Вікікрыніцы bewikisource https://be.wikisource.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікікрыніцы Размовы пра Вікікрыніцы Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Аўтар Размовы пра аўтара Старонка Размовы пра старонку Індэкс Размовы пра індэкс TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 102 1690 303071 252951 2026-11-07T16:07:28Z Nejurist 840 /* Паэмы */ 303071 wikitext text/x-wiki {{Пра аўтара | Прозвішча =Сыракомля | Імёны =Уладзіслаў | Першая літара прозвішча =С | Варыянты імёнаў =Людвік Уладзіслаў Францішак Кандратовіч<br>Ludwik Władysław Franciszek Kondratowicz<br>(Władysław Syrokomla) | Апісанне =польскі і беларускі паэт, драматург, перакладчык, літаратурны крытык і краязнаўца | Іншае = | ДН =29 верасня 1823 | Месца нараджэння =фальв. Смольгаў Бабруйскага пав. Мінскай губ., цяпер в. Смольгава Любанскага р-на Мінскай вобл. | ДС =15 верасня 1862 | Месца смерці =Вільня, Літва | Выява =Władysław Syrokomla.PNG | Вікіпедыя =:be:Уладзіслаў Сыракомля | Вікіпедыя2 =:be-x-old:Уладзіслаў Сыракомля | Вікіцытатнік =Уладзіслаў Сыракомля | Вікісховішча =Category:Władysław Syrokomla | Вікіліўр =Władysław Syrokomla | ЭСБЕ = | Катэгорыя = Уладзіслаў Сыракомля | Google = }} == Творы == {{All works‎}} * [[Добрыя весьці (Сыракомля)|Добрыя весьці]] (1848, 1861) * [[Ужо птушкі пяюць ўсюды…]] (''прыпісваўся'') ====Вершы ў перакладзе==== * [[Ямшчык (Сыракомля/Лучына)|Ямшчык]] (1844) — пераклад [[Аўтар:Янка Лучына|Янкі Лучыны]]. * [[Надта салодкія думкі (Сыракомля/Лучына)|Надта салодкія думкі]] (1844) — пераклад [[Аўтар:Янка Лучына|Янкі Лучыны]]. * [[Не я пяю — народ Божы…]] (1845) — пераклад [[Аўтар:Янка Лучына|Янкі Лучыны]]. * [[Бусел (Сыракомля/Лучына)|Бусел]] (1849) — пераклад [[Аўтар:Янка Лучына|Янкі Лучыны]]. * [[На Палессі (Сыракомля/Купала)|На Палессі]] (1850) — пераклад [[Аўтар:Янка Купала|Янкі Купалы]]. * [[Лялька (Сыракомля)|Лялька]] (1851) — існуе некалькі перакладаў. * [[Вячэрняя песня (Сыракомля/Эпімах-Шыпіла)|Вячэрняя песьня]] (1852) — пераклад [[Аўтар:Браніслаў Эпімах-Шыпіла|Браніслава Эпімах-Шыпілы]]. * [[Лірнік вясковы (Сыракомля/Леўчык)|Лірнік вясковы]] (1852) — пераклад [[Аўтар:Гальяш Леўчык|Гальяша Леўчыка]]. * [[Груган (Сыракомля)|Груган]] (1854) — існуе некалькі перакладаў. * [[Доля (Сыракомля/Купала)|Доля]] (1854) — пераклад [[Аўтар:Янка Купала|Янкі Купалы]]. * [[Каралі (Сыракомля/Купала)|Каралі]] (1854) — пераклад [[Аўтар:Янка Купала|Янкі Купалы]]. * [[Бедны шпак (Сыракомля/Друцкі)|Бедны шпак]] (1859) — пераклад [[Аўтар:Баляслаў Друцкі-Падбярэскі|Баляслава Друцкага-Падбярэскага]]. ====Паэмы==== * [[Літва]] (''уступ да паэмы «Дабрародны Ян Дубарог»'') (1850, 1854) — [[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны]] пераклад. * [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel]] (1854) *[[Горсць пшаніцы (Сыракомля/Лучына)|Горсьць пшаніцы]] (1856) — пераклад [[Аўтар:Янка Лучына|Янкі Лучыны]]. *[[Чысты чацьвер (Сыракомля/Паўловіч)|Чысты чацьвер]] (1856) — пераклад [[Аўтар:Альберт Паўловіч|Альберта Паўловіча]]. *[[Нядзеля (Сыракомля/Купала)|Нядзеля]] (1861) — пераклад [[Аўтар:Янка Купала|Янкі Купалы]]. == Пра аўтара == === Паэзія === * ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Dunin Marcinkiewicz, W]]''. [[Верш Навума Прыгаворкі|Wiersz Nauma Pryhoworki]] // {{Fine|[[Dudarz białoruski (1857)|Dudarz białoruski czyli Wszystkiego potrosze]]. Mińsk: J. Dworzec, 1857}} * ''[[Аўтар:Зыгмунт Нагродскі|Нагродзкі, З]]''. [[Пастароньце ж, братцы мае…]] * ''[[Аўтар:Янка Купала|Kupała, J]]''. [[Лірнік вясковы (Купала)|Lirnik wiaskowy]] // {{Fine|Litwa i Ruś. — 1912. — T. 3, Z. 2}} === Артыкулы === * [[Уладзіслаў Сыракомля (ананім)|Владыслаў Сырокомля]] // {{Fine|[[Наша Ніва (1906)|Наша Нива]]. — 9 (22) акцябра 1908. — [[Наша Ніва (1906)/1908/21|№21]]}} * ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Власт]]''. [[Людвік Кандратовіч (Ластоўскі)|Людвік Кондратовіч]] // {{Fine|[[Наша Ніва (1906)|Наша Ніва]]. — 6 (19) верэсьня (сенцябра) 1912. — [[Наша Ніва (1906)/1912/36|№36]]}} * ''[[Аўтар:Усевалад Ігнатоўскі|Ігнатоўскі, У]]''. [[Кароткі_нарыс_нацыянальна-культурнага_адраджэньня_Беларусі#Уладыслаў_Сыракомля._(Людвік_Кандратовіч)._(1822-1862).|Уладыслаў Сыракомля]] // {{Fine|[[Вольны сьцяг (1920)|Вольны Сьцяг]]. — 15 мая 1921. — [[Вольны сьцяг (1920)/1921/1|№1 (3)]]}} * ''[[Аўтар:Уладзімір Самойла|Суліма]]''. [[Праф. Зьдзехоўскі аб беларускай душы]] // {{Fine|[[Змаганьне (1923)|Змаганьне]]. — 23 сьнежня 1923. — [[Змаганьне (1923)/1923/21|№21]]}} * ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Навіна, А]]''. [[Падсьведамае і сьведамае ў «душы беларускай» Сыракомлі|Падсьведамае і сьведамае ў „Душы беларускай“ Сыракомлі]] / {{Fine|пер. ''[[Аўтар:Францішак Грышкевіч|Францішак Грышкевіч]]'' // [[Студэнская думка (1924)|Студэнская Думка]]. — Студзень 1925. — [[Студэнская думка (1924)/1925/1|№1 (2)]]}} * ''[[Аўтар:Леў Цвяткоў|Цьвяткоў, Л]]''. [[Наша сялянства, яго прыяцелі й ворагі ў літаратурным адбіцьці]] // {{Fine|[[Маладняк (часопіс)|Маладняк]]. — 1926. — [[Маладняк (часопіс)/1926/3|№12 (3)]]}} [[Катэгорыя:Беларускія аўтары‎]] [[Катэгорыя:Польскія аўтары]] [[Катэгорыя:Беларускія паэты]] [[Катэгорыя:Беларускія гісторыкі]] [[Катэгорыя:Публіцысты]] [[Катэгорыя:Рыма-каталікі]] [[Катэгорыя:Аўтары XIX стагоддзя]] {{PD-old}} [[pl:Autor:Ludwik Kondratowicz]] [[hy:Հեղինակ:Վլադիսլավ_Սիրոկոմլա]] [[cs:Autor:Władysław Syrokomla]] [[lt:Vladislovas Sirokomlė]] [[fr:Auteur:Ladislas Syrokomla]] 61q6xtgn8z8yq1u4xw09z9izyuc8dio 10 2378 303222 130405 2026-11-08T10:56:32Z Gleb Leo 2440 303222 wikitext text/x-wiki <includeonly><div {{#if:{{{id|}}}|id="{{anchorencode:{{{id}}}}}"}} class="{{#switch:{{{месца|}}} | злева| зьлева = left floatleft | справа = right floatright | #default = center}} floatnone" style="{{#ifeq:{{{месца|¥}}}|¥|padding:10px;}} {{{стыль|}}}"> [[File:{{{выява}}}|{{{шырыня|400px}}}|{{{подпіс}}}]] {{лінія|шырыня={{{шырыня|400px}}}|прагал=0}} <p style="font-size:{{{шрыфт|11px}}};width:{{{шырыня|400px}}};text-align:justify;margin-left:auto;margin-right:auto;font-style:normal;">{{{подпіс}}}</p> </div></includeonly><noinclude>{{дакументацыя}}</noinclude> 9f7k3yek3965whez5om2a3ygy4hd2dq 303223 303222 2026-11-08T10:57:41Z Gleb Leo 2440 303223 wikitext text/x-wiki <includeonly><div {{#if:{{{id|}}}|id="{{anchorencode:{{{id}}}}}"}} class="{{#switch:{{{месца|}}} | злева| зьлева = left floatleft | справа = right floatright | #default = center}} floatnone" style="{{#ifeq:{{{месца|¥}}}|¥|padding:10px;}} {{{стыль|}}}"> [[File:{{{выява}}}|{{{шырыня|400px}}}|{{{подпіс}}}]] {{лінія|шырыня={{{шырыня|400px}}}|прагал=0}} <p style="font-size:{{{шрыфт|11px}}};width:{{{шырыня|400px}}};text-align:justify; text-align-last:center; margin-left:auto;margin-right:auto;font-style:normal;">{{{подпіс}}}</p> </div></includeonly><noinclude>{{дакументацыя}}</noinclude> me24alf5x0pfdglp3ve77jc4wgs13ay 303224 303223 2026-11-08T10:58:18Z Gleb Leo 2440 303224 wikitext text/x-wiki <includeonly><div {{#if:{{{id|}}}|id="{{anchorencode:{{{id}}}}}"}} class="{{#switch:{{{месца|}}} | злева| зьлева = left floatleft | справа = right floatright | #default = center}} floatnone" style="{{#ifeq:{{{месца|¥}}}|¥|padding:10px;}} {{{стыль|}}}"> [[File:{{{выява}}}|{{{шырыня|400px}}}|{{{подпіс}}}]] {{лінія|шырыня={{{шырыня|400px}}}|прагал=0}} <p style="font-size:{{{шрыфт|11px}}};width:{{{шырыня|400px}}};text-align:justify; -moz-text-align-last:center; -webkit-text-align-last:center; text-align-last:center; margin-left:auto;margin-right:auto;font-style:normal;">{{{подпіс}}}</p> </div></includeonly><noinclude>{{дакументацыя}}</noinclude> 1ubduto1zswn73to25uom45f0o2g4kf 303225 303224 2026-11-08T10:58:57Z Gleb Leo 2440 303225 wikitext text/x-wiki <includeonly><div {{#if:{{{id|}}}|id="{{anchorencode:{{{id}}}}}"}} class="{{#switch:{{{месца|}}} | злева| зьлева = left floatleft | справа = right floatright | #default = center}} floatnone" style="{{#ifeq:{{{месца|¥}}}|¥|padding:10px;}} {{{стыль|}}}"> [[File:{{{выява}}}|{{{шырыня|400px}}}|{{{подпіс}}}]] {{лінія|шырыня={{{шырыня|400px}}}|прагал=0}} <p style="font-size:{{{шрыфт|11px}}};width:{{{шырыня|400px}}};text-align:justify;-moz-text-align-last:center;-webkit-text-align-last:center;text-align-last:center; margin-left:auto;margin-right:auto;font-style:normal;">{{{подпіс}}}</p> </div></includeonly><noinclude>{{дакументацыя}}</noinclude> 1hx87dnuusuvfwi6dot19e3t8ap7mpy 303226 303225 2026-11-08T11:00:41Z Gleb Leo 2440 303226 wikitext text/x-wiki <includeonly><div {{#if:{{{id|}}}|id="{{anchorencode:{{{id}}}}}"}} class="{{#switch:{{{месца|}}} | злева| зьлева = left floatleft | справа = right floatright | #default = center}} floatnone" style="{{#ifeq:{{{месца|¥}}}|¥|padding:10px;}} {{{стыль|}}}"> [[File:{{{выява}}}|{{{шырыня|400px}}}|{{{подпіс}}}]] {{лінія|шырыня={{{шырыня|400px}}}|прагал=0}} <p style="font-size:{{{шрыфт|11px}}};width:{{{шырыня|400px}}};text-align:justify; margin-left:auto;margin-right:auto;font-style:normal;">{{{подпіс}}}</p> </div></includeonly><noinclude>{{дакументацыя}}</noinclude> 7xpjuy4j6rsmww4xd8gvsohmulzglw5 303227 303226 2026-11-08T11:00:56Z Gleb Leo 2440 303227 wikitext text/x-wiki <includeonly><div {{#if:{{{id|}}}|id="{{anchorencode:{{{id}}}}}"}} class="{{#switch:{{{месца|}}} | злева| зьлева = left floatleft | справа = right floatright | #default = center}} floatnone" style="{{#ifeq:{{{месца|¥}}}|¥|padding:10px;}} {{{стыль|}}}"> [[File:{{{выява}}}|{{{шырыня|400px}}}|{{{подпіс}}}]] {{лінія|шырыня={{{шырыня|400px}}}|прагал=0}} <p style="font-size:{{{шрыфт|11px}}};width:{{{шырыня|400px}}};text-align:justify;-moz-text-align-last:center;-webkit-text-align-last:center;text-align-last:center; margin-left:auto;margin-right:auto;font-style:normal;">{{{подпіс}}}</p> </div></includeonly><noinclude>{{дакументацыя}}</noinclude> 1hx87dnuusuvfwi6dot19e3t8ap7mpy 0 2799 303076 147610 2026-11-07T16:30:03Z Gleb Leo 2440 303076 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Географія Эўропы | аўтар = Мікалай Азбукін | крыніца = | пераклад = | секцыя = Падручнік | дата = 1924 год | папярэдні = | наступны = | анатацыі = У лютым 1926 году падручнік быў забаронены ў выкарыстаньні ў навучальных установах<ref>[https://hist.bsu.by/images/stories/files/nauka/izdania/tif/5/Guzhalovsky.pdf Гужалоўскі, А. А. Палітычны кантроль над выдавецкай дзейнасці ў БССР 1920—1930-я гг.]</ref> }} <pages index="Azbukin2.jpg" from="Azbukin2.jpg" to="Azbukin2.jpg" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Geografija Eŭropy. Pradmova Ahlad.pdf" from="1" to="1" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Географія Эўропы Слоўнік тэрмінаў.pdf" from="5" to="7" /> ----------- {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Мікалай Азбукін]] [[Катэгорыя:Падручнікі геаграфіі]] [[Катэгорыя:Геаграфія Еўропы]] [[Катэгорыя:Кнігі, забароненыя ў СССР]] [[Катэгорыя:Творы 1924 года]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Маскве]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Санкт-Пецярбургу]] 201kz17ee4yfy1mfchicjaz3h2ab1gr 104 3245 303059 30365 2026-11-07T15:45:56Z Gleb Leo 2440 303059 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Хомелка" /></noinclude>значныя ўраджаі збожжа. Калісь краіну пакрывалі густыя мяшаныя лясы, але даўно ўжо большую частку іх павысякалі ды ўзаралі. Спачатку сеялі шмат жыта, аўсу, ячменю, пшаніцы ды іншага збожжа, але потым завялі шматпалёўку і цяпер большую частку ральлі засяваюць кармавымі травамі ды корань-плодамі. Свайго збожжа цяпер не хапае, але затое сяляне маюць шмат корму для жывёлы, гадоўля якой зьяўляецца адным з галоўных заняткаў. За дапамогай моцна разьвітай сельска-гаспадарчай коопэрацыі сяляне вырабляюць свае тавары на падставе прынцыпу падзелу працы. Дзякуючы гэтаму продукцыйнасьць сельскай гаспадаркі на Швайцарскім узгор'і многа большая, як у іншых краёх Эўропы. {{Няма выявы}} Па берагох швайцарскіх вазёр многа садоў і вінаградняў, а па местах існуе шмат фабрык, якія замест апалу карыстаюцца сілай горных рэк. З даўных часоў на Швайцарскім узгор'і, як і ў Юрскай краіне, красуюць саматужныя промыслы, асабліва выраб гадзіньнікаў. У цяперашнія часы аднак фабрычная прамысловасьць мае значна большую вагу, як саматужніцтва. Можна сказаць, што Швайцарскае ўзгор'е належыць да вельмі прамысловых краёў сьвету. Сярод мясцовых фабрык пераважваюць буйныя з вялікім лікам работнікаў. Гэта дапамагае работнікам гуртавацца дзеля супольнага змаганьня за свае інтарэсы. Забастоўкі работнікаў дзеля {{Перанос пачатак|п=павя|к=лічэньня}}<noinclude><references/></noinclude> o0pfhannur5kii90q2jksy2078fbifn 303167 303059 2026-11-07T22:14:56Z Gleb Leo 2440 303167 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Хомелка" /></noinclude>значныя ўраджаі збожжа. Калісь краіну пакрывалі густыя мяшаныя лясы, але даўно ўжо большую частку іх павысякалі ды ўзаралі. Спачатку сеялі шмат жыта, аўсу, ячменю, пшаніцы ды іншага збожжа, але потым завялі шматпалёўку і цяпер большую частку ральлі засяваюць кармавымі травамі ды корань-плодамі. Свайго збожжа цяпер не хапае, але затое сяляне маюць шмат корму для жывёлы, гадоўля якой зьяўляецца адным з галоўных заняткаў. За дапамогай моцна разьвітай сельска-гаспадарчай коопэрацыі сяляне вырабляюць свае тавары на падставе прынцыпу падзелу працы. Дзякуючы гэтаму продукцыйнасьць сельскай гаспадаркі на Швайцарскім узгор'і многа большая, як у іншых краёх Эўропы. [[Файл:Geografija p84.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 31. — Горад Люцэрн на беразе Фірвальдштэцкага возера.}}}} Па берагох швайцарскіх вазёр многа садоў і вінаградняў, а па местах існуе шмат фабрык, якія замест апалу карыстаюцца сілай горных рэк. З даўных часоў на Швайцарскім узгор'і, як і ў Юрскай краіне, красуюць саматужныя промыслы, асабліва выраб гадзіньнікаў. У цяперашнія часы аднак фабрычная прамысловасьць мае значна большую вагу, як саматужніцтва. Можна сказаць, што Швайцарскае ўзгор'е належыць да вельмі прамысловых краёў сьвету. Сярод мясцовых фабрык пераважваюць буйныя з вялікім лікам работнікаў. Гэта дапамагае работнікам гуртавацца дзеля супольнага змаганьня за свае інтарэсы. Забастоўкі работнікаў дзеля {{Перанос пачатак|п=павя|к=лічэньня}}<noinclude><references/></noinclude> 8rhpfplmy6n38hllguwv71dgz92aqko 0 10570 303077 78051 2026-11-07T16:35:02Z Nejurist 840 303077 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = [[Еўгеній Онегін]] — Глава пятая | аўтар = Аляксандр Пушкін | год = 1833 | крыніца = Дудар, Алесь. [http://kamunikat.org/download.php?item=49101-1.pdf Выбраныя творы] / Алесь Дудар; уклад., прадм., камент. Ганна Севярынец. — Мінск : Лімарыус, 2017. — 480 с — с. 192—342 | арыгінал = [[:ru:Евгений Онегин (Пушкин)/Глава 5]] | пераклад = Алесь Дудар | сэкцыя = Раман у вершах | папярэдні = [[Еўгеній Онегін/Глава чацвёртая|Глава чацвёртая]] | наступны = [[Еўгеній Онегін/Глава шостая|Глава шостая]] }} <poem> О, не знай сих страшных снов Ты, мая Святлана ''Жуковский'' </poem> {{Верш-пачатак}}<poem> I Надвор’е восені стаяла У той год пазней другіх гадоў, Зімы прырода шмат чакала. Снег толькі ў студзені пайшоў Пад трэці дзень. Устаўшы рана, Ў вакно убачыла Тацяна Апранутыя ў бель кусты, І двор і дахі і платы, На шыбах лёгкія узоры, І дрэвы ўсе у серабры, Сарок вясёлых на двары І мякка ўсцеленыя горы Зімы бліскучым дываном. Усё ясна, бела ўсё кругом. II Зіма!.. Араты урачыста Дарожку едзе абнавіць; Яго канёк па снегу чыстым Трушком размерана бяжыць; Ляціць кібітка ўдалая І скібы пышныя ўздымае; Фурман сядзіць на перадку Ў падпаясаным кажушку. Вось дваравы хлапчук гуляе: Ён жучку ў санкі пасадзіў; Сябе ў каня ператварыў; Ў яго ўжо й пальчык замярзае: Яму і смешна і баліць А маці праз акно крычыць. III Ды, можа быць, такога роду Малюнкі не прывабяць вас: Ўсё гэта нізкая прырода І мала тонкіх тут акрас. Натхнення богам абагрэты, Склад пышны іншага паэта Абмаляваў нам першы снег, Зімовых прыгажосць уцех. Я пэўны, ён вас зачаруе, Адбіўшы ў агнявых радках Гулянкі тайныя ў санях; Ды з ім змагацца не пачну я, Ні з ім, пакуль што, ні з табой, Пясняр Фінляндкі маладой! IV Тацяна (руская душою, Сама не знаючы, чаму) З яе халоднаю красою Любіла рускую зіму, На сонцы іней ўдзень марозны, І сані, і у ранак позны Бляск ружавеючых снягоў, І мглу святочных вечароў. На лад стары спраўляць любілі Ў іх доме тыя вечары: Усе служанкі на двары Сваім паненкам варажылі І ім сулілі кожны год Мужоў вайсковых і паход. V Тацяна верыла паданням, Што просты люд пакінуў нам, І месяцу, і заклінанням, І картам, і прарочым снам. Яе трывожылі прыметы Казалі штосьці ўсе прадметы Ёй тайнай моваю сваёй, Шчымелі прадчуванні ў ёй. Як кот на печы збалаваны Курлыкаючы, рыльца мыў, Той знак напэўна ёй судзіў Гасцей. А ўбачыць нечакана — Двурогі маладзік плыве Па небе злева ад яе, VI Яна дрыжэла і бялела. А калі зорка іншы раз Праз неба цёмнае ляцела І рассыпалася, — у той час Хутчэй Тацяна паспяшала Ўслед зорцы той, пакуль не ўпала Жаданне сэрца прашаптаць. Калі здаралася спаткаць Дзе-небудзь чорнага манаха Ці шпаркі заяц у палях Перабягаў ёй раптам шлях Яна, забыўшы ўсё ад страху, У прадчуванні злым тады Чакала ўжо ліхой бяды. VII Што-ж? Адчуванне асалоды Жыло у ёй і ў страшны час, Бо супярэчная прырода Такімі ўжо стварыла нас. Прышлі каляды. Час прыгожы! Жывая моладасць варожыць, Няма чаго ёй шкадаваць, — Ёй ў даль жыцця шляхі ляжаць, У безгранічныя ясноты; Варожыць старасць разам з ёй Панад магілаю сваёй, Усё згубіўшы без звароту; Але надзея хлусіць ім Дзіцячым лепетам сваім. VIII Тацяна поглядам цікаўным На воск патоплены глядзіць: У дэсані адлітай слаўна Ёй нешта дзіўнае гучыць; Са сподка, поўнага вадою, Выходзяць кольцы чарадою; І выпала калечка ёй Пад песеньку пары былой: «Там мужычкі усе багаты; Грабуць шуфлямі серабро; Каму пяем, таму дабро І слава!» ды прарочыць страты Той песні жаласны напеў; Мілей «кашурка» сэрцы дзеў. IX Уначы мароз; усё неба ззяе; Нябесных зорак дзіўны хор Так ціха, згодна праплывае… Тацяна на шырокі двор Ў сукенцы лёгенькай выходзіць, Люстэрка ўвысь яна наводзіць; Але самотна з цемнаты Дрыжыць там месяц залаты… Снег хруснуў… падарожны; дзева Насустрач хуценька бяжыць І галасок яе звініць Лягчэй жалейчынага спева: Як зваць вас? Паглядае ён І ў адказ ёй: Агафон. X Як няня раіла, Тацяна, Ўночы меўшы варажыць, Сказала ў лазні ёй патайна На два прыборы стол накрыць; Ды стала страшна раптам Тані… І я… пры думцы аб Святлане Мне стала страшна — так і быць… З Тацянай нам не варажыць. Тацяна паясок шаўковы Зняла, ўсё скінуўшы, ў пасцель Лягла. Над ёй віецца Лель, А пад падушкаю пуховай Люстэрка Таніна ляжыць. Заціхла ўсё. Тацяна спіць. XI І сніцца дзіўны сон Тацяне. Ёй сніцца, быццам бы яна Ідзе па снегавой паляне У сумнай мгле зусім адна. У сувеях снежных перад ёю Шуміць, клубіць вадой сваёю Кіпучай, цёмнай і сівой Ручай, не скованы зімой; Дзве жэрдкі, склееныя льдзінай, Слабы і трэпетны масток, Адна дарога на той бок: І перад стромаю нестрымнай Яе няпэўнасць узяла. Ісці яна ўжо не магла. XII. XIII. XIV Тацяна ў лес; мядзведзь няўтомна За ёю; снег усё глыбей; То сук даўгі яе раптоўна За шыю схопіць, то з вушэй Ён завушніцы вырве сілай; То ў снег глыбокі з ножкі мілай Камашык мокры ўпадзе, То згубіцца хусцінка дзе; Падняць няма калі; нязменна Мядзведзя чуе за сабой, І нават трэпетнай рукой Прыўзняць сароміцца адзенне; Яна бяжыць, ён даганяць: І сілы ўжо няма ўцякаць. XV Упала ў снег; мядзведзь рупліва Хапае і нясе яе; Яна пакорна і маўкліва, Адзнак жыцця не падае; Ён мчыць яе лясной дарогай; Вось паміж дрэў шалаш ўбогі; Усюды глуш; з усіх бакоў Укрыт ён гурбамі снягоў, Ваконца свеціцца гасцінна, У шалашы і крык і шум: Мядзведзь гаворыць: тут мой кум; Пагрэйся у яго хвіліну; І ў сені проста ён ідзе І на парог яе кладзе. XVI Прыйшла ў сябе, глядзіць Тацяна: Яна у сенях; знік мядзведзь; У хаце звон і гоман п’яны, Нібы памінкі сталі пець; Тацяна сэнсу не дабрала, Цішком глядзець ў шчылінку стала, І што-ж! глядзіць… аж за сталом Страшыдлы розныя кругом; Адзін ў рагах з сабачай мордай, Той з пятушынай галавой, З казінай ведзьма барадой, А там шкілет сухі і горды, Вось карла з хвосцікам, а там Сеў кот і жораў папалам. XVII Страшней пачвары там другія: Вось рак на павуку вярхом, Вось чэрап на гусінай шыі Трасе чырвоным каптуром, Вось млын упрысядку ўзлятае, Крылом трашчыць, крылом махае; Брэх, рогат, спевы, свіст і хлоп, Людская мова, конскі топ! Ды што падумала Тацяна, Убачыўшы ў гасціне той Таго, хто мілы й страшны ёй, — Героя нашага рамана! Онегін за сталом сядзіць І ў дзверы потайкам глядзіць. XVIII. XIX. ХХ Маё! Сказаў Еўгеній грозна, І зграя знікла ўся зусім; І засталася ў цьме марознай Дзяўчына маладая з ім; Онегін ціхенька штурхае Ў куток Тацяну і складае На лаўку хісткую яе, Схіляе скроні ён свае Да Тані; Ольга тут заходзіць І Ленскі з ёй; агонь мільгнуў; Онегін руку замахнуў І дзіка ён вачыма водзіць, На іх, нязваных, ён крычыць: Ледзь жыва, дзеўчына маўчыць. XXI А спрэчка ўсё мацней; Еўгеній Накінуўся з даўгім нажом; Зваліўся Ленскі; крык страшэнны Пранёсся; цень згусцеў кругом… І раптам хатка затрашчала… І Таня ў страху ачуняла… Глядзіць, настала ўжо святло; Скрозь замарожанае шкло Зары прамень пунсовы грае; У дзверы, ластаўкі лягчэй, Аўроры поўначы ясней, Тут Ольга да яе ўлятае; «Ну, — кажа — раскажы-ж ты мне, Каго ты бачыла ў сне?» XXII Аднак Тацяна не зважае, Ў пасцелі з кнігаю ляжыць, Старонкі ў ёй перабірае І, разглядаючы, маўчыць. Хоць не змяшчала кніга гэта Ні гожых выдумак паэта, Ні мудрых думак, ні карцін; Ды ні Вергілій, ні Расін, Ні Скотт, ні [[Аўтар:Джордж Байран|Байран]], ні Сенека, Сам «Дамскіх Мод Журнал» — і той Не меў цікавасці такой: То быў, браткі, Мартын Задэка, Краса халдзейскіх мудрацоў, Тлумач найвыдатнейшы сноў. XXIII Той твор выдатны, векавіты, Гандляр вандроўны ўжо даўно Прывёз у іх куток забыты І для Тацяны заадно З Мальвінаю не надта новай Аддаў за тры рублі з паловай І ўзяў яшчэ ў прыдачу з іх За гэта баек збор старых, Граматыку, дзве Петрыады, Ды Мармонтэля трэці том; Мартын Задэка стаў дружком Любімым Тані… Вельмі рада Яна турботы з ім дзяліць, І ён заўсёды з ёю спіць. XXIV Яе трывожыць сон цікавы. Не знаючы, чаго чакаць, Значэнне жудаснае з’явы Тацяна хоча адшукаць. Ў кароткім змесце кнігі гэтай Знайшла ў парадку альфабэта Бары, буран, груган і ель, Ёж, змрок, масток, мядзведзь, мяцель, Ды іншае. Яе трывогі Мартын Задэка не прагнаў; Ды злосці сон ёй абяцаў Здарэнняў невясёлых многа. Дзён некалькі яна затым Усё турбавалася аб тым. XXV Ды вось пурпурнаю рукою Зара ад ранішніх далін Выводзіць з сонцам за сабою Дзянёк вясёлы імянін. Чуць свет дом Ларыных гасцямі Напоўнен; цэлымі гуртамі Суседзі ехалі ў вазках Кібітках, брычках і санях; Ў пярэдняй мітусня, трывога; Ў гасціннай новых твараў шмат, Брэх мосек, цмоканне дзяўчат, Шум, смех, натоўп каля парога, Паклоны, шарканне гасцей, Карміліц крык і плач дзяцей. XXVI З сваёю жонкаю дзябёлай Прыехаў тоўсты Пусцякоў, Гваздзін, ўладар галодных сёлаў, Краса усіх гаспадароў; Скацініны, сівая пара, А з імі дзеці цэлай хмарай Ад трыццаці да двух гадоў; Франт павятовы Пятушкоў І мой стрыечны брат Буянаў Ў пуху, у картузе з брылём (як вам, напэўна, ён знаём). І адстаўны саветнік Флянаў, Цяжкі пляткар і шалапут, Пражэра, хабарнік і чмут. XXVII З сям’ёй Панфіла Харлікова Мосьё Трыке быў у вазку, Дасціпнік, толькі што з Тамбова, У акулярах, у парыку. Француз праўдзівы, ён старанна Уклаў куплеты для Тацяны На голас, знаемы дзяцьмі: Rйveillez vous, belle endormie. Між альманаха песен даўных Надрукаваны той куплет; Трыке, дагадлівы паэт Яго на свет дастаў старанна — І смела — замест belle Nina Паставіў belle Tatiana. XXVIII Вось з недалёкага пасада, Паненак выспеўшых кумір І павятовых дам услада, Прыехаў ротны камандзір; Зайшоў… Ах, навіна якая. Музыка будзе палкавая. Прыслаў яе палкоўнік сам. Бал будзе — вось дзе радасць нам. Дзяўчаткі скокі прадчуваюць Ды ўжо і есці падаюць. Супругі парамі ідуць. Паненкі Таню акружаюць, Мужчыны насупроць; наўкол Гудзіць як вулей пышны стол. XXIX Размовы змоўклі на хвіліну; Усе жуюць. На ўсіх канцах Талеркі бразгаюць няспынна Ды чаркі звоняць у руках. Але ўжо госці незадоўга Уздымаюць гоман і трывогу Ніхто не слухае, крычаць, Смяюцца, сварацца, пішчаць. І раптам Ленскі уваходзіць І з ім Онегін «У добры час. — Так кажа маці: — просім вас. Таўкуцца госці, ўсе адводзяць Прыборы, крэслы ля сталоў, Вітаюць, садзяць двух сяброў. XXX Адводзяць месца перад Таняй, І, ранішняй зары бялей — І сарны трэпетней загнанай, Яна цямнеючых вачэй — Не паднімае: жар незносны У ёй кіпіць; ёй душна, млосна; Вітання новых двух гасцей Не чуе, слёзы ўжо з вачэй Вось-вось пальюцца; ўжо гатова Упасці ад тугі такой; Ды воля і развага ў ёй Перамаглі. Яна два словы Скрозь зубы кінула цішком І дасядзела за сталом. XXXI Трагі-нервічных з’яў, здарэнняў, Дзявочых хваляванняў, слёз, Даўно цярпець не мог Еўгеній: Ён іх даволі перанёс. Дзівак, на гэты бал папаўшы, Ужо злаваў. Ды дзевы нашай Трывожны ўбачыўшы парыў, Ён вочы з прыкрасцю спусціў, Надуўся і, у злосці страшнай, Пакляўся Ленскага ўзлаваць І ў смак яго пажартаваць. Цяпер, здаволены заўчасна, Карыкатуры стаў складаць На ўсіх гасцей, што там сядзяць. XXXII Вядома, не адзін Еўгеній Трывогу Тані бачыць мог; Ды мэтаю ўсіх імкненняў Тым часам тлусты быў пірог (На жаль занадта ўжо салёны); Ды вось у пляшцы прасмалёнай, Ў той час як блан-манжэ даюць, Ужо цымлянскае нясуць, З ім вузкіх чарак шэраг цесны, Падобных таліі тваёй, Зізі, крыштал душы маёй, Прадмет маёй нявіннай песні, Фіал кахання, мілы мне, Ты, ад каго я так п’янеў. XXXIII Вось корак вынялі ў хвіліну, Бутэлька хлопнула; віно Шыпіць, і вось з паважнай мінай, Куплетам змучаны даўно Трыке ўстае; гасцей вясёлых Увесь натоўп замоўк наўкола. Тацяна ледзь жыве; вось ён З лістком ў руцэ аддаў паклон, Запеў фальшыва. Пляскі, крыкі Яго вітаюць. Галавой Кіўнуць паэту трэба ёй; Паэт жа сціплы, хоць вялікі, Яе здароў’е першы п’е. І ёй куплет перадае. XXXIV Усе вітаць Тацяну сталі; Яна паклоны аддае. Калі ж Еўгенія настала чарга, то бледны твар яе, Яе ўстрывожанасць, бяссілле, У ім спагаду нарадзілі: ..................... XL ..................... ..................... Ды, марамі апанаваны, Стаў ўспамінаць, зачараваны, Аб дамскіх мілых мне нагах. Па вашых вузенькіх слядах О, ножкі, досыць мне цягацца. Са здрадай юнасці і мне Пара зрабіцца разумней, Ў жыцці і ў складзе папраўляцца, І пяты сшытак мой пачаць Ад адступленняў ачышчаць. XLI І аднастайна і бездумна, Як бура юнасці жывой, Імчацца пары ў вальсе шумным, Адна мільгае за другой. На мсцівую ступіўшы сцежку, Онегін з тайнаю усмешкай Ідзе да Ольгі. І хутчэй З ёй кружыцца паміж гасцей, Пасля ёй крэсла падстаўляе, Гаворыць з ёй аб тым, аб сім, Хвіліны дзве яшчэ, затым Зноў вальс ён з ёю пачынае; Ўсе здзіўлены. І Ленскі сам Глядзіць, не верачы вачам. XLII. XLIII. XLIV. XLV </poem> {{Верш-канец}} bou196veva4vx3itv6aquzoxlamdhu5 0 13364 303087 46464 2026-11-07T17:14:33Z Gleb Leo 2440 303087 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Беларусы ў Усх. Прусыі | аўтар = Вацлаў Ластоўскі | год = 1923 год | крыніца = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Kryvic.pdf.zip/1923-002.mab.pdf Часопіс «Крывіч», № 2, ліпень 1923 г., б. 49-50] | сэкцыя = Артыкул | папярэдні = [[Аб залатой бабе]] | наступны = [[Жан-Жак Руссо і Белавежская пушча]] }} <div style="text-indent:2em;"> '''Беларусы у Усх. Прусыі.''' Д-р філалогіі Вогрыцкі (Vogricki) ў сваіх працах заўважае, што ў паветах Марграбова, Лык, Бяла і Іоганісбэрг ёсьць славянскае жыхарства, якое ў мове мае русінскія элемэнты: (ruthenischen elementen) і няможа быць аднесена да мазурскага племя. Паміж гэтага жыхарства ёсьць традыцыя, што часьць іх перасялілася ў Прусыю ў часе прасьледаваньня уніятаў ў Расіі, пры цару [[Аўтар:Мікалай I|Мікалаю I]] {{Абмылка|У|у}} Іоганісбэрскім павеце яны маюць сваю асобную царкву ўсходняга абраду (orientalische ritus). Характэрна, што прускія палякі аб гэтым жыхарстве кажуць, бытцам яны гавораць: „zepsutą polszczyzną“. Для абсьледаваньня, этнографічна-філологічнага, вышэйпамянёных чатырох паветаў Усх. Прусыі, Рэдакцыя „Крывіч“, гэтага лета, калі пазволіць матэрьяльная стараеа, вышле спэцыяльную экспэдыцыю, бо ёсьць аснаваньне думаць, што гэны жыхары Усх. Прусыі, якія па веры належаць да усходнага абраду, а па мове, паводле сьведчаньня д-ра Вогрыцкага „ня могуць быць залічаны да мазурскага племя“, зьяўляюцца беларусамі, {{Абмылка|часьцью|часьцю}} старавечныні мясцовымі жыхарамі, часьцю перасяліўшыміся ў XIX ст. </div> {{Калёнтытул|right=С. Т.}} == Глядзіце таксама == *[[Нямецкі ўрад і беларусы Усх. Прусіі]] [[Катэгорыя:Вацлаў Ластоўскі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Усходняя Прусія]] [[Катэгорыя:Творы 1923 года]] 0wls6w1fgp1iytidr8fjk7f5i8r7svu 0 13380 303088 46493 2026-11-07T17:14:43Z Gleb Leo 2440 303088 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Нямецкі ўрад і беларусы Усх. Прусіі | аўтар = Вацлаў Ластоўскі | год = 1923 год | крыніца = [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Kryvic.pdf.zip/1923-002.mab.pdf Часопіс «Крывіч», № 4, верасень-кастрычнік 1923 г., б. 60] | сэкцыя = Артыкул | папярэдні = | наступны = }} <div style="text-indent:2em;"> '''Нямецкі урад і беларусы у Усх. Прусіі.''' Рэдакцыі „Крывіч“ не ўдалося гэтага лета паслаць экспэдыцыю дзеля абсьледаваньнья беларускага жыхарства у Усх. Прусіи, але затое удалося навязаць кантакт з беларусамі у Прусіи. 16 верасьня г. г. прадстаўнік прускіх беларусаў быў у начальніка краю, Генерал-Губэрнатара (Ober-Präsident) Усходняй Прусіі, якому рабіў даклад аб беларусах жыхарах Прусіі. Быўшый пры гэтым намесьнік Цэнтральнага нямецкага ураду, доктар Зір, жыва цікавіўся дакладам і быў вельмі зьдзіўлен заявай, што у прылягаючых, да быўшай сувальскай губэрні, паветах Усходняй Прусіі, знаходзіцца многа безпярэчнага беларускага элемэнту аднастайнага з жыхарамі суседняга Аўгустоўскага павету. Генерал-Губэрнатар Ўсходняй Прусіі сказаў, што далейшая полёнізація усходня-прускіх беларусаў ня можа і ня будзе дапушчана. Згодна констытуцыі Нямеччыны, ўсе меншасьці населяючыя яе, маюць аднастайна права на нацыональчае разьвіцьце, а асабліва маюць права на нацыянальную школу. Намесьнік сказаў даслоўна: „У нас маюцца ўжо літоўскія і польскія школы, якія утрымліваюцца на дзяржаўны кошт. Зусім справядліва, каб і беларусы, калі гэткія маюцца у Усх. Прусіі ў патрэбным ліку, атрымалі свае нацыянальныя школы з выкладам ў сваей роднай мове. Перш за ўсё трэба устанавіць прыблізны лік беларусаў Губэрнатар ў Аленштэйне, пад загадам якога знаходзяцца паветы Бяла, Лык, Іоганісбэрг і Марграбова, атрымае загад безадвалочна зрабіць на мейсцах сьпіс беларусаў і вынік паведаміць у Кенігсбэрг“. </div> {{Калёнтытул|right=Л. А.}} == Глядзіце таксама == *[[Беларусы ў Усх. Прусыі]] [[Катэгорыя:Вацлаў Ластоўскі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Усходняя Прусія]] [[Катэгорыя:Творы 1923 года]] t7ly1y48s7w1dp3ttk2tmrcr3puaqio 0 16659 303089 84975 2026-11-07T17:14:45Z Nejurist 840 303089 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Чысты чацьвер | аўтар = Уладзіслаў Сыракомля | год =  28 сакавіка 1856 (пераклад 1918) | крыніца = Вольная Беларусь, 1918 - №36 - с. 267-270 | арыгінал = [[:pl:Wielki Czwartek|Wielki Czwartek]] | пераклад = Альберт Паўловіч | сэкцыя = Паэма | папярэдні = | наступны = | анатацыі = пераклад няскончаны }} <poem> Быў Чысты Чацьвер—паранак пагодны. У полі счарнелым лёд гіне і тае; Жаўранкі пелі, і ветрык лагодны Цёплыя мысьлі у сэрца зганяе. Хінуцца людзі да Бога і сьвета,— Міла для сэрца вясны пара гэта; Ціснуцца хмаркі па сіняму небу, Ранняя мтла ахіліла ужо глебу, Над ціхай вёскай скрозь полаг свой сьцеле... Звон гудзе нудна... імша у касьцёле. І. Перад званіцай замшовай, драўлянай І пад нахіленай сьценкай касьцёла Сонна люд Божы зусюль навакола З тайнай вялікай сходзіцца зрана— Грэх свой і болькі, за год перажыты, Вызнаць з сьлязьмі каля кратаў на вухо І посьля—цяжкаю скрухай разьбіты— Хлеб спажыць мілы—дар Божага Духа. Покі касьцёл арганісты адчыне, Люд да званіцы што-раз прыбывае: Моліцца нехта, той грэх успамінае, Тыя гавораць,—і час неяк міне. Есьць аб чым весьні размову вясною: Час з сахой выйсьці, а тут німаш хлеба, Луг апранецца наскора травою, Быдло для працы хоць як карміць трэба; Сена няхватка ужо у вадрыне— Вязка апошняя зьесца у хвілю; Рунь штось с-пад сьнегу галовачку хіне,— Бог сьвяты знае, ці голад абміне? Хоць, бач, у кожнага роўная была Доля, худоба, адны таямніцы. Але з суседам пагутарыць міла, Сеўшы на прызьбе, ля самай званіцы. Міла «патакаць» у шчырай бяседзе: «Так, так, Бог знае, што будзе, суседзе!» ІІ. Ключ аб ключ бразнуў: ужо арганісты, Шэпчучы псальмы, прайшоў па цьвінтары. Старцы гавораць: «Вось дзень урачысты Згодна адбудзем, пазбыўшыся мары». Ключ стары скрыгнуў у замку заржавелым; Млее, дрыжыць стогн, калоціцца зволі; За арганістым люд крокам нясьмелым Сьледам уходзіць у касьцёл што-раз болей. Хаця найцішэй грамада прахадзіла, Рэхо той тупат нягулкі адбіло. ІІІ. Касьцёлік убогі. Там-сям па пары Чадзяць васковыя жоўтыя сьвечкі. Вобраз старэнькі у самым аўтары: Хрыстус маленькія пасьвіць авечкі, А на бакох вось—налева, направа— Божая Матка і «сьвенты» Антоні; Анёл прад імі ўкленчыў слухава, Патрон лялею трымае у далоні, Твар і узгляд яго ясны, набожны.— Песьціць Дзіцятко сваё асьцярожна. Тут пры амбоне ёсьць дзьве спавядніцы, Абраз старэнькі: на ём Збаўца сьвета Ключ ад нябеснай аддаў таямніцы Пётру сьвятому,—то ласкі прыкмета! Ля самых лавак пастаўлены збоку Пара пратэсаў, з іх кожна падзёрта; Там сьвяты Юры гарцуе на цмоку, Тут сьвяты Міхал барсокае чорта, Пальмачку Войцех дастаў ад анёла, Сьмерць увесь люд падзывае наўкола... IV. Скрыпнулі дзьверы, грамада вясьнякаў Міла узглядае туды за баляскі: А ксёндз старэнькі ўкленчыў, заплакаў: Просе прад споведзьдзю Божае ласкі. Паў ля падножжа аўтара сьвятога, Глуха азвалося рэхо у склепе; Служкі касьцельнаго, хлопца малога, Новенькі голас Miseratur трэпе, І Confiteor з дзяціяных вуст лыне, З усьмешкаю ціхай, з абмылкай у лаціне. V. Плебан падняўся, з малітвай у згодзе Да спавядніцы паволі падходзе, — Промянем зьяе абліччо сьвятое; Скрэсьліў знак крыжа, а людзі пад тое, Сьціха жагнаючыся, цяжка уздыхнулі. Лагодна кіўнуўшы, ксёндз першага з краю К градкам пакутным к сабе падклікае. Бліжшыя сьведкі далей чуць умкнулі. Стулу ўзьдзеўшы крыжам на грудзі, Ксёндз цёплым словам і цешыць, і будзіць Глыб душы смутнай, што змучана дыша, Бог адзін толькі размову іх слыша. VI. Той, другі, трэці, за ім і чацьвёрты, Зьліўшысь сьлязамі, адходзе ад гратак, З скрухай праўдзівай у сэрцы разьдзёртым Сповядзі шчырай ліецца астатак. Ксёндз больш ня чуе, а Бог яшчэ слыша, Як люд пакорны у далонях твар крые, Шле ён пакутныя пацеры у цішы Сем раз «Айчэ наш» і «Здровась Марыя». Покі ж сардэчна, як Збаўца у Агройцу, Модлы на споведзі люд адпраўкае І раз апошні шапне: «Хвала Ойцу»,— То з шыб касьцельных промень спадае. VII. Дзевяць і дзесяць гадзіннік бье глуха. Ксёндз паміж гратаў сядзіць, спавядае, Люд пачародна грэх шэпча на вухл, А то з адпустай ідзе—ксёндз жагнае. Кленчыць адзін, зноў другі, а там трэці Перад абразам, як малыя дзеці. Пэўне,—які-ж бо быць грэх у іх можа?! Той штосьці пану адбуркнуў нягожа. Той прадаў жыто задораго вельма. Трэці у нядзелю ўпіўся, як шэльма, Альбо на братні надзел хто сягае, Косячы, межу суседа займае, Ці мо’ у лётку дожджы дакучалі, Дык у клапотах, каб сено ня згніло, Крывава працуючы, сёмы дзень вале,— Ломе нядзельку—і у сьвято так было, Мо’ наракаў з іх хто часам на Бога;— Во грэх селяніна—скарга, трывога. VIII. Плебан, што з людам пражыў сваё жыцце, Стаў яго бацькам: кіруе, правадзе, Знаючы грэх і сэрца іх біцце, Лекаў гаючых дае ім і радзе. Слоўцо уцехі і слоўцо парады— Шчырая кляцьба на усе Збаўцы раны: Зараз жаль пройме, сьлеза выплывае,— Грэшнік пакорны ўжо з Богам зьяднаны. З лёгкай душой, без уціску сумлення, Выйшаў з адпустай - хто варт разграшэння. ІХ Так пачародна народ падступае; Скора селянка пры гратах тут стане, Добрую душу пакора змушае Поўніць касьцёлаў сьвятых прыказанні. Твар шчэ лагодны. Злой мысьлі, ня мае Ані у усьмешках, ні у шчырым паглядзе,— Грэх і [неразборліва]сьлед пакідае І на абліччу межа й думак сядзе, Можа з цяжару жыцця і нядолі, Тут знайсьці хоча спакой свайму духу,— Хто ж можа ведаць? Мо’, церпючы болі, Жаль прывёў моцны пазбыць сваю скруху? Хоць на галоўцы калючак ня мае, Што уядаюцца у цемя знароку Ні тых маршчынаў, што век укладае, Нібы як з літар, на твары глыбока Жыцця гісторыю. Промнем злацістым, Зьяе бязвіннасьць на вобліччу чыстым. Нібы стыдаючысь, к гратам нясьмела Наша пакутніца што-раз бліжэла. Гэтак руменіцца грэшнік ня можа, Гэта ня ганьба, ня сорам—крый Божа! Х. Ксёндз знамя крыжа адзначыў над ёю. Дзеуча жагнаецца, кленча пад граты, Тулючысь сьцісла к сьцяне галавою: Рукі злажыла і—-споведзь зачата. Сьведкі! Схініцеся,слухаць няможна, І у твар паглядайце ёй асьцярожна,— Хай ваша вухо грахоў ня прыкмеце, Кожны з вас твару хай смутнай ня відзе: Слове падчутае,—ведайце прэце,— Споведзь дзяўчыны зьнявэча, абідзе. Дайце ёй шчыра прызнаціся Богу, Хай сілы узмоцніць у мілым натхненні,— Хвіля, другая—уступе дарогу,— Споведзь каротка, як дыху натхненне. ХІ. Цэлы квадранец, як споведзь дзяўчыны Цягнецца. Людзі глядзяць вось цікава: Бачыш, бье квадра і бье поугадзіны, І што раз далей гадзіннік бье справа. Плахтай ўкрыўшыся, дзеўчынка тая, Кленчыць яшчэ перад гратай пакутнай, Плебан старэнькі, як бацька, пытае. Шэпча на вухо ёй штось памінутна. Кончана споведзь. Пакутніца здалю Пала расчулена ля спавядніцы; Бледная, плача, калоцючысь з жалю, Сьлёз ня стрымае. А ксёндз таямніцы Выслухаў добра і доўга маліўся. Твар пахмурнейшы што-далей рабіўся,— Мусіць за цяжкі ім грэх быў пачуты. Ох, калі грэх той сашпэціў нябогу І заслужыла чысцовых мук многа, То цяпер одпуст, напэўна, мець будзе. Першы раз глянула вокам, бо людзі Вельмі цікавяць: узгляды зыйшліся,— Тысячы джалаў ёй у сэрцо упіліся, З тугі вялікай, хоць надта хацела Плач стрымаць горкі ды сіл больш ня мела, Лканне балеснае чуюць у касьцёле... Посьля, каб людзі ужо не глядзелі, Вочы у абедзьве укрыўшы далоні, Хутка адходзе між немных філяраў; Там, перад Маткай Найсвентшай у кароне Падае ніцма, складае ахвяру. ХІІ. Тым часам споведзь ішла чарадою, Той, другі, трэці падходзе з віною Шчыра прызнаўшыся, плача, прыёма: Дзеўка ці матка, ці муж, невадома, Так пачародна усім даўшы пакуту, Ксёндз адпушчае грахі праз мінюту. Ад спавядніцы адходзе люд крыху... Старац касьцельны на ранню мшу звоне; Хвілею тою, з сівізнай на скроні, Дзед падыходзе да гратаў паціху. Укленчыў пакорна, жагнаецца зволі, Цяжка уздыхнуўшы,свой твар засланяе;— Простае сэрцо ня маніць ніколі,— Шчыра грахі па адным выкладае. Грэх невялікі мог быць у чалавеку. Што у ціхай вёсцы з прастымі людзямі Век аджывае, і у цэлым тым веку Скрыўдзіць суседа бярогся часамі. Чыстая кроў. што па жылах бье ціха, Сталыя мысьлі заве да спакою, Любасьць, нянавісьць ня рвецца ужо ліха, Сэрцо ня йграе, як даўнай парою. Дарма на хорах злуе арганісты, Хоць і пара ужо імшу адпраўляці, Старац праз хвілю абрад урачысты Сконча; ксёндз доўга ня будзе трымаці, Мша праз квадранец зачнецца, — ні далей, Сьмела хай сьвечкі закрыстыяц пале. XIII. Старац, тым часам, кажа усё віны; Люд, зацікавіўшысь, здале вартуе, Зэгар касьцельны прабіў паўгадзіны, Бье тры квадранцы — ксёндз з старцам талкуе. Вось закрытыян з нецярпеннем чакае,— Снуе усюды, стаў хлопцаў ганяці, А арганісты «Introit» іграе. Каб з спавядніцы ксяндза адазваці. Сьвечкі гараць пры усіх ужо аўтарах, Псальмы пакутныя сьпеяла грамада; Ксёндз спаведае, між імі йдзе рада, Відно узрушэнне у абоіх на тварах. А як, нарэшці, па сповядзі мілай, Старац паў тварам, ксёндз пацер стаў правіць, То, па вачах іх пазнаць можна было, Што яны плакалі,—мабыць пазбавіць Старца ад грэху ксёндз ня мёў права. Моцна дзед плакаў—дзіця, быц, малое; Ніцма лежаў, а народ так цікава Быццам на дзіво глядзіць: што такое? Доўга дзед плакаў і енчыў з прытугі, Твар у касьцістыя скрыўшы далоні... А цераз хвілю з ксяндзом разам слугі Выйшлі ужо на мшу. Званок ярка звоне, Ксёндз пяе «Gloria» звычайна, як трэба, Чэцьвярам Чыстым ахвяра для неба. Ціжба народу абняла баляскі, Моліцца, у грудзі бье шчыра шмат разы, Каб як даждаціся Божае ласкі: Цела й Крыві Збавіцеля без змазы, Пацер з ахвярай набожнай злучае, Мукі Хрыстуса ў душы разважае. ХІV. Ксёндз узяў пальму, чытае у мшалі, Што сьвяты Лукаш аб муках тых піша; Хрыпла сьпеваючы «Горкія жалі» Арганіст пальцамі цісьне клявішы. Моліцца ціжба... хто добры тон мае, Той арганістаму у тахт памагае; Хлопцы касьцельныя сьмела і чыста Кажуць адповедзь «Laus Libi, Christe!» Грымкнулі разам клякоткі старыя У гэтых хлопцаў свавольнай далоні, Кожны па «Sanctus» па дзевяць раз звоне, І як кверху падыме ксёндз Дары Сьвятыя, Келіх ці Гостыю. Але клякотка Моцна заляскае у шмат разы можа, Як ксёндз дастане ужо пушку з сяродка, Зьвернецца к люду і нашча хлеб Божы Прыме. А слугі у тэй самай хвілі Белаю канай баляскі абкрылі. Люд у рад кленча са скрухай на твары, Рукі як нібы у гробе складае. Жанке, мужэ, дзеці, дзеўчаты, дзед стары, — Кожны прад Гостыей мысьль спавядае. Ксёндз пражагнаўшы люд увесь касьцельны, Скора падходзе к грамадзе спачатку І, паўтараючы тэкст эвангельны, Гостыю у вусны кладзе па-парадку. Кожны, спажыўшы, скрыць радасьць ня можа. Сёння бо у грудзях гасьцюе Сын Божы! А пакідаючы зволі баляскі Рады старыя, і моладзь і дзеці; Знаць па вачах іх, што варты ужо ласкі,— Твар іх спакоем і згодаю сьвеце. Ці-ж то надоўга? Мой Божа, мой Божа! Вельмі душа чалавека слабая; Ліхо у парозе, на могілках можа Забраць спакой наймілейшы чакае. Покі дзень заўтра крыху разьвіднее, Сколькі-ж пад намі хмур зьвісьне ізноў? Скарб нашай споведзі з хвіляй малее, Мы нешчасьлівы і грэшны нанова. Але, каб толькі ставала ахвоты, Ёсьць для пацехі нам: сьлёзы, хлеб Божы; Тым толькі цяжка, шмат жалю, нудоты, Ксёндз адпусьціць каму грэху ня можа: Тыя ня могуць спажыць Божых Дараў, Мусюць ад стыда шукаць, сабе сховы; Мусяць туляцца між цёмных філяраў,— Так, як дзяўчына і старац вясковы. XV. Сьвечкі згасілі, каберац прыбралі, Сьвяты Сакрамант на мейсцо схавалі,— Рытуал Рымскі у Чацьвер Вялікі Споўнены пекна... Чутны толькі усхлікі, — Горкай сьлязою увесь народ зьліты, Моліцца шчыра і б’ецца у грудзі, — На успамінак, як Хрыстус пабіты Быў у Пілата, год з тысяч дзьве будзе. Ксендз, што ад досьвітку працу нёс срога Зьдзеў ужо орнат, ідзе спачываці, І арганісты прысьпешвае многа. Люд сьпевы скончыў — ужэ ня чуваці. На мове сялянау чутно у здагадку, Што люд адыйшоўся далёка і скора. Змучаны два жабракі на астатку Ідуць, кульгаючы, к дому з узгорра. Толькі прад облікам Найсьвентшай Панны Старац з дзяўчынай зносяць лёс срогі. Неразграшоныя, льюць бязустанна Сьлёзы і туляць свой твар да падлогі. Старац падняўся, як сілы ставало, Кіем падпёршысь шоў, молючысь Богу; Дзеўча йшчэ доўга свой жаль вымаўляла, Посьля устала, пашла... ля парогу Скленчыла, крыж на сябе налажыла Ды цераз поле барджей пасьпяшыла. XVI. Здаля за вёскай відаць вунь магілы; Крыжаў драўляных тырчыць там багата, Дуб за магілкамі думны, пажылы; Далей бярозка, пры ёй прыпадняты Насып пешчаны, абросшы дзіка: Тут ня чуваць жаднай птушачкі крыка. Гроб у канцы быў. У ім ужо даўна Сын удавы спачывае самотны, Колісь на скрыпцы іграў надта слаўна, Песьні у жніво складаў ён ахвотна. Посьля прад сьмерцю сваёю рок цэлы Змоўк, як-бы сьценка; ня вырак ні слова, Як у пасланні. Нарэшці нанова Піць стаў ганебна, з людзямі стаў сьмелы. А калі часам ня меў з кім дзяліцца, Сам адзін піў так бяз меры, без краю; Снуў, як шалёны, як нібы-то скрыцца Думаў у мшарах далёкіх ці у гаю. Праве паўгода, ці можа і болей Піў і пену ён аб злой сваёй долі. І цераз трунак збалеў надта, знужаў, Зьдзёрлося сэрцо і пульс біў гвалтоўна, Мелі лячыць бедака, бо зьнядужаў, Але уцёк ён, сказаўшы: «Усё роўна, Беднаму хлопцу напрасна лячэнне; З лекароў жадны ня дасьць, палягчэння, Лепяй у лесе самотнаму марыць, Голасна песьні на волі пеяці, — Чымся у вёсцы, паміж сваёй брацці, Паміж вясковых дзяўчатак састарыць. Там у прасторы... Пусьціце самога, Думак і песянь злажу я там многа, Там бо дзяўчына мне сэрца ня струе: Міласьць дадзержа, калі дэкляруе». Брэдзючы гэтак адрэчы бяз долі, Сьвет праклінае і пье што-раз горай; Песьні заводзіць аб шчасьці, аб волі, І аб каханні, аб плузе, аб моры. Часам у лесі бярозку, яліну З плачам абніме рукой у палавіну, З ціхай усьмешкай праз сьлёзы пытае: «Ці-ткі, сапраўды, яна йшчэ кахае? Шчыра ці будзе кахаць яго, верне?» Потым аслабеў наш нябога бязмерне, Змоўк і ня піў і ня еў, і збляднелы Тут, пры дарозі, аддаў Богу душу. Людзі знайшлі яго груп пасінелы, Тут у капцы пахавалі пад грушу. Але як быў нешчасьлівы пры жыцці, — На вёску няшчасьце прывёў ад паліц’і. Тыдзень, ня болей прайшло. Во з прыказам Смале пачтовая тройка імглою,— Прэцца у вёску з вураднікам разам. Кожны стрывожана шапку здымае, Голаву хіліць, паклон адбівае. Кожны з прымусу прыймае прысягу. Што бедны хлопец меў усюды павагу І што з пухлізны памёр ён, нябога, І што вады ужывау вельмі многа. Хто-ж прысягаць ня хацеў—адказаўся, Той плаціў грошы. А хто па прыказу Прысягу прыняў.—таму Бог адразу Кару зазначыў—ён бедным застаўся: Дзеці, здароўе, здабытак—руко Гінуло, чэзло з агнём і вадою. Во і ня дзіво, што у вёсцы усякі Злосна успомне, бо даўся у знакі. XVII. Хутка дзяўчына бяжыць куды вочы, Аж да магілы, ня знаючы згрозы; А пры капцы ужо старац шапоча Ціха малітву, крыючы сьлёзы. Не на згавору зыйшлося —з прычыны, Бо разграшэння яны ад плебана Сённі удвох, спавядаўшыся зрана. Не адтрымалі, бо Бог іх правіны Ім праз ксендза вось ня мог дараваці. Але няужо-ж-ткі віна тых двух брацці Мела штось спольнае з тою магілай? Што іх двух вяжа з страшнаю сілай? Грэх ці адкупяць свой, плачучы столькі? Бог адзін знае, а ксёндз другі—толькі! XVIII. Белаго сьнегу пушыстая капа Дзе-ня-дзе трохі чарнець пачынала... Цёпла надворье, мінула ахляпа, Там сям с-пад лёду руччоў струя гнала І, спаласкаўшы узоравы нівы, К рэчцы цягнууся іх шум галасьлівы. Толькі на узгорках, на гэнай магіле Суха, жвір жоўты сьвяціўся здалёку. Цень на блакіце адзначвае усхілле Старца, што кленчыў пры гробе тым збоку. Бедны, схіліўшыся нізка, чытае Псальмы з кантычкі і сьлёзы раняе З твару, укрытага моцна у далоні, А як рукою сьлязінку са скроні Сьцёр і стаў згортаць воласы з твару, Дзеўчына, узглянуушы, скора пазнала Грайку вясковага. Нам роўную кару Ксёндз даў абоім – ці што яму стала? Чым да нябошчыка мець ён што можа? Не, нават мысьлі пускаць тэй ні гожа! Ён для нябошчыка быў лепшы ад брата, Снуу разам песьні, іграць вучыў міла, Быў неразлучны у будні і сьвята І за сумленнасць уся вёска любіла. Жаднаму у жыцці ня зробіў абразу, — Але чаму-ж яму ксёндз разграшэння Сёння на споведзі даць ня мог зразу І на магілку прышоў, каб прашчэння Плачучы, выпрасіць у свайго друга? Чым жа ён вінен, і што за прытуга? Старца, угледзіўшы, дзеўчына тая Мела ужо скрыцца, ды дзед той у хвілі Глянуў і моўчкі прыпамінае, Роіцца – разам сягоння дзесь былі. Хмуры узгляд уляпіўшы ёй у вочы, Дзіка сьмяецца: «Відаць гэта чары!.. І тваё сэрцо тут сплакацца хоча!?. Двух нас тут —збаўцаў—ля гроба ахвяры... Знаю, бо чуў я... Чаго ж ты, нябога, Сённі прышла сюды? мысьліш сьлязамі Цень упрасіць яго? — Не, ужо нічога Плач не паможа. Мы вінны тут самі; Вечным сном бедны Сымон спачывае. Ён толькі нас абаіх любіў дужа. Што-ж у падзяку за гэта ён мае: Ты дала горо, я—джало ад вужа». Сказаў так сярдзіта, зноў бярэ у рукі Ксёнжку і псальмы пакутныя правіць. Бедная дзеўчына шмат церпяць мукі, Сёння няшчасьце жыццё яе давіць. Цьмацца ёй вочы, у твары бляднее. Кленчыць, заломіушы рукі пры гробе, Хваце пяску горсьць і з жалю аж млее; Цісьне жвір к твару — ня помне, што робе. Плача крыёма і енк ціха тое, — Ледзьве ужо месьцяць яго яе грудзі. Старац, разжалены моцна, пад тое Кажа «Дзіцятко, паплач, лягчэй будзе». Радзючы беднай у цяжкай нядолі, Ціха заплакаў і сам з тэй адмогі; Лягчэй таму стане і зьменшацца болі. Хто яшчэ можа паплакаць з трывогі. Дый незаўсёды той камень, што цісьне, Зваліцца з сэрца і сьлёзкай павісьне. XIX. Плакала моцна дзяўчына; здаецца, Сьлёзы наскрозь аж у гроб дахадзілі, Столькі у тэй кроплі, с-цад сэрца што рвецца, Сілы жывучай і жалю у той хвілі. Плач яе, моў пасланец той ад Неба, Мукі аблегчыў, уцеха ёй мніцца. Сэрцо дзяўчыны пачуло, што трэба Словам з кім небудзь цяпер падзяліцца. XX. «Вы на мяне усё? Мой Божа... дзіўлюся! Хочаце кідаць закалец нязгоды... Мілы Тарасе, на усё я склянуся! Як Бог на небе, як ёсьць дзень пагоды. Несправядліу ты, ня зводзь мяне к болю! Калі я й грэшна, то мо' праз сваволю. Пэўне, казаў ён, калі, у якой хвілі З ім я зыйшлася і гдзе яны жылі, Гдзе Сымон з маткаю хатачку мелі, Як спатыкаліся мы што нядзелі. Як на Сымона уся вёска, бывала, З нейкай абрыдай усьцяж паглядала, Бо з імі разам ня вёў ён забавы, З твару праз тое ня быў ім цікавы. Але я постаць і твар сіраціны Крэпка узлюбіла усёю душою, Узгляд яго войстры, ласкавая міна Сэрца сяродак дастане бяз бою. Часам, сабраўшысь, суседзі, суседкі Весела жарты разводзяць і сьмехі; Скажуць пустое—вось так для пацехі, Ен толькі гляне, але узгляд меткі Мігам прыстыдзіць. Дык кожны баяўся Жарт які дрэнны сказаць пры Сымоне; Так між усімі ён стала трымаўся, Слова ня скажа — ды узгляд у сэрцы тоне. Вось, калі часам між гурту самотны, З радасьцю у вочы яму паглядаю; Сэрцо узгадвае мысьлі ахвотна, Альбо аб чым ён казаць яшчэ мае. Але-ж і ён во,—ня раз прыкмечала,— Мысьлі мае адгадаць ўмеў скора, Як-бы то дзіва яму памагала. Мілы Тарасе, я шмат мела гора! Днём ня убачу яго, дык мне смутна, Сны ноччу лезуць, аж жыць мне ня міла... А там пад рэчкай, пад вербай пакутнай, Камень ёсьць... там мы, ня раз гэта была, Сядзем, гаворым... У вечар пагодны Шастае ветрык цяплюткі, лагодны. Часта Сымон тут з работы прысядзе, Мне зноу здарэнне, патрэба,—паможа Бегчы у тую старонку пры стадзе, А то матуля пашле чаго можа. Бацька прыпомне калі пры вячэры, Што у затоцы ня уставіў вянцеры, Альбо забыўся на беразе вуды,— Мушу пабегчы, бывала, усюды. А там над рэчкай Сымон прывітае, Дасьць «добры вечар», аб чымсь запытае, Рада ня рада—выслухаць мушу... Чы-ж я любіла?.. Шчаміло штось душу!.. Бо Сымон часам кажа мне: «Марта, Хоць будзем бедны, ды будзем у пары, Аб іншым жыцці і мысьліць ня варта! Але, сястрыца, пакуль усё мары, Покі нас шчасьце абодвых зьяднае, Покі у бацькоў папрашу дазвалення, Покі к аўтару падойдзеш,—сьвятая, Шчыра прызнайся, адкрыйся сумленна, Чы мяне любіш? скажы мне, нябожа! Але ты, Марта,—крый Божа! крый Божа! Мысьлі напусьціш свае за другімі, Шчасьце шукаць ты пачнеш паміж імі, То тагды будзе беда нашай долі, Лопне апошняя нітка у жмені...» І аж заплакаў; прад ім на калені Марта прыпала. «Не! Бог не пазволе, Каб наша сэрцо забілася здрадай, Ці мо’ астыло, ці сшпэцілось вадай!» Меў мне шчасьлівы Сымон штось сказаці, Але час позны.—умкнула я з лавы З радасьці мо’, ці з апаскі—як знаці? Сэрцо дрыжэло. У хаце цікавы Бацька пытае у Марты прычыну, Што так збляднела, насупіла міну. </poem> [[pl:Wielki Czwartek]] [[Катэгорыя:Паэмы Уладзіслава Сыракомлі]] [[Катэгорыя:Пераклады Альберта Паўловіча]] [[Катэгорыя:Пераклады з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Хрысціянства]] [[Катэгорыя:Творы 1856 года]] [[Катэгорыя:Творы 1918 года]] 0pgqb4dwtgp1np3clfvp5yfwftoo9ht 102 20213 303150 167401 2026-11-07T21:56:25Z Gleb Leo 2440 303150 wikitext text/x-wiki {{Пра аўтара | Прозвішча =Гюго | Імёны =Віктор | Першая літара прозвішча =Г | Варыянты імёнаў =фр.: Victor-Marie Hugo | Апісанне =французскі паэт, раманіст, драматург | Іншае = | ДН = 26 лютага 1802 | Месца нараджэння = Безансон | ДС =22 мая 1885 | Месца смерці = | Выява =Victor Hugo.jpg | Вікіпедыя =be:Віктор Гюго | Вікіпедыя2 =be-x-old:Віктор Юго | Вікіцытатнік = | Вікісховішча = | Вікіліўр = | ЭСБЕ = | Катэгорыя =Віктор Гюго | Google = }} == Творы == {{All works‎}} * {{Скан|[[Адвержаныя (1938)|Адвержаныя]]|Гюго Адвержаныя.pdf}} (1862) * {{Скан|[[Дзевяноста трэці (1937)|Дзевяноста трэці]]|Дзевяноста трэці.pdf}} (1874) {{PD-old}} [[Катэгорыя:Французскія аўтары]] [[Катэгорыя:Французскія празаікі]] [[Катэгорыя:Французскія паэты]] [[Катэгорыя:Аўтары XIX стагоддзя]] ix1si3sxqcacb0wic0iin74enedjjnc 106 20236 303149 71167 2026-11-07T21:55:28Z Gleb Leo 2440 303149 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=book |Title=[[Адвержаныя (1938)|Адвержаныя]] |Language=be |Volume= |Author=[[Аўтар:Віктор Гюго|Віктар Гюго]] |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ДВБ (Дзяржаўнае Выдавецтва Беларусі) |Address=Менск |Year=1938 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= }} 21j0ss163riit3pwiql407t4mrormkx 102 20384 303207 212777 2026-11-08T09:45:35Z CommonsDelinker 1187 Replacing Mikola_II_(cropped)-2.jpg with [[File:Nicholas_II,_Russian_Emperor_(cropped_2).jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error)). 303207 wikitext text/x-wiki {{Пра аўтара | Прозвішча =Раманаў | Імёны =Мікалай II | Першая літара прозвішча =Р | Варыянты імёнаў = | Апісанне =апошні расейскі імператар | Іншае = | ДН = 6 (18) траўня 1868 | Месца нараджэння =Царскае Сяло | ДС = 17 ліпеня 1918 (50 гадоў) | Месца смерці =Екацярынбург | Выява =Nicholas II, Russian Emperor (cropped 2).jpg | Вікіпедыя =:be:Мікалай II (імператар расійскі) | Вікіпедыя2 =:be-x-old:Мікалай II | Вікіцытатнік = | Вікісховішча = | Вікіліўр = | ЭСБЕ = | Катэгорыя = Мікалай II Раманаў | Google = }} {{All works}} == Публіцыстыка == *[[Прамова Мікалая II Раманава (20 ліпеня 1914)|Прамова Мікалая II Раманава]] (20 ліпеня 1914) == Дакуманты == *[[Імянны Найвышэйшы Указ Мікалая II Кіроўнаму Сэнату (3 ліпеня 1907)|Імянны Найвышэйшы Указ Кіроўнаму Сэнату]] (3 ліпеня 1907) *[[Найвышэйшы Указ Мікалая II (20 сьнежня 1912)|Найвышэйшы Указ]] (20 сьнежня 1912) // {{Fine|[[Наша Ніва (1906)|Наша Ніва]]. — 10 студня 1913. — [[Наша Ніва (1906)/1913/2|№2]]}} *[[Імянны Найвышэйшы Указ Мікалая II Кіроўнаму Сэнату (15 сьнежня 1912)|Імянны Найвышэйшы Указ Кіроўнаму Сэнату]] (15 сьнежня 1912) // {{Fine|[[Наша Ніва (1906)|Наша Ніва]]. — 10 студня 1913. — [[Наша Ніва (1906)/1913/2|№2]]}} *[[Маніфэст Мікалая II пра пачатак вайны зь Нямеччынай]] (20 ліпеня 1914) *[[Імянны Найвышэйшы Указ Мікалая II аб ваенным становішчы (1914)|Імянны Найвышэйшы Указ аб ваенным палажэньні]] (17 ліпеня 1914) *[[Найвышэйшы Указ Мікалая II аб назначэньні Вярхоўнага Галоўнакамандуючага|Найвышэйшы Указ аб назначэньні Вярхоўнага Галоўнакамандуючага]] (20 ліпеня 1914) *[[Маніфэст Мікалая II пра пачатак вайны з Аўстра-Вугоршчынай]] (26 ліпеня 1914) *[[Адозва Мікалая II да палякаў (1914)|Адозва Мікалая II да палякаў]] (1914) *[[Маніфэст Мікалая II пра пачатак вайны з Турэччынай]] (20 кастрычніка 1914) * [[Акт аб адрачэньні Мікалая Раманава]] / {{Fine|пер. ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|невядомы]]'' // [[Савецкая Беларусь (1920)|Савецкая Беларусь]]. — 12 сакавіка 1927. — [[Савецкая Беларусь (1920)/1927/59|№59 (1951)]]}} == Пра аўтара == *[[Мікалаю II]] *[[Малебен (Колас)]] {{PD-old}} [[Катэгорыя:Рускія аўтары]] [[Катэгорыя:Рускія палітыкі]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя]] [[Катэгорыя:Аўтары XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Аўтары XX стагоддзя]] ct2212fj3seiasfa6jjjnfhbhfg1kre 104 22221 303056 303000 2026-11-07T15:41:53Z Gleb Leo 2440 303056 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>стойнасьць. Аб'яднаўшыся з лібэральнымі партыямі у ангельскім парлямэнце, ірляндцы усімі дазволеным спосабамі дамагаліся прынамсі самаўраду і асобнага ірляндзкага парлямэнту. Найболей крайнія з ірляндзкіх незалежнікаў часамі заклікалі сялянства брацца за зброю, але толькі пасьля сусьветнай вайны ангельскі ўрад згадзіўся на стварэньне незалежнай Ірляндзкай дзяржавы з асобным урадам і парлямэнтам, але злучанай з Брытанскай дзяржавай саюзным дагаворам. {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Geografija p143.jpg|подпіс=Мал. 48. — Ірляндзкі фэрмэр.}} Ужо многа гадоў назад большасьць насельнікаў Ірляндыі запазычыла ангельскую мову, так што старая ірляндзкая кельцкая мова захавалася толькі на крайнім захадзе. Аднак, запазычыушы ангельскую мову, ірляндцы засталіся асобнай нацыяй і упарта змагаюцца за незалежнасьць сваёй бацькаўшчыны<ref>Праца народнай інтэлігэнцыі над разьвіцьцём сваёй уласнай мовы стварыла ўжо багатую літаратуру, якая ўжо цяперака зьяўляецца гонарам кожнага нацыянальна-сьвядомага ірляндца.</ref>. Векавечнае змаганьне з пераможцамі цяжка адбілася на Ірляндыі. Заняпала культура, зьнікла даўнейшае багацьце. Большасьць ірляндцаў жыве вельмі бедна, значная частка іх не атрымоўвае аніякай асьветы, многія з іх выяжджаюць на заработкі ў іншыя краіны Брытанскай дзяржавы, дзе выконваюць, як беларусы ў даўнейшай Расіі, самую цяжкую працу<ref>Толькі дзякуючы шырокаму разьвіцьцю сельска-гаспадарчай коопэрацыі дабрабыт працоўвага сялянства ў Ірляндыі значна паляпшаецца, і можна спадзявацца, што далейшыя посьпекі коопэрацыі дазволяць ірляндцам экономічна ўзмацавацца.</ref>. Як у тыповай сельска-гаспадарчай старонцы, у Грляндыі мала вялікіх гарадоў. Сталіца яе ''Дублін'' (400000 насельнікаў) ляжыць на ўсходнім беразе і бойка гандлюе з Ангельшчынай. Гэта асяродак ірляндзкай асьветы, слынны сваім унівэрсытэтам. Другі буйны горад ''Бэльфаст'' (393000 насельн.) ляжыць на паўночным усходзе краіны ў асяродку прамысл овай акругі. Тут апрацоўваецца баваўна, ільняніна, вырабляецца паўпарцалян, шкло, цукер.<noinclude></noinclude> cdcz9en3zlm134xe599t248g3co5u7z 104 22280 303038 302931 2026-11-07T14:50:55Z Gleb Leo 2440 303038 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude> Карысных мінэралаў у краіне значна меней, як у Сярэдняй Нямечыне. Каменнага вугалю няма зусім, буры вугаль трапляецца толькі каля прыгор'яу Альп. У падгор'ях Чэскага лесу ёсьць жалезная руда, месцам сустракаецца соль (у Бадэне і Вюртэмбэрзе) і слынны літографскі лупняк (у Франконскай Юры), які зьяўляецца спэцыяльнасьцю Паўднёвай Нямеччыны. Буйная фабрычная прамысловасьць карыстаецца сярэдня-нямецкім апалам і мае значна меншую вагу, як у Сярэдняй Нямеччыне. Галоўныя Фабрычныя акругі ляжаць у катлінах. Затое па ўзвышшах з даўных часоў пашырылася саматужная прамысловасьць (у Шварцвальдзе): выраб гадзінькаў, апрацоўка дрэва і мэталаў. [[Файл:Geografija p202.jpg|350px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 68. — Старасьвецкі замак Гогеннолерн у Паўднёвай Нямеччыне.}}}} Наагул нетракапальная і фабрычная прамысловасьць займае прыблізна столькі-ж працоўных рук, колькі і сельская гаспадарка. У паселішчах вясковага тыпу--вёсках і хутарох-жыве прыблізна столькі-ж людзей, як і па гарадох і мястэчках. Хутары спатыкаюцца часьцей, як вёскі, асабліва на Шваба-Баварскім плоскаўзвышшы. Сялянскія хаты тамака, як і Сярэдняй Нямеччыне, двохпаверхавыя, крытыя дахоўкай. Аднак у адзнаку ад сярэдня-нямецкія двароў тут у аднэй хаце зьмяшчаюцца і людзкія пакоі і памяшканьні для жывёлы, сена і сельска-гаспадарчых прыладаў. На другім паверсе навокала ўсёй хаты цягнецца адкрытая вэранда.<noinclude></noinclude> s2q7iah3bi9jub3ngv8w2jkn2bbcxiu 104 22281 303039 302932 2026-11-07T14:51:33Z Gleb Leo 2440 303039 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude> Гарады Паўднёвай Нямеччыны красавалі ўжо ў сярэднія вякі, вялі бойкі гандаль і складаліся ў магутныя гандлёвыя хаўрусы гарадоў; рамёслы і прамысловасьць, навука і мастацтва дасягалі ў іх значнага разьвіцьця. У пазьнейшыя часы агульны заняпад Нямеччыны выклікаў заняпад і паўднёва-нямецкіх гарадоў. Толькі ў XІX в. ізноў яны пачалі расьці і адбудоўвацца адначасна з узрастаньнем прамысловасьці і гандлю ўва ўсёй Гэрманіі. Згодна з гэтымі двума пэрыодамі ўзрастаньня большасьць тутэйшых гарадоў складаецца з дзьвёх частак: старасьвецкага гораду, у якім пераважваюць вузкія завулкі, готычныя цэрквы, сярэдня-вяковыя будынкі, крытыя дахоўкай, а часамі захаваліся і руіны даўнай гарадзкой сьцяны, і сучаснага гораду з многапаверхавамі камяніцамі, фабрыкамі, палацамі музэяў, вакзалаў і унівэрсытэтаў, з бульварамі й шырокімі вуліцамі. [[Файл:Geografija p203.jpg|350px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 69. — Мюнхэн. Гарадзкая ратуша.}}}} Найвялікшы горад краіны ''Мюнхэн'' (631000 нас.) ляжыць у асяродку Шваба-Баварскага плоскаўзвышша і гандлюе сельска-гаспадарчымі вырабамі гэтай акругі. Дзякуючы свайму унівэрсытэту і вышэйшай тэхнічнай школе, горад зьяўляецца важным культурным асяродкам. Як сталіца Баварыі, ён меў у Паўднёвай Нямеччыне такую-ж вагу, як сталіца Прусіі, Берлін, на поўначы. У вадазборы вышняга Майну (у Баварскай Франконіі) ляжыць старасьвецкі прамысловы ''Нюрнбэрг'' (353000 нас.). слынны вырабам піва, дзіцячых цацак, алоўкаў і розных вучэбных прылад.<noinclude></noinclude> lo0vw3efyxfvgu4q2oridtu6bvrn5gt 303040 303039 2026-11-07T14:51:47Z Gleb Leo 2440 303040 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude> Гарады Паўднёвай Нямеччыны красавалі ўжо ў сярэднія вякі, вялі бойкі гандаль і складаліся ў магутныя гандлёвыя хаўрусы гарадоў; рамёслы і прамысловасьць, навука і мастацтва дасягалі ў іх значнага разьвіцьця. У пазьнейшыя часы агульны заняпад Нямеччыны выклікаў заняпад і паўднёва-нямецкіх гарадоў. Толькі ў XІX в. ізноў яны пачалі расьці і адбудоўвацца адначасна з узрастаньнем прамысловасьці і гандлю ўва ўсёй Гэрманіі. Згодна з гэтымі двума пэрыодамі ўзрастаньня большасьць тутэйшых гарадоў складаецца з дзьвёх частак: старасьвецкага гораду, у якім пераважваюць вузкія завулкі, готычныя цэрквы, сярэдня-вяковыя будынкі, крытыя дахоўкай, а часамі захаваліся і руіны даўнай гарадзкой сьцяны, і сучаснага гораду з многапаверхавамі камяніцамі, фабрыкамі, палацамі музэяў, вакзалаў і унівэрсытэтаў, з бульварамі й шырокімі вуліцамі. [[Файл:Geografija p203.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 69. — Мюнхэн. Гарадзкая ратуша.}}}} Найвялікшы горад краіны ''Мюнхэн'' (631000 нас.) ляжыць у асяродку Шваба-Баварскага плоскаўзвышша і гандлюе сельска-гаспадарчымі вырабамі гэтай акругі. Дзякуючы свайму унівэрсытэту і вышэйшай тэхнічнай школе, горад зьяўляецца важным культурным асяродкам. Як сталіца Баварыі, ён меў у Паўднёвай Нямеччыне такую-ж вагу, як сталіца Прусіі, Берлін, на поўначы. У вадазборы вышняга Майну (у Баварскай Франконіі) ляжыць старасьвецкі прамысловы ''Нюрнбэрг'' (353000 нас.). слынны вырабам піва, дзіцячых цацак, алоўкаў і розных вучэбных прылад.<noinclude></noinclude> hpu1jx46u0sq5j4angz1hyjtqhap7yv 104 22292 303115 302957 2026-11-07T19:16:34Z Gleb Leo 2440 303115 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude>длёвыя абароты яе да вайны перавышалі 2 мільярды рублёў золатам). Калі-ж Ленінград пасьля вайны страціў сваю вагу з прычыны спыну замежнага гандлю Расіі, Масква, зрабілася першым горадам Усходняй Эўропы, а усьлед за тым яе зноў зрабілі сталіцай Расійскай дзяржавы. ::Як старасьвецкая сталіца Маскоўскага царства, Масква зьмяшчае шмат цікавых і прыгожых помнікаў мінуўшчыны. Перш за ўсё такім помнікам трэба лічыць Крэмль, старасьвецкую крэпасьць, якая ляжыць у асяродку сталіцы на беразе ракі Масквы. З усіх бакоў гэтую даўную крэпасьць атачаюць мураваныя сьцены з прыгожымі вежамі, а ў сярэдзіне яе знаходзяцца таксама вельмі старыя кляштары і саборы, палацы цароў, палаты" (Грановітая і Оружейная), якія зьяўляюцца запраўднымі музэямі царскіх даўнасьцяй. Каля крамлёўскіх муроў ляжыць так званы Белы горад, найболей эўропейская частка Масквы. [[Файл:Geografija p296.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 95. — Крэмль у Маскве.}}}} Прамысловую, фабрычную частку сталіцы становяць яе многалічныя ускрайкі, у якіх побач з харошымі паркамі і прытульнымі дачамі пабудованы вялізныя фабрыкі, на якіх вырабляюцца крамніна розных гатункаў, скураныя тавары, мэталёвыя прылады, папера, прадметы раскошы і г. д., якія адгэтуль вывозіліся ня толькі ўва ўсе куты даўнай Расійскай імпэрыі, але нават у Кітай, Пэрсію, Афганістан і Манголію. (Продук-<noinclude></noinclude> fvlkvb34wei8wujpl9f5rp0x7qv2v5d 303116 303115 2026-11-07T19:16:45Z Gleb Leo 2440 303116 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude>длёвыя абароты яе да вайны перавышалі 2 мільярды рублёў золатам). Калі-ж Ленінград пасьля вайны страціў сваю вагу з прычыны спыну замежнага гандлю Расіі, Масква, зрабілася першым горадам Усходняй Эўропы, а усьлед за тым яе зноў зрабілі сталіцай Расійскай дзяржавы. ::Як старасьвецкая сталіца Маскоўскага царства, Масква зьмяшчае шмат цікавых і прыгожых помнікаў мінуўшчыны. Перш за ўсё такім помнікам трэба лічыць Крэмль, старасьвецкую крэпасьць, якая ляжыць у асяродку сталіцы на беразе ракі Масквы. З усіх бакоў гэтую даўную крэпасьць атачаюць мураваныя сьцены з прыгожымі вежамі, а ў сярэдзіне яе знаходзяцца таксама вельмі старыя кляштары і саборы, палацы цароў, палаты" (Грановітая і Оружейная), якія зьяўляюцца запраўднымі музэямі царскіх даўнасьцяй. Каля крамлёўскіх муроў ляжыць так званы Белы горад, найболей эўропейская частка Масквы. [[Файл:Geografija p296.jpg|450px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 95. — Крэмль у Маскве.}}}} Прамысловую, фабрычную частку сталіцы становяць яе многалічныя ускрайкі, у якіх побач з харошымі паркамі і прытульнымі дачамі пабудованы вялізныя фабрыкі, на якіх вырабляюцца крамніна розных гатункаў, скураныя тавары, мэталёвыя прылады, папера, прадметы раскошы і г. д., якія адгэтуль вывозіліся ня толькі ўва ўсе куты даўнай Расійскай імпэрыі, але нават у Кітай, Пэрсію, Афганістан і Манголію. (Продук-<noinclude></noinclude> ie8gh87oi2ska9t1l98914mu1k5pf01 104 22293 303117 302958 2026-11-07T19:17:30Z Gleb Leo 2440 303117 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude>цыя маскоўскіх фабрык дасягала да вайны 200 мільёнаў рублёў золатам). Як культурны асяродак Вялікарусі, Масква мае шмат вышэйшых школ (у тым ліку найстарэйшы і найлюднейшы унівэрсытэт Расіі, сельска-гаспадарчую акадэмію, шэраг асаблівых тэхнічных вышэйшых школ і г. д.). слынных музэяў („Третьяковская галлерея", "Румянцевский музей"), зимат бібліотек, навуковых і іншых культурных устаноў. ::Перад вайной Масква была восьмым горадам у сьвеце паводле сваёй велічыні. Ува Усходняй Эўропе толькі Ленінград перавышаў яе па колькасьці насельнікаў. У 1917 г. тут было болей за 2 мільёны насельнікаў. Аднак ад гэтага часу ў зьвязку з агульным заняпадам гарадоў Расіі насяленьне Масквы пачало зьмяншацца. У 1920 г. тут засталося толькі 1028000 насельнікаў; Масква перагнала Ленінград, але сярод гарадоў сьвету апынулася толькі на 18 месцы. Затым горад зноў пачаў адраджацца, і цяпер налічвае ўжо каля 1500000 насельнікаў. [[Файл:Geografija p297.jpg|350px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 96. — Масква. „Красная площадь“.}}}} Навокала Масквы ляжыць шмат другарадных гарадоў, якія складаюць падмаскоўны прамысловы раëн. Сюды належаць ''Падольск'' (13000 насельн.), ''Багародзк'' (25000 к.) з буйным вырабам крамніны, ''Арэхава-Зуева'' (44000 н.), якое лічылася вёскай аж да рэволюцыі, хаця фактычна было важным і багатым прамысловым местам. Фабрыкі падмаскоўнага прамысловага раёну будуць у будучыне карыстацца замест апалу электрычнай энэргіяй, якую будзе вырабляць электрычная станцыя ў ''Ягор'еўску''. Гэтая станцыя будзе працаваць, карыстаючыся, як апалам, мясцовым торфам.<noinclude></noinclude> 92qqqi8x0kfktdcgiqg92ogkrp27gdf 104 22294 303118 302959 2026-11-07T19:46:15Z Gleb Leo 2440 303118 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude> Такі самы прамысловы раён, як пад Масквой, ёсьць і на паўночным усходзе краіны. Асяродкам гэтага раёну зьяўляецца горад ''Іванава-Вазьнясенск'' (72000 н.), які лічыцца галоўным асяродкам расійскай баваўнянай прамысловасьці, і з гэтай прычыны завецца расійскім Манчэстэрам. У хуткім часе тут мусіць пабудавацца вялікая электрычная станцыя, якая заменіць апал на мясцовых фабрыках электрычнай энэргіяй. Сама гэтая станцыя будзе карыстацца, як апалам, ваколічнымі запасамі торфу. Аднак самыя важныя пасьля Масквы гандлёвыя гарады краіны ляжаць на Волзе, як на галоўным гандлёвым шляху ўсёй Вялікарусі. На вышнявіне Волгі на межах з Беларусьсю ляжыць старое крывіцкае места. Ржева (27000 н.). Там існуюць значныя фабрыкі з вырабам ільняніны. [[Файл:Geografija p298.jpg|350px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 97. — Ніжні-Ноўгарад.}}}} Ніжэй супроць вусьця Твярцы, злучанай Вышнявалоцкіх каналам з Мстой. якая належыць ужо да Балтыцкага вадазбору, ляжыць губэрскі гандлёва-прамысловы горад ''Твер'' (83000 н.). Гэта ― пачатковы пункт параходнага руху па Волзе і важная станцыя на чыгунцы з Масквы ў Ленінград. Яшчэ большую гандлёвую вагу мае ''Рыбінск'' (19000 н.), волская прыстань, якая ляжыць проціў вусьця Шаксны, злучанай каналамі і рэкамі з Онескім возерам. Тут тавары, што прывозяцца з Ніжняй Волгі, перагружаюцца з параходаў на баркі, у якіх іх вязуць па Шаксьне і далей у Ленінград. Увясну і ўлетку сюды на працу зьбіраюцца дзесяткі тысяч асначоў з усёй краіны.<noinclude></noinclude> jvcnd3waxawfmgm8ajpn2i6uvt7woa5 104 22300 303119 302960 2026-11-07T19:48:36Z Gleb Leo 2440 303119 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude>ліне ляжыць ''Кронштат'' (30000 нас.), важная морская крэпасьць, якая засланяе Ленінград ад наступу з мора. Старадаўны ''Ноўгарад'' (28000 нас.), лежачы каля выйсьця р. Волхаву з ільменскага возера, меў у сярэднія вякі каля 400000 насельнікаў. Цяпер гэта ціхі губэрскі гарадок. Толькі руіны старой крэпасьці дзяцінца“, старасьвецкі Софійскі сабор ды іншыя помнікі сьведчаць ас мінулай магутнасьцыі гэтай сталіцы сярэднявяковай славянскай рэспублікі. На поўдзень ад İльменя ляжыць ''Старая-Руса'', здароўніца з салонымі крыніцамі, якія скарыстаны для лекарскіх мэт. ''Пскоў'' (37000 насельн.), як і Ноўгарад, у сярэднія вякі быў незалежнай рэспублікай, а цяпер зьяўляецца асяродкам гандлю ільнянінай. Як і ў Ноўгарадзе, тут захавалася шмат старасьвецкіх будынкаў і руіны "дзяцінца". [[Файл:Geografija p304.jpg|350px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 98. — Пэтэргоф. Фонтаны каля царскага палацу.}}}} Каля ст. Званка, Паўночн. чыгунак, згодна пляну электрыфікацыі СССР будзе пабудована вялізная электрычная станцыя, якая будзе закест апалу карыстацца сілай падаючай вады ракі Волхаў. Такія-ж станцыі павінны пабудавацца на рацэ Сьвір каля парогаў гэтай ракі. Усе гэтыя станцыі мусяць зусім забясьпечыць Ленінградзкі край таннай энэргіяй, дзякуючы якой фабрыкі гэтага краю будуць абыходзіцца без замежнага вугалю. Гэтыя станцыі апроч таго зьменяць варункі дастаўкі лесу і іншых тавараў па Марыінскім вадзяным шляху Ленінград, бо мэханізуюць працу на перавалачных пунктах гэтай дарогі.<noinclude></noinclude> bjdjvobrpsafmha6p8fdqd03i2vv3sr 303120 303119 2026-11-07T19:48:56Z Gleb Leo 2440 303120 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude>ліне ляжыць ''Кронштат'' (30000 нас.), важная морская крэпасьць, якая засланяе Ленінград ад наступу з мора. Старадаўны ''Ноўгарад'' (28000 нас.), лежачы каля выйсьця р. Волхаву з ільменскага возера, меў у сярэднія вякі каля 400000 насельнікаў. Цяпер гэта ціхі губэрскі гарадок. Толькі руіны старой крэпасьці дзяцінца“, старасьвецкі Софійскі сабор ды іншыя помнікі сьведчаць ас мінулай магутнасьцыі гэтай сталіцы сярэднявяковай славянскай рэспублікі. На поўдзень ад İльменя ляжыць ''Старая-Руса'', здароўніца з салонымі крыніцамі, якія скарыстаны для лекарскіх мэт. ''Пскоў'' (37000 насельн.), як і Ноўгарад, у сярэднія вякі быў незалежнай рэспублікай, а цяпер зьяўляецца асяродкам гандлю ільнянінай. Як і ў Ноўгарадзе, тут захавалася шмат старасьвецкіх будынкаў і руіны "дзяцінца". [[Файл:Geografija p304.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 98. — Пэтэргоф. Фонтаны каля царскага палацу.}}}} Каля ст. Званка, Паўночн. чыгунак, згодна пляну электрыфікацыі СССР будзе пабудована вялізная электрычная станцыя, якая будзе закест апалу карыстацца сілай падаючай вады ракі Волхаў. Такія-ж станцыі павінны пабудавацца на рацэ Сьвір каля парогаў гэтай ракі. Усе гэтыя станцыі мусяць зусім забясьпечыць Ленінградзкі край таннай энэргіяй, дзякуючы якой фабрыкі гэтага краю будуць абыходзіцца без замежнага вугалю. Гэтыя станцыі апроч таго зьменяць варункі дастаўкі лесу і іншых тавараў па Марыінскім вадзяным шляху Ленінград, бо мэханізуюць працу на перавалачных пунктах гэтай дарогі.<noinclude></noinclude> cxc6lktjs9rcgzpq2hdws4lv12vfa96 104 22304 303121 302961 2026-11-07T19:49:38Z Gleb Leo 2440 303121 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude>адыходзіць на другое месца. На поўначы, на нізавіне Дзьаіны, і на ўсходзе, у вадазборы Вычагды, збожжа зусім дрэнна расьце і часта не дасьпявае. На паўднёвым захадзе сеюць жыта, авëс, бульбу, лён, як і ў Вазёрнай краіне, але маюць ад гэтага мала карысьці, і калі сяляне жывуць досыць заможна, дык дзякуючы іншым гал нам гаспадаркі (лясным заняткам, малачарству і г. д.). Найвялікшую вагу мае ральніцтва на паўднёвым усходзе, бо там найлепшыя грукты і найцяплейшае лета. З гэтай прычыны там можна сеяць, апрача жыта і аўсу, нават пшаніцу і мець збожжа ў дастатку, тады як у рэшце краіны свайго збожжа не хапае. Трохпалёўка на паўднёвым усходзе, у вадазборы Вяткі, пануе над іншымі спосабамі ральніцтва, у іншых месцах пераважвае лядавы спосаб. [[Файл:Geografija p308.jpg|350px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 99. — Пільня каля Архангельску.}}}} Там дзе не хапае збожжа, асабліва на Сухоне і па нізавіне Паўночнай Дзьвіны, па багатых поплавах пасьвяць найлепшае малочнае быдла. Вялікай славай карыстаецца, напрыклад, халмагорскае быдла каля вусьця Паўночнай дзьвіны. Масла і сыр вывозяцца ў Ленінград і Маскву. У Зыранскай тайзе, у вадазборы Вычагды, галоўным заняткам можна лічыць паляваньне. Ледзь пачнуцца маразы, як зыране, згуртаваўшыся ў маленькія суполкі, пакідаюць свае вёскі і йдуць у лясы, дзе будуюць сабе часовыя хаты і па некалькі месяцаў займаюцца выключна ловам вавёрак. лісаў, кун, расамах і мядзьведзяў. На вёсках часта застаюцца толькі жанчыны ды дзеці. На узьбярэжжы Белага мора і на нізавіне Паўночнай дзьвіны, дзе жывуць так званыя паморы, тыповыя паўночныя вялікарусы, вельмі важным<noinclude></noinclude> dckguph2pw13tf1dbo3b0bhimj30hx3 104 22306 303122 302962 2026-11-07T19:58:25Z Gleb Leo 2440 303122 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude>да цяперашняга часу застаўся востравам Ледаватага мора каля берагоў тундры на захад ад вусьцяў Пячоры і на ўсход ад Каніна?). Клімат Усходня-Эўропейскай тундры халодны, хмуры, няпрыемны. Нават і лета тутака халоднае, вельмі кароткае, нават і улетку здараюцца маразы. Зіма нязвычайна сьцюдзёная; сьнегавы насьціл трымаецца болей за 6 месяцаў, рэкі скуты лёдам каля 7 месяцаў; каля берагу і Ледаватае мора, як і Белае, на паўгода пакрываецца лёдам. ::Сярэдняя тэмпература году паўсюды ніжэй за 0°, а каля вусьцяў Пячоры ніжэй за -6°. Самы цёплы месяц мае ў сярэднім +6, +8°, а самы халодны -14°, -22°. {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Geografija p310.jpg|подпіс=Мал. 100. — Самаеды.}} Ападкаў у тундры выпадае мала (меней за 300 мілім.), але параваньне такое малое, што вільгаці заўсёды болей, як трэба. Вільгацьцю паўсюды насякнены грунты і на мяккіх грунтох скрозь утварыліся вялізныя, бязьмежныя балоты. Грунты прамярзаюць на многа аршын глыбіні, а ўлетку пасьпяваюць адтаваць толькі на самайпаверхні. На глыбіні 1030 вяршкоў ляжыць вечнамёрзлы грунт, які перашкаджае пранікаць у зямлю карэньню дрэўных расьлін. З гэтай прычыны лясоў тут няма, а галоўным расьлінным згуртаваньнем зьяўляюцца імшары, пакрытыя тарфяным мохам, журавінамі, расіцай. Характэрная пау ночная ягада пабоч з журавінай―марошка. Прухнучы мох пакрысе ператвараецца ў торф, з якога склаліся цэлыя гарбавінкі так званай "бугрыстай тундры". Найлепшымі куточкамі тундры зьяўляюцца засланёныя ўзгоркамі сухія схілы, пакрытыя пярэстым дываном красак і траў, падобным да альпійскіх лугоў. Як і ў Лапаршчыне, тут захавалася яшчэ шмат падканцавосных жывёл: лемінгаў, блакітных лісаў, сьнежных соў, пардваў або белых курапат. Улетку сюды прылятаюць з выраю мільёны качак, гусей, лебядзей і іншых балотных<noinclude></noinclude> nox2u74w2k9dhx76tgc389la52rhf2u 104 22307 303123 302963 2026-11-07T19:59:01Z Gleb Leo 2440 303123 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude>і вадзяных птушак. Мошкі і камары становяць кару насельнікаў тундры, мучаць жывёлу і не даюць адпачынку чалавеку. Рэкі краіны бататы рыбай, і рыбацтва дае галоўныя сродкі да жыцьця. З гэтай прычыны і насяленьне гуртуецца каля рэк, тым барджэй, што рэкі зьяўляюцца адзіным надзейным шляхам для зносін улетку. На вадападзелах насельнікі гадуюць паўночных аленяў, якія, на жаль, часта сотнямі мруць ад пошасных хвароб. З скуры аленяў вырабляюць замшу, лепшыя гатункі якой вывозяць у Сярэднюю Расію. Першапачатковыя насельнікі тундры ― самаеды, фінскага племя ― нізкага росту, вузкавокія, жорсткавалосыя, з нізкім лобам, плескаватым носам і жоўтай скурай. Яны жывуць у так званых "чумах", складзеных з простых кіеў, убітых у зямлю, зьвязаных наверсе канцамі і абцягнутых скурай аленяу. З аленевых скур робяць самаеды і вопратку: кашулю хутрам унутр і „маліцу" ― кашулю з нагавіцамі і хутрам знадворку. Самаеды вядуць бадзяжны спосаб жыцьця, вандруюць з аленямі па тундры, жывяцца мясам і малаком гэтых аленяў. Па веры самаеды лічацца праваслаўнымі, але трымаюцца паганскіх паглядаў і побач з крыжам но- [[Файл:Geografija p311.jpg|350px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 101. — Места Мезень у тундры.}}}} сяць на сабе фігуры паганскіх бажкоў. Гультаяватыя, бедныя, цёмныя, брудныя, прыхільныя да п'янства, самаеды, як іх алеві, патроху выміраюць ад пошасных хвароб. Патрохуніх выціскаюць зыране, якія заўладалі ў<noinclude></noinclude> rzgf4ltpdgnedvivmr5s7auma9pi6tl 104 22314 303124 302964 2026-11-07T20:11:02Z Gleb Leo 2440 303124 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude> зьяўляецца ''Перм'' (68000 нас.), які ляжыць на Каме ніжэй сутокі гэтай магутнай ракі з сваёй уральскай прытокай ― Чусавой. Дзякуючы параходнаму руху па каме і чыгункам, што злучаюць горад з Ленінградам і Кацярынбургам, Перм зьяўляецца галоўным гандлёвым асяродкам Руднага Уралу. У час вайны тут адчыніўся унівэрсытэт, дый наагул гэта важны культурны цэнтр Уралу. У некалькіх верстах ад гораду знаходзіцца Мотовіліхінскі "завод" з вялізнымі гісэрнямі і фабрыкамі зброі. ::Вышэй Пермі каля Камы ляжыць некалькі мястэчак, слынных здабываньнем солі з салоных крыніц. Да іх належаць ''Солікамск, Усольле, Ленва і Дзядзюхін''. У Усольскім павеце знаходзяцца и галоўныя капальні каменнага вугалю на Урале каля мястэчка Луньнеўкі. Там будуецца вялікая электрычная станцыя, якая будзе задавальняць электр. энэргіяй ваколічныя капальні. [[Файл:Geografija p318.jpg|350px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 102. — Рака Чусавая ў Сярэднім Урале.}}}} '''Паўднёвы або Башкірскі Урал''' складаецца з асобных ланцугоў, якія вахляром разыходзяцца з поўначы на паўднёвы усход, на поўдзень паўднёвы захад, і дасягае значна большай вышыні, чым Сярэдні. ::На крайнім усходзе цягнуцца нявысокія ільменскія горы; бязмаль роўналежна ім цягнецца вадападзельны ланцуг Урал-Таў; далей на захад уздымаюцца яшчэ вышэйшыя ланцугі: Ірамель (1599 м. выш. над роўнем мора), Яман-Гаў (1642 м. н. р. м.), Зігальга, Урэнга і Таганай, з захаду да Паўднёвага Уралу прыгарнулася УФімскае плоскаўзвышша, на поўдні так званыя Губэрлінскія горы і плоскаузвышша р. Сакмары, на паўднёвым<noinclude></noinclude> q4lllc4ndcaxlqh7gilnznw03uygutm 104 22322 303125 302965 2026-11-07T20:17:15Z Gleb Leo 2440 303125 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude> Толькі ў апошнія часы ла узоры суседзяў-украінцаў пачынаюць будаваць гліняныя хаты-ляпянкі. Гарады краіны зьяўляюцца асяродкамі загатоўкі збожжа для вывазу за межы. Толькі ''Тула'' (123000 насельнікаў) можа лічыцца прамысловым асяродкам дзякуючы вялізным фабрыкам зброі, самавараў і іншых мэталёвых вырабаў. У ваколіцах Тулы знаходзяцца паклады бурага вугалю, якім карыстаюцца тульскія фабрыкі, і значныя запасы жалезнай руды. На мясцовым вугалі будзе працаваць вялікая электрычная станцыя, якая дазволіць замяніць апал на тульскіх фабрыках электрычнай энэргіяй. На поўдзень ад Тулы, на вышнявіне Акі, ляжыць ''Арол'' (72000 на сельнікаў), з якога па Рыга-Арлоўскай чыгунцы праз Смаленск, Віцебск і морскія прыстані Латвіі вывозілася на захад шмат жыта, пшаніцы і пянькі. Мясцовыя фабрыкі апрацоўваюць пяньку, вырабляюць крупы і алей. Яшчэ далей на поўдзень над Сэймам на чыгунцы, што злучае Маскву, Тулу і Арол з Харкавам і Крымам, стаіць ''Курск'' (86000 насельнікаў), які ганд люе збожжам, жывёлай, скурамі і цукрам. {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Geografija p326.jpg|подпіс=Мал. 103. — Жыгулёўскія горы над {{Абмылка|Волга|Волгай}}.