विकिपीडिया
bhwiki
https://bh.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
मीडिया
विशेष
वार्तालाप
प्रयोगकर्ता
प्रयोगकर्ता वार्ता
विकिपीडिया
विकिपीडिया वार्ता
चित्र
चित्र वार्ता
मीडियाविकि
मीडियाविकि वार्ता
टेम्पलेट
टेम्पलेट वार्ता
मदद
मदद वार्ता
श्रेणी
श्रेणी वार्ता
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
देहरादून
0
8428
807951
736116
2026-10-24T12:20:36Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807951
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = देहरादून
| other_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. -->
| settlement_type = [[Metropolis]]
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = The Doon School.jpg{{!}}[[The Doon School]]
| photo2a = FRI front view 10.JPG{{!}}[[Forest Research Institute (India)|Forest Research Institute]]
| photo2b = Dehradun Airport Terminal.jpg{{!}}[[Dehradun Airport]]
| photo3a = Indian Military Academy, Dehradun, Uttrakhand, India.jpg{{!}}[[Indian Military Academy]]
| photo3b = Songtsen Library.jpg{{!}}Songtsen Library
| photo4a = Dehradun Valley from Landour, Uttarakhand India November 2010.jpg{{!}}[[Doon Valley]]; as viewed from [[Landour]]
| spacing = 2| position = center| color_border = black| color = black| size = 275
}}
| image_caption = Clockwise from top: [[The Doon School]], [[Dehradun Airport]], Songtsen Library, view of [[Doon Valley]] from [[Landour]], [[Indian Military Academy]], [[Forest Research Institute (India)|Forest Research Institute]]
| nickname = Doon
| pushpin_map = India Uttarakhand#India
| pushpin_map_caption = Location in Uttarakhand
| coordinates = {{coord|30.318|N|78.029|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]]
| subdivision_name1 = [[Uttarakhand]]
| subdivision_name2 = [[Dehradun District|Dehradun]]
| established_title = Founded
| established_date = 1676
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| demographics1_title2 = Other| demographics1_info2 = [[Garhwali language|Garhwali]], Hindi,Kumaoni,English
| founder = [[Ramraiya|Guru Ram Rai]]
| government_type = [[Municipal Corporation]]
| governing_body = [[Dehradun Municipal Corporation]]
| leader_title = [[Mayor]]
| leader_name = [[Government of Uttarakhand]]
| unit_pref = Metric
| area_total_km2 = 300
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 437
| population_total = 578420
| population_as_of = 2011
| population_footnotes = <ref name=Cities1Lakhandabove>{{cite web | url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf | format=pdf | title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India | accessdate=26 मार्च 2012}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| population_metro = 714223
| population_metro_footnotes = <ref name=UA1Lakhandabove>{{cite web | url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | format=pdf | title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India | accessdate=26 मार्च 2012}}</ref>
| demographics1_title1 = Official
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 248001
| area_code = +91–135
| area_code_type = Telephone code
| registration_plate = UK-07
| website = {{URL|http://dehradun.nic.in/}}
}}
'''देहरादून''' भारत के [[उत्तराखण्ड]] राज्य के राजधानी, प्रमुख शहर आ [[देहरादून जिला]] के मुख्यालय बाटे।
{{clear}}
==संदर्भ==
{{Reflist|33em}}
[[श्रेणी:उत्तराखंड के शहर]]
[[श्रेणी:देहरादून| ]]
{{Uttarakhand-geo-stub}}
2uau18y54gh8v2c6a0l1k3khv00ysvq
मऊ
0
9218
807952
780223
2026-10-24T12:20:40Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807952
wikitext
text/x-wiki
''ई पन्ना मऊ शहर खातिर बा, मऊ ज़िला खातिर देखल जाय '''[[मऊ ज़िला]]।'''''
{{Infobox settlement
| name = Mau
| native_name =
| native_name_lang = Hindi
| other_name =
| settlement_type = city
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates = {{coord|25|56|30|N|83|33|40|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_name1 = [[Uttar Pradesh]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]]
| subdivision_name2 = [[Mau district|Mau]]
| established_title =
| established_date = 1989
| founder =
| named_for =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 20
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 654650
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 =
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 275101
| area_code_type = Telephone code
| area_code = +0547
| registration_plate = UP 54-
| blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]]
| blank1_info_sec1 = 978 (as of 2011) [[female|♀]]/[[male|♂]]
| website = {{URL|www.mau.nic.in}}
| footnotes =
}}
'''मऊ''' अब 'मऊ नाथ भंजन' ({{Lang|en|Mau, Mau Nath Bhanjan}}) [[भारत]] देश की [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एगो शहर बा आ इ मऊ ज़िला क मुख्यालय हउए।
== संदर्भ ==
<references/>
== बाहरी कड़ी ==
{{यूपी-भू-आधार}}
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
[[श्रेणी:मऊ जिला| ]]
[[श्रेणी:मऊ| ]]
4el7p0asqckcq5e5977myvk0neldxlm
कलकत्ता
0
9266
808050
804230
2026-10-24T15:48:04Z
SM7
3953
Cleaning up syntax using [[:en:User:Zackmann08/scripts/indent|indent.js]]
808050
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = कोलकाता
| native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. See "Etymology" section below. -->
| official_name =
| other_name = कलकत्ता
| settlement_type = [[महानगर]]
| image_shield =
| image_skyline = {{multiple image
| border = infobox
| total_width = 300
| image_style =
| perrow = 1/2/2/2/1
| image1= Victoria Memorial Kolkata panorama.jpg
| caption1= [[विक्टोरिया मेमोरियल]], कोलकाता
| image2 = Kolkata transport.jpg
| caption2= नगरीय ट्राम लाइन
| image3= Birla Planetarium Kolkata (24455076008).jpg
| caption3=द 42 पर बिड़ला तारामंडल
| image4 = DurgaPuja2018 - Durga Idol of Ahiritola Sarbojanin in Kolkata 18.jpg
| caption4=कोलकाता में [[दुर्गा पूजा]]
| image5 = Kalighat temple with bazzar.JPG
| caption5= कालीघाट शक्तिपीठ
| image6= Calcutta skyline.jpg
| caption6= केन्द्रीय व्यवसायिक क्षेत्र
| image7= Eden Gardens, Kolkata street view.jpg
| caption7=इडेन गार्डेंस का दृश्य
| image8=Howrah bridge at night.jpg
| caption8= [[हावड़ा ब्रिज]]
}}
| image_map = {{maplink|frame=yes|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|type=shape|id=Q1348|stroke-colour=#C60C30|stroke-width=2|text=कोलकाता को चिह्नित करते हुये मानचित्र}}
| nickname = आनन्द का नगर, भारत की सांस्कृतिक राजधानी<ref name="Kolkata_Culture" />
| pushpin_map = India Kolkata#India West Bengal#India#Asia#Earth
| pushpin_map_caption = कोलकाता में स्थिति##पश्चिम बंगाल में स्थिति##भारत में स्थिति##एशिया में स्थिति##पृथिवी पर स्थिति
| pushpin_mapsize = 300
| coordinates = {{coord|22|34|03|N|88|22|12|E|region:IN-WB_type:city(4,500,000)|display=inline,title}}
| subdivision_type = देश
| subdivision_name = {{flag|भारत}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_type2 = मण्डल
| subdivision_type3 = जिला
| subdivision_name1 = {{flagicon image|Emblem of West Bengal (Banglarmukh) before 2018.png}} [[पश्चिम बंगाल]]
| subdivision_name2 = प्रेसिडेंसी
| subdivision_name3 = [[कोलकाता जिला|कोलकाता]]
| government_type = महानगरपालिका
| governing_body = कोलकाता नगर निगम
| leader_title = महापौर
| leader_name = फोरजाद हाकिम
| leader_title1 = उप-महापौर
| leader_name1 = अतिन घोष
| leader_title2 = शेरिफ
| leader_name2 = मणि शंकर मुखर्जी
| leader_title3 = पुलिस आयुक्त
| leader_name3 = सौमेन मित्र
| area_footnotes = <ref name="census1" /><ref>{{cite web |title=Basic Statistics of Kolkata |url=https://www.kmcgov.in/KMCPortal/jsp/KolkataStatistics.jsp |website=कोलकाता महानगरपालिका |publisher=कोलकाता महानगरपालिका |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402172553/https://www.kmcgov.in/KMCPortal/jsp/KolkataStatistics.jsp |archive-date=2 अप्रैल 2015 |access-date=14 मई 2023}}</ref>
| area_total_km2 = 206
| area_total_sq_mi =
| area_metro_km2 = 1887
| area_metro_sq_mi =
| elevation_m = 9
| elevation_ft = 30
| population_total = {{decrease}} 4,496,694
| population_as_of = 2011
| population_footnotes = <ref name="census1">{{cite web |title=District Census Handbook – Kolkata |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1916_PART_B_DCHB_KOLKATA.pdf |website=भारत की जनगणना |publisher=रजिस्ट्रार जनरल और जनगणना आयुक्त |access-date=14 मई 2023 |page=43 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161018013413/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1916_PART_B_DCHB_KOLKATA.pdf |archive-date=18 अक्टूबर 2016}}</ref><ref name="KOL">{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=375980 |publisher=भारत की जनगणना |title=Kolkata Municipal Corporation Demographics |access-date=14 मई 2023}}</ref>
| population_est =
| pop_est_as_of =
| population_density_km2 = auto
| population_metro = {{nowrap|{{increase}} 14112536<br />14,617,882 (विस्तृत) }}
| population_metro_footnotes = <ref name=kolkatauapop2011 /><ref name="extended UA 2011">{{cite web |title=INDIA STATS: Million plus cities in India as per Census 2011 |url=http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3 |website=प्रेस सूचना ब्यूरो, मुम्बई |publisher=राष्ट्रीय सूचना विज्ञान केंद्र |access-date=14 मई 2023 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630112755/http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3 |archive-date=30 जून 2015}}</ref>
| population_rank = [[जनसंख्या अनुसार भारत के शहरन के लिस्ट|तीसरा]]
| population_blank1_title = नगर रैंक
| population_blank1 = भारत में सातवाँ
| population_blank2_title = मेट्रो रैंक
| population_blank2 = [[दसलाखी नगर|भारत में तीसरा]];
[[बंगाल|बंगाल क्षेत्र में दूसरा]]
| demographics_type1 = [[भारत के भाषा|भाषा]]
| demographics1_title1 = आधिकारिक
| demographics1_info1 = [[बंगाली भाषा|बंगाली]]{{*}}[[अंग्रेजी]]<ref name=nclmanurep2010>—{{cite web |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 47th report (July 2008 to June 2010) |pages=122–126 |publisher=भाषाई अल्पसंख्यक आयुक्त, अल्पसंख्यक कार्य मंत्रालय, भारत सरकार|access-date=14 मई 2023 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120513161847/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf |archive-date=13 मई 2012}}<br />—{{cite news |last1=सिंह |first1=शिव सहाय |title=Official language status for Urdu in some West Bengal areas |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/official-language-status-for-urdu-in-some-west-bengal-areas/article3274293.ece |access-date=14 मई 2023 |work=[[द हिन्दू]] |date=3 अप्रैल 2012 |language=en-IN |archive-url=https://web.archive.org/web/20190603103658/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/official-language-status-for-urdu-in-some-west-bengal-areas/article3274293.ece |archive-date=3 जून 2019 |url-status=live}}<br />—{{cite news |url=https://www.telegraphindia.com/1121211/jsp/bengal/story_16301872.jsp |title=Multi-lingual Bengal |date=11 दिसम्बर 2012 |newspaper=[[दि टेलिग्राफ (कलकत्ता)|द टेलीग्राफ]] |access-date=14 मई 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180325232340/https://www.telegraphindia.com/1121211/jsp/bengal/story_16301872.jsp |archive-date=25 मार्च 2018 |url-status=dead}}<br />—{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/east/story/west-bengal-mamata-banerjee-recognizes-six-non-bengali-languages-134507-2011-05-27 |title=West Bengal to have six more languages for official use |last=रॉय |first=अनिर्बन |date=27 मई 2011 |publisher=इंडिया टुडे }}</ref>
| population_demonyms = कोलकाताई <br /> कलकत्ताई
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +05:30
| postal_code_type = [[पिनकोड]]
| postal_code = 700 xxx
| area_code_type = दूरभाष कोड
| area_code = +91 33
| registration_plate = WB-01 से WB-10
| blank_name_sec1 = यूएन/लोकोड
| blank_info_sec1 = IN CCU
| blank1_name_sec1 = {{nowrap|जीडीपी/[[परचेजिंग पावर पैरिटी|पीपीपी]]}}
| blank1_info_sec1 = $150.1 अरब (जीडीपी पीपीपी 2017)<ref>{{Cite news |title=Richest Cities Of India |work=businessworld.in / Brookings |url=https://www.businessworld.in/article/Richest-Cities-Of-India/28-06-2017-121011/ |access-date=14 मई 2023}}</ref>
| blank2_name_sec1 = [[मानव बिकास इंडेक्स|ऍचडीआई]] {{nobold|(2004)}}
| blank2_info_sec1 = 0.780<ref>{{cite news |title=West Bengal Human Development Report 2004 |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/india_west_bengal_2004_en.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126190118/http://hdr.undp.org/sites/default/files/india_west_bengal_2004_en.pdf |archive-date=26 जनवरी 2018 |url-status=live |language=en}}</ref> ({{color|green|High}})
| blank3_name_sec1 = [[इंटरनेशनल हवाईअड्डा]]
| blank3_info_sec1 = नेताजी सुभाष चन्द्र बोस इंटरनेशनल हवाईअड्डा (सीसीयू)
| blank4_name_sec1 = परिवाहन
| blank4_info_sec1 = '''भूमिगत रेल''': कोलकाता मेट्रो<br />'''उपनगरीय रेल''': कोलकाता उपनगरीय रेलवे <br>'''अन्य''':<br /> ट्राम
| blank5_name_sec1 = शहरी नियोजन प्राधिकरण
| blank5_info_sec1 = कोलकाता महानगर विकास प्राधिकरण
| website = {{url|https://www.kmcgov.in/KMCPortal/jsp/KMCPortalHome1.jsp|kmcgov.in}}
| footnotes = {{designation list | embed = yes
| designation1 = WHS
| designation1_offname = कोलकाता में [[दुर्गा पूजा]]
| designation1_date = 2021 <ref>{{Cite news |date=16 दिसम्बर 2021 |title=Kolkata's Durga Puja gets World heritage tag |work=द टाइम्स ऑफ़ इंडिया |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/kolkata-durga-puja-finds-place-on-unesco-intangible-cultural-heritage-list/articleshow/88308601.cms |access-date=2023-05-14}}</ref>
| designation1_type = सांस्कृतिक
| designation1_criteria =
| designation1_number =
| designation1_free1name = सत्र
| designation1_free1value = मानवता की अमूर्त सांस्कृतिक विरासत को संरक्षित करने वालों की यूनेस्को में 16वीं समिति
| designation1_free2name = उल्लेखनीयता
| designation1_free2value = "मानवता की अमूर्त सांस्कृतिक विरासत" श्रेणी में एशिया में प्रथम
}}
| blank_name_sec2 = अन्य नाम
| blank_info_sec2 = कलकत्ता, कोलिकता, तिलोत्तमा
}}
'''कलकत्ता''' (ऑफिशियल नाँव '''कोलकाता''') [[भारत]] देस के [[पच्छिम बंगाल]] राज्य क राजधानी हऽ। [[हुगली]] नदी के पूरबी तीरे पर बसल ई शहर आर्थिक, ब्यापारिक आ सांस्कृतिक हिसाब से बहुत महत्व वाला शहर ह आ पूरबी भारत के सभसे बड़ शहर भी हवे; [[कलकत्ता बंदरगाह]] भारत के सभसे पुरान अभिन ले चालू बंदरगाह हवे आ अपना तरह के अकेल बंदरगाह हऽ जे नदी के सहारे बाटे। शहर के "सांस्कृतिक राजधानी" मानल जाला आ अंग्रेजी में एकर "''सिटी ऑफ ज्वाय''" (आनंद के नगर) के रूप में परसिद्धी बा। साल 2011 के जनगणना के आँकड़ा अनुसार, कोलकाता शहर के कुल जनसंख्या 4.5 मिलियन (45 लाख) रहल, जबकि एकरा उपशहरी इलाका सभ के सामिल कइ के कुल जनसंख्या 14.1 मिलियन (141 लाख) रहल, एह हिसाब से ई भारत के तिसरा सभसे ढेर जनसंख्या वाला शहर बा। हाल के अनुमान सभ के मोताबिक कोलकाता मेट्रो एरिया के अर्थब्यवस्था के आकार $60 से $150 बिलियन ([[परचेजिंग पावर पैरिटी]] खाती जीडीपी के एडजस्ट कइ के) बाटे जेकरा चलते ई शहर [[मुंबई]] आ [[दिल्ली]] के बाद भारत के तिसरहा सभसे बड़ आर्थिक केंद्र भी बा।<ref name="Brookings">{{cite web|url=https://www.brookings.edu/research/global-metro-monitor/|title=Global city GDP 2014|publisher=Brookings Institution|accessdate=8 May 2015}}</ref><ref name="pricewater">{{cite web|author1=John Hawksworth|author2=Thomas Hoehn|author3=Anmol Tiwari|title=Which are the largest city economies in the world and how might this change by 2025?|url=http://pwc.blogs.com/files/global-city-gdp-rankings-2008-2025.pdf|publisher=PricewaterhouseCoopers|accessdate=17 April 2015|date=नवंबर 2009|archive-date=18 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418012510/http://pwc.blogs.com/files/global-city-gdp-rankings-2008-2025.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="YahooTop15">{{cite web |title = India's top 15 cities with the highest GDP Photos Yahoo! India Finance|url = https://in.finance.yahoo.com/photos/the-top-15-indian-cities-by-gdp-1348807591-slideshow/the-top-15-indian-cities-by-gdp-photo-1348807049.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141009131024/https://in.finance.yahoo.com/photos/the-top-15-indian-cities-by-gdp-1348807591-slideshow/the-top-15-indian-cities-by-gdp-photo-1348807049.html|archivedate=9 अक्टूबर 2014|publisher = Yahoo! Finance |date = 28 September 2012 |accessdate = 27 मार्च 2017}}</ref>
सत्रहवीं सदी ईसवी की अंत में '''कलकत्ता''' नाँव से अस्थापित ई शहर अंग्रेजन की समय में (सन 1911 ई. से पहिले ले) पूरा भारत क राजधानी रहे। एही से एकर इतिहास आ संस्कृति की हिसाब से बहुत महत्व बा। कलकत्ता बंदरगाह भारत क सबसे पुरान बंदरगाह हवे। आर्थिक आ ब्यापारिक दृष्टि से सबसे बड़ शहर रहला से इहाँ रोजी-रोजगार खातिर पुरा भारत से लोग आवे आ [[उत्तर प्रदेश]] आ [[बिहार]] की भोजपुरिहा इलाका क लोग ए में प्रमुख रहे। लोकगीत आ किस्सा-कहानी की जरिये कलकत्ता से भोजपुरिया संस्कृति क जुड़ाव आजु ले महसूस कइल जा सकेला।{{efn|''लागा झुलनिया क धक्का, बलम कलकत्ता पहुँच गये...'' से ले के [[भिखारी ठाकुर]] की नाटक कुल में ले कलकत्ता के बहुबिध रूप मिलेला।}}
== नाँव ==
वर्तमान समय में एकर ऑफिशियल नाँव कोलकाता {{lang-bn|কলকাতা}} बाटे जबकि पहिले ई 2001 ले कलकत्ता रहल। एकर कोलकाता नाँव बंगाली कलिकाता {{Lang-bn|কলিকাতা}} से बनल हवे जे ओह तीन गो दीप सभ में से एक के नाँव रहे जे पर ई सुरुआती रूप से आबाद भइल; अउरी दू गो दीप सूतानाती आ गोबिंदपुर रहलें।<ref name="spatialchange">{{cite book |title=Globalizing cities: a new spatial order? |url=https://archive.org/details/globalizingcitie00marc |url-access=limited |last=Chakravorty |first=Sanjoy |editor1-last=Marcuse |editor1-first=Peter |editor2-last=Kempen |editor2-first=Ronald van |chapter=From colonial city to global city? The far-from-complete spatial transformation of Calcutta |year=2000 |publisher=Blackwell Publishing |location=Oxford, UK |isbn=978-0-631-21290-4 |pages=[https://archive.org/details/globalizingcitie00marc/page/n75 56]–77}}</ref>
कोलकाता शब्द के उत्पत्ती के बारे में कई गो मत बाड़ें:
* एक मत के हिसाब से ई कालीक्षेत्र ({{Lang-bn|কালীক্ষেত্র}}) से बनल हवे जेकर मतलब होला देवी काली के इलाका भा अस्थान आ एरिया
* दुसरे मत अनुसार ई कालीघाट से बनल हवे<ref>{{cite web |url=http://kalighattemple.com/ |title=Kalighat Kali Temple |website=kalighattemple.com |language=en |access-date=24 September 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170917134630/http://kalighattemple.com/ |archive-date=17 September 2017}}</ref>
* एगो अउरी मत अनुसार ई बंगाली शब्द किलकिला ({{lang-bn|কিলকিলা}}) से बनल हवे जेकर मतलब सपाट एरिया होखे ला<ref name="chatterjeename">{{cite book |title=Water resources, conservation and management |last=Chatterjee |first=S.N. |year=2008 |publisher=Atlantic Publishers and Distributors |location=New Delhi |isbn=978-81-269-0868-4 |page=85 |url=https://books.google.com/books?id=lpREeIZQvrcC |access-date=29 January 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619194712/http://books.google.com/books?id=lpREeIZQvrcC |archive-date=19 June 2013}}</ref>
* दुसरे थियरी के मोताबिक ई बंगाली के खाल {{lang-bn|খাল}} आ काटा {{lang-bn|কাতা}} से बनल हवे, पहिला के अरथ नहर हवे आ दुसरा शब्द के मतलब खोनल हवे
बंगाली में ई हमेशा से कोलकाता उचारण होखत रहल बा जबकि 2001 से पहिले अंग्रेजी में एकरा के ({{Lang|en|Calcutta}}) लिखल जाय आ कैलकटा बोलावल जाय जबकि हिंदी आ भोजपुरी में एकरा के कलकत्ता लिखल बोलल जाय। 2001 में एकर नाँव बदल के वर्तमान नाँव कोलकाता ({{Lang|en|Kolkata}}) क दिहल गइल।<ref>{{cite web |url=http://www.ocf.berkeley.edu/~easwaran/papers/india.html |title=The politics of name changes in India |access-date=26 January 2012 |last=Easwaran |first=Kenny |publisher=Open Computing Facility, University of California at Berkeley |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719150356/http://www.ocf.berkeley.edu/~easwaran/papers/india.html |archive-date=19 July 2011}}</ref>
== इतिहास ==
===ब्रिटिश उपनिवेश के समय में ===
कोलकाता से 35 किमी (22 मील) उत्तर में चंद्रकेतुगढ़ के खोज आ पुरातात्विक अध्ययन से एह बात के सबूत मिले ला कि जवना इलाका में ई शहर खड़ा बा, दू सहस्राब्दी से ढेर समय से आबाद रहल बा।<ref>{{cite book |title=A history of ancient and early medieval India: from the Stone Age to the 12th century |last=Singh |first=Upinder |author-link=Upinder Singh |year=2008 |publisher=[[Pearson Education]] |location=New Delhi |isbn=978-81-317-1677-9 |page=395 |url=https://books.google.com/books?id=GW5Gx0HSXKUC&pg=PA395 |access-date=25 January 2012}}</ref><ref name="Das">{{cite news |last=Das |first=S. |url=http://www.telegraphindia.com/1030115/asp/frontpage/story_1575128.asp |title=Pre-Raj crown on Clive House: abode of historical riches to be museum |work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]] |location=Kolkata |date=15 January 2003 |access-date=26 April 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930061030/http://www.telegraphindia.com/1030115/asp/frontpage/story_1575128.asp |archive-date=30 September 2007 |df=dmy-all}}</ref> कोलकाता के रिकार्ड इतिहास के शुरुआत 1690 में इंग्लिश ईस्ट इंडिया कंपनी के आगमन से भइल जवन बंगाल में आपन व्यापार व्यवसाय के मजबूत करत रहे| कंपनी खातिर काम करे वाला प्रशासक जॉब चारनोक के पहिले एह शहर के संस्थापक के श्रेय दिहल गइल जाय<ref>{{cite book |last=Nair |first=P. Thankappan |author-link=P. Thankappan Nair |year=1977 |chapter=A Portrait of Job Charnock |title=Job Charnock: The Founder of Calcutta: In Facts and Fiction: An Anthology |location=Calcutta |publisher=Engineering Times Publications |pages=16–17 |oclc=4497022 |quote=There are no two opinions that Calcutta is not the product of the vision of Job Charnock ... Charnock alone founded Calcutta.}}</ref> हालाँकि, एगो पब्लिक याचिका के जवाब में<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3034419.stm |title=Court changes Calcutta's history |date=16 May 2003 |access-date=25 July 2016 |work=BBC News |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306211159/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3034419.stm |archive-date=6 March 2016}}</ref> कलकत्ता हाईकोर्ट 2003 में फैसला दिहलस कि शहर के केहू संस्थापक नइखे।<ref name="notcharnock">{{Cite news |last=Gupta |first=Subhrangshu |title=Job Charnock not Kolkata founder: HC says city has no foundation day |url=http://www.tribuneindia.com/2003/20030518/nation.htm#3 |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |location=Chandigarh, India |date=18 May 2003 |access-date=7 December 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129050204/http://www.tribuneindia.com/2003/20030518/nation.htm#3 |archive-date=29 November 2006}}</ref> वर्तमान शहर के फइलाव वाला इलाका में तीन गो गाँव शामिल रहलें: कालिकाता, गोबिंदापुर आ सूतानूती। कालिकाता मछरी मारे वाला गाँव रहे; सुतानुति नदी के किनारे बुनकर लोग के गाँव रहे। ई लोग मुगल सम्राट के एगो जागीर के हिस्सा रहल; जागीरदारी (कवनो राजा द्वारा अपना रईस लोग के दिहल जाए वाला जमीन) गाँव सभ के कर के अधिकार जमीन मालिक लोग के साबरना राय चौधरी परिवार, या जमीनदार लोग के लगे रहल। ई अधिकार 1698 में ईस्ट इंडिया कंपनी के सौंप दिहल गइल।<ref name="BanerjeePage1and3">{{cite book |editor1-last=Banerjee |editor1-first=Himadri |editor2-last=Gupta |editor2-first=Nilanjana |editor3-last=Mukherjee |editor3-first=Sipra |title=Calcutta mosaic: essays and interviews on the minority communities of Calcutta |url=https://books.google.com/books?id=cSTEOx_Lw9MC |access-date=29 January 2012 |year=2009 |publisher=Anthem Press |location=New Delhi |isbn=978-81-905835-5-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130509233321/http://books.google.com/books?id=cSTEOx_Lw9MC&dq |archive-date=9 May 2013}}</ref>{{rp|1}}
[[File:Chowringhee Square, Calcutta in 1945.jpg|thumb|बिचला कलकत्ता में चौरंगी आ टीपू सुलतान महजिद, 1945.]]
1712 में अंगरेज लोग अपना व्यापारिक कारखाना के सुरक्षा खातिर हुगली नदी के पूरबी किनारे पर स्थित फोर्ट विलियम किला के निर्माण पूरा कइल।<ref name="mitter">{{cite journal |last=Mitter |first=Partha |journal=[[Journal of the Society of Architectural Historians]] |volume=45 |issue=2 |date=June 1986 |pages=95–114 |title=The early British port cities of India: their planning and architecture circa 1640–1757 |url=https://archive.org/details/sim_society-of-architectural-historians-journal_1986-06_45_2/page/95 |jstor=990090 |doi=10.2307/990090}}</ref> फ्रांसीसी सेना के साथे बार-बार झड़प के सामना करत अंग्रेज लोग 1756 में आपन किलाबंदी के अपग्रेड करे लागल। बंगाल के नवाब सिराजुद्दौला कंपनी के ओर से सैन्यीकरण अउरी कर चोरी के निंदा कइलें| उनकर चेतावनी के अनदेखी हो गइल, आ नवाब हमला कर दिहलस; ऊ फोर्ट विलियम पर कब्जा कइलें जेकरा चलते कलकत्ता के ब्लैक होल घटना में कई गो ईस्ट इंडिया कंपनी के अधिकारी लोग के हत्या हो गइल।<ref name="hunterhistory">{{cite book |title=The Indian Empire: its peoples, history, and products |last=Hunter |first=William Wilson |author-link=William Wilson Hunter |year=1886 |publisher=Trübner & co |location=London |pages=[https://archive.org/details/indianempireitsp00huntrich/page/381 381]–82 |url=https://archive.org/details/indianempireitsp00huntrich |access-date=25 January 2011}}</ref> रॉबर्ट क्लाइव के नेतृत्व में कंपनी के सैनिक (सिपाही) आ ब्रिटिश सैनिक लोग के एगो सेना अगिला साल एह शहर पर फिर से कब्जा क लिहलस।<ref name="hunterhistory" /> [[बगसर के जुद्ध|बक्सर के लड़ाई]] के बाद 1765 के [[इलाहाबाद के संधि]] के अनुसार ईस्ट इंडिया कंपनी के बंगाल, बिहार आ उड़ीसा प्रांत में मुगल सम्राट के शाही कर वसूली करे वाला नियुक्त कइल गइल जबकि मुगल द्वारा नियुक्त नवाब लोग एह प्रांत पर शासन जारी रखलें।<ref name="AhmedFarooqui">{{cite book |last1=Ahmed |first1=Farooqui Salma |last2=Farooqui |first2=Salma Ahmed |title=A Comprehensive History of Medieval India: From Twelfth to the Mid-Eighteenth Century |url=https://books.google.com/books?id=sxhAtCflwOMC&pg=PA369 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-81-317-3202-1 |page=369 |access-date=2 January 2016 |year=2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102024457/https://books.google.com/books?id=sxhAtCflwOMC&pg=PA369 |archive-date=2 January 2016}}</ref> प्रेसिडेंसी शहर घोषित कलकत्ता 1773 ले ईस्ट इंडिया कंपनी के मुख्यालय बन गइल।<ref name="Arnold-Baker2015">{{cite book |last=Arnold-Baker |first=Charles |title=The Companion to British History |url=https://books.google.com/books?id=75ZGCgAAQBAJ&pg=PT504 |date=30 July 2015 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-317-40039-4 |page=504 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303193215/https://books.google.com/books?id=75ZGCgAAQBAJ&pg=PT504 |archive-date=3 March 2018}}</ref>
1793 में नवाब लोग के शासक सत्ता खतम हो गइल आ ईस्ट इंडिया कंपनी एह शहर आ प्रांत पर पूरा नियंत्रण क लिहलस। 19वीं सदी के सुरुआत में शहर के चारो ओर के दलदल सभ के पानी के निकासी कइल गइल; सरकारी इलाका हुगली नदी के किनारे फइल गइल रहे। रिचर्ड वेल्सली, 1797 से 1805 के बीच फोर्ट विलियम के प्रेसिडेंसी के गवर्नर जनरल रहलें, शहर के बिकास आ एकरे सार्वजनिक वास्तुकला खातिर बहुत हद तक जिम्मेदार रहलें।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=UKfoHi5412UC |title=Calcutta: a cultural and literary history |access-date=11 October 2007 |last=Dutta |first=Krishna |publisher=[[Signal Books]] |location=Oxford, UK |isbn=978-1-902669-59-5 |year=2003 |page=58 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728081609/http://books.google.com/books?id=UKfoHi5412UC |archive-date=28 July 2011}}</ref> पूरा 18वीं आ 19वीं सदी के अंत में ई शहर ईस्ट इंडिया कंपनी के अफीम के ब्यापार के केंद्र रहल।<ref>{{Cite journal |last=Pati |first=Biswamoy |title=Narcotics and empire |volume=23 |issue=10 |year=2006 |journal=The Hindu; Frontline |url=http://frontlineonnet.com/fl2310/stories/20060602000307600.htm |access-date=3 March 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061016231426/http://www.frontlineonnet.com/fl2310/stories/20060602000307600.htm |archive-date=16 October 2006}}</ref> 1837 में भइल जनगणना में एह शहर के जनसंख्या 2,29,700 रहल जेह में से ब्रिटिश निवासी लोग के संख्या खाली 3,138 रहल।<ref>''The National Cyclopaedia of Useful Knowledge, Vol.IV'', (1848) London, Charles Knight, p.35</ref> एही संदर्भ के कहनाम बा कि उपनगर अउरी पड़ोसी गांव में अउरियो 1,77,000 लोग रहत रहे, जवना के चलते ग्रेटर कलकत्ता के पूरा आबादी 4,06,700 हो गइल रहे।
1864 में कोलकाता में शहर में एगो आँधी-तूफान वाला [[चक्रवात]] आइल रहे आ करीब 60 हजार लोग के मौत हो गइल रहे।<ref>{{cite magazine |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/calcutta-cyclone-1864-1356569-2018-10-05 |title=154 years ago, this infamous cyclone in Calcutta took over 60,000 lives and flooded the entire city |author=Tanya Saihgal |date=October 5, 2018 |magazine=India Today}}</ref>
{{wide image|Panorama of Kolkata (Calcutta), 1832 Jacob Janssen.jpg|1150px|Panoramic view of Kolkata (Calcutta) from the Shaheed Minar (Octerlony Monument), 1832, drawn by Jacob Janssen}}
1850 के दशक ले कलकत्ता में दू गो इलाका रहलें: व्हाइट टाउन, जे मुख्य रूप से ब्रिटिश रहलें आ चौरिंगही आ डलहौजी स्क्वायर पर केंद्रित रहल; आ ब्लैक टाउन, मुख्य रूप से भारतीय आ उत्तरी कलकत्ता पर केंद्रित बा।<ref name="hardgrave">{{Cite book |last=Hardgrave |first=Robert L. Jr |editor1-first=Pratapaditya |editor1-last=Pal |title=Changing visions, lasting images: Calcutta through 300 years |year=1990 |publisher=Marg Publications |location=Bombay |isbn=978-81-85026-11-4 |pages=31–46 |chapter=A portrait of Black Town: Balthazard Solvyns in Calcutta, 1791–1804|chapter-url=http://www.laits.utexas.edu/solvyns-project/hardgraveportrait.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112023055/http://www.laits.utexas.edu/solvyns-project/hardgraveportrait.html |archive-date=12 January 2012}}</ref> शहर में 1850 के दशक के सुरुआत से शुरू हो के तेजी से औद्योगिक बिकास भइल, खासतौर पर कपड़ा आ जूट उद्योग सभ में; एह से ब्रिटिश कंपनी सभ के बुनियादी ढांचा परियोजना सभ में भारी निवेश करे खातिर प्रोत्साहित कइल गइल जेह में टेलीग्राफ कनेक्शन आ हावड़ा रेलवे स्टेशन सामिल रहल। ब्रिटिश आ भारतीय संस्कृति के एकीकरण के परिणामस्वरूप शहरी भारतीय लोग के एगो नया बाबू वर्ग के उदय भइल, जिनहन के सदस्य अक्सर नौकरशाह, प्रोफेशनल, अखबार पाठक, आ एंग्लोफाइल रहलें; आमतौर पर ई लोग उच्च जाति के हिंदू समुदाय के रहल।<ref>{{cite book |last1=Chaudhuri |given1=NC |year=2001 |title=The autobiography of an unknown Indian |publisher=New York Review of Books |location=New York |isbn=978-0-940322-82-0 |url=https://archive.org/details/autobiographyofu00chau |pages=v–xi}}</ref> 19वीं सदी में बंगाल के पुनर्जागरण के चलते शहर के निवासी लोग में सामाजिक सांस्कृतिक परिष्कार बढ़ल। 1883 में कलकत्ता इंडियन नेशनल एसोसिएशन के पहिला राष्ट्रीय सम्मेलन के मेजबानी कइलस, ई भारत में पहिला घोषित राष्ट्रवादी संगठन रहल।<ref name="stepienchap3">{{cite book |last1=Stępień |first1=Jakub |last2=Tokarski |first2=Stanisław |last3=Latos |first3=Tomasz |last4=Jarecka-Stępień |first4=Katarzyna |title=Towards freedom. Ideas of "solidarity" in comparison with the thought of the Indian National Congress |year=2011 |publisher=Wydawnictwo Stowarzyszenia "Projekt Orient" |location=Kraków, Poland |isbn=978-83-933917-4-5 |pages=58–59 |chapter=Indian way to independence. The Indian National Congress}}</ref>
[[File:Corner of Harrison Street (Burra Bazar) and Strand Road, Calcutta in 1945.jpg|thumb|[[हैरिसन स्ट्रीट]] पर बंगाली भाषा में [[होर्डिंग]] सभ। कलकत्ता ब्रिटिश भारत के सबसे बड़ व्यापारिक केंद्र रहे।]]
1905 में धार्मिक तर्ज पर बंगाल के बंटवारा के चलते जन विरोध प्रदर्शन भइल आ कलकत्ता अंगरेजन लोग खातिर कम मेहमाननवाज जगह बन गइल।<ref>{{cite book |last1=Chatterji |first1=Joya |title=The Spoils of Partition: Bengal and India, 1947–1967 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46830-5 |page=9 |url=https://books.google.com/books?id=FjQ0iWSq2R0C&pg=PA9 |language=en |access-date=31 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401093431/https://books.google.com/books?id=FjQ0iWSq2R0C&pg=PA9 |archive-date=1 April 2019 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Wright |first1=Tom |title=Why Delhi? The Move From Calcutta |url=https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2011/11/11/why-delhi-the-move-from-calcutta/ |work=The Wall Street Journal |date=11 November 2011 |access-date=31 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180606045722/https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2011/11/11/why-delhi-the-move-from-calcutta/ |archive-date=6 June 2018 |url-status=live}}</ref> भारत के राजधानी 1911 में नई दिल्ली ले जाइल गइल।<ref>{{Cite book |last=Hall |first=Peter |author-link=Peter Hall (urbanist) |title=Cities of tomorrow |url=https://archive.org/details/citiesoftomorrow03edhall |year=2002 |publisher=[[Blackwell Publishing]] |location=Oxford, UK |isbn=978-0-631-23252-0 |pages=[https://archive.org/details/citiesoftomorrow03edhall/page/198 198]–206}}</ref> कलकत्ता भारतीय स्वतंत्रता आंदोलन से जुड़ल क्रांतिकारी संगठनन के केंद्र बनल रहल। ई शहर आ एकरे बंदरगाह पर जापानी लोग द्वारा 1942 से 1944 के बीच, दुसरा बिस्व जुद्ध के दौरान कई बेर बमबारी कइल गइल।<ref name="Randhawa">{{cite web |last=Randhawa |first=K. |publisher=BBC |url=http://www.bbc.co.uk/ww2peopleswar/stories/50/a5756150.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204062423/http://www.bbc.co.uk/ww2peopleswar/stories/50/a5756150.shtml |archive-date=4 February 2012 |title=The bombing of Calcutta by the Japanese |date=15 September 2005 |access-date=26 April 2006}}</ref><ref name="PacificWar">{{cite web |url=http://www.nzhistory.net.nz/war/war-in-the-pacific/timeline |title=Pacific War timeline: New Zealanders in the Pacific War |publisher=[[New Zealand Ministry for Culture and Heritage]] |access-date=13 October 2008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021064031/http://www.nzhistory.net.nz/war/war-in-the-pacific/timeline |archive-date=21 October 2008 |df=dmy-all}}</ref> युद्ध के साथे-साथ 1943 के बंगाल के अकाल के दौरान सैन्य, प्रशासनिक आ प्राकृतिक कारक सभ के संयोजन के कारण लाखन लोग भूख से मर गइल।<ref>{{cite book |last1=Sen |first1=A |year=1973 |title=Poverty and famines |publisher=Oxford University Press |location=Oxford, UK |isbn=978-0-19-828463-5 |pages=52–85}}</ref> मुस्लिम राज्य के निर्माण के मांग के चलते 1946 में सांप्रदायिक हिंसा के एगो एपिसोड पैदा भइल जेह में 4,000 से ढेर लोग के मौत हो गइल।<ref name="Burrows">{{Cite report |last=Burrows |first=Frederick |author-link=Frederick Burrows |date=22 August 1946 |title=A copy of a secret report written on 22 August 1946 to the Viceroy Lord Wavell, from Sir Frederick John Burrows, concerning the Calcutta riots |url=http://www.bl.uk/reshelp/findhelpregion/asia/india/indianindependence/indiapakistan/partition4/index.html |publisher=[[The British Library]] |docket=IOR: L/P&J/8/655 f.f. 95, 96–107 |access-date=25 February 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104191417/http://www.bl.uk/reshelp/findhelpregion/asia/india/indianindependence/indiapakistan/partition4/index.html |archive-date=4 January 2012}}</ref><ref name="DasS">{{cite journal |last=Das |first=Suranjan |date=2000 |title=The 1992 Calcutta Riot in Historical Continuum: A Relapse into 'Communal Fury'? |journal=Modern Asian Studies |volume=34 |issue=2 |pages=281–306 |doi=10.1017/S0026749X0000336X |jstor=313064 |s2cid=144646764}}</ref><ref name="Talukdar">{{Cite book |last=Suhrawardy |first=H. S. |year=1987 |title=Memoirs of Huseyn Shaheed Suhrawardy |chapter=Direct action day |chapter-url=http://www.globalwebpost.com/farooqm/study_res/suhrawardy/direct_action.html |editor1-last=Talukdar |editor1-first=M. H. R. |pages=55–56 |publisher=The University Press |location=Dhaka, Bangladesh |isbn=978-984-05-1087-0 |author-link=H. S. Suhrawardy |archive-url=https://web.archive.org/web/20060314030646/http://globalwebpost.com/farooqm/study_res/suhrawardy/direct_action.html |archive-date=14 March 2006}}</ref> भारत के बंटवारा के चलते अउरी झड़प भइल आ जनसांख्यिकीय बदलाव भइल - कई गो मुसलमान लोग पूर्वी पाकिस्तान (वर्तमान बांग्लादेश) खातिर रवाना हो गइल, जबकि लाखन हिन्दू लोग एह शहर में भाग के आइल आ शरण लिहल।<ref>{{cite book |last1=Gandhi |given1=R |year=1992 |title=Patel: a life |url=https://archive.org/details/patellife00rajm |publisher=[[Navajivan]] |location=Ahmedabad, India |asin=B0006EYQ0A |page=[https://archive.org/details/patellife00rajm/page/497 497]}}</ref>
=== समकालीन समय में ===
1960 आ 1970 के दशक के दौरान, भारी बिजली के कमी, हड़ताल आ नक्सली के नाँव से जानल जाए वाला समूह सभ द्वारा हिंसक मार्क्सवादी–माओवादी आंदोलन से शहर के बहुत सारा बुनियादी ढांचा के नुकसान भइल जेकरा चलते आर्थिक ठहराव पैदा हो गइल।<ref name="ianjack">—{{citation |last=Banerjee |first=Partha Sarathi |date=5 February 2011 |title=Party, Power and Political Violence in West Bengal |journal=[[Economic and Political Weekly]] |volume=46 |issue=6 |pages=16–18 |jstor=27918111 |issn=0012-9976}}<br />—{{citation |last=Gooptu |first=Nandini |date=1 June 2007 |title=Economic Liberalisation, Work and Democracy: Industrial Decline and Urban Politics in Kolkata |journal=[[Economic and Political Weekly]] |volume=42 |issue=21 |pages=1922–1933 |jstor=4419634}}<br />—{{cite news |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/feb/05/ian-jack-kolkata |title=India's riptide of modern aspiration has not reached Kolkata – but that can't last |last1=Jack |first1=Ian |date=4 February 2011 |newspaper=The Guardian |location=London |access-date=6 November 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107093315/https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/feb/05/ian-jack-kolkata |archive-date=7 November 2016}}</ref> 1971 के बांग्लादेश मुक्ति युद्ध के चलते हजारन शरणार्थी लोग के भारी आवागमन भइल, इनहन में से कई लोग बिना पइसा के आवागमन के कारण कोलकाता के बुनियादी ढांचा पर तनाव पैदा भइल।<ref>{{cite book |last1=Bennett |given1=A |surname2=Hindle |given2=J |year=1996 |title=London review of books: an anthology |url=https://archive.org/details/londonreviewofbo0000unse |publisher=Verso Books |location=London |isbn=978-1-85984-121-1 |pages=[https://archive.org/details/londonreviewofbo0000unse/page/63 63]–70}}</ref> 1980 के दशक के मध्य के दौरान बंबई भारत के सबसे अधिक जनसंख्या वाला शहर के रूप में कोलकाता के पीछे छोड़ दिहलस। 1985 में प्रधानमंत्री राजीव गांधी कोलकाता के सामाजिक-राजनीतिक परेशानी सभ के आलोक में "मरत शहर" के नाँव दिहलें।<ref>{{cite news |last=Follath |first=Erich |work=[[Spiegel Online]] |location=Hamburg |url=http://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,387701,00.html |title=From poorhouse to powerhouse |access-date=15 January 2011 |date=30 November 2005 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707163423/http://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,387701,00.html |archive-date=7 July 2011 |df=dmy-all}}</ref> 1977–2011 के समय में पश्चिम बंगाल में कोलकाता से लेफ्ट मोर्चा के शासन रहे जवना में भारत कम्युनिस्ट पार्टी (CPM) के बोलबाला रहे। ई दुनिया के सभसे लंबा समय ले लोकतांत्रिक तरीका से चुनल गइल साम्यवादी सरकार रहल, एह दौरान कोलकाता भारतीय साम्यवाद खातिर एगो प्रमुख आधार रहल।<ref name="Biswas">{{cite news |last=Biswas |first=S. |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4909832.stm |title=Calcutta's colorless campaign |access-date=26 April 2006 |date=16 April 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120214053922/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4909832.stm |archive-date=14 February 2012 |df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=UKfoHi5412UC |title=Calcutta: a cultural and literary history |access-date=30 January 2012 |last=Dutta |first=Krishna |publisher=[[Signal Books]] |location=Oxford, UK |isbn=978-1-902669-59-5 |year=2003 |pages=185–87 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728081609/http://books.google.com/books?id=UKfoHi5412UC |archive-date=28 July 2011}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=2Sl1vY5gAdsC |title=Communist and socialist movement in India: a critical account |access-date=30 January 2012 |last=Singh |first=Chandrika |publisher=Mittal Publications |location=New Delhi |isbn=978-81-7099-031-4 |year=1987 |pages=154–55 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616061027/http://books.google.com/books?id=2Sl1vY5gAdsC&dq |archive-date=16 June 2013}}</ref> 2011 के पश्चिम बंगाल विधानसभा चुनाव में वाम मोर्चा तृणमूल कांग्रेस से हरा दिहलस। शहर के आर्थिक सुधार के गति 1990 के दशक के बाद मिलल, जब भारत बाजार समर्थक सुधार के संस्थापित करे लागल। 2000 से सूचना प्रौद्योगिकी (आईटी) सेवा क्षेत्र कोलकाता के ठहरल अर्थव्यवस्था के फेर से जिंदा कइले बा। शहर के निर्माण आधार में भी काफी बढ़ती हो रहल बा।<ref name="bbceco" />
