclude> n9wysht21u492tufqdu3r6lsaed859n 104 130946 302876 2026-11-03T07:09:39Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «съ пляшачками подъ крылцами! Заглѣдзилиси и отыйшлиси отъ воды. Крукъ тоды скоренько къ водзѣ, зачерпнувъ у водну пляшу гоючія воды, у другую — живучія, поднявся и поляцѣвъ, понёсъ воду̀ къ Иваньку. Приносиць ёнъ воду̀, Иванька узявъ ды кручанёнка и разы...» 302876 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>съ пляшачками подъ крылцами! Заглѣдзилиси и отыйшлиси отъ воды. Крукъ тоды скоренько къ водзѣ, зачерпнувъ у водну пляшу гоючія воды, у другую — живучія, поднявся и поляцѣвъ, понёсъ воду̀ къ Иваньку. Приносиць ёнъ воду̀, Иванька узявъ ды кручанёнка и разыдравъ пыпыламъ. Тоды узявъ гоючія воды, узливъ на кручанёнка, кручанёныкъ згоився; узливъ живучія воды — кручанёныкъ отжився. Бывъ кручаненыкъ хорошій, а то ящо полѣпшивъ. Тоды Иванька кажець: злетай ды доповни мнѣ пляшачки! Узявъ крукъ пляшачки, схувавъ подъ крыльлемъ, набравъ пругожихъ стужекъ, и пыляцѣвъ. Приляцѣвъ енъ къ водзѣ, а тамъ узновъ бабы сидзяць съ кочо́ргыми, и никого ня пускаюць. Што тутъ робиць? Отляцѣвъ ёнъ трошку отъ воды, ды такъ якъ ляцѣвъ, и кинувъ истушки. Бабы побѣгли сыбираць истушки, а крукъ скоренько къ водзѣ, зачерпнувъ у обѣдви пляшачки, и пыляцѣвъ. Узявъ Иванька воду, отжививъ кыня, отдавъ круку кручанёнка-дзяцёнка, и поѣхыли у дворъ. Отдавъ Иванька воду̀ гоючую и живучую Дзѣвцы Пылынянцы; яна и гово́риць яму: можа ты мяне обманюешъ, треба цябе посѣчь! Иванька кажець: сячи сабѣ! Узяла яна топоръ и посѣкла Иваньку на дробныя частички. Тоды узяла гоючія воды, спырснула яго, — цѣло згоилося. Узяла живучія воды ды спырснула, — Иванька уставъ. «Ахъ, кажець якъ я смашно бывъ заснувъ!» Бывъ Иванька пругожій, а то ящо пругожѣйшій ставъ! Панъ тоды кажець Дзѣвцы-Пылынянцы: здзѣлай и мнѣ гэдыкъ! Дзѣвка-Пылынянка узяла сякерку ды й посѣкла пана на дробные кывалычки, уложила у горщокъ и зварила. А Иванька посватылиси зъ Дзѣвкый-Пылынянкый и пожанилиси, и стали жиць. {{Водступ|2|em}}''Дер. Андрейчики, ряснян. вол. сѣнн. у.'' {{Водступ|2|em}}{{smaller|Со словъ кр. Онуфрія, 64 лѣтъ, записалъ кр. Кириллъ Тимофеевъ.}} {{Водступ|2|em}}Въ ''Гомельскомъ у.'' сказка варьируется такъ: Три сына старика стерегли сѣно; меньшой, Иванюшка дурачекъ, поймалъ кобылу. Она привела за собой табунъ лошадей во дворъ, и тамъ родила конька для Иванюшки. Поѣхали братья въ сваты, по дорогѣ Иванюшка поднялъ золотое перо. Братья стали пытать: «ти нема у кого дѣвокъ, душъ со три?» Вѣдьма предложила имъ своихъ дочерей, и когда они легли спать, конь Иванюшки вызвалъ его и предупредилъ, что вѣдьма хочетъ ихъ убить. Братья спасаются, одѣвшись въ одежды дочерей вѣдьмы. Она убила своихъ дочерей. Далѣе, братья поступили на службу къ царю. Умные начали завидовать дураку и вслѣдствіе ихъ клеветъ, тотъ посылался царемъ къ вѣдьмѣ за золотыми яблоками, за золотыми скрынками, и потомъ — «дознатца, чаго три дни сонца ня усходило?» Исполняя