}} У вадазборы вышняга Дону ляжаць ''Ялец'' (40000 насельнікаў) ''Казлоў'' (45000 насельнікаў), асяродкі хлебнага гандлю, і ''Варонеж'' (94 тыс. насельнікаў), важны культурны і гандлёвы асяродак з буйнымі млынамі, гарбарнямі і мылаварнямі. Тут загатаўля. юць для вывазу збожжа і алей, сюды-ж прыводзяць для пагрузкі і вывазу слынных заводзкіх коняй. У асяродку Окска-Донскай нізіны на р. Цне ляжыць ''Тамбоў'' (70000 насельнікаў), з якога вывозяць збожжа, сала, скуру, воўну і коняй. На Сярэдняй Ацэ ляжыць невялікае губэрскае места ''Разань'' (45 тысяч насельнікаў), у якім вырабляюць сельска-гаспадарчыя прылады. '''Прыволскае ўзвышша''' абымае сярэднюю частку Паўднёвай Маскоўшчыны і складае высокі правы бераг Волгі на працягу ад сутокі яе з Акой да царыцыну. На поўначы, ад вусьця Акі да вусьця Камы, высокі правы бераг Волгі мае назоў Фадзееўскіх гор, складаецца з бязьлесных чырвоных скал і становіць рэзкую процілежнасьць левабярэжным нізінным густым лясом.<noinclude></noinclude> tstqdyh4bh0jtdv3bb5gksowwk24bz1 104 22375 303164 74760 2026-11-07T22:01:07Z Gleb Leo 2440 303164 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude>{{Няма выявы}} {{Цэнтар|{{Разьбіўка|ВІКТАР ГЮГО}}|памер=140%}} {{Цэнтар|АДВЕРЖАНЫЯ|памер=200%}} {{Цэнтар|Д{{gap|6em}}В{{gap|6em}}Б|памер=120%}}<noinclude></noinclude> ojhy3gdzknpwo5lju8jbihebyd8c1bc 104 22376 303168 72596 2026-11-08T09:02:43Z Gleb Leo 2440 303168 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Епіскап Мірыель любіў працаваць у сваім садзе.''}}<noinclude></noinclude> 2m54sishc968wtgymttboweckpjgo44 104 22389 303169 74756 2026-11-08T09:03:51Z Gleb Leo 2440 303169 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Гаспадар уважліва аглядзеў прахожага.''}}<noinclude></noinclude> hkr3tu0y0u4ifkwo5ehuz62os7e7xvg 104 22901 303170 74761 2026-11-08T09:04:37Z Gleb Leo 2440 303170 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Жан Вальжан пераклаў срэбра ў свой мяшок і адчыніў акно ў сад.''}}<noinclude></noinclude> 2r5ijqqc9liu4amju0rzpyccm0n9927 104 22904 303171 74762 2026-11-08T09:05:52Z Gleb Leo 2440 303171 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Маладыя людзі каталіся на лодцы.''}}<noinclude></noinclude> 3g1u7yogtjrne5jo0r1d2bbsq9r26y6 104 22906 303172 74763 2026-11-08T09:06:26Z Gleb Leo 2440 303172 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''На качэлях сядзелі дзве чароўныя дзяўчынкі.''}}<noinclude></noinclude> 48fwtnmf5af8qfk16dq1ctr28svuh45 104 22909 303175 80111 2026-11-08T09:10:51Z Gleb Leo 2440 303175 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Пан Жавер, — ускрыкнула Фантына, — злітуйцеся!''}}<noinclude></noinclude> ogs6v8igs8biv9nkq7jtb8ti0qi97te 104 22914 303173 74764 2026-11-08T09:07:09Z Gleb Leo 2440 303173 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Казета, абвязаная нейкай анучкай, падмятала двор.''}}<noinclude></noinclude> hwyaz03a2h61pijwxy8js6yrh4gkduj 104 22915 303174 74765 2026-11-08T09:09:50Z Gleb Leo 2440 303174 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Мадлен''.}}<noinclude></noinclude> ovnx8amfpf03hzeb9ouokfptdsngc5v 104 22917 303205 74759 2026-11-08T09:25:36Z Gleb Leo 2440 /* Без тэксту */ 303205 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Gleb Leo" /></noinclude><noinclude></noinclude> isyqqwamimoczuse5y3bmemn8f8mlww 104 22919 303176 80115 2026-11-08T09:11:18Z Gleb Leo 2440 303176 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Пан мэр, — сказаў Жавер, — я прышоў прасіць вас, каб прадставілі мяне да звальнення.''}}<noinclude></noinclude> 4nyg2y8qtvtv1chxgaa67ixrww9no21 104 22943 303177 74804 2026-11-08T09:11:54Z Gleb Leo 2440 303177 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Жан Вальжан выламаў краты і спусціўся на дах.''}}<noinclude></noinclude> 6woav7wz59rqio61ikb51nsoviltcku 104 22944 303178 74807 2026-11-08T09:12:22Z Gleb Leo 2440 303178 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Катаржнік адарваўся і ўпаў у мора.''}}<noinclude></noinclude> t4pqwzqq29gem99a2gsea6wb21fcgzq 104 23065 303179 71902 2026-11-08T09:12:51Z Gleb Leo 2440 303179 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Казета думала: „Якая павінна быць шчаслівая гэтая лялька!“''}}<noinclude></noinclude> 7w7nurcbavwnuic5dmd8ww7mb5kykvt 104 23068 303180 74810 2026-11-08T09:13:18Z Gleb Leo 2440 303180 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Казета спавіла сваю шаблю і ціха заспявала.''}}<noinclude></noinclude> 4158e2w16i464alygzgpip2izrpymug 104 23070 303181 74812 2026-11-08T09:13:42Z Gleb Leo 2440 303181 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Казета глядзела на цудоўную ляльку з нейкім жахам.''}}<noinclude></noinclude> oqc5a0lp8y6fowb1ppsr8j0ial9lphi 104 23072 303182 74814 2026-11-08T09:14:10Z Gleb Leo 2440 303182 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Адны толькі Тэнард‘е з пачцівасці і дзеля дапытлівасці аставаліся ў пакоі.''}}<noinclude></noinclude> 3dmeo52mtk9ukh3pszjcx7gcpenzsxn 104 23076 303184 74818 2026-11-08T09:15:54Z Gleb Leo 2440 303184 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''— Пойдзем, Казета, — спакойна сказаў невядомы.''}}<noinclude></noinclude> m3lznj1f6c3fzoer086d7pm9i3lzeic 104 23079 303186 72488 2026-11-08T09:16:49Z Gleb Leo 2440 303186 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''— Я, здаецца заснуў, — сказаў Жан Вальжан.''}}<noinclude></noinclude> h6ccxrr5w7wzyo82chlbkzva3k2nqio 104 23445 303183 74816 2026-11-08T09:15:23Z Gleb Leo 2440 303183 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Казета знайшла ў чаравіку залатую манету.''}}<noinclude></noinclude> 9tu8q1x6a27wh2wwjeuokq6mhajlwim 104 23461 303187 72516 2026-11-08T09:17:26Z Gleb Leo 2440 303187 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Напалеон сочыць за ходам бітвы.''}}<noinclude></noinclude> 2ahtmm0tg6kc3gmob15zdb10fp382g1 104 23500 303188 72530 2026-11-08T09:18:20Z Gleb Leo 2440 303188 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Эскадроны рынуліся ў атаку''}}<noinclude></noinclude> 56qfx1zb6mslkhjult8onrlnc92hi39 104 24083 303189 72591 2026-11-08T09:18:46Z Gleb Leo 2440 303189 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Марадзёр нахіліўся над целам афіцэра.''}}<noinclude></noinclude> 0qqwmr7vztbvb0wm55gy57g6u0v12f8 104 24090 303190 72595 2026-11-08T09:19:12Z Gleb Leo 2440 303190 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Марыус.''}}<noinclude></noinclude> sznkcddeq5udir18j4llmswz8j7bwji 104 24190 303191 73196 2026-11-08T09:19:40Z Gleb Leo 2440 303191 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Жонка Тэнард'е схапіла вялізны камень.''}}<noinclude></noinclude> 63luf2dkypbczfyslfc6ibtlxyt020u 104 24198 303192 74823 2026-11-08T09:20:00Z Gleb Leo 2440 303192 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Жан Вальжан у прытоне Тэнард'е.''}}<noinclude></noinclude> 1gnohjfszgh3ehdwmieitx6ima64y38 104 24262 303126 302966 2026-11-07T20:25:11Z Gleb Leo 2440 303126 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>земнаморскія краіны і беларускае дрэва. Праз прыстані Чорнага мора вывозіцца большая частка ўсходня-эўропейскіх тавараў, тады як Балтыцкае мора служыць пераважна для прывозу тавараў ува Усходнюю Эўропу з захаду. Аднак замежны гандаль Украіны заўсёды знаходзіўся ў руках чужаземцаў, а сталы унутраны гандаль ― у руках жыдоў. Украінскае сялянства прымае ўдзел галоўным чынам толькі ў кірмашовым гандлі, дый на кірмашох украінцы ня любяць заклікаць пакупцоў і задавальняюцца ціхамірным чаканьнем таго моманту, калі да іх возу падыдзе штосьці купляць жыд, масковец або цыган. ::У даўнейшыя часы ўкраінцы любілі так званы чумацкі гандаль — пераезды з таварамі на валох з аднаго канца старонкі ў другі, але ў апошнія часы гэты гандаль зьнік з прычыны разьвіцьця чыгунак, і тавары перавозяцца або па рэках, або па чыгунках. {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=200px|выява=Geografija p339.jpg|подпіс=Мал. 104. — Украінская дзяўчына.}} Украінцы (на захадзе іх часьцей завуць русінамі, на ўсходзе часам яшчэ маларусамі), якія паўсюды становяць большасьць насяленьня старонкі, належаць, як маскоўцы і беларусы, да ўсходня-славянскіх народаў. Ад беларусоў і маскоўцаў яны адразьняюцца высокім ростам, цямнейшым колерам скуры і вачэй і пераважна чорнымі валасамі. Параўнаўча з маскоўцамі яны зьяўляюцца болей чыстымі славянамі, але ад беларусоў адразьняюцца падмешкай крыві розных туркскіх народаў, якія вандравалі калісь ва ўкраінскім стэпе. Вынікам гэтай прымешкі можна лічыць спакойны, ціхамірны нораў украінца. Паважнасьць, дасьціпнасьць, філëзофскі погляд на акалічнасьці, адсутнасьць маскоўскай рухавасьці і прагавітасьці, упартасьць зьяўляюцца галоўнымі адзнакамі ўкраінцаў. Аднак у свой час, напрыклад, на вячорках, украінец з захапленьнем аддаецца вясёласьці, гульням і скокам. Становішча кабеты у украінскай сям'і лепшае, як у маскоўскай, і наагул украінец ня ведае дзспотызму. Зямлёй украінцы ўладаюць пераважна падворна, а ня супольна ўсёй вёскай, як маскоўцы. Польную працу ўкраінец уважае болей за ўсе іншыя заняткі, вырабляе зямлю старэнна, значна лепей, чымся масковец. Аднак багацьце глебы не вымагае ад яго такой цяжкай працы, якую прыкладае да сваёй нівы беларус. У вопратцы, у страве, у мяшканьні, у будоўлі праглядвае добры густ і ахайнасьць украінца. Вёскі і хутары складаюцца з чыстых, прыгожых і<noinclude></noinclude> 0etzjeezu89zac7fquqxrksj7cxhw3o 303127 303126 2026-11-07T20:25:23Z Gleb Leo 2440 303127 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>земнаморскія краіны і беларускае дрэва. Праз прыстані Чорнага мора вывозіцца большая частка ўсходня-эўропейскіх тавараў, тады як Балтыцкае мора служыць пераважна для прывозу тавараў ува Усходнюю Эўропу з захаду. Аднак замежны гандаль Украіны заўсёды знаходзіўся ў руках чужаземцаў, а сталы унутраны гандаль ― у руках жыдоў. Украінскае сялянства прымае ўдзел галоўным чынам толькі ў кірмашовым гандлі, дый на кірмашох украінцы ня любяць заклікаць пакупцоў і задавальняюцца ціхамірным чаканьнем таго моманту, калі да іх возу падыдзе штосьці купляць жыд, масковец або цыган. ::У даўнейшыя часы ўкраінцы любілі так званы чумацкі гандаль — пераезды з таварамі на валох з аднаго канца старонкі ў другі, але ў апошнія часы гэты гандаль зьнік з прычыны разьвіцьця чыгунак, і тавары перавозяцца або па рэках, або па чыгунках. {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=150px|выява=Geografija p339.jpg|подпіс=Мал. 104. — Украінская дзяўчына.}} Украінцы (на захадзе іх часьцей завуць русінамі, на ўсходзе часам яшчэ маларусамі), якія паўсюды становяць большасьць насяленьня старонкі, належаць, як маскоўцы і беларусы, да ўсходня-славянскіх народаў. Ад беларусоў і маскоўцаў яны адразьняюцца высокім ростам, цямнейшым колерам скуры і вачэй і пераважна чорнымі валасамі. Параўнаўча з маскоўцамі яны зьяўляюцца болей чыстымі славянамі, але ад беларусоў адразьняюцца падмешкай крыві розных туркскіх народаў, якія вандравалі калісь ва ўкраінскім стэпе. Вынікам гэтай прымешкі можна лічыць спакойны, ціхамірны нораў украінца. Паважнасьць, дасьціпнасьць, філëзофскі погляд на акалічнасьці, адсутнасьць маскоўскай рухавасьці і прагавітасьці, упартасьць зьяўляюцца галоўнымі адзнакамі ўкраінцаў. Аднак у свой час, напрыклад, на вячорках, украінец з захапленьнем аддаецца вясёласьці, гульням і скокам. Становішча кабеты у украінскай сям'і лепшае, як у маскоўскай, і наагул украінец ня ведае дзспотызму. Зямлёй украінцы ўладаюць пераважна падворна, а ня супольна ўсёй вёскай, як маскоўцы. Польную працу ўкраінец уважае болей за ўсе іншыя заняткі, вырабляе зямлю старэнна, значна лепей, чымся масковец. Аднак багацьце глебы не вымагае ад яго такой цяжкай працы, якую прыкладае да сваёй нівы беларус. У вопратцы, у страве, у мяшканьні, у будоўлі праглядвае добры густ і ахайнасьць украінца. Вёскі і хутары складаюцца з чыстых, прыгожых і<noinclude></noinclude> omofv1t22wzc7zphkwel615db4hgrjn 104 24268 303193 80129 2026-11-08T09:20:27Z Gleb Leo 2440 303193 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''— Марш за мной, драбнота! — сказаў Гаўрош.''}}<noinclude></noinclude> fv4xzqra8a3gsfryb9t3alo2rh440zm 104 24275 303194 80131 2026-11-08T09:20:45Z Gleb Leo 2440 303194 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Гаўрош даў кожнаму па кавалку хлеба.''}}<noinclude></noinclude> 0ivkfdts0k895fqqzp328x7f3alwlvb 104 24278 303196 80135 2026-11-08T09:21:35Z Gleb Leo 2440 303196 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Гэта быў слон з вежай на спіне.''}}<noinclude></noinclude> oi8rxh1j9p4faad5a7bexxmsce868z5 104 24307 303197 80136 2026-11-08T09:21:58Z Gleb Leo 2440 303197 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Гаўрош прыпадняў полаг шалаша і загадаў дзецям легчы спаць.''}}<noinclude></noinclude> q3ezr9yi4bficyimtlyrkl4wqiwohg4 104 24328 303128 302967 2026-11-07T20:26:09Z Gleb Leo 2440 303128 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>цяй лёэсу, які дадае краіне выгляд роўнага, гладкага плоскаўзвышша, зрэзанага раўчакамі, ярамі і рэчнымі далінамі. Толькі у гэтых глыбока урэзаных у грунт ярох і далінах на дне часамі выглядаюць на паверхню гранітныя і гнэйсавыя скалы украінскага груду. У залежнасьці ад уласьцівасьцяй лёэсу рэчныя даліны маюць зрывістыя сьценкі, якія лёгка размываюцца, адзначаюцца частымі абурэньнямі, абваламі і спаўзаньнем грунту на ніз. Зрывістым, высокім, бязмаль-што горным выглядае і правы бераг Дняпра, які можа лічыцца ўсходняй мяжой краіны і ўсходнім схілам усяго Прыкарпацкага ўзвышша, якое абымае Заходнюю і Правабочную Ўкраіну. [[Файл:Geografija p344.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 105. — Львоў. Марыяцкі пляц.}}}} Клімат у Правабочнай Украіне сушэйшы, як у Заходняй. Ападкаў тут выпадае меней (500-600 мілімэтраў), зіма значна халаднейшая, лета крышку цяплейшае. ::Сярэдняя тэмпэратура году ў Кіеве + 6,8°, сярэдняя студзеня -6,2°, ліпеня +19,2°. Тут ужо няма букавых лясоў, не сустракаецца і цісу, але й тут стап чаргуецца з дубовымі ды грабавымі гаямі. На Валыні лясоў захавалася яшчэ многа. Ня гледзячы на тое, што вялікую частку іх павысякалі, выкарчавалі і ўзаралі, нават цяпер пад лясамі там засталося каля трэцяй часткі ўсёй паверхні. На поўдні лясоу меней і там яны туляцца каля рэк і яроў, а на вадападзелах там пануе бяздрэўны кавыльны стэп.<noinclude></noinclude> o8don2fgpp1au7geeqwai4qnwgtxn0g 104 24334 303129 302968 2026-11-07T20:37:18Z Gleb Leo 2440 303129 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude> Асабліва бойка гандлюе з Беларусьсю ''Крамянчуг'' (56 тыс. насельн.), які ляжыць на Дняпры ў тым месцы, дзе канчаецца правільны параходны рух па гэтай рацэ. Ніжэй Крамянчуга дняпроускае рэчышча сьціснута гранітнымі скаламі, якія часта ўлетку перашкаджаюць руху параходаў, барак і бярлін. На паўночны усход ад Крамянчуга на прытоцы Дняпра Ворскле ляжыць ''Палтава'' (88000 нас.). культурны асяродак левабочча, адзін з найважнейшых асяродкаў украінскага нацыянальнага руху. У Чарнігаўшчыне найважнейшы горад — ''Нежын'' (34000 нас.), слынны сваім вышэйшым гісторыка-Філелегічным інстытутам і гандлем гароднінай (асаблівай славай карыстаюцца нежынскія гуркі). [[Файл:Geografija p349.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 106. — Хутар на Ўкраіне каля ракі Псёл.}}}} '''Слабажаншчына''' ляжыць на ўсход ад Левабочнай Украіны і абымае узвышшы на вадападзеле Дона і Дняпра. Узвышшы гэтыя становяць паўднёвую частку вялікага Сярэдня-Рускага ўзвышша і складаюцца з пазем. ных дауна-морскіх адкладаў, пакрытых пластом лёзсу. Даліны рэк тут глыбей урэзаліся ў грунт, як у Левабочнай нізіне, пашматалі ўсё узвышша і дадаюць яму выгляд узгаркаватай, а месцам бязмаль-што горнай краіны. Зіма тутака яшчэ халаднейшая, як у Сярэдняй Украіне (студзень мае сярэднюю тэмпэратуру -8°,-10°); ападкаў па схілах узвышша выпадае яшчэ досыць для таго, каб там маглі расьці дубовыя лясы. Прыблізна 10% усёй паверхні пакрыта лясамі, рэшта — даўнейшы стэп — зьяўляецца багатай бязьмежнай нівай з тлустай чорназемнай глебай. Часамі, у сухія га-<noinclude></noinclude> mfzt6lwoyh0udlepn9jq0n7862880j8 104 24339 303130 302969 2026-11-07T20:38:16Z Gleb Leo 2440 303130 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude> '''Паўднёвая Ўкраіна''' абымае нізіну між Украінскім гранітна-гнэйсавым грудом і паўночнымі ўзьбярэжжамі Азоўскага мора і Адэскай затокі Чорнага мора. Як і ў рэшце Украіны, павярхоўны пласт зямлі складаецца тут пераважна з лёзсу, пад якім хаваюцца паземныя адклады дауных мораў. Наагул кажучы, гэта гладкая раўніна, ледзь прыметна нахіленая на поўдзень. Каля мора сухаземе тут крута абрываецца прыступкай, пад якой застаецца толькі вузкая йстужка так званага пляжу, якую часамі заліваюць морскія хвалі. Лёэсавую паверхню Паўднёвай Украіны пераразаюць раўчакі, яры і рэчныя даліны, выцягнутыя пераважна з поўначы на поўдзень. Большая частка рэк пачынаецца на схілах старадаўнага Ўкраінскага груду і каля свайго ўпаданьня у мора утворвае пашыраныя вусьці-лі- [[Файл:Geografija p353.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 107. — Дняпроўскія парагі.}}}} маны, якія аддзяляюцца ад мора пескавымі гакамі і маюць выгляд паўзморскіх вазёр з салонай або саланаватай вадой. Рэкі нясуць у ліманы шмат глею і пяску і пакрысе засыпаюць іх сваімі адкладамі. Такім спосабам шмат якія ліманы перавярнуліся на саляныя балоты, а ў некаторых такіх балотах гразь лічыцца вельмі карыснай для здароўя. Каля такіх ліманаў пабудаваліся лячэбныя месты-здароўніцы або курорты. Туды штогод зьяжджаецца шмат хворых (на рэўматус, на запаленьне нэрнаў і г. д.), яны тут купаюцца ў гразі і грэюцца пад гарачымі праменьнямі паўднёвага сонца. У некаторых ліманах вада такая салоная, што з яе што-год асядае на дно ліману пласт солі, якую здабываюць і вывозяць за межы краіны.<noinclude></noinclude> 6z7kix2gbhi682u4ae19r0rpn4jqsg0 303131 303130 2026-11-07T20:38:29Z Gleb Leo 2440 303131 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude> '''Паўднёвая Ўкраіна''' абымае нізіну між Украінскім гранітна-гнэйсавым грудом і паўночнымі ўзьбярэжжамі Азоўскага мора і Адэскай затокі Чорнага мора. Як і ў рэшце Украіны, павярхоўны пласт зямлі складаецца тут пераважна з лёзсу, пад якім хаваюцца паземныя адклады дауных мораў. Наагул кажучы, гэта гладкая раўніна, ледзь прыметна нахіленая на поўдзень. Каля мора сухаземе тут крута абрываецца прыступкай, пад якой застаецца толькі вузкая йстужка так званага пляжу, якую часамі заліваюць морскія хвалі. Лёэсавую паверхню Паўднёвай Украіны пераразаюць раўчакі, яры і рэчныя даліны, выцягнутыя пераважна з поўначы на поўдзень. Большая частка рэк пачынаецца на схілах старадаўнага Ўкраінскага груду і каля свайго ўпаданьня у мора утворвае пашыраныя вусьці-лі- [[Файл:Geografija p353.jpg|350px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 107. — Дняпроўскія парагі.}}}} маны, якія аддзяляюцца ад мора пескавымі гакамі і маюць выгляд паўзморскіх вазёр з салонай або саланаватай вадой. Рэкі нясуць у ліманы шмат глею і пяску і пакрысе засыпаюць іх сваімі адкладамі. Такім спосабам шмат якія ліманы перавярнуліся на саляныя балоты, а ў некаторых такіх балотах гразь лічыцца вельмі карыснай для здароўя. Каля такіх ліманаў пабудаваліся лячэбныя месты-здароўніцы або курорты. Туды штогод зьяжджаецца шмат хворых (на рэўматус, на запаленьне нэрнаў і г. д.), яны тут купаюцца ў гразі і грэюцца пад гарачымі праменьнямі паўднёвага сонца. У некаторых ліманах вада такая салоная, што з яе што-год асядае на дно ліману пласт солі, якую здабываюць і вывозяць за межы краіны.<noinclude></noinclude> 1yictzn29z9mep9bk6levdzfqssbdme 104 24345 303132 302970 2026-11-07T20:39:09Z Gleb Leo 2440 303132 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>па моры з-за меж прывозяць баваўну, гарбату, табаку, вугаль, плады. (Перад вайной гандлёвы абарот адэскай прыстані дасягаў 137 мільёнаў руб. золатам). Адэса — бойкі, багаты і прыгожы, зусім заходня-эўропэйскі горад. Вялікія сучасныя будынкі, раскошныя магазыны, простыя шырокія вуліцы, харошыя бульвары і сады, мяшанае насяленьне, гандлёвае і рухавае, — усë гэта мала нагадвае гарады усходняй Эўропы. Як культурны асяродак краіны, Адэса мае шмат усякіх школ і ў тым ліку унівэрсытэт. У час рэволюцыі тут згуртавалася значнае кола беларускай інтэлігэнцыі, калі розныя окупацыі перашкаджалі беларускаму руху на Беларусі. У Адэскай прыстані заўсёды працавала шмат беларусоў. [[Файл:Geografija p357.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 108. — Адэса. Помнік Рышэлье.}}}} На Бозе, каля яго злучэньня з Інгулам, знаходзіцца другая важная прыстань краіны, даступная для другарадных морскіх караблёў — ''Мікалаеў'' (81000 нас. Гандлёвы абарот Мікалаеву да вайны дасягаў 108 міл. р. золатам). Перш за ўсё гэта вайсковы і караблябудаўнічы порт з вялізнымі майстэрнямі караблёў, фабрыкамі зброі, гармат, бліндажоў і г. д. На Дняпры, крышку вышэй яго вусьця, на правым беразе ляжыць ''Херсон'' (41000 нас.), таксама важная прыстань для паузьбярэжных морскіх караблёў. Адгэтуль вывозяць украінскае збожжа, скуры і беларускі лес. (Гандлёвы абарот да вайны дасягаў 44 міл. р. золатам). На беразе Азоўскага мора ў межах Паўднёвай Украіны ляжаць яшчэ дзьве прыстані, якія маюць гандлёвае значэньне: ''Бярдзянск'' (22 тыс. нас.)<noinclude></noinclude> 4x90lsxz3ny0h8wz802hx7a02j19t37 104 24358 303133 302971 2026-11-07T20:59:42Z Gleb Leo 2440 303133 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>выглядаў нечапаным. Увясну ён стрыкацеў рознакалёрнымі краскамі, улетку жоукнуў, а ўвосені рабіўся голым, выпаленым гарачымі праменьнямі сонца. Вольна пасьвіліся цэлы год тутака статкі коняй і быдла, кіраваныя коньнікамі — пастухамі. Цяпер стэп узаралі, і багатыя нівы зьмянілі аднастайную расьліннасьць стэпу. Толькі ўвосені пасьля жніва голыя нівы з рэшткамі ўсохлага пустазельля на іх выглядаюць, як стэп, або хутчэй, як пустыня. Напаленае паветра, як у пустынях, зьзяе нейкім сьвятлом, раскладаецца на сла), у якіх, нібы ў люстэрку, адбіваюцца вобразы розных прадметаў. Гэта тыповае зьявішча пустынь — рэдкае ў Эўропе марава (міраж). [[Файл:Geografija p370.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 109. — Вугорскі стэп (пушта). Засевы кіяхоў.}}}} Абгароджаная з усіх бакоў гарамі, Сярэдня-Дунайская нізіна мае шмат асаблівасьцяй у клімаце, грунгох і расьліннасьці, рэзка адразьняецца ад суседніх краін і нібы самой прыродай назначана для асобнага народу, які мог-бы стварыць тутака сваю ўласную культуру і самастойную дзяржаву. Такім народам і зьяўляюцца вугорцы. Паводле сваёй мовы яны лічацца за народ фінскай галіны, кроўны паўночна-уральскім вагулам і асьцякам. Гэтай мовай, а таксама сваёй вопраткай і звычаямі вугорцы моцна розьняцца ад суседніх народаў, але, абкружаныя з усіх бакой славянам, румынамі, немцамі, яны ў працягу некалькіх вякоў мяшаліся з сваімі суседзямі, так што сваім абліччам нагадваюць хутчэй эўропейцаў, чымся паўночных уральцаў. Разрэз вачэй у іх правільны, просты, валасы хвалістыя, а ня простыя, як у запраўдных уральскіх фінау. Цёмным колерам скуры, валосаў і вачэй вугорцы нагадваюць хутчэй за ўсё паўднёвых славян. Вугорцы маюць сваю досыць багатую літаратуру, вядомы сваёй<noinclude></noinclude> 6vnxfjcnk13hqys6hu489kvjyl2fspq 104 24361 303134 302972 2026-11-07T21:00:39Z Gleb Leo 2440 303134 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude> Як і ў Румыніі, галоўным збожжам зьяўляюцца кіяхі і пшаніца, якія адначасна служаць і галоўным продуктам спажывы мясцовай люднасьці і найважнейшым прадметам вывазу за межы. З палямі кіякоў і пшаніцы чаргуюцца палі, засеяныя бульбай, цукровымі буракамі, табакай і кармавымі травамі. Вялікую вагу маюць і вінаградні. Вугорскія віны карыстаюцца сусьветнай славай і вывозяцца за межы ў вялікай колькасьці. Пакуль што добра стаіць і гадоўля жывёлы. За межы вывозяцца коні, авечкі сьвіньні, у невялікай колькасьці быдла і яйкі хатніх птушак. Наадварот, пчалярства і шаўкоўніцтва задавальняе толькі мясцовыя патрэбы. [[Файл:Geografija p372.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 110. — Будапэшт. Мост цераз Дунай.}}}} Фабрычная прамысловасьць пашыраецца марудна. Вагу мае толькі апрацоўка сельска-гаспадарчых продуктаў: млынарства, выраб сьпірытусу, цукру. Іншыя галіны апрацоўчай прамысловасьці маюць характар саматужных промыслаў. Зразумела, што такі кірунак народнай гаспадаркі злучан з перавагай вясковай люднасьці над гарадзкой. Сярод багатых раўнінных ніў, часьцей за ўсё каля рэчак і рэк, параскіданы вугорскія вёскі і хутары. Белыя вясковыя хаткі, збудованыя з гліны і саломы, пашмарованыя напнай ці крэйдай, крытыя саламянай страхой, хаваюцца ў зеляніне сьліўных і вышнěвых садочкаў, стромкіх таполяў і белых акацый (робіній). Панадворкі абгароджваюцца платамі, а над імі, як і па нашых вёсках і<noinclude></noinclude> q1qx4lo9npvlq9ap1ggphvb6q382o0y 303135 303134 2026-11-07T21:00:58Z Gleb Leo 2440 303135 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude> Як і ў Румыніі, галоўным збожжам зьяўляюцца кіяхі і пшаніца, якія адначасна служаць і галоўным продуктам спажывы мясцовай люднасьці і найважнейшым прадметам вывазу за межы. З палямі кіякоў і пшаніцы чаргуюцца палі, засеяныя бульбай, цукровымі буракамі, табакай і кармавымі травамі. Вялікую вагу маюць і вінаградні. Вугорскія віны карыстаюцца сусьветнай славай і вывозяцца за межы ў вялікай колькасьці. Пакуль што добра стаіць і гадоўля жывёлы. За межы вывозяцца коні, авечкі сьвіньні, у невялікай колькасьці быдла і яйкі хатніх птушак. Наадварот, пчалярства і шаўкоўніцтва задавальняе толькі мясцовыя патрэбы. [[Файл:Geografija p372.jpg|350px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 110. — Будапэшт. Мост цераз Дунай.}}}} Фабрычная прамысловасьць пашыраецца марудна. Вагу мае толькі апрацоўка сельска-гаспадарчых продуктаў: млынарства, выраб сьпірытусу, цукру. Іншыя галіны апрацоўчай прамысловасьці маюць характар саматужных промыслаў. Зразумела, што такі кірунак народнай гаспадаркі злучан з перавагай вясковай люднасьці над гарадзкой. Сярод багатых раўнінных ніў, часьцей за ўсё каля рэчак і рэк, параскіданы вугорскія вёскі і хутары. Белыя вясковыя хаткі, збудованыя з гліны і саломы, пашмарованыя напнай ці крэйдай, крытыя саламянай страхой, хаваюцца ў зеляніне сьліўных і вышнěвых садочкаў, стромкіх таполяў і белых акацый (робіній). Панадворкі абгароджваюцца платамі, а над імі, як і па нашых вёсках і<noinclude></noinclude> scq4z9zuwwmi6wuib761slblkzstpx4 104 24362 303136 302973 2026-11-07T21:01:18Z Gleb Leo 2440 303136 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>хутарох, уздымаюцца жоравы студняў. Гарады адразьняюцца ад вёсак толькі велічыней, большым лікам насельнікаў. Будынкі ў гарадох звычайна ў адзін паверх, вуліцы шырокія, небрукаваныя, ціхія. Толькі ў час кірмашоў гарады аджываюць, пачынаецца рух, бойкі гандаль. Адзіным сучасным буйным эўропэйскім горадам можа лічыцца толькі сталіца Вугоршчыны — ''Будапэшт'' (913000 насельнікаў), што ляжыць на Дунаі ніжэй яго прарыву праз Сярэдня-Вугорскія горы. Лежачы на скрыжаваньні галоўных чыгунак краіны, з якіх некаторыя маюць паміжнародную значнасьць, Будапешт зьяўляецца галоўным гандлёвым асяродкам Вугоршчыны. Найвялікшага росквіту дасягнуў ён перад сусьветнай вайной у час найбольшага красаваньня Вугоршчыны. [[Файл:Geografija p373.jpg|350px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 110. — Будапэшт. Базыліка.}}}} ::На высокім правым беразе Дунаю хораша ўздымаецца нямецкая частка гораду — Буда, або Офэн, з многалічнымі вінаграднямі і старасьвецкім будынкамі ды касьцёламі, пабудованымі на старанямецкі лад. Тут знаходзяцца галоўныя ўрадавыя ўстановы. Насупроціў, на левым беразе, ляжыць вугорскі асяродак Пэшт, тыповы горад раўніны, але прыгожы, багаты, зусім сучасны з раскошнымі магазынамі, многалічнымі фабрыкамі машын, паравымі млынамі, буйнымі гарбарнямі, ткацкімі фабрыкамі, на якіх вырабляюць баваўнянку і г. д. Пэшт — грашовы і гандлёвы асяродак Вугоршчыны з важнымі кірмашамі, на якіх гандлююць збожжам, воўнай, алеем і гэтак далей. Тут згуртаваліся і галоўныя культурна-асьветныя ўстановы: унівэрсытэт, акадэмія мастацтваў і наагул усё, што ёсьць выдатнае у вугорскай навуцы і мастацтве.<noinclude></noinclude> qqketmlb9d1uzwaf74q87hhji8da9v9 303139 303136 2026-11-07T21:11:07Z Gleb Leo 2440 303139 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>хутарох, уздымаюцца жоравы студняў. Гарады адразьняюцца ад вёсак толькі велічыней, большым лікам насельнікаў. Будынкі ў гарадох звычайна ў адзін паверх, вуліцы шырокія, небрукаваныя, ціхія. Толькі ў час кірмашоў гарады аджываюць, пачынаецца рух, бойкі гандаль. Адзіным сучасным буйным эўропэйскім горадам можа лічыцца толькі сталіца Вугоршчыны — ''Будапэшт'' (913000 насельнікаў), што ляжыць на Дунаі ніжэй яго прарыву праз Сярэдня-Вугорскія горы. Лежачы на скрыжаваньні галоўных чыгунак краіны, з якіх некаторыя маюць паміжнародную значнасьць, Будапешт зьяўляецца галоўным гандлёвым асяродкам Вугоршчыны. Найвялікшага росквіту дасягнуў ён перад сусьветнай вайной у час найбольшага красаваньня Вугоршчыны. [[Файл:Geografija p373.jpg|350px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 111. — Будапэшт. Базыліка.}}}} ::На высокім правым беразе Дунаю хораша ўздымаецца нямецкая частка гораду — Буда, або Офэн, з многалічнымі вінаграднямі і старасьвецкім будынкамі ды касьцёламі, пабудованымі на старанямецкі лад. Тут знаходзяцца галоўныя ўрадавыя ўстановы. Насупроціў, на левым беразе, ляжыць вугорскі асяродак Пэшт, тыповы горад раўніны, але прыгожы, багаты, зусім сучасны з раскошнымі магазынамі, многалічнымі фабрыкамі машын, паравымі млынамі, буйнымі гарбарнямі, ткацкімі фабрыкамі, на якіх вырабляюць баваўнянку і г. д. Пэшт — грашовы і гандлёвы асяродак Вугоршчыны з важнымі кірмашамі, на якіх гандлююць збожжам, воўнай, алеем і гэтак далей. Тут згуртаваліся і галоўныя культурна-асьветныя ўстановы: унівэрсытэт, акадэмія мастацтваў і наагул усё, што ёсьць выдатнае у вугорскай навуцы і мастацтве.<noinclude></noinclude> 3ekw8kgxwkb7kl0okenb4mj3anfmi0w 104 24366 303140 302974 2026-11-07T21:16:48Z Gleb Leo 2440 303140 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>толькі маленькай рэшткай вялізнага горнага зморшчу, што цягнуўся калісь ад Балкан да Каўказу. Па сярэдзіне гэтага зморшчу удоўж яго ўтварылася даўгая вялізная шчыліка, а ўся частка зморшчу, што ляжала на поўдзень ад гэтай шчыліны, асунулася і абурылася ў глыб зямлі. Гэтым тлумачыцца сучасная будова Крымскіх гор, у якіх нібы адсутнічае паўднёвы схіл. На месцы даўнай шчыліны з-пад зямлі павылівалася шмат цякучай лявы, з якой утварыліся вульканы. Рэшткі гэтых вульканаў (Аюдаг, Ай-Тодор, Кастэль) яшчэ й цяпер уздымаюцца над самым морам у стане невялікіх стожкавых гор. Над гэтымі гарамі ўзвышаюцца галоўныя ўзвышшы Крымскага ланцуга, складзеныя з цьвёрдых вапнякоў, павыгрызаных пячорамі, катлінамі, ямамі (найвышэйшы пункт Раман-Кош 1543 м. н. р. м.). Вярхі Крымскіх гор, звычайна плоскія, бязводныя, багатыя карставымі зьявамі, пакрыты {{block center/s|style=width:100%; max-width:22em}} [[Файл:Geografija p377.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 112. — Здароўніца Новы Сімэіз на паўднёвым беразе Крыму.}}}} {{block center/e}} толькі убогай траўкай і завуцца Яйлой (Яйла — паша). На поўдзень Яйла раптам абрываецца, на поўнач пахіляецца павольна, прычым вапнякі хаваюцца пад пластамі гліністых лупнякоў і пескавікоў. Східы Крымскіх тор пакрыты лясамі, наверсе хваёвымі, ніжэй дубовымі і букавымі. Нізкія праходы аддзяляюць ад галоўнай Яйлы некалькі асобных масываў і ў тым ліку Чатырдаг (1523 м. н. р. м.), які раней лічыўся найвышэйшым месцам усяго Крыму. Пад забаронай Крымскіх гор паўднёвае узьбярэжжа паўвострава карыстаецца вельмі прыемным, цёплым кліматам і паводле прыгожасьці свайго<noinclude></noinclude> 3i1djpwzrhoio8khy2yazn6k3uwy9mg 303141 303140 2026-11-07T21:17:20Z Gleb Leo 2440 303141 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>толькі маленькай рэшткай вялізнага горнага зморшчу, што цягнуўся калісь ад Балкан да Каўказу. Па сярэдзіне гэтага зморшчу удоўж яго ўтварылася даўгая вялізная шчыліка, а ўся частка зморшчу, што ляжала на поўдзень ад гэтай шчыліны, асунулася і абурылася ў глыб зямлі. Гэтым тлумачыцца сучасная будова Крымскіх гор, у якіх нібы адсутнічае паўднёвы схіл. На месцы даўнай шчыліны з-пад зямлі павылівалася шмат цякучай лявы, з якой утварыліся вульканы. Рэшткі гэтых вульканаў (Аюдаг, Ай-Тодор, Кастэль) яшчэ й цяпер уздымаюцца над самым морам у стане невялікіх стожкавых гор. Над гэтымі гарамі ўзвышаюцца галоўныя ўзвышшы Крымскага ланцуга, складзеныя з цьвёрдых вапнякоў, павыгрызаных пячорамі, катлінамі, ямамі (найвышэйшы пункт Раман-Кош 1543 м. н. р. м.). Вярхі Крымскіх гор, звычайна плоскія, бязводныя, багатыя карставымі зьявамі, пакрыты {{block center/s|style=width:100%; max-width:22em}} [[Файл:Geografija p377.jpg|400px|center]] {{АРЦ|{{smaller|Мал. 112. — Здароўніца Новы Сімэіз на паўднёвым беразе Крыму.}}}} {{block center/e}} толькі убогай траўкай і завуцца Яйлой (Яйла — паша). На поўдзень Яйла раптам абрываецца, на поўнач пахіляецца павольна, прычым вапнякі хаваюцца пад пластамі гліністых лупнякоў і пескавікоў. Східы Крымскіх тор пакрыты лясамі, наверсе хваёвымі, ніжэй дубовымі і букавымі. Нізкія праходы аддзяляюць ад галоўнай Яйлы некалькі асобных масываў і ў тым ліку Чатырдаг (1523 м. н. р. м.), які раней лічыўся найвышэйшым месцам усяго Крыму. Пад забаронай Крымскіх гор паўднёвае узьбярэжжа паўвострава карыстаецца вельмі прыемным, цёплым кліматам і паводле прыгожасьці свайго<noinclude></noinclude> 84fyd0optmz87romk0nntybopmcw0pa 104 24367 303142 302975 2026-11-07T21:18:13Z Gleb Leo 2440 303142 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>краявіду і мяккасьці клімату нагадвае рыв'еру. Узімку маразоў тут зусім ня бывае, і толькі, як паўсюды ў Паўднёвай Эўропе, часта выпадаюць дажджы. Вясна цёплая, раньняя; лета гарачае, але сьпякота умяраецца блізкасьню мора; восень прыемная, багатая на вінаград і плады. ::Сярэдняя тэмп. году ў Ялце +13,4°, сярэд студзеня +3,5°, ліпеня +24,2°. Яснае неба, цёплае паўднёвае сонца, бліскучае цёмнае мора дадаюць надзвычайную чароўнасьць і хараство краявіду. Дзікія голыя скалы Крымскіх гор, эмрочныя цясьніны, зрывістыя бяздоньні чаргуюцца тутака з вясёлымі зялёнымі вінаграднямі, з лясамі букаў і хвой, з садамі, паркамі ды прыгожымі мястэчкамі. {{block center/s|style=width:100%; max-width:22em}} [[Файл:Geografija p378.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 113. — Мястэчка Гурзуф на паўднёвым беразе Крыму. На пярэднім пляне зьлева растуць купрэсы, на заднім пляне гара Аюдаг.}}}} {{block center/e}} Мірты і ляўры, магнолі ды олеандры, купрэсы і сунічныя дрэвы сваім вечназялёным лісьцем дадаюць краіне падобнасьць да Міжземнаморскіх краёў. Тут добра пасьпяваюць пэрсікі, растуць найлепшыя гатункі вінаградніку, вырабляюцца найлепшыя гатункі він. Сады, вінаградні ды засевы найдалікатнейшых гатункаў табакі становяць галоўнае багацьце Паўднёвага узьбярэжжа Крыму. Прыемны, здаровы клімат і прыгожы краявід прынаджвае сюды тысячы хворых на сухоты і проста багатых людзей, якія жадаюць тут адпачыць ад працы, падмацаваць здароўе і весела правесь-<noinclude></noinclude> 8xh7k2r9nd6w84rqh90lbhwq4vc4fxn 303166 303142 2026-11-07T22:14:03Z Gleb Leo 2440 303166 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>краявіду і мяккасьці клімату нагадвае рыв'еру. Узімку маразоў тут зусім ня бывае, і толькі, як паўсюды ў Паўднёвай Эўропе, часта выпадаюць дажджы. Вясна цёплая, раньняя; лета гарачае, але сьпякота умяраецца блізкасьню мора; восень прыемная, багатая на вінаград і плады. ::Сярэдняя тэмп. году ў Ялце +13,4°, сярэд студзеня +3,5°, ліпеня +24,2°. Яснае неба, цёплае паўднёвае сонца, бліскучае цёмнае мора дадаюць надзвычайную чароўнасьць і хараство краявіду. Дзікія голыя скалы Крымскіх гор, эмрочныя цясьніны, зрывістыя бяздоньні чаргуюцца тутака з вясёлымі зялёнымі вінаграднямі, з лясамі букаў і хвой, з садамі, паркамі ды прыгожымі мястэчкамі. {{block center/s|style=width:100%; max-width:22em}} [[Файл:Geografija p378.jpg|400px|center]] {{АРЦ|{{smaller|Мал. 113. — Мястэчка Гурзуф на паўднёвым беразе Крыму. На пярэднім пляне зьлева растуць купрэсы, на заднім пляне гара Аюдаг.}}}} {{block center/e}} Мірты і ляўры, магнолі ды олеандры, купрэсы і сунічныя дрэвы сваім вечназялёным лісьцем дадаюць краіне падобнасьць да Міжземнаморскіх краёў. Тут добра пасьпяваюць пэрсікі, растуць найлепшыя гатункі вінаградніку, вырабляюцца найлепшыя гатункі він. Сады, вінаградні ды засевы найдалікатнейшых гатункаў табакі становяць галоўнае багацьце Паўднёвага узьбярэжжа Крыму. Прыемны, здаровы клімат і прыгожы краявід прынаджвае сюды тысячы хворых на сухоты і проста багатых людзей, якія жадаюць тут адпачыць ад працы, падмацаваць здароўе і весела правесь-<noinclude></noinclude> jih6qkn8a0nd6tcwmupxuoyhox15bgn 104 24372 303143 302976 2026-11-07T21:23:28Z Gleb Leo 2440 303143 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>армянамі-перасяленцамі з Закаўказьзя. Растоў — даступны для дробных морскіх караблёў і зьяўляецца галоўнай прыстаньню казацкіх стэпаў. Адгэтуль у Заходнюю Эўропу вывозілася шмат збожжа і іншых мясцовых і прыволскіх тавараў. (Гандлёвы абарот прыстані перад вайной дасягаў 96 мільёнаў рублёў золатам). Людзі ўсіх станаў і розных нацый — расійцы, украінцы, грэкі, армяне, жыды, татары — мітусяцца па вуліцах гэтага гандлёвага места, купляюць, прадаюць, гамоняць і дадаюць Растову падобнасьць да Адэсы. Як у прамысловым асяродку Доншчыны, тут існуюць вялізныя паравыя МЛЫНЫ і табачныя фабрыкі. У час вайны ў Растоў перавялі расійскі унівэрсытэт з Варшавы. [[Файл:Geografija p383.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 114. — Кляштар каля Пяцігорску.}}}} Пярэдняй прыстаньню Растову можна лічыць ''Таганрог'' (100 тыс. нас.), што ляжыць на аднаназоўнай затоцы Азоўскага мора, але ужо у межах Украінскай С.С.Р. (Гандлёвы абарот да вайны — 46 мільёнаў рублёў золатам). У самым вусьці Дону ляжыць асяродак рыбацтва Азоў. Асяродкам Кубанскай зямлі зьяўляецца даўнейшы Кацярынадар, цяпер ''Краснадар'' (143000 нас.) па сярэдняй Кубані. Гэта важны асяродак гандлю пшаніцай з буйнымі млынамі. ::У Краснадары будзе пабудована вялікая электрычная станцыя, якую спачатку будуць апальваць нафтай з суседняга багатага нафтай гораду Майкапу. Потым спадзяюцца замяніць апал сілай падаючай вады з ракі Белай. Гэтая станцыя можа<noinclude></noinclude> 70cw9gtn2wysfa0w48p9xu2j3qf8iqb 104 24375 303144 302977 2026-11-07T21:49:42Z Gleb Leo 2440 303144 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>звычайна сухім бяздожджным, кліматам яе. Заўсёды, а асабліва ўзімку, тут рашуча пераважваюць сухія паўночна-ўсходнія вятры. Ападкаў паўсюды выпадае меней за 300 мілімэтраў у год. Дажджы-вельмі рэдкае зьявішча, сьнег выпадае яшчэ радзей і радка пакрывае скрозь стэпавую глебу. Халодныя завірухі, якія часта здараюцца ўзімку, ня толькі ня прыносяць сьнегу, але нават наадварот, як аснікам, зьмятак ць сьнег з голай раў- [[Файл:Geografija p386.jpg|300px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 113. — Калмычка.}}}} ніны куды-небудзь у лагчыну. Завірухі адзначаюцца нізкай тэмпэратурай паветра пры моцным ветры. Часта ад сьцюжы ў вавіруху гінуць і людзі, і жывёла. Зіма ў краіне халаднейшая, як у нас на Беларусі, але затое ўлетку там пануе надзвычайная сьпякота.<noinclude></noinclude> ft0mmz0g67ik77k9qzc2jqehusx7vwz 303146 303144 2026-11-07T21:50:44Z Gleb Leo 2440 303146 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>звычайна сухім бяздожджным, кліматам яе. Заўсёды, а асабліва ўзімку, тут рашуча пераважваюць сухія паўночна-ўсходнія вятры. Ападкаў паўсюды выпадае меней за 300 мілімэтраў у год. Дажджы-вельмі рэдкае зьявішча, сьнег выпадае яшчэ радзей і радка пакрывае скрозь стэпавую глебу. Халодныя завірухі, якія часта здараюцца ўзімку, ня толькі ня прыносяць сьнегу, але нават наадварот, як аснікам, зьмятак ць сьнег з голай раў- [[Файл:Geografija p386.jpg|300px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 115. — Калмычка.}}}} ніны куды-небудзь у лагчыну. Завірухі адзначаюцца нізкай тэмпэратурай паветра пры моцным ветры. Часта ад сьцюжы ў вавіруху гінуць і людзі, і жывёла. Зіма ў краіне халаднейшая, як у нас на Беларусі, але затое ўлетку там пануе надзвычайная сьпякота.<noinclude></noinclude> kirpn4fro445cw8hu8v52acigdu55c2 104 24377 303145 302978 2026-11-07T21:50:14Z Gleb Leo 2440 303145 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude> Шмат калмыкоў што-год уходзіць на заработкі на Волгу або на раку Урал, дзе ловяць рыбу, або ў гарады. Калмыкі не паддаюцца расійскім уплывам і моцна трымаюцца сваёй веры (будыйскай), сваіх даўных звычаяў і вопраткі. Пасьля рэволюцыі зямля калмыкоў зроблена самаўраднай Калмыцкай рэспублікай (99 тыс. кв. клм., 127 тыс. насельн.). ::Калмыкі прышлі у Прыкасьпійскі стэп у XVІІ в. з Алтаю, адкуль іх павыганялі кітайскія магамэтане-дунганы. Выціснуўшы з краіны нагайскіх татар, калмыкі спачатку часта нападалі на суседнія расійскія паселішчы. Прыблізна праз паўтараста гадоу расійцы заваявалі Калмыцкія стэпы, пасьля чаго большасьць калмыкоў нарыхтавалася ў дарогу адваротна на Алтай. Аднак расійцы і кіргізы, якія жывуць у пустыні на ўсход ад Волгі, загарадзілі ім дарогу, і толькі некалькі тысяч калмыкоў уцяклі на бацькаўшчыну продкаў. [[Файл:Geografija p388.jpg|350px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 116. — Калмыцкая „кібітка“.