== भूगोल ==
{{wide image|Howrah Pano 3.jpg|900px|चौरंगी, कलकत्ता के आकास रेखा}}
हुगली नदी के पूरबी किनारे के साथ मोटा-मोटी उत्तर–दक्खिन ओर फइलल कोलकाता पूरबी भारत के निचला गंगा डेल्टा के भीतर बांग्लादेश के साथ अंतर्राष्ट्रीय सीमा से लगभग 75 किमी (47 मील) पच्छिम में बिस्तार लिहले बा। शहर के समुंद्र तल से ऊँचाई {{cvt|1.5|-|9|m|ft|0}} बाटे।<ref>{{cite web |title=PIA01844: space radar image of Calcutta, West Bengal, India |url=http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA01844 |publisher=NASA |access-date=15 January 2012 |date=15 April 1999 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114231031/http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA01844 |archive-date=14 January 2012}}</ref> शहर के बहुत सारा हिस्सा मूल रूप से एगो आर्द्रभूमि रहल जेकरा के दशकन ले रिक्लेम कइल गइल ताकि बढ़त आबादी के समायोजित कइल जा सके।<ref>{{cite book |last=Chatterjee |first=S. N. |title=Water Resources, Conservation and Management |year=2008 |publisher=Atlantic Publishers and Distributors |location=New Delhi |isbn=978-81-269-0868-4 |page=33}}</ref> बाकी अविकसित इलाका सभ के, जिनहन के पूर्वी कोलकाता आर्द्रभूमि के नाँव से जानल जाला, रामसर कन्वेंशन (1975) द्वारा "अंतर्राष्ट्रीय महत्व के आर्द्रभूमि" के रूप में दर्जा दिहल गइल बाटे।<ref>{{Cite journal |last1=Roy Chadhuri |first1=S. |last2=Thakur |first2=A. R. |title=Microbial genetic resource mapping of East Calcutta wetlands |journal=Current Science |volume=91 |issue=2 |date=25 July 2006 |pages=212–17}}</ref> जइसे कि भारत-गंगा मैदान के अधिकतर हिस्सा में होला, माटी आ पानी मुख्य रूप से जलोढ़ के उत्पत्ती वाला हवे। कोलकाता "बंगाल बेसिन" के ऊपर स्थित बाटे, ई एगो पेरिक्राटोनिक टर्शियरी बेसिन हवे।<ref name="soil characterisation">{{cite conference |url=http://gndec.ac.in/~igs/ldh/conf/2009/articles/T01_03.pdf |title=Characterization of soil over Kolkata municipal area |first1=Diptendra |last1=Das |first2=B. C. |last2=Chattopadhyay |date=19 December 2009 |conference=Indian Geotechnical Conference |conference-url=http://gndec.ac.in/~igs/ldh/conf/2009/ |volume=1 |location=Guntur, India |pages=11–12 |access-date=19 November 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106050646/http://gndec.ac.in/~igs/ldh/conf/2009/articles/T01_03.pdf |archive-date=6 November 2013}}</ref> बंगाल बेसिन में तीन गो संरचनात्मक इकाई सभ के सामिल कइल जाला: पच्छिम में शेल्फ भा प्लेटफार्म; केंद्रीय हिन्ज या शेल्फ/ढलान के टूटल; आ पूरब आ दक्खिन-पूरुब में गहिरा बेसिनल हिस्सा। कोलकाता हिन्ज क्षेत्र के पच्छिमी हिस्सा के ऊपर स्थित बा जे लगभग 25 किमी (16 मील) चौड़ा बा आ सतह से नीचे लगभग 45,000 मीटर (148,000 फीट) गहिराई में बा।<ref name="soil characterisation" /> शेल्फ आ टिका जोन में कई गो फाल्ट बा, जवना में से कुछ सक्रिय बा। कोलकाता के नीचे तलछट के कुल मोटाई क्रिस्टलीय बेसमेंट से लगभग 7,500 मीटर (24,600 फीट) ऊपर बा; इनहन में से ऊपरी 350–450 मीटर (1,150–1,480 फीट) क्वारटर्नरी बाटे, एकरे बाद 4,500–5,500 मीटर (14,760–18,040 फीट) के टर्शियरी तलछट, 500–700 मीटर (1,640–2,300 फीट) के क्रेटेशियस ट्रैप के ट्रैप वॉश आ 600 बाटे –800 मीटर (1,970–2,620 फीट) पर्मियन-कार्बोनिफेरस गोंडवाना चट्टान सभ।<ref name="soil characterisation" /> क्वारटर्नरी तलछट सभ में माटी, गाद आ कई ग्रेड के बालू आ गिट्टी बाटे। ई तलछट दू गो माटी के बिस्तर सभ के बीच में सैंडविच कइल जालें: निचला बेड 250–650 मीटर (820–2,130 फीट) के गहिराई पर; जबकि ऊपरी के 10–40 मीटर (30–130 फीट) मोटाई के वाला बा।<ref name="Bunting">{{Cite report |last1=Bunting |first1=S. W. |last2=Kundu |first2=N. |last3=Mukherjee |first3=M. |publisher=Institute of Aquaculture, University of Stirling |location=Stirling, UK |url=http://www.dfid.stir.ac.uk/dfid/nrsp/download/sitanal.pdf |title=Situation analysis. Production systems and natural resources use in PU Kolkata |page=3 |access-date=26 April 2006 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20060505141605/http://www.dfid.stir.ac.uk/dfid/nrsp/download/sitanal.pdf |archive-date=5 May 2006}}</ref> ब्यूरो ऑफ इंडियन स्टैंडर्ड्स के अनुसार, भूकंप के संवेदनशीलता बढ़त के क्रम में I से V ले के पैमाना पर ई शहर भूकंपीय क्षेत्र III के भीतर पड़े ला।
===शहरी ढाँचा===
[[File:Calcutta (Baedeker, 1914).jpg|thumb|right|कलकत्ता के एगो नक्शा, लगभग 1914]]
[[File:Kolkata Skyline From Vidyasagar Seti 2.jpg|thumb|right|कलकत्ता के आकास रेखा, दि 42 आ बिद्यासागर सेतु के साथे]]
कोलकाता महानगरीय इलाका {{cvt|1886.67|km2|sqmi|2}} में फइलल बाटे<ref name="kmdaanreport2011kma">{{cite web |url=http://www.kmdaonline.org/pdf/aar11/introducing_kma.pdf |title=Introducing KMA |year=2011 |work=Annual Report 2011 |publisher=Kolkata Metropolitan Development Authority |access-date=9 February 2012 |archive-date=5 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130605134704/http://www.kmdaonline.org/pdf/aar11/introducing_kma.pdf |url-status=dead}}</ref>{{rp|7}} आ एह में 4 गो नगर निगम (कोलकाता नगर निगम सहित), 37 गो स्थानीय नगरपालिका आ 24 गो पंचायत समिति सभ सामिल बाड़ी, 2011 के अनुसार।<ref name=kmdaanreport2011kma />{{rp|7}} शहरी एग्लोमेरेशन में 72 गो शहर आ 527 गो कस्बा आ गाँव सामिल रहलें, 2006 ले।<ref name=Metropolis /> कोलकाता महानगरीय इलाका में उपनगरीय इलाका सभ में निम्नलिखित जिला सभ के कुछ हिस्सा सामिल बाड़ें: उत्तर 24 परगना, दक्खिन 24 परगना, हावड़ा, हुगली आ नादिया।<ref name="urbanprice">{{Cite book |editor1-last=Sahdev |editor1-first=Shashi |editor2-last=Verma |editor2-first=Nilima |url=http://tcpomud.gov.in/Divisions/IEP/Urban%20Land%20Price%20Scenario-%20Kolkata/chapter%20II%20Kol.doc |series=Industry and Economic Planning |year=2008 |title=Kolkata—an outline |publisher=Town and Country Planning Organisation, Ministry of Urban Development, Government of India |format=DOC |access-date=6 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426025356/http://tcpomud.gov.in/Divisions/IEP/Urban%20Land%20Price%20Scenario-%20Kolkata/chapter%20II%20Kol.doc |archive-date=26 April 2012 |url-status=dead}}</ref>{{rp|15}} कोलकाता, जे कोलकाता नगर निगम (KMC) के अधिकार क्षेत्र में बा, के {{cvt|206.08|km2|sqmi|0}} के क्षेत्रफल बा।<ref name="Metropolis">{{cite web |publisher=World Association of the Major Metropolises |url=http://www.metropolis.org/sites/default/files/metropolitan_regions/438_007_kolkata_eng.pdf |title=007 Kolkata (India) |access-date=31 August 2007 |archive-date=8 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120308102346/http://www.metropolis.org/sites/default/files/metropolitan_regions/438_007_kolkata_eng.pdf |url-status=dead}}</ref> शहर के पूरब-पच्छिम आयाम तुलनात्मक रूप से पातर बिस्तार वाला बाटे, पच्छिम में हुगली नदी से ले के पूरब में मोटा-मोटी पूरबी मेट्रोपोलिटन बाईपास ले बिस्तार लिहले बाटे- ई {{cvt|9|-|10|km|mi|1}} के बिस्तार वाला बाटे।<ref>{{cite map |publisher=NASA |title=Calcutta, West Bengal, India |url=http://southport.jpl.nasa.gov/cdrom/sirced03/cdrom/DATA/LOCATION/ASIAMIDE/CALCUTTA/CALCUTTA.HTM |date=20 June 1996 |series=Mission to planet earth program |access-date=25 February 2012 |archive-date=4 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104150559/http://southport.jpl.nasa.gov/cdrom/sirced03/cdrom/DATA/LOCATION/ASIAMIDE/CALCUTTA/CALCUTTA.HTM |url-status=dead}}</ref> उत्तर–दक्षिण के दूरी ढेर होला, आ एकर धुरी के इस्तेमाल शहर के उत्तर, मध्य, दक्खिन आ पूरबी कोलकाता में बिभाजन करे खातिर कइल जाला। उत्तर कोलकाता शहर के सभसे पुरान हिस्सा हवे। 19वीं सदी के वास्तुकला आ संकरी गली सभ के बिसेसता वाला एह में जोरासनको, राजाबाजार, मणिकतला, उल्टाडंगा, श्यामबाजार, शोभाबाजार, बगबाजार, कोसिपुर, सिंथी वगैरह इलाका सभ के सामिल कइल जाला।उत्तर के उपनगरीय इलाका सभ जइसे कि दम दम, बारानगर, बेलघरिया, सोडेपुर, खरदहा, न्यू बैरकपुर, मध्यग्राम, बैरकपुर, बरासत वगैरह भी कोलकाता शहर के भीतर बाड़ें (महानगरीय संरचना के रूप में)।<ref name="urbanprice" />{{rp|65–66}} मध्य कोलकाता में केंद्रीय बिजनेस डिस्ट्रिक्ट के मेजबानी बा। एहमें बी.बी.डी. बाग, जेकरा के पहिले डलहौजी स्क्वायर के नाँव से जानल जाला आ एकरे पूरब ओर एस्प्लानेड; स्ट्रैंड रोड एकरे पच्छिम ओर बा।<ref>{{Cite document |url=http://www.westbengaltourism.gov.in/web/guest/dalhousie-square |title=Kolkata heritage |publisher=Government of West Bengal |access-date=27 November 2011 |archive-date=14 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114162511/http://www.westbengaltourism.gov.in/web/guest/dalhousie-square |url-status=dead}}</ref> पश्चिम बंगाल सचिवालय, जनरल डाकघर, भारतीय रिजर्व बैंक, [[कलकत्ता हाईकोर्ट]], लालबजार पुलिस मुख्यालय आ अउरी कई गो सरकारी आ निजी कार्यालय सभ ओहिजा बाड़ें। एगो अउरी बिजनेस हब पार्क स्ट्रीट के दक्खिन ओर के इलाका बाटे जेह में चौरिंघी रोड, कामैक स्ट्रीट, वुड स्ट्रीट, लौडन स्ट्रीट, शेक्सपियर सरनी आ एजेसी बोस रोड नियर गली सभ के सामिल कइल जाला।<ref>{{Cite news |title=BSNL may take two weeks to be back online |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-07-09/kolkata/28184192_1_broadband-connections-calcutta-telephones-broadband-lines |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104170721/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-07-09/kolkata/28184192_1_broadband-connections-calcutta-telephones-broadband-lines |url-status=dead |archive-date=4 January 2012 |agency=[[Times News Network]] (TNN) |date=9 July 2009 |access-date=27 November 2011 |quote=With the Camac Street-Park Street-Shakespeare Sarani commercial hub located smack in the middle of the affected zone... |newspaper=[[The Times of India]] |location=New Delhi}}</ref> 1947 में भारत के आजादी मिलला के बाद दक्खिन कोलकाता के बिकास भइल; एह में अपस्केल मोहल्ला जइसे कि भवानीपुर, अलीपुर, बल्लीगुंगे, कसबा, ढकुरिया, संतोषपुर, गरिया, गोल्फ ग्रीन, टोलीगुंगे, न्यू अलीपुर, बेहाला, बरिशा आदि शामिल बा दक्षिण के उपनगरीय इलाका जइसे कि महेष्टला, बजट बजट, राजपुर सोनारपुर, बारूईपुर आदि बा कोलकाता शहर के भीतर भी (महानगरीय संरचना के रूप में)।<ref name=spatialchange /> मैदान शहर के बीचोबीच एगो बड़हन खुला मैदान हवे जेकरा के "कोलकाता के फेफड़ा" <ref>{{cite news |title=In city's teeming heart, a place to gaze and graze |first=Jim |last=Yardley |url=https://www.nytimes.com/2011/01/28/world/asia/28india.html?pagewanted=1&_r=1 |newspaper=The New York Times |location=New York |date=27 January 2011 |access-date=27 November 2011 |quote=To Kolkata, it is the 'lungs of the city,' a recharge zone for the soul.}}</ref> कहल गइल बा आ एह में खेल के आयोजन आ जनसभा सभ के आयोजन कइल जा सके ला।<ref>{{Cite news |title=Maidan marauders |last=Das |first=Soumitra |url=http://www.telegraphindia.com/1100221/jsp/calcutta/story_12132260.jsp |newspaper=The Telegraph |date=21 February 2010 |location=Kolkata |access-date=27 November 2011 |archive-date=18 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118134300/http://www.telegraphindia.com/1100221/jsp/calcutta/story_12132260.jsp |url-status=dead}}</ref> मैदान के दक्खिनी छोर पर विक्टोरिया मेमोरियल आ कोलकाता रेस कोर्स बा। बाकी पार्क सभ में बिधाननगर के सेंट्रल पार्क आ हुगली नदी के किनारे स्ट्रैंड रोड पर मिलेनियम पार्क बाड़ें।
ग्रेटर कोलकाता इलाका में दू गो योजनाबद्ध टाउनशिप सभ में बिधाननगर, जेकरा के साल्ट लेक सिटी भी कहल जाला आ ई शहर के उत्तर-पूरुब में स्थित बा; आ राजरहट, जेकरा के न्यू टाउन भी कहल जाला आ बिधाननगर के पूरब में स्थित बा, बाड़ें।<ref name=spatialchange /><ref name="Sectorv">{{cite news |last=Chakraborti |first=Suman |title=Beautification project for Salt Lake, Sec V and New Town |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-02/kolkata/30349773_1_traffic-islands-road-dividers-and-boulevards-bidhannagar-municipality |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104185006/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-02/kolkata/30349773_1_traffic-islands-road-dividers-and-boulevards-bidhannagar-municipality |url-status=dead |archive-date=4 January 2012 |access-date=6 December 2011 |date=2 November 2011 |newspaper=[[The Times of India]] |location=New Delhi}}</ref> 2000 के दशक में बिधाननगर के सेक्टर V के बिकास सूचना प्रौद्योगिकी आ दूरसंचार कंपनी सभ खातिर बिजनेस हब के रूप में भइल।<ref>{{cite web |title=History of Sector V |url=http://egovernance.ndita.org/index.php?option=com_content&view=article&id=45&Itemid=58 |publisher=Nabadiganta Industrial Township Authority |access-date=6 December 2011 |archive-date=3 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120103145620/https://egovernance.ndita.org/index.php?option=com_content&view=article&id=45&Itemid=58 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=Kolkata! India's new IT hub |url=http://www.rediff.com/money/2005/jul/13spec2.htm |access-date=6 December 2011 |newspaper=Rediff.com |date=13 July 2005}}</ref> बिधाननगर आ न्यू टाउन दुनों कोलकाता नगर निगम के सीमा से बाहर, अपना-अपना नगरपालिका में स्थित बा।<ref name="Sectorv" />
== आर्थिक महत्व ==
== लोग आ संस्कृति ==
{{clear}}
== नोट ==
<references group="नोट"/>
== संदर्भ ==
{{reflist|33em}}
{{पच्छिम बंगाल के शहर}}
{{भारत-भू-आधार}}
[[श्रेणी:कलकत्ता| ]]
[[श्रेणी:भारत के शहर आ कस्बा]]
[[श्रेणी:दसलाखी शहर]]
[[श्रेणी:पच्छिम बंगाल]]
[[श्रेणी:पच्छिम बंगाल के शहर आ कस्बा]]
345f0xk4lbg5t9rm07761f3o96nxvbi
गुवाहाटी
0
9325
807953
803324
2026-10-24T12:20:52Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807953
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = गुवाहाटी
| native_name =
| other_name = गौहाटी(औपनिवेशिक)<br> प्रगज्योतिशपुरा(प्राचीन)
| settlement_type = [[महानगर]]
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a =
| photo2a = MG 2907-1 Guwahati Club.jpg
| photo2b = Guwahati Planetarium.jpg
| photo3a = Guwahati Railway Station at Night.jpg
| photo3b = Kamakhya Temple, Guwahati.jpg
| space = 1
| size = 280
| color = white
| color_border = white
}}
| image_alt = Guwahati collage.jpg
| image_caption = A view of Guwahati city
| image_seal =
| seal_alt =
| nickname = Gateway to Northeast India,<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/cities/2015/sep/28/insider-guide-guwahati-gateway-india-northeast |title=An insider's guide to Guwahati: more than just a gateway to India’s northeast| publisher= The Guardian|date= |accessdate=5 अक्टूबर 2015}}</ref> City of Temples, Light of the East<ref>{{cite web |url=http://www.kamrupmetro.nic.in/indexmain.asp |title=Kamrup Metro District |publisher=Kamrup(M) District Administration |accessdate=5 अक्टूबर 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150911190123/http://kamrupmetro.nic.in/indexmain.asp |archivedate=11 September 2015 |df=dmy-all }}</ref>
| image_map =
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India Assam#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location of Guwahati in Assam
| coordinates = {{coord|26|11|N|91|44|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = देश
| subdivision_name = {{Flag|भारत}}
| subdivision_type1 = राज्य
| subdivision_name1 = [[असम]]
| subdivision_type2 = क्षेत्र
| subdivision_name2 = निचला असम
| subdivision_type3 = जिला
| subdivision_name3 = [[Kamrup Metropolitan district]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = Republic
| governing_body = [[Guwahati Municipal Corporation]]
| leader_title1 = [[Mayor]]
| leader_name1 = Mrigen Sarania ([[Bharatiya Janata Party|BJP]])
| leader_title2 = Deputy Commissioner
| leader_name2 = Virendra Mittal, IAS<ref>{{cite web|url=http://cm.assam.gov.in/dc.php|title=Chief Minister of Assam - Deputy Commissioners|access-date=2018-09-10|archive-date=2018-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180510122644/http://cm.assam.gov.in/dc.php|url-status=dead}}</ref>
| leader_title3 =
Police Commissioner
| leader_name3 = Sri Hiren Chandra Nath, IPS<ref>{{cite web |url=http://guwahaticitypolice.gov.in/contact_us/senior_officers.php |title=Police Commissionerate Guwahati |publisher=Guwahati City Police |date= |accessdate=15 September 2015 |archive-date=6 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906155742/http://guwahaticitypolice.gov.in/contact_us/senior_officers.php |url-status=dead }}</ref>
| area_footnotes = <ref name="The Telegraph">{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1150101/jsp/northeast/story_6181.jsp#.VffzEfmqpBc |title= Magisterial powers for Guwahati top cop |publisher=The Telegraph |date= |accessdate=15 September 2015}}</ref>
| area_total_km2 = 328
| area_total_sq_mi = 128
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 50-680 <!-- Google Earth elevation scale, from Pandu Ghat to Ahom Gaon near ISBT. Do not modify. Average elevation is a nonsensical measure for a hilly city and thus altitude extremeties carry valuable meaning. Similar is done with most hilly or mountainous cities on the planet. From Tehran to Los Angeles to Zurich to even Delhi. -->
| elevation_ft = 164-2231
| population_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/191-guwahati.html |title= Guwahati City Census| publisher=censusindia.gov.in | date= |accessdate=15 September 2015}}</ref>
| population_total = 957352
| population_as_of = 2011
| population_rank = [[List of most populous cities in India|48th]]
| population_density_km2 = auto
| population_metro_footnotes =
| population_metro = 962,334 ([[urban agglomeration|UA]])
| population_demonym = Guwahatian
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 781 XXX
| area_code_type = Telephone code
| area_code = +91 - (0) 361 - XX XX XXX
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]]
| registration_plate = AS-01 (Kamrup Metro) / AS-25 (Kamrup Rural and Dispur)
| blank1_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]]
| blank1_info_sec1 = {{increase}} 0.725 {{color|#fc5| high}}<ref>{{cite web|url=http://www.okd.in/downloads/assam_hdr_30sep2016.pdf|title=आर्काइव कॉपी के बा|access-date=2018-09-10|archive-date=2017-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170322195446/http://okd.in/downloads/assam_hdr_30sep2016.pdf|url-status=dead}}</ref>
| blank2_name_sec1 = City animal
| blank2_info_sec1 = [[South Asian river dolphin|Gangetic river Dolphin]]<ref>{{cite web|url=http://m.timesofindia.com/home/environment/flora-fauna/Gangetic-river-dolphin-to-be-city-animal-of-Guwahati/articleshow/52623206.cms|title=Gangetic river dolphin to be city animal of Guwahati|work=[[दि टाइम्स ऑफ इंडिया]]|accessdate=14 जून 2017|date=6 जून 2017}}</ref>
| blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official language]]}}
| blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] is city's official language used in governmental and conversation purpose , other languages spoken across city includes -: [[Bodo language|Bodo]], [[Bangla language|Bengali]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[Mishing language|Mishing]], [[Rabha language|Rabha]], [[Kachari language|Kachari]], [[Meitei language|Meitei]], and [[Punjabi language|Punjabi]].
| blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy]]
| blank2_info_sec2 = {{increase}} 91.47% {{color|#fc5|high}}<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/191-guwahati.html |title=Guwahati City Census 2011 data | publisher=Census2011.co.in |date= |accessdate=2014-09-22}}</ref>
| blank3_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]]
| blank3_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Cwa]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}}
| website = {{URL|www.gmcportal.in/}}
}}
'''गुवाहाटी''' चाहे '''गौहाटी''' पूर्वोत्तर भारत की [[आसाम]] में सभसे बड़ शहर आ मेट्रो एरिया हवे आ ई पूर्वोत्तर भारत के भी सभसे बड़ शहर हवे। असम के राजधानी [[दिसपुर]] गुवाहाटी के भीतर स्थित सर्किट सिटी क्षेत्र में बा आ असम सरकार के मुख्यालय ह। पहाड़ी सभ के साथ एगो प्रमुख नदी किनारे के बंदरगाह शहर, आ भारत के सभसे तेजी से बढ़त[12] शहर सभ में से एक, गुवाहाटी [[ब्रह्मपुत्र नदी|ब्रह्मपुत्र]] के दक्खिनी किनारे पर स्थित बा। एकरा के ''पूर्वोत्तर भारत के प्रवेश द्वार'' कहल जाला।
प्राचीन शहर प्रागज्योतिषपुरा आ दुर्जय (उत्तर गुवाहाटी) प्राचीन राज्य कामरूप के राजधानी रहलें। कई गो प्राचीन हिंदू मंदिर जइसे कि [[कामाख्या मंदिर]], उग्रतारा मंदिर, बसिष्ठ मंदिर, दोल गोविन्द मंदिर, उमानन्द मंदिर, नवग्रह मंदिर, सुखरेश्वर मंदिर, रुद्रेश्वर मंदिर, मणिकर्णेश्वर मंदिर, अश्वक्लांत मंदिर, दीर्घेश्वरी मंदिर, अश्वक्रांता मंदिर, लंकेश्वर मंदिर, भुवनेश्वरी मंदिर, शुभ .गणेश मंदिर, श्री पंचायतन मंदिर, नूनमाटी, आ अइसने कई गो मंदिर, शहर में बाड़ें जवना से एकरा के "मंदिर के शहर" के उपाधि दिहल गइल बा.
गुवाहाटी ब्रह्मपुत्र नदी के किनारे आ [[शिलॉंग पठार|शिलांग पठार]] के तलहटी के बीच में पड़े ला आ पच्छिम में एलजीबी अंतर्राष्ट्रीय हवाई अड्डा आ पूरब में नरेंगी शहर बा। ब्रह्मपुत्र के उत्तरी तट तक के उत्तर गुवाहाटी इलाका के धीरे-धीरे शहर के सीमा में शामिल कइल जा रहल बा। प्रख्यात मदन कामदेव गुवाहाटी से 30 किलोमीटर (19 मील) दूर स्थित बा। गुवाहाटी नगर निगम, शहर के स्थानीय सरकार, 216 वर्ग किलोमीटर (83 वर्ग मील) के क्षेत्रफल के प्रबंधन करे ले, जबकि गुवाहाटी महानगर बिकास प्राधिकरण (GMDA) ग्रेटर गुवाहाटी महानगर क्षेत्र के योजना आ बिकास निकाय हवे। गुवाहाटी पूर्वोत्तर भारत के सभसे बड़ शहर बा।
गुवाहाटी इलाका में बिबिध वन्यजीव सभ पावल जालें जेह में एशियाई हाथी, अजगर, बाघ, गैंडा, गौर, प्राइमेट प्रजाति सभ, आ बिलुप्त होखे वाला चिरई सभ नियर दुर्लभ जानवर सामिल बाड़ें।
{{clear}}
==संदर्भ==
{{Reflist|33em}}
{{भारत-भू-आधार}}
[[श्रेणी:भारत के शहर आ कस्बा]]
[[श्रेणी:पूर्बोत्तर भारत]]
s70cngf2707ni825kt1wqkkysv8zgjr
दादरा अउरी नगर हवेली
0
9354
807954
662216
2026-10-24T12:21:12Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807954
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Dadra and Nagar Haveli
| other_name =દાદરા અને નગર હવેલી
| native_name = दादरा आणि नगर हवेली
| native_name_lang = mr
| settlement_type = [[Union Territory]]
| image_skyline =Dadra and Nagar Haveli Silvassa.jpg
| image_alt =
| image_caption =
| image_blank_emblem = Seal of Dadra and Nagar Haveli.svg
| blank_emblem_type =Seal of Dadra and Nagar Haveli
| nickname =
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location of Dadra and Nagar Haveli in [[Maharashtra]]
| latd = 20.27
| latm =
| lats =
| latNS = N
| longd = 73.02
| longm =
| longs =
| longEW = E
| coordinates_display = inline,title
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|भारत}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|Uniton territory]]
| subdivision_name1 = Dadra and Nagar Haveli
| established_title = Established
| established_date = 11 August 1961
| founder =
| named_for =
| seat_type = Capital
| seat = [[सिलवासा]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank = 32th
| area_total_km2 = 487
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 342853
| population_as_of =
| population_rank = 33rd
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[Marathi language|Marathi]], [[Gujarati language|Gujarati]], [[English language|English]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]],
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-DN]]
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = No. of districts
| blank1_info_sec1 = 1
| blank2_name_sec1 = HDI
| blank2_info_sec1 ={{increase}}<br> 0.618 (2005)
| blank3_name_sec1 = HDI Category
| blank3_info_sec1= <span style="color:#090">high</span>
| website = {{URL|dnh.nic.in}}
| footnotes =
}}
'''दादरा और नागर हवेली''' भारत के केन्द्र शासित प्रदेश ह।
{{clear}}
{{भारत-भू-आधार}}
[[श्रेणी:भारत के संघ राज्यक्षेत्र]]
gq3je19txl5ottud9zc16g3uamq5bcs
बैरिया
0
9397
807955
736133
2026-10-24T12:21:21Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807955
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Bairia
| native_name = बैरिया
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = Town
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location of Ballia in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|25|45|30|N|84|8|56|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]]
| subdivision_name1 = [[Uttar Pradesh]]
| subdivision_name2 = [[Ballia district|Ballia]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 54
| population_total = 386745
| population_as_of = 2011
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = 277201
| area_code = 05494
| registration_plate = UP
| website = {{URL|ballia.nic.in}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
}}
'''बैरिया''' बलिया जिला में एगो अस्थान बा।
{{clear}}
{{यूपी-भू-आधार}}
[[श्रेणी:बलियाँ जिला के शहर आ कस्बा]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
0txklh3nkzxkgqxevvp1t2lef671qlv
खिचड़ी (तिहुआर)
0
9625
808059
754321
2026-10-24T18:09:41Z
SM7
3953
[[User:SM7/stubsorter|Stubsorter]] के मदद से {{Festival-stub}} जोड़ल गइल।
808059
wikitext
text/x-wiki
{{for2|एही नाँव के पकवान|[[खिचड़ी]]|भारत में आम तिहुआर|[[मकर संक्रांति]]}}
'''खिचड़ी'''<ref name="Nair2020">{{cite book |last1=Nair |first1=Rukmini Bhaya |last2=deSouza |first2=Peter Ronald |title=Keywords for India: A Conceptual Lexicon for the 21st Century |date=20 फरवरी 2020 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-350-03925-4 |url=https://www.google.co.in/books/edition/Keywords_for_India/u6XFDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=khichdi%20festival&pg=PT171&printsec=frontcover&bsq=khichdi%20festival |language=en}}</ref> चाहे '''सकरात'''<ref name="Sushma">{{cite book |last1=K |first1=Sushma |title=Bhartiya Etihaas |date=14 मई 2020 |publisher=BlueRose Publishers |url=https://www.google.co.in/books/edition/Bhartiya_Etihaas/WxjkDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A4%20%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%20%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5&pg=PA252&printsec=frontcover&bsq=%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A4%20%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%20%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5 |language=hi}}</ref> ({{Lang-sa|मकर संक्रान्ति}}) [[उत्तर भारत]], खास क के [[पूर्वांचल|पूरबी उत्तर परदेस]] (पूर्वांचल) आ [[बिहार]] में, मनावल जाये वाला तिहुआर हवे जवन सुरुज के [[मकर संक्रांति|मकर राशि में परवेश]] की दिने मनावल जाला। भारत में ई बहुत आम तिहुआर हवे जे मुख्य रूप से '''[[मकर संक्रांति]]''' चाहे '''संक्रांति''' कहल जाला। ई तिहुआर सुरुज के गति के हिसाब से पड़े ला आ आमतौर पर [[ग्रेगरियन कैलेंडर|अंग्रेजी कलेंडर]] के मोताबिक [[जनवरी]] महिन्ना में 14 तारीख के आसपास पड़े ला; कौनों कौनों साल ई 13 चाहे 15 जनवरी के पड़ सके ला। [[हिंदू पतरा]] के हिसाब से ई आमतौर पर [[माघ]] के महीना में पड़े ला।
[[पूर्वांचल]] आ बिहार के [[भोजपुरी क्षेत्र]] में एहि दिन [[खिचड़ी]] खाये आ दान करे के महत्व होखे के कारन एह तिहुआरवे के नाँव खिचड़ी पर गइल हवे। खिचड़ी खाये के अलावा एह दिन नहान, दान आ पूजा-पाठ कइल जाला। कुछ इलाका सभ में तिल के बनल चीज, खास क के तिलवा खाइल जाला। चिउड़ा-दही खाए के चलन भी कुछ जगह बाटे। झारखंड में संताल लोग सकरात नाच खातिर जानल जालें।<ref>{{cite book |last1=Krishna |first1=Sanjaya |title=JHARKHAND KE PARVA-TYOHAR, MELE AUR PARYATAN STHAL (Prabhat Prakashan) |date=1 जनवरी 2013 |publisher=Prabhat Prakashan |isbn=978-93-5048-528-6 |url=https://www.google.co.in/books/edition/JHARKHAND_KE_PARVA_TYOHAR_MELE_AUR_PARYA/wdFHDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A4&pg=PT63&printsec=frontcover&bsq=%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A4 |language=hi}}</ref>
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|33em}}
[[श्रेणी:तिहुआर]]
[[श्रेणी:जनवरी के परब-तिहुआर]]
[[श्रेणी:माघ महीना के तिहुआर]]
[[श्रेणी:भोजपुरी संस्कृति]]
{{Festival-stub}}
rc0es2d3t9qwwh9u4em4lc97elfkg9q
सौर मंडल
0
9677
808081
804340
2026-10-25T05:21:26Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
808081
wikitext
text/x-wiki
[[चित्र:Solar System True Color BH.png|thumb|upright=1.5|सौर मण्डल क ग्रह (ख़ाली क्रम आ आकार सही पैमाना पर दूरी ना)]]
[[File:Size planets comparison.jpg|thumb|right|upright=1.25|सौर मण्डल की ग्रहन की आकार क तुलना - बृहस्पति, शनि, अरुण, वरुण, पृथिवी, शुक्र, मंगल, बुध]]
'''सौर मंडल''' भा '''सौरमंडल''' ({{Langx|en|solar system}}) [[सुरुज]] आ एकरी चारों ओर चक्कर लगावेवाला [[ग्रह]] आ उन्हन की [[उपग्रह]] कुल से मिल के बनल परिवार के कहल जाला। वर्तमान समय में सूर्य क आठ गो ग्रह बाड़ें काहें से कि नौवां ग्रह [[प्लूटो]] के 2006 में अनियमित आकार की कक्षा की कारण ग्रहन की लिस्ट से बाहर क दिहल गइल। अब प्लूटो के [[बौना ग्रह]] कहल जाला।<ref>[http://www.iau.org/static/resolutions/Resolution_GA26-5-6.pdf "सौर मण्डल में ग्रह क परिभाषा: प्रस्ताव 5 आ 6" (PDF)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090620102000/http://www.iau.org/static/resolutions/Resolution_GA26-5-6.pdf |date=2009-06-20 }} (अंग्रेजी में) IAU 2006 General Assembly (International Astronomical Union).</ref>
सूर्य की ओर से क्रम से [[बुध ग्रह|बुध]], [[शुक्र ग्रह|शुक्र]], [[पृथिवी]], [[मंगल ग्रह|मंगल]], [[बृहस्पति ग्रह|बृहस्पति]], [[शनि ग्रह|शनि]], [[यूरेनस ग्रह|यूरेनस]] (अरुण) अउरी [[नेपच्यून ग्रह|नेपच्यून]] (वरुण) इहे आठ गो ग्रह बा। सबसे बड़ा ग्रह बृहस्पति हवे आ सबसे छोट बुध। मंगल आ बृहस्पति के बीच में छोट छोट पिंड सभ के पेटी पावल जाले आ एह पिंड सभ के [[एस्टेरॉइड्स]] कहल जाला।
== सुरुज ==
{{Main article|सुरुज}}
[[File:Planets and sun size comparison.jpg|thumb|upright=1.25|[[सुरुज]] आ ग्रह सभ के आकार के तुलना]]
सुरुज सौर मंडल के [[तारा]] हवे आ बाकी सभ सौरमंडली पिंड सभ के तुलना में सभसे ढेर वजनदार, बाकी सभ से बहुते ढेर वजन वाला पिंड हवे। एकर बिसाल द्रब्यमान (332,900 पृथिवी के बरोबर)<ref>{{cite web|title=Sun: Facts & Figures|publisher=NASA|url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Sun&Display=Facts&System=Metric |accessdate=14 May 2009 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080102034758/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Sun&Display=Facts&System=Metric |archivedate = 2 January 2008}}</ref> एकरे कोर में अतना बेसी तापमान आ दाब बना देला कि [[हाइड्रोजन]] के [[हीलियम]] में बदलाव के काम परमाणु फ्यूजन द्वारा होखे ला आ एही कारण ई मेन सीक्वेंस तारा हवे।<ref>{{cite book|last=Zirker|first=Jack B.|title=Journey from the Center of the Sun|url=https://archive.org/details/journeyfromcente0000zirk_f4e3|date=2002|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-05781-1|pages=[https://archive.org/details/journeyfromcente0000zirk_f4e3/page/120 120]–127}}</ref> एह कारण भारी मात्रा में ऊर्जा रिलीज होले जेकर ज्यादातर हिस्सा बाहरी अंतरिक्ष में रेडियेशन के रूप में फइले ला आ एह रेडियेशन के सभसे ढेर मात्रा प्रकाश (''विजिबल लाइट'') के रूप में होले।<ref>{{cite web|title=Why is visible light visible, but not other parts of the spectrum?|publisher=The Straight Dome|date=2003|url=http://www.straightdope.com/columns/read/2085/why-is-visible-light-visible-but-not-other-parts-of-the-spectrum|accessdate=14 मई 2009}}</ref>
सुरुज [[जी-प्रकार के मेन-सीक्वेंस तारा]] हवे। अउरी ढेर गरम मेन-सीक्वेंस तारा सभ ज्यादा चमकदार होलें। सुरुज के तापमान [[ओ-प्रकार मेन-सीक्वेंस|सभसे गरम तारा]] सभ आ सभसे ठंढा तारा सभ के बीच में हवे। सुरुज से ढेर ताप आ दमक वाला तारा बहुत कंचित-कला पावल जालें, जबकी एकरे ले बहुत कम चमक आ ताप वाला तारा, जिनहन के ''[[रेड ड्वार्फ]]'' कहल जाला, आकाशगंगा के कुल तारा सभ के 85% हिस्सा हवें।<ref name=sun>{{cite news |first=Ker |last=Than |title=Astronomers Had it Wrong: Most Stars are Single |publisher=SPACE.com |date=30 January 2006 |url=http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html |accessdate=1 August 2007}}</ref><ref>{{Cite conference|date=2001|pages=119 |author1=Smart, R. L. |author2=Carollo, D. |author3=Lattanzi, M. G. |author4=McLean, B. |author5=Spagna, A. |booktitle=Ultracool Dwarfs: New Spectral Types L and T |editor1=Hugh R. A. Jones |editor2=Iain A. Steele |publisher=Springer |title=The Second Guide Star Catalogue and Cool Stars|bibcode=2001udns.conf..119S}}</ref>
सुरुज [[पापुलेशन I तारा]] हवे; एकरे ले पुरानका पापुलेशन II तारा सभ के तुलना में एह में हाइड्रोजन आ हीलियम से भारी तत्व (खगोलीय पैरालांस में धातु) के मात्रा ढेर पावल जाले।<ref>{{cite journal |author1=T. S. van Albada |author2=Norman Baker |title=On the Two Oosterhoff Groups of Globular Clusters |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1973-10-01_185_1/page/n482 |journal=The Astrophysical Journal |volume=185 |date=1973 |pages=477–498 |doi=10.1086/152434 |bibcode=1973ApJ...185..477V}}</ref> हाइड्रोजन आ हीलियम से भारी तत्व सभ के निर्माण प्राचीन आ बिस्फोटित हो रहल तारा सभ के कोर में भइल, एही से ब्रहमांड में एह पदार्थ सभ के बहुतायत (एनरिचमेंट) खाती एह तारा सभ के मुर्दा होखे के परल होखी। सभसे पुराण तारा सभ में सबसे कम धातु मिले ला, जबकि बाद के तारा सब में ज्यादा। धातु यानी मेटल के मौजूदगी सुरुज के चारों ओर ग्रह मंडली के निर्माण में बहुत महत्वपूर्ण रहल होखी अइसन अनुमान लगावल जाला काहें से कि ग्रह सभ के उत्पत्ती "मेटल" सभ के एकट्ठा होखे से होला।<ref>{{cite journal |title=An Estimate of the Age Distribution of Terrestrial Planets in the Universe: Quantifying Metallicity as a Selection Effect |author=Charles H. Lineweaver |journal=Icarus |date=9 मार्च 2001 |arxiv=astro-ph/0012399 |doi=10.1006/icar.2001.6607 |volume=151 |issue=2 |pages=307–313 |bibcode=2001Icar..151..307L}}</ref>
== अंदरूनी सौरमंडल ==
'''अंदरूनी सौरमंडल''' में सौरमंडल के अइसन हिस्सा आवे ला जे में [[#टेरेस्ट्रियल ग्रह|टेरेस्ट्रियल ग्रह]] आ [[#एस्टेरॉइड्स|एस्टेरॉइड पेटी]] के शामिल कइल जाला।<ref name=inner>{{cite web|title=Inner Solar System |publisher=NASA Science (Planets) |url=http://nasascience.nasa.gov/planetary-science/exploring-the-inner-solar-system |accessdate=9 May 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090511182050/http://nasascience.nasa.gov/planetary-science/exploring-the-inner-solar-system |archivedate=11 May 2009 |df= }}</ref> एह अंदरूनी भा भीतरी सौरमंडल के पिंड सभ सिलिका वाला पदार्थ आ धातु सभ से बनल हवें आ तुलना में ई सुरुज के नजदीक बाने; एह पूरा क्षेत्र के त्रिज्या (रेडियस) बृहस्पति आ शनी के कक्षा के अंतर (बीच के दूरी) से भी कम बा। ई इलाका बर्फ रेखा (फ्रॉस्ट लाइन) के भितरे पड़े ला जे सुरुज से करीब 5 एयू के दूरी से कुछ कम (लगभग 700 मिलियन किलोमीटर या 70 करोड़ किलोमीटर) दूरी तक ले मानल जाले।<ref>{{cite web|url=http://www.astronoo.com/en/articles/frost-line.html|title=Frost line or snow line or ice line in the solar system|publisher=}}</ref>
=== {{anchor|टेरेस्ट्रियल ग्रह}} भीतरी ग्रह ===
{{मुख्य लेख|टेरेस्ट्रियल ग्रह|इन्फीरियर आ सुपीरियर ग्रह}}
[[File:Telluric planets size comparison.jpg|thumb|upright=1.25|भीतरी ग्रह, बायें से दाहिने: [[पृथिवी]], [[मंगल]], [[शुक्र]], आ [[बुध (ग्रह)|बुध]] (पैमाना अनुसार साइज में)।]]
चार गो '''भीतरी ग्रह''' (इनर प्लैनेट) सभ के रचना चट्टानी पदार्थ से भइल हवे; [[प्राकृतिक उपग्रह]] नामौजूद बाने या फिर बहुत कम बाने, कौनों छल्ला इनहन के चारो ओर ना मिले लें। इनहन के रचना में रिफ्रेक्शन वाला मटेरियल के बहुलता बा जइसे की सिलिकेट पदार्थ सभ जिनहन से एह ग्रहन के ऊपरी परत - क्रस्ट, आ बिचली परत - मैंटल, के निर्माण भइल हवे, आ धातु वाला पदार्थ जइसे कि लोहा आ निकेल से इनहन के सभसे अंदरूनी भाग - कोर के निर्माण भइल हवे। चार गो भीतरी ग्रह सभ में से तीन गो (शुक्र, मंगल आ पृथिवी) के चारो ओर [[वायुमंडल (सामान्य)|वायुमंडल]] पावल जाला जे [[मौसम|मौसमी घटना]] पैदा करे खाती पर्याप्त बा; सगरी चारों पर इम्पैक्ट क्रेटर पावल जालें आ सतह पर [[प्लेट टेक्टॉनिक्स|टेक्टॉनिक]] [[थलरूप]] मिले लें जइसे कि [[ज्वालामुखी]] आ [[रिफ्ट घाटी]]। ''भीतरी ग्रह'' (inner planet) शब्द के ''[[इन्फीरियर आ सुपीरियर ग्रह|हीन ग्रह]]'' (''inferior planet'') से अलग बूझे के चाहीं, हीन ग्रह में खाली दू गो ग्रह आवे लें (बुध आ शुक्र) जे पृथिवी के तुलना में सुरुज के नजदीक बाने, यानी पृथिवी के ओर से देखे पर भीतर की ओर मौजूद कक्षा में सुरुज के चक्कर लगावे लें।
====बुध====
बुध ({{Convert|0.307|-|0.588|AU|e6km e6mi|abbr=unit}} दूर<ref name="nasa-factsheet">{{cite web |last1=Williams |first1=David |title=Planetary Fact Sheet - Metric |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/ |website=NASA Goddard Space Flight Center |access-date=11 December 2022 |date=27 December 2021 |archive-date=19 July 2012 |archive-url=https://archive.today/20120719082605/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/ |url-status=dead }}</ref>) सुरुज के सभसे नजदीकी ग्रह हवे। सौरमंडल (0.055 MEarth) के सभसे छोट ग्रह, बुध के कौनों प्राकृतिक उपग्रह नइखे। प्रमुख भूबिज्ञान के बिसेसता सभ में इजेक्टा ब्लैंकेट वाला इम्पैक्ट क्रेटर भा बेसिन, मैग्मा के बहाव समेत सुरुआती ज्वालामुखी गतिविधि के अवशेष आ लोब वाला रिज भा रुपिया सभ बाड़ें जे शायद ग्रह के इतिहास के सुरुआत में संकुचन के दौर से पैदा भइल रहलें।<ref>{{Cite journal |last1=Watters |first1=Thomas R. |last2=Solomon |first2=Sean C. |last3=Robinson |first3=Mark S. |last4=Head |first4=James W. |last5=André |first5=Sarah L. |last6=Hauck |first6=Steven A. |last7=Murchie |first7=Scott L. |date=August 2009 |title=The tectonics of Mercury: The view after MESSENGER's first flyby |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0012821X09000466 |journal=Earth and Planetary Science Letters |language=en |volume=285 |issue=3–4 |pages=283–296 |doi=10.1016/j.epsl.2009.01.025 |bibcode=2009E&PSL.285..283W |access-date=3 April 2022 |archive-date=12 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220212122212/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0012821X09000466 |url-status=live }}</ref> बुध के बहुत क्षीण वायुमंडल में बुध के चुंबकीय क्षेत्र से फंसल सौर-हवा के कण सभ के साथे-साथ सौर हवा द्वारा एकरे सतह से ब्लास्ट कइल परमाणु सभ बाड़ें।<ref>{{cite web |date=2006 |first=Bill |last=Arnett |title=Mercury |website=Nine Planets |url=http://www.nineplanets.org/mercury.html |access-date=14 September 2006 |archive-date=5 December 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031205031515/http://www.nineplanets.org/mercury.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Domingue |first1=Deborah L. |last2=Koehn |first2=Patrick L. |display-authors=2 |last3=Killen |first3=Rosemary M. |last4=Sprague |first4=Ann L. |last5=Sarantos |first5=Menelaos |last6=Cheng |first6=Andrew F. |last7=Bradley |first7=Eric T. |last8=McClintock |first8=William E. |title=Mercury's Atmosphere: A Surface-Bounded Exosphere |journal=Space Science Reviews |volume=131 |issue=1–4 |pages=161–186 |date=2009 |doi=10.1007/s11214-007-9260-9 |bibcode=2007SSRv..131..161D |s2cid=121301247 |quote=The composition of Mercury's exosphere, with its abundant H and He, clearly indicates a strong solar wind source. Once solar wind plasma and particles gain access to the magnetosphere, they predominantly precipitate to the surface, where solar wind species are neutralized, thermalized, and released again into the exosphere. Moreover, bombardment of the surface by solar wind particles, especially energetic ions, contributes to ejection of neutral species from the surface into the exosphere (via "sputtering") as well as other chemical and physical surface modification processes.}}</ref> एकर अपेक्षाकृत बड़हन लोहा के कोर आ पतला मेंटल के बारे में अबहिन ले पर्याप्त रूप से ब्याख्या नइखे हो पावल। परिकल्पना सभ में ई सामिल बा कि एकर बाहरी परत सभ कौनों भारी धक्का से उधिया गइल, या फिर युवा सुरुज के ऊर्जा के कारण एकरा के पूरा तरीका से जमा होखे से रोकल गइल।<ref>{{cite journal | last1 = Benz | first1 = W. | last2 = Slattery | first2 = W.L. | last3 = Cameron | first3 = A.G.W. | year = 1988 | title = Collisional stripping of Mercury's mantle | journal = Icarus | volume = 74 | issue = 3 | pages = 516–528 | doi = 10.1016/0019-1035(88)90118-2 | bibcode = 1988Icar...74..516B | type = Submitted manuscript | url = https://zenodo.org/record/1253898 | access-date = 25 August 2019 | archive-date = 5 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190905034903/https://zenodo.org/record/1253898 | url-status = live }}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Cameron | first1 = A.G.W. | year = 1985 | title = The partial volatilization of Mercury | journal = Icarus | volume = 64 | issue = 2| pages = 285–294 | doi=10.1016/0019-1035(85)90091-0|bibcode = 1985Icar...64..285C }}</ref>
"वल्केनॉइड" सभ, मने की बुध आ सुरुज के बीच स्थिर कक्षा में मौजूद क्षुद्रग्रह सभ, के खोज करे के कोसिस कइल गइल बा, बाकी कौनों के खोज हो नइखे पवले।<ref>{{cite journal |date=2004 |pages=312–315 |volume=148 |issue=1 |journal=[[Icarus (journal)|Icarus]] |last1=Durda |first1=D .D. |last2=Stern |first2=S. A. |last3=Colwell |first3=W. B. |last4=Parker |first4=J. W. |last5=Levison |first5=H. F. |last6=Hassler |first6=D. M. |title=A New Observational Search for Vulcanoids in SOHO/LASCO Coronagraph Images |doi=10.1006/icar.2000.6520 |bibcode=2000Icar..148..312D}}</ref><ref name=Steffl2013>{{cite journal
|last1=Steffl |first1=A. J.