послѣднее порученіе, Иванюшка встрѣтилъ на дорогѣ «рыбину упе́ракъ ракѝ» проглотившую безъ Божьей воли семь кораблей съ людьми, человѣка, переливавшаго воду изъ стакана въ стаканъ, за то, что во время «шинкарства» подмѣшивалъ воду въ вино, и наконецъ, «неправедную судьдю,» котораго черви «сточили.» Узнавъ отъ Бога, что солнце не всходило три дня потому, что морская дѣвка хотѣла его поймать, Иванюшка долженъ былъ доставить потомъ и морскую дѣвку. Окончаніе сказки сходное съ приведенною выше. {{Водступ|2|em}}{{smaller|Слич. Афан. VII, 121. Садовн. 187. Чубин. 290.}}<noinclude></noinclude> 9fl6159yw0wdriesvkxgb2uminzlb3w 104 130947 302877 2026-11-03T07:31:22Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: « {{ц|'''39. Шиварь-молодзецъ.'''|памер=120%}} {{Водступ|2|em}}У которымъ-то царстви, ну тольки ня ў томъ, у которымъ мы живёмъ, живъ сабѣ дзѣдъ ды баба. Жили яны дужо довго, ну ня было у ихъ дзяцей. Подъ старось ня могли яны ужо своими трудами большими заробиць сабѣ хл...» 302877 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude> {{ц|'''39. Шиварь-молодзецъ.'''|памер=120%}} {{Водступ|2|em}}У которымъ-то царстви, ну тольки ня ў томъ, у которымъ мы живёмъ, живъ сабѣ дзѣдъ ды баба. Жили яны дужо довго, ну ня было у ихъ дзяцей. Подъ старось ня могли яны ужо своими трудами большими заробиць сабѣ хлѣба; вотъ дзѣдъ и нанявся у пана за лясника быць. Идзе́ць ёнъ разъ пы лясу, кыло большо́го болота. Видзиць, пыляцѣла зъ гестаго болота вутка. Пошовъ енъ пы болоту, и видзиць у кусци дванатцыць вуциныхъ яецъ. Ёнъ узявъ ихъ и понёсъ домовъ. Принёсъ домовъ гетыя яйцы, и кажець баби: на̀ табѣ, баба, гетыя яйцы, спражи ты мнѣ яе́шню! Тая баба стала на яго кричаць: «што ты, дуракъ, говоришь? У насъ нема дзяцей, а ты хочешь, кабъ я табѣ спекла яешню. Идзи приняси лубку, я буду высѣдживаць дзяцей!» Дзѣдъ пошовъ принёсъ лубку, постлавъ соломы, поклавъ яйцы. Сѣла баба на яйцы и сядзиць. Сядзи, сядзи тая баба — иссѣдзилася на товкачъ, а дзяцей ня вывела. Сядзи, сядзи баба, — иссѣдзилася на ложку, и вывела одзинатцыць сыновъ, а дванатцатаго Ивана Шиваря, добраго мылойца. {{Водступ|2|em}}Не ростуць яны пы годахъ, а ростуць по числахъ, и выросли большіе. Тоды говоруць яны бацьку: идзи, татъ, пыпроси у пана дванатцыць дзесяцинъ ляда! Пошовъ дзѣдъ къ пану, ставъ просиць; просивъ, просивъ и выпросивъ ляда. Приходзиць домовъ и гово́риць: «ну, сынки: панъ давъ намъ дванатцыць дзесяцинъ лѣсу. Идзиця, сячиця яго!» — Идзи жъ, татка, у кузьню, здзѣлай намъ дванатцыць топоровъ пы дванатцыць пудовъ! Пошовъ дзѣдъ у кузьню, здзѣлавъ дванатцыць топоровъ пы дванатцыць пудовъ; хоцѣвъ принесци, ды ни во́днаго не поднявъ. Приходзиць домовъ и кажець: здзѣлавъ я топоры, идзиця, бяриця! Пошли сыны, узяли топоры и почали сѣчь лѣсъ. Стали сѣчь: который сяче́ць, который дзяре́ць — и высѣкли за дзень дванатцыць дзесяцинъ лѣсу. Пришли домовъ и говоруць: ну, татъ, мы ужо повысякли увесь лѣсъ. Идзи цяперъ къ пану, пыпроси дванатцыць бочекъ овса! Пошовъ дзѣдъ къ пану, ставъ просиць овса; просивъ, просивъ — давъ панъ овса. Пришовъ ёнъ домовъ: ну, кажець: идзиця, бяриця овёсъ, панъ давъ! Узяли яны овёсъ и за ’дзинъ дзень засѣяли усё своё поле. Тэй овесъ якъ рэсци, дыкъ рэсци, — ставъ уже поспѣваць. На̀ табѣ: унадзився нѣхто у гетый овёсъ, ставъ яго биць, лумаць, пусто́шиць. Стали сыны тые пилнуваць овса. Одзинъ пилнувавъ — ня упилнувавъ, другій пилнувавъ — ня упилнувавъ, и такъ уси. Наконцы пошовъ пилнуваць Иванъ Шиварь, добрый мылодзецъ. Пришовъ ёнъ у вовёсъ. А посяродъ овса стоявъ большій дубъ. Отъ ёнъ у гетый дубъ наторкавъ зялёнаго овса, сѣвъ поколо дуба и пилнуець. У самую по́вночь прибѣгаець у вовёсъ кобыла, а за ёю прибѣгли дванатцыць жерабцовъ — золотая шарсцинка, сяребраная шарсцинка, золотый копытокъ, сяребраный попытокъ. Прибѣгла кобыла къ дубу, и стала рваць зъ дуба овесъ. Тутъ Иванька Шиварь, добрый молодзецъ, схвацивъ яѐ за гриву и ставъ биць. Бивъ ёнъ яѐ, бивъ, убивъ по колѣно у зямлю и говориць: ага, будзешъ ходзиць у мой овёсъ? Яна гово́риць: буду! Ставъ ёнъ знова яѐ биць. Бивъ, бивъ, убивъ по брухо. А што, будзешъ ходзиць у мой овёсъ? — Буду! Енъ яѐ знова ставъ биць. Бивъ, бивъ — убивъ по вуши. «А што, будзешъ ходзиць у мой овёсъ?» — Нѣ, ня буду! Ёнъ тоды выцягъ яѐ изъ зямли, сѣвъ<noinclude></noinclude> s50alb2w7tz8r975oi4pqvx7ks842zf 104 130948 302878 2026-11-03T08:15:35Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «и поѣхывъ. За кобылой побѣгли и ўси жерабцы. Пріѣжжаець ёнъ домовъ. А ў ихъ ды не було хлѣва. Пошли яны къ другому хозяину зняли у того зъ зямли новый хлѣвъ и загнали туды ко́ній. А гетые кони были большого вѣдуна — чаровника. Ставъ ёнъ ихъ шукаць, и найшов...» 302878 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>и поѣхывъ. За кобылой побѣгли и ўси жерабцы. Пріѣжжаець ёнъ домовъ. А ў ихъ ды не було хлѣва. Пошли яны къ другому хозяину зняли у того зъ зямли новый хлѣвъ и загнали туды ко́ній. А гетые кони были большого вѣдуна — чаровника. Ставъ ёнъ ихъ шукаць, и найшовъ у Ивана Шивара, добраго мылойца. Просивъ енъ, просивъ, кабъ отдали коній яго, ну Иванька Шиварь гово́риць: «твоѐ кони знистожили мнѣ увесь овёсъ. Я табѣ ихъ не дамъ, а бяри сабѣ кобылу!» Тэй сѣвъ на кобылу и поѣхавъ. {{Водступ|2|em}}Ци много, ци мало поживши, стали браты шукаць, кабъ имъ дзѣ-небудзь ожанитца. Поѣхыли яны у дорогу. Ѣхыли, ѣхыли, пріѣжжаюць на калинывый мостъ. Иванька Шиварь, добрый мылодзецъ, увидзѣвъ на мосцѣ золотое пяро и хоцѣвъ яго узяць. А конь яму̀ гово́риць: нярушъ гетаго пяра, а то будзець дужа быльшая бяда! Ну ёнъ не послухавъ и ўзявъ. Пріѣхыли яны къ однэй баби, къ сястрѣ того чаровинка, а ў яѐ ды було дванатцыць дочокъ. Яна якъ увознала, што гетые кони яѐ брата, и высватала за ихъ своихъ дочокъ. Ночьчи полями браты спаць зъ гестыми дочками, и заснули. Яна жъ поглядзѣла и говориць: ага, вы у мойго брата отобрали коній, вотъ я цяперъ вамъ познимаю головы: мой мечъ, а вамъ голова съ плечъ! А Иванька Шиварь