}}}} Між Кумой і Тэракам на поўдзень ад калмыкоу жывуць даўнейшыя насельнікі краіны — нагайскія татары. Часткай яны жывуць асела, часткай як і даўней, вандруюць па стэпе. Як калмыкі, гэтак і нагайскія татары пакрысе выміраюць. Затое каля рэк, асабліва ў дэльце Волгі, хутка павялічваецца колькасьць расійцаў, якія жывуць, зразумела, асела, займаюцца рыбацтвам, баштанствам і гандлем. Нізавіна Волгі вельмі багата на рыбу. Што-год тут ловяць каля 25-30 мільёнаў пудой воблы, селядцоў, тараноў, судакоў, самоў, ляшчоў і г. д. Радзей пападаецца каштоўная бяскосная рыба: сьцярлядкі ды асят. ры, ікра якіх лічыцца асабліва смачнай і каштоўнай стравай. Рыбу ловяць невадам, разьмяркоўваюць па гатунках, чысьцяць, соляць і сушаць ды<noinclude></noinclude> dn0g45cb02f7rle9fklcseg7tga5w7d 104 24378 303147 302979 2026-11-07T21:51:30Z Gleb Leo 2440 303147 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>вывозяць ува ўсе куты Ўсходняй Эўропы. Па берагох Касьпійскага возера ловяць нэрпаў. На ўсход ад Волгі ў вазёрах Эльтон і Баскунчак здабываюць вельмі многа солі, якую вязуць на Волгу і па рацэ вывозяць у Маскоўшчыну. Па берагох Волгі сеюць кавуны, дыні, саджаюць вінаграднік. Волга зьяўляецца важнай гандлёвай дарогай: па ёй сплаўляюць маскоўскія тавары ў Сярэднюю Азію і Пэрсію, па ёй вязуць у Маскоўшчыну газу з Каўказу, паўднёвыя плады і шоўк з Пэрсіі, баваўну з Сярэдняй Ази; па ёй разнозяць ува ўсе бакі мясцовую рыбу і соль. Асяродкам гандлю Волскай нізавіны зьяўляецца ''Астрахань'' (133 тыс. нас.), якая ляжыць на адным з астраўкоў вусьцяў Волгі і вядзе бойкі гандаль з іншымі Касьпійскімі прыстанямі: Баку, Краснаводзкам і пэрсідзкімі гарадамі. Рознапляменьневая люднасьць гораду складаецца з расійцаў, татар, пэрсаў і армян. Сучасныя саборы і цэрквы ўздымаюцца тут побач з татарскімі (суньніцкімі) і пэрсідзкімі (шыіцкімі) мячэцямі. Старасьвецкая крэпасьць — крэмль — сьведчыць аб даўнейшым стратэгічным значэньні Астрахані. ::На ўсход ад Волскай нізавіны распасьціраецца Кіргіскі стэп, заходняя частка якога, што ляжыць між рокам Волгай і Уралам, часамі лічыцца за частку Эўропэйскай Расіі. Толькі самыя заходнія куточкі гэтай краіны маюць сувязь з Волтай і абменьваюцца з ёй сваімі вырабамі. Рэшта ня мае ніякага дачыненьня да Эўропы і мусіць разглядацца разам з іншымі краінамі Азіі. [[Файл:Geografija p389.jpg|120px|center]]<noinclude></noinclude> roglmw1bfpaurfo8y3n0v9rgctjryoh 104 24392 303081 302941 2026-11-07T17:00:37Z Gleb Leo 2440 303081 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude> ::Калісь па лагчыне Пернавы—Эмбаху—Наровы цягнулася морская пратока з Рыскай затокі у Фінскую. Значыць тады Эстонія была востравам, падобным да тых, якія цяпер ляжаць на захад ад яе між Рыскай затокай і Балтыцкім морам. (Гэта так званае Моонзундзкае згуртаваньне астравоў. Паводле карты пералічы астравы, з якіх яно складаецца). Берагі Эстоніі на фінскай затоцы досыць высокія, пакроеныя многалічнымі буктамі, выгоднымі для прыстою караблёў. Роўналежна з берагам Фінскай затокі цягнецца зрывістая, скалаватая прыступка, так званы глінт. У тым месцы, дзе з глінту сьцякае рака Нарова, стварыўся слынны Нароўскі вадаспад, у якім вада раптам падае з вышыні каля трох сажняў. Гэты вадаспад зьяўляецца важнай перашкодай для руху судзінаў па Нарове. Ніжэй яго на гэтай рацэ могуць плаваць ужо морскія караблі. [[Файл:Geografija p247.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 79. — Морскі бераг каля Рэвалі.}}}} Люднасьць Эстоніі складаецца з эстонцаў (або эстаў), якіх даўныя славяне звалі чудзьдзю. Сваім абліччам і мовай эстонцы нагадваюць фінаў Фінляндыі. Паводле культуры яны стаяць ніжэй за фінляндцаў, але значна перавышаюць маскоўцаў. Простадушныя, працаздольныя і прыхільныя да асьветы эстонцы жывуць аднак бедна, бо да апошняга часу на сваёй баць. каўшчыне ня мелі сваёй уласнай зямлі і мусілі працаваць, як парабкі, на маёнтках нямецкіх баронаў або на фабрыках нямецкіх багатыроў. ::У першыя часы сярэдніх вякоў яны займаліся паляўніцтвам і рыбацтвам і жылі ў будках, падобных да самаедзкіх<noinclude></noinclude> ipwp87pgikuxi21jgvxudxuoz4t722c 104 24393 303082 302942 2026-11-07T17:01:20Z Gleb Leo 2440 303082 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>чумаў. Толькі пазнаёміўшыся з сваімі суседзямі ― латышамі і славянамі, эстонцы запазычылі ад іх земляробскую культуру. У тойчас, як найбліжэйшыя родзічы эстаў — лівы і куроны — аблатышыліся, а пляменьні весь, водзь, іжора зьліліся з ноугародзкімі вялікарусамі, самі эсты доўга бараніліся ад сваіх суседзяў. Толькі [[Файл:Geografija p248.jpg|250px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 80. — Вуліца ў Рэвалі.}}}} нямецкія крыжакі з дапамогай латышоу перамаглі эстонцаў,захапілі іх зямлю і зрабілі іх сваімі нявольнікамі. Немцы пабудавалі тут замкі і гарады, завялі гандаль з Эўропай і пашырылі тут нямецкую культуру. Затое яны нішчылі усё самабытнае эстонскае, зьдзекваліся з эстонцау, ганьбілі іх. У XVІ веку Эстонію захапілі швэды, якія адабралі ў дзяржаўную ўласнасьць маёнткі нямецкіх баронау і трошккі палепшылі стано-<noinclude></noinclude> eet84288ingqg1klps22nj4z906ijhq 104 24399 303083 302943 2026-11-07T17:10:01Z Gleb Leo 2440 303083 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>лову. Большая частка лёну вывозіцца ў Заходнюю Эўропу у стане сы рыны. Толькі невялікая частка канчаткова перарабляецца на латвійскіх фабрыках. Ячмень ідзе на піваварні, якіх вельмі многа ў латвійскіх ме стах. Фабрычная прамысловасьць наагул мела досыць добрае становішча, бо па моры сюды прывозіцца ангельскі вугаль, дый лесу тут досыць многа. Вялікую вагу мае беларускі лес, які сюды сплаўляюць па Заход няй Дзьвіне з Віцебшчыны і перарабляюць на латвійскіх пільнях і па пернях. Наагул багацьце краіны грунтуецца на гандлі, прывозе чужазем ных тавараў з суседніх старонак і з-за мора. Перад вайной 1914-18 г. сюды прывозілі з Украіны шмат збожжа і пянькі, з Маскоўшчыны і з Беларусі — лён і лес, з суседняй Літвы — збожжа, з Заходняй Эўропы — жалеза, вугаль, крамніну. На латвійскіх фабрыках перапрацоўваліся як свае продукты: лён, дрэва, воўна мясцовых авечак і скуры, гэтак і бе ларускія, украінскія і маскоўскія тавары. Пасьля вайны як гандаль, гэ так і прамысловасьць краіны, дзякуючы ваенным здарэньням, заняпалі. Каля мора насельнікі Латві ловяць рыбу, якую консэрвуюць і ў значнай колькасьці вывозяць за межы (рыскія кількі і шпроты). [[Файл:Geografija p252.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 81. — Рыга. Жалезны мост.}}}} Гандлёвым і прамысловым асяродкам Латвіі зьяўляецца яе сталіца — ''Рыга'' (300.000 насельн.). Горад гэты ляжыць у вусьці Дзьвіны ў самым асяродку краіны, у тым месцы, дзе Рыская затока глыбей за ўсè ўраза ецца ўва усходнюю Эўропу. Такім чынам Рыга зьяўляецца найбліжэйшай морскай прыстаньню для вялікіх прастораў Латвіі, Беларусі і Маскоў шчыны. Важная дарога па дзьвіне злучае яе з Дзьвінскам, Полацкам і<noinclude></noinclude> pd0ms56tbi1het1xcphouo5n21unyu9 104 24400 303084 302944 2026-11-07T17:11:15Z Gleb Leo 2440 303084 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>Віцебскам; Смаленск, Бранск, Арол злучаны з ёй простай важнай чыгункай (Рыга-Арлоўскай). З гэтай прычыны Рыга зрабілася галоўнай прыстаньню, па якой вывозяцца тавары з усходняй Эўропы. (Гандлёвы абарот яе дасягаў перад вайной 314 мільёнаў рублёў золатам). Адначасна гэта важны прамысловы асяродак з машынабудавальнымі і вагонабудавальнымі фабрыкамі, з вырабам крамніны, з пільнямі, паравымі млынамі, вялізнымі піваварнямі, папернямі і г. д. {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=150px|выява=Geografija p253.jpg|подпіс=Мал. 82. — Рыга.}} У новай частцы гораду шырокія простыя вуліцы абстаўлены вялізнымі сучаснымі будынкамі; паркі і бульвары зьяўляюцца прыгожай акрасай сталіцы. Старая частка Рыгі нагадвае старасьвецкія нямецкія гарады 3 крывымі вузкімі завулкамі, хатамі, крытымі дахоўкай, готычнымі востраверхімі кірхамі і замкамі. Сярод гарадоў Усходняй Эўропы Рыга лічыцца найчысьцейшым і адным з найпрыгажэйшых. Другая важная латвийская прыстань — ''Лібава'' (50000 нас.) — ляжыць на беразе адкрытага Балтыцкага мора і мае тую перавагу над іншымі прыстанямі краю, што каля яе мора вельмі рэдка і не надоўга заплывае лёдам. Злучаная чыгункай з Вільняй, Менскам, Бабруйскам і Гомлем, Лібава, як і Рыга, мае вялікую значнасьць для Беларусі, бо праз яе вывозіліся на захад тавары сярэдняй часткі нашай бацькаўшчыны. (Гандлёвы абарот Лібавы перад вайной дасягаў 77 мільёнаў рублёў золатам). '''Літва''' абымае вадазбор ніжнята Нёмну ў шырокай паласой стыкаецца на паўднёвым усходзе з Беларусьсю. ::Часамі пад словам Літва разумеюць тэрыторыю даўнага Літоўскага або, лепей кажучы, Літоўска-Беларускага княства ў яго гістарычных межах. У ХV в. літоўцамі зваліся ўсе насельнікі ня толькі Літвы і Беларусі, але нават Украіны, большасьць якой тады належала да гэтага княства. За Беларусьсю назоў Літвы затрымаўся аж да апошняга часу; палякі і ўкраінцы яшчэ й цяпер часамі завуць беларусоу літвінамі: запраўдных літоўцаў, якія карыстаюцца літоўскай мовай, празываюць жмудзякамі або жмудзінамі. ::Некаторыя дасьледчыкі выводзяць слова Літва або Лютва ад імя мітычнага славянскага племя лютыкаў ці люцікаў, якія нібы-то жылі калісь у ваколіцах сучаснай Вільні. Мы будзем<noinclude></noinclude> lkx7xmd0ob74239kgc6daxgolc43j0n 104 24407 303096 147973 2026-11-07T17:25:55Z Gleb Leo 2440 303096 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude> <section begin="BALT"/>Цяперашняя люднасьць краіны складаецца з немцаў, і толькі ў акрузе Мазурскіх вазёр жыве шмат палякоў-мазураў, якія запазычылі ад немцаў лютэранскую веру і культуру. У паўднёва-ўсходнім кутку, на мяжы з Беларусьсю, жывуць і беларусы. Пасьля вайны Усходняя Прусія засталася за Нямеччынай, хаця беспасрэднай сухаземнай сувязі з рэштай Нямеччыны ня мае, бо аддзелена ад яе Кашубскай краінай. (Да якой дзяржавы належыць большая частка Кашубскай краіны?). Зямля тут належала пераважна да буйных земляўласьнікаў, але падзелена на дробныя фольваркі, якія аддаюцца ў арэнду заможным сялянам. Гаспадарка стаіць добра; славіцца гадоўля жывёлы, асабліва заводзкіх коняй. З даўных часоў краіна дае на сусьветны рынак бурштын, па колькасьці якога яна займае першае месца ў сьвеце. Асяродкам краіны зьяўляецца горад ''Кэнігсберг'' або Крулевец, як яго завуць палякі (261 тыс. насельн.). Горад гэты ляжыць пры вусьці Прэгелю і зьяўляецца важнай морскай прыстаньню і крэпасьцю. Адгэтуль вывозіцца збожжа, мясцовае і беларускае, дрэва і бурштын. Вырабляюць у горадзе съпірытус, машыны, апрацоўваюць воўну, будуюць караблі. Кенігсбаргскі унівэрсытэт прывабліваў сюды многа моладзі з Польшчы і Беларусі, дзе да вайны не хапала сваіх вышэйшых школ. <section end="BALT"/> <section begin="BY"/>{{цэнтар|1={{xx-larger|Беларусь.}}<ref>Падрабязны агляд глядзі ў кніжцы [[Аўтар:Аркадзь Смоліч|А. Смоліча]]: „[[[[Географія Беларусі (1922)||Географія Беларусі]]“. Вільня. 1922 г. 2-ое выданьне.</ref>}} (Азнач яе географічнае палажэньне. Назаві тыя старонкі Заходняй Эўропы, якія ляжаць на такой самай географічнай шырыні. Пералічы тыя старонкі і краіны, з якімі мяжуецца Беларусь. Вылічы адлегласьць паміж самым заходнім і самым усходнім пунктамі Беларусі, паміж самым паўночным і самым паўднёвым). Беларусь ляжыць у самым асяродку Эўропы, на паўднёвы усход ая Літвы і на ўсход ад Польшчы. Адгэтуль адналькова далёка, як да адкрытага Атлянтычнага акіяну, гэтак і да ўсходніх меж нашае часткі сьвету, да Уралу; як да паўночнага ледаватага мора, гэтак і да цёплага Чорнага, да якога Ймкнецца галоўная беларуская рака — Дняпро. Праз Беларусь ідуць галоўныя сухаземныя дарогі з Усходняй Эўропы ў Заходнюю, з Маскоўшчыны ў Польшчу. Дзякуючы гэтаму, нашая бацькаўшчына трымае ў сваіх руках блізка што ўвесь гандаль Маскоўшчыны з Польшчай. ::У даўнейшыя часы яшчэ большае значэньне мелі рэчныя шляхі, што праходзілі праз Беларусь з Заходняй Эўропы ўва Ўсходнюю ды з Паўночнай у Паўднёвую. Асабліва вялікай славай карыстаўся вялікі вадзяны шлях "з Вараг у Грэкі", які злучаў Бізантыю з Скандынавіяй. Гэты шлях пралягаў па Чор-<section end="BY"/><noinclude></noinclude> jo2juv1rxmrkgapo8owrzu1255f67rq 303097 303096 2026-11-07T17:26:15Z Gleb Leo 2440 303097 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude> <section begin="BALT"/>Цяперашняя люднасьць краіны складаецца з немцаў, і толькі ў акрузе Мазурскіх вазёр жыве шмат палякоў-мазураў, якія запазычылі ад немцаў лютэранскую веру і культуру. У паўднёва-ўсходнім кутку, на мяжы з Беларусьсю, жывуць і беларусы. Пасьля вайны Усходняя Прусія засталася за Нямеччынай, хаця беспасрэднай сухаземнай сувязі з рэштай Нямеччыны ня мае, бо аддзелена ад яе Кашубскай краінай. (Да якой дзяржавы належыць большая частка Кашубскай краіны?). Зямля тут належала пераважна да буйных земляўласьнікаў, але падзелена на дробныя фольваркі, якія аддаюцца ў арэнду заможным сялянам. Гаспадарка стаіць добра; славіцца гадоўля жывёлы, асабліва заводзкіх коняй. З даўных часоў краіна дае на сусьветны рынак бурштын, па колькасьці якога яна займае першае месца ў сьвеце. Асяродкам краіны зьяўляецца горад ''Кэнігсберг'' або Крулевец, як яго завуць палякі (261 тыс. насельн.). Горад гэты ляжыць пры вусьці Прэгелю і зьяўляецца важнай морскай прыстаньню і крэпасьцю. Адгэтуль вывозіцца збожжа, мясцовае і беларускае, дрэва і бурштын. Вырабляюць у горадзе съпірытус, машыны, апрацоўваюць воўну, будуюць караблі. Кенігсбаргскі унівэрсытэт прывабліваў сюды многа моладзі з Польшчы і Беларусі, дзе да вайны не хапала сваіх вышэйшых школ. <section end="BALT"/> <section begin="BY"/>{{цэнтар|1={{xx-larger|Беларусь.}}<ref>Падрабязны агляд глядзі ў кніжцы [[Аўтар:Аркадзь Смоліч|А. Смоліча]]: „[[Географія Беларусі (1922)|Географія Беларусі]]“. Вільня. 1922 г. 2-ое выданьне.</ref>}} (Азнач яе географічнае палажэньне. Назаві тыя старонкі Заходняй Эўропы, якія ляжаць на такой самай географічнай шырыні. Пералічы тыя старонкі і краіны, з якімі мяжуецца Беларусь. Вылічы адлегласьць паміж самым заходнім і самым усходнім пунктамі Беларусі, паміж самым паўночным і самым паўднёвым). Беларусь ляжыць у самым асяродку Эўропы, на паўднёвы усход ая Літвы і на ўсход ад Польшчы. Адгэтуль адналькова далёка, як да адкрытага Атлянтычнага акіяну, гэтак і да ўсходніх меж нашае часткі сьвету, да Уралу; як да паўночнага ледаватага мора, гэтак і да цёплага Чорнага, да якога Ймкнецца галоўная беларуская рака — Дняпро. Праз Беларусь ідуць галоўныя сухаземныя дарогі з Усходняй Эўропы ў Заходнюю, з Маскоўшчыны ў Польшчу. Дзякуючы гэтаму, нашая бацькаўшчына трымае ў сваіх руках блізка што ўвесь гандаль Маскоўшчыны з Польшчай. ::У даўнейшыя часы яшчэ большае значэньне мелі рэчныя шляхі, што праходзілі праз Беларусь з Заходняй Эўропы ўва Ўсходнюю ды з Паўночнай у Паўднёвую. Асабліва вялікай славай карыстаўся вялікі вадзяны шлях "з Вараг у Грэкі", які злучаў Бізантыю з Скандынавіяй. Гэты шлях пралягаў па Чор-<section end="BY"/><noinclude></noinclude> 2zerm2qjukyl0ebfwkir3u35ixioitf 104 24412 303100 302945 2026-11-07T17:33:50Z Gleb Leo 2440 303100 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude> (Пералічы, якіх яшчэ ведаеш нашых птушак? Якія з іх жывуць у лесе? У якім? Якія ў полі? Якія па балотах, каля рэк, каля вёсак? Якіх рыб бачыў у нашых рэках і вазёрах? Якую рыбу ловяць рыбакі? Якіх ведаеш гадаў і вадаземных? Ці бачыў чарапаху? Якія яшчэ жывёлы табе вядомы? Якіх бачыў сустаўчатаногіх? Якія з іх лічацца шкоднымі, якія карыснымі?) Люднасьць Беларусі складаецца перш за ўсё з беларусоў, да якіх належыць блізка што ўся маса сялянства, жыдоў па гарадох і мястэчках, палякоў, расійцаў і нязначнай прымешкі татараў, украінцаў (на поўдні), латышоў (на поўначы), літоўцаў (на паўночным захадзе) і іншых народаў. Беларусы належаць да ўсходняй галіны славянскага племя і зьяўляюцца тубыльцамі нашага краю. У параўнаньні з маскоўцамі і ўкраінцамі яны зьяўляюцца найболей чыстымі славянамі. {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=200px|выява=Geografija p261.jpg|подпіс=Мал. 83. — Беларускі селянін.<br />(З вёскі Сяргеевічы, Менскай акругі).}} Мова беларусоў зьмяшчае вельмі мала фінскіх і татарскіх слоў, дый паводле будовы свайго цела беларусы адразьняюцца ад маскоўцаў большай чыстатой славянскага тыпу. У беларускіх звычаях і поглядах захавалася значна болей даўнаславянскай старасьветчыны. Кожнае здарэньне ў жыцьці чалавека-радзіны, хрэсьбіны, вясельле, хаутуры; кожнае штогодняе сьвята — каляды, вялікдзень, радаўніца, тройца, Міколаў дзень, Юр'еў дзень, Купала, зажынкі, дажынкі і г. д. — усè гэта злучана з цэлым шэрагам рознастайных і цікавых старасьвецкіх звычаяў, абрадаў, песень. Надзвычайным багацьцем адзначаецца і беларуская мітолёгія, якая вельмі нагадвае старажытную мітолёгію даўных славян і сьведчыць аб багацьці народнай фантастыкі беларусоў. Па поглядах беларускага сялянства, па народных забабонах, шэптах і варажбе лягчэй за ўсё даведацца аб поглядах і жыцьці першых славянскіх пляменьняў у Эўропе. Вялікім багацьцем адзначаецца ўся беларуская народная поэзія, а беларуская народная лірыка ня мае роўных сабе сярод славянскіх лірык. Асьвета сярод беларусоу стаіць нізка, але і з гэтага боку беларусы ня ніжэй за маскоўцаў і ўкраінцаў. Беларускае пісьменства і беларускі друк старэй, чымся маскоўскія, але пад цяжарам чужаземнага панаваньня яны заняпалі і пачынаюць адраджацца толькі з ХІХ веку. ::Да расійцаў на Беларусі належаць патомкі тых "чыноўнікаў", якіх накіраваў сюды расійскі ўрад у часы панаваньня ца<noinclude></noinclude> q9jj17af4fvy6cpc9xt16w0h2d76o6a 104 24413 303101 302946 2026-11-07T17:35:01Z Gleb Leo 2440 303101 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>роў. Апрача таго шмат у нас жыве старавераў, якія пасяліліся сярод беларусоў яшчэ раней, калі Беларусь яшчэ ня была злучана з Маскоўшчынай. Стараверы ўцякалі тады з Маскоўшчыны, дзе іх прасьледаваў расійскі ўрад, і сяліліся на Беларусі, дзе ім ніхто не перашкаджаў маліцца паіхняму. ::Украінцы жывуць па паўднёвых ускрайках Беларусі. Часамі да ўкраінцаў далучаюць насельнікаў Палесься, так званых пінчукоў. Запраўды, тыя паляшукі, што жывуць на поўдзень ад Прыпяці, гавораць хутчэй на украінскай, чымся на беларускай мове, але па сваіх звычаях, па сваёй вопратцы, па сваіх поглядах і паводле характэру будоўлі яны маюць болей супольнага з беларусамі. [[Файл:Geografija p262.jpg|400px|center]] {{АРЦ|{{smaller|Мал. 84. — Сяляне-беларусы ў нядзелю. (Вёска Хатляны, Менскай акругі, Шацкага раёну).}}}} ::Татары пасяліліся да некаторых беларускіх мястэчках яшчэ ў часы незалежнага Літоўска-Беларускага княства; іх паданіў і пасяліў там у час вайны з Крымам беларускі князь Вітоўт і часамі карыстаўся імі, як войскам у барацьбе з Маскоўшчынай. Гэтыя татары часткая забыліся на мову сваіх продкаў, абеларусіліся і нават пераклалі на беларускую мову сьвяшчэнныя магомэтанскія кнігі.<noinclude></noinclude> ak2gsgzo4ao43zflzm5yv4w2oumbch7 104 24414 303102 302947 2026-11-07T17:45:13Z Gleb Leo 2440 303102 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude> Усяго на Беларусі жыве каля 11 мільёнаў насельнікаў, на прасторы 320000 кв. клм. (Вылічы гушчыню залюдненьня). ::У 1911 г. на Беларусі жыло болей за 13 міл. насельн., прычым гэты лік хутка і бязупынна павялічваўся да часу сусьветнай вайны. Зьмяншэньне люднасьці адбылося у час вайны, калі Беларусь была арэнай вайсковай дзейнасьці. Асабліва моцна зьменшыўся лік насельнікаў у Заходняй Беларусі, адкуль расійскі ўрад сілком выганяў так званых "беженцев" або уцекачоў, якіх лепш было-бы зваць выгнанцамі. У сучасны момант землі, залюдненыя беларусамі, падзелены паміж пяцьма дзяржавамі. Заходняя Беларусь (102000 кв. клм. і больш за 3 мільёны насельн.) належыць дз Польшчы; маленькія паузьмежныя куточкі на поўначы з горадам Дзьвінскам адышлі да Латвіі; таксама невялікія паузьмежныя кавалкі Беларускае зямлі на поўдні ўвайшлі ў склад Украінскай С. С. Р; значныя прасторы з беларускай люднасьцю на ўсходзе засталіся ў межах Р.С.Ф.С.Р. Незалежнай Беларускай Савецкай Соцыялістычнай Рэспублікай зьяўляецца толькі сярэдняя частка залюдненых беларусамі зямель (113000 кв. клм. і 4200000 насельн.). Разам з Р.С.Ф.С.Р., У.С.С.Р. і Закаўкаскімі рэспублікамі Беларуская рэспубліка ўваходзіць у склад адзінага Саюзу Савецкіх Соцыялістычных Рэспублік. [[Файл:Geografija p263.jpg|350px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 85. — Тыпы жыдоў з мястэчка Лагойск, Менскай акругі.}}}} ::Незалежная Беларуская дзяржава існавала ўжо ў ІX веку пад імем Полацкага княства, якое мела вельмі слабую політычную сувязь з Кіеўскай Русьсю, як звалася тады Ўкраіна. У XІV в. Беларусь злучылася з Літвой у адзіную Літоўска-Беларускую дзяржаву, у якой панавала беларуская культура і бела-<noinclude></noinclude> 8vzzimxw8n5ctigiil5fq4nslp92uin 104 24417 303104 302948 2026-11-07T17:46:16Z Gleb Leo 2440 303104 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>Сярод спосабаў ральніцтва на Беларусі пераважвае трохпалёўка (які гэта спосаб?), але часта сустракаюцца і навейшыя палепшаныя спосабы, уводзіцца плодазьмен, сеюць канюшыну, лубін, буракі на полі і г. д. Пад засевамі карманых траў на Беларусі ляжыць большы процант зямельнай прасторы, як у Маскоўшчыне, а гэта важная адзнака вышэйшага становішча сельскай гаспадаркі. Часта на Беларусі сеюць лубін, які можна лічыць найлепшым "зялёным гноем", і наагул угнойваюць зямлю лепш, як на Маскоўшчыне. Таксама і сельска-гаспадарчыя прылады на Беларусі лепшыя, як у Маскоўшчыне. Старасьвецкая саха, яшчэ паўсюды пашыраная ў Маскоўшчыне, у нашым краі зрабілася рэдкасьцю і замянілася плугам. Драўляная барана пакрысе выціскаецца жалезнаю, спатыкаецца шмат спранжыновых боран і рандалёў. [[Файл:Geografija p265.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 86. — Панскі палац. (Палац. б. гр. Тышкевіча ў дв. Лагойск, Менскай акругі.}}}} Вышэйшае становішча сельскай гаспадаркі выяўляецца і ў пропорцыі засеваў. Параўнаўча з Маскоўшчынай у нас меншую ролю грае збожжа і большую вагу маюць бульба і кармавыя расьліны. Аднак і ў нас збожжам засяваюцца большыя прасторы, чымся ў Нямеччыне або ў Надбалтыцкім краі.<noinclude></noinclude> e90tqih7aa14qlt5ewmsov26d2rbhsb 104 24419 303106 302949 2026-11-07T17:54:34Z Gleb Leo 2440 303106 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude> Вільгатны, мяккі клімат Беларусі дазваляе ўзрастаць тут розным гатункам садовіны. Між іншым у нас добра расьце сьліва, паўночна-ўсходняя мяжа якой прыблізна сходзіцца з граніцай Беларусі і Паўночнай Маскоўшчыны. Садовіна вывозіцца з Беларусі ў Маскоўшчыну, асабліва ў Ленінград і Маскву. Вялікай славай карыстаюцца некаторыя мясцовыя гатункі йгруш: слуцкія бэры, сапяжанкі, малгажаткі. З яблыкаў найвялікшую прамысловую вагу мае антонаўка. ::У старыя часы нашыя продкі вывозілі за межы шмат воску, мёду, хутраў і скур дзікіх жывёл. Цяпер пчалярства заняпала, а паляваньне блізка зусім страціла значэньне промыслу і зрабілася забавай, адным з відаў спорту. Да гэтага часу з старадаўных заняткаў мае вагу хіба рыбацтва. На жаль, беларусы не прызвычаіліся шанаваць свае рыбныя багацьці і карыстаюцца часта драпежнымі спосабамі лову: труцяць рыбу кукільванкай, глушаць бомбамі, ужываюць густыя сеткі. Пры гэтых спосабах лову марна гіне шмат дробнай рыбы. Штучная гадоўля рыбы, ня гледзячы на добрыя для яе прыродныя варункі, на Беларусі не пашырылася. Толькі ў некаторых маёнтках існавалі дробныя рыбныя заводы (напрыклад, у двары Смальляны ў Аршанскай акрузе). [[Файл:Geografija p267.jpg|350px|center]] {{АРЦ|{{smaller|Мал. 87. — Вуліца ў беларускай вёсцы. (В. Даўгінава, Менскай акругі).}}}} Найвялікшую вагу для беларускага замежнага гандлю маюць лясныя багацьці краю. На жаль, у нас мала пашырана правільная лясная гаспадарка. Лясы высякаюцца без парадку, лясоў не шкадуюць і часамі нішчаць падрапежніцку. Сякуць як старыя, гэтак і маладыя дрэвы; часта абдзіраюць кару і луб з ліп, пакідаючы дрэвы гібець і гніць з папсутым<noinclude></noinclude> 79wpi4d9adwzf09d8zb97k68kmn0ohs 104 24420 303107 302950 2026-11-07T17:56:05Z Gleb Leo 2440 303107 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>ствалом; каб здабыць верхавіну, іншы раз сьсякаюць старое дрэва і кідаюць яго гніць, выкарыстаўшы толькі малую яго частку. У час вайны многа лясных пушч зьнішчана войскамі; значныя часткі маладых зарасьнікаў, засаджаных лясьнічымі па скарбовых лясох, сапсута і заворана. Аднак і да цяперашняга часу лясы застаюцца нашым галоўным багацьцем і даюць значныя заработкі мясцовай люднасьці. Па лясных раёнах Беларусі большая частка мясцовых насельнікаў узімку йдзе на загатоўку лесу, працуе над валкай яго і дастаўкай на рум. Увясну гэты лес сплаўляюць па дробных рэчках россыпам, зганяюць на якую-небудзь з вялікіх рэк, — там вяжуць бярвеньне ў плыты і гоняць на ніз па Дняпры на Украіну, па Дзьвіне ў Латвію, па Нёмне ў Літву і Нямеччыну. Болей каштоўны лес, напрыклад, дуб, рэжуць спачатку на брусьсе і клёпкі, грузяць на баркі і бярліны. Тысячы беларускіх плытнікаў і асначоў працуюць на Украіне, у Латвіі і Літве. З некаторых беларускіх вёсак на такую працу адыходзіць большасьць насельнікаў, і ў час навігацыі такія вёскі пустуюць. {{block center/s|style=width:100%; max-width:22em}} [[Файл:Geografija p268.jpg|400px|center]] {{АРЦ|{{smaller|Мал. 88. — Панадворак беларускага селяніна. На заднім пляне азярод. (Вёска Хатляны, Менскай акругі).}}}} {{block center/e}} Наагул беларусы часта кідаюць свае вёскі і нівы, каб вынайсьці дзе-небудзь лепшыя варункі жыцьця. Шмат беларусоў працуе у Ленінградзе і Маскве, на Украіне, Доншчыне і Кубаншчыне на ўраджайных нівах казакоў, у вугальных капальнях Данеччыны. Паўсюды беларусы бяруцца за самую цяжкую працу, выпаўняюць самыя цяжкія абавязкі, як ірляндцы межах Вялікабрытаніі. Асабліва пашырана сярод беларусоў грабарства. Можна сказаць, няма такой чыгункі ў межах Расіі, у будаваньні якой ня прымалі-б удзелу беларускія грабары.<noinclude></noinclude> cu1nzl4i7xlpubufd5ka6p0hwh43jjp 104 24426 303108 302951 2026-11-07T18:05:16Z Gleb Leo 2440 303108 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>можна спаткаць хіба толькі ў дэльтах вялікіх рэк. Увясну ўсе гэтыя рэкі і пратокі шырока разьліваюцца, заліваюць суседнія балоты і сенажаці і выглядаюць цэлым морам цякучай несалонай вады. Па бязьмежных балотах Палесься усюды залягае пласт торфу, які кожны год нарастае, утвараючыся з спарахнелых расьлін. Сярод балот і тарфавішчаў трапляюцца і вазёры, звычайна недаступныя, з нізкімі балотнымі берагамі. Найвялікшае з іх — возера Князь або Жыд — ляжыць у самым асяродку краіны на поўнач ад Прыпяці і ня мае сточнай ракі. [[Файл:Geografija p273.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 89. — Базар у Бабруйску.}}}} Вялікая колькасьць вады ў Палесьсі адбіваецца на клімаце краіны. Улетку Палескія балоты зьмяншаюць сьпякоту, так што роўнацёплыя лініі (ізотэрмы) ліпеня выгінаюцца над Палесьсем на поўдзень. Паводле сваёй расьліннасьці Палесьсе мае шмат цікавых асаблівасьцяй. Сярод расьлінных згуртаваньняў, апрача лясоў, пачэснае месца займае травяное балота. Імшараў тут параўнауча мала, бо большасьць балот заліваецца ўвясну вадой рэк, а тарфяны мох ня любіць цякучай вады. Асака, бабок, лотаць, чарот-вось тыповыя расьліны палескіх балот. Некаторыя з тутэйшых расьлін зьяўляюцца рэшткамі даўно зьнікшай расьліннасьці нашага пасу і не сустракаюцца ў суседніх старонах<ref>Напрыклад — Azalea pontіca (noнтыйская азался).</ref>.<noinclude></noinclude> 9mmtof86g23d64jeymfmbtbi8qp1puz 303109 303108 2026-11-07T18:05:32Z Gleb Leo 2440 303109 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>можна спаткаць хіба толькі ў дэльтах вялікіх рэк. Увясну ўсе гэтыя рэкі і пратокі шырока разьліваюцца, заліваюць суседнія балоты і сенажаці і выглядаюць цэлым морам цякучай несалонай вады. Па бязьмежных балотах Палесься усюды залягае пласт торфу, які кожны год нарастае, утвараючыся з спарахнелых расьлін. Сярод балот і тарфавішчаў трапляюцца і вазёры, звычайна недаступныя, з нізкімі балотнымі берагамі. Найвялікшае з іх — возера Князь або Жыд — ляжыць у самым асяродку краіны на поўнач ад Прыпяці і ня мае сточнай ракі. [[Файл:Geografija p273.jpg|350px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 89. — Базар у Бабруйску.}}}} Вялікая колькасьць вады ў Палесьсі адбіваецца на клімаце краіны. Улетку Палескія балоты зьмяншаюць сьпякоту, так што роўнацёплыя лініі (ізотэрмы) ліпеня выгінаюцца над Палесьсем на поўдзень. Паводле сваёй расьліннасьці Палесьсе мае шмат цікавых асаблівасьцяй. Сярод расьлінных згуртаваньняў, апрача лясоў, пачэснае месца займае травяное балота. Імшараў тут параўнауча мала, бо большасьць балот заліваецца ўвясну вадой рэк, а тарфяны мох ня любіць цякучай вады. Асака, бабок, лотаць, чарот-вось тыповыя расьліны палескіх балот. Некаторыя з тутэйшых расьлін зьяўляюцца рэшткамі даўно зьнікшай расьліннасьці нашага пасу і не сустракаюцца ў суседніх старонах<ref>Напрыклад — Azalea pontіca (noнтыйская азался).</ref>.<noinclude></noinclude> 3m4mxpvh0otlns2ht0dc8rn78oyac1q 104 24427 303110 302952 2026-11-07T18:06:40Z Gleb Leo 2440 303110 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude> Ёсьць тут многа асаблівасьцяй і ў жывёльнасьці. Па забалочаных няпрыступных рэчках Палесься лягчэй, як дзе, можна знайсьці бабра, выдру. Па вазёрах і балотах краіны сустракаюцца чарапахі, рэдкія ў іншых частках Беларусі. (Якія птушкі жывуць на травяных балотах?). {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Geografija p274.jpg|подпіс=Мал. 90. — Кабета з-пад Пінску.}} Насельнікі Палесься паводле сваёй мовы належаць да двох народаў. На поўнач ад Прыпяці рашуча пераважваюць беларусы, на поўдзень ад гэтай ракі, а таксама на захадзе краіны мацней адчуваецца ўкраінскі уплыў. Люднасьць Паўднёвага Палесься, так званыя пінчукі, лічыцца за мешаніну беларусоў і ўкраінцаў. Жывучы сярод непраходных балот і лясоў, паляшукі захавала у сваёй мове, у сваіх поглядах і звычаях асабліва многа славянскай старасьветчыны. Казкі, легэнды, абрадавыя песьні паляшукоў прасякнены чыста беларускім духам фантастыкі, верай у ваўкалакаў, ведзьмакоў, лясуноў і г. д. Вопратка, страва, будынкі паляшукоў маюць усе тыповыя адзнакі беларускага. Ральніцтва, дзякуючы пескавым грунтом, грае значна меншую ролю ў жыцьці насельнікаў, чымся ў іншых краінах Беларусі. Вялікая Колькасьць заліўных і балотных сенажацяй дазваляе тут трымаць асабліва многа жывëлы. Гадоўля жывёлы дае больш карысьці, як ральніцтва, хаця яе разьвіцьцю і перашкаджае адсутнасьць мяса, скуры і да т. п. выгодных дарог, па яких можна было-б вывозіць Большую вагу, як у іншых краінах Беларусі, мае і рыбацтва. Рэкі і вазёры даюць заработкі тысячам людзей. Насельнікі лярэчных вёсак шмат дзе<noinclude></noinclude> t5gdefc42w7xchqsvrmq3sfvt20pora 104 24429 303111 302953 2026-11-07T18:36:36Z Gleb Leo 2440 303111 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>тым горадам і Кіевам адбываўся бойкі параходны рух; праз горад з украіны у Польшчу і Нямеччыну, правозілі шмат збожжа, сала і пянькі. Далей на ўсход на скрыжаваньні чыгунак Берасьце-Бранск і Вільня-Роўна ляжыць ''Лунінец'' (8 тыс. насельн.), невялікае мястэчка, якое нават звалася сялом да самай вайны. Цяпер гэта важны чыгункавы вузел, значэньне якога павялічваецца, дзякуючы таму, што блізка на ўсход ад яго аказалася політычная мяжа між Б.С.С.Р. Польшчай. Яшчэ далей, на астравох вусьця Гарыні, стаіць вялікае ''Давід-Гарадок'' (7500 насельн.). Гэта тыповы палескі гарадок, злучаны з рэштай сьвету толькі рэчнымі дарогамі. Насельнікі яго займаюцца будаваньнем рэчных судзін, рыбацтвам, плытніцтвам і гандлем. [[Файл:Geografija p276.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 91. — Бабруйск. Рака Бяроза. Зправага боку адна з веж Бабруйскай крэпасьці.}}}} Яшчэ болей вядома мястэчка Мазырскай акругі ''Тураў'' (6200 насельн.), якое ляжыць ужо у межах БССР на Прыпяці блізка-што ў асяродку Палесься. Гэта старадаўнае мястачка, сталіца даўнага Тураўскага княства, калісь вялікі і багаты гандлёвы горад, рэлігійны, культурны і экономічны асяродак Палесься. З XV в. Тураў заняпаў. Акруговы горад ''Мазыр'' (8300 нас.) ляжыць яшчэ ніжэй на Прыпяці на высокім правым беразе гэтай ракі. Гэта таксама вельмі старое места, вядомае з даўных часоў. Праз Мазыр праходзіць чыгунка, якая злучае яго з Ленінградам праз Жлобін і з Кіевам праз Карасьцень. Ніжэй на Прыпяці ў межах Беларусі няма значных местаў, а на Палескай чыгунцы каля Дняпра ляжыць павятовае места Рэчыца<noinclude></noinclude> mxkh00uzcfcs3tvwsrgb77i04w475c1 104 24432 303112 302954 2026-11-07T18:37:50Z Gleb Leo 2440 303112 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>Літвой і з Польшчай прымячаецца значны польскі ўплыў. У Вільні і Беластоку жыве многа палякоў, але навокала гэтых гарадоў большасьць сялянства складаецца з беларусоў. У рэшце краіны процант чужамоўных народаў зусім невялікі. Дзякуючы блізкасьці да Заходняй Эўропы, мясцовая люднасьць адзначаецца большай культурнасьцю і большай нацыянальнай сьвядомасьцю. Тут раней за ўсё разьвілася беларуская культура, тут-жа распачалося і беларускае адраджэньне. {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Geografija p279.jpg|подпіс=Мал. 92. — Беларускі дудар (з Віленшчыны).}} У межах краіны земляробства рашуча пераважвае над іншымі заняткамі, але параўнаўча з Палесьсем ральніцтва тут мае трохі іншы характар. Як і там, галоўным збожжам тут зьяўляецца жыта, але аўсу тут сеюць болей, як бульбы, а ячменю болей, як грэчкі. Значна болей тут сеюць пшаніцы, а ў Случчыне і Навагрудчыне пшаніцай-азімкай засяваюць нават боль шыя прасторы, як грэчкай. З гэтага кутка Беларусі збожжа нават вывозіцца як у суседнія гарады, так і за межы краіны. Па Вышняй Бярозе ў Барысаўшчыне сеюць многа гароху, значную частку якога косяць на корм жывёле. Засевн кармавых трау і дубіну тут, як і ўсе палепшаньні ў сельскай гаспадарцы, пашырыліся болей, як у іншых месцах Беларусі. Па ўраджайнай суглінкавай глебе тут добра узрастае садовіна, асабліва игрушы, якімі найболей слыне краіна (слуцкія бэры, сапяжанкі). Насяленьне краіны жыве значна гусьцей, як у іншых частках Беларусі; асабліва-ж густое насяленьне ў ураджайным Навагрудзкім узгор'і і ў ваколіцах вялікіх гарадоў: Беластоку, Вільні, Менску.<noinclude></noinclude> 9g5iikil69q6ks81bocoz1skx4vqk2d 104 24435 303113 302955 2026-11-07T18:46:42Z Gleb Leo 2440 303113 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude> {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Geografija p281.jpg|подпіс=Мал. 93. — Вільня. Вострабрамская капліца.}} ::Такім чынам, у часы супольнага дзяржаўнага жыцьця беларусоў і літоўцаў, Вільня ляжала бязмаль-што ў самым асяродку Літоўска-Беларускага княства. Гэтым і тлумачыцца гістарычнае значэньне гэтага гораду. У XІV веку літоўскія князі зрабілі Вільню сваёй гасподай, сталіцай Літоўска-Беларускага княства. У Вільню панаяжджала шмат беларускага баярства. майстраў, рамясьнікоў, гандляроу, культурных дзеячоў і г. д. Толькі пасьля злучэньня Літоўска-Беларускай дзяржавы Польшчай сюды пачалі наяжджаць і палякі, і беларуская культура пачала тут адступаць перад польскай, а Вільня часова заняпала. У часы ланаваньня маскоўцаў тут яшчэ болей узмацніўся польскі дух, адчынілася шмат польскіх школ і у тым ліку унівэрсытэт, які праіснаваў толькі 30 гадоў. У канцы XІX в. Вільню старэнна амаскальваў расійскі ўрад, але, ня гледзячы на гэта, польскія ўплывы там пераважвалі. Толькі ў ХХ веку пачалося беларускае адраджэньне ў старадаўнай Беларуска-Літоўскай сталіцы. Пачалі выдавацца беларускія газэты і кніжкі, пачала пашырацца і мова беларуская. Для беларусоў Вільня была нацыянальнай і рэлігійнай сьвятыняй. Віленскі абраз Вострабрамскай боскай маткі карыстаўся пашанай як сярод праваслаўных, гэтак і сярод каталікоў. Цяпер Вільня побач з Менскам зьяўляецца важным асяродкам беларускага культурнага руху, мае некалькі беларускіх школ і адноўлены унівэрсытэт з выкладаньнем навук у польскай мове. Як прамысловы асяродак, Вільня сярод беларускіх гарадоў займае другое месца (адстае толькі ад Беластоку). Тут вырабляецца многа во-<noinclude></noinclude> rj4p7c8ifq3l0yfoz9fim2uzs6uqjwr 104 24436 303114 302956 2026-11-07T18:48:07Z Gleb Leo 2440 303114 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="VasyaRogov" /></noinclude>праткі, панчох, хутраў, абуцьця: ёсьць у горадзе шмат гарбарань, пілень і г. д. Вільня ляжыць у катліне, абкружанай прыгожымі гарамі; ваколіцы яе лічацца адным з найхарашэйшых куткоў Беларусі. Адным з прадмесьцяў Вільні можна лічыць ''Новую-Вялейку'' (10 тыс. насельн.), невялікае, але бойкае прамысловае места на Лібава-Роменскай і Ленінградзка-Варшаўскай чыгунках. На дарозе з Вільні у Баранавічы найвялікшым местам зьяўляецца ''Ліда'' (11500 насельн.), а на дарозе з Вільні ў Менск ляжаць ''Смаргоні'' — мястэчка, вядомае сваімі гарбарнямі, якія аднак былі зруйнованы ў час нямецка-расійскай вайны, і ''Маладэчна'' (1700 насельн.) — важны чыгункавы вузел. {{block center/s|style=width:100%; max-width:22em}} [[Файл:Geografija p282.jpg|350px|center]] {{АРЦ|{{smaller|Мал. 94. — Менск. Пляц Волі. З правага боку будынак Вышэйшага Савету Народнай Гаспадаркі.}}}} {{block center/e}} Усе вышэйпералічаныя месты краіны ляжаць у межах Польскай рэспублікі. У межах БССР, на ўсход ад мяжы, пракладзенай паводле Рыскае ўмовы, найвялікшым горадам зьяўляецца ''Менск'' (107 тыс. насельн.). сталіца сучаснай БССР. Гэты стары, вялікі і багаты горад ляжыць на р. Сьвіслачы на скрыжаваньні Заходняй і Маскоўска-Беларуска-Балтыцкай чыгунак. Дзякуючы свайму палажэньню на гэтых дарогах, блізка ад заходняй мяжы Савецкага Саюзу, Менск зьяўляецца адным з самых гандлёвых пунктаў Беларусі і адначасна мае вялікае прамысловае значэньне. Лежачы ў асяродку Беларускай зямлі, Менск натуральна зрабіўся галоўным асяродкам беларускага нацыянальнага руху і найважнейшым<noinclude></noinclude> 0iu6yr5zesp1cft6tdmehiaaapy9ibm 104 24449 303198 80137 2026-11-08T09:22:23Z Gleb Leo 2440 303198 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Тэнард'е хутка спусціўся па вяроўцы на зямлю.''}}<noinclude></noinclude> hgr1gdk4afktunommesubwn1vgfldr1 104 24537 303199 80138 2026-11-08T09:22:52Z Gleb Leo 2440 303199 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''На вуліцы Парыжа бушавалі абураныя масы людзей.''}}<noinclude></noinclude> jutxljw1rohri9wv12nex8kc90bzg8s 104 24658 303200 80139 2026-11-08T09:23:09Z Gleb Leo 2440 303200 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Гаўрош далучыўся да ўзброенага натоўпу.''}}<noinclude></noinclude> g0i0tfqkc1ekkhmpqxuup3880s7ooof 104 24785 303201 80140 2026-11-08T09:23:41Z Gleb Leo 2440 303201 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Гаўрош насміхаўся над стралкамі.''}}<noinclude></noinclude> echmwiz5l049r1d457g8v2ymidcjzqo 104 24794 303202 80141 2026-11-08T09:23:59Z Gleb Leo 2440 303202 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Жан Вальжан апынуўся ў Парыжскай клаацы.''}}<noinclude></noinclude> gsgymr11qvuxr5ueiaw76c1583jdrmq 104 24840 303203 80142 2026-11-08T09:24:18Z Gleb Leo 2440 303203 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Жан Вальжан адчуў, як чыясьці рука апусцілася на яго плячо.''}}<noinclude></noinclude> t6pjf3gfupvibz496odzes2ceaghv78 104 24901 303185 74820 2026-11-08T09:16:21Z Gleb Leo 2440 303185 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="RAleh12" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Салдаты на чале з Жаверам рухаліся паволі і асцярожна.''}}<noinclude></noinclude> jp0y4vqlkm51aec9mooo69ft6n7b46w 104 25041 303204 166931 2026-11-08T09:24:50Z Gleb Leo 2440 303204 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Ssvb" /></noinclude> {{Няма выявы}} {{Цэнтар|''Казета і Марыус упалі на калені і прытуліліся да рук Жана Вальжана.''