|last2=Cunningham |first2=N. J. |last3=Shinn |first3=A. B. |last4=Stern |first4=S. A.
|title=A Search for Vulcanoids with the STEREO Heliospheric Imager
|journal=Icarus
|volume=233 |issue=1 |pages=48–56 |date=2013
|doi=10.1016/j.icarus.2012.11.031
|arxiv=1301.3804
|bibcode= 2013Icar..223...48S|s2cid=118612132
}}</ref>
====शुक्र====
शुक्र (सुरुज से {{Convert|0.718|-|0.728|AU|e6km e6mi|abbr=unit}} दूरी पर<ref name="nasa-factsheet" />) आकार में पृथिवी ({{earth mass|0.815}}) के नजदीक बा आ पृथिवी नियर, लोहा के कोर के चारों ओर मोट सिलिकेट मेंटल वाला ग्रह हवे, एकर पर्याप्त वायुमंडल बाटे, आ आंतरिक भूबिज्ञान में गतिविधि के प्रमाण मिले ला। ई पृथिवी के तुलना में बहुत सूखा बा आ एकर वायुमंडल नब्बे गुना घन बा। शुक्र के कवनो प्राकृतिक उपग्रह नइखे। ई सभसे गरम ग्रह हवे, सतह के तापमान {{cvt|400|C|F}} से ढेर बाटे, मुख्य रूप से वायुमंडल में ग्रीनहाउस गैस सभ के मात्रा के कारण।<ref>{{cite thesis|first=Mark Alan |last=Bullock |title=The Stability of Climate on Venus |publisher=Southwest Research Institute |date=1997 |url=http://www.boulder.swri.edu/~bullock/Homedocs/PhDThesis.pdf |access-date=26 December 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614202751/http://www.boulder.swri.edu/~bullock/Homedocs/PhDThesis.pdf |archive-date=14 June 2007 |type=PhD}}</ref> एह ग्रह के कौनों चुंबकीय क्षेत्र नइखे जे एकरे पर्याप्त वायुमंडल के खतम होखे से रोके, ई बतावे ला कि ज्वालामुखी बिस्फोट से एकर वायुमंडल के भरपाई लगातार हो रहल बा।<ref>{{cite web |date=1999 |first=Paul |last=Rincon |title=Climate Change as a Regulator of Tectonics on Venus |work=Johnson Space Center Houston, TX, Institute of Meteoritics, University of New Mexico, Albuquerque, NM |url=http://www.boulder.swri.edu/~bullock/Homedocs/Science2_1999.pdf |access-date=19 November 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614202807/http://www.boulder.swri.edu/~bullock/Homedocs/Science2_1999.pdf |archive-date=14 June 2007 }}</ref> तुलनात्मक रूप से युवा एह ग्रह के सतह पर ज्वालामुखी गतिविधि के बिस्तार से सबूत देखे के मिले ला, बाकी ई प्लेट टेक्टोनिक्स से रहित बा। एकरा में 70 करोड़ साल के समय पैमाना पर रिसर्फेसिंग एपिसोड हो सकेला।<ref>{{cite journal
| title=Volcanism and volatile recycling on a one-plate planet: Applications to Venus
| last1=Elkins-Tanton | first1=L. T. | last2=Smrekar | first2=S. E. | last3=Hess | first3=P. C. | last4=Parmentier | first4=E. M.
| journal=Journal of Geophysical Research
| volume=112 | issue=E4 | id=E04S06 | date=March 2007
| doi=10.1029/2006JE002793 | bibcode=2007JGRE..112.4S06E }}</ref>
====पृथिवी====
पृथिवी (सुरुज से {{Convert|0.983|-|1.017|AU|e6km e6mi|abbr=unit}} के दूरी पर) भीतरी ग्रह सभ में सभसे बड़हन आ घन ग्रह हवे, एकलौता अइसन ग्रह हवे जहाँ वर्तमान भूबिज्ञान के गतिविधि मिले ला आ एकलौता अइसन जगह हवे जहाँ जीवन के अस्तित्व बाटे।<ref name=life>{{cite web |title=What are the characteristics of the Solar System that lead to the origins of life? |publisher=NASA Science (Big Questions) |url=https://science.nasa.gov/planetary-science/big-questions/what-are-the-characteristics-of-the-solar-system-that-lead-to-the-origins-of-life-1/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20100408055814/http://science.nasa.gov/planetary-science/big-questions/what-are-the-characteristics-of-the-solar-system-that-lead-to-the-origins-of-life-1/ |url-status=dead |archive-date=8 April 2010 |access-date=30 August 2011}}</ref> एकर तरल जलमंडल स्थलीय ग्रह सभ में बिसेस बाटे आ ई एकलौता अइसन ग्रह हवे जहाँ प्लेट टेक्टोनिक्स के घटना मिले ला।<ref>{{cite web | first=Shannon | last=Hall | date=20 July 2017 | title=Earth's Tectonic Activity May Be Crucial for Life—and Rare in Our Galaxy | publisher=Scientific American | url=https://www.scientificamerican.com/article/earths-tectonic-activity-may-be-crucial-for-life-and-rare-in-our-galaxy/ | access-date=12 May 2022 | archive-date=12 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220512174249/https://www.scientificamerican.com/article/earths-tectonic-activity-may-be-crucial-for-life-and-rare-in-our-galaxy/ | url-status=live }}</ref> पृथिवी के वायुमंडल बाकी ग्रह सभ से बिल्कुल अलग बाटे, जीवन के मौजूदगी से एकरा में बदलाव भइल बा जेह में 21% मुक्त ऑक्सीजन पावल जाला।<ref name=handbook>{{cite book |editor-last=Haynes |editor-first= H. M. |title=[[CRC Handbook of Chemistry and Physics]] |publisher=CRC Press |edition=97th |year=2016–2017 |page=14{{hyphen}}3 |isbn=978-1-4987-5428-6}}</ref><ref name="NYT-20131003">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |author-link=Carl Zimmer |title=Earth's Oxygen: A Mystery Easy to Take for Granted |url=https://www.nytimes.com/2013/10/03/science/earths-oxygen-a-mystery-easy-to-take-for-granted.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131003121909/http://www.nytimes.com/2013/10/03/science/earths-oxygen-a-mystery-easy-to-take-for-granted.html |archive-date=3 October 2013 |url-access=limited |date=3 October 2013 |work=[[The New York Times]] |access-date=3 October 2013}}</ref> एह ग्रह के चुंबकमंडल सतह के सौर आ ब्रह्मांडीय बिकिरण से बचावे ला, वायुमंडलीय स्ट्रिपिंग के सीमित करे ला आ जीवन के रहे के क्षमता के बरकरार रखे ला।<ref>{{cite book
| title=Radioecology: Sources and Consequences of Ionising Radiation in the Environment
| first=R. J.
| last=Pentreath
| date=2021
| pages=94–97
| isbn=9781009040334
| publisher=Cambridge University Press
| url=https://www.google.com/books/edition/Radioecology/avRVEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&pg=PA94
| access-date=12 April 2022
| archive-date=20 April 2022
| archive-url=https://web.archive.org/web/20220420161217/https://www.google.com/books/edition/Radioecology/avRVEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&pg=PA94
| url-status=live
}}</ref> एकर एगो प्राकृतिक उपग्रह बा, चंद्रमा, जे सौरमंडल में कौनों स्थलीय ग्रह के एकलौता बड़हन उपग्रह हवे।
====मंगल====
मंगल (सुरुज से {{Convert|1.382|-|1.666|AU|e6km e6mi|abbr=unit}} दूरी पर) पृथिवी आ शुक्र ({{earth mass|0.107}}) से छोट बा। एकर वायुमंडल ज्यादातर कार्बन डाइऑक्साइड से बनल बा आ सतह पर हवादाब {{Convert|6.1|mb|psi inHg}} होला; वायुमंडल पृथिवी के तुलना में लगभग 0.6% बाटे बाकी मौसम के घटना सभ के सपोर्ट करे खातिर पर्याप्त बाटे।<ref>{{cite book|title= Encyclopaedia of the Solar System|editor=Lucy-Ann McFadden|display-editors=etal|chapter=Mars Atmosphere: History and Surface Interactions|first1=David C. |last1=Gatling |first2=Conway |last2=Leovy |pages=301–314|date=2007}}</ref> एकर सतह पर ज्वालामुखी, जइसे कि ओलंपस मोंस, आ रिफ्ट घाटी, जइसे कि वैलेस मैरिनेरिस, भूबिज्ञान के गतिविधि देखावे ले जे हाल के समय में 20 लाख साल पहिले ले रहल हो सके ला।<ref>{{cite web |date=2004 |title=Modern Martian Marvels: Volcanoes? |first=David |last=Noever |work=NASA Astrobiology Magazine |url=https://www.astrobio.net/mars/modern-martian-marvels-volcanoes/ |access-date=23 July 2006 |archive-date=14 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200314112555/https://www.astrobio.net/mars/modern-martian-marvels-volcanoes/ |url-status=usurped }}</ref> एकर लाल रंग एकरे माटी में मौजूद आयरन ऑक्साइड (जंग) के कारण हवे।<ref>{{Cite journal |last=Peplow |first=Mark |date=6 May 2004 |title=How Mars got its rust |url=http://www.nature.com/articles/news040503-6 |journal=Nature |language=en |pages=news040503–6 |doi=10.1038/news040503-6 |issn=0028-0836 |access-date=9 April 2022 |archive-date=7 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407105832/https://www.nature.com/articles/news040503-6 |url-status=live }}</ref> मंगल ग्रह पर दू गो छोट-छोट प्राकृतिक उपग्रह (डेइमोस आ फोबोस) बाड़ें जिनहन के या त कैप्चर कइल क्षुद्रग्रह<ref>{{cite web |date=2004 |title=A Survey for Outer Satellites of Mars: Limits to Completeness |first1=Scott S. |last1=Sheppard |first2=David |last2=Jewitt |first3=Jan |last3=Kleyna |work=[[Astronomical Journal]] |url=http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/papers/2004/SJK2004.pdf |access-date=26 December 2006 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303205126/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/papers/2004/SJK2004.pdf |url-status=live }}</ref> मानल जाला या फिर मंगल के इतिहास के सुरुआत में भारी परभाव से बाहर निकालल मलबा मानल जाला।<ref>{{cite journal |first1=Pascal |last1=Rosenblatt |first2=Sébastien |last2=Charnoz |first3=Kevin M. |last3=Dunseath |first4=Mariko |last4=Terao-Dunseath |first5=Antony |last5=Trinh |first6=Ryuki |last6=Hyodo |first7=Hidenori |last7=Genda |first8=Stéven |last8=Toupin |title=Accretion of Phobos and Deimos in an extended debris disc stirred by transient moons |journal=Nature Geoscience |volume=9 |issue=8 |pages=581 |year=2016 |doi=10.1038/ngeo2742 |bibcode=2016NatGe...9..581R |s2cid=133174714 |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01350105/file/Letter.pdf |access-date=25 August 2019 |archive-date=9 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200309100516/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01350105/file/Letter.pdf |url-status=live }}</ref>
== बाहरी सौरमंडल ==
सौरमंडल के बाहरी इलाका में बिसाल ग्रह आ इनहन के बड़हन चंद्रमा सभ के निवास बा। सेंटोर आ कई गो अल्पकालिक धूमकेतु सभ भी एह इलाका में परिक्रमा करे लें। सुरुज से ढेर दूरी के कारण बाहरी सौरमंडल में मौजूद ठोस चीज सभ में भीतरी सौरमंडल के तुलना में वाष्पशील पदार्थ (वोलाटाइल) सभ के मात्रा ढेर होला, जइसे कि पानी, अमोनिया आ मीथेन काहें से कि कम तापमान के कारण ई यौगिक सभ ठोस रहे लें।
=== बाहरी ग्रह ===
चार गो बाहरी ग्रह सभ, जिनहन के बिसाल ग्रह भा जोवियन ग्रह भी कहल जाला, सामूहिक रूप से सुरुज के चक्कर लगावे वाला कुल मालुम द्रब्यमान के 99% हिस्सा हवें। बृहस्पति आ शनि एक साथ मिला के, पृथिवी के द्रब्यमान के 400 गुना से ढेर होलें आ इनहन में भारी मात्रा में हाइड्रोजन आ हीलियम नियन गैस सभ के बाड़ीं, एही से इनहन के गैस दिग्गज (गैस जायंट) नाँव दिहल गइल बा। यूरेनस आ नेपच्यून के द्रब्यमान बहुत कम बाटे – हर एक के द्रब्यमान 20 पृथिवी द्रब्यमान (''M<sub>Earth</sub>'') से कम बा – आ ई मुख्य रूप से बर्फ सभ से बनल बाड़ें। एह कारण सभ के कारण कुछ खगोल बिज्ञानी लोग के सुझाव बा कि ई लोग अपना अलगे श्रेणी में आवे लें जेकरा ''आइस जायंट'' कहल जा सके ला। चारो बिसाल ग्रह सभ में रिंग होलें, हालाँकि पृथिवी से खाली शनि के रिंग सिस्टम के आसानी से देखल जा सके ला। ''[[इन्फीरियर आ सुपीरियर ग्रह|सुपीरियर प्लैनेट]]'' शब्द पृथिवी के कक्षा से बाहर के ग्रह सभ के नाँव देला आ एह तरीका से सुपीरियर ग्रह में सगरी बाहरी ग्रह आ साथे-साथ मंगल के सामिल कइल जाला।
== पुच्छल तारा ==
{{Main|पुच्छल तारा}}
[[File:Comet_Hale-Bopp_1995O1.jpg|left|thumb|Comet Hale–Bopp seen in 1997]]
पुच्छल तारा भा धूमकेतु, चाहे बढ़नी, सभ सौरमंडल के छोट पिंड हवें, आमतौर पर खाली कुछ किलोमीटर के साइज के होलें, ई बहुत हद तक वाष्पशील (वोलाटाइल) बर्फ सभ से बनल होलें। इनहन के कक्षा बहुत चापट होलीं, आमतौर पर भीतरी ग्रह सभ के कक्षा सभ के भीतर एगो पेरिहेलियन आ प्लूटो से बहुत परे एगो एफेलियन होले। जब कौनों पुच्छल तारा भीतरी सौरमंडल में प्रवेश करे ला तब सुरुज के नजदीक होखे के कारण एकर बर्फीला सतह से सब्लिमेशन (ठोस से भाप में बदलाव) शुरू हो जाला आ आयनित हो जाला आ कोमा पैदा हो जाला: गैस आ धूल के एगो लंबा पोंछ अक्सर खाली आँख भर से लउके ला, बिना कौनों यंत्र के मदद के।
अल्पकालिक धूमकेतु सभ के कक्षा दू सौ साल से कम समय ले के चक्कर वाली होखे ले। लंबा अवधि वाला धूमकेतु सभ के कक्षा हजारन साल ले के चक्कर वाली हो सके ले। अल्पकालिक धूमकेतु सभ के उत्पत्ती कुइपर बेल्ट में होखे के बिचार बा जबकि लंबा समय के धूमकेतु सभ, जइसे कि हेल–बोप, के उत्पत्ती ओर्ट बादर में होखे के बिचार बा। कई गो धूमकेतु समूह, जइसे कि क्र्यूट्ज धूप चले वाला लोग, एकल पैरेंट पिंड के टूटला से बनल। हाइपरबोलिक कक्षा वाला कुछ धूमकेतु सभ के उत्पत्ती सौरमंडल से बाहर हो सके ला, बाकी इनहन के सटीक कक्षा सभ के निर्धारण कइल मुश्किल बा। पुरान धूमकेतु सभ जिनहन के वाष्पशील पदार्थ सभ के ज्यादातर सौर ताप के कारण भगा दिहल गइल बा, अक्सर इनहन के एस्टराइड के श्रेणी में रखल जाला।
==इहो देखल जाय==
* [[ब्रह्मांड]]
* [[आकाशगंगा]]
* [[पुच्छल तारा]]
{{clear}}
==संदर्भ==
{{reflist|30em}}
==बाहरी कड़ी==
{{commonscat|Solar System}}
* [http://logic-law.com/index.php?title=A_Cosmic_History_of_Human_Evolution#Development_of_the_Solar_System A Cosmic History of the Solar System] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426232154/http://logic-law.com/index.php?title=A_Cosmic_History_of_Human_Evolution#Development_of_the_Solar_System |date=2014-04-26 }}
* [http://www.joshworth.com/a-tediously-accurate-map-of-the-solar-system/ A Tediously Accurate Map of the Solar System (web based scroll map scaled to the Moon being 1 pixel)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160630160808/http://www.joshworth.com/a-tediously-accurate-map-of-the-solar-system/ |date=2016-06-30 }}
* [http://space.jpl.nasa.gov NASA's Solar System Simulator]
* [http://www.jpl.nasa.gov/solar_system NASA/JPL Solar System main page]
* [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=SolarSys&Display=Overview Solar System Profile] by [http://solarsystem.nasa.gov/index.cfm NASA's Solar System Exploration]
[[श्रेणी:ज्योतिष]]
[[श्रेणी:खगोलिकी]]
[[श्रेणी:ग्रह विज्ञान]]
[[श्रेणी:सौरमंडल]]
{{astronomy-stub}}
gmvtav5pb5ag1qig87peczbaehkcoa3
रिमोट सेंसिंग
0
10436
808082
789649
2026-10-25T06:53:23Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
808082
wikitext
text/x-wiki
[[File:1983 aerial photograph of the Potomac River in the District of Columbia and Alexandria, Virginia, showing Oxon Cove and Woodrow Wilson Bridge.jpg|thumb|240px|alt=हवाई फोटो में नीला रंग में नदी आ लाल रंग में बनस्पति|1983 के एक ठो [[हवाई फोटोग्राफी|हवाई फोटो]] में पोटोमैक नदी, ऑक्सन कोव (खाड़ी) आ विल्सन ब्रिज देखाई पड़ रहल बाटे।]]
'''रिमोट सेंसिंग''' ({{Lang|en|remote sensing}}) एगो तकनीक आ प्रक्रिया हवे जेह में आमतौर पर आकाश में उड़ रहल गुब्बारा, [[हवाई जहाज]], [[ड्रोन]] भा [[सैटेलाइट|आर्टिफिशियल सैटेलाइट]] पर लागल कैमरा चाहे सेंसर से [[धरती]] के कौनों हिस्सा क फोटो (इमेज) खींचल जाला आ अइसन इमेज से बिबिध किसिम के [[जानकारी]] इकठ्ठा कइल जाला; हालाँकि, नॉन-इमेजिंग रिमोट सेंसिंग में हासिल कइल जाए वाला डेटा से इमेज ना बने ला आ ई सीधे डेटा के रूप में इस्तेमाल कइल जाला।
दुसरे शब्द में कहल जाव त, रिमोट सेंसिंग, [[भूगोलीय आँकड़ा आ जानकारी|भूगोलीय आँकड़ा]] बटोरे के तरीका हवे जेह में [[कैमरा]] भा सेंसर धरती के सतह से ऊपर कौनों ऊँचाई पर मौजूद प्लेटफार्म (हवाई जहाज, ड्रोन भा [[उपग्रह]] वगैरह) पर मौजूद रहे ला आ पृथिवी के सतह से रिफ्लेक्ट होखे वाला चाहे एमिट होखे वाला इलेक्ट्रो-मैग्नेटिक रेडिएशन (ईएमआर) के सेंस करे ला।<ref name="j692">{{cite web | title=What is remote sensing? | website=NOAA's National Ocean Service | date=10 August 2009 | url=https://oceanservice.noaa.gov/facts/remotesensing.html | access-date=26 March 2026}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Remote_Sensing_of_the_Mine_Environment/9sZvYSOeTJoC?hl=en&gbpv=1&pg=PA14&printsec=frontcover|title=Remote Sensing of the Mine Environment|last=Düzgün|first=H. Şebnem|last2=Demirel|first2=Nuray|date=2011-08-12|publisher=CRC Press|isbn=978-0-415-87879-1|language=en}}</ref><ref name="n092">{{cite web | last=Series | first=Public Lecture | title=What is remote sensing and what is it used for? | website=USGS | date=29 March 2013 | url=https://www.usgs.gov/faqs/what-remote-sensing-and-what-it-used | access-date=26 March 2026}}</ref>
रिमोट सेंसिंग के प्रक्रिया के, प्लेटफार्म के आधार पर बाँटल जा सके ला - हवाई जहाज पर मौजूद कैमरा से फोटो खींचे के काम [[हवाई फोटोग्राफी]] कहाला, जबकि उपग्रह पर लागल सेंसर से चित्र (इमेज) लिहल [[सैटेलाइट इमेज|सैटेलाइट रिमोट सेंसिंग]]। एही तरह सेंसर के प्रकार के आधार पर भी एकर दू प्रकार में बाँटल जाला: ''एक्टिव रिमोट सेंसिंग'' आ 'पैसिव रिमोट सेंसिंग'; जब सेंसर अइसन संकेत रिसीव करे जे ओही प्लेटफार्मे से भेजल गइल होखे आ जमीन से टकरा के वापस आइल होखे तब एकरा के एक्टिव रिमोट सेंसिंग कहल जाला, जइसे कि [[राडार]] द्वारा चित्र लिहल ([[राडार रिमोट सेंसिंग]])। एकरे बिपरीत सुरुज के प्रकाश के धरती से रिफ्लेक्ट हो के लवटे वाला हिस्सा के ग्रहण करे वाला सेंसर सभ द्वारा कइल रिमोट सेंसिंग ''पैसिव रिमोट सेंसिंग'' कहाला।
ज्ञान-बिज्ञान के शाखा के रूप में रिमोट सेंसिंग के मतलब ऊपर बतावल प्रक्रिया आ तकनीकी के अध्ययन करे वाला बिसय होला। एकरे साथे जुड़ल अन्य कई बिसय बाड़ें जे संबंधित चीज सभ के अध्ययन करे लें, जइसे कि [[डिजिटल इमेज प्रॉसेसिंग]], [[फोटोग्रामेट्री|फोटोग्रामेटरी]], [[जीआइसाइंस]] वगैरह। रिमोट सेंसिंग के प्रोडक्ट के रूप में [[हवाई फोटो]] आ उपग्रह आँकड़ा (उपग्रह से लिहल इमेज) आजकाल जीवन के बिबिध क्षेत्र में इस्तमाल हो रहल बाटे।
{{clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[सैटेलाइट इमेज]]
* [[हवाई फोटोग्राफी]]
* [[राडार रिमोट सेंसिंग]]
* [[पर्यावरण]]
* [[टिकाऊ विकास]]
* [[भूगोल]]
==संदर्भ==
{{reflist|29em}}
[[श्रेणी:भूगोल|+]]
[[श्रेणी:रिमोट सेंसिंग| ]]
[[श्रेणी:पृथिवी बिज्ञान]]
[[श्रेणी:पर्यावरण]]
lgz8rpumtei1d83wgswbn5k6vuxgi62
मछलीशहर
0
11307
807956
736136
2026-10-24T12:21:28Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807956
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Machhali Shahar
| native_name = مچھلی شھر
| native_name_lang =
| other_name = मछलीशहर
| nickname =
| settlement_type = City
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|25.68|N|82.42|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_name1 = [[Uttar Pradesh]]
| subdivision_type2 = District
| subdivision_name2 = [[Jaunpur district|Jaunpur]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = Municipal Corporation
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 5.37
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 84
| population_total = 56107
| population_as_of = 2014
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = 222143
| registration_plate = UP-62
| website =
| footnotes =
}}
'''मछलीशहर''' उत्तर प्रदेश की [[जौनपुर जिला]] में एगो क़स्बा आ तहसील क मुख्यालय बाटे। ई [[इलाहाबाद]] से [[जौनपुर]] रूट पर एगो प्रमुख स्थान गिनल जाला।
{{यूपी-भू-आधार}}
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
[[श्रेणी:जौनपुर जिला के शहर आ कस्बा]]
ifaouxlo973a72das6jipm341tmtzsu
दक्खिन अफिरका
0
11347
807957
796099
2026-10-24T12:24:54Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807957
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox country
| native_name = {{collapsible list
|titlestyle = background:transparent;text-align:left;padding-left:2.5em;font-size:85%;<!--size of [show]/[hide] link-->
|liststyle = text-align:center;white-space:nowrap;
|title = {{resize|125%|Republic of South Africa}}
| {{small|{{nobold|''10 other official names:''<ref>{{cite web |url=http://www.constitutionalcourt.org.za/site/theconstitution/thetext.htm |title=The Constitution |publisher=Constitutional Court of South Africa |accessdate=5 जुलाई 2015 |archive-date=2013-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130731185940/http://www.constitutionalcourt.org.za/site/theconstitution/thetext.htm |url-status=dead }}</ref>}}}}
| {{native name|af|{{small|Republiek van Suid-Afrika}}|fontsize=68%}}
| {{native name|nr|{{small|iRiphabliki yeSewula Afrika}}|fontsize=68%}}
| {{native name|xh|{{small|iRiphabliki yomZantsi Afrika}}|fontsize=68%}}
| {{native name|zu|{{small|iRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika}}|fontsize=68%}}
| {{native name|ss|{{small|iRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}}|fontsize=68%}}
| {{native name|nso|{{small|Repabliki ya Afrika-Borwa}}|fontsize=68%}}
| {{native name|st|{{small|Rephaboliki ya Afrika Borwa}}|fontsize=68%}}
| {{native name|tn|{{small|Rephaboliki ya Aforika Borwa}}|fontsize=68%}}
| {{native name|ts|{{small|Riphabliki ra Afrika Dzonga}}|fontsize=68%}}
| {{native name|ve|{{small|Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe}}|fontsize=68%}}
}}
| common_name = South Africa
| image_flag = Flag of South Africa.svg
| alt_flag =
| image_coat = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg
| alt_coat =
| symbol_type = Coat of arms
| national_motto = "{{unicode|!ke e: ǀxarra ǁke}}" {{small|([[ǀXam language|ǀXam]])}}<br/>{{small|"[[Unity in Diversity]]"}}
| national_anthem = [[National anthem of South Africa]]<br><center>[[File:South African national anthem.oga|center]]
| image_map = Location South Africa AU Africa.svg
| map_caption = {{map caption|countryprefix=|location_color=dark blue|region=Africa|region_color=dark grey|subregion=the [[African Union]]|subregion_color=light blue}}
| image_map2 = South Africa - Location Map (2013) - ZAF - UNOCHA.svg
| capital = {{unbulleted list |[[Pretoria]] {{small|(executive)}} |[[Bloemfontein]] {{small|(judicial)}} |[[Cape Town]] {{small|(legislative)}}}}
| latd =
| latm =
| latNS =
| longd =
| longm =
| longEW =
| largest_city = {{nowrap|[[Johannesburg]]<ref>{{cite web |url=http://www.citypopulation.de/World.html |title=Principal Agglomerations of the World |publisher=Citypopulation.de |accessdate=5 जुलाई 2015}}</ref><!--end nowrap:-->}}
| official_languages = <ref group=Note>The [[Khoi languages|Khoi]], [[Nama language|Nama]] and [[San languages]] languages, [[South African Sign Language]], German, Greek, [[Gujarati language|Gujarati]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]], Portuguese, [[Tamil language|Tamil]], [[Telegu language|Telegu]], [[Urdu language|Urdu]], Arabic, [[Hebrew language|Hebrew]], [[Sanskrit language|Sanskrit]] and "other languages used for religious purposes in South Africa" have a special status ([http://www.constitutionalcourt.org.za/site/constitution/english-web/ch1.html Chapter 1, Article 6 of the South African Constitution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180207020120/http://www.constitutionalcourt.org.za/site/constitution/english-web/ch1.html |date=2018-02-07 }}).</ref>
{{collapsible list
|titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;
|title = [[Languages of South Africa|11 languages]]
|liststyle = border-top:1px solid #aaa;
| [[Afrikaans]] | |[[Northern Sotho language|Northern Sotho]] | [[South African English|English]] | [[Southern Ndebele language|Southern Ndebele]]|[[Sotho language|Southern Sotho]] |[[Swati language|Swazi]] |[[Tsonga language|Tsonga]] |[[Tswana language|Tswana]] |[[Venda language|Venda]] |[[Xhosa language|Xhosa]] |[[Zulu language|Zulu]]
}}
| ethnic_groups = {{unbulleted list
| {{nowrap|80.2% [[Black people|Black African]]}}
| 8.8% [[Coloured]]
| 8.4% [[White South African|White]]
| 2.5% [[Asian South African|Indian or Asian]]
}}
| ethnic_groups_year = 2014<ref>[http://beta2.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022014.pdf Mid-year population estimates 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140808032616/http://beta2.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022014.pdf |date=2014-08-08 }}. Statistics South Africa</ref>
| demonym = [[South Africans|South African]]
| government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Constitutional democracy|constitutional]] [[parliamentary republic]]
| leader_title1 = [[President of South Africa|President]]
| leader_name1 = [[Jacob Zuma]]
| leader_title2 = [[Deputy President of South Africa|Deputy President]]
| leader_name2 = [[Cyril Ramaphosa]]
| legislature = [[Parliament of South Africa|Parliament]]
| upper_house = [[National Council of Provinces|National Council]]
| lower_house = [[National Assembly of South Africa|National Assembly]]
| sovereignty_type = Independence
| sovereignty_note = {{nowrap|from the [[United Kingdom of Great Britain and Ireland|United Kingdom]]}}
| established_event1 = [[Union of South Africa|Union]]
| established_date1 = 31 मई 1910
| established_event2 = [[Statute of Westminster 1931|Self-governance]]
| established_date2 = 11 December 1931
| established_event3 = [[South African referendum, 1960|Republic]]
| established_date3 = 31 मई 1961
| area_rank = 25th
| area_magnitude = 1 E12
| area_km2 = 1,221,037
| area_sq_mi = 471,443
| area_footnote =
| percent_water = negligible
| population_estimate = 54,002,000<ref name=newpopest>{{cite web |url=http://beta2.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022014.pdf |title=Mid-year population estimates 2014 |publisher=Statistics South Africa |format=PDF |accessdate=5 जुलाई 2015 |archive-date=2014-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808032616/http://beta2.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022014.pdf |url-status=dead }}</ref>
| population_estimate_rank = 25th
| population_estimate_year = 2014
| population_census = 51,770,560<ref name=census2011-inbrief />{{rp|18}}
| population_census_year = 2011
| population_density_km2 = 42.4
| population_density_sq_mi =
| population_density_rank = 169th
| GDP_PPP = {{nowrap|$725.004 billion<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=61&pr.y=12&sy=2015&ey=2015&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=199&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= |title=South Africa |publisher=International Monetary Fund |accessdate=5 जुलाई 2015}}</ref><!--end nowrap:-->}}
| GDP_PPP_rank = 30th
| GDP_PPP_year = 2015
| GDP_PPP_per_capita = $13,215<ref name=imf2/>
| GDP_PPP_per_capita_rank = 90th
| GDP_nominal = {{nowrap|$323.809 billion<ref name=imf2/>}}
| GDP_nominal_rank = 35th
| GDP_nominal_year = 2015
| GDP_nominal_per_capita = $5,902<ref name=imf2/>
| GDP_nominal_per_capita_rank = 88th
| Gini_year = 2009
| Gini_change = <!--increase/decrease/steady-->
| Gini = 63.1 <!--number only-->
| Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=World Bank |accessdate=5 जुलाई 2015}}</ref>
| Gini_rank = <!-- 2nd --><!-- hid rank as source not clear -->
| HDI_year = 2013<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year-->
| HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady-->
| HDI = 0.658 <!--number only-->
| HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf |title=2014 Human Development Report Summary |date=2014 |accessdate=5 जुलाई 2015 |publisher=United Nations Development Programme | pages=21–25}}</ref>
| HDI_rank = 118th
| currency = [[South African rand]]
| currency_code = ZAR
| time_zone = [[South African Standard Time|SAST]]
| utc_offset = +2
| time_zone_DST =
| DST_note =
| utc_offset_DST =
| antipodes =
| date_format =
| drives_on = [[Right- and left-hand traffic|left]]
| calling_code = [[+27]]
| iso3166code =
| cctld = [[.za]]
}}
'''दक्खिन अफ़्रीका''' अफ़्रीका महादीप में एगो देस बा। एकर राजधानी हवे।
== नोट ==
<references group="Note"/>
==संदर्भ==
{{Reflist}}
{{अफिरका-भू-आधार}}
[[श्रेणी:अफिरका के देस]]
[[श्रेणी:यूनाइटेड नेशंस के सदस्य देस]]
[[श्रेणी:दक्खिनी अफिरकी देस]]
3vkke4vevdybdaewlk0b3ewabf2cgpq
बागेश्वर जिला
0
13242
807958
736137
2026-10-24T12:25:07Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807958
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Bageshwar district
| native_name_lang = bagsyar
| other_name =
| settlement_type = [[Districts of Uttarakhand|District]]
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| image_map = Bageshwar in Uttarakhand (India).svg
| map_caption = Location in Uttarakhand, India
| coordinates = {{coord|29.85|N|79.77|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_type2 = Division
| subdivision_name1 = [[Uttarakhand]]
| subdivision_name2 = [[Kumaon division|Kumaon]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| seat_type = Headquarters
| seat = [[Bageshwar]]
| government_type =District Magistrate
| governing_body =Ranjana IAS
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 2302
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 249462
| population_as_of =
| population_footnotes =
| population_density_km2 = 108
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = UK
| website = {{URL|bageshwar.nic.in}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[उर्दू]]
| District Magistrate = "Ranjana"
}}
'''बागेश्वर जिला''' [[भरत]] की [[उत्तराखण्ड]] प्रान्त में एगो जिला बाटे।
{{clear}}
{{उत्तराखंड-भू-आधार}}
[[श्रेणी:उत्तराखंड के जिला]]
[[श्रेणी:भारत के जिला]]
ksn949yiqykxo204ff0s4yjntxuia3j
नैनीताल जिला
0
13244
807959
736138
2026-10-24T12:25:21Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807959
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Nainital district
| other_name =
| settlement_type = [[Districts of Uttarakhand|District]]
| image_skyline = Nainital Lake, April, 2009.JPG
| image_alt =
| image_caption = Nainital Lake
| nickname =Lake District of India
| image_map = Nainital in Uttarakhand (India).svg
| map_caption = Location in Uttarakhand, India
| coordinates = {{coord|29.38|N|79.45|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_type2 = Division
| subdivision_name1 = [[Uttarakhand]]
| subdivision_name2 = [[Kumaon division|Kumaon]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| seat_type = Headquarters
| seat = [[Nainital]]
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 3860
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 955128
| population_as_of = 2011
| population_footnotes =
| population_density_km2 = 247
| population_rank = 4(Out of 13 districts in Uttarakhand)
| population_demonym =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =
| website = {{URL|nainital.nic.in}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| District Magistrate = Mr.Deependra Chaudhary
}}
'''नैनीताल जिला''' [[भरत]] की [[उत्तराखण्ड]] प्रान्त में एगो जिला बाटे।
{{उत्तराखंड-भू-आधार}}
[[श्रेणी:उत्तराखंड के जिला]]
[[श्रेणी:भारत के जिला]]
gezych1ghboqb71hxa2ymw3qqp4j8z0
चंपावत जिला
0
13245
807960
736139
2026-10-24T12:25:27Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807960
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Champawat district
| other_name =
| settlement_type = [[Districts of Uttarakhand|District]]
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| image_map = Champawat in Uttarakhand (India).svg
| map_caption = Location in Uttarakhand, India
| coordinates = {{coord|29.33|N|80.10|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_type2 = Division
| subdivision_name1 = [[Uttarakhand]]
| subdivision_name2 = [[Kumaon division|Kumaon]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| seat_type = Headquarters
| seat = [[Champawat]]
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 1765.78
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 259648
| population_as_of =
| population_footnotes =
| population_density_km2 = 126
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +05:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = UK
| website = {{URL|champawat.nic.in}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
}}
'''चम्पावत जिला''' [[भरत]] की [[उत्तराखण्ड]] प्रान्त में एगो जिला बाटे।
{{उत्तराखंड-भू-आधार}}
[[श्रेणी:उत्तराखंड के जिला]]
[[श्रेणी:भारत के जिला]]
ibh1dv1d6dqua93fj26pv5l6kf1u6pc
हरिद्वार जिला
0
13253
807961
774821
2026-10-24T12:25:34Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807961
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Haridwar district
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = [[Districts of Uttarakhand|District]]
| image_skyline = Haridwar Ganga 6.JPG
| image_alt =
| image_caption = [[Har ki Pauri]] ghat in Haridwar
| image_map = Haridwar in Uttarakhand (India).svg
| map_caption = Location in Uttarakhand, India
| coordinates = {{coord|29.96|N|78.16|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = [[Uttarakhand]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]]
| subdivision_name2 = Haridwar
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| seat_type = Headquarters
| seat = [[Haridwar]]
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 2360
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 249.7
| population_total = 1447187
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = 613
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| area_code_type = Telephone code
| area_code = 01334
| registration_plate = UK-08
| website = {{URL|haridwar.nic.in}}
| footnotes =<ref>http://haridwar.nic.in/history.htm#Geography {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071210151555/http://haridwar.nic.in/history.htm |date=10 December 2007 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.euttaranchal.com/uttaranchal/haridwar.php |title=Haridwar District Uttarakhand, Information Updates of Haridwar District Uttarakhand Uttaranchal India |publisher=Euttaranchal.com |date= |accessdate=2012-08-03 |archive-date=2012-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120920041913/http://www.euttaranchal.com/uttaranchal/haridwar.php |url-status=dead }}</ref>
}}
'''हरिद्वार जिला''' [[भरत]] की [[उत्तराखण्ड]] प्रान्त में एगो जिला बाटे।
{{clear}}
{{उत्तराखंड-भू-आधार}}
[[श्रेणी:उत्तराखंड के जिला]]
[[श्रेणी:भारत के जिला]]
g15z9tihz97caj0653cg9l2af1rcjqv
देहरादून जिला
0
13258
807962
736144
2026-10-24T12:25:41Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807962
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Dehradun district
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = [[Districts of Uttarakhand|District]]
| nickname =
| image_map = Dehradun in Uttarakhand (India).svg
| map_caption = Location in Uttarakhand, India
| coordinates = {{coord|30.33|N|78.06|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_type2 = Division
| subdivision_name1 = [[Uttarakhand]]
| subdivision_name2 = [[Garhwal division|Garhwal]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date = 11 July 1871
| founder =
| named_for =
| seat_type = Headquarters
| seat = [[Dehradun]]
| government_type =
| governing_body =
|leader_title1 = District Magistrate
|leader_name1 = S. A. Murugeshan, [[Indian Administrative Service|IAS]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 3088
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 1,698,560
| population_as_of = 2011
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = UK 07
| website = {{URL|dehradun.nic.in}}
| footnotes =
|leader_title2 = [[Senior Superintendent of Police|SSP]]
|leader_name2 = Nivedita Kukreti, [[Indian Police Service|IPS]]
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[Garhwali language|Garhwali]], [[Kumaoni language|Kumaoni]], [[Jaunsari language|Jaunsari]]
}}
'''देहरादून जिला''' [[भरत]] की [[उत्तराखण्ड]] प्रान्त में एगो जिला बाटे।
{{clear}}
==संदर्भ==
{{Reflist|33em}}
{{उत्तराखंड-भू-आधार}}
[[श्रेणी:उत्तराखंड के जिला]]
[[श्रेणी:भारत के जिला]]
2s60vyqekv0l0dn0ezd0w1uda8oa2pb
रिंकू घोष
0
13975
807963
799590
2026-10-24T12:25:48Z
SM7Bot
7808
/* बीछल फिल्मोग्राफी */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807963
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = रिंकू घोष
| image = Rinkughosh.jpg
| imagesize = 150px
| alt =
| caption = Rinku Ghosh
| birth_name = Rinku
| birth_date =
| birth_place = [[पश्चिम बंगाल]], [[भारत]]
| occupation = [[Actress]], [[Television presenter]] in [[bhojpuri Film]]
| yearsactive = 2002-अबतक
| spouse =
| other names =
}}
'''रिंकू घोष''' भोजपुरी फिलिम के एगो हिरोइन बानीं।
==बीछल फिल्मोग्राफी==
{| class="wikitable"
|- style="background:#ccc; text-align:center;"
! साल !! फिलिम !! भाषा
|-
|| 2001 || Raave Naa Chaliya ||
[[Telugu language|Telugu]]
|-
|| 2002 || ''Bharat Bhagya Vidhata'' || [[Hindi]]
|-
|| 2003 || ''[[Tumse Milke Wrong Number]]'' || [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|-
|| 2005 || ''Mumbai Godfather'' || [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|-
|| 2005 || ''Chalak'' || [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
|-
|| 2007 || ''Tu hi mor balma'' || [[भोजपुरी]]
|-
|| 2012 || ''Bidai'' || [[भोजपुरी]]
|-
|| 2013 || ''[[Rakhwala (2013)|Rakhwala]]'' || [[भोजपुरी]]
|}
==इहो देखल जाय==
*[[भोजपुरी सिनेमा]]
*[[शुभी शर्मा]]
*[[स्वाति वर्मा]]
==संदर्भ==
{{Reflist}}
==बाहरी कड़ी==
* {{IMDb name|1514301}}
{{authority control}}
{{लोग-आधार}}
[[श्रेणी:भोजपुरी सिनेमा के ऐक्ट्रेस लोग]]
pv1caj1dinjlnqznqw5mu3dop8tugia
मुट्ठीगंज
0
16109
807964
736147
2026-10-24T12:25:55Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807964
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Mutthigunj
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = village
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = <!--India Uttar Pradesh-->
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates =
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_name1 = [[Uttar Pradesh]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total =
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = UP
| website = {{URL|up.gov.in}}
| footnotes =
}}
'''मुट्ठीगंज''' इलाहाबाद में एगो मोहल्ला बा। ई मोहल्ला शहर के दक्खिनी भाग में बा आ नया जमुना पुल के पच्छिम ओर पड़े ला। एकर नाँव अंगरेज कलेक्टर मिस्टर ए. अहमुट्टी के नाँव पर रखाइल।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
{{यूपी-भू-आधार}}
[[श्रेणी:इलाहाबाद के मोहल्ला]]
tjs211e2289fdh4emuclv8herf0gnwk
कासगंज जिला
0
17446
807965
752410
2026-10-24T12:26:03Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807965
wikitext
text/x-wiki
{{About|जिला |एही नाँव के जिला मुख्यालय |कासगंज}}
{{Infobox settlement
| name = कासगंज जिला
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = जिला
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| latd = 27.82
| latm =
| lats =
| latNS = N
| longd = 78.65
| longm =
| longs =
| longEW = E
| coordinates_display = inline,title
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|भारत}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[Administrative divisions of India|Division]]
| subdivision_name2 = [[Aligarh division]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date = 2008
| founder =
| named_for =
| seat_type = Headquarters
| seat = Kasganj
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 1993
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 1,438,156
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-UP-KN]]
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = Literacy
| blank1_info_sec1 = 62.3%
| website = {{URL|www.kanshiramnagar.nic.in}}
| footnotes =
}}
'''कासगंज जिला''' [[उत्तर प्रदेश]] की [[अलीगढ़ मंडल]] में एगो जिला बाटे जौना के मुख्यालय [[कासगंज]] बा।
==जनसंख्या==
{{उत्तरप्रदेश-आधार}}
==संदर्भ==
{{Reflist}}
{{उत्तर प्रदेश के जिला सभ}}
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के जिला]]
[[श्रेणी:भारत के जिला]]
[[श्रेणी:कासगंज जिला| ]]
r9vmhej1aytw7r8ank2z0mc9vha8mfd
पीलीभीत जिला
0
17458
807966
752420
2026-10-24T12:26:26Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807966
wikitext
text/x-wiki
{{About|जिला |एही नाँव के जिला मुख्यालय |पीलीभीत}}
{{Infobox settlement
| name = पीलीभीत ज़िला
| native_name =
| native_name_lang = hi
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = जिला
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| image_map = Pilibhit district.svg
| map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| latd =
| latm =
| lats =
| latNS = N
| longd =
| longm =
| longs =
| longEW = E
| coordinates_display = inline,title
| subdivision_type = देश
| subdivision_name = {{flag|भारत}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[List of regions of India|Region]]
| subdivision_name2 = [[रुहेलखंड]]
| subdivision_type3 = मंडल
| subdivision_name3 = [[बरेली मंडल]]
| subdivision_type4 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name4 = Pilibhit
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 3504
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 172
| population_total = 2,037,225
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = 559
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 262001
| area_code_type = Telephone code
| area_code = 05881, 05882
| registration_plate = UP-26
| blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]]
| blank1_info_sec1 = 889 [[male|♂]]/[[female|♀]]
| blank1_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank1_info_sec2 = {{convert|780|mm|in}}
| blank2_name_sec2 = Avg. summer temperature
| blank2_info_sec2 = {{convert|36.8|°C|°F}}
| blank3_name_sec2 = Avg. winter temperature
| blank3_info_sec2 = {{convert|14.5|°C|°F}}
| website = {{URL|www.pilibhit.nic.in}}
| footnotes =
}}
'''पीलीभीत जिला''' [[उत्तर प्रदेश]] की [[बरेली मंडल]] में एगो जिला बाटे जौना के मुख्यालय [[पीलीभीत]] बा।
==जनसंख्या==
{{उत्तरप्रदेश-आधार}}
==संदर्भ==
{{Reflist}}
{{उत्तर प्रदेश के जिला सभ}}
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के जिला]]
[[श्रेणी:भारत के जिला]]
6b1viujjz7z6k99hilkt64jsuzj2m3o
बाँसगाँव
0
21484
807967
693112
2026-10-24T12:26:35Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807967
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = बाँसगाँव
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = शहर
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = उत्तर प्रदेश में लोकेशन
| latd = 26.56
| latm =
| lats =
| latNS = N
| longd = 83.35
| longm =
| longs =
| longEW = E
| coordinates_display = inline,title
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|भारत}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Gorakhpur district|Gorakhpur]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 68
| population_total = 14086
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = 273403
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
}}
'''बाँसगाँव''' भारत की [[उत्तर प्रदेश]] में [[गोरखपुर]] में एगो अस्थान बाटे।
{{यूपी-भू-आधार}}
[[श्रेणी:गोरखपुर जिला के शहर आ कस्बा]]
quu0une4rn5ttbqkwxwq4jzn0oisiar
जाजमऊ
0
24190
807968
726612
2026-10-24T12:26:41Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807968
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = जाजमऊ
| other_name = جاجمو
| nickname = Leather Cluster of [[Kanpur]]
| settlement_type = sub-metropolis
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| latd = 26.46
| latm =
| lats =
| latNS = N
| longd = 80.35
| longm =
| longs =
| longEW = E
| coordinates_display = inline,title
| subdivision_type = देस
| subdivision_name = {{flag|भारत}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Kanpur District]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 652,831 and 1,600,000 (2050 estimated)<ref>http://www.indiaenvironmentportal.org.in/media/iep/infographics/Can%20we%20save%20Ganga/index.htm</ref>
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[English language|English]], [[Urdu language|Urdu]] & [[Awadhi language|Awadhi]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 208 XXX
| registration_plate = UP-78 & UP-77
| blank1_name_sec1 = Literacy
| blank1_info_sec1 = 80%%
| blank2_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency
| blank2_info_sec1 = [[Kanpur (Lok Sabha constituency)|Kanpur]]
| blank3_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency
| blank3_info_sec1 = [[Kanpur Cantonment (Vidhan Sabha constituency)|Kanpur Cantonment]]
| website =
| footnotes =
}}
'''जाजमऊ''' [[उत्तर प्रदेश]] के [[कानपुर]] शहर के [[उपनगर]] बा।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
{{भारत-भू-आधार}}
[[श्रेणी:कानपुर]]
41nhcrl0gqvtrjn089kpo1y691togfa
हाजीपुर
0
24193
807969
726689
2026-10-24T12:26:52Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807969
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = हाजीपुर
| native_name = {{Nastaliq|ہاجیپر}}
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = [[शहर]]
| image_skyline = Hajipur Montage October 2015.jpg
| imagesize = 270px
| image_alt = हाजीपुर शहर के झाँकी
| image_caption = ऊपर घड़ी के बिपरीत: हाजीपुर जंक्शन, पुराना गंडक पुल, सिनेकृष्णा मॉल, होटल मैनेजमेंट इंस्टीट्यूट, अनामिका होटल, [[महात्मा गाँधी सेतु]], नागेश्वरनाथ, सर्किट हाउस।
| nickname = Learning Hub of Bihar state<ref>[http://m.hajipuronline.in/city-guide/about-hajipur# Hajipur is the learning hub of the state housing two central government institutes] hajipuronline.in</ref>
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt = A map showing location of Hajipur in Bihar, India.