ды й почувъ гетыя сло́вы. Уставъ ёнъ цихынько съ посцели, пошовъ ва дворъ, стоиць гамъ и цяженько уздыхаець. А конь яго и почувъ: чаго ты, Иванька Шиварь, уздыхаешъ! — Ды якъ жа ня ўздыхаць: казала баба, што яѐ мечъ, а намъ гылыва съ плечъ! А конь кажець: а што? я табѣ говоривъ, кабъ ты не бравъ пяра! Вотъ цяперъ загубиць васъ баба. Идзи скорѣй, скажи братамъ, кабъ яны зняли свою одзе́жу ды надзѣли на дзѣвокъ, а ихныя сабѣ надзѣли! Енъ тоды побѣхъ скорѣй къ братамъ и кажець: скорѣй вы перадзѣньця имъ своѐ одзежи, а ихныя сабѣ надзѣньця! Яны узяли, перадзѣлиси, и зновъ заснули. Приходзиць баба и давай сѣчь своихъ дочокъ; посѣкла, посѣкла и пошла. Браты тоды скорѣй на кбни ды уцекаць! Назаўтраго увидзила баба, што дочокъ засѣкла, сѣла у ступу и побѣгла ихъ дыгоняць. Чуць-чуць не догнала Иваньку Шивара добраго мылойца, али енъ успѣвъ пераскочиць черазъ калиновый мостъ. Вывярнувшиси, ёнъ ёй кричиць: «а што шъ, баба, чажу не ловила мяне?» — А ты, Иванька Шиварь, добрый мылодзецъ, коній звёвъ? — «Звёвъ, бабушка!» — Дочакъ моихъ зъѣвъ? — «Зъѣвъ, бабушка!» — Ну, прощай! — «Нѣ, не прощай, а ще ў госци дожидай!» А самъ и поѣхувъ. {{Водступ|2|em}}Ѣхыли яны умѣсци, ѣхыли, и заѣхыли у чужія земли, у иньшее царство. И нанялись у того цара за работниковъ: браты на току молоциць, а Иванька Шиварь садъ пилнуваць, И имъ було хуже, а яму̀ лѣпи. Стали яны яму̀ завидоваць, што яму̀ лѣпи, а имъ хуже, и стали гывориць: якъ бы намъ яго ци забиць, ци зарѣзыць? А другіе кажуць: ци зарѣзыць, ци забиць — грѣхъ, а лучьче скажемъ цару, што у тэй бабы, идзѣ мы жанилиси, ёсь самопитный жбанъ: што боли пъе́шъ, то боли хочетца. Дыкъ царъ яго пошле́ць туды, а тамъ яна яго забъе́ць! Пришовъ царъ на токъ, яны и говоруць: «вотъ што, царъ: идзѣ мы жанилиси, ёсь самопитный жбанъ. Дыкъ Иванька Шиварь вамъ яго дыставиць. Призвавъ царъ Иваньку и говориць: «што ты, Иванька Шиварь, добрый мылодзецъ, щиро мнѣ служишь?» — Щиро! — «Ды ящо не соўсимъ! Вотъ мнѣ говорили твоѐ браты, што у тэй бабы, идзѣ вы жанилиси, ёсь самопитный жбанъ. Кабъ ты мнѣ яго дыставъ! А не дыставишъ, дыкъ мой мечъ, а табѣ гылыва съ плечъ!» Вышовъ<noinclude></noinclude> rx9qf5qauj9x02yeinj4u2dfyoe0hty 104 130949 302879 2026-11-03T08:19:30Z Gabix 3485 /* Не правераная */ Новая старонка: «Иванька Шиварь на дворъ и цяженько ўздыхнувъ. А конь почувъ, што енъ такъ цяжко ўздыхаець, и говориць: «што ты, Иванька Шиварь, такъ цяжко ўздыхаешъ?» — Якъ жа мнѣ ня уздыхаць? Царь казавъ, што у тэй бабы, идзѣ мы жанилиси, ёсь самопитный жбанъ. Дыкъ кабъ я я...» 302879 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /></noinclude>Иванька Шиварь на дворъ и цяженько ўздыхнувъ. А конь почувъ, што енъ такъ цяжко ўздыхаець, и говориць: «што ты, Иванька Шиварь, такъ цяжко ўздыхаешъ?» — Якъ жа мнѣ ня уздыхаць? Царь казавъ, што у тэй бабы, идзѣ мы жанилиси, ёсь самопитный жбанъ. Дыкъ кабъ я яго дыставивъ, а кыли не дыставлю, дыкъ яго мечъ, а мнѣ гылыва съ плечъ! — «А што, Иванька: я табѣ 