}}<noinclude></noinclude> gj8brfaqitlcjm2wws3bhqgebh94dqm 0 25046 303148 110411 2026-11-07T21:54:38Z Gleb Leo 2440 303148 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Адвержаныя | аўтар = Віктор Гюго | секцыя = Раман | арыгінал = [[:fr:Les Misérables|Les Misérables]] {{smaller|(1862)}} | пераклад = | папярэдні = | наступны = | дата = 1938 год | анатацыі = у скароце }} <pages index="Гюго Адвержаныя.pdf" from="1" to="1" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} * [[Адвержаныя (у скароце)/Уступ|Уступ]] * [[Адвержаныя (у скароце)/Частка першая. Мірыель|Частка першая. Мірыель]] * [[Адвержаныя (у скароце)/Частка другая. Марыус|Частка другая. Марыус]] {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Гюго Адвержаныя.pdf" from="547" to="547" /> {{Пераклад-ліцэнзія|арыгінал={{PD-old}}|пераклад={{PD-Беларусь}}}} [[Катэгорыя:Раманы Віктора Гюго]] [[Катэгорыя:Ананімныя пераклады]] [[Катэгорыя:Пераклады з рускай мовы]] [[Катэгорыя:Пераклады з французскай мовы]] [[Катэгорыя:Творы 1862 года]] [[Катэгорыя:Творы 1938 года]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Мінску]] [[fr:Les Misérables]] c55xxxp39dlfdzwvnoxgxilixbtayd2 303151 303148 2026-11-07T21:56:37Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Адвержаныя (у скароце)]] у [[Адвержаныя (1938)]] 303148 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Адвержаныя | аўтар = Віктор Гюго | секцыя = Раман | арыгінал = [[:fr:Les Misérables|Les Misérables]] {{smaller|(1862)}} | пераклад = | папярэдні = | наступны = | дата = 1938 год | анатацыі = у скароце }} <pages index="Гюго Адвержаныя.pdf" from="1" to="1" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} * [[Адвержаныя (у скароце)/Уступ|Уступ]] * [[Адвержаныя (у скароце)/Частка першая. Мірыель|Частка першая. Мірыель]] * [[Адвержаныя (у скароце)/Частка другая. Марыус|Частка другая. Марыус]] {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Гюго Адвержаныя.pdf" from="547" to="547" /> {{Пераклад-ліцэнзія|арыгінал={{PD-old}}|пераклад={{PD-Беларусь}}}} [[Катэгорыя:Раманы Віктора Гюго]] [[Катэгорыя:Ананімныя пераклады]] [[Катэгорыя:Пераклады з рускай мовы]] [[Катэгорыя:Пераклады з французскай мовы]] [[Катэгорыя:Творы 1862 года]] [[Катэгорыя:Творы 1938 года]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Мінску]] [[fr:Les Misérables]] c55xxxp39dlfdzwvnoxgxilixbtayd2 303163 303151 2026-11-07T22:00:37Z Gleb Leo 2440 303163 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Адвержаныя | аўтар = Віктор Гюго | секцыя = Раман | арыгінал = [[:fr:Les Misérables|Les Misérables]] {{smaller|(1862)}} | пераклад = | папярэдні = | наступны = | дата = 1938 год | анатацыі = у скароце }} <pages index="Гюго Адвержаныя.pdf" from="1" to="1" /> {{разрыў старонкі|тэкст=}} * [[Адвержаныя (1938)/Уступ|Уступ]] * [[Адвержаныя (1938)/1|Частка першая. Мірыель]] * [[Адвержаныя (1938)/2|Частка другая. Марыус]] {{разрыў старонкі|тэкст=}} <pages index="Гюго Адвержаныя.pdf" from="547" to="547" /> {{Пераклад-ліцэнзія|арыгінал={{PD-old}}|пераклад={{PD-Беларусь}}}} [[Катэгорыя:Раманы Віктора Гюго]] [[Катэгорыя:Ананімныя пераклады]] [[Катэгорыя:Пераклады з рускай мовы]] [[Катэгорыя:Пераклады з французскай мовы]] [[Катэгорыя:Творы 1862 года]] [[Катэгорыя:Творы 1938 года]] [[Катэгорыя:Творы, выдадзеныя ў Мінску]] [[fr:Les Misérables]] ckgo7uc4ghohsm1bc2kemi49gz72mq0 104 25048 303206 74758 2026-11-08T09:26:56Z Gleb Leo 2440 /* Без тэксту */ 303206 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Gleb Leo" /></noinclude><noinclude></noinclude> isyqqwamimoczuse5y3bmemn8f8mlww 104 25050 303195 74757 2026-11-08T09:21:18Z Gleb Leo 2440 /* Без тэксту */ 303195 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Gleb Leo" /></noinclude><noinclude></noinclude> isyqqwamimoczuse5y3bmemn8f8mlww 0 25054 303158 86545 2026-11-07T21:59:40Z Gleb Leo 2440 303158 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Частка другая. Марыус | аўтар = Віктор Гюго | секцыя = Раман | арыгінал = [[:fr:Les Misérables|Les Misérables]] {{smaller|(1862)}} | пераклад = | папярэдні = [[Адвержаныя (у скароце)/1|Частка першая. Мірыель]] | наступны = | дата = 1938 год | анатацыі = у скароце }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Гюго Адвержаныя.pdf" from="249" to="546" /> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} aiya58ynfdwd45lde1gybrfyg8vegak 303159 303158 2026-11-07T21:59:58Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Адвержаныя (у скароце)/Частка другая. Марыус]] у [[Адвержаныя (1938)/2]] 303158 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Частка другая. Марыус | аўтар = Віктор Гюго | секцыя = Раман | арыгінал = [[:fr:Les Misérables|Les Misérables]] {{smaller|(1862)}} | пераклад = | папярэдні = [[Адвержаныя (у скароце)/1|Частка першая. Мірыель]] | наступны = | дата = 1938 год | анатацыі = у скароце }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Гюго Адвержаныя.pdf" from="249" to="546" /> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} aiya58ynfdwd45lde1gybrfyg8vegak 0 25061 303154 86544 2026-11-07T21:58:22Z Gleb Leo 2440 303154 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Частка першая. Мірыель | аўтар = Віктор Гюго | секцыя = Раман | арыгінал = [[:fr:Les Misérables|Les Misérables]] {{smaller|(1862)}} | пераклад = | папярэдні = [[Адвержаныя (1938)/Уступ|Уступ]] | наступны = [[Адвержаныя (1938)/2|Частка другая. Марыус]] | дата = 1938 год | анатацыі = у скароце }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Гюго Адвержаныя.pdf" from="3" to="248" /> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} dbjoxn8b79s0o8ijp17ualhrrrfcdhc 303161 303154 2026-11-07T22:00:13Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Адвержаныя (у скароце)/Частка першая. Мірыель]] у [[Адвержаныя (1938)/1]] 303154 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Частка першая. Мірыель | аўтар = Віктор Гюго | секцыя = Раман | арыгінал = [[:fr:Les Misérables|Les Misérables]] {{smaller|(1862)}} | пераклад = | папярэдні = [[Адвержаныя (1938)/Уступ|Уступ]] | наступны = [[Адвержаныя (1938)/2|Частка другая. Марыус]] | дата = 1938 год | анатацыі = у скароце }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Гюго Адвержаныя.pdf" from="3" to="248" /> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} dbjoxn8b79s0o8ijp17ualhrrrfcdhc 0 25062 303155 86543 2026-11-07T21:59:05Z Gleb Leo 2440 303155 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Уступ | аўтар = Віктор Гюго | секцыя = Прадмова | арыгінал = [[:fr:Les Misérables|Les Misérables]] {{smaller|(1862)}} | пераклад = | папярэдні = | наступны = [[Адвержаныя (у скароце)/1|Частка першая. Мірыель]] | дата = 1938 год | анатацыі = у скароце }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Гюго Адвержаныя.pdf" from="2" to="2" /> {{Выроўніваньне-канец}} mbbz3kgk17dwupz5ja870n2qoric5em 303156 303155 2026-11-07T21:59:12Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Адвержаныя (у скароце)/Уступ]] у [[Адвержаныя (1938)/Уступ]] 303155 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Уступ | аўтар = Віктор Гюго | секцыя = Прадмова | арыгінал = [[:fr:Les Misérables|Les Misérables]] {{smaller|(1862)}} | пераклад = | папярэдні = | наступны = [[Адвержаныя (у скароце)/1|Частка першая. Мірыель]] | дата = 1938 год | анатацыі = у скароце }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Гюго Адвержаныя.pdf" from="2" to="2" /> {{Выроўніваньне-канец}} mbbz3kgk17dwupz5ja870n2qoric5em 14 26702 303064 102304 2026-11-07T15:59:20Z Gleb Leo 2440 303064 wikitext text/x-wiki {{Зьвязаныя праекты}}{{Вікіпэдыя}} [[Катэгорыя:Паўвостравы]] [[Катэгорыя:Украіна]] [[Катэгорыя:Расія]] [[Катэгорыя:Рэгіёны Еўропы]] tf0r7m54yt41o9lvn97706lc0khgusg 4 41853 303153 302746 2026-11-07T21:57:11Z Gleb Leo 2440 303153 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Стужка вікінавінаў 2022 года | безаўтара = | папярэдні = [[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2021|2021]] | наступны = [[Вікікрыніцы:Стужка вікінавінаў/2023|2023]] | анатацыі = }} ---- <div style="height:500px;overflow:auto;"> * {{Прапанаваны экспарт|Францішак Багушэвіч (Бядуля)}} 31.12.2022 ''[[Аўтар:Змітрок Бядуля|Зьмітрок Бядуля]]''. «[[Францішак Багушэвіч (Бядуля)|Францішак Багушэвіч]]», 1923 * {{Прапанаваны экспарт|Дзьве душы (1919)}} 29.12.2022 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Дзьве душы (1919)|Дзьве душы]]», 1919 * {{Прапанаваны экспарт|Bazylišk (1918)}} 25.12.2022 ''[[Аўтар:Францішак Аляхновіч|Francišk Olechnowič]]''. «[[Bazylišk (1918)|Bazylišk]]», 1918 * {{Прапанаваны экспарт|Pieršyje malitwy (1918)}} 25.12.2022 ''[[Аўтар:Васіль Раманаў|Wasilij Romanow]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Wacłaŭ Łastoŭski]]''. «[[Pieršyje malitwy (1918)|Pieršyje malitwy]]», 1918 * {{Прапанаваны экспарт|Karotki Katachizm (1907)}} 22.12.2022 ''[[Аўтар:Рох Філяхоўскі|Roch Filachoŭski]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Францішак Будзька|X]]''. «[[Karotki Katachizm (1907)|Karotki Katachizm]]», 1907 * {{Прапанаваны экспарт|Бацькаўшчына (1932)}} 22.12.2022 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Бацькаўшчына (1932)|Бацькаўшчына]]», 1932 * {{Прапанаваны экспарт|Z rodnaho zahonu (1913)}} 19.12.2022 ''[[Аўтар:Андрэй Зязюля|Andrej Ziaziula]]''. «[[Z rodnaho zahonu (1913)|Z rodnaho zahonu]]», 1913 * {{Прапанаваны экспарт|Сыгнал (1914)}} 19.12.2022 ''[[Аўтар:Усевалад Гаршын|Ўсевалод Гаршын]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш]]''. «[[Сыгнал (1914)|Сыгнал]]», 1914 * {{Прапанаваны экспарт|Казкі (А. К., 1928)}} 18.12.2022 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|А. К]]''. «[[Казкі (А. К., 1928)|Казкі]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Курганная кветка (1914)}} 18.12.2022 ''[[Аўтар:Канстанцыя Буйло|Канстанцыя Буйло]]''. «[[Курганная кветка (1914)|Курганная кветка]]», 1914 * {{Прапанаваны экспарт|Курганная кветка (1914)}} 18.12.2022 ''[[Аўтар:Аляксандр Ельскі|Аляксандар Ельскі]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Францішак Грышкевіч|Францішак Грышкевіч]]''. «[[Адам Міцкевіч на Беларусі]]», 1924 * {{Прапанаваны экспарт|Францішак Багушэвіч (Клімковіч, 1950)}} 18.12.2022 ''[[Аўтар:Міхась Клімковіч|Міхась Клімковіч]]''. «[[Францішак Багушэвіч (Клімковіч, 1950)|Францішак Багушэвіч]]», 1950 * {{Прапанаваны экспарт|Францішак Багушэвіч (Клімковіч, 1962)}} 17.12.2022 ''[[Аўтар:Міхась Клімковіч|Міхась Клімковіч]]''. «[[Францішак Багушэвіч (Клімковіч, 1962)|Францішак Багушэвіч]]», 1962 * {{Прапанаваны экспарт|Якуб Колас. ВОДГУЛЬЛЕ (Каравайчык)}} 17.12.2022 ''[[Аўтар:Павел Каравайчык|Павел Каравайчык]]''. «[[Якуб Колас. ВОДГУЛЬЛЕ (Каравайчык)|Якуб Колас. ВОДГУЛЬЛЕ]]», 1922 * {{Прапанаваны экспарт|Tam blizko Pińska, na szyrokom polu… (1882)}} 16.12.2022 ''[[Аўтар:Франц Савіч|Franciszek Sawicz]]''. «[[Tam blizko Pińska, na szyrokom polu… (1882)|Tam blizko Pińska, na szyrokom polu…]]», 1882 * {{Прапанаваны экспарт|Lirnik wiaskowy (1912)}} 16.12.2022 ''[[Аўтар:Янка Купала|Janka Kupała]]''. «[[Lirnik wiaskowy (1912)|Lirnik wiaskowy]]», 1912 * {{Прапанаваны экспарт|Васількі (1914)}} 15.12.2022 ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш]]''. «[[Васількі (1914)|Васількі]]», 1914 * {{Прапанаваны экспарт|Puty kachańnia}} 13.12.2022 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uładysłaŭ Kazłoŭščyk]]''. «[[Puty kachańnia]]», 1934 * {{Прапанаваны экспарт|Барвенак (1924)}} 11.12.2022 ''[[Аўтар:Алесь Гурло|Алесь Гурло]]''. «[[Барвенак (1924)|Барвенак]]», 1924 * {{Прапанаваны экспарт|Прыгоды Панаса і Тараса (1912)}} 9.12.2022 ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Арцём Музыка]]''. «[[Прыгоды Панаса і Тараса (1912)|Прыгоды Панаса і Тараса]]», 1912 * {{Прапанаваны экспарт|Бѣлорусскія разсказы (1901)}} 7.12.2022 ''[[Аўтар:Аляксандр Пшчолка|Александръ Пщелко]]''. «[[Бѣлорусскія разсказы (1901)|Бѣлорусскія разсказы]]», 1901 * {{Прапанаваны экспарт|Маладняк за пяць гадоў (1928)}} 6.12.2022 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Маладняк за пяць гадоў (1928)|Маладняк за пяць гадоў]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Баявы марш АБВШ (1934)}} 4.12.2022 ''[[Аўтар:Тодар Кляшторны|Тодар Кляшторны]]''. «[[Баявы марш АБВШ (1934)|Баявы марш АБВШ]]», 1934 * {{Прапанаваны экспарт|Завіруха (1929)}} 1.12.2022 ''[[Аўтар:Міхась Чарот|Міхась Чарот]]''. «[[Завіруха (1929)|Завіруха]]», 1929 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Босыя на вогнішчы (1925, Клімавічы)}} 26.11.2022 ''[[Аўтар:Міхась Чарот|Міхась Чарот]] і інш''. «[[Босыя на вогнішчы (1925, Клімавічы)|Босыя на вогнішчы]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Сонечнымі сьцежкамі (1925)}} 24.11.2022 ''[[Аўтар:Алесь Дудар|Алесь Дудар]]''. «[[Сонечнымі сьцежкамі (1925)|Сонечнымі сьцежкамі]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Веснапесьні (1929)}} 23.11.2022 ''[[Аўтар:Хведар Ільяшэвіч|Хвёдар Ільяшэвіч]]''. «[[Веснапесьні (1929)|Веснапесьні]]», 1929 * {{Прапанаваны экспарт|Янка Купала. СПАДЧЫНА (Каравайчык)}} 22.11.2022 ''[[Аўтар:Павел Каравайчык|Павел Каравайчык]]''. «[[Янка Купала. СПАДЧЫНА (Каравайчык)|Янка Купала. СПАДЧЫНА]]», 1922 * {{Прапанаваны экспарт|«Песьні жальбы» (рэцэнзія)}} 22.11.2022 ''[[Аўтар:Альгерд Бульба|Альгерд Бульба]]''. «[[«Песьні жальбы» (Бульба)|Песьні жальбы]]», 1910 * {{Прапанаваны экспарт|«Гусьляр» Я. Купалы}} 21.11.2022 ''[[Аўтар:Альгерд Бульба|Альгерд Бульба]]''. «[[«Гусьляр» Я. Купалы|„Гусьляр“ Я. Купалы]]», 1910 * {{Прапанаваны экспарт|Гусьляр (1910)}} 21.11.2022 ''[[Аўтар:Янка Купала|Janka Kupała]]''. «[[Гусьляр (1910)|Huślar]]», 1910 * {{Прапанаваны экспарт|На дарозі да новаго жыцьця (1912)}} 20.11.2022 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[На дарозі да новаго жыцьця (1912)|На дарозі да новаго жыцьця]]», 1912 * {{Прапанаваны экспарт|Поэма Я. Коласа «Сымон Музыка», як аўтохарактарыстыка}} 19.11.2022 ''[[Аўтар:Іван Замоцін|Іван Замоцін]]''. «[[Поэма Я. Коласа «Сымон Музыка», як аўтохарактарыстыка]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Творчы шлях Якуба Коласа}} 18.11.2022 ''[[Аўтар:Міхаіл Піятуховіч|Міхаіл Пятуховіч]]''. «[[Творчы шлях Якуба Коласа]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Ля вытокаў лірыкі Янкі Купалы}} 17.11.2022 ''[[Аўтар:Міхаіл Піятуховіч|Міхаіл Піотуховіч]]''. «[[Ля вытокаў лірыкі Янкі Купалы]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Беларускі правапіс (1925)}} 16.11.2022 ''[[Аўтар:Язэп Лёсік|Язэп Лёсік]]''. «[[Беларускі правапіс (1925)|Беларускі правапіс]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Асноўныя этапы ў разьвіцьці лірыкі Янкі Купалы}} 16.11.2022 ''[[Аўтар:Міхаіл Піятуховіч|Міхаіл Піотуховіч]]''. «[[Асноўныя этапы ў разьвіцьці лірыкі Янкі Купалы]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Поэмы Янкі Купалы (Вазнясенскі)}} 16.11.2022 ''[[Аўтар:Аляксандр Вазнясенскі|Аляксанар Вазьнясенскі]]''. «[[Поэмы Янкі Купалы (Вазнясенскі)|Поэмы Янкі Купалы]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Па беларускім бруку (1925)}} 14.11.2022 ''[[Аўтар:Андрэй Александровіч|Андрэй Александровіч]]''. «[[Па беларускім бруку (1925)|Па беларускім бруку]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Паэтычнае сьветаадчуваньне ў творчасьці Якуба Коласа}} 13.11.2022 ''[[Аўтар:Міхаіл Піятуховіч|Міхаіл Піотуховіч]]''. «[[Паэтычнае сьветаадчуваньне ў творчасьці Якуба Коласа]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Апавяданьні (Чорны, 1925)}} 13.11.2022 ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Апавяданьні (Чорны, 1925)|Апавяданьні]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Максім Багдановіч (Замоцін)}} 12.11.2022 ''[[Аўтар:Іван Замоцін|Іван Замоцін]]''. «[[Максім Багдановіч (Замоцін)|Максім Багдановіч]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Літаратурная спадчына М. Багдановіча (Замоцін)}} 11.11.2022 ''[[Аўтар:Іван Замоцін|Іван Замоцін]]''. «[[Літаратурная спадчына М. Багдановіча (Замоцін)|Літаратурная спадчына М. Багдановіча]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Беларуская драматургія (Замоцін)}} 11.11.2022 ''[[Аўтар:Іван Замоцін|Іван Замоцін]]''. «[[Беларуская драматургія (Замоцін)|Беларуская драматургія]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Цётка (Хлябцэвіч)}} 11.11.2022 ''[[Аўтар:Яўген Хлябцэвіч|Яўген Хлябцэвіч]]''. «[[Цётка (Хлябцэвіч)|Цётка]]», 1924 * {{Прапанаваны экспарт|Памяці А. Бурбіса (Бадунова)}} 10.11.2022 ''[[Аўтар:Палута Бадунова|Палута Бадунова]]''. «[[Памяці А. Бурбіса (Бадунова)|Памяці А. Бурбіса]]», 1922 * {{Прапанаваны экспарт|Ядвігін Ш. (Бадунова)}} 10.11.2022 ''[[Аўтар:Палута Бадунова|Палута Бадунова]]''. «[[Ядвігін Ш. (Бадунова)|Ядвігін Ш.]]», 1922 * {{Прапанаваны экспарт|Ядвігін Ш. (Лявіцкая)}} 10.11.2022 ''[[Аўтар:Ванда Лявіцкая|Ванда Лявіцкая]]''. «[[Ядвігін Ш. (Лявіцкая)|Ядвігін Ш.]]», 1922 * {{Прапанаваны экспарт|Ядвігін Ш. (1933)}} 10.11.2022 ''[[Аўтар:Хведар Ільяшэвіч|Хведар Ільяшэвіч]]''. «[[Ядвігін Ш. (1933)|Ядвігін Ш.]]», 1933 * {{Прапанаваны экспарт|Нарысы гісторыі беларускай літаратуры (1928)}} 10.11.2022 ''[[Аўтар:Міхаіл Піятуховіч|Міхаіл Піотуховіч]]''. «[[Нарысы гісторыі беларускай літаратуры (1928)|Нарысы гісторыі беларускай літаратуры]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Крывавы плякат (1930)}} 10.11.2022 ''[[Аўтар:Язэп Пушча|Язэп Пушча]]''. «[[Крывавы плякат (1930)|Крывавы плякат]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Уяўленьне (1923)}} 9.11.2022 ''[[Аўтар:Уладзімір Жылка|Уладзімер Жылка]]''. «[[Уяўленьне (1923)|Уяўленьне]]», 1923 * {{Прапанаваны экспарт|Vita (1926)}} 9.11.2022 ''[[Аўтар:Язэп Пушча|Язэп Пушча]]''. «[[Vita (1926)|Vita]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Раніца рыкае (1925)}} 8.11.2022 ''[[Аўтар:Язэп Пушча|Язэп Пушча]]''. «[[Раніца рыкае (1925)|Раніца рыкае]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Вершы (Трус, 1925)}} 7.11.2022 ''[[Аўтар:Паўлюк Трус|Паўлюк Трус]]''. «[[Вершы (Трус, 1925)|Вершы]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Кляновыя завеі (1927)}} 7.11.2022 ''[[Аўтар:Тодар Кляшторны|Тодар Кляшторны]]''. «[[Кляновыя завеі (1927)|Кляновыя завеі]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Валеры Маракоў. — Вяршыні жаданьняў (Галубок)}} 7.11.2022 ''[[Аўтар:Эдуард Галубок|Эдуард Галубок]]''. «[[Валеры Маракоў. — Вяршыні жаданьняў (Галубок)|Валеры Маракоў. — Вяршыні жаданьняў]]», 1931 * {{Прапанаваны экспарт|Пялёсткі (1926)}} 7.11.2022 ''[[Аўтар:Валерый Маракоў|Валеры Маракоў]]''. «[[Пялёсткі (1926)|Пялёсткі]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Вяршыні жаданьняў (1930)}} 6.11.2022 ''[[Аўтар:Валерый Маракоў|Валеры Маракоў]]''. «[[Вяршыні жаданьняў (1930)|Вяршыні жаданьняў]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Штурм (1930)}} 6.11.2022 ''[[Аўтар:Юрка Лявонны|Юрка Лявонны]]''. «[[Штурм (1930)|Штурм]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Спатканьні (1925)}} 5.11.2022 ''[[Аўтар:Алесь Гурло|Алесь Гурло]]''. «[[Спатканьні (1925)|Спатканьні]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Беларусь бунтарская (1925)}} 5.11.2022 ''[[Аўтар:Алесь Дудар|Алесь Дудар]]''. «[[Беларусь бунтарская (1925)|Беларусь бунтарская]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|«Матчын дар» Алеся Гаруна (Барычэўскі)}} 5.11.2022 ''[[Аўтар:Яўген Барычэўскі|Яўген Барычэўскі]]''. «[[«Матчын дар» Алеся Гаруна (Барычэўскі)|«Матчын дар» Алеся Гаруна]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Сусьветная гісторыя (Астэрлёф, Шустэр)/Частка 3}} 4.11.2022 ''[[Аўтар:Вальдэмар Астэрлёф|Вальдэмар Астэрлёф]] і [[Аўтар:Язэп Шустэр|Язэп Шустэр]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Аркадзь Смоліч|Аркадзь Смоліч]]''. «[[Сусьветная гісторыя (Астэрлёф, Шустэр)/Частка 3|Сусьветная гісторыя. Частка 3]]», 1922 * {{Прапанаваны экспарт|Чорнакудрая радасьць (1926)}} 3.11.2022 ''[[Аўтар:Анатоль Вольны|Анатоль Вольны]]''. «[[Чорнакудрая радасьць (1926)|Чорнакудрая радасьць]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Дрыгва (Аляхновіч)}} 3.11.2022 ''[[Аўтар:Францішак Аляхновіч|Францішак Аляхновіч]]''. «[[Дрыгва (Аляхновіч)|Дрыгва]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Агні (1930)}} 3.11.2022 ''[[Аўтар:Юлі Таўбін|Юлі Таўбін]]''. «[[Агні (1930)|Агні]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|На залатым пакосе (1927)}} 2.11.2022 ''[[Аўтар:Валерый Маракоў|Валеры Маракоў]]''. «[[На залатым пакосе (1927)|На залатым пакосе]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Выбраныя вершы (Чарот, 1925)}} 1.11.2022 ''[[Аўтар:Міхась Чарот|Міхась Чарот]]''. «[[Выбраныя вершы (Чарот, 1925)|Выбраныя вершы]]», 1925 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Сьветацені (1928)}} 31.10.2022 ''[[Аўтар:Тодар Кляшторны|Тодар Кляшторны]]''. «[[Сьветацені (1928)|Сьветацені]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Новая зямля (1923)}} 30.10.2022 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Новая зямля (1923)|Новая зямля]]», 1923 * {{Прапанаваны экспарт|З літаратурных нататак (Бабарэка)}} 30.10.2022 ''[[Аўтар:Адам Бабарэка|Адам Бабарэка]]''. «[[З літаратурных нататак (Бабарэка)|З літаратурных нататак]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Лірыка Міхася Чарота (Бабарэка)}} 30.10.2022 ''[[Аўтар:Адам Бабарэка|Адам Бабарэка]]''. «[[Лірыка Міхася Чарота (Бабарэка)|Лірыка Міхася Чарота]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Апавяданьні (Бабарэка, 1925)}} 29.10.2022 ''[[Аўтар:Адам Бабарэка|Адам Бабарэка]]''. «[[Апавяданьні (Бабарэка, 1925)|Апавяданьні]]», 1925 * {{Прапанаваны экспарт|Максім Багдановіч у літаратурных ацэнках}} 29.10.2022 ''[[Аўтар:Адам Бабарэка|Адам Бабарэка]]''. «[[Максім Багдановіч у літаратурных ацэнках]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Шчасьлівы муж (Аляхновіч)}} 28.10.2022 ''[[Аўтар:Францішак Аляхновіч|Францішк Аляхновіч]]''. «[[Шчасьлівы муж (Аляхновіч)|Шчасьлівы муж]]», 1922 * {{Прапанаваны экспарт|Тарас Бульба (Гогаль/Краўцоў)}} 23.10.2022 ''[[Аўтар:Мікалай Гогаль|Мікалай Гогаль]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Макар Краўцоў|Макар Краўцоў]]''. «[[Тарас Бульба (Гогаль/Краўцоў)|Тарас Бульба]]», 1929 * {{Прапанаваны экспарт|Купала (1856)}} 18.10.2022 ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Wincenty Dunin Marcinkiewicz]]''. «[[Купала (1856)|Kupałła]]», 1856 * {{Прапанаваны экспарт|Dudarz białoruski (1857)}} 17.10.2022 ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Wincenty Dunin Marcinkiewicz]]''. «[[Dudarz białoruski (1857)|Dudarz białoruski]]», 1857 * {{Прапанаваны экспарт|Бартэк-пераможнік (Сянкевіч/Краўцоў)}} 17.10.2022 ''[[Аўтар:Генрык Сянкевіч|Генрык Сенкевіч]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Макар Краўцоў|Макар Краўцоў]]''. «[[Бартэк-пераможнік (Сянкевіч/Краўцоў)|Бартэк-пераможнік]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Hapon (1855)}} 16.10.2022 ''[[Аўтар:Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Wincenty Dunin Marcinkiewicz]]''. «[[Hapon (1855)|Hapon]]», 1855 * {{Прапанаваны экспарт|Čyžyk biełaruski (1912)}} 16.10.2022 ''[[Аўтар:Гальяш Леўчык|Haljaš Leŭčyk]]''. «[[Čyžyk biełaruski (1912)|Čyžyk biełaruski]]», 1912 * {{Прапанаваны экспарт|Narod (1927)}} 15.10.2022 ''[[Аўтар:Станіслаў Грынкевіч|Stanisłaŭ Hrynkiewič]]''. «[[Narod (1927)|Narod]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Матчын дар (1918)}} 15.10.2022 ''[[Аўтар:Алесь Гарун|Алесь Гарун]]''. «[[Матчын дар (1918)|Матчын дар]]», 1918 * {{Прапанаваны экспарт|З пушкі на Луну}} 13.10.2022 ''[[Аўтар:Жуль Верн|Жуль Верн]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[З пушкі на Луну]]», 1940 * {{Прапанаваны экспарт|Гісторыя беларускае літэратуры (1921)}} 11.10.2022 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Гісторыя беларускае літэратуры (1921)|Гісторыя беларускае літэратуры]]», 1921 * {{Прапанаваны экспарт|Беларуская граматыка для школ (1920)}} 9.10.2022 ''[[Аўтар:Браніслаў Тарашкевіч|Браніслаў Тарашкевіч]]''. «[[Беларуская граматыка для школ (1920)|Беларуская граматыка для школ]]», 1920 * {{Прапанаваны экспарт|Мотывы барацьбы ў творчасьці М. Багдановіча}} 8.10.2022 ''[[Аўтар:Мікалай Каспяровіч|Мікалай Касьпяровіч]]''. «[[Мотывы барацьбы ў творчасьці М. Багдановіча]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Да восьмай гадавіны сьмерці А. Гаруна)}} 8.10.2022 ''[[Аўтар:Мікалай Каспяровіч|Мікалай Касьпяровіч]]''. «[[Да восьмай гадавіны сьмерці А. Гаруна]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Карусь Каганец (Каспяровіч)}} 7.10.2022 ''[[Аўтар:Мікалай Каспяровіч|Мікалай Касьпяровіч]]''. «[[Карусь Каганец (да 10-й гадавіны сьмерці)]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Швэйк за дзяншчыка ў фэльдкурата (1931)}} 7.10.2022 ''[[Аўтар:Яраслаў Гашак|Яраслаў Гашак]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[Швэйк за дзяншчыка ў фэльдкурата (1931)|Швэйк за дзяншчыка ў фэльдкурата]]», 1931 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Хрыстаматыя беларускае літэратуры. ХІ век—1905 год}} 21.9.2022 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Хрыстаматыя беларускае літэратуры. ХІ век—1905 год]]», 1922 * {{Прапанаваны экспарт|Дым (Канапніцкая/Гардзялкоўская)}} 21.9.2022 ''[[Аўтар:Марыя Канапніцкая|Марыя Конопніцка]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Тэрэза Гардзялкоўская|Зязюля]]''. «[[Дым (Канапніцкая/Гардзялкоўская)|Дым]]», 1909 * {{Прапанаваны экспарт|Максім Багдановіч як поэта імпрэсыяністы}} 20.9.2022 ''[[Аўтар:Міхаіл Піятуховіч|Міхал Пятуховіч]]''. «[[Максім Багдановіч як поэта імпрэсыяністы]]», 1923 * {{Прапанаваны экспарт|Franciš Bahušewič (1930)}} 13.9.2022 ''[[Аўтар:Адам Станкевіч|Adam Stankiewič]]''. «[[Franciš Bahušewič (1930)|Franciš Bahušewič]]», 1930 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Домбі і сын}} 28.8.2022 ''[[Аўтар:Чарльз Дыкенс|Чарльз Дыкенс]]''. «[[Домбі і сын]]», 1938 * {{Прапанаваны экспарт|Успаміны (Ядвігін)}} 24.8.2022 ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Jadwihin Š]]''. «[[Успаміны (Ядвігін)|Uspaminy]]», 1921 * {{Прапанаваны экспарт|Найяснѣйшаму Яго Милосьци Гаспадару Императару Александру Микалаявичу… (1858)}} 24.8.2022 ''[[Аўтар:Вінцэсь Каратынскі|Винцесь Коротыньски]]''. «[[Найяснѣйшаму Яго Милосьци Гаспадару Императару Александру Микалаявичу… (1858)|Найяснѣйшаму Яго Милосьци Гаспадару Императару Александру Микалаявичу…]]», 1858 * {{Прапанаваны экспарт|А дзе ж ісціна аб’ектыўная?}} 23.8.2022 ''[[Аўтар:Мікалай Алексютовіч|Мікалай Алексютовіч]]''. «[[А дзе ж ісціна аб’ектыўная?]]», 1966 * {{Прапанаваны экспарт|Полымя (часопіс)/1927/3/Царскі суд над творамі Ф. Багушэвіча}} 16.8.2022 ''[[Аўтар:Яўген Хлябцэвіч|Яўген Хлябцэвіч]]''. «[[Полымя (часопіс)/1927/3/Царскі суд над творамі Ф. Багушэвіча|Царскі суд над творамі Ф. Багушэвіча]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Вінцэнт Дунін-Марцынкевіч — адзін з пачынальнікаў беларускай літаратуры}} 10.8.2022 ''[[Аўтар:Міхась Клімковіч|Міхась Клімковіч]]''. «[[Вінцэнт Дунін-Марцынкевіч — адзін з пачынальнікаў беларускай літаратуры]]», 1945 * {{Прапанаваны экспарт|Нацыянальнасьць у Вінцука Дуніна-Марцінкевіча}} 10.8.2022 ''[[Аўтар:Рамуальд Зямкевіч|Рамуальд Зямкевіч]]''. «[[Нацыянальнасьць у Вінцука Дуніна-Марцінкевіча]]», 1923 * {{Прапанаваны экспарт|Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч (Ільяшэвіч)}} 9.8.2022 ''[[Аўтар:Мікола Ільяшэвіч|Мікола Ільяшэвіч]]''. «[[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч (Ільяшэвіч)|Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Кароткая гісторыя Беларусі (1910, кірыліца)}} 8.8.2022 ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]''. «[[Кароткая гісторыя Беларусі (1910, кірыліца)|Кароткая гісторыя Беларусі]]», 1910 * {{Прапанаваны экспарт|Наша Ніва (1906)/1910/48}} 8.8.2022 ''[[:Катэгорыя:Калектыўныя творы|Суполка аўтараў]]''. [[Наша Ніва (1906)/1910/48|«Наша Ніва», №48]], 1910 * {{Прапанаваны экспарт|«Сялянка» В. Дуніна-Марцінкевіча на менскай сцэне}} 7.8.2022 ''[[Аўтар:Альберт Паўловіч|Альбэрт Паўловіч]]''. «[[«Сялянка» В. Дуніна-Марцінкевіча на менскай сцэне|„Сялянка“ В. Дуніна-Марцінкевіча на менскай сцэне]]», 1929 * {{Прапанаваны экспарт|Бярозка (1912)}} 7.8.2022 ''[[Аўтар:Ядвігін Ш.|Ядвігін Ш]]''. «[[Бярозка (1912)|Бярозка]]», 1912 * {{Прапанаваны экспарт|Новая беларуская літаратура (1925)}} 1.8.2022 ''[[Аўтар:Анатоль Багдановіч (1888—1969)|Анатоль Багдановіч]]''. «[[Новая беларуская літаратура (1925)|Новая беларуская літаратура]]», 1925 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Водгульле (1922)}} 30.7.2022 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Водгульле (1922)|Водгульле]]», 1922 * {{Прапанаваны экспарт|Нёманоў дар (1913)}} 27.7.2022 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Нёманоў дар (1913)|Нёманоў дар]]», 1913 * {{Прапанаваны экспарт|Вянок (1914)}} 24.7.2022 ''[[Аўтар:Максім Багдановіч|Максім Багдановіч]]''. «[[Вянок (1914)|Вянок]]», 1914 * {{Прапанаваны экспарт|Родныя зьявы (1914)}} 22.7.2022 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Родныя зьявы (1914)|Родныя зьявы]]», 1914 * {{Прапанаваны экспарт|Дзевяноста трэці (1937)}} 22.7.2022 ''[[Аўтар:Віктор Гюго|Віктор Гюго]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Янка Маўр|Янка Маўр]]''. «[[Дзевяноста трэці (1937)|Дзевяноста трэці]]», 1937 * {{Прапанаваны экспарт|Востраў скарбаў (1938)}} 12.7.2022 ''[[Аўтар:Роберт Льюіс Стывенсан|Роберт Луіз Стывенсан]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[Востраў скарбаў (1938)|Востраў скарбаў]]», 1938 * {{Прапанаваны экспарт|Karotkaja historyja świataja (1917)}} 3.7.2022 ''[[Аўтар:Ігнат Шустэр|Ihnat Šustar]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Францішак Будзька|Francišak Budźka]]''. «[[Karotkaja historyja świataja (1917)|Karotkaja historyja świataja]]», 1917 * {{Прапанаваны экспарт|Адвержаныя (1938)}} 3.7.2022 ''[[Аўтар:Віктор Гюго|Віктор Гюго]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[Адвержаныя (1938)|Адвержаныя]]», 1938 * {{Прапанаваны экспарт|Сьвяшчэнная гісторыя Старога Завету (1926)}} 2.7.2022 ''[[Аўтар:Сяргей Паўловіч|Сяргей Паўловіч]]''. «[[Сьвяшчэнная гісторыя Старога Завету (1926)|Сьвяшчэнная гісторыя Старога Завету]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Спадчына (1922)}} 2.7.2022 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Спадчына (1922)|Спадчына]]», 1922 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Сусьветная гісторыя (Астэрлёф, Шустэр)/Частка 2}} 25.6.2022 ''[[Аўтар:Вальдэмар Астэрлёф|Вальдэмар Астэрлёф]] і [[Аўтар:Язэп Шустэр|Язэп Шустэр]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|Антон Луцкевіч]]''. «[[Сусьветная гісторыя (Астэрлёф, Шустэр)/Частка 2|Сусьветная гісторыя. Частка 2]]», 1921 * {{Прапанаваны экспарт|Апаведаньня (Колас, 1912)}} 25.6.2022 ''[[Аўтар:Якуб Колас|Якуб Колас]]''. «[[Апаведаньня (Колас, 1912)|Апаведаньня]]», 1912 * {{Прапанаваны экспарт|Полацкая зямля ў пачатку XVI сталецьця}} 25.6.2022 ''[[Аўтар:Уладзімір Пічэта|Уладзімер Пічэта]]''. «[[Полацкая зямля ў пачатку XVI сталецьця]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Беларускі народ і яго мова}} 23.6.2022 ''[[Аўтар:Яўхім Карскі|Яўхім Карскі]]''. «[[Беларускі народ і яго мова]]», 1920 * {{Прапанаваны экспарт|Трактат паміж галоўнымі саюзнымі і ставарышанымі дзяржавамі ды Польшчаю… (1924)}} 23.6.2022 ''Краіны Антанты і [[:Катэгорыя:Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча]]''. перакладчык: ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|К. М]]''. «[[Трактат паміж галоўнымі саюзнымі і ставарышанымі дзяржавамі ды Польшчаю… (1924)|Трактат паміж галоўнымі саюзнымі і ставарышанымі дзяржавамі ды Польшчаю…]]», 1924 * {{Прапанаваны экспарт|Грамадская дзейнасць і светапогляд Георгія Скарыны}} 21.6.2022 ''[[Аўтар:Уладзімір Перцаў|Уладзімір Перцаў]]''. «[[Грамадская дзейнасць і светапогляд Георгія Скарыны]]», 1948 * {{Прапанаваны экспарт|Скарына. Яго дзейнасць і светапогляд}} 21.6.2022 ''[[Аўтар:Мікалай Алексютовіч|Мікалай Алексютовіч]]''. «[[Скарына. Яго дзейнасць і светапогляд]]», 1958 * {{Прапанаваны экспарт|Рунь (1914)}} 17.6.2022 ''[[Аўтар:Максім Гарэцкі|Максім Гарэцкі]]''. «[[Рунь (1914)|Рунь]]», 1914 * {{Прапанаваны экспарт|Светапогляд Ф. Скарыны}} 16.6.2022 ''[[Аўтар:Мікалай Алексютовіч|Мікалай Алексютовіч]]''. «[[Светапогляд Ф. Скарыны]]», 1968 * {{Прапанаваны экспарт|Маўглі (1934)}} 14.6.2022 ''[[Аўтар:Джозеф Рэдзьярд Кіплінг|Рэдзьярд Кіплінг]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Янка Маўр|Янка Маўр]]''. «[[Маўглі (1934)|Маўглі]]», 1934 * {{Прапанаваны экспарт|Першыя людзі на Месяцы (1931)}} 12.6.2022 ''[[Аўтар:Герберт Уэлс|Герберт Уэлс]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Цімох Зарэчны|Цімох Зарэчны]]''. «[[Першыя людзі на Месяцы (1931)|Першыя людзі на Месяцы]]», 1931 * {{Прапанаваны экспарт|Глыбіня Маракота (1928)}} 11.6.2022 ''[[Аўтар:Кастусь Гарабурда|Кастусь Гарабурда]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Кастусь Гарабурда|Кастусь Гарабурда]]''. «[[Глыбіня Маракота (1928)|Глыбіня Маракота]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Бедныя людзі}} 11.6.2022 ''[[Аўтар:Фёдар Дастаеўскі|Тодар Дастаеўскі]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Язэп Пушча|Язэп Плашчынскі]]''. «[[Бедныя людзі]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Белы клык (1939)}} 10.6.2022 ''[[Аўтар:Джэк Лондан|Джэк Лондан]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[Белы клык (1939)|Белы клык]]», 1939 * {{Прапанаваны экспарт|Ад мора да мора (1921)}} 9.6.2022 ''[[:Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў|Юры Кучынскі]]''. «[[Ад мора да мора (1921)|Ад мора да мора]]», 1921 * {{Прапанаваны экспарт|Переложеніе нѣкоторыхъ басень Крылова на бѣлорусское нарѣчіе}} 8.6.2022 ''[[Аўтар:Іван Крылоў|Іван Крылоў]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Марыя Косіч|Марыя Косіч]]''. «[[Переложеніе нѣкоторыхъ басень Крылова на бѣлорусское нарѣчіе]]», 1903 * {{Прапанаваны экспарт|Дуброўскі}} 8.6.2022 ''[[Аўтар:Аляксандр Пушкін|Аляксандр Пушкін]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Кузьма Чорны|Кузьма Чорны]]''. «[[Дуброўскі]]», 1949 * {{Прапанаваны экспарт|Маленькі Мук (1938)}} 7.6.2022 ''[[Аўтар:Вільгельм Гаўф|Вільгельм Гаўф]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[Маленькі Мук (1938)|Маленькі Мук]]», 1938 * {{Прапанаваны экспарт|Кулі (Лондан)}} 5.6.2022 ''[[Аўтар:Джэк Лондан|Джэк Лёндан]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[Кулі (Лондан)|Кулі]]», 1931 * {{Прапанаваны экспарт|Песня пра цара Івана Васільевіча, маладога апрычніка і ўдалага купца Калашнікава}} 4.6.2022 ''[[Аўтар:Міхаіл Лермантаў|Міхаіл Лермантаў]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Міхась Клімковіч|Міхась Клімковіч]]''. «[[Песня пра цара Івана Васільевіча, маладога апрычніка і ўдалага купца Калашнікава]]», 1950 * {{Прапанаваны экспарт|Антыгона (1926)}} 4.6.2022 ''[[Аўтар:Сафокл|Сафокль]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Юльян Дрэйзін|Юльян Дрэйзін]]''. «[[Антыгона (1926)|Антыгона]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Аб нацыянальнай гордасці вялікаросаў (1950)}} 4.6.2022 ''[[Аўтар:Уладзімір Ленін|Уладзімір Ленін]]'', ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|ананімны пераклад]]''. «[[Аб нацыянальнай гордасці вялікаросаў (1950)|Аб нацыянальнай гордасці вялікаросаў]]», 1950 * {{Прапанаваны экспарт|Казкі (1923)}} 1.6.2022 ''[[Аўтар:Ганс Крысціян Андэрсен|Ганс Крыстыян Андэрсэн]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]''. «[[Казкі (1923)|Казкі]]», 1923 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Гісторыя Беларусі ў XIX і пачатку XX сталецьця (1928)}} 30.5.2022 ''[[Аўтар:Усевалад Ігнатоўскі|Усевалад Ігнатоўскі]]''. «[[Гісторыя Беларусі ў XIX і пачатку XX сталецьця (1928)|Гісторыя Беларусі ў XIX і пачатку XX сталецьця]]», 1928 * {{Прапанаваны экспарт|Правакацыя беларускага народу (1933)}} 30.5.2022 ''[[Аўтар:Фабіян Акінчыц|Фабіян Акінчыц]]''. «[[Правакацыя беларускага народу (1933)|Правакацыя беларускага народу]]», 1933 * {{Прапанаваны экспарт|Карлік Нос (1938)}} 30.5.2022 ''[[Аўтар:Вільгельм Гаўф|Вільгельм Гаўф]]'', перакладчык: ''[[Аўтар:Янка Маўр|Янка Маўр]]''. «[[Карлік Нос (1938)|Карлік Нос]]», 1938 * {{Прапанаваны экспарт|Мова выданьняў Францішка Скарыны}} 29.5.2022 ''[[Аўтар:Язэп Воўк-Левановіч|Язэп Воўк-Левановіч]]''. «[[Мова выданьняў Францішка Скарыны]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Конфіскацыя «Пана Тадэуша» Д.-Марцінкевіча}} 28.5.2022 ''[[Аўтар:Аляксандр Шлюбскі|Аляксандр Шлюбскі]]''. «[[Конфіскацыя «Пана Тадэуша» Д.-Марцінкевіча]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Беларускія месты ў гістарычнай літаратуры}} 25.5.2022 ''[[Аўтар:Васіль Дружчыц|Васіль Дружчыц]]''. «[[Беларускія месты ў гістарычнай літаратуры]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Чаму гэта так сталася? (1931)}} 25.5.2022 ''[[Аўтар:Фабіян Акінчыц|Фабіян Акінчыц]]''. «[[Чаму гэта так сталася? (1931)|Чаму гэта так сталася?]]», 1931 * {{Прапанаваны экспарт|Хто вінават? (1921)}} 24.5.2022 ''[[Аўтар:М. Арол|М. Арол]]''. «[[Хто вінават? (1921)|Хто вінават?]]», 1921 * {{Прапанаваны экспарт|Францышак Багушэвіч як ідэолёг беларускага адраджэньня і як мастак}} 23.5.2022 ''[[Аўтар:Міхаіл Піятуховіч|Міхал Піотуховіч]]''. «[[Францышак Багушэвіч як ідэолёг беларускага адраджэньня і як мастак]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Мэморыя прэдстаўнікоў Беларусі на III-ей Канфэрэнцыі народаў (1917)}} 22.5.2022 ''[[Аўтар:Іван Луцкевіч|Іван Луцкевіч]], [[Аўтар:Вацлаў Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]]''. «[[Мэморыя прэдстаўнікоў Беларусі на III-ей Канфэрэнцыі народаў (1917)|Мэморыя прэдстаўнікоў Беларусі на III-ей Канфэрэнцыі народаў]]», 1917 * {{Прапанаваны экспарт|Тарасъ на Парнасѣ и другія бѣлорусскія стихотворенія (1902)}} 22.5.2022 ''[[Аўтар:Еўдакім Раманаў|Еўдакім Раманаў]]''. «[[Тарасъ на Парнасѣ и другія бѣлорусскія стихотворенія (1902)|Тарасъ на Парнасѣ и другія бѣлорусскія стихотворенія]]», 1902 * {{Прапанаваны экспарт|Шляхам жыцьця (1913)}} 22.5.2022 ''[[Аўтар:Янка Купала|Янка Купала]]''. «[[Шляхам жыцьця (1913)|Шляхам жыцьця]]», 1913 * {{Прапанаваны экспарт|Францішак Скарына і яго літаратурная дзейнасьць}} 21.5.2022 ''[[Аўтар:Міхаіл Піятуховіч|Міхал Піотуховіч]]''. «[[Францішак Скарына і яго літаратурная дзейнасьць]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Płač Biełaruskaj Staronki Matki pa dzietkach swaich renehatach (1930)}} 15.5.2022 ''[[Аўтар:Уладзіслаў Казлоўскі|Uł. Kazłoŭščyk]]''. «[[Płač Biełaruskaj Staronki Matki pa dzietkach swaich renehatach (1930)|Płač Biełaruskaj Staronki Matki pa dzietkach swaich renehatach]]», 1930 * {{Прапанаваны экспарт|Да пытаньня аб мове Літоўскага Статуту}} 13.5.2022 ''[[Аўтар:Васіль Дружчыц|Васіль Дружчыц]]''. «[[Да пытаньня аб мове Літоўскага Статуту]]», 1927 * {{Прапанаваны экспарт|Расейская палітыка на землях былага Беларуска-Літоўскага гаспадарства за панаваньня Кацярыны II і Паўлы I (1933)}} 12.5.2022 ''[[Аўтар:Мікола Ільяшэвіч|Мікола Ільяшэвіч]]''. «[[Расейская палітыка на землях былага Беларуска-Літоўскага гаспадарства за панаваньня Кацярыны II і Паўлы I (1933)|Расейская палітыка на землях былага Беларуска-Літоўскага гаспадарства за панаваньня Кацярыны II і Паўлы I]]», 1933 * {{Прапанаваны экспарт|Смык беларускі (1894)}} 6.5.2022 ''[[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Szymon Reuka z pad Barysowa]]''. «[[Смык беларускі (1894)|Smyk białaruski]]», 1894 * {{Прапанаваны экспарт|Тралялёначка (1892)}} 6.5.2022 ''[[Аўтар:Францішак Багушэвіч|Францішак Багушэвіч]]''. «[[Тралялёначка (1892)|Tralalonaczka]]», 1892 * {{Прапанаваны экспарт|У трохсотныя ўгодкі сьмерці вялікага канцлера Льва Сапегі (1933)}} 2.5.2022 ''[[Аўтар:Мікалай Шкялёнак|Мікола Шкялёнак]]''. «[[У трохсотныя ўгодкі сьмерці вялікага канцлера Льва Сапегі (1933)|У трохсотныя ўгодкі сьмерці вялікага канцлера Льва Сапегі]]», 1933 * {{Прапанаваны экспарт|Палажэньне Літоўска-Беларускай дзяржавы пасьля Люблінскай вуніі}} 1.5.2022 ''[[Аўтар:Васіль Дружчыц|Васіль Дружчыц]]''. «[[Палажэньне Літоўска-Беларускай дзяржавы пасьля Люблінскай вуніі]]», 1925 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Места Менск у канцы XV і пачатку XVI ст.