| pushpin_map_caption = बिहार में लोकेशन
| latd = 25.68 | latm = | lats = | latNS = N
| longd = 85.22 | longm = | longs = | longEW = E
| coordinates_display = inline,title
| subdivision_type = देस
| subdivision_name = {{flag|भारत}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[बिहार]]
| subdivision_type2 = क्षेत्र
| subdivision_name2 = मिथिला
| subdivision_type3 = प्रमंडल
| subdivision_name3 = तिरहुत प्रमंडल
| subdivision_type4 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name4 = [[वैशाली जिला|वैशाली]]
| subdivision_type5 = वार्ड
| subdivision_name5 = 39
| named_for = हाजी इलियास शाह
|established_title = Founded
|established_date = 1350 AD
<!-- -->
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = (2001)<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1018_PART_B_DCHB_VAISHALI.pdf Total area of Hajipur including urban and rural as on (2001)] Page-24 PDF censusindia.gov.in access date-2011</ref>
| area_total_km2 = 156.91
| elevation_footnotes = <ref>[http://m.hajipuronline.in/city-guide/about-hajipur Elevation details of Hajipur city] hajipuronline.in</ref>
| elevation_m = 46
| population_footnotes = <ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1018_PART_B_DCHB_VAISHALI.pdf Population details of Hajipur including urban and rural] Page-24 PDF censusindia access date-2011</ref>
| population_total = 443,976
| population_as_of = 2011
| population_rank = [[List of cities in Bihar by population|14th]] (In Bihar)
| population_density_km2 = auto
|population_demonym = Hajipurian
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = [[Languages of India|Spoken]]
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]], English, [[Maithili language|Maithili]]<ref>[http://m.hajipuronline.in/city-guide/about-hajipur Hindi is official language of Hajipur] hajipuronline.in</ref><ref>[http://www.onefivenine.com/india/villag/Vaishali/Hajipur Hajipur spoken languages] onefivenine.com</ref>
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]]
| postal_code = 844 10x
| area_code_type = [[Telephone code|Area code(s)]]
| area_code = +91–6224
| registration_plate = BR 31
| blank_name_sec1 = [[Literacy]] (2011)
| blank_info_sec1 = 76.80%
| blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]]<ref>[http://www.census2011.co.in/census/city/168-hajipur.html Human sex ratio of Hajipur] census2011.co.in access date- 2011</ref>
| blank1_info_sec1 = 1.0892 [[male|♂]]/[[female|♀]]
| blank2_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency
| blank2_info_sec1 = [[Hajipur (Lok Sabha constituency)|Hajipur]]
| blank3_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency
| blank3_info_sec1 = [[Hajipur (Vidhan Sabha constituency)|Hajipur (123)]]
| blank4_name_sec1 = [[Urban planning|Planning]] agency
| blank4_info_sec1 = [[Patna Regional Development Authority]]
| blank5_name_sec1 = Civic agency
| blank5_info_sec1 = [[Hajipur Nagar Parisad]]
| blank2_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]]
| blank2_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Csa]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small>
| blank3_name_sec2 = [[Precipitation]]
| blank3_info_sec2 = {{convert|993|mm|in}}
| blank4_name_sec2 = Avg. annual temperature
| blank4_info_sec2 = {{convert|26|°C|°F}}
| website = {{URL|hajipur.biharurban.in}}<br>{{URL|www.vaishali.bih.nic.in}}
| footnotes =
}}
'''हाजीपुर''' भारत के [[बिहार]] राज्य में एगो शहर बा। ई [[तिरहुत प्रमंडल]] में आवे वाला [[वैशाली जिला]] के मुख्यालय हउवे।
[[गंगा]] नदी बायें किनारा पर बसल ई शहर बिहार के राजधानी [[पटना]] खाली 10 किलोमीटर के दूरी पर बा आ [[गांधी सेतु]] एकरा के नदी के दायें किनारे पर स्थित पटना से जोड़े ला।
{{clear}}
==संदर्भ==
{{Reflist}}
{{भारत-भू-आधार}}
[[श्रेणी:बिहार के शहर आ कस्बा]]
rfrytmx29ndd5e8r5qmskjt5i56x7jc
कर्णप्रयाग
0
24195
807970
742277
2026-10-24T12:27:02Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807970
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Karnaprayag
| native_name = कर्ण प्रयाग
| native_name_lang = hi
| other_name = Karnprayag, Karna Prayag
| nickname =
| settlement_type = city
| image_skyline = KarnaprayagConfluence.JPG
| image_alt =
| image_caption = The [[Alaknanda River]] flowing in from the left meets the [[Pindar River]] (center background) to flow on as the Alaknanda again (foreground) at Karnaprayag
| pushpin_map = India Uttarakhand
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttarakhand, India
| latd = 30.27
| latm =
| lats =
| latNS = N
| longd = 79.25
| longm =
| longs =
| longEW = E
| coordinates_display = inline,title
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|भारत}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[Uttarakhand]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Chamoli district|Chamoli]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 1451
| population_total = 6976
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
}}
'''कर्णप्रयाग''' भारत के [[उत्तराखंड]] राज्य में [[चमोली जिला]] में [[अलकनंदा]] आ [[पिंडर]] के संगम पर स्थित शहर बा आ ई [[पंचप्रयाग]] में गिनल जाला।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:उत्तराखंड के शहर]]
[[श्रेणी:गंगा]]
{{Uttarakhand-geo-stub}}
gbxi24axek1bls9kx8rlqaue90mmxt0
प्राकृतिक उपग्रह
0
25677
808093
789305
2026-10-25T09:18:13Z
SM7
3953
सफाई कइल गइल
808093
wikitext
text/x-wiki
[[File:Moon, Earth size comparison.jpg|thumb|[[पृथिवी]] आ एकर प्राकृतिक उपग्रह [[चंद्रमा]]]]
'''प्राकृतिक उपग्रह''' <small>({{Langx|en|natural satellite}})</small> अइसन [[आकाशीय पिंड]] होला जवन कौनों दूसर, अपने से बड़हन, आकाशीय पिंड के [[कक्षा (खगोल)|चक्कर लगावे]] ला आ ओकर प्राइमरी कहल जाला।<ref>{{cite web|title=Satellite|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/satellite|website=wwww.meriam-webster.com|publisher=Merriam Webster|accessdate=3 जनवरी 2016}}</ref><ref>{{cite web|last1=Stillman|first1=Dan|title=What Is a Satellite?|url=http://www.nasa.gov/audience/forstudents/5-8/features/nasa-knows/what-is-a-satellite-58.html|website=www.nasa.gov|publisher=NASA|accessdate=3 जनवरी 2016}}</ref> बड़का आकाशी पिंड कौनों ग्रह, तारा या बौना ग्रह हो सके ला।
[[चंद्रमा]], [[पृथिवी]] के प्राकृतिक उपग्रह बाटे। एही तरे पृथिवी खुद [[सुरुज]] के प्राकृतिक उपग्रह बा आ सुरुज, [[आकाशगंगा]] नाँव के [[गैलेक्सी]] के प्राकृतिक उपग्रह बाटे।
सौर मंडल में कुल प्राकृतिक उपग्रह सभ के पहिचान भइल बाटे।<ref name=shep-main/><ref name="bodies"/>
==फोटो गैलरी==
{{SolarMoonSummary}}
==इहो देखल जाय==
* [[चंद्रमा]]
==संदर्भ==
{{reflist
| refs =
<ref name=shep-main>{{cite web|url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/|title=The Giant Planet Satellite and Moon Page|author=Sheppard, Scott S.|publisher=Departament of Terrestrial Magnetism at Carniege Institution for science|accessdate=3 जनवरी 2016|archive-date=2009-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090607094153/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/|url-status=dead}}</ref>
<ref name="bodies">{{cite web
|title=How Many Solar System Bodies
|publisher=NASA/JPL Solar System Dynamics
|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?body_count
|accessdate=3 जनवरी 2016}}</ref>
}}
==बाहरी कड़ी==
{{Commons category|Natural satellites}}
===चंद्रमा सभ===
* [http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par Natural Satellite Physical Parameters] (JPL-NASA, with refs – last updated July 2006)
* [http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/moon_numbers.html Moons of the Solar System] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070227165513/http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/moon_numbers.html |date=2007-02-27 }} (The Planetary Society, as of मार्च 2009)
* [http://ssd.jpl.nasa.gov JPL's Solar System Dynamics page]
* [http://planetarynames.wr.usgs.gov/append7.html USGS list of named moons]
* [http://www.newscientist.com/article/dn9336-upper-size-limit-for-moons-explained.html Upper size limit for moons explained]
* [http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html Asteroids with Satellites]
* [http://www.hudsonfla.com/spaceplanets.htm Images of planets and major moons (not to scale)]
* [http://www.planetary.org/blogs/emily-lakdawalla/2013/scale-comparisons-solar-system-moons.html The Planetary Society – Moon Montage(s)]
===बृहस्पति के चंद्रमा सभ===
* [http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ Scott Sheppard's page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090607094153/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |date=2009-06-07 }}
*[http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/jup.html Jupiter's new moons (discovered in 2002)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120728073222/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/jup.html |date=2012-07-28 }}
* [http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/jup2003.html Jupiter's new moons (discovered in 2003)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090608233946/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/jup2003.html |date=2009-06-08 }}
===शनि के चंद्रमा सभ===
* [http://www.news.cornell.edu/releases/Oct00/Saturn.moons.deb.html Saturn's new moons (discovered in 2000)]
* [http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/sat2003.html Saturn's new moon (discovered in 2003)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120805122209/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/sat2003.html |date=2012-08-05 }}
{{Solar System moons}}
{{Solar System}}
{{Authority control}}
{{खगोल-आधार}}
[[श्रेणी:खगोलिकी]]
mavzkl7jim6f18rsox2hpbhyaijpu6q
इंडिया गेट
0
26363
808070
790416
2026-10-25T04:07:04Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
808070
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Military Memorial
|name = इंडिया गेट
|country = [[भारत]]
|image = India Gate close-up.jpg
|caption = इंडिया गेट
|use_dates = 1914-1921
|established = 10 फरवरी 1921
|unveiled = 12 फरवरी 1931
|coordinates = {{Coord|28|36|46.31|N|77|13|45.5|E|type:landmark_region:IN-DL}}
|location={{Location map | India New Delhi
| width = 210
| alt =
| lat_deg = 28.61288
| lon_deg = 77.22953
}}
|designer = [[एडविन लुटियंस]]
}}
'''इंडिया गेट''' ({{Langx|en|India Gate}}); पुरान नाँव: '''आल इंडिया वार मेमोरियल'''; अर्थ: अखिल भारतीय जुद्ध स्मारक) भारत के राजधानी [[नई दिल्ली]] में एगो इमारत बाटे। ई इमारत बिना बिभाजित भारत के ओह 74,187 सैनिकन के सम्मान में जुद्ध के यादगार के रूप में बनावल गइल जे [[पहिला बिस्व जुद्ध|पहिला बिस्व युद्ध]] में 1914-21 के बीच फ़्रांस, फ्लैंडर्स, मेसोपोटामिया, फारस, पूरबी अफ्रीका, गैलिपोली आ तिसरा एंग्लो-अफ़ग़ान जुद्ध में शहीद भइल। लगभग 13,300 सैनिकन के नाँव, जेह में कुछ ब्रिटिश सिपाही आ अफसरन के नाँव भी शामिल बा, ओह गेट पर लिखल बा। एह यादगार बिल्डिंग (मॉन्यूमेंट) के डिजाइन [[एडविन लुटियंस]] के बनावल हवे, जे नई दिल्ली के मुख्य डिजाइनर रहलन। एकर बनावट प्राचीन रोमन विजय द्वार (''ट्रिम्फल आर्क'') से प्रेरित हवे, जइसे कि ''आर्च ऑफ कॉन्स्टैनटाइन''। अक्सर एकर तुलना [[पेरिस]] में स्थित ''आर्क द त्रिओँफ'' से कइल जाला।<ref name="DELHI MEMORIAL">{{cite web|title=Delhi Memorial (India Gate)|url=http://www.cwgc.org/find-a-cemetery/cemetery/142700/DELHI%20MEMORIAL%20%28INDIA%20GATE%29|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414035151/https://www.cwgc.org/visit-us/find-cemeteries-memorials/cemetery-details/142700/delhi%20memorial%20(india%20gate)/|archive-date=14 April 2021|access-date=24 January 2022|website=|publisher=Commonwealth War Graves Commission}}</ref>
[[1971 के भारत–पाकिस्तान जुद्ध]] के बाद, गेट के नीचे एगो अउरी मॉन्यूमेंट बनावल गइल, जेहमें काला संगमरमर के ऊँच बेदी पर, उल्टा रखल बंदूक, आ ओकरा ऊपर रखल सैनिक के हेलमेट, आ चारों ओर लगातार जरे वाली चार गो अखंड ज्योति शामिल रहली स। एह स्मारक के [[अमर जवान ज्योति]] कहल गइल, जवन भारत के “नामालूम सैनिक लोगन के समाधि” के रूप में काम कइल करे। 1971 से 2022 तक, अमर जवान ज्योति राष्ट्रीय सैन्य श्रद्धांजलि के मुख्य केंद्र रहल। कई दशक ले ई परंपरा रहल कि भारत के प्रधानमंत्री आ अउरी बाकी दूसर गणमान्य लोग [[गणतंत्र दिवस (भारत)|गणतंत्र दिवस]] जइसन खास अवसर पर एहिजा श्रद्धांजलि देवे आवे। जनवरी 2022 में, अमर जवान ज्योति के अखंड ज्योति के नगीचहीं नया बनावल गइल [[राष्ट्रीय समर स्मारक]] के ज्योति में औपचारिक रूप से मिला दिहल गइल। इंडिया गेट भारत के सबसे बड़हन जुद्ध के यादगार सभ में गिनल जाला, आ आजो एगो महत्वपूर्ण राष्ट्रीय चीन्हा (लैंडमार्क) बाटे। ई एगो प्रमुख सार्वजनिक जगह भी हवे, जहाँ बहुत सारा पर्यटक लोग घूमे आवेलन, आ ऐतिहासिक रूप से ई सिविल सोसाइटी के सभा आ बिरोध-प्रदर्शन से भी जुड़ल रहल बा।
== इतिहास ==
इंडिया गेट के निर्माण ''इंपीरियल वार ग्रेव्स कमीशन'' के काम के हिस्सा रहल, जवन दिसंबर 1917 में ब्रिटिश राज के समय बनावल गइल रहे, जवना से कि [[पहिला बिस्व जुद्ध]] में मारल गइल सैनिक लोगन खातिर समाधी आ यादगार मॉन्यूमेंट बनावल जा सके।<ref name="The History Teacher /9 April">{{cite journal |last=David A. Johnson |author2=Nicole F. Gilbertson |title=Commemorations of Imperial Sacrifice at Home and Abroad: British Memorials of the Great War |journal=The History Teacher |date=4 August 2010 |volume=43 |series=4 |pages=564–584 |url=http://www.societyforhistoryeducation.org/pdfs/Johnson_and_Gilbertson.pdf|access-date=9 April 2014}}</ref> एह गेट, जेकर तब नाँव ''ऑल इंडिया वार मेमोरियल'' धराइल, के नेंइ के पत्थर 10 फरवरी 1921 के साँझ बेरा 4:30 बजे, दौरा पर आइल ड्यूक ऑफ कॉनॉट के हाथे रखल गइल।<ref name="Duke, war memorial">{{cite book|last=Connaught, Duke of|first=Arthur|title=His Royal Highness The Duke of Connaught in India 1921 Being a Collection of the Speeches Delivered by His Royal Highness.|year=1921|publisher=Superintendent Government Printing|location=Calcutta|pages=69–71|ol=17945606M}}</ref> एह समारोह में इंपीरियल इंडियन आर्मी, इंपीरियल सर्विस ट्रूप्स के अफसर आ सिपाही, कमांडर-इन-चीफ, आ वायसराय [[लॉर्ड चेम्सफोर्ड]] शामिल रहलें। एह अवसर पर वायसराय कहलन कि “व्यक्तिगत वीरता के प्रेरणादायक कहानी हमेशा खातिर एह देस के इतिहास में जिंदा रही।” ऊ इहो कहलें कि ई स्मारक, “जानल-अनजान वीरन के याद में बनल बा”, आ ई आगे आवे वाली पीढ़ी के प्रेरित करी कि ऊ कठिनाई के सामना ओही साहस आ बहादुरी से करे।<ref name="Duke, war memorial"/> ड्यूक, राजा के संदेश पढ़लन, जेहमें कहल गइल रहल कि “भारत के राजधानी के बीच एह जगह पर एगो यादगार गेट बनल रही, जवन आने वाली पीढ़ी के मन में भारतीय सेना के अफसर आ सिपाही लोग के महान बलिदान के याद दियवावत रही।” एह समारोह के दौरान कई मलेटरी यूनिट शामिल रहली स—जइसे डेक्कन हॉर्स, थर्ड सैपर्स एंड माइनर्स, सिक्स्थ जाट लाइट इन्फैंट्री, थर्टी-फोर्थ सिख पायनियर्स, थर्टी-नाइंथ गढ़वाल राइफल्स, फिफ्टी-नाइंथ सिंध राइफल्स (फ्रंटियर फोर्स), वन-हंड्रेड सेवेंटीन माहरट्टाज, आ फिफ्थ गुरखा राइफल्स। एह जमीन के मालिक ठेकेदार सर शोभा सिंह रहलें, जवन नई दिल्ली के कई हिस्सा बनावे में मदद कइलें, आ एह प्रोजेक्ट के मुख्य ठेकेदारो उहे रहलन।<ref>{{Cite journal |last=Rahman |first=Nadia |date=2013-01-27 |title=Khushwant Singh: An Unequivocal Spokesman of Politics in <i>Truth, Love & a Little Malice: An Autobiography</i> |journal=Stamford Journal of English |volume=4 |pages=111–123 |doi=10.3329/sje.v4i0.13492 |issn=2408-8838|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite book |last=Tiwari |first=Rajiv |url=https://books.google.com/books?id=FBRYCgAAQBAJ&dq=%22sir+sobha+singh%22+%22india+gate%22&pg=PT21 |title=Delhi A Travel Guide |date=2020 |publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd |isbn=9798128819703 |language=en}}</ref>
शिलान्यास के दस साल बाद, 12 फरवरी 1931 के एह स्मारक के उद्घाटन वायसराय [[लॉर्ड इरविन]] द्वारा कइल गइल। एह मोका पर ऊ कहलें कि “जे लोग हमनी के बाद एह स्मारक के देखी, ऊ लोग जब एकरे मकसद पर सोची, त देवाल पर दर्ज नाँव सभ से ओह बलिदान आ सेवा के बहुत गहिराई से महसूस पाई।”{{efn|"those who after us shall look upon this monument may learn in pondering its purpose something of that sacrifice and service which the names upon its walls record."<ref name="Metcalf, India gate">{{cite journal|last=Metcalf|first=Thomas R.|author-link=Thomas R. Metcalf|date=31 March 2014|title=WW I: India's Great War Dulce Et Decorum Est India Gate, our WW-I cenotaph, now stands for an abstracted ideal|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?289882|url-status=dead|journal=Outlook|issue=31 March 2014|access-date=8 April 2014|archive-date=9 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140409002957/http://www.outlookindia.com/article.aspx?289882}}</ref>}} शिलान्यास आ उद्घाटन के बीच के दस साल में, रेल लाइन के हटा के [[यमुना नदी]] के तीरे ले जाइल गइल, आ [[नई दिल्ली रेलवे स्टेशन]] के 1926 में खोलल गइल।<ref name=htlux>{{cite news|title=A fine balance of luxury and care |url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/chunk-ht-ui-newdelhi100years-topstories/A-fine-balance-of-luxury-and-care/Article1-723880.aspx |work=Hindustan Times |date=21 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111127160500/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/chunk-ht-ui-newdelhi100years-topstories/A-fine-balance-of-luxury-and-care/Article1-723880.aspx |archive-date=27 November 2011 }}</ref>
== नोट ==
{{notelist}}
==संदर्भ==
{{Reflist|30em}}
==बाहरी कड़ी==
{{Commons category|India Gate|इंडिया गेट}}
* [https://delhitourism.gov.in/dt/explore_the_city/india_gate.html इंडिया गेट], दिल्ली टूरिज्म क वेबसाइट पर।
{{Delhi landmarks}}
{{Authority control}}
[[श्रेणी:दिल्ली]]
[[श्रेणी:ब्रिटिश आर्किटेक्चर]]
{{भारत-आधार}}
376bqemucwm6eifyzu8stvba6kfrko4
कनॉट प्लेस, नई दिल्ली
0
26371
807971
790415
2026-10-24T12:27:09Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807971
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Connaught Place
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = Rajiv Chowk
| settlement_type = neighbourhood
| image_skyline = Skyline at Rajiv Chowk.JPG
| image_alt =
| image_caption = Skyline at Rajiv Chowk
| nickname = cp
| image_map =
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India New Delhi
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| latd = 28
| latm = 37
| lats = 58
| latNS = N
| longd = 77
| longm = 13
| longs = 11
| longEW = E
| coordinates_display = inline,title
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = [[दिल्ली]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = New Delhi
| subdivision_type3 = Metro
| subdivision_name3 = <!-- for neighbourhoods/suburbs only -->
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for = [[Duke of Connaught and Strathearn]]
| government_type =
| governing_body = [[New Delhi Municipal Council]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total =
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]], English
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 110001
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency
| blank1_info_sec1 = [[New Delhi (Lok Sabha constituency)|New Delhi]]
| blank2_name_sec1 = Civic agency
| blank2_info_sec1 = [[New Delhi Municipal Council]]
| website =
| footnotes =
}}
'''कनॉट प्लेस''' भा '''कनाट प्लेस''' <small>({{Lang|en|[[:en:Connaught Place|Connaught Place]]}})</small> भारत के राजधानी [[दिल्ली]] में एगो इलाका बाटे।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
==बाहरी कड़ी==
{{commons category|Connaught Place|कनॉट प्लेस}}
{{Delhi}}
{{Delhi landmarks}}
{{Authority control}}
{{भारत-आधार}}
[[श्रेणी:दिल्ली]]
[[श्रेणी:ब्रिटिश आर्किटेक्चर]]
[[श्रेणी:नई दिल्ली]]
0b3cupjpu7yqhrrazvoz6k9zeb3vfnw
टेम्पलेट:Ln/doc
10
28286
808032
613862
2026-10-24T12:36:22Z
SM7
3953
सफाई कइल गइल
808032
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
{{#switch: {{FULLPAGENAME}}
| Template:La = {{high-risk}}
}}
<!-- {{Interwikitmp-grp|V=1|wdy=|wnw=|wqt=|wsr=|wbk=|wsp=|cms=|Ln|Ln|updated=18:12, Friday 15 August 2008 (UTC)}} -->
ई टेम्पलेट आ अइसने अन्य टेम्पलेट सभ जिनहन के लिस्ट नीचे दिहल गइल बा, कौनों दिहल गइल पन्ना से संबंधित कई प्रकार के कड़ी बनावे के काम आवे लीं। ई कड़ी सभ आमतौर पर, हमेशा ना, नीचे दिहल सीरीज के रूप में होला:
: {{color|#002BB8|पन्ना}} ({{color|#002BB8|संपादन}} | {{color|#002BB8|बातचीत}} | {{color|#002BB8|इतिहास}} | {{color|#002BB8|कड़ी}} | {{color|#002BB8|धियानसूची}} | {{color|#002BB8|लॉग }})
छह ठो कड़ी:
: <code>संपादन</code> – पन्ना के [[मदद:संपादन|संपादन]] खातिर;
: <code>बातचीत</code> – [[मदद:बातचीत पन्ना के इस्तमाल|बातचीत पन्ना]] ले पहुँचे खातिर;
: <code>इतिहास</code> – [[मदद:संपादन इतिहास|संपादन इतिहास]] देखे खातिर;
: <code>कड़ी</code> – [[मदद:इहाँ का जुड़ल बा|इहाँ का जुड़ल बा]] साधन;
: <code>धियान</code> – पन्ना के अपना [[मदद:पन्ना धियान में रखल|धियानसूची]] में जोड़े खातिर; आ
: <code>लॉग</code> – एकरा सगरी [[मदद:लॉग|लॉग]] सभ के देखे खातिर।
एह टेम्पलेट सभ में मुख्य अंतर [[विकिपीडिया:नाँवस्थान|नाँवस्थान]] सभ के बा जहाँ ई इस्तमाल होलीं।
*आम इस्तमाल:
** {{pagelinks|टेम्पलेट:Pagelinks}} कौनों भी नाँवस्थान के पन्ना खातिर इस्तमाल हो सके ले।
** {{lt|Ln}} कौनों भी बिसय पन्ना खातिर कड़ी बनावे खातिर इस्तमाल हो सकेले।
** {{lt|Lnt}} कौनों भी बातचीत पन्ना खातिर कड़ी बनावे खातिर इस्तमाल हो सकेले।
== इस्तमाल ==
{| class="wikitable"
!नाँवस्थान!! बिसय पन्ना खातिर कड़ी !! बातचीत पन्ना खातिर कड़ी
|-
| rowspan=2 | आम इस्तमाल||{{tlp|pagelinks|FULL PAGE NAME}}<br/>||बिसय पन्ना की नियर
|-
|{{tlp|ln|<nowiki>NAMESPACE|PAGE NAME</nowiki>}}||{{tlp|lnt|<nowiki>NAMESPACE|PAGE NAME</nowiki>}}
|-
|लेख||{{tlp|la|ARTICLE}}||{{tlp|lat|ARTICLE}}
|-
|ड्राफ्ट (वर्तमान में नामौजूद)||{{tlp|ld|DRAFT}}||{{tlp|ldt|DRAFT}}
|-
|टेम्पलेट||{{tlp|lt|TEMPLATE}}||{{tlp|ltt|TEMPLATE}}
|-
|विकिपीडिया||{{tlp|lw|PAGE}}||{{tlp|lwt|PAGE}}
|-
|विकिपीडिया:हटावे खातिर लेख/||{{tlp|lafd|PAGE}}||—
|-
|प्रयोगकर्ता||{{tlp|lu|PAGE}}||{{tlp|lut|PAGE}}
|-
|श्रेणी||{{tlp|lc|PAGE}}||{{tlp|lct|PAGE}}
|-
|फाइल||{{tlp|lf|FILE}}||{{tlp|lft|FILE}}
|-
|पोर्टल (नामौजूद)||{{tlp|lp|PORTAL}}||{{tlp|lpt|PORTAL}}
|-
|मीडियाविकि ||{{tlp|lm|MESSAGE}}||{{tlp|lmt|MESSAGE}}
|-
|मदद||{{tlp|lh|PAGE}}||{{tlp|lht|PAGE}}
|-
|किताब (नामौजूद)||{{tlp|lb|BOOK}}||{{tlp|lbt|BOOK}}
|-
|मॉड्यूल||{{tlp|lmd|MODULE}}||{{tlp|lmdt|MODULE}}
|}
{{-}}
== उदाहरण ==
{| class="wikitable"
! कोड
! परिणाम
|- style="vertical-align:top;"
| {{tlp|pagelinks|Category:आधार}} || {{safesubst:<noinclude />pagelinks|श्रेणी:आधार}}
|-
| {{tlp|pagelinks|Category talk:आधार}} || {{safesubst:<noinclude />pagelinks|Category talk:आधार}}
|-
| {{tlp|ln|<nowiki>Category|आधार</nowiki>}} || {{safesubst:<noinclude />ln|Category|आधार}}
|-
| {{tlp|lnt|<nowiki>Category|आधार</nowiki>}}||{{safesubst:<noinclude />lnt|Category|आधार}}
|-
| {{tlp|la|लेख}}||{{safesubst:<noinclude />la|लेख}}
|-
| {{tlp|lat|लेख}}||{{safesubst:<noinclude />lat|लेख}}
|-
| {{tlp|lt|Tdeprecated}}||{{safesubst:<noinclude />lt|Tdeprecated}}
|-
| {{tlp|ltt|Tdeprecated}}||{{safesubst:<noinclude />ltt|Tdeprecated}}
|-
| {{tlp|lu|Example}}||{{safesubst:<noinclude />lu|उदाहरण}}
|-
| {{tlp|lut|Example}}||{{safesubst:<noinclude />lut|उदाहरण}}
|-
| {{tlp|lw|About}}||{{safesubst:<noinclude />lw|About}}
|-
| {{tlp|lwt|About}}||{{safesubst:<noinclude />lwt|About}}
|-
| {{tlp|lc|आधार}}||{{safesubst:<noinclude />lc|आधार}}
|-
| {{tlp|lct|आधार}}||{{safesubst:<noinclude />lct|आधार}}
|-
| {{tlp|lf|1944 NormandyLST.jpg}}||{{safesubst:<noinclude />lf|1944 NormandyLST.jpg}}
|-
| {{tlp|lft|1944 NormandyLST.jpg}}||{{safesubst:<noinclude />lft|1944 NormandyLST.jpg}}
|-
| {{tlp|lm|Common.css}}||{{safesubst:<noinclude />lm|Common.css}}
|-
| {{tlp|lmt|Common.css}}||{{safesubst:<noinclude />lmt|Common.css}}
|}
<code><nowiki>{{subst:ln|Category|आधार}}</nowiki></code> results (or resulted) in this code:
<code><nowiki>{{lx|1=:{{ucfirst:Category}}:|2={{ucfirst:आधार}}|3=:Category talk|4=talk}}</nowiki></code>
Note the important colon in <code>1=:</code>, unnecessary (?) for other Lx namespaces.<br />
Substituting both Lx and Ucfirst finally arrived at (line breaks added manually):
{{#tag:pre|
<span class="plainlinksneverexpand">[[:श्रेणी:आधार]] <tt>(</tt>
[{{fullurl::श्रेणी:आधार|action=edit}} edit]<tt>|</tt>
[[:श्रेणी वार्ता:आधार|talk]]<tt>|</tt>
[{{fullurl:श्रेणी:Whatlinkshere/:श्रेणी:आधार|limit=999}} links]<tt>|</tt>
[{{fullurl::श्रेणी:आधार|action=history}} history]<tt>|</tt>
[{{fullurl::श्रेणी:आधार|action=watch}} watch]<tt>)</tt></span>|style=overflow: auto}}
== इहो देखल जाय ==
*{{Lts|lag}} same as {{tl|la}} with a link to the google search
*{{Lts|laabbr}} abbreviated form of La: shows letters instead of words
*{{Lts|al}} provides edit/history links for both article and talk page
*{{Lts|userlinks}} provides additional links to user's contributions history etc.
*{{Lts|Lcs}} comparison categories
*{{Lts|Lps}} comparison Wikipedia
*{{Lts|Lts}} comparison templates
*{{Lts|Ti}}
*{{Lts|Tlsp}}
*{{Lts|Tlx}} comparison parameters
*{{Lcs|Internal link templates}}
<includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox| |
[[Category:Pagelinks templates]]
}}</includeonly>
ml3ftjcfleqw0mqk2f0kxe2hl29b1k7
एकंगरसराय
0
37795
807972
745160
2026-10-24T12:27:16Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807972
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Ekangar Sarai
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = Ekangar
| nickname =
| settlement_type = town
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position = right
Printing Press = Shankar Auto Printers
| pushpin_map_caption = Location in Bihar, India
| coordinates = {{coord|25|13|0|N|85|14|0|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[बिहार]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Nalanda district|Nalanda]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = [[Municipal corporation]]
| | governing_body = [[Nagar Palika]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 55
| population_total = 20000
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[Magahi language|Magahi]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 801301
| area_code_type = Telephone code
| area_code = 06111
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = Coastline
| blank1_info_sec1 = {{Convert|0|km|mi}}
| blank2_name_sec1 = Nearest city
| blank2_info_sec1 = [[Patna]], [[Gaya, India|Gaya]], [[Rajgir]]
| blank3_name_sec1 = Literacy
| blank3_info_sec1 = 80%
| blank4_name_sec1 = [[Lok Sabha]]Nalanda
| blank4_info_sec1 = Islampur
| blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]]
| blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India|humid]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small>
| blank2_name_sec2 = Max. summer temperature
| blank2_info_sec2 = {{convert|47|°C|°F}}
| blank3_name_sec2 = Min. winter temperature
| blank3_info_sec2 = {{convert|4|°C|°F}}
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR]]
| footnotes =
}}
'''एकंगरसराय''' [[भारत]] के बिहार राज्य के नालंदा जिला में एगो कस्बा आऊ ब्लॉक मुख्यालय हाय। इ क्षेत्र के लोग मगही भाषा बोला हाय।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:बिहार के शहर आ कस्बा]]
{{Bihar-geo-stub}}
26iwrpa47afssgqgltog945hbam3vdp
खगौल
0
37798
807973
736151
2026-10-24T12:27:23Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807973
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = खगौल
| other_name = Nainadham
| settlement_type = City
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Bihar, India
| coordinates = {{coord|25.58|N|85.05|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name1 = [[बिहार]]
| subdivision_name2 = [[Patna district|Patna]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 3
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 55
| population_total = 48330
| population_as_of = 2001
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 801105
| registration_plate =
| website = {{URL|patna.nic.in}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[Magahi]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
}}
'''खगौल''' [[भारत]] के [[बिहार]] राज्य मे एक ठो शहर बा।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:बिहार के शहर आ कस्बा]]
{{Bihar-geo-stub}}
pw43mokv2cs4ezw2eruksim3q9i9sf8
गोरौल
0
37800
807974
736152
2026-10-24T12:27:30Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807974
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Goraul
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = Community development block
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Bihar#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Bihar, India
| coordinates = {{coord|25.922|N|85.324|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States. and territories of India|State]]
| subdivision_name1 = [[बिहार]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[vaishali district|Vaishali]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = [[Community development block in India|Community development block]]
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 55
| population_total = 27327
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[Maithili language|Maithili]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency
| blank1_info_sec1 = [[Vaishali (Lok Sabha constituency)|Vaishali]]
| blank2_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency
| blank2_info_sec1 = [[Vaishali (Vidhan Sabha constituency)|Vaishali]]
| website = {{URL|vaishali.bih.nic.in/}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR]]
| footnotes =
}}
'''गोरौल''' [[भारत]] के [[बिहार]] राज्य के [[वैशाली जिला]] में एक ठो ब्लाक बा।
{{clear}}
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:बिहार के शहर आ कस्बा]]
{{Bihar-geo-stub}}
mgm3w8nkens9ee3vjksvc78fg98r2tl
जमुई
0
37802
807975
736153
2026-10-24T12:27:37Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807975
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Jamui
| native_name =
| native_name_lang =
| settlement_type = Town
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Bihar, India
| coordinates = {{coord|24.92|N|86.22|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[बिहार]]
| subdivision_type2 = [[List of regions of India|Region]]
| subdivision_name2 = [[Angika region|Angika]]
| subdivision_type3 = Division
| subdivision_name3 = [[Munger division|Munger]]
| subdivision_type4 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name4 = [[Jamui district|Jamui]]
| subdivision_type5 = Ward
| subdivision_name5 = 30 wards
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for = Jambhiya Gram
| government_footnotes =
| government_type = Chairman–[[Nagar Parishad]]
| governing_body = [[Jamui Nagar Parishad]]
| leader_title1 = Chairman
| leader_name1 =
| leader_title2 =
| leader_name2 =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 78
| population_total = 87357
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_metro_footnotes =
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[Angika language|Angika]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 811307
| area_code_type = Telephone code
| area_code = 06345
|vehicle_code_range = BR46
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]]
| blank1_info_sec1 = 898/1000(2011) [[male|♂]]/[[female|♀]]
| website = {{URL|www.jamui.bih.nic.in}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR]]
| footnotes =
}}
'''जमुई''' [[भारत]] के एक ठो शहर बा।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:बिहार के शहर आ कस्बा]]
{{Bihar-geo-stub}}
k9wdm7zsze54g08hk8i16axddhxkzew
जोगबनी
0
37804
807976
796094
2026-10-24T12:27:45Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807976
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = जोगबनी
| native_name = जोगबनी
| native_name_lang = hi
| other_name =
| nickname = (Vaibhav Vishal) hometown
| settlement_type = Town
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Bihar, India
| coordinates = {{coord|26|23|46|N|87|15|35|E|display=inline}}
| scale = 250000
| subdivision_type = देस
| subdivision_name = {{flag|भारत}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[बिहार]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[अररिया जिला|अररिया]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = [[Nagar panchayat|Nagar Panchayat]]
| leader_title = [[Chairman]]
| leader_name =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 67
| population_total = 39281
| population_as_of = 2011
| population_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/801305-jogabani-bihar.html |title= Jogabani Census| publisher=censusindia.gov.in | date= |accessdate=15 September 2015}}</ref>
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Main
| demographics1_info1 = [[Maithili language|Maithili]], [[Nepali language|Nepali]] & [[हिंदी भाषा|हिंदी]]&[[English language|English]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 854328
| area_code_type = Telephone code
| area_code = 06455
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency
| blank1_info_sec1 = [[Araria (Lok Sabha constituency)|Araria]]
| blank2_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency
| blank2_info_sec1 = [[Forbesganj (Vidhan Sabha constituency)|Forbesganj]]
| website = http://npjogbani.com
| footnotes =
}}
'''जोगबनी''' [[भारत]] के [[बिहार]] मे एक ठो नगर बा। ई भारत आ नेपाल के सीमा प लागल बा। एह सीमा प बिना केवनो रोक टोक के दुन्नो देस के मनई लोग हेने होने जा सकेला।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:बिहार के शहर आ कस्बा]]
{{Bihar-geo-stub}}
tmobz0gn5pddyjkufn89jca49x9egar
झाझा
0
37806
807977
736155
2026-10-24T12:27:51Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807977
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = झाझा
| other_name =
| settlement_type = Town
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Bihar, India
| coordinates = {{coord|24.767|N|86.376|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = [[भारत]]
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[बिहार]]
| subdivision_type2 = [[List of regions of India|Region]]
| subdivision_name2 = [[Magadha]]
| subdivision_type3 = Division
| subdivision_name3 = [[Munger division|Munger]]
| subdivision_type4 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name4 = [[Jamui district|Jamui]]
| subdivision_type5 = Ward
| subdivision_name5 = 22 wards
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 9.87
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 122
| population_total = 40,646
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[Maithili language|Maithili]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 811308
| area_code_type = Telephone code
| area_code = 06349
| registration_plate = BR46
| blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]]
| blank1_info_sec1 = 899/1000(2011) [[male|♂]]/[[female|♀]]
| blank2_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency
| blank2_info_sec1 = [[Jamui (Lok Sabha constituency)|Jamui]]
| blank3_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency
| blank3_info_sec1 = [[Jhajha (Vidhan Sabha constituency)|Jhajha]]
| website = http://www.nagarpanchayatjhajha.in
}}
'''झाझा''' [[भारत]] के एक ठो शहर बा।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:बिहार के शहर आ कस्बा]]
{{Bihar-geo-stub}}
ryc8ptoz8iatcd96uxn943k9fncizud
ठाकुरगंज
0
37807
807978
736156
2026-10-24T12:27:58Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807978
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ठाकुरगंज
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = Town
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Bihar, India
| coordinates = {{coord|26.45|N|88.13|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[बिहार]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Kishanganj district|Kishanganj]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 82
| population_total = 18348
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = 855116
| registration_plate = BR - 37
| blank1_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency
| blank1_info_sec1 = [[Kishanganj (Lok Sabha constituency)|Kishanganj]]
| blank2_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency
| blank2_info_sec1 = [[Thakurganj (Vidhan Sabha constituency)|Thakurganj]]
| website =
| footnotes =
}}
'''ठाकुरगंज''' [[भारत]] के एक ठो शहर बा।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:बिहार के शहर आ कस्बा]]
{{Bihar-geo-stub}}
ep0pxfx3m652xzaeavurifgajd34ydv
दलसिंह सराय
0
37808
807979
791484
2026-10-24T12:28:06Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807979
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Dalsingh Sarai
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = Dalsing Sarai
| settlement_type = Nagar Panchyat
| translit_lang1_info =
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = Bihar
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Bihar, India
| coordinates = {{coord|25.6667|N|85.8333|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = India
| subdivision_name = Samastipur
| subdivision_type1 = Dalsing Sarai
| subdivision_type2 =
| subdivision_name1 = [[Bihar]]
| subdivision_name2 = [[Samastipur district|Samastipur]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder = Dal Sing named revenue officer of Ser Sah Suri (an Afghan ruler of Sasaram later he won Delhi Saltanat from Humaun (Mughal king))
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 23862
| population_as_of = 2011
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = No, mixed
| demographics1_title1 = English, Hindi, Urdu
| timezone1 = +05.30
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = 848114
| postal_code = 848114
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
}}
'''दलसिंह सराय''' [[भारत]] के एक ठो शहर बा।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:बिहार के शहर आ कस्बा]]
{{Bihar-geo-stub}}
q6vyg0yffbwf1fra9tzcmedkvy5f2zq
नवादा
0
37811
807980
736158
2026-10-24T12:28:13Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807980
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Nawada
| native_name =
| native_name_lang =
| settlement_type = City
| image_skyline = NawadaMontage.jpg
| image_alt =
| image_caption = Clockwise from top: Prajatantra Dwar, Khoori river bridge (connecting northern and southern parts of the city), Bhagat Singh chowk, Doordarshan kendra, Sadbhawana chowk, Nawada Railway Station.