'казавъ, кабъ ты не бравъ пяро, а ты не послухавъ мяне, узявъ. Вотъ табѣ цяперь! Ну, да гето бяда не вяликая, я табѣ ў ёй пумогу, а будзець бяда большая! йдзи ты скажи царю, кабъ давъ намъ три дни поѣсць, попиць и погуляць, и кабъ давъ двананцыць воловъ, по двананцыць пудовъ, а то у тые бабы ёсь шесь котовъ, што зъѣдаюць доразу человѣка.» Ну, поѣли яны три дни, попили, погуляли, ды ўзяли двананцыць воловъ по двананцыць пудовъ и поѣхыли къ тэй баби. Пріѣхыли яны къ калиновому мосту, конь и гово́риць: «вотъ, у бабы цяперъ съ комину искры сыплютца; а якъ станець дымъ ици, тоды ты мяне гукни, — я пойду походжу троху!» Сѣвъ енъ на камень и глядзиць. Глядзѣвъ, глядзѣвъ — усё уперадъ искры сыпалиси, а во̀ сычасъ ставъ и дымъ ици! Енъ свиснувъ, конь прибѣгъ, и говориць: садзись жа скорѣй, бяри воловъ и поѣдземъ! Узявъ енъ воловъ, сѣвъ на кыня, и поѣхыли. Пріѣхыли яны туды стали ў сянёхъ — баба спиць. Енъ тоды пошовъ скорѣй по самопитный жбанъ. Тольки ўвыйшовъ, а коты къ яму. Енъ скорѣй узявъ шесць воловъ, ды ў запе́чку имъ торкнувъ. Стали яны ѣсь, а енъ ухапивъ самопитный жбанъ, ды уцекаць. А коты зъѣли тыхъ воловъ, ды за имъ; а ёнъ ящо уторкнувъ имъ пы волу, а самъ и поѣхывъ. Прошнулася баба, бачиць — нема самопитнаго жбана! Сѣла на ступу, товкачомъ пыгоняець, пымяломъ услѣдъ заметаець — ѣдзець у догоню. Догоняець Иваньку, вотъ-вотъ ухвациць Иванькуваго кыня за хвостъ — алитку енъ пераскочивъ черазъ калиновый мостъ. Пераѣхавши черазъ мостъ, вывярнувся енъ къ баби, а баба кажець: «а што, Иванька Шиварь, коній звёвъ?» — Звёвъ, бабушка! — «Дочекъ моихъ зъѣвъ?» —Зъѣвъ, бабушка! — «Самопитный жбанъ звёзъ? — Звёзъ, бабушка! — «Ну, прощай!» — Нѣ, не прощай, а ще ў госци дожидай! И поѣхувъ. Пріѣхувъ къ царю, отдавъ самопитный жбанъ. То було яму̀ хорошо, а то ящо полѣпшало. А братанъ якъ було, такъ и було. Тоды яны сабѣ думаюць: якъ бы намъ яго страбиць: ци зарѣзыць, ци забиць? А другіе говоруць: ци зарѣзыць, ци забиць — грѣхъ, а лучьче скажемъ цару, што у тэй бабы ёсь самодуды. Вотъ царь яго пошлѐць, дыкъ можа яна яго цяперъ забъе́ць. Пришовъ царь на токъ, яны и говоруць: вотъ што, царь: у тэй бабы, идзѣ мы жанилиси, ёсь самодуды — што боли играешь, то боли хочетца. Вы пошлиця Иваньку Шивара, енъ вамъ ихъ дыставиць!.. Пришовъ царь домовъ и говориць: «што Иванька Шиварь, добрый молодзецъ? щиро ты мнѣ служишь?» — Щиро и вѣрно, ваша царское вяличаство! — «Ну, не соўсимъ ящо. Вотъ у тэй бабы, идзѣ вы жанилиси, ёсь самодуды. Дыкъ ты мнѣ ихъ дыставъ, а кыли не дыставишъ, то мой мечъ, табѣ гылыва съ плечъ!» Вышовъ Иванька Шиварь, добрый молодзецъ на дворъ, та́къ цяженько уздыхаець. А конь яго почувъ и спрашіець: «чаго, Иванька Шиварь, такъ цяжко ўздыхаешъ?» — Якъ жа мнѣ не ўздыхаць, кыли сказали браты, што у тыѐ бабы, идзѣ мы жанилиси, ёсь самодуды, и царь сказавъ мнѣ дыставиць, а коли не дыставлю, то яго мечъ, а мнѣ гылыва съ плечъ. — «А што, Иванька: я казавъ — нярушъ пяра!<noinclude></noinclude> cknnj9q5ollzbjbnkuh40ci04rd96f8