}} 27.4.2022 ''[[Аўтар:Васіль Дружчыц|Васіль Дружчыц]]''. «[[Места Менск у канцы XV і пачатку XVI ст.]]», 1926 * {{Прапанаваны экспарт|Места Вільня ў першай палове XVI сталецьця}} 21.4.2022 ''[[Аўтар:Васіль Дружчыц|Васіль Дружчыц]]''. «[[Места Вільня ў першай палове XVI сталецьця]]», 1926 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Сынтэза беларускае гісторыі}} 20.3.2022 ''[[Аўтар:Мікалай Шкялёнак|Мікалай Шкялёнак]]''. «[[Сынтэза беларускае гісторыі]]», 1938 * {{Прапанаваны экспарт|Чаго чакаць Беларусам ад Польшчы (1921)}} 17.3.2022 ''[[Аўтар:Іван Карчынскі|Іван Карчынскі]]''. «[[Чаго чакаць Беларусам ад Польшчы (1921)|Чаго чакаць Беларусам ад Польшчы]]», 1921 * {{Прапанаваны экспарт|Сынокъ! (1895)}} 15.3.2022 ''[[Аўтар:Аляксандр Ельскі|Аляксандр Ельскі]]''. «[[Сынокъ! (1895)|Сынокъ!]]», 1895 * {{Прапанаваны экспарт|Усходняя Беларусь (1918)}} 14.03.2022 ''[[Аўтар:Антон Луцкевіч|A. J.]]'' «[[Усходняя Беларусь (1918)|Усходняя Беларусь]]», 1918 * {{Прапанаваны экспарт|Наша крыўда (1921)}} 13.3.2022 ''[[:Катэгорыя:Ананімныя пераклады|В. Лесавік]]''. «[[Наша крыўда (1921)|Наша крыўда]]», 1921 * {{Прапанаваны экспарт|Кароткі нарыс псыхолёгіі (1932)}} 13.3.2022 ''[[Аўтар:Мікола Ільяшэвіч|Мікола Ільяшэвіч]]''. «[[Кароткі нарыс псыхолёгіі (1932)|Кароткі нарыс псыхолёгіі]]», 1932 * {{Прапанаваны экспарт|На пиресяленьня (1903)}} 8.3.2022 ''[[Аўтар:Марыя Косіч|Марыя Косіч]]''. «[[На пиресяленьня (1903)|На пиресяленьня]]», 1903 ---- * {{Прапанаваны экспарт|Суніцы}} 4.1.2022 ''[[Аўтар:Уладзімір Хадыка|Уладзімір Хадыка]]''. «[[Суніцы (1926)|Суніцы]]», 1926 </div> ---- 87bb6f79kd2jjxyo86dkmyovc5uix1l 104 57632 303041 302933 2026-11-07T15:06:27Z Gleb Leo 2440 303041 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude>польскія легіёны, набраныя у Заходняй Галіччыне, зьявіліся асновай польскага войска і прынялі дзейны ўдзел у працы над аб'яднаньнем Польшчы. Горны Шлёнск за час нямецкага панаваньня моцна анямечыўся, процант палякаў там значна зьменшыўся. Калі пасьля вайны там быў зроблены плебісцыт, большасьць насельнікаў выказалася за далучэньне да Нямеччыны. Тады Горна-Шлёнскую акругу падзялілі паміж Нямецкай і Польскай рэспублікамі Лепшая, самая багатая вугалем частка Горнага Шлёнску пры гэтым увайшла ў склад Польскай дзяржавы.</blockquote> Як і заўсёды ў прамысловых краінах, у Паўднёвай Польшчы многа багатых прамысловых гарадоў. Найвялікшы з іх ''Кракаў'' (176000 насельн.) ляжыць у тым месцы вышнявіны Віслы, дзе гэтая рака робіцца прыгоднай для руху параходаў. Праз гэты горад праходзіць найкарацейшая дарога з Украіны ў абход Карпат у Заходнюю Эўропу. У XІV-XVІ вякох Кра- [[Файл:Geografija p215.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 70. — Кракаў. Кракаўскі замак.}}}} каў быў сталіцай Польскай дзяржавы, пасьля заставаўся месцам каранаваньня польскіх каралёў, потым у XІX веку да 1846 г. быў асобнай рэспублікай, нарэшце ўвайшоў у склад Аўстрыйскай монархіі, і праз увесь час аўстрыйскага забору заставаўся асяродкам польскага нацыянальнага руху і польскай культуры. Кракаўскі унівэрсытэт і цяпер лічыцца лепшай у Польшчы і адной з лепшых у Эўропе навуковай установай. Каля яго гуртуюцца лепшыя навуковыя сілы польскага народу.<noinclude></noinclude> ny7ziwaesd535bemgzt0y4lduyvjk5z 104 57644 303042 302934 2026-11-07T15:07:17Z Gleb Leo 2440 303042 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude>ляком жылося кепска і пад расійскім і пад нямецкім панаваньнем, але з прычыны вышэйшай культуры немцаў іх уціск быў больш небясьпечным для польскага народу. У Познані немцы скуплялі польскія землі, а палякоў прымушалі вучыцца панямецку, так што там палякі патроху забываліся на родную мову і пачыналі анямечвацца.</blockquote> Большасьць насельнікаў краіны жыве па вёсках і фольварках, але гарадоў там усё-ж-ткі многа болей, як у нас на Беларусі. Гарады маюць звычайна заходня-эўропэйскі выгляд. Готычныя касьцёлы, прыгожыя гарадзкія сады, добрыя, чыста брукаваныя вуліцы, зграбныя цагляныя будынкі дадаюць польскім местам падобнасьць да нямецкіх гарадоў. Сталіца Польскай Рэспублікі ''Варшава'' (931 тыс. насельн.) ляжыць у сярэдзіне краіны на Вісьле паміж вусьцяў Буга-Нарвы і Піліцы. Тут крыжуюцца вельмі важныя чыгункі, што злучаюць Ленінград - Вільню з Венай і Італіяй, а таксама Маскву-Менск з Бэрлінам і Парыжам. Дзякуючы такому палажэньню. Варшава зьяўляецца галоўным гандлёвым асяродкам Польшчы. [[Файл:Geografija p219.jpg|350px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 71. — Старое Места ў Варшаве.}}}} Як прамысловы асяродак, Варшава мае многа розных фабрык, на якіх перапрацоўваюцца воўна, скура, шоўк, вырабляюцца машыны, цукер, адзеньне. Варшаўскае абуцьце карыстаецца сусьветнай славай. У Варшаве, як у польскай сталіцы, жыве прэзыдэнт Польскай рэспублікі, знаходзяцца габінэт міністраў, сэнат і сойм. Як у культурным асяродку краіны, тут ёсьць унівэрсытэт, політэхніка і многа іншых вышэйшых школ. Сюды зьяжджаецца вучыцца моладзь з усіх канцоў Польшчы.<noinclude></noinclude> qu1la32xlxlhzbu3nwe6ckw5sit9ct3 104 57648 303043 147912 2026-11-07T15:08:06Z Gleb Leo 2440 303043 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude> <section begin="POL"/><blockquote>Харошыя старасьвецкія будынкі сьведчаць аб дауным багацьці Гданьску, аб тых часох, калі ён належаў да нямецкага гандлёвага хаўрусу гарадоў Ганзы. Цяпер тут будуюць караблі і, як у асяродку ўраджайнай сельска-гаспадарчай краіны, перапрацоўваюць продукты ральніцтва. Ёсьць тут многа паравых млыноў і цукраварань.</blockquote> У беспасрэдным валаданьні Польшчы ёсьць толькі маленькая прыстань ''Пуцк'', і наагул у Кашубскай краіне апрача Гданьску мала гандлёвых гарадоў. [[Файл:Geografija p221.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 72. — Гданьск.}}}} <blockquote>Кашубскую краіну завуць іначай Заходняй або Каралеўскай Прусіяй. У адзнаку ад Усходняй Прусіі, Княскай, яна да дзелаў Польшчы належала да Польскага каралеўства, у той час, як Усходняя Прусія і тады ўжо была часткай Прускай дзяржавы.</blockquote> <section end="POL"/> <section begin="FIN"/>{{цэнтар|{{xxx-larger|Фінска-Скандынаўскі масыў.}}}} (Азнач яго географічнае палажэньне. З якіх паўвастравоў ён складаецца? Якія моры яго атачаюць? Якія моры і пратокі аддзяляюць яго ад Гэрманскай стараны?). У склад Фінска-Скандынаўскага масыву ўваходзяць Скандынаўскі ды Кольскі паўвостравы і Фінскі пярэсмык, які злучае іх з рэштай Эўропы. Старана гэтая існуе ў стане сухазем'я з першых часоў жыцьця зямлі. Некалькі разоў, калі мора залівала бязмаль усе іншыя краі Эўропы, Фін- <section end="FIN"/><noinclude></noinclude> owps0i56zgani2isae7tm8qqsy2oken 104 57712 303044 302935 2026-11-07T15:17:00Z Gleb Leo 2440 303044 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude>ўрэзаныя ў сухазем'е морскія затокі-фіорды падзяляюць гэтую раўніну на асобныя масывы з зрывыстымі схіламі і плоскімі вярхамі. Гэтыя масывы завуцца фіельдамі. Выгляд гор яны маюць толькі тады, калі на іх глядзець з фіордаў, зьнізу. Найвышэйшыя з фіельдаў хаваюцца пад вечным сьнегам, які там пакрысе ператвараецца ў зерналёд і зьяўляецца крыніцай вялізных ледавікоў, спаўзаючых месцам проста ў фіорды. Сьценкі фіордаў паўсюды абшарпаны і абдрапаны сучаснымі і даўнымі ледавікамі. Фіорды гэтыя, вузкія й глыбокія, далёка ўразаюцца ў сухазем'е паміж фіельдаў, многаразова разьвільваюцца і прыдаюць краіне змрочнае хараство. {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=250px|выява=Geografija p224.jpg|подпіс=Мал. 73. — Фіорд у Норвэгіі.}} (Самы даўгі з Норвэскіх фіордаў - Сонье-фіорд, самыя высокія фіельды — Етунфіельды, найвышэйшы пункт якіх Гальгепіг дасягае 2600 м. н. р. м. Найвялікшыя з паўзьбярэжных астравоў — Ляфоцкія). Дзякуючы перавазе заходніх вятроў, якія прыносяць у Норвэгію цяплыню і вільгаць Гольфштрому, клімат гэтай краіны морскі, роўны. Лета тутака прахалоднае, значна халаднейшае, як у нас, зіма адліжная, безмарозная. Мора тут ніколі не замярзае, нават на далёкай поўначы (на шырыні 710 пн.), бо ўсюды яно аграваецца цёплым Гольфштромам. Ападкаў тут па схілах гор выпадае вельмі многа (у Бэргене 1860 міл.). Вярхі фіельдаў і ўзьбярэжжа адкрытага мора адзначаюцца хмарнасьцю, вечным туманам. Рэдка калі сонечная касулька прарэжа імглу ды асьвеціць хмурыя норвэскія скалы. У фіордах і замкнутых гарамі далінах неба часьцей бывае ясным, і сонца часьцей выглядае з-за хмар. <blockquote>Сярэдняя тэмпэратура году у Бэргене на заходнім узьбярэжжы +7,0°, сярэдняя студзеня -0,9°. сярэдняя ліпеня + 14,4°.</blockquote> Клімат ня спрыяе земляробству, дый грунтоў, гожых на ральлю, вельмі мала. Скалаватыя, змрочныя фіельды, зрывістыя ўзьбярэжжы фіордаў перашкаджаюць ральніцтву яшчэ болей, як клімат. Няўжыткі займаюць 71% паверхні, і толькі 2% пакрываюць нівы. Аднак насельнікі краіны ўважаюць ральніцтва, старэнна вырабляюць кожны кавалак гожай на ральлю зямлі, сеюць там бульбу і авёс.<noinclude></noinclude> dvd5wbhc7sepni2emo1gc87aub6agj7 104 57713 303045 302936 2026-11-07T15:17:48Z Gleb Leo 2440 303045 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude> Зразумела, што свайго хлеба не хапае, і сяляне мусяць шукаць іншых заняткаў. Досыць добра ў краіне стаіць гадоўля жывёлы, асабліва малочнага быдла. Пад пашай зямлі болей, як пад ральлёй. Увясну пастухі, пераважна сялянская моладзь, гоняць скаціну на пашу ў горы, там пасьвяць яе ўсё лета, гатуюць масла і сыр, а ўвосені вяртаюцца дамоў у нізіны. Важным падсобным промыслам зьяўляецца павал і вываз лесу. Лясоў па схілах гор захавалася досыць многа (каля 22% прасторы). Лес вывозяць і за межы ў стане дошчак і бярвеньня, паперы і цэлюлёзы. Карыстаючыся сілай рэчных вадаспадаў, пашырылася дрэваапрацоўчая прамысловасьць. Пільні і паперні сустракаюцца тут досыць часта. Аднак самае важнае багацьце Норвэгіі — гэта мора, надзвычайна багатае селядцамі, траской і іншай рыбай. Каля 60% насельніцтва займаецца выключна рыбацтвам, і тысячы рыбацкіх лодак заўсёды круцяцца па фіорлах і каля берагоў суседніх астравоў. Рыба зьяўляецца галоўным про- [[Файл:Geografija p225.jpg|350px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 74. — Рыбацкія судзіны на Лёфоцкіх астравох.}}}} дуктам, які вывозіцца з Норвэгіі ў замену за замежныя збожжа і фабрычныя вырабы. Мора зьяўляецца адзінай дарогай, якая злучае паміж сабой асобныя куточкі Норвэгіі, бо пракладаць сухаземныя дарогі па недаступных фіёльдах вельмі трудна, а часта й зусім немагчыма. Фіорды зьяўляюцца добрымі буктамі і выгоднымі прыстанямі для гандлёвых караблеў. З даўных часоў норвэжцы лічацца найлепшымі маракамі, іх гандлёвыя караблі плаваюць па ўсіх морах сьвету. Гандлёвы флёт Норвэгіі адзін з найвялікшых у Эўропе; да вайны толькі Ангельшчына і Нямеччына перавышалі гэтую краіну па грузаемістасьці сваіх гандлёвых караблёў, пасьля вайны Норвэгія з гэтага боку перавысіла Нямеччыну, але асталася з-заду Францыі і Італіі.<noinclude></noinclude> pb5ny7rkttr5m0q8qtekfyyv1o790q0 104 57718 303046 302937 2026-11-07T15:26:03Z Gleb Leo 2440 303046 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude>гадовую вайну Швэдзкае каралеўства канчаткова заўладала краінай, і толькі востраў Борнгольм яшчэ й цяпер належыць да Даніі.</blockquote> Як і Норвэгія, Швэдзія зьяўляецца констытуцыйным каралеўствам. У склад гэтага каралеўства ўваходзіць Паўднёвая Швэдзія бяз вострава Борнгольма і ўся Паўночная Швэдзія. (Разам 448100 кв. клм. і 5900 тыс. н.). <blockquote>На чале Швэдзкай дзяржавы стаіць партыя правых соцыялістых, да якой належыць больш за ўсё месц у парлямэнце. Гэтая партыя аднак не магла забясьпечыць работнікам такога павялічэньня заработнай платы, якога тыя дамагаюцца.</blockquote> [[Файл:Geografija p229.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 75. — Стокгольм.}}}} <blockquote>Наадварот, у час спрэчак паміж капіталістымі і работнікамі партыя старалася прымірыць абодва бакі. У зьвязку з гэтым значная частка партыі аддзялілася і залажыла партыю левых соцыялістых, якая ў большасьці прыняла нарэшце пастанову далучыцца да Комінтэрну стала называцца комуністычнай партыяй. Самастойна ўтварыўся побач з гэтым саюз моладзі, які таксама, але яшчэ раней, далучыўся да Комінтэрну.</blockquote> Гушчыня залюдненьня ў Паўднёвай Швэдзіі даволі вялікая, бо тут ураджайныя грунты могуць пражывіць болей народу, як грунты іншых краін Фінска-Скандынаўскага масыву.<noinclude></noinclude> oijpcsk36uvlfqgmlqukbo846qv5fkf 303047 303046 2026-11-07T15:26:18Z Gleb Leo 2440 303047 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude>гадовую вайну Швэдзкае каралеўства канчаткова заўладала краінай, і толькі востраў Борнгольм яшчэ й цяпер належыць да Даніі.</blockquote> Як і Норвэгія, Швэдзія зьяўляецца констытуцыйным каралеўствам. У склад гэтага каралеўства ўваходзіць Паўднёвая Швэдзія бяз вострава Борнгольма і ўся Паўночная Швэдзія. (Разам 448100 кв. клм. і 5900 тыс. н.). <blockquote>На чале Швэдзкай дзяржавы стаіць партыя правых соцыялістых, да якой належыць больш за ўсё месц у парлямэнце. Гэтая партыя аднак не магла забясьпечыць работнікам такога павялічэньня заработнай платы, якога тыя дамагаюцца.</blockquote> [[Файл:Geografija p229.jpg|450px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 75. — Стокгольм.}}}} <blockquote>Наадварот, у час спрэчак паміж капіталістымі і работнікамі партыя старалася прымірыць абодва бакі. У зьвязку з гэтым значная частка партыі аддзялілася і залажыла партыю левых соцыялістых, якая ў большасьці прыняла нарэшце пастанову далучыцца да Комінтэрну стала называцца комуністычнай партыяй. Самастойна ўтварыўся побач з гэтым саюз моладзі, які таксама, але яшчэ раней, далучыўся да Комінтэрну.</blockquote> Гушчыня залюдненьня ў Паўднёвай Швэдзіі даволі вялікая, бо тут ураджайныя грунты могуць пражывіць болей народу, як грунты іншых краін Фінска-Скандынаўскага масыву.<noinclude></noinclude> 0fuvfz5sbay14n7fwf35l8u4bqpmb9a 104 57724 303048 302938 2026-11-07T15:26:52Z Gleb Leo 2440 303048 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude>лесу, апрацоўка яго на пільнях і папернях мае такую-ж вагу, як у Паўночнай Швэдзіі. Дрэва, драўляныя вырабы, дзёгаць, смала, шпігінар займаюць першае месца ў вывазе за межы. Нетракапальная прамысловасьць мае меншую вагу, як у Паўночнай Швэдзіі, але й тут ёсьць многа жалезнай руды, а ў невялікай колькасьці знаходзяць медзь, серабро, цыку, нават трапляецца і золата. Фабрычная прамысловасьць грунтуецца на багацьці лесам і жывёлай. Вырабляюцца сернічкі, дошкі, папера, апрацоўваецца воўна, скура, мясцовае жалеза і прывозная баваўна. Гандаль стаіць добра. Берагі мора маюць многа выгодных прыстаняй; унутраному гандлю дапамагаюць найлепшыя вадзяныя дарогі, шосы і чыгункі. [[Файл:Geografija p234.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 76. — Краявід у Фінляндыі.}}}} Большасьць насельнікаў складаецца з фінаў-тавастаў. Часамі іх далучаюць да жоўтай расы, бо яны гавораць на мове, блізкай да моў некаторых народаў жоўтай расы. Аднак па сваім абліччы фіны-тавасты болей падобны да эўропэйцаў. Блакітныя вочы, белая скура, белыя валасы збліжаюць іх з паўночнымі гэрманцамі. Толькі форма іх круглага (а ня доўгага, як у гэрманцаў) чэрапа гаворыць аб іх усходнім пахаджэньні. <blockquote>Яшчэ ў XІІ веку Фінляндыю захапілі швэды і занесьлі сюды хрысьцянства і заходня-эўропэйскую культуру. Шэсьць вякоў яны тут панавалі, дый цяпер іх жыве тутака многа па гарадох, дзе з іх складаецца значная частка буржуазіі, і па багатых дварох, дзе швэды зьяўляюцца буйнымі земляўласьнікамі. Аднак фінская культура ужо ачысьцілася ад швэдзкіх<noinclude></noinclude> ims5hig9ndp611mymqml2rdzff08txe 303049 303048 2026-11-07T15:27:05Z Gleb Leo 2440 303049 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude>лесу, апрацоўка яго на пільнях і папернях мае такую-ж вагу, як у Паўночнай Швэдзіі. Дрэва, драўляныя вырабы, дзёгаць, смала, шпігінар займаюць першае месца ў вывазе за межы. Нетракапальная прамысловасьць мае меншую вагу, як у Паўночнай Швэдзіі, але й тут ёсьць многа жалезнай руды, а ў невялікай колькасьці знаходзяць медзь, серабро, цыку, нават трапляецца і золата. Фабрычная прамысловасьць грунтуецца на багацьці лесам і жывёлай. Вырабляюцца сернічкі, дошкі, папера, апрацоўваецца воўна, скура, мясцовае жалеза і прывозная баваўна. Гандаль стаіць добра. Берагі мора маюць многа выгодных прыстаняй; унутраному гандлю дапамагаюць найлепшыя вадзяныя дарогі, шосы і чыгункі. [[Файл:Geografija p234.jpg|350px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 76. — Краявід у Фінляндыі.}}}} Большасьць насельнікаў складаецца з фінаў-тавастаў. Часамі іх далучаюць да жоўтай расы, бо яны гавораць на мове, блізкай да моў некаторых народаў жоўтай расы. Аднак па сваім абліччы фіны-тавасты болей падобны да эўропэйцаў. Блакітныя вочы, белая скура, белыя валасы збліжаюць іх з паўночнымі гэрманцамі. Толькі форма іх круглага (а ня доўгага, як у гэрманцаў) чэрапа гаворыць аб іх усходнім пахаджэньні. <blockquote>Яшчэ ў XІІ веку Фінляндыю захапілі швэды і занесьлі сюды хрысьцянства і заходня-эўропэйскую культуру. Шэсьць вякоў яны тут панавалі, дый цяпер іх жыве тутака многа па гарадох, дзе з іх складаецца значная частка буржуазіі, і па багатых дварох, дзе швэды зьяўляюцца буйнымі земляўласьнікамі. Аднак фінская культура ужо ачысьцілася ад швэдзкіх<noinclude></noinclude> hs2hmi0d3yook8y1fukdk09oizasni2 104 57725 303050 302939 2026-11-07T15:34:52Z Gleb Leo 2440 303050 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude>уплываў. Фіны стварылі ўжо сваю ўласную культуру, і ў некаторых галінах навукі і мастацтва зраўняліся з сваймі заходнімі суседзямі. Няпісьменных у Фінляндыі няма. У кожным мястэчку тут выдаюцца газэты, ёсьць народныя ўнівэрсытэты, культурна-асьветныя, музыкальныя, драматычныя, спортыўныя навуковыя гурткі. Дакладнае пазнаньне роднага краю лічыцца абавязкам кожнага грамадзяніна і мае вялікую вагу ў школе. Бязмала ўсе насельнікі Фінляндыі трымаюцца запазычанай ад швэдаў лютэранскай веры, якая ў мінулыя часы значна дапамагала пашырэньню ў краіне асьветы і швэдзкай культуры. 3 1809 да 1917 г. Фінляндыя належала да Расіі, але ўвесь час карысталася шырокім самаўрадам і мела свой уласны сойм.</blockquote> Цяперашняя Фінляндыя―самастойная рэспубліка (прастора 387430 кв. клм., лік насельнікаў 3370 тыс. чал.). Да яе належыць частка Лапаршчыны і ў тым ліку акруга ракі Пячэнгі з маленькай часткай узьярэжжа Барэнцава мора. {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=200px|выява=Geografija p235.jpg|подпіс=Мал. 77. — Фін.}} <blockquote>У фінляндзкім сойме цэнтральнай політычнай партыяй зьяўляецца дробна-буржуазная сялянская партыя, а левае крыло складаецца з работніцкіх соцыялістычных партый. У 1918 г. соцыялістыя кіравалі Фінляндзкай рэволюцыяй, якая была спынена за дапамогай нямецкага войска. Пасьля вайны фінскія соцыялістыя падзяліліся на 2 партыі―соцыял-дэмократычную, якая працуе ў згодзе з буржуазіяй, і соцыялістычную працоўную, якая ўваходзіць у склад Комінтэрну. У профэсыянальных саюзах большым уплывам карыстаецца апошняя.</blockquote> Большасьць фінскіх сялян жыве досыць заможна і валадае значнымі кавалкамі зямлі па 25-100 дзесяцін кожны. Буйных земляўласьнікаў мала. Як і ў Швэдзіі, ёсьць і бязьзямельныя сяляне — "торпары", якія арандуюць зямлю ў уласьнікаў або бяруць у вечную арэнду дзяржаўную зямлю. Як і ў Скандынавіі, хутары сустракаюцца часьцей, чым вёскі. Калі-ж хаты і складаюцца ў вёску, дык ніколі не стаяць цесна адна каля другой, і вясковыя пажары дзеля таго ня прыносяць столькі шкоды, як у Расіі або на Беларусі. Вялікіх гарадоў мала. Толькі сталіца—''Гельсінгфорс'' (пафінску Гельсінкі) налічвае болей за 100000 (189 000 нас.) Горад гэты ляжыць на беразе фінскай затокі. Гэта галоўны пункт Фінляндзкага замежнага гандлю, багаты прыгожымі будынкамі сучаснага тыпу (унівэрсытэт, політэхніка, сойм, музэі, тэатры), харошымі паркамі (выдатны ботанічны сад), вялізнымі саборамі і рознастайнымі царквамі.<noinclude></noinclude> 0kaigm0qst8dnktmgwviq2b3t3699pb 303051 303050 2026-11-07T15:35:03Z Gleb Leo 2440 303051 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude>уплываў. Фіны стварылі ўжо сваю ўласную культуру, і ў некаторых галінах навукі і мастацтва зраўняліся з сваймі заходнімі суседзямі. Няпісьменных у Фінляндыі няма. У кожным мястэчку тут выдаюцца газэты, ёсьць народныя ўнівэрсытэты, культурна-асьветныя, музыкальныя, драматычныя, спортыўныя навуковыя гурткі. Дакладнае пазнаньне роднага краю лічыцца абавязкам кожнага грамадзяніна і мае вялікую вагу ў школе. Бязмала ўсе насельнікі Фінляндыі трымаюцца запазычанай ад швэдаў лютэранскай веры, якая ў мінулыя часы значна дапамагала пашырэньню ў краіне асьветы і швэдзкай культуры. 3 1809 да 1917 г. Фінляндыя належала да Расіі, але ўвесь час карысталася шырокім самаўрадам і мела свой уласны сойм.</blockquote> Цяперашняя Фінляндыя―самастойная рэспубліка (прастора 387430 кв. клм., лік насельнікаў 3370 тыс. чал.). Да яе належыць частка Лапаршчыны і ў тым ліку акруга ракі Пячэнгі з маленькай часткай узьярэжжа Барэнцава мора. {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=150px|выява=Geografija p235.jpg|подпіс=Мал. 77. — Фін.}} <blockquote>У фінляндзкім сойме цэнтральнай політычнай партыяй зьяўляецца дробна-буржуазная сялянская партыя, а левае крыло складаецца з работніцкіх соцыялістычных партый. У 1918 г. соцыялістыя кіравалі Фінляндзкай рэволюцыяй, якая была спынена за дапамогай нямецкага войска. Пасьля вайны фінскія соцыялістыя падзяліліся на 2 партыі―соцыял-дэмократычную, якая працуе ў згодзе з буржуазіяй, і соцыялістычную працоўную, якая ўваходзіць у склад Комінтэрну. У профэсыянальных саюзах большым уплывам карыстаецца апошняя.</blockquote> Большасьць фінскіх сялян жыве досыць заможна і валадае значнымі кавалкамі зямлі па 25-100 дзесяцін кожны. Буйных земляўласьнікаў мала. Як і ў Швэдзіі, ёсьць і бязьзямельныя сяляне — "торпары", якія арандуюць зямлю ў уласьнікаў або бяруць у вечную арэнду дзяржаўную зямлю. Як і ў Скандынавіі, хутары сустракаюцца часьцей, чым вёскі. Калі-ж хаты і складаюцца ў вёску, дык ніколі не стаяць цесна адна каля другой, і вясковыя пажары дзеля таго ня прыносяць столькі шкоды, як у Расіі або на Беларусі. Вялікіх гарадоў мала. Толькі сталіца—''Гельсінгфорс'' (пафінску Гельсінкі) налічвае болей за 100000 (189 000 нас.) Горад гэты ляжыць на беразе фінскай затокі. Гэта галоўны пункт Фінляндзкага замежнага гандлю, багаты прыгожымі будынкамі сучаснага тыпу (унівэрсытэт, політэхніка, сойм, музэі, тэатры), харошымі паркамі (выдатны ботанічны сад), вялізнымі саборамі і рознастайнымі царквамі.<noinclude></noinclude> set4gsk1pgxainnlz0jod8agn660pho 104 57726 303052 302940 2026-11-07T15:35:49Z Gleb Leo 2440 303052 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude> У сярэдзіне краіны самым важным горадам зьяўляецца ''Тамэрфорс'' (пафінску Тампоро)―прамысловы асяродак Фінляндыі. Сілай суседняга задаспаду карыстаюцца буйныя фабрыкі, на якіх апрацоўваецца воўна, ільняніна, баваўна, вырабляюцца сернічкі і папера. '''Карэлія''' абымае ўсходнюю палову фінскага пярэсмыку ад груда Маансэльке і Олонецкіх гор на захадзе да Белага мора і ракі Онегі на ўсходзе. На поўдні ў межах Карэліі ляжаць найвялікшыя вязёры Эўропы―Ладаскае і Онескае. Вазёры гэтыя ў паўночнай сваёй частцы выцягнуты ў кірунку руху даўных ледавікоў і зьяўляюцца вялізнымі ямінамі, вышчарбленымі лёдам у скалах. На поўдні гэтыя вазёры аддзелены ад спрадвечнай усходня-эўропэйскай раўніны грудамі морэнавых адкладаў. Быў час, калі гэтыя вазёры злучаліся з Белым і Балтыцкім морамі шырокай пратокай, так што жывёлы гэтых мораў лёгка перасяляліся ў Ладаскае і Онескае вазёры. Да цяперашняга часу ў гэтых вазёрах жывуць нэрпы, якія звычайна жывуць у морскай вадзе. Ладаскае возера зьбірае ваду [[Файл:Geografija p236.jpg|350px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 78. — Гельсінгфорс.}}}} цэлага шэрагу вазёр і дае сток у Фінскую затоку цераз шырокую многаводную Няву. З Онескага возера ў Ладаскае цячэ Сьвір, а ў Онескае ўліваецца многа шпаркіх парогавых рэк. З іх Суна слыне прыгожымі парогамі і вадасьцёкамі, з якіх Ківач ня горшы за Іматру па сваім харастве. За выняткам двох вялікіх вазёр іншыя карэльскія вазёры, якіх тут таксама, як у Фінляндыі, вельмі многа, ня маюць значэньня ўнутраных дарог. Чалавек тут яшчэ не пасьпеў скарыстаць усё тое, што дае прырода. Сіла вечных вадаспадаў тут таксама яшчэ не скарыстана. Адсталасьць краіны тлумачыцца між іншым тым, што Белае мора, якое зьвязвае Ка-<noinclude></noinclude> 41jokj3xwnr5ihe9g7rtvlwxcz53hxv 303053 303052 2026-11-07T15:36:00Z Gleb Leo 2440 303053 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="VasyaRogov" /></noinclude> У сярэдзіне краіны самым важным горадам зьяўляецца ''Тамэрфорс'' (пафінску Тампоро)―прамысловы асяродак Фінляндыі. Сілай суседняга задаспаду карыстаюцца буйныя фабрыкі, на якіх апрацоўваецца воўна, ільняніна, баваўна, вырабляюцца сернічкі і папера. '''Карэлія''' абымае ўсходнюю палову фінскага пярэсмыку ад груда Маансэльке і Олонецкіх гор на захадзе да Белага мора і ракі Онегі на ўсходзе. На поўдні ў межах Карэліі ляжаць найвялікшыя вязёры Эўропы―Ладаскае і Онескае. Вазёры гэтыя ў паўночнай сваёй частцы выцягнуты ў кірунку руху даўных ледавікоў і зьяўляюцца вялізнымі ямінамі, вышчарбленымі лёдам у скалах. На поўдні гэтыя вазёры аддзелены ад спрадвечнай усходня-эўропэйскай раўніны грудамі морэнавых адкладаў. Быў час, калі гэтыя вазёры злучаліся з Белым і Балтыцкім морамі шырокай пратокай, так што жывёлы гэтых мораў лёгка перасяляліся ў Ладаскае і Онескае вазёры. Да цяперашняга часу ў гэтых вазёрах жывуць нэрпы, якія звычайна жывуць у морскай вадзе. Ладаскае возера зьбірае ваду [[Файл:Geografija p236.jpg|400px|center]] {{Цэнтар|{{smaller|Мал. 78. — Гельсінгфорс.}}}} цэлага шэрагу вазёр і дае сток у Фінскую затоку цераз шырокую многаводную Няву. З Онескага возера ў Ладаскае цячэ Сьвір, а ў Онескае ўліваецца многа шпаркіх парогавых рэк. З іх Суна слыне прыгожымі парогамі і вадасьцёкамі, з якіх Ківач ня горшы за Іматру па сваім харастве. За выняткам двох вялікіх вазёр іншыя карэльскія вазёры, якіх тут таксама, як у Фінляндыі, вельмі многа, ня маюць значэньня ўнутраных дарог. Чалавек тут яшчэ не пасьпеў скарыстаць усё тое, што дае прырода. Сіла вечных вадаспадаў тут таксама яшчэ не скарыстана. Адсталасьць краіны тлумачыцца між іншым тым, што Белае мора, якое зьвязвае Ка-<noinclude></noinclude> 8kpe3zd1wb2sobquf0uynj2qk4vo0mx 0 58120 303058 147548 2026-11-07T15:44:44Z Gleb Leo 2440 303058 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Пірэнэйскі паўвостраў | аўтар = Мікалай Азбукін | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Географія Эўропы (1924)/Паўднёвая Эўропа|Паўднёвая Эўропа]] | наступны = [[Географія Эўропы (1924)/Паўднёвая Эўропа/Італія|Італія]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Географія Эўропы Паўднёвая Эўропа.PDF" from="3" to="16" tosection=PP/> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} {{DEFAULTSORT:Пірэнэйскі паўвостраў}} [[Катэгорыя:Пірэнейскі паўвостраў]] [[Катэгорыя:Іспанія]] [[Катэгорыя:Партугалія]] teyqzv7pkio5lvz04xa7lxbg6ckyu1r 0 58123 303060 147550 2026-11-07T15:47:15Z Gleb Leo 2440 303060 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Альпы | аўтар = Мікалай Азбукін | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Географія Эўропы (1924)/Паўднёвая Эўропа/Італія|Італія]] | наступны = [[Географія Эўропы (1924)/Паўднёвая Эўропа/Балканскі паўвостраў|Балканскі паўвостраў]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Географія Эўропы Паўднёвая Эўропа.PDF" from="35" to="53" fromsection=ALPY tosection=ALPY /> {{Выроўніваньне-канец}} {{DEFAULTSORT:Альпы}} [[Катэгорыя:Альпы]] [[Катэгорыя:Швейцарыя]] 8im372fzfz3u95obcl5mc2lprqx8q0n 0 58124 303073 302907 2026-11-07T16:11:33Z Gleb Leo 2440 303073 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Балканскі паўвостраў | аўтар = Мікалай Азбукін | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Географія Эўропы (1924)/Паўднёвая Эўропа/Альпы|Альпы]] | наступны = [[Географія Эўропы (1924)/Заходняя Эўропа|Заходняя Эўропа]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Географія Эўропы Паўднёвая Эўропа.PDF" from="53" to="80" fromsection=BALKANY tosection=BALKANY /> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} {{DEFAULTSORT:Балканскі паўвостраў}} [[Катэгорыя:Балканскі паўвостраў]] [[Катэгорыя:Славенія]] [[Катэгорыя:Харватыя]] [[Катэгорыя:Боснія і Герцагавіна]] [[Катэгорыя:Сербія]] [[Катэгорыя:Чарнагорыя]] [[Катэгорыя:Албанія]] [[Катэгорыя:Балгарыя]] [[Катэгорыя:Турэччына]] [[Катэгорыя:Грэцыя]] jwivljabpl1uiqgi1zxmxugbv04anra 0 58132 303086 147593 2026-11-07T17:14:03Z Gleb Leo 2440 303086 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Надбалтыцкі край | аўтар = Мікалай Азбукін | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Географія Эўропы (1924)/Усходняя Эўропа|Усходняя Эўропа]] | наступны = [[Географія Эўропы (1924)/Усходняя Эўропа/Беларусь|Беларусь]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Географія Эўропы Усходняя Эўропа.pdf" from="41" to="54" fromsection=BALT tosection=BALT /> {{Выроўніваньне-канец}} {{DEFAULTSORT:Надбалтыцкі край}} [[Катэгорыя:Балтыя]] [[Катэгорыя:Эстонія]] [[Катэгорыя:Латвія]] [[Катэгорыя:Літва]] [[Катэгорыя:Усходняя Прусія]] 0cq5trukb9xlpx5swbnp4txapju1ate 0 58138 303137 147601 2026-11-07T21:05:20Z Gleb Leo 2440 303137 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Карпаты | аўтар = Мікалай Азбукін | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Географія Эўропы (1924)/Усходняя Эўропа/Украіна|Украіна]] | наступны = [[Географія Эўропы (1924)/Усходняя Эўропа/Крым|Крым]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Географія Эўропы Маскоўшчына, Украіна, Карпаты, Крым.pdf" from="71" to="86" fromsection=KARPATY /> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} {{DEFAULTSORT:Карпаты}} [[Катэгорыя:Карпаты]] [[Катэгорыя:Славакія]] [[Катэгорыя:Вугоршчына]] [[Катэгорыя:Малдова]] [[Катэгорыя:Румынія]] 0dpf2fkhgb61jtn2lw9ytr90e3qjdja 0 58340 303057 147903 2026-11-07T15:42:22Z Gleb Leo 2440 303057 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Брытанскія астравы | аўтар = Мікалай Азбукін | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Географія Эўропы (1924)/Заходняя Эўропа/Ісляндыя|Ісляндыя]] | наступны = [[Географія Эўропы (1924)/Заходняя Эўропа/Француская старана|Француская старана]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Географія Эўропы Заходняя Эўропа.pdf" from="5" to="26" fromsection="BRYT" /> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} {{DEFAULTSORT:Брытанскія астравы}} [[Катэгорыя:Брытанскія астравы]] [[Катэгорыя:Вялікабрытанія]] [[Катэгорыя:Ірландыя]] qbrvjmqtor2qw81714h8uy0y55b2rdl 0 58341 303055 147904 2026-11-07T15:41:17Z Gleb Leo 2440 303055 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Француская старана | аўтар = Мікалай Азбукін | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Географія Эўропы (1924)/Заходняя Эўропа/Брытанскія астравы|Брытанскія астравы]] | наступны = [[Географія Эўропы (1924)/Заходняя Эўропа/Гэрманія|Гэрманія]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Географія Эўропы Заходняя Эўропа.pdf" from="27" to="53" /> ----------- {{Крыніцы}} {{Выроўніваньне-канец}} {{DEFAULTSORT:Француская старана}} [[Катэгорыя:Францыя]] [[Катэгорыя:Бельгія]] 6ot9m5un5i1qt6d2m8c176ta80jlih9 0 58347 303054 147915 2026-11-07T15:39:58Z Gleb Leo 2440 303054 wikitext text/x-wiki {{загаловак | назва = Фінска-Скандынаўскі масыў | аўтар = Мікалай Азбукін | год = 1924 год | пераклад = | секцыя = Падручнік | папярэдні = [[Географія Эўропы (1924)/Заходняя Эўропа/Польшча|Польшча]] | наступны = [[Географія Эўропы (1924)/Усходняя Эўропа|Усходняя Эўропа]] | анатацыі = }} {{Выроўніваньне-пачатак}} <pages index="Географія Эўропы Усходняя Эўропа.pdf" from="18" to="34" fromsection="FIN" tosection="FIN" /> {{Выроўніваньне-канец}} {{DEFAULTSORT:Фінска-Скандынаўскі масыў}} [[Катэгорыя:Фенаскандыя]] [[Катэгорыя:Нарвегія]] [[Катэгорыя:Швецыя]] [[Катэгорыя:Фінляндыя]] e8v616w61x84qadv2bmwqajmpbpcmpj 14 127612 303065 297993 2026-11-07T16:00:23Z Gleb Leo 2440 303065 wikitext text/x-wiki {{Зьвязаныя праекты}}{{Вікіпэдыя}} [[Катэгорыя:Геаграфія Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэгіёны Еўропы паводле краін]] hk03iqmhoxp4cmdf7jmuahdz7a2iayd 14 127843 303061 295457 2026-11-07T15:49:51Z Gleb Leo 2440 303061 wikitext text/x-wiki {{Зьвязаныя праекты}}{{Вікіпэдыя}} [[Катэгорыя:Войны]] [[Катэгорыя:Балканскі паўвостраў]] [[Катэгорыя:Гісторыя Сербіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Чарнагорыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Балгарыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Грэцыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Турцыі]] lkqr06ywvfwt9forgzmjkx0agagnnds 14 128216 303066 298006 2026-11-07T16:00:32Z Gleb Leo 2440 303066 wikitext text/x-wiki {{Зьвязаныя праекты}}{{Вікіпэдыя}} [[Катэгорыя:Геаграфія Польшчы]] [[Катэгорыя:Рэгіёны Еўропы паводле краін]] 47tl502b7ezvm8zxa192n2jhrxlsyer 14 128428 303063 298002 2026-11-07T15:57:20Z Gleb Leo 2440 303063 wikitext text/x-wiki {{Хутка выдаліць|1=Пустая катэгорыя}} 8gr77yixty8jp38j352icloyerkcuyr 14 128430 303067 296505 2026-11-07T16:03:35Z Gleb Leo 2440 303067 wikitext text/x-wiki {{Зьвязаныя праекты}} [[Катэгорыя:Геаграфія Еўропы|*]] [[Катэгорыя:Рэгіёны паводле кантынентаў]] a1jnjl4rmivfcd9vxw6bej70i5r8vbp 14 129165 303070 297992 2026-11-07T16:04:17Z Gleb Leo 2440 303070 wikitext text/x-wiki {{Зьвязаныя праекты}}{{Вікіпэдыя}} [[Катэгорыя:Беларусь]] [[Катэгорыя:Геаграфія Еўропы|Беларусь]] [[Катэгорыя:Геаграфія паводле краін|Беларусь]] b5xd95xbx5bvc7rckweruiwbdpvz9hb 14 129170 303069 298001 2026-11-07T16:04:06Z Gleb Leo 2440 303069 wikitext text/x-wiki {{Зьвязаныя праекты}}{{Вікіпэдыя|Геаграфія Літвы|Геаграфія Летувы}} [[Катэгорыя:Літва]] [[Катэгорыя:Геаграфія Еўропы|Літва]] [[Катэгорыя:Геаграфія паводле краін|Літва]] kjvgr0wnkw4c7nhb6e87cdzjibvgj1x 14 129172 303068 298005 2026-11-07T16:03:52Z Gleb Leo 2440 303068 wikitext text/x-wiki {{Зьвязаныя праекты}}{{Вікіпэдыя}} [[Катэгорыя:Польшча]] [[Катэгорыя:Геаграфія Еўропы|Польшча]] [[Катэгорыя:Геаграфія паводле краін|Польшча]] mvhlvifnt7c44tkxptcgttusbmstkw2 104 129292 303208 298302 2026-11-08T10:15:45Z Gleb Leo 2440 303208 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{перанос канец|нявідзі|мые}} жывучкі (бактэрыі), каторых праца — як дрожджы для хлеба. Ізноў жэ шкадліва і надта познае баранаваньне, калі зімная пахата ужо зацьвярдзеець і усохнецца. Злавіць момэнт баранаваньня гэта надта важная рэч, ад гэтаго залежыць, можна сказаць, ураджай, а у нас барануюць калі ёсць час!</br> {{gap|2.5em}}Трэба усё кідаць, а ісьці баранаваць, бо баранаваньне у пару сахраняець зімовую вільгаць, патрэбную для росту яравога.</br> {{gap|2.5em}}''Вясной'' трэба наагул старацца не араць поля, бо мы перэварачываем і сушым як раз той слой зямлі — гдзе павінна быць вільгаць для карэнёў, дзеля таго пад яр трэба араць з восені. Але у нас восень кароткая, і часамі не пасьпеваем дваіць поле да зімы, дык лепш вясной поле перэрабіць, чым оркай перасушыць.</br> {{gap|2.5em}}Асабліва ня трэба араць пад авёс вясной, бо авёс і „праз валовую скуру пралез“. Пасьля пасеву аўса на зімняй пахаце трэба яго правіць спружыновай бараной, а не забрываць, як гэта у нас робяць, — сеяць пад звычайную барану так сама нядобра, бо зярно будзе зверху, і ад сушы можэць пропасьць. [[Файл:Саха (1913—1915). Малюнак 4.png|400px|center]] {{Цэнтар|Спружыновая барана.}} {{gap|2.5em}}''Аб лубіне'' на насеньне можна сказаць, што і яго лепш сеяць на зімовай ральлі пад барану.</br> {{gap|2.5em}}''Авес'' на мокрых мейсцах, падзолістых, гліністых можна сьмела сеяць пад саху.</br> {{gap|2.5em}}''Ячмень'' любіць мякка вырабленую зямлю, і, калі ральля з восені не выраблена добра, то яе трэба безпраменна хацяб ешчэ і два разы перэараць вясной.</br> {{gap|2.5em}}''Гарох'' не баіцца недаробленай пахаты, але яго лепш сеяць пад саху, а не барану, бо круглые гарошыны перакачываюцца і не закрываюцца баронамі.</br> {{gap|2.5em}}Пад ''бульбу'' трэба акуратна і глыбока араць, вясной найлепш працаваць ''спружыновай бараной'' (амэрыканская на 5 зубоў каштуець 15 руб.) — гэта найлепшая прылада пры нашых сухіх вяснах.</br><noinclude></noinclude> c1rp9ftoct0x8jbetej97y0teov7sdr 104 129293 303209 301628 2026-11-08T10:16:14Z Gleb Leo 2440 303209 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude><section begin="Работы"/>{{gap|2.5em}}Карысна сеяць радавымі сеялкамі, але перш, што яны дорагі (ад 80 руб.), а другое пры нашых вузкіх загонах, каменьнях, кепскай вырабцы і цьвёрдасьці грунтоў рэдка у якой гаспадарцы можна працаваць гэтай карыснай машынай.</br> {{gap|2.5em}}Вясной трэба і пасьля спружыновай бараны старанна ''баранаваць'', каб такім спосабам затрымаць веснавую вільгаць.</br> {{gap|2.5em}}Калі пасьля дажджу зробіцца ''скарынка'' паверх поля, то яе трэба ламаць баронамі, хацяб ужо паказаліся ўсходы аўса і гароху, бо расьліна пушыцца пад гэтай скарынкай. [[Файл:Саха (1913—1915). Малюнак 5.png|300px|center]] {{Цэнтар|Сеўнік.}} {{gap|2.5em}}''Час севу''. С пачатку трэба сеяць ''канюшыну'' па азіміні, калі ешчэ мокра і увесь сьнег не зыйшоў; тагды яе дробненькіе зерняты у мокрую зямлю скарэй улезаюць, як у сухую.</br> {{gap|2.5em}}''Сэрадэлю'' так сама можна сеяць па жыце ці на чыстае поле, яна не баіцца марозу, а засеяная пазьней дрэнна расьце.</br> {{gap|2.5em}}''Авёс'' наш народ сеець найчасьцей, калі дрэва распукаецца.</br> {{gap|2.5em}}Калі ''канюшына'' сеецца пад ячмень, трэба старацца раней сеяць.</br> {{gap|2.5em}}''Бульба'' ня любіць халоднай зямлі, яе садзяць, калі ужо пройдзе страх на марозы; калі ужо красуюць яблыні і грушы. {{Накіравальная рыса|5em|height=1px}} <section end="Работы"/> <section begin="Агарод"/><div style="font-size:160%; font-family:Cambria"> <center>'''Агарод каля хаты.</center> </div> <div style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2.5em}}Усю вясну і цэлае лета бабы і дзеўчаты поўзаюць на градах, садзяць, полюць, перакапываюць, а у восень гаспадар едзе у мястэчка купляць агуркі і капусту.</br> {{gap|2.5em}}У агародзі, як і у полі павінен быць парадак, бо калі начнеш з году на год на адным мейсцы садзіць капусту, то яна будзе расьці з кілою, а і буракі не парастуць таўшчэй за пацуковы хвост.</br> <section end="Агарод"/><noinclude></noinclude> ghhc2dmzj48mvx9rp3ed0109hd0jkot 104 129396 303210 298479 2026-11-08T10:30:19Z Gleb Leo 2440 303210 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Не варта рэзаць бульбу дробна, бо разные хваробы лягчэй тагды бяруцца найлепш выбіраць сярэдніе бульбіны. Найлепшы гной пад бульбу гэта хлеўны, даваць яго з восені, але тагды глыбока не заорываць яго на зіму. [[Файл:Саха (1913—1915). Малюнак 6.png|600px|center]] {{Цэнтар|Амэрык. талерачная барана (д. ад 72 руб.).}} {{gap|2.5em}}Вясной сьмела можна даваць гной у часе самаго саджэньня бульбы: гной ня толькі гноіць, але і робіць зямлю лягчэйшай. Добра ідзець бульба на заараным лубіне, асабліва калі пад лубін быў пасыпаны каініт (калій), каторы бульба вельмі любіць.</br><noinclude></noinclude> 2ljfly3ootef344xhya51by70nq5uxz 303217 303210 2026-11-08T10:37:26Z Gleb Leo 2440 303217 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Не варта рэзаць бульбу дробна, бо разные хваробы лягчэй тагды бяруцца найлепш выбіраць сярэдніе бульбіны. Найлепшы гной пад бульбу гэта хлеўны, даваць яго з восені, але тагды глыбока не заорываць яго на зіму. [[Файл:Саха (1913—1915). Малюнак 6.png|600px|center]] {{Цэнтар|Амэрык. талерачная барана ({{Абмылка|д.|ц.}} ад 72 руб.).}} {{gap|2.5em}}Вясной сьмела можна даваць гной у часе самаго саджэньня бульбы: гной ня толькі гноіць, але і робіць зямлю лягчэйшай. Добра ідзець бульба на заараным лубіне, асабліва калі пад лубін быў пасыпаны каініт (калій), каторы бульба вельмі любіць.</br><noinclude></noinclude> h6cw4xplx4fksjsawka7kdkshzf2qyp 104 129397 303211 298480 2026-11-08T10:32:15Z Gleb Leo 2440 303211 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Штучные гнаі (парашкі) да гэтых пор ешчэ не давалі вялікай карысьці бульбі.</br> {{gap|2.5em}}У нас сеюць больш „простые“ сарты бульбы. Цяпер ёсьць новые сарты, каторые даюць лепшые уражаі, белые — ''мэркэры'' [[Файл:Саха (1913—1915). Малюнак 7.png|300px|center]] {{Цэнтар|Паглыбіцель (п. ад 10 руб.).}} і сініе — ''Вольтмана'', з проб В. Ластоўскаго на беняконскай пробнай станціі відаць, што у нашы сухіе гады добра урадзілі:</br> {{gap|2.5em}}„''Царыца Августа“, „Гавронкі“ „Сілезія“.'' Ня трэба забывацца пра старые гатункі; „''Варшавянку''“ (Эр-дэ-роз) каторы добры тым, што высьпеваець раней. [[Файл:Саха (1913—1915). Малюнак 8.png|200px|center]] {{Цэнтар|Абсыпнік для бульбы<br />(ц. ад 5 руб.).}} {{gap|2.5em}}Праз 1-2 тыдні пасьля саджэньня бульбы, яе трэба пабаранаваць раз, а то і два, каб зніштожыць, траву і падпушыць зямлю, каб ня ўсохлася.</br> {{gap|2.5em}}Абганяць трэба раней, як толькі пачнуць выхадзіць лісты. Абганяць трэба 2-3 разы, с пачатку мяльчэй, а пасьля глыбей.</br><noinclude></noinclude> qcqiima1azgxp54f8wvcpy8q0ash2r3 303212 303211 2026-11-08T10:32:44Z Gleb Leo 2440 303212 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Штучные гнаі (парашкі) да гэтых пор ешчэ не давалі вялікай карысьці бульбі.