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Bihar, India
| coordinates = {{coord|24.88|N|85.53|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[बिहार]]
| subdivision_type2 = [[List of regions of India|Region]]
| subdivision_name2 = [[Magadha]]
| subdivision_type3 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name3 = [[Nawada district|Nawada]]
| subdivision_type4 = Ward
| subdivision_name4 = 33 wards
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = Nawada Municipality
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 80
| population_total = 109141
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes = <ref name=Census2001>{{cite web | url=http://www.censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=10&district_code=36 | title=View Population | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India | accessdate=26 मार्च 2012}}</ref>
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 805110,805111
| area_code_type = Telephone code
| area_code = 06324
| registration_plate = [[List of RTO districts in India#BR.E2.80.94Bihar|BR]]-27
| blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]]
| blank1_info_sec1 = 1.14 [[male|♂]]/[[female|♀]]
| website = {{URL|http://nawada.bih.nic.in/}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR]]
| footnotes =
}}
'''नवादा''' [[भारत]] के एक ठो शहर बा।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:बिहार के शहर आ कस्बा]]
{{Bihar-geo-stub}}
hqcwigry3lz5xrwqe8uxv83186umhee
निर्मली
0
37812
807981
736159
2026-10-24T12:28:20Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807981
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Nirmali
| native_name =
| native_name_lang =
| nickname =
| settlement_type = Town
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Bihar, India
| coordinates = {{coord|26.32|N|86.58|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_nae1 = [[बिहार]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Supaul district]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 59
| population_total = 20173
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[Maithili language|Maithili]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = 847452
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency
| blank1_info_sec1 = [[Supaul (Lok Sabha constituency)|Supaul]]
| blank2_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency
| blank2_info_sec1 = [[Nirmali (Vidhan Sabha constituency)|Nirmali]]
| website =
| footnotes =
}}
'''निर्मली''' [[भारत]] के एक ठो शहर बा।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
==निर्मली के चौहद्दी==
पूर्व में महुआ(गांव),पश्चिम में लक्ष्मीनिया&ईटहरी (गांव),उत्तर में पिपराही&भूतहा(चौक),दक्षिण में ललमनिया स्थित हैं।
[[श्रेणी:बिहार के शहर आ कस्बा]]
{{Bihar-geo-stub}}
b1bt11gxqidjw0bsibhel000vrzi7v6
पावापुरी
0
37815
807982
736161
2026-10-24T12:28:27Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807982
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Pawapuri
| nickname =
| settlement_type = town
| image_skyline = Pawapuri - 001 Temple marking Mahavira's Passing (9243092471).jpg
| image_alt =
| image_caption = ''[[Jal Mandir]]'', the famous [[Jain temple]] at Pawapuri
| pushpin_map = India Bihar#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Bihar, India
| coordinates = {{coord|25|05|30|N|85|32|20|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[बिहार]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Nalanda district|Nalanda]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder = Raja Dharmpal
| named_for =
| government_type = JDU
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = Bigha
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total =
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[Magadhi language|Magadhi]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[पिनकोड]] -->
| postal_code = 803115
| registration_plate =
| website = {{URL|www.pawapuritirth.org}}
| footnotes =
}}
'''पावापुरी''' [[भारत]] के एक ठो शहर बा।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:बिहार के शहर आ कस्बा]]
{{Bihar-geo-stub}}
kxghb6mbd0lqjoe9373ap3tn5jce9zx
फतुहा
0
37817
807983
736162
2026-10-24T12:28:34Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807983
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Fatuha(Fatwah)
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = Town
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Bihar, India
| coordinates = {{coord|25.5167|N|85.3167|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[बिहार]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Patna district|Patna]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 38362
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[Maghi language|Maghi]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 803201
| registration_plate = BR 01
| website = {{URL|www.patna.nic.in}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR]]
| footnotes =
}}
'''फतुहा''' [[भारत]] के एक ठो शहर बा।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:बिहार के शहर आ कस्बा]]
{{Bihar-geo-stub}}
drl3ybhtwqxo1q06bwmnayh5kg6lbis
बरौनी
0
37818
807984
736163
2026-10-24T12:28:41Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807984
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Barauni
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = town
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Bihar, India
| coordinates = {{coord|25.466|N|85.987|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = [[भारत]]
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[बिहार]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Begusarai district|Begusarai]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 71660
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes = <ref>{{cite web|title=Barauni City Population|url=http://www.census2011.co.in/data/town/801343-barauni-bihar.html|accessdate=17 Nov 2015}}</ref>
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[Maithili language|Maithili]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = 851112
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
}}
'''बरौनी''' [[भारत]] के एक ठो शहर बा।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:बिहार के शहर आ कस्बा]]
{{Bihar-geo-stub}}
p3swfuuv6lg0l9ax05iil07yo1qamk2
बिहिया
0
37820
807985
736165
2026-10-24T12:28:49Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807985
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = बिहिया
| settlement_type = [[शहर|कस्बा]]
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Bihar, India
| coordinates = {{coord|25.5607|N|84.45935|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[बिहार]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Bhojpur District, Bihar|Bhojpur]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 100
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 20809
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[Bhojpuri]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 802152
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]]
| blank1_info_sec1 = 58-42 [[male|♂]]/[[female|♀]]
| website = {{URL|bhojpur.bih.nic.in}}
| footnotes =
}}
'''बिहिया''' [[भारत]] के एक ठो शहर बा।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:बिहार के शहर आ कस्बा]]
[[श्रेणी:भोजपुर जिला]]
{{Bihar-geo-stub}}
j0e5450ptyk6yytvvhzg5isba2tftpg
महाराजगंज, बिहार
0
37825
807986
768865
2026-10-24T12:28:57Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807986
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Maharajganj
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = Town
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Bihar, India
| coordinates = {{coord|26.1075|N|84.5025|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[बिहार]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Siwan district|Siwan]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 66
| population_total = 20878
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[Bhojpuri language|Bhojpuri]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]] And [[English language|ENGLISH]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = [http://www.citypincode.in/BIHAR/SIWAN/Mahrajganj__Siwan_PINCODE 841238]
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
}}
'''महाराजगंज''' [[बिहार]] के [[सिवान जिला]] के एक ठो शहर आ नगर पंचायत ह। ई शहर [[महाराजगंज अनुमंडल (सिवान)|महाराजगंज अनुमंडल]] के [[महाराजगंज प्रखंड]] में पड़ेला। इ नगर के स्थापना सारण के शासक हथुआ महाराज ( बघोचिया भूमिहार) सन् १८३६ इस्वी में कइले रहनी। नगर बसावे का पीछे मुख्य उद्देश्य रहें - अनाज के मंडी और व्यावसायिक संस्थान उपलब्ध कराके गांव-गांव तक खाने पीने के सामग्री पहुचावल।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
{{सिवान जिला}}
[[श्रेणी:बिहार के शहर आ कस्बा]]
[[श्रेणी:सिवान जिला के शहर आ कस्बा]]
{{Bihar-geo-stub}}
bw9uzksyawlyh6cbmotkgsslh0218xf
लखीसराय
0
37832
807987
764102
2026-10-24T12:29:04Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807987
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name =
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = City
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Bihar, India
| coordinates = {{coord|25|10|4|N|86|5|40|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[बिहार]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Lakhisarai district|Lakhisarai]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =1992
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = Municipal council
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 12
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 99,931
| population_as_of =2011
| population_rank =22nd in bihar
| population_density_km2 = 653
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Spoken
| demographics1_info1 =[[Angika language|Angika]], [[Magahi language|Magahi]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]]<ref>{{cite web | url=http://www.detailsofindia.com/bihar/lakhisarai/surajgarha/ | title=lakhisarai- surajgarha | publisher=detailsofindia.com | accessdate=8 April 2014 | archive-date=8 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140408223921/http://www.detailsofindia.com/bihar/lakhisarai/surajgarha/ | url-status=dead }}</ref>
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 811311
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = Nearest city
| blank1_info_sec1 = [[Munger]]
| blank2_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]]
| blank2_info_sec1 = 0.92 [[male|♂]]/[[female|♀]]
| blank3_name_sec1 = Literacy
| blank3_info_sec1 = 60.96%
| blank4_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency
| blank4_info_sec1 = Munger
| blank5_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency
| blank5_info_sec1 = Lakhisarai
| blank6_name_sec1 = Civic agency
| blank6_info_sec1 = Municipal council
| website = {{URL|http://lakhisarai.bih.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''लखीसराय''' [[भारत]] के एक ठो शहर बा।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:बिहार के शहर आ कस्बा]]
{{Bihar-geo-stub}}
c84m907fdj9tq1g0446mzzd9vcu8bsm
वारिसलिगंज
0
37834
807988
736173
2026-10-24T12:29:11Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807988
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Warisaliganj
| other_name =
| settlement_type = Town
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Bihar, India
| coordinates = {{coord|25.01|N|85.63|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[बिहार]]
| subdivision_type2 = [[List of regions of India|Region]]
| subdivision_name2 = [[Magadha]]
| subdivision_type3 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name3 = [[Nawada district|Nawada]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder = Waris Ali Khan
| named_for =
| parts_type = Wards
| parts = 20
| government_type =
| governing_body = Warisaliganj Nagar Panchayat
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 68
| population_footnotes =
| population_total = 34056
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[English language|English]], [[Urdu language|Urdu]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 805130
| registration_plate =
| website =
}}
'''वारिसलिगंज''' [[भारत]] के एक ठो शहर बा।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:बिहार के शहर आ कस्बा]]
{{Bihar-geo-stub}}
smmsz885lv5muwwbi4ivbu73zzx69gu
बिक्रमगंज
0
37835
807989
736174
2026-10-24T12:29:18Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807989
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Bikramganj
| other_name =
| settlement_type = City
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Bihar, India
| coordinates = {{coord|25.2|N|84.25|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name1 = [[बिहार]]
| subdivision_name2 = [[Rohtas district|Rohtas]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 77
| population_total = 175873
| population_as_of = 2001
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 802212
| area_code = 06185
| area_code_type = Telephone code
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR]]
| registration_plate =
| website = {{URL|rohtas.nic.in/}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[उर्दू]]
}}
'''विक्रमगंज''' [[भारत]] के एक ठो शहर बा।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:बिहार के शहर आ कस्बा]]
{{Bihar-geo-stub}}
71uac0onoimckjf2oqlo97exkfp0j8u
शेखपुरा
0
37836
807990
736175
2026-10-24T12:29:25Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807990
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Sheikhpura
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = city
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Bihar, India
| coordinates = {{coord|25|08|25|N|85|51|03|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[बिहार]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Sheikhpura district|Sheikhpura]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 62,927
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[Magahi language|Magahi]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 811105
| area_code_type = Telephone code
| area_code = 06341
| registration_plate =
| website = [http://sheikhpura.bih.nic.in/ Sheikhpura district website]
| footnotes =
}}
'''शेखपुरा''' [[भारत]] के एक ठो शहर बा।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:बिहार के शहर आ कस्बा]]
{{Bihar-geo-stub}}
kkb22v0wuei8eoawubf84ry3wqechv3
सीतामढ़ी
0
37839
807991
736177
2026-10-24T12:29:32Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807991
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = सीतामढ़ी
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = Town
| image_skyline =
| image_caption =
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Bihar, India
| coordinates = {{coord|26.6|N|85.48|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[बिहार]]
| subdivision_type3 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name3 = [[Sitamarhi district|Sitamarhi]]
| subdivision_type2 = [[List of regions of India|Region]]
| subdivision_name2 = [[Mithila (region)|Mithila]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| unit_pref = Metric
| area_total_km2 = 2185.17
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 56
| population_footnotes = <ref name="biharonline.gov.in">[http://www.biharonline.gov.in/Site/Content/General/Dist.aspx?typ=C&id=36&ln=en&AspxAutoDetectCookieSupport=1 Census of SITAMARHI<!-- Bot generated title -->]</ref>
| population_total = 2669887
| population_as_of = 2001
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[Maithili language|Maithili]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[Urdu language|Urdu]], [[Bajjika]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 843302,843301 ,843331
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR]]
| registration_plate = [[List of RTO districts in India#BR.E2.80.94Bihar|BR]]-30 (Sitamarhi Urban)
| blank1_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency
| blank1_info_sec1 = [[Sitamarhi (Lok Sabha constituency)|Sitamarhi]]
| blank2_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency
| blank2_info_sec1 = [[Sitamarhi (Vidhan Sabha constituency)|Sitamarhi]]
| website = {{URL|sitamarhi.org/}}
}}
'''सीतामढ़ी''' [[भारत]] के [[बिहार]] राज्य एक ठो नगर बा।
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:बिहार के शहर आ कस्बा]]
{{Bihar-geo-stub}}
3ynkx4xqtbv15zfjkmt0rxq322rag55
सुगौली
0
37840
807992
736178
2026-10-24T12:29:39Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807992
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Sugauli
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = Town
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Bihar
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Bihar, India
| coordinates = {{coord|26|47|N|84|44|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[बिहार]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[East Champaran district|Purvi Champaran]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 38815
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[Bhojpuri language|Bhojpuri]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = 845456
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency
| blank1_info_sec1 = [[Paschim Champaran (Lok Sabha constituency)|Paschim Champaran]]
| blank2_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency
| blank2_info_sec1 = [[Sugauli (Vidhan Sabha constituency)|Sugauli]]
| website = {{URL|eastchamparan.bih.nic.in/}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR]]
| footnotes =
}}
'''सुगौली''' [[भारत]] के एक ठो शहर बा।
{{clear}}
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:बिहार के शहर आ कस्बा]]
{{Bihar-geo-stub}}
ladw3vqour1dq26pyzun4pmb90l840b
बबीना, उत्तर प्रदेश
0
39388
807993
736179
2026-10-24T12:29:46Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807993
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Babina
| native_name =
| native_name_lang = hi
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = city
| image_skyline = Babina Railway Station PF1 042016.jpg
| image_alt =
| image_caption = Babina Railway Station PF1
| pushpin_map = India Uttar Pradesh#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|25.25|N|78.47|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Jhansi district|Jhansi]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 303
| population_total = 35542
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = 284401
| registration_plate = [[Vehicle registration plates of India|UP]]
| website =
| footnotes =
}}
'''बबीना, उत्तर प्रदेश''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे।
{{Clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
[[श्रेणी:झाँसी जिला]]
{{UP-geo-stub}}
p8vr2bzm6h3y6yzxxkst9eyyih8u6km
नकुड़
0
39392
807994
736182
2026-10-24T12:29:53Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807994
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Nakur
| native_name = नकुड
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = Town
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| image_map =
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates = {{coord|29.919|N|77.304|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{झंडा|भारत}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Saharanpur district|Saharanpur]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 261
| population_total = 22712
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]] Urdu and Einglish
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = UP
| website = {{URL|up.gov.in}}
| footnotes =
}}
'''नाकुर''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे।
{{clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
{{UP-geo-stub}}
o8ntoz0fn4h19h1q8t1kjb8bz2nsant
अमेठी
0
39393
807995
769478
2026-10-24T12:30:00Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807995
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = अमेठी
| other_name =
| settlement_type = कस्बा
| image_skyline = Amethi Railway Station.jpg
| image_caption = रेलवे टीशन, अमेठी
| image_alt =
| image =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = उत्तर प्रदेश में लोकेशन
| coordinates = {{coord|26.155|N|81.809|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = देस
| subdivision_name = भारत
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Amethi district|Amethi]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 100
| population_total = 12,808
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = 227405
| area_code_type = Telephone code
| area_code = +915368
| registration_plate = UP36
| blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]]
| blank1_info_sec1 = 908 females per 1000 males [[male|♂]]/[[female|♀]]
| blank2_name_sec1 = Literacy (2011)
| blank2_info_sec1 = 59.20
| website = {{URL|www.amethi.nic.in}}
| footnotes =
}}
'''अमेठी''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे।
{{clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
{{UP-geo-stub}}
n0ibrup9g6uzh3fb7f5rgo38kj721pa
महोबा
0
39397
807996
736185
2026-10-24T12:30:07Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807996
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = महोबा
| settlement_type = कस्बा
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|25.28|N|79.872885|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_name2 = [[Mahoba district|Mahoba]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 214
| population_total = 95,216
| population_as_of = 2011
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 210 427
| area_code = 91-5281
| area_code_type = Telephone code
| registration_plate = UP 95
| website = {{URL|www.mahoba.nic.in}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[Urdu language|Urdu]]
| blank2_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]]
| blank2_info_sec1 = 922 [[male|♂]]/[[female|♀]]
| blank3_name_sec1 = Literacy
| blank3_info_sec1 = 76.91%<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/801048-mahoba-uttar-pradesh.html|title=Mahoba Religion Data 2011|publisher=Census 2011 - Census of India}}</ref>
}}
'''महोबा''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे। ई [[महोबा जिला]] के मुख्यालय आ एगो कस्बा बाटे जहाँ के कुल जनसँख्या लगभग एक लाख बा।
{{clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
[[श्रेणी:महोबा जिला]]
{{UP-geo-stub}}
45d04lqrd0elkypapz48l35xyzda7vn
औरस, उन्नाव
0
39398
807997
736186
2026-10-24T12:30:13Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807997
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = औरस
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = Township
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|26.92|N|80.52|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{झंडा|भारत}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[Awadh]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Unnao district|Unnao]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date = 1975
| founder = Ria Dialdas
| named_for =
| government_type = Indian
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 211
| population_total = 5147
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[Awadhi]], [[English language|English]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = 0477
| registration_plate =
| website = www.aurascity.com
| footnotes =
}}
'''औरस''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे।
{{clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
{{UP-geo-stub}}
24nihzmjinrplyojatkldid6u5xu7u0
कोरवा, उत्तर प्रदेश
0
39400
807998
736187
2026-10-24T12:30:20Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
807998
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Korwa
| native_name =
| native_name_lang = hi
| other_name = कोरवा <br> کوروا
| nickname =
| settlement_type = [[census town]]
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|26|13|N|81|49|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Amethi district|Amethi]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 6045
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[उर्दू]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = [[Vehicle registration plates of India|UP]]
| website = {{URL|up.gov.in}}
| footnotes =
}}
'''कोरवा, उत्तर प्रदेश''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे।
{{Clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
==संदर्भ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
[[श्रेणी:अमेठी जिला]]
{{UP-geo-stub}}
f4vdumuy60f1bq5zrermwmaut0ht3p5
कालपी
0
39402
808000
778073
2026-10-24T12:31:15Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808000
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Kalpi
| native_name =
| native_name_lang = hi
| other_name =
| settlement_type = Town
| image_skyline = Chaurasi Gumbad 2.JPG
| image_alt =
| image_caption = South facing view of Chaurasi Gumbad
| nickname =
| image_map =
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates = {{coord|26.12|N|79.73|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Jalaun district|Jalaun]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder = Vasu Dev
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| leader_title = Chairman of Palika
| leader_name = Kamar Ahmad
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 112
| population_total = 42858
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 285204<ref>{{cite web |url=http://www.citypincode.in/UTTAR_PRADESH/JALAUN/Kalpi_PINCODE |title=Kalpi Pincode 285204 STD code 05164 |access-date=2018-07-13 |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107141707/http://www.citypincode.in/UTTAR_PRADESH/JALAUN/KALPI_PINCODE |url-status=dead }}</ref>
| registration_plate = UP
| website = {{URL|up.gov.in}}
| footnotes =
}}
'''कालपी''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य के [[जालौन जिला]] में एक ठो कसबा बाटे।
{{clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
{{UP-geo-stub}}
ixtmay6ftt4q6fmdsisctf3cji8zsgg
नरौरा
0
39403
808001
736189
2026-10-24T12:31:21Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808001
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Narora
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = Town
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|28|11|48|N|78|22|53|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Bulandshahr district|Bulandshahr]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 174
| population_total = 20376
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = 203389
| registration_plate =
| website = https://www.facebook.com/narora.ganga
| footnotes =
}}
'''नरोरा''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे।
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
{{UP-geo-stub}}
i0sikz3m3zablrwnrq15jar0sulzok0
बबेरू
0
39404
808002
736190
2026-10-24T12:31:28Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808002
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Baberu
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = city
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|25.55|N|80.72|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Banda district|Banda]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 112
| population_total = 15156
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 210121
| area_code_type = Telephone code
| area_code = 05190
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
}}
'''बबेरू''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे।
{{clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
==संदर्भ==
{{Reflist|33em}}
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
[[श्रेणी:बाँदा जिला]]
{{UP-geo-stub}}
9kh030ghd2ftl3vgu9p3pje3uf46kaw
मुरसान
0
39408
808003
736191
2026-10-24T12:31:34Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808003
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Mursan
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = town
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|27.58|N|77.93|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Hathras district|Hathras]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 176
| population_total = 11550
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[English language|English]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = 204213
| registration_plate = UP-86
| website = {{URL|up.gov.in}}
| footnotes =
}}
'''मुरसान''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे।
{{Clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
{{UP-geo-stub}}
rs8lfx4tz70ted5fut90xlcx1r8iknl
कल्याणपुर, उत्तर प्रदेश
0
39413
808004
736194
2026-10-24T12:31:40Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808004
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Kalyanpur
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = Town
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|26.519121|N|80.249805|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flagu|India}}
| subdivision_type1 = State
| subdivision_name1 = [[Uttar Pradesh]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]]
| subdivision_name2 = [[Kanpur]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = Kalyanpur Police Station
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 112014
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]], English, [[Urdu language|Urdu]] & [[Awadhi language|Awadhi]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 208017
| registration_plate = [[List of RTO districts in India#UP.E2.80.94Uttar Pradesh|UP]]-78, [[List of RTO districts in India#UP.E2.80.94Uttar Pradesh|UP]]-77
| blank1_name_sec1 = Nearest city
| blank1_info_sec1 = Kanpur
| blank2_name_sec1 = Literacy
| blank2_info_sec1 = 91%
| blank3_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency
| blank3_info_sec1 = [[Akbarpur (Lok Sabha constituency)|Akbarpur]]
| blank4_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency
| blank4_info_sec1 = Kalyanpur(w), Kalyanpur(e), Kalyanpur – Rural
| blank5_name_sec1 = Civic agency
| blank5_info_sec1 = Kalyanpur Police Station
| website = {{URL|up.gov.in}}
| footnotes =
}}'''कल्याणपुर, उत्तर प्रदेश''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे।
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
{{UP-geo-stub}}
9kygxfrkh166nddhvjstwxucb59p88w
खानवा
0
39414
808005
736195
2026-10-24T12:31:47Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808005
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Khanwa
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = Village
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Rajasthan#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Rajasthan, India
| coordinates = {{coord|27|2|7|N|77|32|35|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{झंडा|भारत}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[Rajasthan]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Bharatpur district|Bharatpur]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total =
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = UP
| website = {{URL|up.gov.in}}
| footnotes =
}}
'''खाँनवा''' [[भारत]] के [[राजस्थान]] राज्य में एक ठो जगह बाटे। ई मुग़ल सेना आ मेवाड़ के राणा सांगा के बीच भइल खानवा के लड़ाई खाती जानल जाला।
{{clear}}
==संदर्भ==
{{Reflist|33em}}
[[श्रेणी:राजस्थान के शहर आ कस्बा]]
{{India-geo-stub}}
fih3cftwpiojte3r2ptzwfgpoplkvdc
बागपत
0
39417
808006
736197
2026-10-24T12:31:53Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808006
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = बागपत
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = कस्बा
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|28.95|N|77.22|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Baghpat district|Baghpat]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 253
| population_total = 36365
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[पिनकोड|PIN]]
| postal_code = 250609
| registration_plate = UP 17
| website = {{URL|nppbaghpat.com}}
| footnotes =
}}
'''बागपत''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे।
{{clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
{{UP-geo-stub}}
jj4byrh1i37rm577fnz6e14qqw40yoc
चरखारी
0
39419
808007
736198
2026-10-24T12:32:00Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808007
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Charkhari
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = town
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|25.4|N|79.75|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = [[भारत]]
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Mahoba district|Mahoba]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 184
| population_total = 23823
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 210421
| registration_plate = UP
| website = {{URL|up.gov.in}}
| footnotes =
}}
'''चरखारी''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे।
{{Clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
{{UP-geo-stub}}
qlup2lt80g2jqur5rkvnvmyhgy4d8us
सरधाना
0
39421
808008
763749
2026-10-24T12:32:07Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808008
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = सरधाना
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = नगर
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|29.15|N|77.62|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Meerut district|Meerut]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 226
| population_total = 47970
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
}}
'''सरधाना''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य के [[मेरठ जिला]] में एक ठो कसबा बाटे।<ref>{{cite web|title=मेरठ-सरधाना|url=http://uptourism.gov.in/pages/hi/top-menu/%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%82/hi-meerut-sardhana|publisher=उत्तर प्रदेश पर्यटन विभाग|accessdate=13 जुलाई 2018|archive-date=2018-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180713042533/http://uptourism.gov.in/pages/hi/top-menu/%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%82/hi-meerut-sardhana|url-status=dead}}</ref> ई कस्बा अपना कपडा उद्योग खातिर आ इहाँ मौजूद शानदार चर्च खातिर मशहूर हवे।
{{clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
==संदर्भ==
{{Reflist|33em}}
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
[[श्रेणी:मेरठ जिला]]
{{UP-geo-stub}}
84qc15y6lyfm8ms2kh9e3d8xdaol3el
खीरी
0
39426
808010
736201
2026-10-24T12:32:14Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808010
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = खीरी शहर
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = कस्बा
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = उत्तर प्रदेश में लोकेशन
| coordinates = {{coord|27.9|N|80.8|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{झंडा|भारत}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_name2 = [[Kheri district|Kheri]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 148
| population_total = 25017
| population_as_of = 2001
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = 262702
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
| unemployment_rate =
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[Urdu language|Urdu]]
}}
'''खीरी''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे।
{{clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
[[श्रेणी:लखीमपुर खीरी जिला]]
{{UP-geo-stub}}
fkp02dmj4n93ml11pxwmvbtvy4uflso
गोकुल
0
39428
808012
736203
2026-10-24T12:32:20Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808012
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Gokul
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = city
| image_skyline = Gokul temple.JPG
| image_alt =
| image_caption = A temple in Gokul
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|27.45|N|77.72|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Mathura district|Mathura]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 163
| population_total = 4041
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = UP-85
| website =
| footnotes =
}}
'''गोकुल''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे। ई मथुरा जिला में पड़े ला आ हिंदू धर्म के अवतार आ देवता मानल जाए वाले [[कृष्ण]] से संबंधित अस्थान हवे जेकरे कारण एह इलाक के तीर्थ सभ में एकरो गिनती होला।
{{clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
{{UP-geo-stub}}
d0oz8flu3pyk9uy6gid3h6gj2rp0l1c
बरसाना
0
39430
808013
736204
2026-10-24T12:32:27Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808013
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Barsana
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = City
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|27.65|N|77.38|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Mathura district|Mathura]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 182
| population_total = 9215
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = UP-85
| website =
| footnotes =
}}
'''बरसाना''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे।
{{Clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
{{UP-geo-stub}}
jggptslmaua4lgzkzqo36enwb1oolar
कायमगंज
0
39432
808014
736205
2026-10-24T12:32:34Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808014
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = क़ायमगंज
| native_name = قائم گنج
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = कस्बा
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = उत्तर प्रदेश में लोकेशन
| coordinates = {{coord|27.57|N|79.35|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = देस
| subdivision_name = {{flagu|भारत}}
| subdivision_type1 = राज्य
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला|जिला]]
| subdivision_name2 = [[फर्रूखाबाद जिला|फर्रूखाबाद]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 147
| population_total = 31150
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = 435
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[उर्दू]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 209502
| area_code_type = Telephone code
| area_code = 05690
| registration_plate = UP-76
| blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]]
| blank1_info_sec1 = 848 [[male|♂]]/[[female|♀]]
| website =
| footnotes =
}}'''कायमगंज''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे।
{{Clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
[[श्रेणी:फर्रूखाबाद जिला]]
{{UP-geo-stub}}
hzwp2iq5qnpo00z1rn1tvnmxiyibfl8
अदरी
0
39435
808015
766625
2026-10-24T12:32:42Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808015
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = अदरी
| settlement_type = कस्बा
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = उत्तर प्रदेश में लोकेशन
| coordinates = {{coord|25|59|23|N|83|36|46|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{झंडा|भारत}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Mau district|Mau]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total =18000
| population_as_of = 2004
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 275102
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
}}
'''अदरी''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य के मऊ जिला में एगो नगरपंचायत बा।
{{clear}}
== इहो देखल जाय ==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
[[श्रेणी:मऊ जिला के शहर आ कस्बा]]
{{UP-geo-stub}}
td44qnlqgokwzhi6k8g5zcs4uqmnanp
अग्रवाल मंडी
0
39436
808016
736207
2026-10-24T12:32:49Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808016
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Aggarwal Mandi Tatiri
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = Village
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|28|57|37|N|77|15|22|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Baghpat district|Baghpat]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = Nagar Panchayat
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 12398
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->0121
| postal_code = 250601
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
}}
'''तातिरी''' भा '''अग्रवाल मंडी''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे।
{{Clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
{{UP-geo-stub}}
hi4ipnrynnrn4pmm52jak09b8o6hgho
अझुवा
0
39438
808017
736208
2026-10-24T12:32:56Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808017
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Ajhuwa
| native_name = अझुवा
| native_name_lang = hi
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = Town
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|25|42|53|N|81|15|26|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Kaushambi district|Kaushambi]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = Town
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 14421
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 212 217
| registration_plate = [[Vehicle registration plates of India|UP]]
| website = {{URL|up.gov.in}}
| footnotes =
}}
'''अझुवा''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे। ई कस्बा कौशांबी जिला में पड़े ला जे पहिले इलाहाबाद जिला के हिस्सा रहल।
{{clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
{{UP-geo-stub}}
16il60uypdidkfn3c2btg477g4lg4kp
अकबरपुर, कानपुर देहात
0
39439
808018
736209
2026-10-24T12:33:02Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808018
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Akbarpur, Kanpur Dehat
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = Town
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|26.379|N|79.951|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]]
| subdivision_name1 = [[Uttar Pradesh]]
| subdivision_name2 = [[Kanpur Dehat district|Kanpur Dehat]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 17368
| population_as_of = 2001
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = 209101
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
}}
'''अकबरपुर, कानपुर देहात''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे।
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
{{UP-geo-stub}}
pd3dqhl9djjh8vjunx1fykrx9e68yhz
अलीगंज
0
39440
808019
736210
2026-10-24T12:33:10Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808019
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Aliganj
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname = City of plum
| settlement_type = Town
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|27.5|N|79.18|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Etah district|Etah]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| leader_title =
| leader_name =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 4446
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 154
| population_total = 24269
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = 207247
| area_code_type = Telephone code
| area_code = 05742
| registration_plate = UP
| website = {{URL|etah.nic.in}}
| footnotes =
}}
'''अलीगंज''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे।
{{Clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
{{UP-geo-stub}}
j0nkrkfugc8e9yfyf53pmolq8n5cmaz
अमिला
0
39441
808020
736211
2026-10-24T12:33:17Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808020
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = अमिला
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = Uttar Pradesh
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = <!-- {{coord|26.189043|N|83.066994|E|display=inline,title}} --><!-- Perhaps incorrect on enwikipedia -->
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Mau district|Mau]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 4764
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
}}
'''अमिला''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे।
{{clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
[[श्रेणी:मऊ जिला के शहर आ कस्बा]]
{{UP-geo-stub}}
ql3vnxw78ardblv966l24huhlaxu1m1
अमिलो, आजमगढ़
0
39442
808021
736212
2026-10-24T12:33:24Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808021
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = अमिलो
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = कस्बा
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = उत्तर प्रदेश में लोकेशन
| coordinates = {{coord|26|04|39|N|83|18|52|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Azamgarh district|Azamgarh]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 21887
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
}}
'''अमिलो''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य के [[आजमगढ़ जिला]] में एक ठो कसबा बाटे।
{{Clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
{{UP-geo-stub}}
8gdysugi3nqllu8teyvlaoz3k8jnkc8
फरेंदा
0
39444
808022
736213
2026-10-24T12:33:31Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808022
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = फरेंदा
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = आनंदनगर
| nickname =
| settlement_type =
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|27.10|N|83.28|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Maharajganj district|Maharajganj]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 88
| population_total = 10181
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = 273155
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
}}
'''आनंदनगर''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे।
{{Clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
{{UP-geo-stub}}
1m7rd3ge81ze31bfm5k168q51w8j2i8
अनपरा
0
39445
808023
736214
2026-10-24T12:33:38Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808023
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = अनपरा
| native_name =
| native_name_lang =
| nickname =
| settlement_type = कस्बा
| other_name =
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|24.206|N|82.765|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Sonbhadra district|Sonbhadra]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date = 1986
| founder = UPRVUNL
| named_for =
| government_type = Democratic
| governing_body = Gram Panchayat
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 17,978
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 231225
| area_code_type = STD
| area_code = 05446
| registration_plate = UP 64 XX XXXX
| website =
| footnotes =
}}
'''अनपरा''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे। ई क़स्बा सोनभद्र जिला में पड़े ला जे उत्तर प्रदेश के सभसे दक्खिनी-पूरबी जिला हवे। अनपरा में थर्मल पावर प्लांट बा जेकरा कारन ई परसिद्ध हवे।
{{clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
[[श्रेणी:सोनभद्र जिला]]
{{UP-geo-stub}}
621eteij1sj9wopsuqdmq57g77lzhs4
औरैया
0
39450
808024
736215
2026-10-24T12:33:44Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808024
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Auraiya
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = city
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|26.47|N|79.52|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_name2 = [[Auraiya district|Auraiya]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 137
| population_total = 64598
| population_as_of = 2001
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = UP-79
| website = {{URL|www.auraya.nic.in}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
}}
'''औरैया''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो कसबा बाटे।
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
{{UP-geo-stub}}
090l7khpymta4z6wv0sw5o3kjx0rr5a
औरंगाबाद बांगर
0
39451
808025
736216
2026-10-24T12:33:53Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808025
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Aurangabad Bangar
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = town
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|27.44|N|77.69|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Mathura district|Mathura]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 8819
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = UP
| website = {{URL|up.gov.in}}
| footnotes =
}}
'''औरंगाबाद बांगर''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य के [[मथुरा जिला]] में एक ठो कसबा बाटे।
{{clear}}
==संदर्भ==
{{Reflist|33em}}
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
{{UP-geo-stub}}
32zbl21ffckz9av2zie29fyt3ovxrf9
बाह
0
39456
808026
736217
2026-10-24T12:34:00Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808026
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = बाह
| settlement_type = कस्बा
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|26.87|N|78.6|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{झंडा|भारत}}
| subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
| subdivision_name1 = [[उत्तर प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[भारत के जिला सभ के लिस्ट|जिला]]
| subdivision_name2 = [[Agra district|Agra]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 147
| population_total = 16211
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = 283104
| registration_plate =
| website =
| footnotes =
}}
'''बाह''' [[भारत]] के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य के [[आगरा जिला]] में एक ठो कसबा बाटे।
{{clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[उत्तर प्रदेश के शहर सभ के लिस्ट]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
{{UP-geo-stub}}
qa8frynbsoyziwtasgwen97rezziqzy
इंस्टाग्राम
0
47556
808071
804964
2026-10-25T04:08:14Z
SM7
3953
Cleaning up syntax using [[:en:User:Zackmann08/scripts/indent|indent.js]]
808071
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox software
| name = इंस्टाग्राम
| logo = [[File:instagram logo 2022.svg|150px]]<br>[[File:Instagram logo.svg|150px]]
| author = {{hlist|[[केविन सिस्ट्रोम]]|[[माइक क्रीगर]]}}
| developer = [[मेटा प्लेटफ़ॉर्म्स]]
| released = {{Start date and age|2010|10|6}}
| ver layout = stacked
| operating system = {{hlist|[[iOS]]|[[एंड्रॉइड]]|[[फायर ओएस]]|[[माइक्रोसॉफ्ट विंडोज]]}}
| size = 231.3 [[मेगबाईट|MB]] (iOS)<ref>{{cite web|url=https://apps.apple.com/us/app/instagram/id389801252|title=Instagram|website=App Store}}</ref> {{break}} 50.22 MB (Android)<ref>{{cite templates kr web|url=https://www.apkmirror.com/apk/instagram/instagram-instagram/|title=Instagram APKs|website=APKMirror}}</ref> <!--use arm64-v8a-nodpi--> {{break}} 50.3 MB (Fire OS) <ref>{{Cite web|title=Amazon.com: Instagram: Appstore for Android|url=https://www.amazon.com/Instagram/dp/B00KZP2DTQ|website=[[अमेजन (कंपनी)|Amazon]]}}</ref>
| language =
| language count = 32<ref>{{Cite web| url=https://apps.apple.com/app/id389801252|title=Instagram|website=App Store |access-date=October 7, 2019<!--REQUIRES VALIDATION-->}}</ref>
| license = [[प्रोपराइटरी सॉफ्टवेयर]] जेकरा साथे [https://help.instagram.com/581066165581870 इस्तेमाल के शर्त] जुड़ल बाटे
| website = {{URL|instagram.com}}
}}
'''इंस्टाग्राम''' चाहे '''इन्स्टाग्राम''' ({{Lang|en|Instagram}}), संछेप में '''इन्स्टा''' चाहे '''इंस्टा''' (''Insta'') फोटो चाहे [[बीडियो]] साझा करे खातिर [[इंटरनेट]] आधारित एगो एप्लीकेशन बाटे जे [[स्मार्टफोन|मोबाइल]], [[कंप्यूटर|डेस्कटॉप]], आ [[लैपटॉप]] पर चलावल जा सके ला। ई अपना यूजर लोग के कौनों फोटो के प्राइवेट में भा पब्लिक में साझा करे के मोका उपलब्ध करावे ला। एह प्लेटफ़ॉर्म प फोटो आ बीडियो के ऊपर फिल्टर इस्तेमाल कइल जा सके लें, [[हैशटैग]] के मदद से इनहन के ग्रुप कइल जा सके ला, आ भूगोलीय लोकेशन ([[जियोलोकेशन]]) के हिसाब से आपस में संबंधित कइल जा सके ला। पोस्ट सभ के सार्वजनिक रूप से भा पहिले से मंजूर फॉलोअर लोगन के साथे शेयर कइल जा सके ला। प्रयोगकर्ता लोग टैग आ लोकेशन के हिसाब से अन्य प्रयोगकर्ता लोग के सामग्री ब्राउज क सके ला, ट्रेंडिंग सामग्री देख सके ला, जइसे कि फोटो आ अन्य प्रयोगकर्ता लोग के फॉलो क के आपन सामग्री के निजी फीड में जोड़ सके ला।
मेटा संचालित इमेज केंद्रित [[सोशल मीडिया प्लेटफॉर्म]], इ आईओएस, [[एंड्रॉइड|एंड्रॉयड]], विंडोज 10, अउरी [[वेबसाइट|वेब]] प उपलब्ध बा। यूजर बिल्ट-इन फिल्टर अउरी बाकी टूल के इस्तेमाल क के फोटो खींच के संपादित क सकतारे, ओकरा बाद फेसबुक जईसन अवुरी सोशल मीडिया प्लेटफॉर्म प शेयर क सकतारे। ई अंग्रेजी, स्पेनिश, फ्रेंच, कोरियाई, आ जापानी समेत कुल 32 ठे भाषा सभ के सपोर्ट करे ला।
एकर निर्माण केविन सिस्ट्रोम आ मार्क कीगर द्वारा कइल गइल आ साल 2010 में लॉन्च कइल गइल। सुरू में ई आइओएस ऑपरेटिंग सिस्टम खातिर फ्री एप के रूप में लॉन्च भइल रहे, दू साल बाद ई [[एंड्रॉइड|एंड्रॉइड ऑपरेटिंग सिस्टम]] खातिर लॉन्च कइल गइल। एकरा बाद नवंबर 2012 में [[वेबसाइट|वेबसाइटो]] के रूप में लॉन्च भइल। अप्रैल 2012 में [[फेसबुक |फेसबुक इंक.]] एह सेवा के लगभग 1 बिलियन अमेरिकी डॉलर के नकदी आ स्टॉक में खरीद लिहलस। इंस्टाग्राम के एंड्रॉयड वर्जन अप्रैल 2012 में रिलीज भइल, एकरे बाद नवंबर 2012 में फीचर-लिमिटेड डेस्कटॉप इंटरफेस, जून 2014 में फायर ओएस ऐप आ अक्टूबर 2016 में विंडोज 10 खातिर ऐप आइल।अक्टूबर 2015 ले, 40 बिलियन से बेसी फोटो अपलोड हो गइल रहे।
हालाँकि, अक्सर एकरे सफलता आ परभाव खातिर इंस्टाग्राम के प्रशंसा कइल जाला, किशोर लोग के मानसिक स्वास्थ्य, एकरे नीति आ इंटरफेस में बदलाव, एकरे कथित सेंसरशिप, आ यूजर लोग द्वारा अपलोड कइल गइल गैरकानूनी आ अनुचित सामग्री के नकारात्मक रूप से प्रभावित करे खातिर एकर आलोचनो कइल गइल बा।
== फीचर आ टूल ==
इंस्टाग्राम के यूजर लोग फोटो आ शॉर्ट बीडियो अपलोड कइ सके लें, दुसरे यूजर के फ़ीड फॉलो क सके लें, आ अपना फोटो के साथ कवनो जगह के नाँव जोड़ के [[जियोटैग]] भी कइ सके लें। यूजर लोग अपना खाता के निजी (प्राइवेट) बना सकेला, जवना के बाद नया फॉलोअर के अनुरोध स्वीकार करे के अधिकार खाता मालिक के रहे ला।यूजर लोग अपना इंस्टाग्राम खाता के अउरी कई दुसरे सोशल नेटवर्किंग साइटन से भी जोड़ सके लें, जवना से कि अपलोड कइल गइल फोटो ओहू प्लेटफॉर्मन पर साझा कइल जा सके।
सितंबर 2011 में ऐप के एगो नया संस्करण जारी कइल गइल, जवना में नया आ लाइव फ़िल्टर, तुरंत टिल्ट-शिफ्ट प्रभाव, हाई-रिज़ॉल्यूशन फोटो, वैकल्पिक बॉर्डर, एक-क्लिक रोटेशन आ नया आइकन जइसन सुविधा जोड़ल गइल। सुरुआत में इंस्टाग्राम पर फोटो खाली 1:1 (वर्गाकार) रेशियो में अपलोड कइल जा सकत रहे। हालाँकि, अगस्त 2015 से ऐप में पोर्ट्रेट (ऊँचाई वाला) आ वाइडस्क्रीन (चौड़ाई वाला) आस्पेक्ट रेशियो वाली फोटो के सपोर्ट जोड़ दिहल गइल।
दिसंबर 2016 से इंस्टाग्राम पर यूजर लोग अपना पोस्ट के ऐप के भीतर एगो निजी (प्राइवेट) हिस्सा में सेव क सके लें। बाद में अप्रैल 2017 में एह सुविधा के औरु बिस्तार कइल गइल, जवना से यूजर लोग अइसन सेव कइल पोस्टन के अलग-अलग नाँव वाला कलेक्शन में व्यवस्थित कर सके लें। यूजर अपना पोस्ट के आर्काइव भी कर सके लें। आर्काइव कइल पोस्ट पब्लिक के आ केहू दुसरे यूजर लोग खातिर देखलाई ना देला, बाकी खाता मालिक ओकरा के निजी रूप ख़ुद से देख सके ला। एह सुविधा के अइसन तरीका के रूप में देखल गइल जेकरा से यूजर ओह फोटो के हटावे के बजाय आर्काइव कर सकेलें, जेकरा पर उम्मीद के मुताबिक "लाइक" ना मिलल होखे भा जवन उनका के कम आकर्षक लागत होखे। एकरे साथे ई कदम फोटो मिटावे के बढ़त प्रवृत्ति के कम करे के प्रयास भी मानल गइल, काहे कि फोटो हटावे से प्लेटफॉर्म पर उपलब्ध सामग्री के मात्रा घट जाला। अगस्त 2017 में इंस्टाग्राम घोषणा कइलस कि टिप्पणी (कमेंट) सभ के थ्रेड के रूप में व्यवस्थित कइल जाई। एह बदलाव के मकसद यूजर लोग के जवाब (रिप्लाई) के आसानी से देखे आ ओह पर आगे बातचीत करे के सुबिधा दिहल रहे।
{{clear}}
== इहो देखल जाय ==
* [[फ्लिकर]]
* [[फेसबुक]]
* [[वाट्सएप]]
* [[मेटा प्लेटफॉर्म्स]]
* [[एक्स (सोशल नेटवर्क)]]
== संदर्भ ==
{{Reflist|35em}}
[[श्रेणी:सोशल मीडिया]]
[[श्रेणी:सोशल नेटवर्किंग सर्विस]]
{{internet-stub}}
mm1tnwgm0cxkiaxhk1axqmsaq7v7yxi
808072
808071
2026-10-25T04:14:02Z
SM7
3953
बिस्तार कइल गइल
808072
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox software
| name = इंस्टाग्राम
| logo = [[File:instagram logo 2022.svg|150px]]<br>[[File:Instagram logo.svg|150px]]
| author = {{hlist|[[केविन सिस्ट्रोम]]|[[माइक क्रीगर]]}}
| developer = [[मेटा प्लेटफ़ॉर्म्स]]
| released = {{Start date and age|2010|10|6}}
| ver layout = stacked
| operating system = {{hlist|[[iOS]]|[[एंड्रॉइड]]|[[फायर ओएस]]|[[माइक्रोसॉफ्ट विंडोज]]}}
| size = 231.3 [[मेगबाईट|MB]] (iOS)<ref>{{cite web|url=https://apps.apple.com/us/app/instagram/id389801252|title=Instagram|website=App Store}}</ref> {{break}} 50.22 MB (Android)<ref>{{cite templates kr web|url=https://www.apkmirror.com/apk/instagram/instagram-instagram/|title=Instagram APKs|website=APKMirror}}</ref> <!--use arm64-v8a-nodpi--> {{break}} 50.3 MB (Fire OS) <ref>{{Cite web|title=Amazon.com: Instagram: Appstore for Android|url=https://www.amazon.com/Instagram/dp/B00KZP2DTQ|website=[[अमेजन (कंपनी)|Amazon]]}}</ref>
| language =
| language count = 32<ref>{{Cite web| url=https://apps.apple.com/app/id389801252|title=Instagram|website=App Store |access-date=October 7, 2019<!--REQUIRES VALIDATION-->}}</ref>
| license = [[प्रोपराइटरी सॉफ्टवेयर]] जेकरा साथे [https://help.instagram.com/581066165581870 इस्तेमाल के शर्त] जुड़ल बाटे
| website = {{URL|instagram.com}}
}}
'''इंस्टाग्राम''' चाहे '''इन्स्टाग्राम''' ({{Lang|en|Instagram}}), संछेप में '''इन्स्टा''' चाहे '''इंस्टा''' (''Insta'') फोटो चाहे [[बीडियो]] साझा करे खातिर [[इंटरनेट]] आधारित एगो एप्लीकेशन बाटे जे [[स्मार्टफोन|मोबाइल]], [[कंप्यूटर|डेस्कटॉप]], आ [[लैपटॉप]] पर चलावल जा सके ला। ई अपना यूजर लोग के कौनों फोटो के प्राइवेट में भा पब्लिक में साझा करे के मोका उपलब्ध करावे ला। एह प्लेटफ़ॉर्म प फोटो आ बीडियो के ऊपर फिल्टर इस्तेमाल कइल जा सके लें, [[हैशटैग]] के मदद से इनहन के ग्रुप कइल जा सके ला, आ भूगोलीय लोकेशन ([[जियोलोकेशन]]) के हिसाब से आपस में संबंधित कइल जा सके ला। पोस्ट सभ के सार्वजनिक रूप से भा पहिले से मंजूर फॉलोअर लोगन के साथे शेयर कइल जा सके ला। प्रयोगकर्ता लोग टैग आ लोकेशन के हिसाब से अन्य प्रयोगकर्ता लोग के सामग्री ब्राउज क सके ला, ट्रेंडिंग सामग्री देख सके ला, जइसे कि फोटो आ अन्य प्रयोगकर्ता लोग के फॉलो क के आपन सामग्री के निजी फीड में जोड़ सके ला।
मेटा संचालित इमेज केंद्रित [[सोशल मीडिया प्लेटफॉर्म]], इ आईओएस, [[एंड्रॉइड|एंड्रॉयड]], विंडोज 10, अउरी [[वेबसाइट|वेब]] प उपलब्ध बा। यूजर बिल्ट-इन फिल्टर अउरी बाकी टूल के इस्तेमाल क के फोटो खींच के संपादित क सकतारे, ओकरा बाद फेसबुक जईसन अवुरी सोशल मीडिया प्लेटफॉर्म प शेयर क सकतारे। ई अंग्रेजी, स्पेनिश, फ्रेंच, कोरियाई, आ जापानी समेत कुल 32 ठे भाषा सभ के सपोर्ट करे ला।
एकर निर्माण केविन सिस्ट्रोम आ मार्क कीगर द्वारा कइल गइल आ साल 2010 में लॉन्च कइल गइल। सुरू में ई आइओएस ऑपरेटिंग सिस्टम खातिर फ्री एप के रूप में लॉन्च भइल रहे, दू साल बाद ई [[एंड्रॉइड|एंड्रॉइड ऑपरेटिंग सिस्टम]] खातिर लॉन्च कइल गइल। एकरा बाद नवंबर 2012 में [[वेबसाइट|वेबसाइटो]] के रूप में लॉन्च भइल। अप्रैल 2012 में [[फेसबुक |फेसबुक इंक.]] एह सेवा के लगभग 1 बिलियन अमेरिकी डॉलर के नकदी आ स्टॉक में खरीद लिहलस। इंस्टाग्राम के एंड्रॉयड वर्जन अप्रैल 2012 में रिलीज भइल, एकरे बाद नवंबर 2012 में फीचर-लिमिटेड डेस्कटॉप इंटरफेस, जून 2014 में फायर ओएस ऐप आ अक्टूबर 2016 में विंडोज 10 खातिर ऐप आइल।अक्टूबर 2015 ले, 40 बिलियन से बेसी फोटो अपलोड हो गइल रहे।
हालाँकि, अक्सर एकरे सफलता आ परभाव खातिर इंस्टाग्राम के प्रशंसा कइल जाला, किशोर लोग के मानसिक स्वास्थ्य, एकरे नीति आ इंटरफेस में बदलाव, एकरे कथित सेंसरशिप, आ यूजर लोग द्वारा अपलोड कइल गइल गैरकानूनी आ अनुचित सामग्री के नकारात्मक रूप से प्रभावित करे खातिर एकर आलोचनो कइल गइल बा।
== फीचर आ टूल ==
इंस्टाग्राम के यूजर लोग फोटो आ शॉर्ट बीडियो अपलोड कइ सके लें, दुसरे यूजर के फ़ीड फॉलो क सके लें, आ अपना फोटो के साथ कवनो जगह के नाँव जोड़ के [[जियोटैग]] भी कइ सके लें। यूजर लोग अपना खाता के निजी (प्राइवेट) बना सकेला, जवना के बाद नया फॉलोअर के अनुरोध स्वीकार करे के अधिकार खाता मालिक के रहे ला।यूजर लोग अपना इंस्टाग्राम खाता के अउरी कई दुसरे सोशल नेटवर्किंग साइटन से भी जोड़ सके लें, जवना से कि अपलोड कइल गइल फोटो ओहू प्लेटफॉर्मन पर साझा कइल जा सके।
सितंबर 2011 में ऐप के एगो नया संस्करण जारी कइल गइल, जवना में नया आ लाइव फ़िल्टर, तुरंत टिल्ट-शिफ्ट प्रभाव, हाई-रिज़ॉल्यूशन फोटो, वैकल्पिक बॉर्डर, एक-क्लिक रोटेशन आ नया आइकन जइसन सुविधा जोड़ल गइल। सुरुआत में इंस्टाग्राम पर फोटो खाली 1:1 (वर्गाकार) रेशियो में अपलोड कइल जा सकत रहे। हालाँकि, अगस्त 2015 से ऐप में पोर्ट्रेट (ऊँचाई वाला) आ वाइडस्क्रीन (चौड़ाई वाला) आस्पेक्ट रेशियो वाली फोटो के सपोर्ट जोड़ दिहल गइल।
दिसंबर 2016 से इंस्टाग्राम पर यूजर लोग अपना पोस्ट के ऐप के भीतर एगो निजी (प्राइवेट) हिस्सा में सेव क सके लें। बाद में अप्रैल 2017 में एह सुविधा के औरु बिस्तार कइल गइल, जवना से यूजर लोग अइसन सेव कइल पोस्टन के अलग-अलग नाँव वाला कलेक्शन में व्यवस्थित कर सके लें। यूजर अपना पोस्ट के आर्काइव भी कर सके लें। आर्काइव कइल पोस्ट पब्लिक के आ केहू दुसरे यूजर लोग खातिर देखलाई ना देला, बाकी खाता मालिक ओकरा के निजी रूप ख़ुद से देख सके ला। एह सुविधा के अइसन तरीका के रूप में देखल गइल जेकरा से यूजर ओह फोटो के हटावे के बजाय आर्काइव कर सकेलें, जेकरा पर उम्मीद के मुताबिक "लाइक" ना मिलल होखे भा जवन उनका के कम आकर्षक लागत होखे। एकरे साथे ई कदम फोटो मिटावे के बढ़त प्रवृत्ति के कम करे के प्रयास भी मानल गइल, काहे कि फोटो हटावे से प्लेटफॉर्म पर उपलब्ध सामग्री के मात्रा घट जाला। अगस्त 2017 में इंस्टाग्राम घोषणा कइलस कि टिप्पणी (कमेंट) सभ के थ्रेड के रूप में व्यवस्थित कइल जाई। एह बदलाव के मकसद यूजर लोग के जवाब (रिप्लाई) के आसानी से देखे आ ओह पर आगे बातचीत करे के सुबिधा दिहल रहे।
=== हैशटैग ===
जनवरी 2011 में इंस्टाग्राम फोटो आ एक-दुसरा के खोजे में यूजर लोग के मदद करे खातिर [[हैशटैग]] (hashtag) शुरू कइलस। इंस्टाग्राम, यूजर लोग के प्रोत्साहित करे ला कि ऊ लोग आम शब्द, जइसे “फोटो”, के टैग बनावे के बजाय इस्पेशल आ प्रासंगिक टैग के इस्तेमाल करे, ताकि उनकर फोटो अलग से देखाई देवे आ एकही रुचि वाला अउरी दूसर यूजर लोग ओकरा तक आसानी से पहुँच सके।
इंस्टाग्राम पर यूजर लोग हैशटैग के माध्यम से कई तरह के ट्रेंड (trend) बनवले बा। प्लेटफॉर्म पर सबसे लोकप्रिय मानल जाए वाला ट्रेंड में अक्सर सप्ताह के कवनो खास दिन पर पोस्ट करे के चलन शामिल होला। पॉपुलर ट्रेंड सब के कुछ उदाहरण बा: #SelfieSunday — अतवार के उपयोगकर्ता लोग अपना खुद के खुद से खींचल फोटो पोस्ट करे ला; #MotivationMonday — सोमार के प्रेरणा देवे वाला फोटो पोस्ट कइल जाला; #TransformationTuesday — अइसन फोटो पोस्ट कइल जाला, जवना में अतीत से वर्तमान तक के बदलाव देखावल जाला; #WomanCrushWednesday — बुधवार के अइसन मेहरारू लोग के फोटो पोस्ट कइल जाला, जिनका प्रति उपयोगकर्ता के रोमांटिक आकर्षण होखे भा जे लोग ओकरा पसंद होखे; #ManCrushMonday — ई पुरुष लोग पर केंद्रित एह तरह के ट्रेंड ह; आ #ThrowbackThursday — बियफे के अपना अतीत के कवनो खास पल के फोटो पोस्ट कइल जाला।
दिसंबर 2017 में इंस्टाग्राम यूजर लोगन के द्वारा हैशटैग फॉलो करे के सुबिधा शुरू कइलस। एहसे ओह विषय से जुड़ल खास पोस्ट आ प्रमुख सामग्री उपयोगकर्ता के फीड में देखाई देवे लागल।
2020 के अमेरिकी चुनाव के दौरान गलत जानकारी के प्रसार रोके खातिर ''हाल के'' (recent) हैशटैग खोजे के सुविधा कुछ समय खातिर बंद कर दिहल गइल रहल। 2022 में कुछ यूजर लोगन पर एह सुविधा के फेर से टेस्ट कइल गइल आ अप्रैल 2023 में हाल के हैशटैग खोजे के सुविधा पूरा तरह हटा दिहल गइल। अब यूजर लोग कवनो हैशटैग के इस्तेमाल से चुनल गइल पॉपुलर पोस्ट भर देख सके लें। इंस्टाग्राम के कहनाम रहे कि अइसन कदम दुरुपयोग रोके आ हैशटैग के मदद से व्यू बढ़ावे के चलन पर रोक लगावे खातिर उठावल गइल। हालाँकि, ईहो बात देखल गइल बा कि हैशटैग के इस्तेमाल यूजर खातिर अपना मौजूदा फॉलोअर्स से बाहर के लोग तक पहुँचे के एकलौता मुफ्त तरीका बाटे।
{{clear}}
== इहो देखल जाय ==
* [[फ्लिकर]]
* [[फेसबुक]]
* [[वाट्सएप]]
* [[मेटा प्लेटफॉर्म्स]]
* [[एक्स (सोशल नेटवर्क)]]
== संदर्भ ==
{{Reflist|35em}}
[[श्रेणी:सोशल मीडिया]]
[[श्रेणी:सोशल नेटवर्किंग सर्विस]]
{{internet-stub}}
fr6bkzzmmfdyo0ols3opdj3t6o4ji0k
हैशटैग
0
47590
808073
763267
2026-10-25T04:21:19Z
SM7
3953
फोटो जोड़ल गइल
808073
wikitext
text/x-wiki
[[File:WikiProject Writing (@WP Writing) Tweet - Why edit Wikipedia?.jpg|thumb|A post (tweet) on the social network [[X (social network)|X (Twitter)]] with several hashtags colored in blue text.]]