</br> {{gap|2.5em}}У нас сеюць больш „простые“ сарты бульбы. Цяпер ёсьць новые сарты, каторые даюць лепшые уражаі, белые — ''мэркэры'' [[Файл:Саха (1913—1915). Малюнак 7.png|300px|center]] {{Цэнтар|Паглыбіцель (п. ад 10 руб.).}} і сініе — ''Вольтмана'', з проб В. Ластоўскаго на беняконскай пробнай станціі відаць, што у нашы сухіе гады добра урадзілі:</br> {{gap|2.5em}}„''Царыца Августа“, „Гавронкі“ „Сілезія“.'' Ня трэба забывацца пра старые гатункі; „''Варшавянку''“ (Эр-дэ-роз) каторы добры тым, што высьпеваець раней. [[Файл:Саха (1913—1915). Малюнак 8.png|250px|center]] {{Цэнтар|Абсыпнік для бульбы<br />(ц. ад 5 руб.).}} {{gap|2.5em}}Праз 1-2 тыдні пасьля саджэньня бульбы, яе трэба пабаранаваць раз, а то і два, каб зніштожыць, траву і падпушыць зямлю, каб ня ўсохлася.</br> {{gap|2.5em}}Абганяць трэба раней, як толькі пачнуць выхадзіць лісты. Абганяць трэба 2-3 разы, с пачатку мяльчэй, а пасьля глыбей.</br><noinclude></noinclude> rvzo8ffcewjunugecyopmjypqcdm7p5 303213 303212 2026-11-08T10:33:33Z Gleb Leo 2440 303213 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Штучные гнаі (парашкі) да гэтых пор ешчэ не давалі вялікай карысьці бульбі.</br> {{gap|2.5em}}У нас сеюць больш „простые“ сарты бульбы. Цяпер ёсьць новые сарты, каторые даюць лепшые уражаі, белые — ''мэркэры'' [[Файл:Саха (1913—1915). Малюнак 7.png|300px|center]] {{Цэнтар|Паглыбіцель (п. ад 10 руб.).}} і сініе — ''Вольтмана'', з проб В. Ластоўскаго на беняконскай пробнай станціі відаць, што у нашы сухіе гады добра урадзілі:</br> {{gap|2.5em}}„''Царыца Августа“, „Гавронкі“ „Сілезія“.'' Ня трэба забывацца пра старые гатункі; „''Варшавянку''“ (Эр-дэ-роз) каторы добры тым, што высьпеваець раней. [[Файл:Саха (1913—1915). Малюнак 8.png|200px|center]] {{Цэнтар|Абсыпнік для бульбы<br />(ц. ад 5 руб.).}} {{gap|2.5em}}Праз 1-2 тыдні пасьля саджэньня бульбы, яе трэба пабаранаваць раз, а то і два, каб зніштожыць, траву і падпушыць зямлю, каб ня ўсохлася.</br> {{gap|2.5em}}Абганяць трэба раней, як толькі пачнуць выхадзіць лісты. Абганяць трэба 2-3 разы, с пачатку мяльчэй, а пасьля глыбей.</br><noinclude></noinclude> qcqiima1azgxp54f8wvcpy8q0ash2r3 303218 303213 2026-11-08T10:38:36Z Gleb Leo 2440 303218 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> {{gap|2.5em}}Штучные гнаі (парашкі) да гэтых пор ешчэ не давалі вялікай карысьці бульбі.</br> {{gap|2.5em}}У нас сеюць больш „простые“ сарты бульбы. Цяпер ёсьць новые сарты, каторые даюць лепшые уражаі, белые — ''мэркэры'' [[Файл:Саха (1913—1915). Малюнак 7.png|300px|center]] {{Цэнтар|Паглыбіцель ({{Абмылка|п.|ц.}} ад 10 руб.).}} і сініе — ''Вольтмана'', з проб В. Ластоўскаго на беняконскай пробнай станціі відаць, што у нашы сухіе гады добра урадзілі:</br> {{gap|2.5em}}„''Царыца Августа“, „Гавронкі“ „Сілезія“.'' Ня трэба забывацца пра старые гатункі; „''Варшавянку''“ (Эр-дэ-роз) каторы добры тым, што высьпеваець раней. [[Файл:Саха (1913—1915). Малюнак 8.png|200px|center]] {{Цэнтар|Абсыпнік для бульбы<br />(ц. ад 5 руб.).}} {{gap|2.5em}}Праз 1-2 тыдні пасьля саджэньня бульбы, яе трэба пабаранаваць раз, а то і два, каб зніштожыць, траву і падпушыць зямлю, каб ня ўсохлася.</br> {{gap|2.5em}}Абганяць трэба раней, як толькі пачнуць выхадзіць лісты. Абганяць трэба 2-3 разы, с пачатку мяльчэй, а пасьля глыбей.</br><noinclude></noinclude> 8f5rxt0ct5bynafru07mdoym7dbymog 104 129398 303214 301643 2026-11-08T10:34:05Z Gleb Leo 2440 303214 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude><section begin="Бульба"/>{{gap|2.5em}}Калі бульба зацьвіціць, то яе ужо больш ня можна чэпаць.</br> {{gap|2.5em}}3 хвароб бульбы, каторые убіваюцца у яе вядома (Філофтэра), бульбяная гніль, каторая заводзіцца часамі [[Файл:Саха (1913—1915). Малюнак 9.png|200px|center]] {{Цэнтар|Значнік (ц. ад 20 руб.).}} пры цёплай і вільготнай пагодзе; ад яе чарнеець і спадаець ліст у юлі, аўгусьце. Лекоў ад гнілі німа, ёсьць толькі гатункі, каторые не паддаюцца гэтай хваробе. {{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}} <section end="Бульба"/> <section begin="Як"/><div style="font-size:180%; font-family:Cambria"> <center>'''Як лепей садзіць бульбу.</center> </div> <div style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2.5em}}„Як хто хочэ — так той робіць“, кажуць людзі. Але не ўсякаму удаецца зрабіць тое, што яму хочацца. Так, напрыклад у нас садзяць бульбу на розные лады: адны пад барану; гэтак найбольш садзяць па дварох, — другіе пад саху. Пад саху садзяць траякім спосабам: 1) завозяць кавалак зямлі гноем, растрэсаюць яго, тады загорываюць і разам з заду садзяць бульбу; пры гэтым трэба помніць, што бульбу заўсягды садзяць праз баразну, каб можна было посьле абганяць, і значыць у гэту баразну загорываецца гной, каторы не прыносіць ніякай карысьці для бульбы, а прападае дарма. 2) Так сама растрасаюць навоз, загорываюць яго, а з заду адзін садзіць бульбу, а другі граблямі згортывае у баразну навоз, каб парожная баразна асталася без яго; гэты спосаб ня кепскі, але у ім выходзіць тая самая мерка навозу, што і у першым: а усякая жменя навозу у нашай беднаце, як ведама, дорага прыходзіцца. 3) На кавалак, гдзе мае быць бульба, навозіцца гной вялікімі кучкамі, але затое рэдка, так сажні на 2 ва ўсе бакі. Па самай сярэдзіне паміж радамі гараты робіць склад і астанаўліваецца у канцы, каб бабы справіліся засадзіць абедзьве {{перанос пачатак|бараз|ны}} <section end="Як"/><noinclude></noinclude> nemgu1824x0rs9794l0wi7r4i4w2imk 303215 303214 2026-11-08T10:34:22Z Gleb Leo 2440 303215 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude><section begin="Бульба"/>{{gap|2.5em}}Калі бульба зацьвіціць, то яе ужо больш ня можна чэпаць.</br> {{gap|2.5em}}3 хвароб бульбы, каторые убіваюцца у яе вядома (Філофтэра), бульбяная гніль, каторая заводзіцца часамі [[Файл:Саха (1913—1915). Малюнак 9.png|250px|center]] {{Цэнтар|Значнік (ц. ад 20 руб.).}} пры цёплай і вільготнай пагодзе; ад яе чарнеець і спадаець ліст у юлі, аўгусьце. Лекоў ад гнілі німа, ёсьць толькі гатункі, каторые не паддаюцца гэтай хваробе. {{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}} <section end="Бульба"/> <section begin="Як"/><div style="font-size:180%; font-family:Cambria"> <center>'''Як лепей садзіць бульбу.</center> </div> <div style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2.5em}}„Як хто хочэ — так той робіць“, кажуць людзі. Але не ўсякаму удаецца зрабіць тое, што яму хочацца. Так, напрыклад у нас садзяць бульбу на розные лады: адны пад барану; гэтак найбольш садзяць па дварох, — другіе пад саху. Пад саху садзяць траякім спосабам: 1) завозяць кавалак зямлі гноем, растрэсаюць яго, тады загорываюць і разам з заду садзяць бульбу; пры гэтым трэба помніць, што бульбу заўсягды садзяць праз баразну, каб можна было посьле абганяць, і значыць у гэту баразну загорываецца гной, каторы не прыносіць ніякай карысьці для бульбы, а прападае дарма. 2) Так сама растрасаюць навоз, загорываюць яго, а з заду адзін садзіць бульбу, а другі граблямі згортывае у баразну навоз, каб парожная баразна асталася без яго; гэты спосаб ня кепскі, але у ім выходзіць тая самая мерка навозу, што і у першым: а усякая жменя навозу у нашай беднаце, як ведама, дорага прыходзіцца. 3) На кавалак, гдзе мае быць бульба, навозіцца гной вялікімі кучкамі, але затое рэдка, так сажні на 2 ва ўсе бакі. Па самай сярэдзіне паміж радамі гараты робіць склад і астанаўліваецца у канцы, каб бабы справіліся засадзіць абедзьве {{перанос пачатак|бараз|ны}} <section end="Як"/><noinclude></noinclude> mbmhtr8dtjcol7lgx8cey5qjag7kfr3 303216 303215 2026-11-08T10:34:44Z Gleb Leo 2440 303216 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude><section begin="Бульба"/>{{gap|2.5em}}Калі бульба зацьвіціць, то яе ужо больш ня можна чэпаць.</br> {{gap|2.5em}}З хвароб бульбы, каторые убіваюцца у яе вядома (Філофтэра), бульбяная гніль, каторая заводзіцца часамі [[Файл:Саха (1913—1915). Малюнак 9.png|250px|center]] {{Цэнтар|Значнік (ц. ад 20 руб.).}} пры цёплай і вільготнай пагодзе; ад яе чарнеець і спадаець ліст у юлі, аўгусьце. Лекоў ад гнілі німа, ёсьць толькі гатункі, каторые не паддаюцца гэтай хваробе. {{накіравальная рыса|5em|height=0.1px}} <section end="Бульба"/> <section begin="Як"/><div style="font-size:180%; font-family:Cambria"> <center>'''Як лепей садзіць бульбу.</center> </div> <div style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2.5em}}„Як хто хочэ — так той робіць“, кажуць людзі. Але не ўсякаму удаецца зрабіць тое, што яму хочацца. Так, напрыклад у нас садзяць бульбу на розные лады: адны пад барану; гэтак найбольш садзяць па дварох, — другіе пад саху. Пад саху садзяць траякім спосабам: 1) завозяць кавалак зямлі гноем, растрэсаюць яго, тады загорываюць і разам з заду садзяць бульбу; пры гэтым трэба помніць, што бульбу заўсягды садзяць праз баразну, каб можна было посьле абганяць, і значыць у гэту баразну загорываецца гной, каторы не прыносіць ніякай карысьці для бульбы, а прападае дарма. 2) Так сама растрасаюць навоз, загорываюць яго, а з заду адзін садзіць бульбу, а другі граблямі згортывае у баразну навоз, каб парожная баразна асталася без яго; гэты спосаб ня кепскі, але у ім выходзіць тая самая мерка навозу, што і у першым: а усякая жменя навозу у нашай беднаце, як ведама, дорага прыходзіцца. 3) На кавалак, гдзе мае быць бульба, навозіцца гной вялікімі кучкамі, але затое рэдка, так сажні на 2 ва ўсе бакі. Па самай сярэдзіне паміж радамі гараты робіць склад і астанаўліваецца у канцы, каб бабы справіліся засадзіць абедзьве {{перанос пачатак|бараз|ны}} <section end="Як"/><noinclude></noinclude> 0jk9bdmk8bgj9igay8qh2aqhhiecb41 104 129678 303219 299060 2026-11-08T10:43:06Z Gleb Leo 2440 303219 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <section begin="Шпакі"/>[[Файл:Саха (1913—1915). Малюнак 10.png|200px|left]] {{gap|2.5em}}Змагацца з гэтымі пражорамі вельмі цяжка, яечкі іх часта саўсім нельга зніштожыць ніякімі апрысківаньнямі, так сама лярв цяжка павыбіраць з зямлі і абабраць рукамі гнёзды чарвей на ветках. Найлепшые памочнікі пры гэтай рабоце гэто ''птушкі;'' курэй, гусей, качак можна пускаць у сады і у гароды калі яны ешчэ толькі што ўскапаные, перэд пасевам і позна у восень, калі ужо усё сабрана, тады куры, гусі, качкі не нашкодзяць, а толькі прынясуць карысьць, капаючыся у зямлі і паедаючы розных жукоў і чарвей. Але на дрэвы, дзе вельмі многа гнездзіцца розных кузурак, нашы цяжкіе дамовые птахі не ўзлятуць, там мейсцо толькі лёгкім пташкам і вось дзеля гэтаго гаспадар павінен старацца, каб як можна болей завясьці у сваім садзе розных птушэк. Шпакоў людзі ужо з давён даўна прывучылі гнездзіцца каля хат, дзеля гэтаго устраіваюць ім гнёзды. Шпак гэто вельмі пражорлівая птушка, адно гняздо іх за лето зьедае мільёны розных чэрвякоў і дзеля гэтаго шпак робіць гаспадару вялікую карысьць. І трэба, каб гаспадары пастараліся нарабіць скрыначак на гнёзды шпакам і паразвешываць іх па дрэвах. {{няма выявы}} Праўда, што сёлета ужо позна, бо усе птушкі агледзілі сабе мейсцы на гнёзды, але калі развесіць гэтай вясны гнёзды, то птушкі за лета прыгледзяцца да іх і на другую вясну ужо напэўна займуць у іх кватэру на свае гнёзды.</br> {{gap|2.5em}}Падаемо тут рысунак гнёзда для шпакоў, яго зьбіваюць з дасок у вышыню павінна быць 11–12 цалёў, шырыня ў сярэдзіне 4¹/₂ цалі, дзірка круглая 1³/₄–2 цалёў. Вешаць трэба не ніжэй, як паўтара сажня і не вышэй, як 4 сажні ад зямлі.</br> {{gap|2.5em}}Апрача шпакоў можна прывучыць жыць у садзе сініц, малінавак і другіх дробных пташак. Гнёзды для іх робяцца такіе самые, як і для шпакоў толькі меньшые: вышынёй 8–8¹/₂ цалёў, у сярэдзіне ў шырыню 3 цалі, дзірка 1–1¹/₄ цаля. <div style="font-size:110%; font-family:Bahnschrift Condensed;> {{справа|'''Л.{{gap|2.5em}}}} </div> {{Накіравальная рыса|5em|height=0.1px}} <section end="Шпакі"/><noinclude></noinclude> to30d71lu27vnw2650tydnb56wrwbuk 303220 303219 2026-11-08T10:43:43Z Gleb Leo 2440 303220 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> <section begin="Шпакі"/>[[Файл:Саха (1913—1915). Малюнак 10.png|200px|left]] {{gap|2.5em}}Змагацца з гэтымі пражорамі вельмі цяжка, яечкі іх часта саўсім нельга зніштожыць ніякімі апрысківаньнямі, так сама лярв цяжка павыбіраць з зямлі і абабраць рукамі гнёзды чарвей на ветках. Найлепшые памочнікі пры гэтай рабоце гэто ''птушкі;'' курэй, гусей, качак можна пускаць у сады і у гароды калі яны ешчэ толькі што ўскапаные, перэд пасевам і позна у восень, калі ужо усё сабрана, тады куры, гусі, качкі не нашкодзяць, а толькі прынясуць карысьць, капаючыся у зямлі і паедаючы розных жукоў і чарвей. Але на дрэвы, дзе вельмі многа гнездзіцца розных кузурак, нашы цяжкіе дамовые птахі не ўзлятуць, там мейсцо толькі лёгкім пташкам і вось дзеля гэтаго гаспадар павінен старацца, каб як можна болей завясьці у сваім садзе розных птушэк. Шпакоў людзі ужо з давён даўна прывучылі гнездзіцца каля хат, дзеля гэтаго устраіваюць ім гнёзды. Шпак гэто вельмі пражорлівая птушка, адно гняздо іх за лето зьедае мільёны розных чэрвякоў і дзеля гэтаго шпак робіць гаспадару вялікую карысьць. І трэба, каб гаспадары пастараліся нарабіць скрыначак на гнёзды шпакам і паразвешываць іх па дрэвах.</br> Праўда, што сёлета ужо позна, бо усе птушкі агледзілі сабе мейсцы на гнёзды, але калі развесіць гэтай вясны гнёзды, то птушкі за лета прыгледзяцца да іх і на другую вясну ужо напэўна займуць у іх кватэру на свае гнёзды.</br> {{gap|2.5em}}Падаемо тут рысунак гнёзда для шпакоў, яго зьбіваюць з дасок у вышыню павінна быць 11–12 цалёў, шырыня ў сярэдзіне 4¹/₂ цалі, дзірка круглая 1³/₄–2 цалёў. Вешаць трэба не ніжэй, як паўтара сажня і не вышэй, як 4 сажні ад зямлі.</br> {{gap|2.5em}}Апрача шпакоў можна прывучыць жыць у садзе сініц, малінавак і другіх дробных пташак. Гнёзды для іх робяцца такіе самые, як і для шпакоў толькі меньшые: вышынёй 8–8¹/₂ цалёў, у сярэдзіне ў шырыню 3 цалі, дзірка 1–1¹/₄ цаля. <div style="font-size:110%; font-family:Bahnschrift Condensed;> {{справа|'''Л.{{gap|2.5em}}}} </div> {{Накіравальная рыса|5em|height=0.1px}} <section end="Шпакі"/><noinclude></noinclude> 7k58uvkj06vhomdscu8jzy1grgnhqhe 104 129743 303221 299150 2026-11-08T10:52:59Z Gleb Leo 2440 303221 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude> у дне, кладзецца на дно чэрапкоў, вугалёў і сыплецца жоўтаго пяску. На пясок рад зернят, пасьля ізноў пясок, рад зернят і гэтак радамі да верху. Скрынку ставіцца ці у склепе, ці закапываецца у зямлю дзе небудзь у цяньку, на аршын глыбінёй, каб не дайшоў мароз.</br> {{gap|2.5em}}Вясной, як адтаець земля выймаецца скрынка і зерняты сеюцца на загон у радкі і паліваюць, калі весна сухая. Як вырастуць дзічкі так, што маюць усе па 4 лісткі, трэба іх пікаваць — значыць даставаць з зямлі, палову карэнчыка адрэзаць і перэсадзіць на другі загон, але ужо радзей.</br> {{gap|2.5em}}Летам трэба палоць ix паліваць калі суха. Праз лета часць іх павінна вырасьці так, што у восень можна перасаджываць. Садзім ужо у школку, бо іншые дрэўкі сталі ужо таўшчынёй, як малы палец, або як гусінае пяро.</br> {{gap|2.5em}}Мейсцо пад школку трэба выбіраць адкрытае, каб дрэўцы прывыклі да халадоў, а зямлю трэба перэкапаць на аршын, падісподню зямлю выкідаць на верх, а верхню пад ніз. Гэткае капаньне называецца „рэгулёўка“. Калі земля дрэнная, то можна прыбавіць пад іспод старога гною. Як земля гатова садзім дзічкі на поўаршына адно ад другога.</br> {{выява з подпісам|месца=справа|шырыня=250px|выява=Саха (1913—1915). Малюнак 11.png|подпіс=На першым рысунку з лева паказана як трэба вырэзаць ушчэпку; на другім — як трэба надрэзаць кару на дзічцы; на трэцьцім ; як укладаць ушчэпку пад кару дзічкі і на апошнім паказана як трэба абвязываць прышчэп.}} {{gap|2.5em}}Пасаджэные у восень можэм ужо на другі год у палове ліпня „акуліраваць“. Для гэтаго бярэм зрэз з дрэва добраго гатунку, значыць маладую, гэтарочную галінку і вострым ножыкам зрэзаем вочка с кавалачкам дрэва. На дзічку невысока над зямлёй надрэзываем кару у знак літары '''Т''', адхіляем кару, садзім туды вочка і завязываем рагожкаю, ці суконнай ніткаю. Праз два тыдні калі лісток адваліцца значэ дрэўко прінялося.</br> {{gap|2.5em}}Вясной, калі вочка зялёнае і расьцець, то можна ужо лічыць, што яно саўсім прынялося. Тады зрэзываем дзічку пакідаючы над вочкам сучок, да катораго прывязываем выросшый з вочка расток. Гэта першы год шчэпкі.</br> {{gap|2.5em}}На другі год вясной гладка зрэзываем сучок, замазываем яго мазьзю, а саму ўшчэпку укарачываем на адну трэцьцю<noinclude></noinclude> md3dhgy06y60eycw4gadla176yficq0 104 129744 303228 301669 2026-11-08T11:03:19Z Gleb Leo 2440 303228 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude><section begin="Школка"/>часьць, пакідаючы над апошнім вочкам ізноў сучок. Летам пазваляем, каб дрэўко расло тыкеля найвышэйшаю галінкаю, а усе бочные да паловы зрэзаем, каб пень хутчэй грубеў, на трэцьці год тое самае, а на чацьвёрты можна ужо рабіць карону — значэ пазваляем, каб на дрэўку расьлі галінкі с пяці пучкоў на яблыні, а на грушы с шасьці. Лішніе расткі, гэта рочные, да паловы зрэзаем, а старые і дзікіе, каля пня адрэзаем гладка вострым ножыкам і замазываем мазьзю. Земля у школцы павінна быць чыстая, дзеля гэтаго разы 2-3 праз лета трэба палоць, а вясной і перэкапаць. Калі шчэпы у школцы добра растуць, то тые дрэўцы, каторым мы зрабілі карону вясной, у восень можэм ужо садзіць у сад. <div style="margin-top:-0.5em; margin-bottom:-0.5em; font-size:110%; font-family:Bahnschrift Condensed; letter-spacing: 0px;"> {{выява з подпісам|месца=зьлева|шырыня=150px|выява=Саха (1913—1915). Малюнак 12.png|подпіс=На гэтым рысунку паказана як трэба абрэзаць дзічок: у самым версе першы абрэз, у нізе, над прышчэпкай, зазначэна дзе і як трэба рэзаць другі раз.}} {{справа|'''Алёна.{{gap|1.5em}}}} </div> {{gap|1.5em}}{{fine|''м. Хільчыцы, Лідз. п.}} {{Накіравальная рыса|5em|height=1px}} <section end="Школка"/> <section begin="Сэрадэля"/><div style="font-size:180%; font-family:Cambria"> <center>'''Сэрадэля.</center> </div> <div style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2.5em}}Як лубін, так і сэрадэля можэ расьці і на дрэннай зямлі, на ялавінах.</br> {{gap|2.5em}}Расьце сэрадэля найлепш на лёгкай зямлі, дзе мала вапны, на макраватых песках, але ня любіць калі падысподам блізка вада ёсць.</br> {{gap|2.5em}}І сэрадалю, гэтак сама як і лубін, добра заорываць на зялёны гной, яна папраўляе зямлю. Аднак лепей яе скарміць перш скацінай, а посьле вывезьці гэты гной, бо корм с сэрадэлі надта добры, скаціна будзе клуста і гною шмат. Каровы вельмі ласа ядуць сэрадалю на зялёны корм. Ад яе каровы даюць шмат малака, і сэрадэля не раздувае кароў, як канюшына, а дзеля гэтаго можна яе даваць у волю есці каровам. Сеяць трэба сэрадэлю, як і кожну ярыну вясной. Высеваць на дзесяціну каля 2 пудоў (1¹/₂–2¹/₂ пуд.). А дзеля таго, што зерняткі сэрадэлі маленькіе, то забарановываць яе трэба вельмі лёгка, на якіе чэцьверць, або поў цаля.</br> <section end="Сэрадэля"/><noinclude></noinclude> jpqcah2txomsl9lhspad6adamevom1f 104 129875 303229 299659 2026-11-08T11:40:51Z Gleb Leo 2440 303229 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude><section begin="Аднадзенная"/>{{gap|2.5em}}Першую награду дастаў Даніла Стасевіч з вёскі Лахаво за чырвоную беларускую карову 4 гадоў.</br> {{gap|2.5em}}Другіе награды па 5 руб. дасталі Дземьян Сажыч з Негневіч за цёмна-бурую швыцкую карову 9 гадоў, Афрасіня Ледко з вёскі Пабярэзьзя за голендэрку 7 гадоў і Мікалай Лаўніковіч з Весялова за чырвоную мейсцовую 6 гадоў.</br> {{gap|2.5em}}Трэціі награды па 3 рублі дасталі: Сымон Кучэйко з Негневіч за голендэрку 4 гадоў. Міхал Глобовіч з Весялова за голендэрку 8 гадоў, Грыгор Гайко з Новай-Весі за голендэрку 7 гадоў, Ю. Багель з вёскі Баярскай за голендэрку 6 гадоў, К. Яцешко з вёскі Паплавоў за чырвоную беларускую 8 гадоў, І. Каранеўскі з вёскі Мілушэва за чырвоную беларускую 4 гадоў. Е. Сажыч з Негневіч за беларускую чырвоную 5 гадоў, Н. Башко за голендэрскаго быка аднагодку і І. Дамулевіч з Лачацы за голендэрскаго бычка 1 года.</br> {{gap|2.5em}}Пахвальные лісты былі раздадзены паміж мешанцамі сімэнталямі, голендрамі і мейсцовымі не улепшэнымі.</br> {{gap|2.5em}}Устроеная цяпер выстаўка, была выстаўкай дойных кароў, дзеля таго, што селяне, прывялі толькі колькі цёлак і бычкоў. Выстаўка у Негневічах па чыслу прыведзенай скаціны удалася як ня можэ быць лепей і паслужыла доказам таго, насколька селяне зацікаўлены усім, што кіруецца да падняцьця сельска- гаспадарскай культуры ў шырокіх кругах селянства. У верасьні (сенцябры) гэтаго-ж году Новагрудакае земство маніцца устроіць выстаўку скаціны дробна гаспадарскай і селянскай ў мястэчку Корэлічах каля Новагрудка і на выдачу наград асыгновывае 80 рублёў і 15 пахвальных лістоў. На другі год у Новагрудакім павеце думаюць устроіць блізка па усіх валасцях аднадзенные выстаўкі рагатай скаціны і на гэту мэту Новагрудзкае земство стараецца дастаць падмогу ад Дэпартамэнта Землеробства. <div style="font-size:110%; font-family:Bahnschrift Condensed; line-height: 1.3> {{справа|'''Э. Б.{{gap|2.5em}}}} </div> [[Файл:Саха (1913—1915). Узор 1.png|150px|center]] <section end="Аднадзенная"/> <section begin="Рэдактар"/>{{накіравальная рыса||height=1px}} {{Калёнтытул|left={{gap|0.5em}}{{fine|Редактар-Выдавец '''А. Уласоу.'''}}|right={{fine|Друкарня „Зніч“ Вільня.{{gap|0.5em}}}}}} <section end="Рэдактар"/><noinclude></noinclude> 4sb945urwqdq6czvnkbmif90rlw7z6v 303230 303229 2026-11-08T11:41:07Z Gleb Leo 2440 303230 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude><section begin="Аднадзенная"/>{{gap|2.5em}}Першую награду дастаў Даніла Стасевіч з вёскі Лахаво за чырвоную беларускую карову 4 гадоў.</br> {{gap|2.5em}}Другіе награды па 5 руб. дасталі Дземьян Сажыч з Негневіч за цёмна-бурую швыцкую карову 9 гадоў, Афрасіня Ледко з вёскі Пабярэзьзя за голендэрку 7 гадоў і Мікалай Лаўніковіч з Весялова за чырвоную мейсцовую 6 гадоў.</br> {{gap|2.5em}}Трэціі награды па 3 рублі дасталі: Сымон Кучэйко з Негневіч за голендэрку 4 гадоў. Міхал Глобовіч з Весялова за голендэрку 8 гадоў, Грыгор Гайко з Новай-Весі за голендэрку 7 гадоў, Ю. Багель з вёскі Баярскай за голендэрку 6 гадоў, К. Яцешко з вёскі Паплавоў за чырвоную беларускую 8 гадоў, І. Каранеўскі з вёскі Мілушэва за чырвоную беларускую 4 гадоў. Е. Сажыч з Негневіч за беларускую чырвоную 5 гадоў, Н. Башко за голендэрскаго быка аднагодку і І. Дамулевіч з Лачацы за голендэрскаго бычка 1 года.</br> {{gap|2.5em}}Пахвальные лісты былі раздадзены паміж мешанцамі сімэнталямі, голендрамі і мейсцовымі не улепшэнымі.</br> {{gap|2.5em}}Устроеная цяпер выстаўка, была выстаўкай дойных кароў, дзеля таго, што селяне, прывялі толькі колькі цёлак і бычкоў. Выстаўка у Негневічах па чыслу прыведзенай скаціны удалася як ня можэ быць лепей і паслужыла доказам таго, насколька селяне зацікаўлены усім, што кіруецца да падняцьця сельска- гаспадарскай культуры ў шырокіх кругах селянства. У верасьні (сенцябры) гэтаго-ж году Новагрудакае земство маніцца устроіць выстаўку скаціны дробна гаспадарскай і селянскай ў мястэчку Корэлічах каля Новагрудка і на выдачу наград асыгновывае 80 рублёў і 15 пахвальных лістоў. На другі год у Новагрудакім павеце думаюць устроіць блізка па усіх валасцях аднадзенные выстаўкі рагатай скаціны і на гэту мэту Новагрудзкае земство стараецца дастаць падмогу ад Дэпартамэнта Землеробства. <div style="font-size:110%; font-family:Bahnschrift Condensed; line-height: 1.3> {{справа|'''Э. Б.{{gap|2.5em}}}} </div> [[Файл:Саха (1913—1915). Узор 1.png|150px|center]] <section end="Аднадзенная"/> <section begin="Рэдактар"/>{{накіравальная рыса||height=1px}} {{Калёнтытул|left={{gap|0.5em}}{{fine|Редактар-Выдавец '''А. Уласоу.'''}}|right={{fine|Друкарня „Зніч“ Вільня.{{gap|0.5em}}}}}} <section end="Рэдактар"/><noinclude></noinclude> 9c3ral4wxfs03kjxv6tuqrol9q0mycr 104 130610 303231 301942 2026-11-08T11:44:27Z Gleb Leo 2440 303231 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="RAleh111" /></noinclude><section begin="Затрыманьне"/><div style="font-size:180%;"> <center>Затрыманьне мочу у коней.</center> </div> <div style="margin-top:-0.5em"></div> {{gap|2.5em}}Хвароба гэта здараецца часьцей у коней, як у кабыл. Хворы конь неспакойны, трапечыцца, аглядываецца на жывот, іншым разам качаецца, надымаецца каб аддаць моч. Затрыманьне мочу найчасьцей здараецца ад таго, што конь перэзябне, ад чаго шыйка мачавога пузыра сціскаецца, бывае і ад таго, калі конь доўга і шпарка бяжыць проці ветру, ды ешчэ часам ад таго што у шыйку пузыра уходзяць асобные мачавые камяшке. Лячыць трэба гэтак: паставіўшы каня на сухой падсцілцы у цёплай, шырокай праварыні, націраць жывот і ногі тарпатынай, вехцямі саломы, пакуль добра не разагрэецца. Калі не паможэ, зара купіць у аптэцы зельля, што называецца „Adonis Vernalis“, папарыць якіх 1¹/₂ фунта і даць выпіць каню якіх зо дзьве кварты. Так сама добра даць „леватыву“ з летняго напарэнаго румянку. Напарыць с 1¹/₂, або з 2 фунты. З вірглівым канём трымаць галаву у верх і падняць пярэднюю нагу.</br> {{gap|2.5em}}Калі гэта усё не паможэ і конь ешчэ неспакойны — зара зьездзіць да аптэкі, узяць „катэтэр“. „Катэтэр“ гэта доўгая такая трубачка, на адным канцы проста адцятая — на другім мае гладзенькі касьцяны кончык. Цэлы „катэтэр“ трэба намазаць алівай, або калі німа, то хоць ня соленым маслам і гэтым касьцяным канцом усовываць каню у сярэдзіну, пакуль ня дойдзе да пузыра. Толькі рабіць гэта трэба асьцярожна, каб не скалечыць дзе у сярэдзіне. У вялікаго каня блізка увесь катэтар схаваецца, у меньшаго будзе выставаць на якіе 1¹/₂ пядзі. Пачэкаўшы крышку конь моч аддасць. Катэтэр у аптэцы будзе каштаваць 8-10 злотых, але аптэкар пазычыць на раз за якую саракоўку, або 2 злоты. Іншым разам, калі конь не надта цяжка хворы, памагае паставіць яго на авеччым гнаю, але найлепш адразу добра лячыць, бо гэта хвароба небаспечна. <div style="margin-top:-0.5em; font-size:110%; font-family:Bahnschrift Condensed; letter-spacing: 0px;"> {{справа|'''Г. І.{{gap|2.5em}}}} </div> [[Файл:Саха (1913—1915). Узор 2.png|200px|center]] <section end="Затрыманьне"/> <section begin="Рэдактар"/>{{накіравальная рыса||height=0.1px}} {{Калёнтытул|left={{gap|0.5em}}{{fine|Редактар-Выдавец '''А. Уласоу.'''}}|right={{fine|Друкарня „Зніч“ Вільня.{{gap|0.5em}}}}}}<section end="Рэдактар"/><noinclude></noinclude> mauftkbboij8jes48ksi5j3m3ous8mr 104 130841 303165 302477 2026-11-07T22:08:27Z Gleb Leo 2440 303165 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gabix" /><div style="margin-left:0em; text-indent:0em"></noinclude>Латыговская волость<br/> д. Сапѣги 247.<br/> д. Кишки 269.<br/> д. Тыльцы 401.<br/> с. Лугиновичи 322.<br/> с. Мощены 6, 211, 265.<br/> д. Новоселки 20.<br/> д. Рубежъ — 295.<br/> Пустынская волость<br/> с. Пустынки 21, 361, 379, 419.<br/> д. Борокъ 389.<br/> с. Немойта 285, 426.<br/> д. Ладиково 195.<br/> д. Кимейка 45, 282, 366.<br/> д. Земковичи 55.<br/> Ряснянская волость 428.<br/> с. Рясна — 20.<br/> д. Глѣбовскъ — 5.<br/> д. Дубовцы 386.<br/> д. Мигулино 22.<br/> д. Климовичи 40, 88.<br/> д. Тютьки 32, 85, 253, 427.<br/> д. Андрейчики 238.<br/> с. Замочекъ 112, 321, 328.<br/> д. Коровичи 17, 279.<br/> м. Лукомль 340, 406.<br/> д. Слидцы 227.<br/> Лисичинская волость 8.<br/> м. Обчуга 36, 114.<br/> м. Черея 317. 420.<br/> с. Высокій Городецъ 301, 431. </div> [[Файл:Бѣлорусскій сборникъ (1885—1912). Выпускъ 3. Узор 4.png|100px|center]]<noinclude></noinclude> sb8vs3wqnmopzzn1s7f23voq214qx03 104 130922 303232 302781 2026-11-08T11:47:23Z Gleb Leo 2440 303232 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gleb Leo" /></noinclude><section begin="32"/>Нашъ руо́тъ прыбра́ны,<br /> Сюды къ вамъ прысла́ны<br /> — Мы вашаго мёду пици ня^е будьзямъ<br /> Да вашаго роду павышаци ня^е будьзямъ.<br /> {{Калёнтытул|right={{smaller|Ольховка.}}}} {{block center/e}} <section end="32"/> <section begin="33"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|33.}} Виўся каравай клупкомъ<br /> Падъ зя^елёнымъ дупкомъ,<br /> Да ў чысьця^енькомъ поли,<br /> Да на вараненькумъ ко́ни,<br /> Да я^ещэ будьзя^е вицца,<br /> Якъ на міе́сьци станавицца.<br /> {{Калёнтытул|right={{smaller|Ib.}}}} {{block center/e}} <section end="33"/> <section begin="34"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|34.}} Да дзя^евачкіе́ да ся^естрыцы,<br /> Да вазьміе́ця^е да рузачки,<br /> Да бараніе́ця^е мае куо́зачки.<br /> — Мы рузачки да да рукъ зьбили,<br /> Тваихъ куо́зачакъ ня абаранили.<br /> {{Калёнтытул|right={{smaller|Карцевичи.}}}} {{block center/e}} <section end="34"/> <section begin="35"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|35.}} Ня^е кпи, сваця^е, ня^е кпи,<br /> Пайдьзи да віе́никъ купи,<br /> За твае, сваця^е, гро́шы<br /> Будьзя^е віе́никъ харошы,<br /> Будьзя^е сваха піе́чъ вымятаци,<br /> Будьзя^е свата сухваляци,<br /> {{Калёнтытул|right={{smaller|Малево.}}}} {{block center/e}} <section end="35"/> <section begin="36"/>{{block center/s}} {{Цэнтар|36.}} Ой, пашлю, пашлю цихаго салаўъя<br /> На туо́й сьвіе́тъ на матачку,<br /> А зязюлячку да на краи́начку<br /><section end="36"/><noinclude></noinclude> 4ki7dw57ni5gn51wyj9pubribbrwglj 14 130968 303062 2026-11-07T15:56:18Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{Зьвязаныя праекты}}{{Вікіпэдыя}} [[Катэгорыя:Паўвостравы]] [[Катэгорыя:Рэгіёны Еўропы]]» 303062 wikitext text/x-wiki {{Зьвязаныя праекты}}{{Вікіпэдыя}} [[Катэгорыя:Паўвостравы]] [[Катэгорыя:Рэгіёны Еўропы]] q3g0xxvzfdxdgl3ylodor2rfe1w3jrj 14 130969 303072 2026-11-07T16:08:31Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{Зьвязаныя праекты}}{{Вікіпэдыя|Паўвостраў|Паўвостраў}} [[Катэгорыя:Геаграфія]]» 303072 wikitext text/x-wiki {{Зьвязаныя праекты}}{{Вікіпэдыя|Паўвостраў|Паўвостраў}} [[Катэгорыя:Геаграфія]] 2ktc0tq4gu8zrpu1w8whjr00e8fwjn7 0 130970 303074 2026-11-07T16:11:43Z Nejurist 840 Новая старонка: «{{Загаловак | назва = Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel | аўтар = Уладзіслаў Сыракомля | год = 1854 | арыгінал = Fragmenta o Filipie z Konopi | пераклад = Nejrust | крыніца = | сэкцыя = | анатацыі = }} *[[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/I|I]] *[[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/II|II]] *[[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/III|III]] *Frahmenty pra P...» 303074 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel | аўтар = Уладзіслаў Сыракомля | год = 1854 | арыгінал = Fragmenta o Filipie z Konopi | пераклад = Nejrust | крыніца = | сэкцыя = | анатацыі = }} *[[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/I|I]] *[[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/II|II]] *[[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/III|III]] *[[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/IV|IV]] *[[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/V|V]] *[[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/VI|VI]] *[[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/VII|VII]] *[[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/Epiloh|Epiloh]] [[Катэгорыя:Паэмы Уладзіслава Сыракомлі]] [[Катэгорыя:Пераклады з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Пераклады Вікікрыніцы]] [[pl:Fragmenta o Filipie z Konopi]] mocx7w89gr6mizdevxaq7asdtsb9kje 303075 303074 2026-11-07T16:12:25Z Nejurist 840 303075 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel | аўтар = Уладзіслаў Сыракомля | год = 1854 | арыгінал = Fragmenta o Filipie z Konopi | пераклад = Nejurist | крыніца = | сэкцыя = | анатацыі = }} *[[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/I|I]] *[[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/II|II]] *[[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/III|III]] *[[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/IV|IV]] *[[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/V|V]] *[[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/VI|VI]] *[[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/VII|VII]] *[[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/Epiloh|Epiloh]] [[Катэгорыя:Паэмы Уладзіслава Сыракомлі]] [[Катэгорыя:Пераклады з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Пераклады Вікікрыніцы]] [[pl:Fragmenta o Filipie z Konopi]] kap4r5hwh0vbdl218fe9unqwj9f1e8a 0 130971 303078 2026-11-07T16:44:53Z Nejurist 840 Новая старонка: «{{Загаловак | назва = Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel | аўтар = Уладзіслаў Сыракомля | год = 1854 | арыгінал = Fragmenta o Filipie z Konopi | пераклад = Nejurist | крыніца = | сэкцыя = | наступны = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/II|II]] | анатацыі = }} <poem>Chaj [[Аўтар:Гамэр|Hamer]] z {{Спасылка на Вікіпэды...» 303078 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel | аўтар = Уладзіслаў Сыракомля | год = 1854 | арыгінал = Fragmenta o Filipie z Konopi | пераклад = Nejurist | крыніца = | сэкцыя = | наступны = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/II|II]] | анатацыі = }} <poem>Chaj [[Аўтар:Гамэр|Hamer]] z {{Спасылка на Вікіпэдыю|Werhilijem||Вэргіліюс}} z Rymu dy Ełady Pra Trajanskuju wajnu spiawajuć Ilijadu. {{Спасылка на Вікіпэдыю|Tasa|Тарквата Таса|Тарквата Таса}} chaj usławić miecz rycaraŭ-kryžakaŭ, {{Спасылка на Вікіпэдыю|Miltan|Джон Мільтан|Джон Мілтан}} swoj szukaje raj, smierć apisza {{Спасылка на Вікіпэдыю|Baka|Юзаф Бака|Юзэф Бака}}. Chaj adzin na dudcy hraje, inszy na hitary, Ŭsio adno biazmiežnyja paezii abszary. Kožny chaj nam reczaŭ nowych niby z rohu sypie, Ja ž wam prapiaju ab słaŭnym z Kanapiel Pilipie. Muza! (ci, mahczyma, lepsz «boskaje natchniennie»?) Pobacz budź, kab uchilić prazmiernyja pamknienni. Zmierznie haława maja, serca zaharycca, Tryznić budu — mnie wadoj z kastalskaje krynicy<ref>Krynica la padnožža hary Parnas</ref> Pyrsni swajoj biełaj ruczkaj, budź da mianie hžeczna, Kab Pilipam z Kanapiel nie skoczyŭ niedareczna! Try stahoddzi tamu byŭ na niwach tumannych Na Padolli majontak, Kanoplami zwany. Mo tamu, szto Kanopki jaho załažyli, Ale huszczy kanoplaŭ badaj szto z paŭmili Tam rasli nawakoł, a ŭradliwaja hleba Im dawała rasci jak jalinam da nieba. Anijakich cikawych majontka prykmietaŭ Adszukać ja nie zdoleŭ, ale dakumienty, Što składali jaho ŭładary, ŭsie szto josć, Majuć podpis adzin — «Z Kanapiel jahamosć» Ŭ dzień apostałaŭ panskich Pilipa z Jakubam, Pierszym trawieńskim dniom, tam, na podsciłu hrubym, Ŭ hod, jaki patanaje u daŭnasci zmroku, Nasz Pilip z Kanapiel sa swajoj matki skoknuŭ. Pahladzieŭ na swiet božy i sciaŭ swaje piasci, I skrywiŭsia, nibyta pabaczyŭ niaszczasci, Pa-sirocku stahnaŭ na ŭwieś hołas, jak byccam Jon pytaŭsia: «Nawoszta mnie tut naradzicca?» Jaszcze doŭha kryczaŭ, niby toj wajawoda, Što, prybyŭszy z darohi da biednaj haspody, Łaje haspadaroŭ, szto dla hetkaj persony Zbudawać nie zdaleli pałac wykształcony. Dy nareszcie padumaŭ: nie budzie tut rady, Chaj ža budzie jak josć: czym bahaty, tym rady. Cicha jenknuŭ, dy ŭreszcie, zapluszczyŭszy woczy Jon spakojna praspaŭ ciaham cełaje noczy. Achryscili Pilipam jaho zhodna swiatcaŭ, Pa chryscinach i hosci paczali zbiracca, Za zdaroŭje Pilipa ŭsie tosty lacieli - Napiłosia usio tawarystwa, jak bela... </poem> [[Катэгорыя:Паэмы Уладзіслава Сыракомлі]] [[Катэгорыя:Пераклады з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Пераклады Вікікрыніцы]] [[pl:Fragmenta o Filipie z Konopi/I]] d8uzmmc0yg5srjt57zim027vkr29gnq 303092 303078 2026-11-07T17:22:32Z Nejurist 840 303092 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel | аўтар = Уладзіслаў Сыракомля | год = 1854 | арыгінал = Fragmenta o Filipie z Konopi | пераклад = Nejurist | крыніца = | сэкцыя = | наступны = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/II|II]] | анатацыі = }} <poem>Chaj [[Аўтар:Гамэр|Hamer]] z {{Спасылка на Вікіпэдыю|Werhilijem||Вэргіліюс}} z Rymu dy Ełady Pra Trajanskuju wajnu spiawajuć Ilijadu. {{Спасылка на Вікіпэдыю|Tasa|Тарквата Таса|Тарквата Таса}} chaj usławić miecz rycaraŭ-kryžakaŭ, {{Спасылка на Вікіпэдыю|Miltan|Джон Мільтан|Джон Мілтан}} swoj szukaje raj, smierć apisza {{Спасылка на Вікіпэдыю|Baka|Юзаф Бака|Юзэф Бака}}. Chaj adzin na dudcy hraje, inszy na hitary, Ŭsio adno biazmiežnyja paezii abszary. Kožny chaj nam reczaŭ nowych niby z rohu sypie, Ja ž wam prapiaju ab słaŭnym z Kanapiel Pilipie. Muza! (ci, mahczyma, lepsz «boskaje natchniennie»?) Pobacz budź, kab uchilić prazmiernyja pamknienni. Zmierznie haława maja, serca zaharycca, Tryznić budu — mnie wadoj z kastalskaje krynicy<ref>Krynica la padnožža hary Parnas</ref> Pyrsni swajoj biełaj ruczkaj, budź da mianie hžeczna, Kab Pilipam z Kanapiel nie skoczyŭ niedareczna! Try stahoddzi tamu byŭ na niwach tumannych Na Padolli majontak, Kanoplami zwany. Mo tamu, szto Kanopki jaho załažyli, Ale huszczy kanoplaŭ badaj szto z paŭmili Tam rasli nawakoł, a ŭradliwaja hleba Im dawała rasci jak jalinam da nieba. Anijakich cikawych majontka prykmietaŭ Adszukać ja nie zdoleŭ, ale dakumienty, Što składali jaho ŭładary, ŭsie szto josć, Majuć podpis adzin — «Z Kanapiel jahamosć» Ŭ dzień apostałaŭ panskich Pilipa z Jakubam, Pierszym trawieńskim dniom, tam, na podsciłu hrubym, Ŭ hod, jaki patanaje u daŭnasci zmroku, Nasz Pilip z Kanapiel sa swajoj matki skoknuŭ. Pahladzieŭ na swiet božy i sciaŭ swaje piasci, I skrywiŭsia, nibyta pabaczyŭ niaszczasci, Pa-sirocku stahnaŭ na ŭwieś hołas, jak byccam Jon pytaŭsia: «Nawoszta mnie tut naradzicca?» Jaszcze doŭha kryczaŭ, niby toj wajawoda, Što, prybyŭszy z darohi da biednaj haspody, Łaje haspadaroŭ, szto dla hetkaj persony Zbudawać nie zdaleli pałac wykształcony. Dy nareszcie padumaŭ: nie budzie tut rady, Chaj ža budzie jak josć: czym bahaty, tym rady. Cicha jenknuŭ, dy ŭreszcie, zapluszczyŭszy woczy Jon spakojna praspaŭ ciaham cełaje noczy. Achryscili Pilipam jaho zhodna swiatcaŭ, Pa chryscinach i hosci paczali zbiracca, Za zdaroŭje Pilipa ŭsie tosty lacieli - Napiłosia usio tawarystwa, jak bela... </poem> [[Катэгорыя:Паэмы Уладзіслава Сыракомлі]] [[Катэгорыя:Пераклады з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Пераклады Вікікрыніцы]] [[pl:Fragmenta o Filipie z Konopi/Fragment I]] nhiadog5ahxwb0gatghr22fkawzb43y 303095 303092 2026-11-07T17:25:24Z Nejurist 840 303095 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel | аўтар = Уладзіслаў Сыракомля | год = 1854 | арыгінал = Fragmenta o Filipie z Konopi | пераклад = Nejurist | крыніца = | сэкцыя = | наступны = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/II|II]] | анатацыі = }} <poem>Chaj [[Аўтар:Гамэр|Hamer]] z {{Спасылка на Вікіпэдыю|Werhilijem||Вэргіліюс}} z Rymu dy Ełady Pra Trajanskuju wajnu spiawajuć Ilijadu. {{Спасылка на Вікіпэдыю|Tasa|Тарквата Таса|Тарквата Таса}} chaj usławić miecz rycaraŭ-kryżakaŭ, {{Спасылка на Вікіпэдыю|Miltan|Джон Мільтан|Джон Мілтан}} swoj szukaje raj, smierć apisza {{Спасылка на Вікіпэдыю|Baka|Юзаф Бака|Юзэф Бака}}. Chaj adzin na dudcy hraje, inszy na hitary, Ŭsio adno biaźmieżnyja paezii abszary. Kożny chaj nam reczaŭ nowych niby z rohu sypie, Ja ż wam prapiaju ab słaŭnym z Kanapiel Pilipie. Muza! (ci, mahczyma, lepsz «boskaje natchnieńnie»?) Pobacz budź, kab uchilić praźmiernyja pamknieńni. Zmierźnie haława maja, serca zaharycca, Tryznić budu — mnie wadoj z kastalskaje krynicy<ref>Krynica la padnożża hary Parnas</ref> Pyrsni swajoj biełaj ruczkaj, budź da mianie hżeczna, Kab Pilipam z Kanapiel nie skoczyŭ niedareczna! Try stahodździ tamu byŭ na niwach tumannych Na Padolli majontak, Kanoplami zwany. Mo tamu, szto Kanopki jaho załażyli, Ale huszczy kanoplaŭ badaj szto z paŭmili Tam raśli nawakoł, a ŭradliwaja hleba Im dawała raści jak jalinam da nieba. Anijakich cikawych majontka prykmietaŭ Adszukać ja nie zdoleŭ, ale dakumienty, Szto składali jaho ŭładary, ŭsie szto jość, Majuć podpis adzin — «Z Kanapiel jahamość» Ŭ dzień apostałaŭ panskich Pilipa z Jakubam, Pierszym trawieńskim dniom, tam, na podściłu hrubym, Ŭ hod, jaki patanaje u daŭnaści zmroku, Nasz Pilip z Kanapiel sa swajoj matki skoknuŭ. Pahladzieŭ na świet boży i ściaŭ swaje piaści, I skrywiŭsia, nibyta pabaczyŭ niaszczaści, Pa-sirocku stahnaŭ na ŭwieś hołas, jak byccam Jon pytaŭsia: «Nawoszta mnie tut naradzicca?» Jaszcze doŭha kryczaŭ, niby toj wajawoda, Što, prybyŭszy z darohi da biednaj haspody, Łaje haspadaroŭ, szto dla hetkaj persony Zbudawać nie zdaleli pałac wykształcony. Dy nareszcie padumaŭ: nie budzie tut rady, Chaj ża budzie jak jość: czym bahaty, tym rady. Cicha jenknuŭ, dy ŭreszcie, zapluszczyŭszy woczy Jon spakojna praspaŭ ciaham cełaje noczy. Achryścili Pilipam jaho zhodna światcaŭ, Pa chryścinach i hości paczali źbiracca, Za zdaroŭje Pilipa ŭsie tosty lacieli — Napiłosia usio tawarystwa, jak bela... </poem> [[Катэгорыя:Паэмы Уладзіслава Сыракомлі]] [[Катэгорыя:Пераклады з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Пераклады Вікікрыніцы]] [[pl:Fragmenta o Filipie z Konopi/Fragment I]] qe0crb58ug2alsx75i0779otk9yiysf 0 130972 303079 2026-11-07T16:47:21Z Nejurist 840 Новая старонка: «{{Загаловак | назва = Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel | аўтар = Уладзіслаў Сыракомля | год = 1854 | арыгінал = Fragmenta o Filipie z Konopi | пераклад = Nejurist | крыніца = | сэкцыя = | папярэдні = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/I|I]] | наступны = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/III|III]] | анатацыі = }} <poem> Jak cudoŭna...» 