[[File:Global Summit to End Sexual Violence in Conflict (14203190979).jpg|thumb|230px|alt=कट आउट बोर्ड जेह पर #TimeToAct लिखल बा|#TimeToAct हैशटैग के इस्तेमाल करे खातिर कहत एगो कटआउट संदेस, 2014 के एक ठो कांफ्रेंस में।]]
'''हैशटैग''' [[सोशल मीडिया]] मे परजोग होखे वाला एगो तरीका बा जेहमे कोनो शब्द, चाहे वाक्य के हिस्सा के पहिले 'हैश' के चीन्हा <code>#</code> लगा दिहल जाला आ एकरे द्वारा बिसय के बर्गीकरण या टैगिंग हो जाला कि बाकी पाठ भा संदेस कवना चीज से संबंधित बा।<ref>[https://en.oxforddictionaries.com/definition/hashtag हैशटैग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180124161916/https://en.oxforddictionaries.com/definition/hashtag |date=2018-01-24 }}, ऑक्सफोर्ड डिक्शनरी</ref><ref>{{cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/hashtag |title=Hashtag | Definition of Hashtag by Merriam-Webster |publisher=Merriam-webster.com |date=2014-06-23 |accessdate=2017-06-25}}</ref><ref>{{cite web|url=https://support.twitter.com/articles/49309# |title=Using hashtags on Twitter | Twitter Help Center |publisher=Support.twitter.com |date=2016-05-12 |accessdate=2017-06-25}}</ref>
{{clear}}
==संदर्भ==
{{Reflist|35em}}
[[श्रेणी:सोशल मीडिया]]
[[श्रेणी:इंटरनेट संस्कृति]]
{{internet-stub}}
m6scnik0oc6mcdu1dl2qdzvlco297fa
808074
808073
2026-10-25T04:25:45Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
808074
wikitext
text/x-wiki
[[File:WikiProject Writing (@WP Writing) Tweet - Why edit Wikipedia?.jpg|thumb|230px|A post (tweet) on the social network [[X (social network)|X (Twitter)]] with several hashtags colored in blue text.]]
[[File:Global Summit to End Sexual Violence in Conflict (14203190979).jpg|thumb|230px|alt=कट आउट बोर्ड जेह पर #TimeToAct लिखल बा|#TimeToAct हैशटैग के इस्तेमाल करे खातिर कहत एगो कटआउट संदेस, 2014 के एक ठो कांफ्रेंस में।]]
'''हैशटैग''' [[सोशल मीडिया]] मे परजोग होखे वाला एगो तरीका बा जेहमे कोनो शब्द, चाहे वाक्य के हिस्सा के पहिले 'हैश' के चीन्हा <code>#</code> लगा दिहल जाला आ एकरे द्वारा बिसय के बर्गीकरण या टैगिंग हो जाला कि बाकी पाठ भा संदेस कवना चीज से संबंधित बा।<ref>[https://en.oxforddictionaries.com/definition/hashtag हैशटैग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180124161916/https://en.oxforddictionaries.com/definition/hashtag |date=2018-01-24 }}, ऑक्सफोर्ड डिक्शनरी</ref><ref>{{cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/hashtag |title=Hashtag | Definition of Hashtag by Merriam-Webster |publisher=Merriam-webster.com |date=2014-06-23 |accessdate=2017-06-25}}</ref><ref>{{cite web|url=https://support.twitter.com/articles/49309# |title=Using hashtags on Twitter | Twitter Help Center |publisher=Support.twitter.com |date=2016-05-12 |accessdate=2017-06-25}}</ref>
{{clear}}
==संदर्भ==
{{Reflist|35em}}
[[श्रेणी:सोशल मीडिया]]
[[श्रेणी:इंटरनेट संस्कृति]]
{{internet-stub}}
kza624od5aa347dxvctpaicr5gx1sqz
808075
808074
2026-10-25T04:45:05Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
808075
wikitext
text/x-wiki
[[File:WikiProject Writing (@WP Writing) Tweet - Why edit Wikipedia?.jpg|thumb|230px|A post (tweet) on the social network [[X (social network)|X (Twitter)]] with several hashtags colored in blue text.]]
[[File:Global Summit to End Sexual Violence in Conflict (14203190979).jpg|thumb|230px|alt=कट आउट बोर्ड जेह पर #TimeToAct लिखल बा|#TimeToAct हैशटैग के इस्तेमाल करे खातिर कहत एगो कटआउट संदेस, 2014 के एक ठो कांफ्रेंस में।]]
'''हैशटैग''' एक किसिम के [[टैग (मेटाडेटा)|मेटाडेटा टैग]] हवे जेह में शुरुआत में 'हैश' के चीन्हा <code>#</code> लागल होखे ला। ई [[सोशल मीडिया]] में इस्तेमाल होखे वाला एगो तरीका बा जेहमे कोनो शब्द, चाहे वाक्य के हिस्सा के पहिले हैश लगा दिहल जाला आ एकरे चलते बिसय के बर्गीकरण आ टैगिंग हो जाला कि बाकी आगे वाला पाठ (टेक्स्ट) भा सनेसा कवना चीज से संबंधित बा।<ref>[https://en.oxforddictionaries.com/definition/hashtag हैशटैग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180124161916/https://en.oxforddictionaries.com/definition/hashtag |date=2018-01-24 }}, ऑक्सफोर्ड डिक्शनरी</ref><ref>{{cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/hashtag |title=Hashtag | Definition of Hashtag by Merriam-Webster |publisher=Merriam-webster.com |date=2014-06-23 |accessdate=2017-06-25}}</ref><ref>{{cite web|url=https://support.twitter.com/articles/49309# |title=Using hashtags on Twitter | Twitter Help Center |publisher=Support.twitter.com |date=2016-05-12 |accessdate=2017-06-25}}</ref>
{{clear}}
==संदर्भ==
{{Reflist|35em}}
[[श्रेणी:सोशल मीडिया]]
[[श्रेणी:इंटरनेट संस्कृति]]
{{internet-stub}}
tjdf4565fzkzk272li0jv6z13cxit9f
808076
808075
2026-10-25T04:47:13Z
SM7
3953
बिस्तार कइल गइल
808076
wikitext
text/x-wiki
[[File:WikiProject Writing (@WP Writing) Tweet - Why edit Wikipedia?.jpg|thumb|230px|A post (tweet) on the social network [[X (social network)|X (Twitter)]] with several hashtags colored in blue text.]]
[[File:Global Summit to End Sexual Violence in Conflict (14203190979).jpg|thumb|230px|alt=कट आउट बोर्ड जेह पर #TimeToAct लिखल बा|#TimeToAct हैशटैग के इस्तेमाल करे खातिर कहत एगो कटआउट संदेस, 2014 के एक ठो कांफ्रेंस में।]]
'''हैशटैग''' एक किसिम के [[टैग (मेटाडेटा)|मेटाडेटा टैग]] हवे जेह में शुरुआत में 'हैश' के चीन्हा <code>#</code> लागल होखे ला। ई [[सोशल मीडिया]] में इस्तेमाल होखे वाला एगो तरीका बा जेहमे कोनो शब्द, चाहे वाक्य के हिस्सा के पहिले हैश लगा दिहल जाला आ एकरे चलते बिसय के बर्गीकरण आ टैगिंग हो जाला कि बाकी आगे वाला पाठ (टेक्स्ट) भा सनेसा कवना चीज से संबंधित बा।<ref>[https://en.oxforddictionaries.com/definition/hashtag हैशटैग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180124161916/https://en.oxforddictionaries.com/definition/hashtag |date=2018-01-24 }}, ऑक्सफोर्ड डिक्शनरी</ref><ref>{{cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/hashtag |title=Hashtag | Definition of Hashtag by Merriam-Webster |publisher=Merriam-webster.com |date=2014-06-23 |accessdate=2017-06-25}}</ref><ref>{{cite web|url=https://support.twitter.com/articles/49309# |title=Using hashtags on Twitter | Twitter Help Center |publisher=Support.twitter.com |date=2016-05-12 |accessdate=2017-06-25}}</ref>
हैशटैग के इस्तेमाल के बिचार के प्रस्ताव सबसे पहिले अमेरिकी ब्लॉगर आ प्रोडक्ट कंसल्टेंट क्रिस मेसिना 2007 में एगो ट्वीट के माध्यम से रखले रहलें। मेसिना एह इस्तेमाल के पेटेंट करावे के कोशिश ना कइलें, काहें कि उनका मानल ई रहे कि “ई इंटरनेट से पैदा भइल बा आ एकर मालिक केहू नइखे।”
हैशटैग धीरे-धीरे ट्विटर कल्चर के हिस्सा बन गइल आ कुछे समय बाद [[इंस्टाग्राम]], [[फेसबुक]] आ [[यूट्यूब]] पर भी इस्तेमाल होखे लागल।
जून 2014 में [[ऑक्सफोर्ड इंग्लिश डिक्शनरी]] में हैशटैग (Hashtag) शब्द के शामिल कइल गइल। एकर परिभाषा दिहल गइल कि ई अइसन शब्द भा वाक्यांश ह, जेकरा आगे # चिन्ह लगावल जाला आ सोशल मीडिया वेबसाइट आ ऐप पर एकही विषय से जुड़ल सभे संदेश खोजे खातिर इस्तेमाल कइल जाला।
{{clear}}
==संदर्भ==
{{Reflist|35em}}
[[श्रेणी:सोशल मीडिया]]
[[श्रेणी:इंटरनेट संस्कृति]]
{{internet-stub}}
lfkv0k2cjjzpiv6vw546hrqdses1m2k
मणिकर्णिका: दि क्वीन ऑफ झाँसी
0
48304
808027
739245
2026-10-24T12:34:08Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808027
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox film
| name = मणिकर्णिका{{mdash}}दि क्वीन ऑफ झाँसी
| image = Manikarnika Poster.jpg
| alt =
| caption = पहिला लुक
| director = क्रिश
| producer = ज़ी स्टूडियोज<br>कमल जैन<br>निशांत पित्ती
| writer = केवी विजयेंद्र प्रसाद (कहानी)<br>प्रसून जोशी (गीत)
| starring = [[कंगना राणावत]]
| music = शंकर-एहसान-लॉय
| cinematography = गण शंकर वीएस
| editing = सूरज जगतप <br>राम कृष्ण अर्राम
| studio = काइरोस कोंटेंट स्टूडियो
| distributor = ज़ी स्टूडियो
| released = {{Film date|2019|01|25}}
| runtime =
| country = भारत
| language = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| budget =
| gross =
| film_name = {{Infobox name module|hi|मणिकर्णिका}}
}}
'''मणिकर्णिका: दि क्वीन ऑफ झाँसी''' एगो आगे आवे वाली हिंदी फिलिम बा। ई झाँसी के रानी [[लक्ष्मीबाई]] के जिनगी पर आधारित फिलिम बा आ मुख्य भूमिका में [[कंगना राणावत]] बाड़ी।
{{clear}}
[[श्रेणी:2018 के फिलिम]]
[[श्रेणी:हिंदी-भाषा के फिलिम]]
{{film-stub}}
4be2qtt474bwevhtboiqbe68f66zuk8
टेम्पलेट:कर्नाटक
10
51080
807999
638078
2026-10-24T12:30:52Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
807999
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
| name = कर्नाटक
| title = [[कर्नाटक]] राज्य
| state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}}
| listclass = hlist
| group1 = [[:श्रेणी:कर्नाटक|आम जानकारी]]
| list1 =
<!-- * [[Architecture of Karnataka|Architecture]] -->
<!-- * [[Cinema of Karnataka|Cinema]] -->
* [[कर्नाटक#जलवायु|जलवायु]]
* [[कर्नाटक के खाना|खानपान]]
* [[कर्नाटक के जनसंख्या|जनसंख्या]]
* [[कर्नाटक के अर्थब्यवस्था|अर्थब्यवस्था]]
<!-- * [[Education in Karnataka|Education]] -->
<!-- * [[Folk arts of Karnataka|Folk Arts]] -->
* [[कर्नाटक के भूगोल|भूगोल]]
* [[कर्नाटक के इतिहास|इतिहास]]
<!-- * [[Media in Karnataka|Media]] -->
<!-- * [[Kannada people|People]] -->
<!-- * [[Sports in Karnataka|Sports]] -->
<!-- * [[Transport in Karnataka|Transportation]] -->
<!-- * [[Wildlife of Karnataka|Wildlife]] -->
| group2 = <!-- [[:श्रेणी:कर्नाटक के इतिहास|-->इतिहास<!-- ]]-->
| list2 =
* [[एहोल]]
* [[अलुप बंस]]
* [[अमोघवर्ष]]
* [[बदामी]]
* [[बनवासी]]
* [[बल्लिगावी]]
* [[बेलूर]]
* [[चालुक्य बंस]]
* [[चित्रदुर्ग के नायक]]
* [[देवराय II]]
* [[दुर्विनीत]]
<!-- * [[Halebidu (town)|Halebidu]] -->
* [[हालेरी राज]]
* [[हाल्मीदी]]
* [[हंपी]]
* [[होयसल साम्राज्य]]
* [[कदंब बंस]]
* [[पच्छिमी चालुक्य बंस|कल्याणी चालुक्य]]
* [[केलाड़ी के नायक]]
<!-- * [[Shivappa Nayaka]]
* [[Kittur Chennamma]]-->
* [[मैसूर राज]]
* [[मयूरशर्मा]]
<!-- * [[Pattadakal]]-->
* [[दुसरा पुलकेशिन]]
* [[राष्ट्रकूट बंस]]
* [[शृंगेरी]]
* [[श्रीरंगपट्टम]]
* [[टीपू सुलतान]]
* [[कर्नाटक के एकीकरण]]
* [[विजयनगर साम्राज्य]]
* [[विजयनगर]]
* [[विष्णुवर्धन]]
<!-- * [[Veera Ballala II]]
* [[Vikramaditya II]]
* [[Vikramaditya VI]]
* [[Western Ganga dynasty]]-->
| group3 = भूगोल
| list3 =
{{Navbox|child
|group1 = <!-- [[:श्रेणी:कर्नाटक के भूगोल|-->भूगोल<!-- ]]-->
|list1 =
* [[:श्रेणी:कर्नाटक के शहर आ कस्बा|शहर आ कस्बा]]
* [[:श्रेणी:कर्नाटक के जिला|जिला]]
<!-- * [[:Category:कर्नाटक के नदी|--><!-- नदी]]-->
<!-- * [[Mullayanagiri|Highest point]]
* [[Bayalu Seeme]]
* [[Malenadu]]-->
* [[Karavali]]
* [[पच्छिमी घाट]]
|group2 = [[:श्रेणी:कर्नाटक के जिला|जिला]]
|list2 =
* [[उडुपी जिला]]
* [[उत्तर कन्नड़ जिला]]
* [[कोडागू जिला]]
* [[कोप्पल जिला]]
* [[कोलार जिला]]
* [[गडग जिला]]
* [[गुलबर्गा जिला]]
* [[चामराजनगर जिला]]
* [[चिकबलपुर जिला]]
* [[चिक्कामगलुरु जिला]]
* [[चित्रदुर्ग जिला]]
* [[तुमकुर जिला]]
* [[दक्षिण कन्नड़ जिला]]
* [[दावणगेरे जिला]]
* [[धारवाड़ जिला]]
* [[बंगलौर शहरी जिला]]
* [[बागलकोट जिला]]
* [[बीजापुर जिला]]
* [[बीदर जिला]]
* [[बेंगलूर ग्रामीण जिला]]
* [[बेलगाम जिला]]
* [[बेल्लारी जिला]]
* [[मांड्या जिला]]
* [[मैसूर जिला]]
* [[यादगीर जिला]]
* [[रामनगर जिला]]
* [[रायचूर जिला]]
* [[शिमोगा जिला]]
* [[हसन जिला]]
* [[हावेरी जिला]]
|group3 = शहर
|list3 =
* [[उडुपी]]
* [[कोलार]]
* [[गंगावती]]
* [[गडग-बैटागैरी]]
* [[गुलबर्गा]]
* [[चिकमंगलूर]]
* [[चित्रदुर्ग]]
* [[तुमकुर]]
* [[दावणगेरे]]
* [[बागलकोट]]
* [[बीजापुर]]
* [[बीदर]]
* [[बेलगाम]]
* [[बेलारी]]
* [[भद्रावती]]
* [[मंगलुरु]]
* [[मंड्या]]
* [[मैसुरु]]
* [[रानीबेन्नुरु]]
* [[रायचूर]]
* [[रॉबर्टसनपेट]]
* [[शिमोगा]]
* [[हासन]]
* [[हुबली-धारवाड]]
* [[होसपेट]]
}}
| group4 = <!-- [[:श्रेणी:कर्नाटक के संस्कृति|-->संस्कृति<!-- ]]-->
| list4 =
* [[भरतनाट्यम]]
<!-- * [[Bhuta Kola]]
* [[Bidriware]]
* [[Channapatna toys]]
* [[Karnataka Chitrakala Parishath|Chitrakala Parishat]]
* [[Gaarudi Gombe]]
* [[Ilkal saree]]
* [[Kamsale]]-->
* [[कन्नड़]]
* [[कर्नाटक संगीत]]
<!-- * [[Kasuti]]
* [[Khedda]]-->
* [[मैसूर के दशहरा]]
<!-- * [[Togalu Gombeyaata]]-->
* [[उडुपी के पकवान]]
<!-- * [[Veeragase]]-->
* [[यक्षगान]]
<!-- * [[Musicians of the Kingdom of Mysore|Mysore musicians]]-->
<!-- | group8 = [[Tourism in Karnataka|Tourism]]
| list8 =
* [[List of beaches in Karnataka|Beaches]]
* [[:Category:Dams in Karnataka|Dams]]
* [[:Category:Forts in Karnataka|Forts]]
* [[:Category:National parks in Karnataka|National Parks]]
* [[:Category:Hindu temples in Karnataka|Hindu Temples]]
* [[:Category:Jain temples in Karnataka|Jain Temples]]
* [[:Category:Waterfalls of Karnataka|Waterfalls]]-->
}}<noinclude>
{{collapsible option}}
[[श्रेणी:कर्नाटक टेम्पलेट]]
</noinclude>
q8t130g37o5zacwa9v8ufepehohyjkc
टेम्पलेट:पच्छिम बंगाल
10
51413
808036
647946
2026-10-24T13:09:46Z
SM7
3953
अनुबाद कइल गइल, कड़ी एक्टिव कइल गइल
808036
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
|name = West Bengal topics
|state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}}
|title = [[पच्छिम बंगाल]] [[भारत के राज्य|राज्य]]
|listclass = hlist
| above = राजधानी: '''[[कलकत्ता]]'''
|group1 = [[बंगाल के इतिहास|इतिहास]]
|list1 =
<!-- * [[Shashanka]]-->
* [[पाल साम्राज्य]]
* [[सेन बंस]]
* [[शेरशाह सूरी]]
* [[मुगल राज]]
* [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी]]
* [[सिराजुद्दौला]]
* [[पलासी के लड़ाई]]
* [[डच भारत]]
* [[बंगाल प्रेसिडेंसी]]
* [[बंगाल पुनर्जागरण]]
* [[1857 के बिद्रोह]]
<!-- * [[Bengal famine of 1770]]
* [[Bengal famine of 1943]]-->
* [[बंगाल बिभाजन (1905)]]
<!-- * [[Revolutionary movement for Indian independence]]-->
* [[अनुशीलन समिति]]
<!-- * [[Jugantar]]-->
* [[बंगाल बिभाजन (1947)]]
<!-- * [[Bangladesh Liberation War]]
* [[Naxalite|Naxalite movement]]
* [[Nadia Raj]]-->
|group2 = भूगोल
|list2 =
* [[दार्जिलिंग हिमालय पहाड़ी इलाका]]
* [[तराई]]
* [[उत्तर बंगाल मैदान]]
<!-- * [[Dooars]]
* [[Rarh region]]-->
* [[सुंदरबन रिजर्व फारेस्ट]]
<!-- * [[Western plateau and high lands]]-->
* [[गंगा डेल्टा]]
<!-- * [[Climate of West Bengal|Climate]]
* [[Sandakphu|Highest point]]
* [[Protected areas of West Bengal|Protected areas]]-->
* [[:श्रेणी:पच्छिम बंगाल के नदी|नदी]]
<!-- * [[Khoai]]
* [[Tiger Hill, Darjeeling]]
* [[Siliguri Corridor]]-->
|group3 = [[Government of West Bengal|Governance]]
|list3 =
<!-- * [[List of Chief Ministers of West Bengal|Chief Ministers]]
* [[Governor of West Bengal|Governor]]
* [[West Bengal Legislative Assembly|Legislative Assembly]]
* [[:Category:Political parties in West Bengal|Political parties]] ([[Communist Party of India (Marxist)|Communist Party (Marxist)]]
* [[All India Trinamool Congress]]
* [[Indian National Congress]])
* [[:Template:Lok Sabha constituencies of West Bengal|Parliamentary constituencies]]
* [[:Template:Vidhan Sabha constituencies of West Bengal|Assembly constituencies]]-->
|group4 = मंडल आ जिला
|list4 = {{Navbox|subgroup
|group1 = बर्दवान
|list1 =
* [[बीरभूम जिला|बीरभूम]]
* [[हुगली जिला|हुगली]]
* [[पच्छिम बर्धमान जिला|पच्छिम बर्धमान]]
* [[पूरब बर्धमान जिला|पूरब बर्धमान]]
|group2 = जलपाईगुड़ी
|list2 =
* [[अलीपुरद्वार जिला|अलीपुरद्वार]]
* [[कूचबिहार|कूचबिहार]]
* [[दार्जिलिंग जिला|दार्जिलिंग]]
* [[जलपाईगुड़ी जिला|जलपाईगुड़ी]]
* [[कलिंपोंग जिला|कलिंपोंग]]
|group3 = मालदा
|list3 =
* [[दक्षिण दिनाजपुर जिला|दक्षिण दिनाजपुर]]
* [[मालदा जिला|मालदा]]
* [[मुर्शिदाबाद जिला|मुर्शिदाबाद]]
* [[उत्तर दिनाजपुर जिला|उत्तर दिनाजपुर]]
|group4 = मेदिनीपुर
|list4 =
* [[बांकुरा जिला|बांकुरा]]
* [[झाड़ग्राम जिला|झाड़ग्राम]]
* [[पश्चिम मेदिनीपुर जिला|पश्चिम मेदिनीपुर]]
* [[पूर्व मेदिनीपुर जिला|पूर्व मेदिनीपुर]]
* [[पुरुलिया जिला|पुरुलिया]]
|group5 = प्रेसिडेंसी मंडल
|list5 =
* [[हावड़ा जिला|हावड़ा]]
* [[कोलकाता जिला|कोलकाता]]
* [[नादिया जिला|नादिया]]
* [[उत्तरी 24 परगना जिला|उत्तरी 24 परगना]]
* [[दक्षिण 24 परगना जिला|दक्षिण 24 परगना]]
}}
|group5 = शहर-कस्बा
|list5 =
* [[अलीपुर]]
* [[आसनसोल]]
* [[बहरामपुर]]
* [[बालुरघाट]]
* [[बाँकुरा]]
* [[बारसात]]
* [[बर्द्धमान]]
* [[बर्धमान]]
* [[बिष्णुपुर (बाँकुरा)]]
* [[चिनसुरा]]
* [[कूच बिहार]]
* [[दार्जीलिंग]]
* [[दुर्गापुर]]
* [[इंग्लिश बजार]]
* [[हल्दिया]]
* [[हावड़ा]]
* [[जलपाईगुड़ी]]
* [[कलिंपोंग]]
* [[खड़गपुर]]
* [[कोलकाता]]
<!-- * [[Krishnanagar, Nadia|Krishnanagar]]
* [[Kurseong]]
* [[English Bazar|Malda]]-->
* [[मेदिनीपुर]]
* [[मुर्शिदाबाद]]
* [[पुरुलिया]]
* [[रायगंज]]
* [[सिलीगुड़ी]]
<!-- * [[Suri, Birbhum|Siuri]]-->
* [[तामलुक]]
|group6 = संस्कृति
|list6 =
* [[बगाली कलेंडर|बंगाब्दो(कलेंडर)]]
* [[बाउल]]
* [[भादु (तिहुआर)|भादु]]
<!-- * [[Gombhira]]-->
* [[छऊ नाच]]
* [[बंगाली खाना|पकवान]]
* [[रबींद्र संगीत]]
<!-- * [[Rabindra Nritya Natya]]-->
* [[डोलयात्रा]]
* [[पोहिलो बोइसाख]]
* [[दुर्गा पूजा]]
* [[बंगाली भाषा|बंगाली]]
* [[बंगाली साहित्य]]
* [[पच्छिम बंगाल के सिनेमा|सिनेमा]]
* [[जात्रा (बंगाल)|जात्रा]]
<!-- * [[Ghosts in Bengali culture]]-->
|group7 = Demographics
|list7 =
<!-- * [[Bengali people]]
* [[Bihari people]]
* [[Indian Gorkha|Gurkha]]
* [[Adivasi]]
* [[Anglo-Indian]]
* [[Ethnic communities in Kolkata]]
* [[List of West Bengal districts ranked by literacy rate]]-->
|group8 = लोग
|list8 =
* [[रबींद्रनाथ टैगोर]]
* [[सत्यजित रे]]
* [[काज़ी नजरुल इस्लाम]]
<!-- * [[Anil Kumar Gain]]-->
* [[ऋत्विक घटक]]
* [[सुभाष चंद्र बोस]]
* [[जैमिनी राय]]
* [[नंदलाल बोस]]
* [[जगदीश चंद्र बसु]]
* [[मेघनाद साहा]]
* [[बंकिमचंद्र चट्टोपाध्याय]]
|below = [[Commons:Category:West Bengal|कॉमंस पर चित्र]]
}}<noinclude>
{{collapsible option}}
[[श्रेणी:पच्छिम बंगाल टेम्पलेट| ]]
</noinclude>
ltd7rcyegsfrzpx8d2tv1alu9hsj7o9
श्रेणी:पनिहा चिरई
14
60031
808053
576807
2026-10-24T16:22:57Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
808053
wikitext
text/x-wiki
{{ctm}}{{cc}}
[[श्रेणी:चिरई]]
abolpg96fnar33mxut88ezgsmftg38r
मदद:Multilingual support (Indic)
12
60716
808028
700077
2026-10-24T12:34:19Z
SM7Bot
7808
/* Windows-only */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808028
wikitext
text/x-wiki
{{redirects here|WP:COMPLEX|the essay about the increasing complexity of Wikipedia's rules|WP:Avoid instruction creep}}
{{Information page|WP:COMPLEX|WP:INDIC|WP:ECTS}}
Several pages on [[Wikipedia]] use [[Brahmic scripts|Indic]] scripts to illustrate the native representation of names, places, quotes and literature. [[Unicode]] is the encoding used on Wikipedia and it contains support for a number of Indic scripts. However, before Indic scripts can be viewed or edited, support for ''[[complex text layout]]'' must be enabled on your operating system. Some older operating systems do not support complex text rendering and you should not use such systems to edit Indic scripts.
This page lists the methods for enabling complex text rendering based on the operating environment or browser you are using. Many of the methods highlighted can also be used for non-Indic complex scripts such as [[Arabic alphabet|Arabic]].
==Check for existing support==
The following table compares how a correctly enabled computer would render the following scripts with how '''your''' computer renders them:
{|border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" class="wikitable" style="margin:0.5em 0;border:1px solid #AAAAAA;border-collapse:collapse;background:#FFFFFF;line-height:1.3"
|-style="background:#EEEEEE"
!rowspan="2"| Script
!colspan="2"| Example of<br />rendering
!colspan="4"| [[Mac OS X]]<br />inbuilt support
!colspan="2"| [[Linux]] or [[Berkeley Software Distribution|BSD]]<br />inbuilt support
!colspan="6"| [[Microsoft Windows|Windows]]<br />inbuilt support
|-style="background:#EEEEEE;font-size:87%"
! Correct rendering
! Your computer
! 10.4 !! 10.5/6 !! 10.7/8 !! 10.13
! KDE<br />with<br />Qt !! GNOME<br />with<br />Pango
! XP !! Vista !! 7 !! 8/8.1 !! 10
|-
!style="background:#EEEEEE;text-align:left"| [[Devanagari]]
| [[File:Complex Text Rendering - Devanagari.svg|120px]]
| {{lang|hi|क + ि}} → {{lang|hi|कि}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
!style="background:#EEEEEE;text-align:left"| [[Tamil script|Tamil]]
| [[File:Complex Text Rendering - Tamil.svg|120px]]
| {{lang|ta|க + ே}} → {{lang|ta|கே}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
!style="background:#EEEEEE;text-align:left"| [[Gujarati script|Gujarati]]
| [[File:Complex Text Rendering - Gujarati.svg|120px]]
| {{lang|gu|ક + િ}} → {{lang|gu|કિ}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
!style="background:#EEEEEE;text-align:left"| [[Gurmukhī script|Gurmukhi]]
| [[File:Complex Text Rendering - Gurmukhi.svg|120px]]
| {{lang|pa|ਕ + ਿ}} → {{lang|pa|ਕਿ}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
!style="background:#EEEEEE;text-align:left"| [[Kannada script|Kannada]]
| [[File:Complex Text Rendering - Kannada.svg|120px]]
| {{lang|kn|ಕ + ಿ}} → {{lang|kn|ಕಿ}}
| {{partial|needs font}}
| {{partial|needs font}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
!style="background:#EEEEEE;text-align:left"| [[Telugu script|Telugu]]
| [[File:Complex Text Rendering - Telugu.svg|120px]]
| {{lang|te|య + ీ}} → {{lang|te|యీ}}
| {{partial|needs font}}
| {{partial|needs font}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
!style="background:#EEEEEE;text-align:left"| [[Bengali script|Bengali]],<br />[[Assamese script|Assamese]]
| [[File:Complex Text Rendering - Bengali.svg|120px]]
| {{lang|bn|ক + ি}} → {{lang|bn|কি}}
| {{partial|needs font}}
| {{partial|needs font}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}} (SP2)
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
!style="background:#EEEEEE;text-align:left"| [[Malayalam script|Malayalam]]
| [[File:Complex Text Rendering - Malayalam.svg|120px]]
| {{lang|ml|ക + െ}} → {{lang|ml|കെ}}
| {{partial|needs font}}
| {{partial|needs font}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}} (SP2)
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
!style="background:#EEEEEE;text-align:left"| [[Tibetan script|Tibetan]]
| [[File:Complex Text Rendering - Tibetan.svg|120px]]
| {{lang|bo|ར + ྐ + ྱ}} → {{lang|bo|རྐྱ}}
| {{partial|needs font}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{partial|needs font}}
| {{partial|needs font}}
| {{partial|needs patch (SP2)}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
!style="background:#EEEEEE;text-align:left"| [[Sinhala script|Sinhala]]
| [[File:Complex Text Rendering - Sinhala.svg|120px]]
| {{lang|si|ඵ + ේ}} → {{lang|si|ඵේ}}
| {{partial|needs font}}
| {{partial|needs font}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{partial|needs font (SP2)}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
!style="background:#EEEEEE;text-align:left"| [[Odia alphabet|Odia]]
| [[File:Complex Text Rendering - Odia.svg|120px]]
| {{lang|or|କ + େ}} → {{lang|or|କେ}}
| {{partial|needs font}}
| {{partial|needs font}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{partial|needs font (SP2)}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
!style="background:#EEEEEE;text-align:left"| [[Thai alphabet|Thai]]
| [[File:Complex Text Rendering - Thai.svg|120px]]
| {{lang|th|ฐ + ู}} → {{lang|th|ฐู}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
!style="background:#EEEEEE;text-align:left"| [[Lao script|Lao]]
| [[File:Complex Text Rendering - Lao.svg|120px]]
| {{lang|lo|ກ + ົ + ້}} → {{lang|lo|ກົ້}}
| {{partial|needs font}}
| {{partial|needs font}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{partial|needs font (SP2)}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
!style="background:#EEEEEE;text-align:left"| [[Khmer script|Khmer]]
| [[File:Examples.of.complex.text.rendering.Khmer.svg|150px]]
| {{lang|km|ម + ្ + ស + ៅ → ម្សៅ}}
| {{partial|needs font}}
| {{partial|needs font}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{partial|needs font (SP2)}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
!style="background:#EEEEEE;text-align:left"| [[Burmese script|Burmese]]
| [[File:Complex Text Rendering - Burmese.svg|110px]]
| {{lang|my|ဃ}} + {{lang|my|ြ}} → {{lang|my|ဃြ}}
| {{partial|needs font}}
| {{partial|needs font}}
| {{yes}}
| {{yes}}
| {{no}}
| {{partial|needs font}}
| {{partial|needs font (SP2)}}
| {{partial|needs font}}
| {{partial|needs font}}
| {{yes}}
| {{yes}}
|-
!style="background:#EEEEEE;text-align:left"| [[Javanese script|Javanese]]
| [[Image:Examples.of.complex.text.rendering.Javanese.png|150px]]
| {{lang|jv|ꦧ}} + {{lang|jv|ꦾ}} + {{lang|jv|ꦺ}} + {{lang|jv|ꦴ}} + {{lang|jv|ꦂ}} → {{lang|jv|ꦧꦾꦺꦴꦂ}}
| {{unknown}}
| {{unknown}}
| {{unknown}}
| {{yes}}
| {{unknown}}
| {{unknown}}
| {{no}}
| {{no}}
| {{no}}
| {{yes}} (8.1)
| {{yes}}
|-
!style="background:#EEEEEE;text-align:left"| [[Balinese script|Balinese]]
| [[Image:Examples.of.complex.text.rendering.Balinese.png|150px]]
| {{lang|bn|ᬩ}} + {{lang|bn| ᭄}} + {{lang|bn|ᬬ}} + {{lang|bn| ᬾ}} + {{lang|bn| ᬵ}} + {{lang|jv| ᬃ}} → {{lang|bn|ᬩ᭄ᬬᭀᬃ}}
| {{unknown}}
| {{unknown}}
| {{unknown}}
| {{yes}}
| {{unknown}}
| {{unknown}}
| {{unknown}}
| {{unknown}}
| {{partial|needs font}}
| {{partial|needs font}}
| {{partial|needs font}}
|-
!style="background:#EEEEEE;text-align:left"| [[Sundanese script|Sundanese]]
| [[Image:Examples.of.complex.text.rendering.Sundanese.png|150px]]
| {{lang|su|ᮘ}} + {{lang|su|ᮡ}} + {{lang|su|ᮦ}} + {{lang|su|ᮁ}} → {{lang|su|ᮘᮡᮦᮁ}}
| {{unknown}}
| {{unknown}}
| {{unknown}}
| {{yes}}
| {{unknown}}
| {{unknown}}
| {{partial|needs font (SP2)}}
| {{partial|needs font}}
| {{partial|needs font}}
| {{partial|needs font}}
| {{partial|needs font}}
|}
If the rendering on your computer matches the rendering in the images for the scripts, then you have already enabled complex text support. You should be able to view text correctly in that script. However, this does not mean you will be able to '''edit''' text in that script. To edit such text you need to have the appropriate text entry software on your operating system.
== Devanagari bilingual Keyboard InScript layout ==
To type in Devanagari script, use of [[InScript]] [[:hi:इन्स्क्रिप्ट|इन्स्क्रिप्ट]] keyboard is a permanent and easy solution. Inscript is standard developed by CDAC and approved by Government of India.
[[File:Devanagari_INSCRIPT_Keyboard.JPG|center|500px|thumb|A bilingual InScript keyboard]]
This keyboard can be configured to work with Windows 2000, Windows XP, Ubuntu Linux and fedora Linux etc. See below sections for detailed instructions.
==[[Windows XP]] and Server 2003==
Supports: [[Bengali script|Bengali (XP SP2)]], [[Devanagari]], [[Gujarati script|Gujarati]], [[Gurmukhi]], [[Kannada script|Kannada]], [[Malayalam script|Malayalam (XP SP2)]], [[Tamil script|Tamil]], [[Telugu script|Telugu]]. The default Bengali font, Vrinda, appears too small, so it might be desirable to install another font. Oriya works with SP2 and later if you install unicode fonts.
===Viewing Indic text (Manual method)===
# Install at least one [[Unicode fonts|Unicode font]] in your system, associated with the language that you want to view correctly, or install a Unicode font which contains large character set for many different languages.
# Go to Start → Control Panel.
# If you are in "Category View" select the icon that says "Date, Time, Language and Regional Options" and then select "Regional and Language Options".
# If you are in Classic View select the icon that says "Regional and Language Options".
# Select the "Languages" tab and make sure you select the option saying "Install files for complex script and right-to-left languages (including Thai)". A confirmation message should now appear - press "OK" on this confirmation message.
# Allow the OS to install necessary files from the Windows XP CD and then reboot if prompted.
# Install or Enable your Language(Script) support on your web-browser software:
#* On Internet Explorer 6: Go to Tools → Internet Options → General → Languages, and add your particular language(s) that you want to view correctly.
#* On Firefox 3.0: Go to Tools → Options → Content → Languages → Choose ..., and add your particular languages(s) that you want to view correctly. Doesn't work for Firefox 3.6.13 though!
# Go to your web-browser's "view" menu and set the "character encoding" or "encoding" feature to: Unicode (UTF-8).
In Firefox, if Indic Scripts are still appearing incorrectly, you may then use the latest version of [[Uniscribe|usp10.dll]] on your system and it may also be necessary to install a [[#Unicode OpenType fonts|Unicode OpenType font]].
This is an optional step, only when you want to use a specific Unicode font for your chosen particular language(s) for viewing webpages.
# To use a specific font for webpages:
#* For Internet Explorer 6: Go to Tools → Internet options → Fonts, choose your particular language from the Language Script pulldown menu and select a font from one of the available fonts for that particular language in your system.
#* For Firefox 1.5: Go to Tools → Options → Content tab → Advanced … in the Fonts and colors section. In the pop up window titled "Fonts", select your particular language from the "Fonts for:" pulldown Menu and set a font that is associated with your particular language of your choice, for various kinds of fields like Serif, Sans Serif, Monospace, etc. to be used for showing webpages.
#* For Opera 9: Go to Tools → Preferences → Advanced tab → Fonts → International fonts → choose your particular language from the drop down list. Select a font for your language of your choice. In most of the cases, Opera automatically detects if you have enabled Unicode support and installed fonts, so you may not require this step.
Tibetan is properly supported since Firefox 4.
===Inputting Indic text===
Windows XP has inbuilt InScript Keyboards for nearly all Indian languages. You can add them via Control Panel. You must follow the steps above before you perform the remaining steps.
* In the "Regional and Language Options", click the "Languages" tab.
* Click on the "Details" button.
* Click the "Add" button to add a keyboard for your particular language.
* In the drop-down box, select your required Indian language.
* Make sure the check box labelled "Keyboard layout/IME" is selected and ensure you select an appropriate keyboard.
* Now select "OK" to save changes.
You can use the combination {{key press|Alt|Shift}} to switch between different keyboard layouts (e.g. from a UK Keyboard to Gurmukhi and vice versa). If you want a language bar, you can select it by pressing the "Language Bar …" button on the "Text Services and Input Languages" dialog and then selecting "Show the language bar on my desktop". The language bar enables you to visually select the keyboard layout you are using.
* For the people who are not able to use the above InScript Keyboard, there are some other Keyboard Drivers available. For Phonetic typing [http://baraha.com/BarahaIME.htm Baraha IME] or [http://www.google.com/ime/transliteration/ Google IME] is suggested and for Remington typing [http://www.bhashaindia.com/downloadsV2/Category.aspx?ID=1 IndicIME] is suggested.
[http://www.baraha.com Baraha] and [http://www.vishalon.net/Download.aspx PramukhIME] are Phonetic based software and includes nearly all of Indic languages. Baraha Direct included in [http://baraha.com/baraha.htm Baraha Package] supports both ''ANSI & Unicode'' while [http://baraha.com/BarahaIME.htm Baraha IME] supports only ''Unicode''.
* [http://www.bhashaindia.com/downloadsV2/Category.aspx?ID=1 Indic IME 1 (v5.0)] is available from Microsoft [http://www.bhashaindia.com Bhasha India]. This supports Hindi Scripts, Gujarati, Kannada and Tamil. Indic IME 1 gives the user a choice between a number of keyboards including Phonetic, InScript and Remington.
* For people who cannot download the above software, or for people on the move, [http://www.google.com/transliterate Google Transliteration] is an online Indian language typing tool which provides an online virtual keyboard, you can use the following application, copy the text on the clipboard and then copy it back to the Wikipedia editing box.
* MyMyanmar Projects provide MyMyanmar Unicode System to input Myanmar(Burmese) text.<ref>[http://www.mymyanmar.net My Myanmar Unicode System. The Second Generation<!-- Bot generated title -->]</ref>
* Another alternative is [[User:Keymanweb/Keymanweb]] which provides a web-based keyboard that is integrated into Wikipedia with support for 300 languages, including most of the complex scripts listed on this page.
==Windows Vista and Windows 7==
Supports: [[Bengali script|Bengali]], [[Devanagari]], [[Gujarati script|Gujarati]], [[Gurmukhi]], [[Kannada script|Kannada]], [[Malayalam script|Malayalam]], [[Oriya script|Oriya]], [[Sinhala script|Sinhala]], [[Tamil script|Tamil]], [[Telugu script|Telugu]], [[Tibetan script|Tibetan]]. The default Bengali font, Vrinda, appears too small, so it might be desirable to install another font. The same applies to the default Tibetan font.
Complex text support is automatically enabled.
===Viewing Indic text===
====Burmese====
{{Burmese characters}}
You do not need to do anything to enable viewing of Indic text, except [[Burmese script]] (examples: {{lang|my|ဃ}} + {{lang|my|ြ}} → {{lang|my|ဃြ}} and {{lang|my|မြန်မာအက္ခရာ}}) which needs a font not pre-installed on Vista. Follow the help provided in the template to the right.
====Khmer====
The pre-installed Khmer fonts in Windows Vista and Windows 7 are generally considered illegible because of their tiny default point. If desired these fonts may be replaced with other Khmer Unicode fonts available online. See http://www.selapa.net/khmerfonts/ for a list of Khmer Unicode fonts.
====Tibetan====
{{Contains Tibetan text}}
The pre-installed Tibetan fonts in Windows Vista and Windows 7 known as "Microsoft Himalaya" is generally considered illegible because of their tiny default point. If desired the font may be replaced with a fix to the size - "Big Microsoft Himalaya". See http://www.yalasoo.com/English/docs/yalasoo_en_bigger_himalaya_font.html to replace "Microsoft Himalaya" with "Big Microsoft Himalaya".
===Inputting Indic text===
[[Windows Vista]], like Windows XP, has inbuilt [[InScript Typing|InScript keyboards]] for nearly all Indian languages. You can add them via the [[Control Panel (Windows)|Control Panel]].
# Go to ''Start → Control Panel''
# If you are in normal view, select {{angle bracket|Change keyboards or other input methods}} from under {{angle bracket|Clock, Language and Region}}.
# If you are in Classic view, select {{angle bracket|Regional and Language Options}}.
# Select the {{angle bracket|Keyboards and Languages}} tab if it is not already selected.
# Select the {{angle bracket|Change keyboards ...}} button.
# Choose you desired language(s) from the list and expand them using the '+' sign. Then, expand the item which says {{angle bracket|Keyboard}} and tick your preferred keyboard layout(s).
# Select {{angle bracket|OK}}, and {{angle bracket|OK}} again to save the changes.
The default hot key combination for switching between languages is {{key press|Alt|Shift}}.
[[File:Marathi Wikipedia ULS.webm|thumb|right|300px| This video clip can help you in understanding how to activate Wikipedia ULS feature for typing certain indic languages on wiki projects; Click on the '''cc'' to change the subtitle languages to Marathi, English, Sanskrit, Kokani,Ahirani.]]
The following software allows typing in Indian scripts:
* [http://www.bhashaindia.com/Downloads/Pages/home.aspx Microsoft Bhasha India IME] – both phonetic and several traditional (InScript, Remington, etc.) input methods
* [http://www.google.com/ime/transliteration/ Google IME] – phonetic text input
* [http://www.baraha.com Baraha IME] – phonetic text input
* [http://www.vishalon.net/PramukhIME/Windows.aspx PramukhIME] – phonetic text input
* [http://www.pada.pro Pada IME] - phonetic, transliteration and other input methods
* [http://fontfreedom.com/ gambhana fontfreedom] - gamabhana, fontfreedom, english phonetic for multiple languages
Another alternative is [[User:Keymanweb/Keymanweb]] which provides a web-based keyboard that is integrated into Wikipedia and supports 300 languages, including most of the complex scripts listed on this page. The ISIS keyboards are available through Keymanweb.
== Mac OS X ==
Inbuilt support:
* Mac OS 10.3 and earlier support [[Devanagari]], [[Gujarati script|Gujarati]], [[Gurmukhi]]
* Mac OS 10.4 adds support for [[Tamil script|Tamil]]
* Mac OS 10.5 adds support for [[Tibetan script|Tibetan]]
* Mac OS 10.7 adds support for [[Kannada script|Kannada]], [[Telugu script|Telugu]], [[Bengali script|Bengali]]/[[Assamese script|Assamese]], [[Malayalam script|Malayalam]], [[Sinhala script|Sinhala]], [[Oriya script|Oriya]], [[Lao script|Lao]], [[Khmer script|Khmer]] and [[Burmese script|Burmese]].
Additional fonts:
* Free [[Bengali script|Bangla]] fonts and keyboard available from [http://ekushey.org/?page/osx ekushey.org]
* Free [[Malayalam script|Malayalam]] fonts and keyboards available from [http://saikatham.com/downloads/ saikatham.com]
* Free [[Khmer script|Khmer]] font available from [http://www.khmertype.blogspot.com/ Danh Hong's blog] or by downloading any Khmer font from [https://fonts.google.com/ Google Fonts]
* Free [[Burmese script|Burmese]] font: Martin Hosken's [https://software.sil.org/padauk/ Padauk]
Non-free fonts and keyboards for '''all Indic scripts''' are available from [http://xenotypetech.com/ xenotypetech.com]
'''Note:''' Additional fonts for these scripts have to be in /Library/Fonts in order for text to be displayed.
===Viewing Indic text===
You do not need to do anything to enable viewing of Indic text as long as you have installed a suitable font. The Indic text will be displayed by [[Safari (web browser)|Safari]] or most other [[Cocoa API|Cocoa]] applications, which fully support rearrangement and substitution for [[Apple Advanced Typography|AAT]]-based fonts, and it will be displayed by [[Firefox (web browser)|Firefox]] after [[Firefox 4|4.0]] which fully supports rearrangement and substitution for [[OpenType]]-based fonts by using [[HarfBuzz]]. [[Opera (Internet suite)|Opera]] also provides some support, although considerable bugs remain as of version 11.01 (though Opera at least renders the glyphs).<!-- Has anyone done an objective comparison? I haven't found any self-disclosed information from the developers about support for Indic scripts. -->
[[Carbon (API)|Carbon]] applications such as [[Microsoft Word]] and [[Adobe Photoshop]] do not generally support Indic script.
===Inputting Indic text===
Specific keyboard layouts can be enabled in System Preferences, in the International pane. Switching among enabled keyboard layouts is done through the input menu in the upper right corner of the screen. The input menu appears as an icon indicating the current input method or keyboard layout — often a flag identified with the country, language, or script. Specific instructions are available from the "Help" menu (search for "Writing text in other languages").
Mac OS 10.4 system software comes with two installable Keyboard input options for Tamil: Murasu Anjal and Tamilnet 99. One needs to do the following steps to activate them:
i) Open "international" located within System Preferences and select "language". Select the "edit list", select "Tamil" from the list of languages shown and click OK.
ii) Select "input menu" to see a list of keyboard options available. Select "Anjal" and "Tamilnet99" keyboards under Murasu Anjal Tamil and Click OK.
iii) Anjal and Tamilnet99 keyboard icons appear immediately in the list of keyboards to select under the country flag in the top menu bar.
An alternative way to activate the keyboard(s) for Devanagari (Hindi etc.):
i) Open "International" located within System Preferences and select the "Input Menu" tab.
(ii) Check the option for "Devanagari" and/or "Devanagari - QWERTY".
(iii) Check the "Show input menu in menu bar" option at the bottom of the "International" panel. Close the panel, and the new keyboard(s) should be available for selection when you click on the menu bar icon (upper right corner).
SIL distributes a freeware [http://scripts.sil.org/ukelele Ukelele] that allows anyone to design their own input keyboard for Mac OS X.
For Telugu input method using ukelele two types of keyboard layouts [http://mac-telugu.blogspot.com PraSankar] has been developed by navataramgam team to encourage their readers to post comments in Telugu.
* Another alternative is [[User:Keymanweb/Keymanweb]] which provides a web-based keyboard that is integrated into Wikipedia with support for 300 languages, including most of the complex scripts listed on this page.
* For Phonetic transliteration on Mac OS X using an [[Input_method|Input Method Engine or IME]], you can use [https://github.com/ratreya/Lipika_IME/wiki LipikaIME]. It has built-in support for typing in [[ISO 15919]], [[Bengali language|Bengali]], [[Devanagari]], [[Gujarati language|Gujarati]], [[Gurmukhi]], [[Hindi]], [[Kannada]], [[Malayalam]], [[Oriya language|Oriya]], [[Tamil language|Tamil]] and [[Telugu language|Telugu]] using [[ITRANS]], [[Baraha]], [[Harvard-Kyoto]], [http://daivajnanam.blogspot.com/p/barahavat.html Barahavat] and [http://blog.ambari.sh/2014/03/a-custom-keymap-for-indian-languages.html Ksharanam]. It can also be extended to other languages and transliteration schemes by adding new schemes in Google Input Tools' [http://www.google.com/inputtools/windows/canonical.html Canonical Scheme Format].
== Linux ==
=== GNOME ===
Supports: [[Bengali script|Bengali]], [[Devanagari]], [[Gujarati script|Gujarati]], [[Gurmukhi]], [[Kannada script|Kannada]], [[Malayalam script|Malayalam]], [[Oriya script|Oriya]], [[Tamil script|Tamil]], [[Telugu script|Telugu]], [[Tibetan script|Tibetan]]
==== Viewing Indic text ====
You do not need to do anything to enable viewing of Indic text in [[GNOME]] 2.8 or later. Older versions may have support for some, but not all Indic scripts. Ensure you have appropriate Unicode fonts for each script you wish to view or edit.
Some web browsers may require you to enable [[Pango]] rendering to view Indic text properly.
* For [[Epiphany (web browser)|Epiphany]], Pango rendering can be enabled in [[GConf]]. Press Alt+F2 to bring up the ''Run Application'' dialog, then enter <code>gconf-editor</code> and click ''Run''. The ''Configuration Editor'' window will appear. In the left pane, unfold <code>apps</code> → <code>epiphany</code> and click the <code>web</code> section. In the right pane, check the box next to the <code>enable_pango</code> option, then restart Epiphany.
* [[Mozilla Firefox 3|Firefox 3]] can render Indic text out-of-the-box. When using older versions of [[Mozilla]] or [[Mozilla Firefox|Firefox]], you can enable [[Pango]] rendering by opening [[xterm]] and typing <code>MOZ_ENABLE_PANGO=1 mozilla</code> or <code>MOZ_ENABLE_PANGO=1 firefox</code>. After this, all future sessions of Mozilla or Firefox will have Indic language support.
** This will work only on [[Mozilla Firefox|Firefox]] compiled with ''--enable-pango''.
** The easiest way to check whether ''--enable-pango'' was used in your copy of Firefox is to type ''about:buildconfig'' in the address bar and to look for the string (''--enable-pango'').
** For Ubuntu, this support can be enabled just by installing the relevant language support packs.
::For instance, to support Kannada display, the following is sufficient:
:::<code>sudo apt-get install language-pack-kn language-support-kn language-pack-gnome-kn ttf-kannada-fonts</code>
::Similarly, to support Tamil display, the following is sufficient:
:::<code>sudo apt-get install language-pack-ta language-support-ta language-pack-gnome-ta ttf-tamil-fonts</code>
::And to support Telugu display, the following is sufficient:
:::<code>sudo apt-get install language-pack-te language-support-te language-pack-gnome-te ttf-telugu-fonts</code>
:* For SUSE 10.1 you have to add the <code>MOZ_ENABLE_PANGO=1</code> to your .profile to make the effect permanent.
:*# Go to your home directory, then edit the .profile file -it is a hidden file.
:*# Scroll down to the last line of the file and add: export MOZ_ENABLE_PANGO=1
:*# Save the .profile file. Restart for the effect to take place
==== Inputting Indic text ====
* Go to System → Preferences → Keyboard.
* Select the "Layouts" tab.
* Press "Add", then select the keyboard for the language or script you wish to use from the "Available Layouts" frame and then press "Add".
* Press "Close" to discard the dialogue box.
* Right click on the main menu on your desktop and select "Add to Panel …".
* Select "Keyboard Indicator" and click "Add".
* Position the keyboard indicator on your menu bar and click it to switch between keyboard layouts.
'''Using SCIM'''
Another option is to use SCIM. To enable it,
* Install Hindi font support, <code>groupinstall hindi-support</code>
* Then enable SCIM, using System → Personal → Input Method from the menu, and use Hindi phonetic support.
For more check (on Fedora) http://www.ruturaj.net/fedora-6-hindi-support-scim on Fedora, or (on Debian/Ubuntu) http://dev.sampada.net/Baraha_like_Input_on_Linux
* Another alternative is [[User:Keymanweb/Keymanweb]] which provides a web-based keyboard that is integrated into Wikipedia with support for 300 languages, including most of the complex scripts listed on this page.
=== KDE ===
Supports: [[Bengali script|Bengali]], [[Devanagari]], [[Gujarati script|Gujarati]], [[Gurmukhi]], [[Kannada script|Kannada]], [[Malayalam script|Malayalam]], [[Oriya script|Oriya]], [[Tamil script|Tamil]], [[Telugu script|Telugu]].
==== Viewing Indic text ====
You do not need to do anything to enable viewing of Indic text. Ensure you have appropriate Unicode fonts for each script you wish to view or edit.
==== Inputting Indic text ====
* In the ''System Settings'', go to ''Input Devices'', ''Keyboard''
* In the tab ''Layout'', enable ''Configure layouts''
* Click on ''Add Layout''
* Choose 'India' in ''Layout'' and the language you want in ''Variant''
* Click on ''OK''
* Now, you will have an icon for the ''Keyboard Layout'' in your system tray, in which you can choose the layout you want
* Another alternative is [[User:Keymanweb/Keymanweb]] which provides a web-based keyboard that is integrated into Wikipedia with support for 300 languages, including most of the complex scripts listed on this page.
=== Distribution-specific advice ===
==== Debian (and derivatives like Ubuntu) ====
Supports: [[Bengali script|Bengali]], [[Devanagari]], [[Gujarati script|Gujarati]], [[Gurmukhi]] (including the variants for [[Punjabi language|Punjabi]]), [[Kannada script|Kannada]], [[Malayalam script|Malayalam]], [[Oriya script|Oriya]], [[Tamil script|Tamil]], [[Telugu script|Telugu]], [[Tibetan script|Tibetan]].
===== Viewing Indic text =====
Enter
sudo apt-get install fonts-indic
===== Restarting X Server in Debian =====
1. Go to a Virtual Terminal, say {{key press|Ctrl|Alt|F1}} (anything from {{key press|F1}} to {{key press|F6}}).
You will see a console. Login with your user credentials.
2. Then enter the following commands as root or sudo
service kdm|gdm3|xdm|lightdm force-reload
The package name for the TrueType font of Thai is '''fonts-thai-tlwg'''
===== For viewing Tibetan script =====
Enter as root:
apt-get install fonts-dzongkha
For [[Mozilla]] and [[Mozilla_Firefox|Firefox]], see the comments above under "gnome". Rendering should work correctly "out of the box" as of Debian-4.0 (etch).
===== Inputting Indic text =====
[[Smart_Common_Input_Method]] supports text input in Indic languages including phonetic layout. SCIM should be working by default in recent distributions. More instructions on using and configuring SCIM can be found on help.ubuntu.com [https://help.ubuntu.com/community/SCIM]
* Another alternative is [[User:Keymanweb/Keymanweb]] which provides a web-based keyboard that is integrated into Wikipedia with support for 300 languages, including most of the complex scripts listed on this page.
==== Fedora ====
Supports: [[Bengali script|Bengali]], [[Devanagari]], [[Gujarati script|Gujarati]], [[Gurmukhi]] (including the variants for [[Punjabi language|Punjabi]]), [[Kannada script|Kannada]], [[Malayalam script|Malayalam]], [[Oriya script|Oriya]], [[Tamil script|Tamil]], [[Telugu script|Telugu]] among others.
===== Installing Indic fonts =====
For example, to install Kannada fonts,
Simply enter as root on the console and type in the command:
yum install fonts-Kannada
This will download the Kannada fonts from the repositories and install it.
Similarly, for Hindi, say,
enter as root on the console and type in the command:
yum install fonts-Hindi
===== Keyboard support =====
Start the Add/Remove software applet. For example in KDE, say, navigate to System and then Add/Remove software.
In the applet window, select Languages on the list box to your left hand side. In the right hand side list box, select the Indian languages of interest to you.
For example, to have Kannada key board support, check the box for Kannada Support.
Similarly, for Hindi support, say, check the box for Hindi Support.
It has been observed that for Kannada, Fedora not only puts in Kannada keyboard support, but also provides transliteration support and also the keyboard support for KGP (Kannada Ganaka Parishad) keyboards. With this feature, users can directly type in Kannada words in Roman script to be transliterated to Kannada text in the application of your choice. For example into your browser, text editor, document editor, email client etc. Users can also use native Kannada keyboards, KGP based or otherwise to type in Kannada texts directly.
* An alternative is [[User:Keymanweb/Keymanweb]] which provides a web-based keyboard that is integrated into Wikipedia with support for 300 languages, including most of the complex scripts listed on this page.
==== Arch Linux ====
Supports: [[Bengali language|Bengali]] (including the variants for [[Assamese script|Assamese]]), [[Gujarati language|Gujarati]], [[Gurmukhi]] (including variants for [[Punjabi language|Punjabi]]), [[Devanagari]] (for [[Hindi]] and [[Sanskrit]]), [[Kannada]], [[Malayalam]], [[Marathi language|Marathi]], [[Odia language|Odia]], [[Tamil language|Tamil]], [[Telugu language|Telugu]].
To install Indic fonts:
pacman -S ttf-indic-otf
To enter Indic text in GNOME/KDE, follow the instructions in the respective sections above.
==== Gentoo ====
Supports: Assamese, Bengali, Gujarati, Hindi, Kannada, Malayalam, Marathi, Oriya, Punjabi, Tamil, Telugu,
===== Installing Indic fonts =====
emerge lohit-fonts
'''Note:''' The lohit-fonts package was earlier named media-fonts/fonts-indic.
<!-- Prior to Firefox 3, the mozilla-*-bin products shipped by gentoo weren't built with [[pango]] support.
Therefore it was necessary to build the package with the "moznopango" [[Portage (software)#USE flags|USE flag]] disabled: USE="-moznopango" (notice the minus sign, which in this case results in a double negation).
From Firefox 3 onwards, this is no longer a concern. -->
===== Installing Tibetan fonts =====
The fonts above do not include Tibetan scripts used in Wikipedia, additional package needs to be emerged for those:
emerge tibetan-machine-font
===== Inputting Indic text =====
emerge -av scim-tables scim-m17n
Study the USE flags and the LINGUAS flags and set them accordingly depending on your desktop environment and language support needed.
The following needs to be set whenever you login (append it to your .xinitrc or .xsession).
export XMODIFIERS=@im=SCIM #case matters for this variable!
export GTK_IM_MODULE=scim
export QT_IM_MODULE=scim
Mozilla apps and precompiled software such as acroread might not play well with scim (C++). In such cases, make use of scim-bridge (C - avoiding C++ ABI issues) [http://www.scim-im.org/projects/scim_bridge].
emerge scim-bridge
and startup Firefox as:
% GTK_IM_MODULE=scim-bridge Firefox
You might have to start the scim daemon manually. (Add it your session's startup)
scim -d
[[Smart Common Input Method|SCIM]] is a unified frontend for currently available input method libraries.
* A simple alternative is [[User:Keymanweb/Keymanweb]] which provides a web-based keyboard that is integrated into Wikipedia with support for 300 languages, including most of the complex scripts listed on this page.
==== [[Slacko]] [[Puppy Linux]] ====
[[Slacko]] PPM ([[Puppy Package Manager]]) will install packages from the Slackware Repository, including the indic fonts package . If the package lists are up to date, and PPM is set to show the [[Slackware]] repository, searching for the word "indic" in PPM will show the package to click on if PPM is set to show the Slackware repository (There is no package for indic fonts in the Puppy Slacko repository .).
[[File:Puppy Package Manager showing indic fonts package.png|Puppy Package Manager showing indic fonts package from Slackware 14.0 is already installed on Slacko Puppy Linux]]
==== [[Slackware]] ====
[[Slackware]] uses [[slapt-get]] instead of [[apt-get]] , and it is used the same way apt-get is used in Debian based systems . By following the Debian instructions above for using apt-get, one should be able to figure out how to install indic fonts with slapt-get . (i.e. Just do the same thing except add the letters "sl" at the beginning .)
==FreeBSD==
Supports: Assamese, Bengali, Gujarati, Hindi, Kannada, Malayalam, Marathi, Oriya, Punjabi, Tamil, Telugu.
===Installing Indic fonts===
cd /usr/ports/x11-fonts/fonts-indic && make install clean
The binary package of Firefox (when you do pkg_add -r Firefox) might give the same problems as in Gentoo's bin package (needs confirmation)
cd /usr/ports/x11-fonts/fonts-te && make install clean
The above port is for Telugu Pothana2000 Fonts.
===Inputting Indic text===
See Gentoo's section above.
==NetBSD, DragonFlyBSD, pkgsrc==
Similar to FreeBSD
cd /usr/pkgsrc/fonts/lohit-fonts && make install clean
==Unicode OpenType fonts==
:''This section lists [[OpenType]] fonts, supported by Microsoft Windows and most Linux distributions. For AAT fonts (required for the Apple Macintosh), see the Mac OS X section above.''
If you have followed the instructions for your computer system as mentioned above and you still cannot view Indic text properly, you may need to install a [[Unicode typefaces|Unicode font]]:
<!--
List scripts in *alphabetical* order.
DO NOT OVERSATURATE WITH HUNDREDS OF FONTS
Select two or three high-quality and free fonts. Do not list fonts that require payment of any sort.
-->
* Burmese : [http://software.sil.org/Padauk Padauk]
* Devanagari : [http://software.sil.org/annapurna Annapurna SIL], [http://www.bbc.co.uk/hindi/fontinstall/popupwin.shtml BBC Hindi], [http://www.omkarananda-ashram.org/Sanskrit/itranslator2003.htm#dls Sanskrit 2003]
* Gurmukhi : [http://guca.sourceforge.net/typography/fonts/anmoluni/ AnmolUni], [http://guca.sourceforge.net/typography/fonts/saab/ Saab], [https://www.google.com/get/noto/#/family/noto-sans-guru Noto Sans Gurmukhi]
* Kannada : Mallige, Kedage
* Khmer : [http://www.khmeros.info/en/fonts KhmerOS], [http://scripts.sil.org/cms/scripts/page.php?site_id=nrsi&id=Mondulkiri Mondulkiri], [https://sourceforge.net/projects/khmer-web-font/ Khmer web font]
* Malayalam : [http://saikatham.com/downloads/unicode-fonts/ Saikatham Online]
* Oriya : [http://www.aparts.org/products/aprant-font-odia-key-board-manager/odia-fonts/ Aprant Odia]
* Sinhala : [http://sinhala.sourceforge.net/files/lklug.ttf LKLUG]
* Telugu : [https://www.geekhindi.com/hindi-me-kaise-type-kare/ Indian Language typing tools]
* Thai : [https://www.google.com/get/noto/#sans-thai Noto Sans Thai]
* Tibetan : [https://sourceforge.net/projects/dzongkha-fonts/ DDC Uchen], [http://download.savannah.gnu.org/releases/free-tibetan/jomolhari/ Jomolhari], [http://yalasoo.com/English/docs/yalasoo_en_font.html Qomolangma fonts], [https://sourceforge.net/project/showfiles.php?group_id=61934 Tibetan Machine Uni]
The governmental [http://tdil.mit.gov.in Department of Information Technology (India)] has provided [https://web.archive.org/web/20110716160409/http://tdil.mit.gov.in/download/openfonts.htm Unicode Indic fonts] for four of the Indic scripts used in India (several versions for Devanagari, one version for each of Kannada, Malayalam and Tamil).
WAZU JAPAN's [http://www.wazu.jp/ Gallery of Unicode Fonts] is an excellent resource for all Indic scripts.
==References==
{{Reflist}}
==External links==
=== Other information ===
* [http://drupal.org/project/indic_script/ Indic Script Drupal Module]: Indic Script Drupal Module
* [http://hacksterous.wordpress.com/unicode-indic-editor/ Unicode Indic Editor] A Tcl/Tk-based portable WYSIWYG transliteration editor.
* [[:kn:Wikipedia:Kannada Support|Enabling Kannada]] at the [[Kannada language|Kannada]] Wikipedia
* [http://guca.sourceforge.net/resources/ Punjabi Computing Resource Centre - Resources]
* [http://www.Indlinux.org Homepage of] [[Indlinux]]
* [[:mr:%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A4%95 %E0%A4%9F%E0%A4%82%E0%A4%95|Information provided on Marathi Wikipedia about Enabling Devanagari Fonts]]
=== Fonts ===
* [http://www.ekushey.org Bangla Unicode fonts and typing system project]
* [http://www.thdl.org/tools/fonts/tibfonts.php Information at THDL about Tibetan Fonts & Unicode]
* [http://www.library.gov.bt/IT/dzongkha.html National Library of Bhutan - Information about Dzongkha Fonts, Unicode & Keyboard]
=== Other input methods ===
====Online transliteration/input====
* [http://www.tamil.sg Tamilsg Editor] Supports Tamil typing using Romanised, Phonetic2, Typewriter2 and Tamil99 keyboards.
* [http://quillpad.in/tamil QuillPad], a tool for transliterating into native scripts
* [http://uninagari.com/ Uninagari]: Multi-script Indic typewriter
* [http://www.swecha.org/input/ Online Indic Keyboard Input]: Uses indic_web_input package from entrans
* [http://varamozhi.sourceforge.net/ Varamozhi]: Standalone editor, online keyboard and IME for Malayalam using [[Mozhi (transliteration)|Mozhi]] scheme. Free and copylefted under GPL.
* [http://wk.w3tamil.com w3Tamil Web keyboard] helps to type Tamil Unicode characters on computers which do not have a keyboard for typing the Tamil alphabet. It based on Tamil99 Keyboard Layout.
* [http://tamil2friends.com/tamil Tamil Typing]: Tamil Typing
* [http://www.geekhindi.com/hindi-me-kaise-type-kare/ online hindi typing and typing in mobile]helps guiding to type in Hindi in mobile and computer. Mentioned tools supports Tamil, Telugu, Malayalam, Kannada, Gujarati, Oriya, Bengali and Punjabi.
* [http://www.findurlaptop.com/tech/2013/12/28/hindi-transliteration-tools-for-hindi-typing/ Hindi transliteration tools]
====Browser plugins====
* [http://www.ekya.com Ekya]: Indic Transliteration Bookmarklets let you type anywhere on the web.
* [https://addons.mozilla.org/en-US/firefox/addon/2573/ IndicIME firefox extension] Firefox extension to type in Indian Languages on the web.
* [https://chrome.google.com/webstore/detail/advanced-font-settings/caclkomlalccbpcdllchkeecicepbmbm Advanced Font Settings] Chrome extension to customize the fonts used for render Indic scripts.
* [https://chrome.google.com/webstore/detail/mclkkofklkfljcocdinagocijmpgbhab Google Input Tools] Chrome extension to type anywhere on the web, including Indic scripts.
====Installable software====
=====Cross-platform=====
* [http://www.pada.pro Pada] Multilingual software supports Indian languages - Both Windows and Linux versions.
* [[Avro Keyboard]] Unicode-compliant Bangla typing software for [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]] and [[Ubuntu (operating system)|Ubuntu]]. Supports a variety of typing methods, including phonetic.
=====Windows-only=====
* [http://www.azhagi.com/downloads.html Azhagi transliteration tool] tool which helps the user to create and edit contents in several Indian languages including [[Tamil language| Tamil]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[Sanskrit]], [[Telugu language | Telugu]], [[Kannada]], [[Malayalam]], [[Marathi language | Marathi]], [[Konkani]], [[Gujarati language | Gujarati]], [[Bengali language | Bengali]], [[Punjabi language | Punjabi]], [[Oriya language | Oriya]] and [[Assamese language | Assamese]] without having to know typing in these languages.
* [http://www.lipikaar.com Lipikaar]: SMS-style input method for typing 16 Indian languages
* [http://tavultesoft.com/keyman/downloads/keyboards/search.php?Search=tamil&Submit=Search&tsxa=tuporu&tsxq=3 Tamil keyboard] Type in Tamil in any Windows application
* [http://thamizha.com/project/ekalappai e-Kalappai 3.0] Open-source GPL Tamil Keyboard Manager
* [http://www.google.com/ime/transliteration/ Google Indic Language Input Tool] Desktop IME to type in বাংলা (Bengali), ગુજરાતી (Gujarati), हिन्दी (Hindi), ಕನ್ನಡ (Kannada), മലയാളം (Malayalam), मराठी (Marathi),नेपाली (Nepali), ଓଡ଼ିଆ (Oriya), ਪੰਜਾਬੀ (Punjabi), संस्कृतम् (Sanskrit), தமிழ் (Tamil) and తెలుగు (Telugu). Favoured method is learning predictive transliteration from English, but a visual keyboard is also supported. It also supports user defined macros and user defined schemes.
[[Category:विकिपीडिया बहुभाषा सपोर्ट]]
gs0imo0wt4tzl8kebkmax97crf1e15y
पोगो (टीवी चैनल)
0
63975
808029
781347
2026-10-24T12:34:27Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808029
wikitext
text/x-wiki
{{infobox TV channel
|name=Pogo
|logofile=POGO-logo.png
|logosize=200px
|launch={{start date and age|1 January 2004}}
|owner= [[Warner Bros. Discovery India]]
|format= [[576i]] [[SDTV]] <br> [[1080i]] [[HDTV]]
|country = [[India]]
|broadcast area = [[India]]<br>[[Nepal]]<br>[[Bhutan]]<br>[[Sri Lanka]]<br>[[Pakistan]] (block on CN)<br>[[Bangladesh]]
|language = [[English language|English]]<br>[[हिंदी भाषा|हिंदी]]<br>[[Tamil language|Tamil]]<br>[[Telugu language|Telugu]]
|headquarters=[[Mumbai]], India
|sister names=[[Cartoon Network (India)|Cartoon Network]]<br>[[WB Channel]]<br>[[HBO Asia|HBO]]<br>[[CNN International]]
|slogans=The Best Place for Kids!