303079 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel | аўтар = Уладзіслаў Сыракомля | год = 1854 | арыгінал = Fragmenta o Filipie z Konopi | пераклад = Nejurist | крыніца = | сэкцыя = | папярэдні = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/I|I]] | наступны = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/III|III]] | анатацыі = }} <poem> Jak cudoŭna žyccio budawać pa szabłonach I u kožnym hurtku nie być biełaj waronaj! Bitym szlacham isci, nie taptać nowych sciežak, Nie uznosicca dumkaj za isnyja miežy. Chto taki, toj samoty nie znaje nikoli, Zrazumieje usich, a jaho — nawakolle. Woś, bywaje, Pan Boh czaławieka natchniaje, Dumku nowuju ŭ serca jamu układaje, I kali ŭ trapny momant jon zrobić uczynak, Tady ludzi pabaczać, szto jon małajczyna, Znojduć słowy jaho u ludziej razumiennie, Jak u dobruju hlebu traplaje nasiennie. Dy bywaje na swiecie niaredka inaczaj: Z haławoju szalonaj i sercam haraczym Czaławiek pramaŭlaje da ŭsich biez razboru I duszu wyliwaje nie tam i nie ŭ poru. Dy, nie ŭ siłach paruszyć zwyczajny stan reczaŭ, Jon usio adkidaje, imkniecca aspreczyć. U hramadskim zapale, nasupierak bury U adzin bok jon dzmie, a u inszy — wichury. Dy daremna zbiraje u hrudziach pawietra, Bo chutczej parwie hrudzi, czym zmienić bieh wietra. Nad niaszczasnym warjatam ŭsie buduć smiajacca, Minaki buduć bescić, pakazywać palcam: Czuli, szto jon wiarzie? znoŭ natrapiŭ na miel Pilip z Kanapiel!... </poem> [[Катэгорыя:Паэмы Уладзіслава Сыракомлі]] [[Катэгорыя:Пераклады з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Пераклады Вікікрыніцы]] [[pl:Fragmenta o Filipie z Konopi/II]] 6lywk3kltpik3zg6qmbm5q1zl7gx1c9 303080 303079 2026-11-07T16:48:54Z Nejurist 840 303080 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel | аўтар = Уладзіслаў Сыракомля | год = 1854 | арыгінал = Fragmenta o Filipie z Konopi | пераклад = Nejurist | крыніца = | сэкцыя = | папярэдні = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/I|I]] | наступны = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/III|III]] | анатацыі = }} <poem> Jak cudoŭna žyccio budawać pa szabłonach I u kožnym hurtku nie być biełaj waronaj! Bitym szlacham isci, nie taptać nowych sciežak, Nie uznosicca dumkaj za isnyja miežy. Chto taki, toj samoty nie znaje nikoli, Zrazumieje usich, a jaho — nawakolle. Woś, bywaje, Pan Boh czaławieka natchniaje, Dumku nowuju ŭ serca jamu układaje, I kali ŭ trapny momant jon zrobić uczynak, Tady ludzi pabaczać, szto jon małajczyna, Znojduć słowy jaho u ludziej razumiennie, Jak u dobruju hlebu traplaje nasiennie. Dy bywaje na swiecie niaredka inaczaj: Z haławoju szalonaj i sercam haraczym Czaławiek pramaŭlaje da ŭsich biez razboru I duszu wyliwaje nie tam i nie ŭ poru. Dy, nie ŭ siłach paruszyć zwyczajny stan reczaŭ, Jon usio adkidaje, imkniecca aspreczyć. U hramadskim zapale, nasupierak bury U adzin bok jon dzmie, a u inszy — wichury. Dy daremna zbiraje u hrudziach pawietra, Bo chutczej parwie hrudzi, czym zmienić bieh wietra. Nad niaszczasnym warjatam ŭsie buduć smiajacca, Minaki buduć bescić, pakazywać palcam: «Czuli, szto jon wiarzie? znoŭ natrapiŭ na miel Pilip z Kanapiel!...» </poem> [[Катэгорыя:Паэмы Уладзіслава Сыракомлі]] [[Катэгорыя:Пераклады з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Пераклады Вікікрыніцы]] [[pl:Fragmenta o Filipie z Konopi/II]] 6ly4n568ayek7x0zuffxti8lukw19q8 303091 303080 2026-11-07T17:21:53Z Nejurist 840 303091 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel | аўтар = Уладзіслаў Сыракомля | год = 1854 | арыгінал = Fragmenta o Filipie z Konopi | пераклад = Nejurist | крыніца = | сэкцыя = | папярэдні = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/I|I]] | наступны = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/III|III]] | анатацыі = }} <poem> Jak cudoŭna žyccio budawać pa szabłonach I u kožnym hurtku nie być biełaj waronaj! Bitym szlacham isci, nie taptać nowych sciežak, Nie uznosicca dumkaj za isnyja miežy. Chto taki, toj samoty nie znaje nikoli, Zrazumieje usich, a jaho — nawakolle. Woś, bywaje, Pan Boh czaławieka natchniaje, Dumku nowuju ŭ serca jamu układaje, I kali ŭ trapny momant jon zrobić uczynak, Tady ludzi pabaczać, szto jon małajczyna, Znojduć słowy jaho u ludziej razumiennie, Jak u dobruju hlebu traplaje nasiennie. Dy bywaje na swiecie niaredka inaczaj: Z haławoju szalonaj i sercam haraczym Czaławiek pramaŭlaje da ŭsich biez razboru I duszu wyliwaje nie tam i nie ŭ poru. Dy, nie ŭ siłach paruszyć zwyczajny stan reczaŭ, Jon usio adkidaje, imkniecca aspreczyć. U hramadskim zapale, nasupierak bury U adzin bok jon dzmie, a u inszy — wichury. Dy daremna zbiraje u hrudziach pawietra, Bo chutczej parwie hrudzi, czym zmienić bieh wietra. Nad niaszczasnym warjatam ŭsie buduć smiajacca, Minaki buduć bescić, pakazywać palcam: «Czuli, szto jon wiarzie? znoŭ natrapiŭ na miel Pilip z Kanapiel!...» </poem> [[Катэгорыя:Паэмы Уладзіслава Сыракомлі]] [[Катэгорыя:Пераклады з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Пераклады Вікікрыніцы]] [[pl:Fragmenta o Filipie z Konopi/Fragment II]] db3lmo3xe9h5was29ysrb5014ud1g1i 303094 303091 2026-11-07T17:23:48Z Nejurist 840 303094 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel | аўтар = Уладзіслаў Сыракомля | год = 1854 | арыгінал = Fragmenta o Filipie z Konopi | пераклад = Nejurist | крыніца = | сэкцыя = | папярэдні = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/I|I]] | наступны = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/III|III]] | анатацыі = }} <poem> Jak cudoŭna żyćcio budawać pa szabłonach I u kożnym hurtku nie być biełaj waronaj! Bitym szlacham iści, nie taptać nowych ścieżak, Nie uznosicca dumkaj za isnyja mieży. Chto taki, toj samoty nie znaje nikoli, Zrazumieje usich, a jaho — nawakolle. Woś, bywaje, Pan Boh czaławieka natchniaje, Dumku nowuju ŭ serca jamu układaje, I kali ŭ trapny momant jon zrobić uczynak, Tady ludzi pabaczać, szto jon małajczyna, Znojduć słowy jaho u ludziej razumieńnie, Jak u dobruju hlebu traplaje nasieńnie. Dy bywaje na świecie niaredka inaczaj: Z haławoju szalonaj i sercam haraczym Czaławiek pramaŭlaje da ŭsich biez razboru I duszu wyliwaje nie tam i nie ŭ poru. Dy, nie ŭ siłach paruszyć zwyczajny stan reczaŭ, Jon usio adkidaje, imkniecca aspreczyć. U hramadskim zapale, nasupierak bury U adzin bok jon dźmie, a u inszy — wichury. Dy daremna źbiraje u hrudziach pawietra, Bo chutczej parwie hrudzi, czym źmienić bieh wietra. Nad niaszczasnym warjatam ŭsie buduć śmiajacca, Minaki buduć beścić, pakazywać palcam: «Czuli, szto jon wiarzie? znoŭ natrapiŭ na miel Pilip z Kanapiel!...» </poem> [[Катэгорыя:Паэмы Уладзіслава Сыракомлі]] [[Катэгорыя:Пераклады з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Пераклады Вікікрыніцы]] [[pl:Fragmenta o Filipie z Konopi/Fragment II]] su4ej6vix17t5qe592h1iz8qogqa4jj 0 130973 303085 2026-11-07T17:11:33Z Nejurist 840 Новая старонка: «{{Загаловак | назва = Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel | аўтар = Уладзіслаў Сыракомля | год = 1854 | арыгінал = Fragmenta o Filipie z Konopi | пераклад = Nejurist | крыніца = | сэкцыя = | папярэдні = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/II|II]] | наступны = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/IV|IV]] | анатацыі = }} <poem> U ajcoŭ jez...» 303085 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel | аўтар = Уладзіслаў Сыракомля | год = 1854 | арыгінал = Fragmenta o Filipie z Konopi | пераклад = Nejurist | крыніца = | сэкцыя = | папярэдні = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/II|II]] | наступны = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/IV|IV]] | анатацыі = }} <poem> U ajcoŭ jezuitaŭ, ŭ miasteczku Astrohu Nasz Pilip nawuczaŭsia słužyć Panu Bohu, Zhadwać rymskaje prawa, wałodać łacinaj I szmat inszaha, szto szlachta wiedać pawinna. Paczali da jaho pryhladacca bolsz pilna, Dyk zaŭwažyli, szto razwažaje abmylna. Jon wydatna zaswojwaŭ usio nawuczannie, Ale ledźwie ahuczwaŭ swajo mierkawannie, Nasmiaszyć moh chiba ci razjuszyć luboha Swaim hłupstwam ci nawat bluznierstwam na Boha! Rostam byŭ niewysoki i wielmi ruchawy, Dyk bywała jak skoczyć sa szkolnaje ławy, U siaredzinu stanie — bałbocza j bałbocza, A ŭ zapale pramowy tak bliskajuć woczy, A rukami machaje, czaplaje studentaŭ, Dy zaŭsiody ciarpieŭ jon fijaska daszczentu. Woś naprykład: ksiondz Rytar wuczyŭ swaich wuczniaŭ, Jak naležyć wykazwacca piekna i sztuczna, A tady panawała łacina adkryta I byli papularnyja hreckija mity, Dyk pramowiŭ ksiondz Rytar: «patrebna starannie, Kab nie mowić pa-prostu nibyta sialanie, A umieć pa-łacinsku dla dobraha tonu Dadawać wyraz Fłaka<ref>Haj Walery Fłak - rymski paet I stahoddzia</ref> ci wierszyk Marona<ref>Druhoje imia Wierhilija</ref>, I uzwodzić pieryjad akruhłaj budowy — Heta znak elehantnasci waszaj pramowy. Pa-druhoje, uwaha! Patrebny paŭtory! Conticuere omnes!<ref>«Usie zmoŭkli» (cytata z «Enieidy» Wierhilija)</ref> Padniać wuszy ŭhoru! Najczasciej piersanažaŭ swajho leksikonu Padbirajcie z antycznaha wy panteonu. Nie kažycie: chtoś mudry ci zdolny da rady, A zawicie jaho ulubioncam {{Спасылка на Вікіпэдыю|Pałady|Палада|}}; Nie kažycie, szto mužny chtoś ci wajaŭniczy, A skažycie, szto baczycie ŭ im {{Спасылка на Вікіпэдыю|Marsa|Марс (міфалогія)|}} abliczcza. Kwietki treba ciapier zwać dziciatkami {{Спасылка на Вікіпэдыю|Fłory|Флора (міфалогія)|}}, Padarunkam {{Спасылка на Вікіпэдыю|Cerery|Цэрэра (міфалогія)|}} — dažynkawy zbory, Bolej jabłyk nie jabłyk, a płod ad Pamony<ref>Rymskaja bahinia sadawiny</ref>. I tak kožny spaznaje, jaki wy wuczony!» «— Nie, nie zhodny! — Pilip utrymacca nie moža: Adzin Boh stwaryŭ jabłyki, kwietki i zbožža! Dyk nawoszta czužyja bahi i bahini? Zaklikać da ich chryscijanin nie pawinien! Kali ž niechta adwažna prasławiŭ Ajczynu, I užyć krasamoŭstwa my majem pryczynu, Ci nie lepiej {{Спасылка на Вікіпэдыю|Tarnoŭskim|Ян Амор Тарноўскі|Ян Амар Тарноўскі}} nazwać taho woja? Paraŭnajem hieroja z sapraŭdnym hierojem!» Spachmurnieŭ, paczarnieŭ ksiondz-prafiesar zwysz miery, Staŭ padobny da {{Спасылка на Вікіпэдыю|Zieŭsa|Зеўс|Зэўс}} z paemy Hamera, Starszym wuczniam kiŭnuŭ — i jany praz chwilinu Pakazali Pilipu swaju dyscyplinu. Nasz hieroj staŭ achwiaraj antycznych bahoŭ... Streły kpinaŭ trywožyli serca jaho, Jaszcze doŭha jon mroiŭ ich kryki ŭnaczy: «Hej, Pilip z Kanapiel! Bolej tak nie skaczy!» Pad Wialikdzień iznoŭ nasz Pilip daŭsia ŭ znaki. Kab haraczaj pabožnasci wydać adznaki, I za toje, szto judy zamuczyli Boha, Szkalary pajszli plažyć rabina z Astroha. Padbiažali z kijami k jahonaj haspodzie (Bo padobnyja imszy tady byli ŭ modzie), Piersz kryczali, pasla ataczyli siadzibu, Palacieła kamiennie, razbilisia szyby, Dy znajszlisia i ŭ judaŭ lichija hałowy, To adzin, to druhi byŭ da bojki hatowy, Dwa natoŭpy syszlisia ŭ swaim aburenni, Wyhukali praklony, sciskali kamienni, Pałamali kii — paczali kułakami, Dy {{Спасылка на Вікіпэдыю|Biełona|Белона (міфалогія)|}} tady była z katalikami, Jak uziali wierch liczbaj— uraz asmialeli I adužali wojska synoŭ Izraela. Kroŭ ciacze, ŭžo biez pamiaci niechta papadaŭ, Ale ŭsio nie spyniajecca žorstkaja zwada, Raptam ŭ samuju pałkuju huszczu zmahannia Zabiahaje Pilip, paczynaje kazannie: «Hej, spyniciesia, bratki! Što heta za srodki? Praŭda, muczyli Jezusa ichnyja prodki! Ale z ich chto ŭ tym winien? Swawolle! Swawolle! Na biazzbrojnych!... na słabszych! O! Ja nie dazwolu!» I palez u siaredzinu bojki zaciataj, Dzie žydy adchwastali swajho adwakata. Nie paczuli jaho — im zdałosia, nibyta Zaachwoczwaŭ da bojki siabroŭ-jezuitaŭ. I kali b nie zamkowaja warta sa zbrojaj, Szto prybiehła zmuszać buntaroŭ da spakoju, Nasz niaszczasny Pilip moh addać Bohu duszu — Tak žydoŭski natoŭp jon znianacku razjuszyŭ. Zbiehli ŭsie —  tolki jon la budynku rabina. Rektar heta pabaczyŭ dy pisza prawinu, Szto jamu, jak naczalniku hetaj swawoli, Pryznaczaje iznoŭ pakarannie u szkole. A dalej byli žarty i kpiny biaskonca: Prawadyr Izraela! Žydoŭ abaronca! Ach, Pilip z Kanapiel! Ty swiatyja namiery Nie ŭ paru prajawiŭ, zwiedaŭ tolki chalery!... </poem> [[Катэгорыя:Паэмы Уладзіслава Сыракомлі]] [[Катэгорыя:Пераклады з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Пераклады Вікікрыніцы]] [[pl:Fragmenta o Filipie z Konopi/III]] hsucuterkwgv5jyi33nlz7stuun3pxu 303090 303085 2026-11-07T17:21:38Z Nejurist 840 303090 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel | аўтар = Уладзіслаў Сыракомля | год = 1854 | арыгінал = Fragmenta o Filipie z Konopi | пераклад = Nejurist | крыніца = | сэкцыя = | папярэдні = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/II|II]] | наступны = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/IV|IV]] | анатацыі = }} <poem> U ajcoŭ jezuitaŭ, ŭ miasteczku Astrohu Nasz Pilip nawuczaŭsia słužyć Panu Bohu, Zhadwać rymskaje prawa, wałodać łacinaj I szmat inszaha, szto szlachta wiedać pawinna. Paczali da jaho pryhladacca bolsz pilna, Dyk zaŭwažyli, szto razwažaje abmylna. Jon wydatna zaswojwaŭ usio nawuczannie, Ale ledźwie ahuczwaŭ swajo mierkawannie, Nasmiaszyć moh chiba ci razjuszyć luboha Swaim hłupstwam ci nawat bluznierstwam na Boha! Rostam byŭ niewysoki i wielmi ruchawy, Dyk bywała jak skoczyć sa szkolnaje ławy, U siaredzinu stanie — bałbocza j bałbocza, A ŭ zapale pramowy tak bliskajuć woczy, A rukami machaje, czaplaje studentaŭ, Dy zaŭsiody ciarpieŭ jon fijaska daszczentu. Woś naprykład: ksiondz Rytar wuczyŭ swaich wuczniaŭ, Jak naležyć wykazwacca piekna i sztuczna, A tady panawała łacina adkryta I byli papularnyja hreckija mity, Dyk pramowiŭ ksiondz Rytar: «patrebna starannie, Kab nie mowić pa-prostu nibyta sialanie, A umieć pa-łacinsku dla dobraha tonu Dadawać wyraz Fłaka<ref>Haj Walery Fłak - rymski paet I stahoddzia</ref> ci wierszyk Marona<ref>Druhoje imia Wierhilija</ref>, I uzwodzić pieryjad akruhłaj budowy — Heta znak elehantnasci waszaj pramowy. Pa-druhoje, uwaha! Patrebny paŭtory! Conticuere omnes!<ref>«Usie zmoŭkli» (cytata z «Enieidy» Wierhilija)</ref> Padniać wuszy ŭhoru! Najczasciej piersanažaŭ swajho leksikonu Padbirajcie z antycznaha wy panteonu. Nie kažycie: chtoś mudry ci zdolny da rady, A zawicie jaho ulubioncam {{Спасылка на Вікіпэдыю|Pałady|Палада|}}; Nie kažycie, szto mužny chtoś ci wajaŭniczy, A skažycie, szto baczycie ŭ im {{Спасылка на Вікіпэдыю|Marsa|Марс (міфалогія)|}} abliczcza. Kwietki treba ciapier zwać dziciatkami {{Спасылка на Вікіпэдыю|Fłory|Флора (міфалогія)|}}, Padarunkam {{Спасылка на Вікіпэдыю|Cerery|Цэрэра (міфалогія)|}} — dažynkawy zbory, Bolej jabłyk nie jabłyk, a płod ad Pamony<ref>Rymskaja bahinia sadawiny</ref>. I tak kožny spaznaje, jaki wy wuczony!» «— Nie, nie zhodny! — Pilip utrymacca nie moža: Adzin Boh stwaryŭ jabłyki, kwietki i zbožža! Dyk nawoszta czužyja bahi i bahini? Zaklikać da ich chryscijanin nie pawinien! Kali ž niechta adwažna prasławiŭ Ajczynu, I užyć krasamoŭstwa my majem pryczynu, Ci nie lepiej {{Спасылка на Вікіпэдыю|Tarnoŭskim|Ян Амор Тарноўскі|Ян Амар Тарноўскі}} nazwać taho woja? Paraŭnajem hieroja z sapraŭdnym hierojem!» Spachmurnieŭ, paczarnieŭ ksiondz-prafiesar zwysz miery, Staŭ padobny da {{Спасылка на Вікіпэдыю|Zieŭsa|Зеўс|Зэўс}} z paemy Hamera, Starszym wuczniam kiŭnuŭ — i jany praz chwilinu Pakazali Pilipu swaju dyscyplinu. Nasz hieroj staŭ achwiaraj antycznych bahoŭ... Streły kpinaŭ trywožyli serca jaho, Jaszcze doŭha jon mroiŭ ich kryki ŭnaczy: «Hej, Pilip z Kanapiel! Bolej tak nie skaczy!» Pad Wialikdzień iznoŭ nasz Pilip daŭsia ŭ znaki. Kab haraczaj pabožnasci wydać adznaki, I za toje, szto judy zamuczyli Boha, Szkalary pajszli plažyć rabina z Astroha. Padbiažali z kijami k jahonaj haspodzie (Bo padobnyja imszy tady byli ŭ modzie), Piersz kryczali, pasla ataczyli siadzibu, Palacieła kamiennie, razbilisia szyby, Dy znajszlisia i ŭ judaŭ lichija hałowy, To adzin, to druhi byŭ da bojki hatowy, Dwa natoŭpy syszlisia ŭ swaim aburenni, Wyhukali praklony, sciskali kamienni, Pałamali kii — paczali kułakami, Dy {{Спасылка на Вікіпэдыю|Biełona|Белона (міфалогія)|}} tady była z katalikami, Jak uziali wierch liczbaj— uraz asmialeli I adužali wojska synoŭ Izraela. Kroŭ ciacze, ŭžo biez pamiaci niechta papadaŭ, Ale ŭsio nie spyniajecca žorstkaja zwada, Raptam ŭ samuju pałkuju huszczu zmahannia Zabiahaje Pilip, paczynaje kazannie: «Hej, spyniciesia, bratki! Što heta za srodki? Praŭda, muczyli Jezusa ichnyja prodki! Ale z ich chto ŭ tym winien? Swawolle! Swawolle! Na biazzbrojnych!... na słabszych! O! Ja nie dazwolu!» I palez u siaredzinu bojki zaciataj, Dzie žydy adchwastali swajho adwakata. Nie paczuli jaho — im zdałosia, nibyta Zaachwoczwaŭ da bojki siabroŭ-jezuitaŭ. I kali b nie zamkowaja warta sa zbrojaj, Szto prybiehła zmuszać buntaroŭ da spakoju, Nasz niaszczasny Pilip moh addać Bohu duszu — Tak žydoŭski natoŭp jon znianacku razjuszyŭ. Zbiehli ŭsie —  tolki jon la budynku rabina. Rektar heta pabaczyŭ dy pisza prawinu, Szto jamu, jak naczalniku hetaj swawoli, Pryznaczaje iznoŭ pakarannie u szkole. A dalej byli žarty i kpiny biaskonca: Prawadyr Izraela! Žydoŭ abaronca! Ach, Pilip z Kanapiel! Ty swiatyja namiery Nie ŭ paru prajawiŭ, zwiedaŭ tolki chalery!... </poem> [[Катэгорыя:Паэмы Уладзіслава Сыракомлі]] [[Катэгорыя:Пераклады з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Пераклады Вікікрыніцы]] [[pl:Fragmenta o Filipie z Konopi/Fragment III]] kqqsio35ndv21080divoomb50ljzfcb 303098 303090 2026-11-07T17:28:35Z Nejurist 840 303098 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel | аўтар = Уладзіслаў Сыракомля | год = 1854 | арыгінал = Fragmenta o Filipie z Konopi | пераклад = Nejurist | крыніца = | сэкцыя = | папярэдні = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/II|II]] | наступны = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/IV|IV]] | анатацыі = }} <poem> U ajcoŭ jezuitaŭ, ŭ miasteczku Astrohu Nasz Pilip nawuczaŭsia służyć Panu Bohu, Zhadwać rymskaje prawa, wałodać łacinaj I szmat inszaha, szto szlachta wiedać pawinna. Paczali da jaho pryhladacca bolsz pilna, Dyk zaŭważyli, szto razważaje abmylna. Jon wydatna zaswojwaŭ usio nawuczańnie, Ale ledźwie ahuczwaŭ swajo mierkawańnie, Naśmiaszyć moh chiba ci raziuszyć luboha Swaim hłupstwam ci nawat bluźnierstwam na Boha! Rostam byŭ niewysoki i wielmi ruchawy, Dyk bywała jak skoczyć sa szkolnaje ławy, U siaredzinu stanie — bałbocza j bałbocza, A ŭ zapale pramowy tak bliskajuć woczy, A rukami machaje, czaplaje studentaŭ, Dy zaŭsiody ciarpieŭ jon fijaska daszczentu. Woś naprykład: ksiondz Rytar wuczyŭ swaich wuczniaŭ, Jak należyć wykazwacca piekna i sztuczna, A tady panawała łacina adkryta I byli papularnyja hreckija mity, Dyk pramowiŭ ksiondz Rytar: «patrebna starańnie, Kab nie mowić pa-prostu nibyta sialanie, A umieć pa-łacinsku dla dobraha tonu Dadawać wyraz Fłaka<ref>Haj Walery Fłak - rymski paet I stahoddzia</ref> ci wierszyk Marona<ref>Druhoje imia Wierhilija</ref>, I uzwodzić pieryjad akruhłaj budowy — Heta znak elehantnasci waszaj pramowy. Pa-druhoje, uwaha! Patrebny paŭtory! Conticuere omnes!<ref>«Usie zmoŭkli» (cytata z «Enieidy» Wierhilija)</ref> Padniać wuszy ŭhoru! Najczasciej piersanażaŭ swajho leksikonu Padbirajcie z antycznaha wy panteonu. Nie każycie: chtoś mudry ci zdolny da rady, A zawicie jaho ulubioncam {{Спасылка на Вікіпэдыю|Pałady|Палада|}}; Nie każycie, szto mużny chtoś ci wajaŭniczy, A skażycie, szto baczycie ŭ im {{Спасылка на Вікіпэдыю|Marsa|Марс (міфалогія)|}} abliczcza. Kwietki treba ciapier zwać dziciatkami {{Спасылка на Вікіпэдыю|Fłory|Флора (міфалогія)|}}, Padarunkam {{Спасылка на Вікіпэдыю|Cerery|Цэрэра (міфалогія)|}} — dażynkawy zbory, Bolej jabłyk nie jabłyk, a płod ad Pamony<ref>Rymskaja bahinia sadawiny</ref>. I tak kożny spaznaje, jaki wy wuczony!» «— Nie, nie zhodny! — Pilip utrymacca nie moża: Adzin Boh stwaryŭ jabłyki, kwietki i zbożża! Dyk nawoszta czużyja bahi i bahini? Zaklikać da ich chryścijanin nie pawinien! Kali ż niechta adważna prasławiŭ Ajczynu, I użyć krasamoŭstwa my majem pryczynu, Ci nie lepiej {{Спасылка на Вікіпэдыю|Tarnoŭskim|Ян Амор Тарноўскі|Ян Амар Тарноўскі}} nazwać taho woja? Paraŭnajem hieroja z sapraŭdnym hierojem!» Spachmurnieŭ, paczarnieŭ ksiondz-prafiesar zwysz miery, Staŭ padobny da {{Спасылка на Вікіпэдыю|Zieŭsa|Зеўс|Зэўс}} z paemy Hamera, Starszym wuczniam kiŭnuŭ — i jany praz chwilinu Pakazali Pilipu swaju dyscyplinu. Nasz hieroj staŭ achwiaraj antycznych bahoŭ... Streły kpinaŭ trywożyli serca jaho, Jaszcze doŭha jon mroiŭ ich kryki ŭnaczy: «Hej, Pilip z Kanapiel! Bolej tak nie skaczy!» Pad Wialikdzień iznoŭ nasz Pilip daŭsia ŭ znaki. Kab haraczaj pabożnaści wydać adznaki, I za toje, szto judy zamuczyli Boha, Szkalary pajszli plażyć rabina z Astroha. Padbiażali z kijami k jahonaj haspodzie (Bo padobnyja imszy tady byli ŭ modzie), Piersz kryczali, paśla ataczyli siadzibu, Palacieła kamieńnie, raźbilisia szyby, Dy znajszlisia i ŭ judaŭ lichija hałowy, To adzin, to druhi byŭ da bojki hatowy, Dwa natoŭpy syszlisia ŭ swaim abureńni, Wyhukali praklony, ściskali kamieńni, Pałamali kii — paczali kułakami, Dy {{Спасылка на Вікіпэдыю|Biełona|Белона (міфалогія)|}} tady była z katalikami, Jak uziali wierch liczbaj— uraz aśmialeli I adużali wojska synoŭ Izraela. Kroŭ ciacze, ŭżo biez pamiaci niechta papadaŭ, Ale ŭsio nie spyniajecca żorstkaja zwada, Raptam ŭ samuju pałkuju huszczu zmahańnia Zabiahaje Pilip, paczynaje kazańnie: «Hej, spyniciesia, bratki! Što heta za srodki? Praŭda, muczyli Jezusa ichnyja prodki! Ale z ich chto ŭ tym winien? Swawolle! Swawolle! Na biazzbrojnych!... na słabszych! O! Ja nie dazwolu!» I palez u siaredzinu bojki zaciataj, Dzie żydy adchwastali swajho adwakata. Nie paczuli jaho — im zdałosia, nibyta Zaachwoczwaŭ da bojki siabroŭ-jezuitaŭ. I kali b nie zamkowaja warta sa zbrojaj, Szto prybiehła zmuszać buntaroŭ da spakoju, Nasz niaszczasny Pilip moh addać Bohu duszu — Tak żydoŭski natoŭp jon źnianacku raziuszyŭ. Zbiehli ŭsie —  tolki jon la budynku rabina. Rektar heta pabaczyŭ dy pisza prawinu, Szto jamu, jak naczalniku hetaj swawoli, Pryznaczaje iznoŭ pakarańnie u szkole. A dalej byli żarty i kpiny biaskonca: Prawadyr Izraela! Žydoŭ abaronca! Ach, Pilip z Kanapiel! Ty światyja namiery Nie ŭ paru prajawiŭ, źwiedaŭ tolki chalery!... </poem> [[Катэгорыя:Паэмы Уладзіслава Сыракомлі]] [[Катэгорыя:Пераклады з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Пераклады Вікікрыніцы]] [[pl:Fragmenta o Filipie z Konopi/Fragment III]] 686vfvbjjnaupg434ug9ww27a5jomae 303099 303098 2026-11-07T17:32:15Z Nejurist 840 303099 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel | аўтар = Уладзіслаў Сыракомля | год = 1854 | арыгінал = Fragmenta o Filipie z Konopi | пераклад = Nejurist | крыніца = | сэкцыя = | папярэдні = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/II|II]] | наступны = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/IV|IV]] | анатацыі = }} <poem> U ajcoŭ jezuitaŭ, ŭ miasteczku Astrohu Nasz Pilip nawuczaŭsia służyć Panu Bohu, Zhadwać rymskaje prawa, wałodać łacinaj I szmat inszaha, szto szlachta wiedać pawinna. Paczali da jaho pryhladacca bolsz pilna, Dyk zaŭważyli, szto razważaje abmylna. Jon wydatna zaswojwaŭ usio nawuczańnie, Ale ledźwie ahuczwaŭ swajo mierkawańnie, Naśmiaszyć moh chiba ci raziuszyć luboha Swaim hłupstwam ci nawat bluźnierstwam na Boha! Rostam byŭ niewysoki i wielmi ruchawy, Dyk bywała jak skoczyć sa szkolnaje ławy, U siaredzinu stanie — bałbocza j bałbocza, A ŭ zapale pramowy tak bliskajuć woczy, A rukami machaje, czaplaje studentaŭ, Dy zaŭsiody ciarpieŭ jon fijaska daszczentu. Woś naprykład: ksiondz Rytar wuczyŭ swaich wuczniaŭ, Jak należyć wykazwacca piekna i sztuczna, A tady panawała łacina adkryta I byli papularnyja hreckija mity, Dyk pramowiŭ ksiondz Rytar: «patrebna starańnie, Kab nie mowić pa-prostu nibyta sialanie, A umieć pa-łacinsku dla dobraha tonu Dadawać wyraz Fłaka<ref>Haj Walery Fłak - rymski paet I stahoddzia</ref> ci wierszyk Marona<ref>Druhoje imia Wierhilija</ref>, I uzwodzić peryjad akruhłaj budowy — Heta znak elehantnasci waszaj pramowy. Pa-druhoje, uwaha! Patrebny paŭtory! Conticuere omnes!<ref>«Usie zmoŭkli» (cytata z «Enieidy» Wierhilija)</ref> Padniać wuszy ŭhoru! Najczasciej piersanażaŭ swajho leksikonu Padbirajcie z antycznaha wy panteonu. Nie każycie: chtoś mudry ci zdolny da rady, A zawicie jaho ulubioncam {{Спасылка на Вікіпэдыю|Pałady|Палада|}}; Nie każycie, szto mużny chtoś ci wajaŭniczy, A skażycie, szto baczycie ŭ im {{Спасылка на Вікіпэдыю|Marsa|Марс (міфалогія)|}} abliczcza. Kwietki treba ciapier zwać dziciatkami {{Спасылка на Вікіпэдыю|Fłory|Флора (міфалогія)|}}, Padarunkam {{Спасылка на Вікіпэдыю|Cerery|Цэрэра (міфалогія)|}} — dażynkawy zbory, Bolej jabłyk nie jabłyk, a płod ad Pamony<ref>Rymskaja bahinia sadawiny</ref>. I tak kożny spaznaje, jaki wy wuczony!» «— Nie, nie zhodny! — Pilip utrymacca nie moża: Adzin Boh stwaryŭ jabłyki, kwietki i zbożża! Dyk nawoszta czużyja bahi i bahini? Zaklikać da ich chryścijanin nie pawinien! Kali ż niechta adważna prasławiŭ Ajczynu, I użyć krasamoŭstwa my majem pryczynu, Ci nie lepiej {{Спасылка на Вікіпэдыю|Tarnoŭskim|Ян Амор Тарноўскі|Ян Амар Тарноўскі}} nazwać taho woja? Paraŭnajem hieroja z sapraŭdnym hierojem!» Spachmurnieŭ, paczarnieŭ ksiondz-prafiesar zwysz miery, Staŭ padobny da {{Спасылка на Вікіпэдыю|Zieŭsa|Зеўс|Зэўс}} z paemy Hamera, Starszym wuczniam kiŭnuŭ — i jany praz chwilinu Pakazali Pilipu swaju dyscyplinu. Nasz hieroj staŭ achwiaraj antycznych bahoŭ... Streły kpinaŭ trywożyli serca jaho, Jaszcze doŭha jon mroiŭ ich kryki ŭnaczy: «Hej, Pilip z Kanapiel! Bolej tak nie skaczy!» Pad Wialikdzień iznoŭ nasz Pilip daŭsia ŭ znaki. Kab haraczaj pabożnaści wydać adznaki, I za toje, szto judy zamuczyli Boha, Szkalary pajszli plażyć rabina z Astroha. Padbiażali z kijami k jahonaj haspodzie (Bo padobnyja imszy tady byli ŭ modzie), Piersz kryczali, paśla ataczyli siadzibu, Palacieła kamieńnie, raźbilisia szyby, Dy znajszlisia i ŭ judaŭ lichija hałowy, To adzin, to druhi byŭ da bojki hatowy, Dwa natoŭpy syszlisia ŭ swaim abureńni, Wyhukali praklony, ściskali kamieńni, Pałamali kii — paczali kułakami, Dy {{Спасылка на Вікіпэдыю|Biełona|Белона (міфалогія)|}} tady była z katalikami, Jak uziali wierch liczbaj— uraz aśmialeli I adużali wojska synoŭ Izraela. Kroŭ ciacze, ŭżo biez pamiaci niechta papadaŭ, Ale ŭsio nie spyniajecca żorstkaja zwada, Raptam ŭ samuju pałkuju huszczu zmahańnia Zabiahaje Pilip, paczynaje kazańnie: «Hej, spyniciesia, bratki! Što heta za srodki? Praŭda, muczyli Jezusa ichnyja prodki! Ale z ich chto ŭ tym winien? Swawolle! Swawolle! Na biazzbrojnych!... na słabszych! O! Ja nie dazwolu!» I palez u siaredzinu bojki zaciataj, Dzie żydy adchwastali swajho adwakata. Nie paczuli jaho — im zdałosia, nibyta Zaachwoczwaŭ da bojki siabroŭ-jezuitaŭ. I kali b nie zamkowaja warta sa zbrojaj, Szto prybiehła zmuszać buntaroŭ da spakoju, Nasz niaszczasny Pilip moh addać Bohu duszu — Tak żydoŭski natoŭp jon źnianacku raziuszyŭ. Zbiehli ŭsie —  tolki jon la budynku rabina. Rektar heta pabaczyŭ dy pisza prawinu, Szto jamu, jak naczalniku hetaj swawoli, Pryznaczaje iznoŭ pakarańnie u szkole. A dalej byli żarty i kpiny biaskonca: Prawadyr Izraela! Žydoŭ abaronca! Ach, Pilip z Kanapiel! Ty światyja namiery Nie ŭ paru prajawiŭ, źwiedaŭ tolki chalery!... </poem> [[Катэгорыя:Паэмы Уладзіслава Сыракомлі]] [[Катэгорыя:Пераклады з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Пераклады Вікікрыніцы]] [[pl:Fragmenta o Filipie z Konopi/Fragment III]] cqmguru42gabb1u6cjrkbzejk55edi0 303103 303099 2026-11-07T17:45:42Z Nejurist 840 303103 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel | аўтар = Уладзіслаў Сыракомля | год = 1854 | арыгінал = Fragmenta o Filipie z Konopi | пераклад = Nejurist | крыніца = | сэкцыя = | папярэдні = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/II|II]] | наступны = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/IV|IV]] | анатацыі = }} <poem> U ajcoŭ jezuitaŭ, ŭ miasteczku Astrohu Nasz Pilip nawuczaŭsia służyć Panu Bohu, Zhadwać rymskaje prawa, wałodać łacinaj I szmat inszaha, szto szlachta wiedać pawinna. Paczali da jaho pryhladacca bolsz pilna, Dyk zaŭważyli, szto razważaje abmylna. Jon wydatna zaswojwaŭ usio nawuczańnie, Ale ledźwie ahuczwaŭ swajo mierkawańnie, Naśmiaszyć moh chiba ci raziuszyć luboha Swaim hłupstwam ci nawat bluźnierstwam na Boha! Rostam byŭ niewysoki i wielmi ruchawy, Dyk bywała jak skoczyć sa szkolnaje ławy, U siaredzinu stanie — bałbocza j bałbocza, A ŭ zapale pramowy tak bliskajuć woczy, A rukami machaje, czaplaje studentaŭ, Dy zaŭsiody ciarpieŭ jon fijaska daszczentu. Woś naprykład: ksiondz Rytar wuczyŭ swaich wuczniaŭ, Jak należyć wykazwacca piekna i sztuczna, A tady panawała łacina adkryta I byli papularnyja hreckija mity, Dyk pramowiŭ ksiondz Rytar: «patrebna starańnie, Kab nie mowić pa-prostu nibyta sialanie, A umieć pa-łacinsku dla dobraha tonu Dadawać wyraz Fłaka<ref>Haj Walery Fłak - rymski paet I stahoddzia</ref> ci wierszyk Marona<ref>Druhoje imia Wierhilija</ref>, I uzwodzić peryjad akruhłaj budowy — Heta znak elehantnasci waszaj pramowy. Pa-druhoje, uwaha! Patrebny paŭtory! Conticuere omnes!<ref>«Usie zmoŭkli» (cytata z «Enieidy» Wierhilija)</ref> Padniać wuszy ŭhoru! Najczasciej piersanażaŭ swajho leksikonu Padbirajcie z antycznaha wy panteonu. Nie każycie: chtoś mudry ci zdolny da rady, A zawicie jaho ulubioncam {{Спасылка на Вікіпэдыю|Pałady|Палада|}}; Nie każycie, szto mużny chtoś ci wajaŭniczy, A skażycie, szto baczycie ŭ im {{Спасылка на Вікіпэдыю|Marsa|Марс (міфалогія)|}} abliczcza. Kwietki treba ciapier zwać dziciatkami {{Спасылка на Вікіпэдыю|Fłory|Флора (міфалогія)|}}, Padarunkam {{Спасылка на Вікіпэдыю|Cerery|Цэрэра (міфалогія)|}} — dażynkawy zbory, Bolej jabłyk nie jabłyk, a płod ad Pamony<ref>Rymskaja bahinia sadawiny</ref>. I tak kożny spaznaje, jaki wy wuczony!» «— Nie, nie zhodny! — Pilip utrymacca nie moża: Adzin Boh stwaryŭ jabłyki, kwietki i zbożża! Dyk nawoszta czużyja bahi i bahini? Zaklikać da ich chryścijanin nie pawinien! Kali ż niechta adważna prasławiŭ Ajczynu, I użyć krasamoŭstwa my majem pryczynu, Ci nie lepiej {{Спасылка на Вікіпэдыю|Tarnoŭskim|Ян Амор Тарноўскі|Ян Амар Тарноўскі}} nazwać taho woja? Paraŭnajem hieroja z sapraŭdnym hierojem!» Spachmurnieŭ, paczarnieŭ ksiondz-prafiesar zwysz miery, Staŭ padobny da {{Спасылка на Вікіпэдыю|Zieŭsa|Зеўс|Зэўс}} z paemy Hamera, Starszym wuczniam kiŭnuŭ — i jany praz chwilinu Pakazali Pilipu swaju dyscyplinu. Nasz hieroj staŭ achwiaraj antycznych bahoŭ... Streły kpinaŭ trywożyli serca jaho, Jaszcze doŭha jon mroiŭ ich kryki ŭnaczy: «Hej, Pilip z Kanapiel! Bolej tak nie skaczy!» Pad Wialikdzień iznoŭ nasz Pilip daŭsia ŭ znaki. Kab haraczaj pabożnaści wydać adznaki, I za toje, szto judy zamuczyli Boha, Szkalary pajszli plażyć rabina z Astroha. Padbiażali z kijami k jahonaj haspodzie (Bo padobnyja imszy tady byli ŭ modzie), Piersz kryczali, paśla ataczyli siadzibu, Palacieła kamieńnie, raźbilisia szyby, Dy znajszlisia i ŭ judaŭ lichija hałowy, To adzin, to druhi byŭ da bojki hatowy, Dwa natoŭpy syszlisia ŭ swaim abureńni, Wyhukali praklony, ściskali kamieńni, Pałamali kii — paczali kułakami, Dy {{Спасылка на Вікіпэдыю|Biełona|Белона (міфалогія)|}} tady była z katalikami, Jak uziali wierch liczbaj— uraz aśmialeli I adużali wojska synoŭ Izraela. Kroŭ ciacze, ŭżo biez pamiaci niechta papadaŭ, Ale ŭsio nie spyniajecca żorstkaja zwada, Raptam ŭ samuju pałkuju huszczu zmahańnia Zabiahaje Pilip, paczynaje kazańnie: «Hej, spyniciesia, bratki! Što heta za srodki? Praŭda, muczyli Jezusa ichnyja prodki! Ale z ich chto ŭ tym winien? Swawolle! Swawolle! Na biazzbrojnych!... na słabszych! O! Ja nie dazwolu!» I palez u siaredzinu bojki zaciataj, Dzie żydy adchwastali swajho adwakata. Nie paczuli jaho — im zdałosia, nibyta Zaachwoczwaŭ da bojki siabroŭ-jezuitaŭ. I kali b nie zamkowaja warta sa zbrojaj, Szto prybiehła zmuszać buntaroŭ da spakoju, Nasz niaszczasny Pilip moh addać Bohu duszu — Tak żydoŭski natoŭp jon źnianacku razjuszyŭ. Zbiehli ŭsie —  tolki jon la budynku rabina. Rektar heta pabaczyŭ dy pisza prawinu, Szto jamu, jak naczalniku hetaj swawoli, Pryznaczaje iznoŭ pakarańnie u szkole. A dalej byli żarty i kpiny biaskonca: Prawadyr Izraela! Žydoŭ abaronca! Ach, Pilip z Kanapiel! Ty światyja namiery Nie ŭ paru prajawiŭ, źwiedaŭ tolki chalery!... </poem> [[Катэгорыя:Паэмы Уладзіслава Сыракомлі]] [[Катэгорыя:Пераклады з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Пераклады Вікікрыніцы]] [[pl:Fragmenta o Filipie z Konopi/Fragment III]] bo6jjotwz99gw9kmg3if8ptkumq4d6i 303105 303103 2026-11-07T17:47:02Z Nejurist 840 303105 wikitext text/x-wiki {{Загаловак | назва = Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel | аўтар = Уладзіслаў Сыракомля | год = 1854 | арыгінал = Fragmenta o Filipie z Konopi | пераклад = Nejurist | крыніца = | сэкцыя = | папярэдні = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/II|II]] | наступны = [[Frahmenty pra Pilipa z Kanapiel/IV|IV]] | анатацыі = }} <poem> U ajcoŭ jezuitaŭ, ŭ miasteczku Astrohu Nasz Pilip nawuczaŭsia służyć Panu Bohu, Zhadwać rymskaje prawa, wałodać łacinaj I szmat inszaha, szto szlachta wiedać pawinna. Paczali da jaho pryhladacca bolsz pilna, Dyk zaŭważyli, szto razważaje abmylna. Jon wydatna zaswojwaŭ usio nawuczańnie, Ale ledźwie ahuczwaŭ swajo mierkawańnie, Naśmiaszyć moh chiba ci razjuszyć luboha Swaim hłupstwam ci nawat bluźnierstwam na Boha! Rostam byŭ niewysoki i wielmi ruchawy, Dyk bywała jak skoczyć sa szkolnaje ławy, U siaredzinu stanie — bałbocza j bałbocza, A ŭ zapale pramowy tak bliskajuć woczy, A rukami machaje, czaplaje studentaŭ, Dy zaŭsiody ciarpieŭ jon fijaska daszczentu. Woś naprykład: ksiondz Rytar wuczyŭ swaich wuczniaŭ, Jak należyć wykazwacca piekna i sztuczna, A tady panawała łacina adkryta I byli papularnyja hreckija mity, Dyk pramowiŭ ksiondz Rytar: «patrebna starańnie, Kab nie mowić pa-prostu nibyta sialanie, A umieć pa-łacinsku dla dobraha tonu Dadawać wyraz Fłaka<ref>Haj Walery Fłak - rymski paet I stahoddzia</ref> ci wierszyk Marona<ref>Druhoje imia Wierhilija</ref>, I uzwodzić peryjad akruhłaj budowy — Heta znak elehantnasci waszaj pramowy. Pa-druhoje, uwaha! Patrebny paŭtory! Conticuere omnes!<ref>«Usie zmoŭkli» (cytata z «Enieidy» Wierhilija)</ref> Padniać wuszy ŭhoru! Najczasciej piersanażaŭ swajho leksikonu Padbirajcie z antycznaha wy panteonu. Nie każycie: chtoś mudry ci zdolny da rady, A zawicie jaho ulubioncam {{Спасылка на Вікіпэдыю|Pałady|Палада|}}; Nie każycie, szto mużny chtoś ci wajaŭniczy, A skażycie, szto baczycie ŭ im {{Спасылка на Вікіпэдыю|Marsa|Марс (міфалогія)|}} abliczcza. Kwietki treba ciapier zwać dziciatkami {{Спасылка на Вікіпэдыю|Fłory|Флора (міфалогія)|}}, Padarunkam {{Спасылка на Вікіпэдыю|Cerery|Цэрэра (міфалогія)|}} — dażynkawy zbory, Bolej jabłyk nie jabłyk, a płod ad Pamony<ref>Rymskaja bahinia sadawiny</ref>. I tak kożny spaznaje, jaki wy wuczony!» «— Nie, nie zhodny! — Pilip utrymacca nie moża: Adzin Boh stwaryŭ jabłyki, kwietki i zbożża! Dyk nawoszta czużyja bahi i bahini? Zaklikać da ich chryścijanin nie pawinien! Kali ż niechta adważna prasławiŭ Ajczynu, I użyć krasamoŭstwa my majem pryczynu, Ci nie lepiej {{Спасылка на Вікіпэдыю|Tarnoŭskim|Ян Амор Тарноўскі|Ян Амар Тарноўскі}} nazwać taho woja? Paraŭnajem hieroja z sapraŭdnym hierojem!» Spachmurnieŭ, paczarnieŭ ksiondz-prafiesar zwysz miery, Staŭ padobny da {{Спасылка на Вікіпэдыю|Zieŭsa|Зеўс|Зэўс}} z paemy Hamera, Starszym wuczniam kiŭnuŭ — i jany praz chwilinu Pakazali Pilipu swaju dyscyplinu. Nasz hieroj staŭ achwiaraj antycznych bahoŭ... Streły kpinaŭ trywożyli serca jaho, Jaszcze doŭha jon mroiŭ ich kryki ŭnaczy: «Hej, Pilip z Kanapiel! Bolej tak nie skaczy!» Pad Wialikdzień iznoŭ nasz Pilip daŭsia ŭ znaki. Kab haraczaj pabożnaści wydać adznaki, I za toje, szto judy zamuczyli Boha, Szkalary pajszli plażyć rabina z Astroha. Padbiażali z kijami k jahonaj haspodzie (Bo padobnyja imszy tady byli ŭ modzie), Piersz kryczali, paśla ataczyli siadzibu, Palacieła kamieńnie, raźbilisia szyby, Dy znajszlisia i ŭ judaŭ lichija hałowy, To adzin, to druhi byŭ da bojki hatowy, Dwa natoŭpy syszlisia ŭ swaim abureńni, Wyhukali praklony, ściskali kamieńni, Pałamali kii — paczali kułakami, Dy {{Спасылка на Вікіпэдыю|Biełona|Белона (міфалогія)|}} tady była z katalikami, Jak uziali wierch liczbaj— uraz aśmialeli I adużali wojska synoŭ Izraela. Kroŭ ciacze, ŭżo biez pamiaci niechta papadaŭ, Ale ŭsio nie spyniajecca żorstkaja zwada, Raptam ŭ samuju pałkuju huszczu zmahańnia Zabiahaje Pilip, paczynaje kazańnie: «Hej, spyniciesia, bratki! Što heta za srodki? Praŭda, muczyli Jezusa ichnyja prodki! Ale z ich chto ŭ tym winien? Swawolle! Swawolle! Na biazzbrojnych!... na słabszych! O! Ja nie dazwolu!» I palez u siaredzinu bojki zaciataj, Dzie żydy adchwastali swajho adwakata. Nie paczuli jaho — im zdałosia, nibyta Zaachwoczwaŭ da bojki siabroŭ-jezuitaŭ. I kali b nie zamkowaja warta sa zbrojaj, Szto prybiehła zmuszać buntaroŭ da spakoju, Nasz niaszczasny Pilip moh addać Bohu duszu — Tak żydoŭski natoŭp jon źnianacku razjuszyŭ. Zbiehli ŭsie —  tolki jon la budynku rabina. Rektar heta pabaczyŭ dy pisza prawinu, Szto jamu, jak naczalniku hetaj swawoli, Pryznaczaje iznoŭ pakarańnie u szkole. A dalej byli żarty i kpiny biaskonca: Prawadyr Izraela! Žydoŭ abaronca! Ach, Pilip z Kanapiel! Ty światyja namiery Nie ŭ paru prajawiŭ, źwiedaŭ tolki chalery!... </poem> [[Катэгорыя:Паэмы Уладзіслава Сыракомлі]] [[Катэгорыя:Пераклады з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Пераклады Вікікрыніцы]] [[pl:Fragmenta o Filipie z Konopi/Fragment III]] h5q482pq8e9h14zrk9xpiao68qnfugb 14 130974 303093 2026-11-07T17:23:22Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{Зьвязаныя праекты}}{{Вікіпэдыя|Усходняя Прусія|Усходняя Прусія}} [[Катэгорыя:Анклавы і эксклавы]] [[Катэгорыя:Правінцыі Прусіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Расіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Польшчы]] [[Катэгорыя:Прусія (рэгіён)]]» 303093 wikitext text/x-wiki {{Зьвязаныя праекты}}{{Вікіпэдыя|Усходняя Прусія|Усходняя Прусія}} [[Катэгорыя:Анклавы і эксклавы]] [[Катэгорыя:Правінцыі Прусіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Расіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Польшчы]] [[Катэгорыя:Прусія (рэгіён)]] luezimqo7x8th9mu0kb4h5kl6srd96x 14 130975 303138 2026-11-07T21:08:24Z Gleb Leo 2440 Новая старонка: «{{Зьвязаныя праекты}}{{Вікіпэдыя|Швецыя|Швэцыя}} [[Катэгорыя:Еўропа]] [[Катэгорыя:Краіны]]» 303138 wikitext text/x-wiki {{Зьвязаныя праекты}}{{Вікіпэдыя|Швецыя|Швэцыя}} [[Катэгорыя:Еўропа]] [[Катэгорыя:Краіны]] 8mwb20g9xre2yst534ylzap5ac0ceg4 0 130976 303152 2026-11-07T21:56:37Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Адвержаныя (у скароце)]] у [[Адвержаныя (1938)]] 303152 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Адвержаныя (1938)]] 2fngea3s1dtq2frmegm94zscqsfs778 0 130977 303157 2026-11-07T21:59:12Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Адвержаныя (у скароце)/Уступ]] у [[Адвержаныя (1938)/Уступ]] 303157 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Адвержаныя (1938)/Уступ]] k2m612yltys7h56ictldhpqw3yagit3 0 130978 303160 2026-11-07T22:00:00Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Адвержаныя (у скароце)/Частка другая. Марыус]] у [[Адвержаныя (1938)/2]] 303160 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Адвержаныя (1938)/2]] fq630xs4i555xx9cbdfer2m08gpsmdq 0 130979 303162 2026-11-07T22:00:15Z Gleb Leo 2440 Gleb Leo перанёс старонку [[Адвержаныя (у скароце)/Частка першая. Мірыель]] у [[Адвержаныя (1938)/1]] 303162 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Адвержаныя (1938)/1]] g4jw2qja3f93xkweirdac86a2gsbv2m