|web=[http://www.pogo.tv/ Official Website]
|sat serv 1=[[Tata Sky]] (India)
| sat chan 1=Channel 670
| sat serv 2=[[Dish TV]] (India)
| sat chan 2=Channel 955
| sat serv 3 =
| sat chan 3=
| sat serv 4 =[[Airtel Digital TV]] (India)
| sat chan 4=Channel 451
| sat serv 5 =[[Videocon D2H]] (India)
| sat chan 5=Channel 509
| sat serv 6 =[[Sun Direct]] (India)
| sat chan 6=Channel 524
| sat serv 7=[[Dialog TV]] (Sri Lanka)
| sat chan 7=Channel 44
| sat serv 8 = [[Dish TV Sri Lanka]]
| sat chan 8 = Channel 2708
| cable serv 1= Available on most cable systems
| cable serv 2= [[Hathway]]
| cable chan 2= Channel 401
| cable serv 3= [[Asianet Digital]]
| cable chan 3= Channel 328
| cable serv 5= ICC Digital Network (Pune)
| cable chan 5= Channel 415
| cable serv 6= IN Digital
| cable chan 6= Channel 320
| cable serv 9 = Sreedevi Digital
| cable chan 9 = Channel 344
| adsl serv 1 =
}}
'''पोगो''' ({{Lang|en|Pogo}}) एगो केबिल आ सैटेलाईट टीवी चैनल हवे जे [[भारतीय उपमहादीप]] में कार्यक्रम प्रसारित करे ला। ई चैनल वार्नर मीडिया के भारतीय उपमहादीप खातिर बनल इकाई टर्नर इंटरनेशनल इंडिया द्वारा बनावल गइल टीवी चैनल हवे।
एह चैनल पर मुख्य रूप से एनीमेशन प्रोग्राम आवे लें आ कुछ लाइव-शो आवे लें। ई महाराष्ट्र के [[मुंबई]] में मुख्यालय वाला चैनल बा आ [[पाकिस्तान]] में ई [[कार्टून नेटवर्क]] चैनल पर एगो ब्लॉक (कुछ देर खातिर प्रसारण) के रूप में देखावल जाला। [[थाईलैंड]] में ई फेमिली चैनल 13 पर दू घंटा के ब्लॉक के रूप में देखावल जाला।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|33em}}
[[श्रेणी:टीवी चैनल]]
{{tv-stub}}
7vq0ppapl75x6l0e7lh5lixrot943cu
अमेजन जंगल
0
70526
808069
805625
2026-10-25T03:32:27Z
SM7
3953
+हैटनोट
808069
wikitext
text/x-wiki
{{for2|एही नाँव के नदी|[[अमेजन नदी]]|कंपनी|[[अमेजन (कंपनी)]]}}
{{for|अमेजन से शुरू होखे वाला अउरी कई चीज|अमेजन}}
{{Infobox forest
| name = अमेज़न वर्षावन
| native_name = Floresta amazônica
| native_lang = pt
| native_name2 = Selva amazónica
| native_lang2 = es
| photo = Amazon Manaus forest.jpg
| photo_caption = ब्राजील के मानौस के नगीचे के एगो सीन
| photo_width =
| map =
| map_image = Amazon rainforest.jpg
| map_caption = [[वल्ड वाइड फंड फॉर नेचर]] संस्था द्वारा सीमांकन कइल नक्शा। पियरकी लाइन मोटा-मोटी [[अमेजन बेसिन|अमेजन के बहाव बेसिन]] के देखावत बाटे। देसन के सीमा के करिया लाइन से देखावल गइल बा।<br>{{small|([[सैटेलाइट इमेज|सैटलाइट से लिहल फोटो]] [[नासा]] के सौजन्य से)}}
| map_width =
| coordinates = {{coord|3|S|60|W|type:forest_source:kolossus-frwiki|display=title}}
| county =
| region = [[अमेजन बेसिन]], [[दक्खिन अमेरिका]]
| country = [[ब्राज़ील]], [[पेरू]], [[कोलंबिया]], [[वेनेजुएला]], [[इक्वेडोर]], [[बोलीविया]], [[गयाना]], [[सूरीनाम]], [[फ्रांस]] (''[[फ्रेंच गयाना]]'')
| elevation =
| area = {{convert|5500000|km2|abbr=on}}
| max_area =
| date_max_area =
| status =
| established =
| visitation =
| visitation_year =
| events =
| authority =
| website =
| ecosystem =
| classification_WWF =
| classification_EPA =
| classification_CEC =
| disturbance =
| forest_cover =
| species =
| indicator_plants =
| lesser_flora =
| fauna =
}}
'''अमेजन बरखाबन''' भा '''अमेजन जंगल''' ({{Lang|en|Amazon rainforest}}, ''अमॆजोन रेनफ़ॉरॆस्ट'') [[दक्खिन अमेरिका]] के [[ब्राजील]] आ आसपास के देसन में मौजूद चाकरपतई वाला, [[उष्णकटिबंध|उष्ण कटिबंधी]] नम जलवायु वाला [[बरसाती बन]] हवें। ई [[अमेजन नदी]] के [[अमेजन बेसिन|बेसिन]] में बिस्तार लिहले बाड़ें जेकरा चलते इनहन के ई नाँव पड़ल हवे। अंग्रेजी में इनहन के '''अमेजन रेनफारेस्ट''' भा '''अमेजोनिया''' भी कहल जाला आ लोकल भाषा में '''''सेल्वा ऍमॆजोनिया''''' के नाँव से जानल जाला। अमेजन बेसिन के बिस्तार लगभग {{convert|7,000,000|km2|sqmi|abbr=on}} रकबा पर बाटे आ एकर करीबन {{convert|5,500,000|km2|sqmi|abbr=on}} इलाका एह बरसाती बन सभ वाला बाटे। ई इलाका कुल नौ गो देसन के सीमा में बिस्तार लिहले बाटे।
एह बरसाती बन के जादेतर हिस्सा [[ब्राजील]] देस में पड़े ला, लगभग 60 % हिस्सा एही देस में बाटे, एकरे बाद [[पेरू]] देस में एकर लगभग 13 % हिस्सा, [[कोलंबिया]] में 10 %, आ बाकी के हिस्सा [[वेनेजुएला]], [[इक्वेडोर]], [[बोलीविया]], [[गयाना]], [[सूरीनाम]] आ [[फ्रांस]] ([[फ्रेंच गयाना]]) में बाटे। चार गो देसन में एह बन सभ खातिर "अमेजोनास"<!--intentional link to DAB page--> नाँव से पहिला-स्तर के प्रशासनिक बिभाग (प्रांत) बाड़ें। अमेजन के ई जंगल पूरा दुनिया में बचल बरसाती बन सभ के लगभग आधा हिस्सा बाड़ें।<ref>{{cite web | url=http://www.worldwildlife.org/places/amazon | title=WNF: Places: Amazon | accessdate=4 June 2016}}</ref> बरखाबन के सभसे बेसी एक साथ बिस्तार वाला ई जंगल सभसे बेसी जीवबिबिधता वाला बरखाबन हवे जहाँ एस्टीमेट के मोताबिल 390 बिलियन पेड़ बाने आ ई लगभग 16,000 प्रजातिन के बाड़ें।<ref name="eurekalert.org">{{cite web|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2013-10/fm-fms101413.php|title=Field Museum scientists estimate 16,000 tree species in the Amazon|work=Field Museum|date=17 अक्टूबर 2013|accessdate=18 अक्टूबर 2013|archive-date=2019-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207091818/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2013-10/fm-fms101413.php|url-status=dead}}</ref>
2019 में ब्राजील के एह जंगल सभ में भारी जंगल के आग के खबर दुनिया के सोझा आइल जब इहाँ के अंतरिक्ष रिसर्च के नेशनल इन्स्टीट्यूट (''Instituto Nacional de Pesquisas Espaciais'' — INPE) द्वारा जानकारी दिहल गइल कि कम से कम 75,336 जंगल के आग के घटना एह साल जनवरी से अगस्त 2019 ले हो चुकल बाड़ी स, ई अबतक के रिकार्ड सभसे बेसी संख्या बाटे जबसे 2013 आइएनपीई अइसन डेटा एकट्ठा क रहल बाटे।<ref name="BBC_20190821">{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-49415973 |title='Record number of fires' in Brazilian rainforest |date=21 अगस्त 2019 |access-date= 21 अगस्त 2019 |work=BBC News Online |publisher=BBC Online |agency=[[बीबीसी]]}}</ref><ref name="CTVNews_Rodriguez_20190822">{{Cite news | title = As the Amazon burns, Brazil's president draws global outrage | work = CTV News | access-date = 22 अगस्त 2019 | url = https://www.ctvnews.ca/world/as-the-amazon-burns-brazil-s-president-draws-global-outrage-1.4560481 | date = 22 अगस्त 2019 | first = Jeremiah | last = Rodriguez | archive-date = 2019-08-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190827173049/https://www.ctvnews.ca/world/as-the-amazon-burns-brazil-s-president-draws-global-outrage-1.4560481 | url-status = dead }}</ref> ई आँकड़ा सैटेलाईट से लिहल तस्वीर सभ के सहारे एकट्ठा कइल जाला।<ref name="NYT_Andreoni_20190821">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/08/21/world/americas/amazon-rainforest.html|title=Fires in Amazon Rain Forest Have Surged This Year|last1=Andreoni|first1=Manuela|last2=Hauser|first2=Christine|date=21 अगस्त 2019|location=Rio de Janeiro|access-date=21 अगस्त 2019|newspaper=[[दि न्यूयॉर्क टाइम्स]]}}</ref> धियान देवे के बात ई बा इ एह जंगल सभ के "पृथिवी के फेफड़ा" नाँव दिहल जाला।<ref>{{cite web|title=Amazon: Lungs of the planet|url=http://www.bbc.com/future/story/20130226-amazon-lungs-of-the-planet|website=www.bbc.com|publisher=बीबीसी|accessdate=23 अगस्त 2019|language=en}}</ref>
== जीवबिबिधता ==
[[चित्र:Giant Waxy Monkey Frog.jpg|thumb|बन के बिनास के चलते एह जंगल में कई ठे प्रजाति सभ खतरा में बाड़ी; (चित्र में देखावल: जायंट लीफ़ मेंघुचा]]
[[चित्र:Ara macao - two at Lowry Park Zoo.jpg|thumb|upright|[[स्कार्लेट मकाऊ]], जे अमेरिकी उष्णकटिबंधी इलाका के नेटिव (मूल निवासी) प्रजाति के सुग्गा हवे।]]
नम उष्णकटिबंधी बन सभ के बिसेसता हवे की ई सभसे बेसी जीवबिबिधता वाला [[बायोम]] हवें। इहो उल्लेख के बात बा कि एशिया आ अफिरका में पावल जाए वाला अइसन बन सभ के तुलना में दक्खिन अमेरिका के ई अमेजन बन में बेसी जीव बिबिधता पावल जाले।<ref name="Turner 2001">Turner, I.M. 2001. ''The ecology of trees in the tropical rain forest''. [[कैंब्रिज युनिवर्सिटी प्रेस]], कैंब्रिज. {{ISBN|0-521-80183-4}}</ref> एगो सोलहग एतना बिस्तृत बन होखे के कारण एह जंगल सभ के जीवबिबिधता दुनिया में अपने-आप में सभसे बेसी बा जवना के तुलना अउरी कहीं से ना हो सके ला। दुनिया में जेतना प्रजाति सभ के जानकारी बाटे, दस में से एक प्रजाति इहाँ मिले ला।<ref>{{cite web | url=http://www.worldwildlife.org/wildplaces/amazon/index.cfm | title=Amazon Rainforest, Amazon Plants, Amazon River Animals | publisher=[[वल्ड वाइड फंड फॉर नेचर]] | accessdate=6 May 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080517160541/http://worldwildlife.org/wildplaces/amazon/index.cfm | archivedate=17 May 2008<!--DASHBot-->| url-status=live}}</ref> एह तरीका से ई बायोम दुनिया के सभसे बिबिध प्रजाति सभ के इलाका बन जाला।
एह इलाका में 25 लाख प्राजाति के कीड़ा-मकोड़ा (इन्सेक्ट) पावल जालें,<ref>{{cite web|url=http://travel.mongabay.com/brazil/brazil_amazon_index.htm |title=Photos / Pictures of the Amazon Rainforest |publisher=Travel.mongabay.com |accessdate=18 December 2008| archiveurl= https://web.archive.org/web/20081217091934/http://travel.mongabay.com/brazil/brazil_amazon_index.htm| archivedate= 17 December 2008 <!--DASHBot-->| url-status=live }}</ref> दसन हजार किसिम के फेड़ पावल जालें, 2,000 से बेसी प्रजाति के [[चिरई]] आ [[मैमल]] आ दू हजार से बेसी प्रजाति के मछरी पावल जालीं।<ref name="AlbertReis2011">{{cite book|author1=James S. Albert|author2=Roberto E. Reis|title=Historical Biogeography of Neotropical Freshwater Fishes|url=http://www.ucpress.edu/book.php?isbn=9780520268685|accessdate=28 June 2011|date=8 March 2011|publisher=University of California Press|page=308| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110630102154/http://www.ucpress.edu/book.php?isbn=9780520268685| archivedate= 30 June 2011 <!--DASHBot-->| url-status=live}}</ref> 1,294 birds, 427 mammals, 428 amphibians, and 378 reptiles have been scientifically classified in the region.<ref name = "Da Silva 2005">{{cite journal |author1=Da Silva |author2=Jose Maria Cardoso | title=The Fate of the Amazonian Areas of Endemism |url=https://archive.org/details/sim_conservation-biology_2005-06_19_3/page/689 | journal=Conservation Biology | year=2005 | volume=19 | issue=3 | pages=689–694 | doi=10.1111/j.1523-1739.2005.00705.x |display-authors=etal}}</ref> दुनिया के एक बटा पाँच किसिम के चिरई सभ एही जंगल में पावल जाली लगभग एतने, मने कि पाँच में एक, किसिम के मछरी अमेजन के सहायक नदी आ एह नदी में पावल जालीं। बैज्ञानिक लोग 96,660 से 128,843 गो इन्वर्टीब्रेट सभ के प्रजाति के जानकारी अकेल्ले ब्राजील में बतवले बा।<ref name = "Lewinsohn 2005">{{cite journal | last = Lewinsohn | first = Thomas M. |author2=Paulo Inácio Prado |date=June 2005 | title = How Many Species Are There in Brazil? | url = https://archive.org/details/sim_conservation-biology_2005-06_19_3/page/619 | journal=Conservation Biology | volume = 19 | issue = 3 | pages = 619–624 | doi = 10.1111/j.1523-1739.2005.00680.x
}}</ref>
अमेजन बेसिन के वनस्पति जैव विविधता दुनिया में सबसे अधिक मानल जाले। 2001 में भइल एगो अध्ययन के अनुसार, इक्वाडोर के अमेजन वर्षावन के खाली पाव वर्ग किलोमीटर (लगभग 62 एकड़) क्षेत्र में 1,100 से अधिक पेड़ के प्रजाति पावल जाली।<ref>{{cite journal | last=Wright | first=S. Joseph | title=Plant diversity in tropical forests: a review of mechanisms of species coexistence | journal=Oecologia | date=12 October 2001 | volume=130 | issue=1 | pages=1–14 | doi=10.1007/s004420100809| pmid=28547014 | bibcode=2002Oecol.130....1W }}</ref>
1999 में भइल एगो अध्ययन में पता चलल कि अमेजन वर्षावन के एक वर्ग किलोमीटर (लगभग 247 एकड़) क्षेत्र में लगभग 90,790 टन जीवित वनस्पति मौजूद हो सकेली। औसतन, एह जंगल के वनस्पति जैवभार (Plant Biomass) के मात्रा लगभग 356 ± 47 टन प्रति हेक्टेयर आँकल गइल बा।<ref>{{cite journal | last=Laurance | first=William F. |author2=Fearnside, Philip M.|author3=Laurance, Susan G.|author4=Delamonica, Patricia|author5=Lovejoy, Thomas E.|author6=Rankin-de Merona, Judy M.|author7=Chambers, Jeffrey Q.|author8= Gascon, Claude | title=Relationship between soils and Amazon forest biomass: a landscape-scale study | url=https://archive.org/details/sim_forest-ecology-and-management_1999-06-14_118_1-3/page/127 | journal=Forest Ecology and Management | date=14 June 1999 | volume=118 | issue=1–3 | pages=127–138 | doi=10.1016/S0378-1127(98)00494-0}}</ref>
अब तक एह क्षेत्र में 4,38,000 से अधिक अइसन वनस्पति प्रजातियन के पंजीकृत कइल जा चुकल बा, जिनकर आर्थिक आ सामाजिक महत्व बा। हालाँकि, अबहियो बहुत सगरी प्रजातियन के खोज भा वैज्ञानिक विवरण बाकी बा।<ref>{{cite web |url = http://www.travelsouth-america.com/amazon.html |title = Amazon Rainforest |publisher = South AmericaTravel Guide |accessdate = 19 August 2008 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080812021245/http://www.travelsouth-america.com/amazon.html |archivedate = 12 August 2008 |url-status=dead |df = mdy-all
}}</ref> पूरा अमेजन क्षेत्र में पेड़ के लगभग 16,000 प्रजाति होखे के अनुमान बा।<ref name="eurekalert.org"/>
पौधा आ पेड़ के हरियर पत्ती के क्षेत्रफल (Green Leaf Area) में मौसम के बदलाव के कारण लगभग 25 प्रतिशत तक उतार-चढ़ाव होखेला। सूखा मौसम में, जब सूरज के रोशनी सबसे अधिक मिलेला, तब नया पत्ती तेजी से निकल के फइल जाली। जबकि बरसात के मौसम में, जब बादल अधिक रहेला, तब पुरान पत्ती झड़ जाए लागेली। एह मौसमी बदलाव से प्रकाश-संश्लेषण (Photosynthesis) आ श्वसन (Respiration) के बीच कार्बन के संतुलन बनल रहेला।<ref>{{cite journal | author=Mynenia, Ranga B. | title=Large seasonal swings in leaf area of Amazon rainforests | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences | date=13 March 2007 | volume=104 | pmid=17360360 | issue=12 | pages=4820–4823 | pmc=1820882 | doi=10.1073/pnas.0611338104 |bibcode = 2007PNAS..104.4820M |display-authors=etal}}</ref>
रेनफॉरेस्ट (वर्षावन) में कई अइसन प्रजाति पावल जाली, जवन खतरनाक हो सके लीं। सबसे बड़ साइज के शिकारी जानवरन में ब्लैक कैमन, जैगुआर, कूगर आ एनाकोंडा शामिल बाड़ें। नदी में इलेक्ट्रिक ईल (मछरी नियर जीव) बिजली के झटका दे सकेला, जवन आदमी के बेहोश या मार भी सकेला, जबकि पिरान्हा मछरी आदमी के काट के घायल कर सकेली।<ref>{{cite news | title=Piranha 'less deadly than feared' | date=2 July 2007 | work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6259946.stm | accessdate=2 July 2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070707045045/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6259946.stm | archivedate=7 July 2007 <!--DASHBot-->| url-status=live}}</ref> कई तरह के जहरीला डार्ट मेंढक अपना शरीर से जहरीला पदार्थ (बिस) छोड़ेला। एह जंगल में बहुत सारा परजीवी (पेरासाईट) आ बीमारी फैलावे वाला जीव भी मिले लें। वैंपायर चमगादड़ एह जंगल में रहेला, जवन रेबीज वायरस फैला सकेला।<ref>{{cite journal | author1=da Rosa | author2=Elizabeth S. T. | title=Bat-transmitted Human Rabies Outbreaks, Brazilian Amazon | journal=Emerging Infectious Diseases |date=August 2006 | volume=12 | issue=8 | pages=1197–1202 | pmid=16965697 | pmc=3291204 | doi=10.3201/eid1708.050929|display-authors=etal}}</ref> साथे-साथ, अमेजन क्षेत्र में मलेरिया, येलो फीवर आ डेंगू बुखार जइसन बीमारी भी हो सकेली।
{{clear}}
<gallery mode="packed">
File:Hoatzins in Brazil.jpg|[[Hoatzin]]
File:Avicularia-geroldi-subadult.jpg|[[Mygalomorphae]]
File:Purus Red Howler Monkey.jpg|[[Howler monkey]]
File:Heliconia aemygdiana (14551077262).jpg|''[[Heliconia]]''
File:Manuel Antonio (43).JPG|[[Brown-throated sloth]]
File:Emperor Tamarin (EXPLORE) (9714001143).jpg|[[Emperor tamarin]]
File:Dendrobates azureus (Dendrobates tinctorius) Edit.jpg|[[Blue poison dart frog]]
Jaguar (Panthera onca palustris) male Three Brothers River.JPG|[[South American jaguar]]
File:Uakari male.jpg|[[Bald uakari]]
File:Isulas (8583611782).jpg|[[Paraponera clavata|Bullet ants]] have an extremely painful sting
File:Many parrots -Anangu, Yasuni National Park, Ecuador -clay lick-8.jpg|Parrots at clay lick in [[Yasuni National Park]], Ecuador
</gallery>
== संदर्भ ==
{{Reflist|33em}}
[[श्रेणी:बरसाती बन]]
[[श्रेणी:बन]]
[[श्रेणी:दक्खिन अमेरिका के भूगोल]]
[[श्रेणी:ब्राजील के भूगोल]]
[[श्रेणी:कोलंबिया]]
[[श्रेणी:वेनेजुएला]]
[[श्रेणी:पेरू]]
[[श्रेणी:इक्वेडोर]]
[[श्रेणी:बोलीविया]]
[[श्रेणी:सूरीनाम]]
[[श्रेणी:फ्रेंच गयाना]]
{{geo-stub}}
{{SouthAm-geo-stub}}
csk4tiz22pm3iga5gi82ib6lr4q805y
रामसर साइट
0
71829
808043
766194
2026-10-24T15:14:53Z
SM7
3953
नया आधार
808043
wikitext
text/x-wiki
'''रामसर साइट''' ({{Langx|en|Ramsar Site}}) भा '''रामसर स्थल''' के '''इंटरनेशनल महत्व वाला वेटलैंड''' (Wetland of International Importance) भी कहल जाला। ई अइसन [[नमभूमि]] (वेटलैंड) होखे ला, जेकरा के [[पनिहा चिरई]] सभ के आवास के रूप में बिसेस महत्व वाली [[रामसर कन्वेंशन|अंतरराष्ट्रीय आर्द्रभूमि पर रामसर कन्वेंशन]] के तहत चिन्हित कइल गइल होखे।<ref name=ramsarhome>{{cite web |title=The Convention on Wetlands |url=http://www.ramsar.org |work=Ramsar |access-date=3 October 2016}}</ref>
नमभूमि पर ई अंतरराष्ट्रीय पर्यावरणीय समझौता 2 फरवरी 1971 के [[यूनेस्को]] के संरक्षण में [[ईरान]] के [[रामसर]] शहर में हस्ताक्षरित भइल रहे। पर्याप्त संख्या में देसन द्वारा मंजूरी मिलला के बाद ई 21 दिसंबर 1975 से लागू भइल। एह समझौता के तहत नमभूमियन के संरक्षण आ उनहन में मौजूद संसाधनन के विवेकपूर्ण आ टिकाऊ इस्तेमाल खातिर राष्ट्रीय स्तर पर कार्रवाई आ अंतरराष्ट्रीय सहयोग के व्यवस्था बा। एह कन्वेंशन में शामिल देसन के प्रतिनिधि नियमित रूप से मिले लें, ताकि अंतरराष्ट्रीय महत्व वाली नमभूमियन के पहिचान कइल जा सके आ ओह सभ के संरक्षण पर सहमति बनावल जा सके। एह में खास तौर पर अइसन नमभूमि शामिल बाड़ी स, जे पनिहा चिरइन के आवास उपलब्ध करावेली।
जनवरी 2026 तक दुनिया भर में 2,520 रामसर स्थल बाड़ें, जे कुल {{convert|253,075,668|ha}} क्षेत्र के संरक्षण करे लें। एह अभिसमय में 172 राष्ट्रीय सरकार शामिल बाड़ी स।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
[[श्रेणी:पर्यावरण]]
{{पर्यावरण-आधार}}
a3xxf7xass0sz2zscre9vkjsjfa2bge
808044
808043
2026-10-24T15:15:28Z
SM7
3953
[[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा [[श्रेणी:पर्यावरण]] हटावल गइल; [[श्रेणी:पर्यावरण संरक्षण]] जोड़ल गइल
808044
wikitext
text/x-wiki
'''रामसर साइट''' ({{Langx|en|Ramsar Site}}) भा '''रामसर स्थल''' के '''इंटरनेशनल महत्व वाला वेटलैंड''' (Wetland of International Importance) भी कहल जाला। ई अइसन [[नमभूमि]] (वेटलैंड) होखे ला, जेकरा के [[पनिहा चिरई]] सभ के आवास के रूप में बिसेस महत्व वाली [[रामसर कन्वेंशन|अंतरराष्ट्रीय आर्द्रभूमि पर रामसर कन्वेंशन]] के तहत चिन्हित कइल गइल होखे।<ref name=ramsarhome>{{cite web |title=The Convention on Wetlands |url=http://www.ramsar.org |work=Ramsar |access-date=3 October 2016}}</ref>
नमभूमि पर ई अंतरराष्ट्रीय पर्यावरणीय समझौता 2 फरवरी 1971 के [[यूनेस्को]] के संरक्षण में [[ईरान]] के [[रामसर]] शहर में हस्ताक्षरित भइल रहे। पर्याप्त संख्या में देसन द्वारा मंजूरी मिलला के बाद ई 21 दिसंबर 1975 से लागू भइल। एह समझौता के तहत नमभूमियन के संरक्षण आ उनहन में मौजूद संसाधनन के विवेकपूर्ण आ टिकाऊ इस्तेमाल खातिर राष्ट्रीय स्तर पर कार्रवाई आ अंतरराष्ट्रीय सहयोग के व्यवस्था बा। एह कन्वेंशन में शामिल देसन के प्रतिनिधि नियमित रूप से मिले लें, ताकि अंतरराष्ट्रीय महत्व वाली नमभूमियन के पहिचान कइल जा सके आ ओह सभ के संरक्षण पर सहमति बनावल जा सके। एह में खास तौर पर अइसन नमभूमि शामिल बाड़ी स, जे पनिहा चिरइन के आवास उपलब्ध करावेली।
जनवरी 2026 तक दुनिया भर में 2,520 रामसर स्थल बाड़ें, जे कुल {{convert|253,075,668|ha}} क्षेत्र के संरक्षण करे लें। एह अभिसमय में 172 राष्ट्रीय सरकार शामिल बाड़ी स।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
[[श्रेणी:पर्यावरण संरक्षण]]
{{पर्यावरण-आधार}}
e2r0f9s7h657ryrcznenpb8ysvf2jlu
808048
808044
2026-10-24T15:36:16Z
SM7
3953
फोटो जोड़ल गइल
808048
wikitext
text/x-wiki
[[File:Map of Ramsar Sites 2023.png|thumb|रामसर साइट सभ के बिस्व के नक्शा पर लोकेशन]]
[[File:Harike.jpg|thumb|[[हरीके वेटलैंड]] भारत में एगो नमभूमि।]]
'''रामसर साइट''' ({{Langx|en|Ramsar Site}}) भा '''रामसर स्थल''' के '''इंटरनेशनल महत्व वाला वेटलैंड''' (Wetland of International Importance) भी कहल जाला। ई अइसन [[नमभूमि]] (वेटलैंड) होखे ला, जेकरा के [[पनिहा चिरई]] सभ के आवास के रूप में बिसेस महत्व वाली [[रामसर कन्वेंशन|अंतरराष्ट्रीय आर्द्रभूमि पर रामसर कन्वेंशन]] के तहत चिन्हित कइल गइल होखे।<ref name=ramsarhome>{{cite web |title=The Convention on Wetlands |url=http://www.ramsar.org |work=Ramsar |access-date=3 October 2016}}</ref>
नमभूमि पर ई अंतरराष्ट्रीय पर्यावरणीय समझौता 2 फरवरी 1971 के [[यूनेस्को]] के संरक्षण में [[ईरान]] के [[रामसर]] शहर में हस्ताक्षरित भइल रहे। पर्याप्त संख्या में देसन द्वारा मंजूरी मिलला के बाद ई 21 दिसंबर 1975 से लागू भइल। एह समझौता के तहत नमभूमियन के संरक्षण आ उनहन में मौजूद संसाधनन के विवेकपूर्ण आ टिकाऊ इस्तेमाल खातिर राष्ट्रीय स्तर पर कार्रवाई आ अंतरराष्ट्रीय सहयोग के व्यवस्था बा। एह कन्वेंशन में शामिल देसन के प्रतिनिधि नियमित रूप से मिले लें, ताकि अंतरराष्ट्रीय महत्व वाली नमभूमियन के पहिचान कइल जा सके आ ओह सभ के संरक्षण पर सहमति बनावल जा सके। एह में खास तौर पर अइसन नमभूमि शामिल बाड़ी स, जे पनिहा चिरइन के आवास उपलब्ध करावेली।
जनवरी 2026 तक दुनिया भर में 2,520 रामसर स्थल बाड़ें, जे कुल {{convert|253,075,668|ha}} क्षेत्र के संरक्षण करे लें। एह अभिसमय में 172 राष्ट्रीय सरकार शामिल बाड़ी स।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
[[श्रेणी:पर्यावरण संरक्षण]]
{{पर्यावरण-आधार}}
pww09v4req4fh2yvai1nxlz51y1y8fs
808049
808048
2026-10-24T15:37:37Z
SM7
3953
बाहरी कड़ी जोड़ल गइल
808049
wikitext
text/x-wiki
[[File:Map of Ramsar Sites 2023.png|thumb|रामसर साइट सभ के बिस्व के नक्शा पर लोकेशन]]
[[File:Harike.jpg|thumb|[[हरीके वेटलैंड]] भारत में एगो नमभूमि।]]
'''रामसर साइट''' ({{Langx|en|Ramsar Site}}) भा '''रामसर स्थल''' के '''इंटरनेशनल महत्व वाला वेटलैंड''' (Wetland of International Importance) भी कहल जाला। ई अइसन [[नमभूमि]] (वेटलैंड) होखे ला, जेकरा के [[पनिहा चिरई]] सभ के आवास के रूप में बिसेस महत्व वाली [[रामसर कन्वेंशन|अंतरराष्ट्रीय आर्द्रभूमि पर रामसर कन्वेंशन]] के तहत चिन्हित कइल गइल होखे।<ref name=ramsarhome>{{cite web |title=The Convention on Wetlands |url=http://www.ramsar.org |work=Ramsar |access-date=3 October 2016}}</ref>
नमभूमि पर ई अंतरराष्ट्रीय पर्यावरणीय समझौता 2 फरवरी 1971 के [[यूनेस्को]] के संरक्षण में [[ईरान]] के [[रामसर]] शहर में हस्ताक्षरित भइल रहे। पर्याप्त संख्या में देसन द्वारा मंजूरी मिलला के बाद ई 21 दिसंबर 1975 से लागू भइल। एह समझौता के तहत नमभूमियन के संरक्षण आ उनहन में मौजूद संसाधनन के विवेकपूर्ण आ टिकाऊ इस्तेमाल खातिर राष्ट्रीय स्तर पर कार्रवाई आ अंतरराष्ट्रीय सहयोग के व्यवस्था बा। एह कन्वेंशन में शामिल देसन के प्रतिनिधि नियमित रूप से मिले लें, ताकि अंतरराष्ट्रीय महत्व वाली नमभूमियन के पहिचान कइल जा सके आ ओह सभ के संरक्षण पर सहमति बनावल जा सके। एह में खास तौर पर अइसन नमभूमि शामिल बाड़ी स, जे पनिहा चिरइन के आवास उपलब्ध करावेली।
जनवरी 2026 तक दुनिया भर में 2,520 रामसर स्थल बाड़ें, जे कुल {{convert|253,075,668|ha}} क्षेत्र के संरक्षण करे लें। एह अभिसमय में 172 राष्ट्रीय सरकार शामिल बाड़ी स।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
== बाहरी कड़ी ==
* [https://rsis.ramsar.org/?pagetab=1 Ramsar Sites Information Service.org: Official '''List of all Ramsar Sites''' website]—via Ramsar Sites Information Service
* [https://rsis.ramsar.org/ris-search/?f[0]=pictureAvailable_b%3Atrue&pagetab=1 Ramsar Sites Information Service.org]—images of Ramsar sites
* [http://www.ramsar.org Ramsar.org: Ramsar Convention website]
[[श्रेणी:पर्यावरण संरक्षण]]
{{पर्यावरण-आधार}}
q0stadei7d9m64tap9j98u7fi1gqtzt
रामसर कन्वेंशन
0
71830
808046
781465
2026-10-24T15:21:29Z
SM7
3953
बिस्तार कइल गइल
808046
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Treaty
|name = रामसर कन्वेंशन
|long_name = रामसर कन्वेंशन ऑन वेटलैंड्स ऑफ़ इंटरनेशनल इम्पोर्टेंस इस्पेशियली एज वाटरफाउल हैबिटाट
|image = Ramsar logo.svg
|image_width = 160
|caption = रामसर के लोगो
|type =
|date_drafted =
|date_signed = 2 फरवरी 1971<br>([[वल्ड वेटलैंड्स डे]] मनावल जाला)
|location_signed = [[रामसर]] ([[ईरान]])
|date_sealed =
|date_effective = 21 दिसंबर 1975
|condition_effective = 7 स्टेट सभ द्वारा रैटीफिकेशन
|signatories = 23<ref name=textandrat/>
|parties = [[रामसर कन्वेंशन के पार्टी सभ के लिस्ट|172]]<ref name=textandrat>{{cite web |url=https://en.unesco.org/about-us/legal-affairs/convention-wetlands-international-importance-especially-waterfowl-habitat |title=Convention on Wetlands of International Importance especially as Waterfowl Habitat. |access-date=7 August 2022|work=[[UNESCO]]}}</ref>
|depositor = [[यूनेस्को]] क डाइरेक्टर जनरल
|languages = अंग्रेजी (जहाँ बिबिधता के केस होखे), फ्रेंच, जर्मन, रशियन, आ स्पैनिश<ref name=textandrat/>
}}
'''''रामसर कन्वेंशन ऑन वेटलैंड्स ऑफ़ इंटरनेशनल इम्पोर्टेंस इस्पेशियली एज वाटरफाउल हैबिटाट''''' ({{Lang|en|Ramsar Convention on Wetlands of International Importance especially as Waterfowl Habitat}}) चाहे छोट रूप में '''रामसर कन्वेंशन''' ({{Lang|en|Ramsar Convention}}), रामसर सम्मेलन में भइल एगो अंतर्राष्ट्रीय समझौता हवे जेकरे तहत दुनिया भर के नमभूमि (वेटलैंड) सभ के संरक्षण के कोसिस करे खाती बिभिन्न देसन में आपसी सहमती बनल। ई सम्मेलन [[ईरान]] के रामसर शहर में 1971 में भइल रहे। एकरा तहत अलग जगह पर पनिहा इकोसिस्टम सभ के [[रामसर साइट]] के रूप में चिन्हित कइ के उनहन के संरक्षण (कंजर्वेशन) कइल जाला।
हर तीन साल पर, कांट्रैक्ट करे वाला पक्ष सभ के प्रतिनिधि लोग कॉन्फ्रेंस ऑफ़ पार्टीज (COP) के रूप में मिले ला, ई सम्मेलन के नीति निर्माता अंग हवे जे सम्मेलन के काम के मैनेजमेंट आ सुधार खातिर निर्णय (साइट सभ के नाँव, संकल्प आ सिफारिश) अपनावे ला जवना तरीका से पार्टी सभ एकरे उद्देश्य सभ के लागू करे में सक्षम होखे लीं। 2022 में चीन के वुहान आ स्विट्जरलैंड के जिनेवा में सीओपी14 के आयोजन भइल।
ई समझौता 2 फरवरी के साइन भइल रहल आ एही कारन 2 फरवरी के [[वल्ड वेटलैंड्स डे|अंतर्राष्ट्रीय नमभूमी दिवस]] मनावल जाला। भारत अपना आजादी के 75 वाँ बरिस में कुल 75 गो वेटलैंड सभ के रामसर साइट के रूप में नामित क के एगो महत्वपूर्ण उपलब्धी हासिल कइले बाटे।
== इंटरनेशनल सहजोग ==
2016 तक ले 18 गो ट्रांस-बाउंड्री रामसर साइट बाड़ी सऽ, आ 15 गो रामसर क्षेत्रीय पहल बाड़ी सऽ जेह में भूमध्यसागरीय, एशिया, अफिरका, आ दक्खिन अमेरिका के इलाका सभ के सामिल कइल गइल बा।
रामसर कन्वेंशन छह गो संगठनन के साथे मिलजुल के काम करेला जेकरा के अंतर्राष्ट्रीय संगठन साझेदार (आईओपी) के नाम से जानल जाला। ई सभ हवें:
* [[बर्डलाइफ इंटरनेशनल]]
* [[आइयूसीएन|प्रकृति संरक्षण खातिर अंतर्राष्ट्रीय संघ (IUCN)]]
* अंतर्राष्ट्रीय जल प्रबंधन संस्थान (आईडब्ल्यूएमआई)
* [[वेटलैंड्स इंटरनेशनल]]
* [[वल्ड वाइड फंड फॉर नेचर|डब्ल्यूडब्ल्यूएफ इंटरनेशनल]]
* [[वाइल्डफाउल & वेटलैंड्स ट्रस्ट]] (WWT)
ई संगठन बिसेसज्ञता वाली तकनीकी सलाह दे के, फील्ड स्टडीज के लागू करे में मदद करे, आ आर्थिक सहायता दे के एह कन्वेंशन के काम के सपोर्ट करे लें। आईओपी दल सभ के कन्वेंशन के सगरी बइठकन में पर्यवेक्षक का रूप में आ वैज्ञानिक आ तकनीकी समीक्षा पैनल के पूरा सदस्य का रूप में भी नियमित रूप से भाग लेला।
{{clear}}
== इहो देखल जाय ==
* [[वल्ड वेटलैंड्स डे]] - हर साल एही कन्वेंशन के उपलक्ष में मनावल जाला।
* [[क्योटो प्रोटोकाल]]
* [[मोंट्रियल प्रोटोकाल]]
==संदर्भ==
{{Reflist|33em}}
== बाहरी कड़ी ==
{{Commons category|Ramsar Convention}}
* {{official website|https://www.ramsar.org/}}
* [https://www.worldwetlandsday.org World Wetlands Day]
{{wetlands|state=autocollapsed}}
<!-- {{aquatic ecosystem topics|state=collapsed}}-->
{{Authority control}}
[[श्रेणी:पर्यावरण]]
[[श्रेणी:अंतर्राष्ट्रीय संधि आ समझौता]]
ciud2t9n2dzwuox65utdpc8vvwultmw
हरसिंगार
0
77057
808079
804571
2026-10-25T05:00:03Z
SM7
3953
Cleaning up syntax using [[:en:User:Zackmann08/scripts/indent|indent.js]]
808079
wikitext
text/x-wiki
{{Speciesbox
|name = हरसिंगार
|image = Nyctanthes arbor-tristis.jpg
|genus = Nyctanthes
|species = arbor-tristis
|authority = [[कार्ल लिंनायस|लिं.]]
|synonyms_ref = <ref name=WCSP/>
|synonyms =
{{Species list
|Bruschia macrocarpa|[[Antonio Bertoloni|Bertol.]]
|Nyctanthes dentata|[[Carl Ludwig Blume|Blume]]
|Nyctanthes tristis|[[Richard Anthony Salisbury|Salisb.]]
|Parilium arbor-tristis|(L.) [[Joseph Gaertner|Gaertn.]]
|Scabrita scabra|L.
|Scabrita triflora|L.
}}
}}
'''हरसिंगार''' (बैज्ञानिक नाँव: ''Nyctanthes arbor-tristis'') एक किसिम के फूल वाला पौधा हवे जे भारतीय उपमहादीप ([[दक्खिन एशिया]]) आ दक्खिन-पुरुब एशिया के मूल पौधा हवे।<ref name=WCSP>{{Cite web |url=http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=354899 |title=Kew World Checklist of Selected Plant Families, ''Nyctanthes arbor-tristis'' |access-date=2020-08-08 |archive-date=2022-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220711092918/http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=354899 |url-status=dead }}</ref> बैज्ञानिक बर्गीकरण में ई ''ओलिआसिआइ'' परिवार के ''निक्टेंथीस़'' जाति में आवे ला जेह में एकरे अलावा खाली भर एऽगो अउरी प्रजाति बाटे जे थाइलैंड के मूल पौधा हवे।
ई झाँग नियर चाहे छोट पेड़ नियर होला जे 10 मीटर (33 फीट) तक ले ऊँच हो सके ला। आमतौर पर एह पौधा में [[बरसात]] के [[सीजन]] बाद शरद रितु में फूल फुलालें। फूल संतरहवा रंग के डंडी वाला आ उज्जर रंग के होलें, साइज छोट होला, महक बहुत होले आ साँझ बेरा फुलालें आ सबेरे झर जालें। फल के साइज लगभग 2 सेंटीमीटर डायामीटर के होला जे एकदम चापत होला आ एकरे खोल में दू हिस्सा होलें जिन्हाना में एकहक ठो बीया होला।
== नाँव ==
हरसिंगार (भोजपुरी उच्चारण: हर्सिंङार चाहे हरसीँगार) में ''हर'' के माने देवता [[शंकर|शिव जी]] होला जिनके सिंगार के रूप में एकरा के चढ़ावे के मान्यता हिंदू धरम में बा। ई नाँव खास तौर पर भोजपुरी आ मैथिली संस्कृति के इलाका में इस्तेमाल होला।
आम तौर पर [[भारत]] में एकरा के ''पारिजात'' के नाँव से जानल जाला जेकरा साथे कई हिंदू कथा (मिथक) जुड़ल बाने। ई स्वर्ग के फूल मानल जाला जेकरा के श्रीकृष्ण स्वर्ग से उखारि के धरती पर ले अइलें।
औरु दूसर नाव, प्राजक्ता हवे। एकरे अलावा शेफाली आ एकरे आसान रूप शिवली, सिउली नियर नाँव एह फूल खाती इस्तेमाल होलें।
भोजपुरी इलाका में एह पेड़ के सिंहेड़ा के नाँव से भी जानल जाला। कुछ जगह हेंगड़ा के नाँव से भी बोलावल जाला।
बैज्ञानिक नाँव में ''निक्टेंथीस़'' जाति के नाँव हवे आ ''अर्बोर'' (पेड़) आ ''ट्राइस्टिस'' (दुःख) के मिला के कुल मतलब लगभग ''दुःख के पेड़" होला। शाइद ई नाँव सबेरे एकरे फूल के टपटप झरे के कारन रखल गइल हवे।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|33em}}
{{Taxonbar|from=Q764525}}
[[श्रेणी:फूल]]
[[श्रेणी:सजावटी पौधा]]
[[श्रेणी:जड़ीबूटी]]
[[श्रेणी:आयुर्वेद में इस्तेमाल होखे वाला पौधा]]
{{plant-stub}}
7e6u1gwvk2upwh4xg6jarwic82657zj
808080
808079
2026-10-25T05:04:26Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
808080
wikitext
text/x-wiki
{{Speciesbox
|name = हरसिंगार
|image = Nyctanthes arbor-tristis.jpg
|genus = Nyctanthes
|species = arbor-tristis
|authority = [[कार्ल लिंनायस|लिं.]]
|synonyms_ref = <ref name=WCSP/>
|synonyms =
{{Species list
|Bruschia macrocarpa|[[Antonio Bertoloni|Bertol.]]
|Nyctanthes dentata|[[Carl Ludwig Blume|Blume]]
|Nyctanthes tristis|[[Richard Anthony Salisbury|Salisb.]]
|Parilium arbor-tristis|(L.) [[Joseph Gaertner|Gaertn.]]
|Scabrita scabra|L.
|Scabrita triflora|L.
}}
}}
'''हरसिंगार''' (''{{abbr|बै.ना.|बैज्ञानिक नाँव}}'': ''Nyctanthes arbor-tristis'') एक किसिम के फूल वाला पौधा हवे जे भारतीय उपमहादीप ([[दक्खिन एशिया]]) आ दक्खिन-पुरुब एशिया के मूल पौधा हवे।<ref name=WCSP>{{Cite web |url=http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=354899 |title=Kew World Checklist of Selected Plant Families, ''Nyctanthes arbor-tristis'' |access-date=2020-08-08 |archive-date=2022-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220711092918/http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=354899 |url-status=dead }}</ref> बैज्ञानिक बर्गीकरण में ई ''ओलिआसिआइ'' परिवार के ''निक्टेंथीस़'' जाति में आवे ला जेह में एकरे अलावा खाली भर एऽगो अउरी प्रजाति बाटे जे थाइलैंड के मूल पौधा हवे।
ई झाँग नियर चाहे छोट पेड़ नियर होला जे 10 मीटर (33 फीट) तक ले ऊँच हो सके ला। आमतौर पर एह पौधा में [[बरसात]] के [[सीजन]] बाद शरद रितु में फूल फुलालें। फूल संतरहवा रंग के डंडी वाला आ उज्जर रंग के होलें, साइज छोट होला, महक बहुत होले आ साँझ बेरा फुलालें आ सबेरे झर जालें। फल के साइज लगभग 2 सेंटीमीटर डायामीटर के होला जे एकदम चापत होला आ एकरे खोल में दू हिस्सा होलें जिन्हाना में एकहक ठो बीया होला।
== नाँव ==
हरसिंगार (भोजपुरी उच्चारण: हर्सिंङार चाहे हरसीँगार) में ''हर'' के माने देवता [[शंकर|शिव जी]] होला जिनके सिंगार के रूप में एकरा के चढ़ावे के मान्यता हिंदू धरम में बा। ई नाँव खास तौर पर भोजपुरी आ मैथिली संस्कृति के इलाका में इस्तेमाल होला। भोजपुरी इलाका में एह पेड़ के '''सिंहेड़ा''' के नाँव से भी जानल जाला। कुछ जगह '''हेंगड़ा''' के नाँव से भी बोलावल जाला।
आम तौर पर [[भारत]] में एकरा के '''पारिजात''' के नाँव से जानल जाला जेकरा साथे कई हिंदू कथा (मिथक) जुड़ल बाने। ई स्वर्ग के फूल मानल जाला जेकरा के श्रीकृष्ण स्वर्ग से उखारि के धरती पर ले अइलें। औरु दूसर नाव, '''प्राजक्ता''' हवे। एकरे अलावा '''शेफाली''' आ एकरे आसान रूप '''शिवली''', '''सिउली''' नियर नाँव, खास क के बंगाली कल्चर में, एह फूल खाती इस्तेमाल होलें।
बैज्ञानिक नाँव में ''निक्टेंथीस़'' जाति के नाँव हवे आ ''अर्बोर'' (पेड़) आ ''ट्राइस्टिस'' (दुःख) के मिला के कुल मतलब लगभग ''दुःख के पेड़" होला। शाइद ई नाँव सबेरे एकरे फूल के टपटप झरे के कारन रखल गइल हवे।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|33em}}
{{Taxonbar|from=Q764525}}
[[श्रेणी:फूल]]
[[श्रेणी:सजावटी पौधा]]
[[श्रेणी:जड़ीबूटी]]
[[श्रेणी:आयुर्वेद में इस्तेमाल होखे वाला पौधा]]
{{plant-stub}}
dtqewe9pkfheat28ip1akqjly42c5pq
मनी प्लांट
0
80194
808077
804561
2026-10-25T04:51:32Z
SM7
3953
Cleaning up syntax using [[:en:User:Zackmann08/scripts/indent|indent.js]]
808077
wikitext
text/x-wiki
{{Speciesbox
| image = Epipremnum aureum 31082012.jpg
| image_caption = ‘गोल्डन क्वीन’ नाँव क किसिम
| genus = Epipremnum
| species = aureum
| authority = (लिंडन & आंद्रे) जी.एस. बुन्टिंग, 1964
| synonyms_ref = {{r|theplantlist}}
| synonyms =
*''Epipremnum mooreense''<br/><small>[[Jean Nadeaud|Nadeaud]], 1899</small>
*''Pothos aureus''<br/><small>Linden & André, 1880</small>
*''Rhaphidophora aurea''<br/><small>(Linden & André) [[Monroe Roberts Birdsey|Birdsey]], 1963</small>
*''Scindapsus aureus''<br/><small>(Linden & André) [[Engl.]], 1908</small>
}}
'''मनी प्लांट''' ({{Lang|en|Money plant}}; बैज्ञा. नाँव: ''Epipremnum aureum'') फूलदार पौधा सभ के ''अरुम'' परिवार ''अरासियाए'' के एगो [[प्रजाति]] हवे। ई लता होले जेह में एक के बाद एक पतई निकलें लीं आ ई दिल के आकृति के होखे लीं। लता के रूप में ई दुसरे फेड़ सभ चाहे देवाल, तार नियर चीजन पर चढ़ जाले, एह में हवा में सोर निकले लीं जे कौनों सतह पर सपट जालीं आ एकरे चढ़े में मदद करे लीं आ अगर मिले तब एह लता के पोषण करे लीं।
ई पौधा मूल रूप से [[प्रशांत महासागर]] के बीचा में मौजूद [[फ्रेंच पाॅलिनेशिया]] के सोसायटी [[दीप]] के हवे। ई समशीतोष्ण इलाका सब में पॉपुलर सजावटी पौधा हवे आ वर्तमान में ई [[उष्णकटिबंध|उष्णकटिबंधियो]] इलाका सभ में सजावटी पौधा के रूप में बहुत लगावल जाला। कई इलाका सभ में ई पौधा पहुँच के उहाँ के प्राकृतिक [[इकोसिस्टम]] के नोकसानो पहुँचवले बाटे।
हालाँकि, ई प्रजाति के हिसाब से फूलदार पौधा हवे, अपने आप अब शायदे कभी फुलाला जबले की एह में फूल लियावे खाती अलगा से हार्मोन न दिहल जाय। अपने-आप एह में फूल फुलाए के घटना अंतिम बेर 1964 में देखल गइल रहल।
एह पौधा के रॉयल हॉर्टिकल्चर सोसायटी के गोल्डन मेरिट अवार्ड मिल चुकल बाटे।
== हमलावर प्रजाति के रूप में ==
मनी प्लांट ओह देसन भा इलाकन में, जवन कि ओकरा खातिर नैसर्गिक रूप से घर नइखे, जाके बहुते तेजी से फैल सकेला आ खतरनाक रूप से हमलावर प्रजाति (इनवेसिव/एक्सोटिक) बन सकेला। श्रीलंका में, ई कांडी के उदावट्टा केले अभयारण्य के कई हेक्टेयर इलाका में पूरा तरीका से फइल गइल बा। कवनो प्राकृतिक दुसमन ना होखला के चलते, ई ना खाली जंगल के जमीन के पूरा तोप लेला बलुक पेड़न के तनो पर चढ़ जाला, जेकरा से [[पर्यावरण]] पर गंभीर नोकसान वाला असर पड़ेला। ई श्रीलंका के केगल्ला में कुरुलुकेले फॉरेस्ट रिजर्व आ दोसरा ठिकाना परो फइल गइल बा, जहाँ एकरा सजावटी पौधा के रूप में लगावल गइल रहे या सड़क किनारे के ढलान रोके खातिर इस्तेमाल कइल गइल रहे। ई 1999 में फ्लोरिडा एक्सोटिक पेस्ट कंट्रोल काउंसिल के आक्रामक प्रजातियन के सूची में शामिल कइल गइल रहे।
दक्षिण अफ्रीकी जर्नल ऑफ बॉटनी में प्रकाशित एक अध्ययन से पता चलल कि ई प्रजाति दक्षिण अफ्रीका के समुद्री तट के किनारे परो आक्रामक रूप से फइल सकेला। अध्ययन में कई तरीका बतावल गइल जेकरा से एकरा जंगली इलाका में फइलला से रोका जा सके, जइसे कि नियंत्रित इलाका के बाहर एकर खेती पर रोक लगावल जाय। हालाँकि, अध्ययन से ई परो पता चलल कि मनी प्लांट के बीया के भंडार नइखे आ ई बहुत कम मात्रा में खरपतवारन के दवाई (हर्बीसाइड) के सह सकेला, जेकरा चलते ई बड़हन पैमाना पर आपन संख्या ना बढ़ा सकेला। अगर ई कंट्रोल इलाका में रखाइल रह सके त एकरा जंगली रूप से फइलला जइसन खतरा ना बनेला।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|30em|refs=
<ref name="theplantlist">[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-70476 ''Epipremnum aureum'' (Linden & André) G.S.Bunting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128090106/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-70476 |date=2020-11-28 }}. In: ''The Plant List'' (2013). Version 1.1. Published on the Internet; http://www.theplantlist.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190523171514/http://www.theplantlist.org/ |date=2019-05-23 }} [2015-02-28].</ref>
<!-- unused refs -->
<!-- <ref name="GRIN">{{GRIN | access-date = 2017-12-17}}</ref>
<ref name="kew">''[http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=70476 Epipremnum aureum]''. In: Govaerts, R. (2015). ''World Checklist of Araceae''. Facilitated by the Royal Botanic Gardens, Kew. Published on the Internet; http://apps.kew.org/wcsp/ Retrieved 2015-02-28.</ref>-->
}}
== बाहरी कड़ी ==
{{Commons category|Epipremnum aureum}}
{{Wikispecies|Epipremnum aureum}}
* [http://mrec.ifas.ufl.edu/Foliage/folnotes/pothos.htm Pothos Production Guide]{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - discusses care of this plant
* {{cite journal |last1=Xu |first1=Zhongjun |last2=Wang |first2=Li |last3=Hou |first3=Haiping |title=Formaldehyde removal by potted plant–soil systems |journal=Journal of Hazardous Materials |date=May 2011 |volume=192 |issue=1 |pages=314–8 |doi=10.1016/j.jhazmat.2011.05.020 |pmid=21641719 }}
{{Taxonbar|from=Q161809}}
[[श्रेणी:सजावटी पौधा]]
[[श्रेणी:घरेलू पौधा]]
{{plant-stub}}
ld7f9ut0is46noec0erp5e4x8akj0qc
808078
808077
2026-10-25T04:54:27Z
SM7
3953
बिस्तार कइल गइल
808078
wikitext
text/x-wiki
{{Speciesbox
| image = Epipremnum aureum 31082012.jpg
| image_caption = ‘गोल्डन क्वीन’ नाँव क किसिम
| genus = Epipremnum
| species = aureum
| authority = (लिंडन & आंद्रे) जी.एस. बुन्टिंग, 1964
| synonyms_ref = {{r|theplantlist}}
| synonyms =
*''Epipremnum mooreense''<br/><small>[[Jean Nadeaud|Nadeaud]], 1899</small>
*''Pothos aureus''<br/><small>Linden & André, 1880</small>
*''Rhaphidophora aurea''<br/><small>(Linden & André) [[Monroe Roberts Birdsey|Birdsey]], 1963</small>
*''Scindapsus aureus''<br/><small>(Linden & André) [[Engl.]], 1908</small>
}}
'''मनी प्लांट''' ({{Lang|en|Money plant}}; बैज्ञा. नाँव: ''Epipremnum aureum'') फूलदार पौधा सभ के ''अरुम'' परिवार ''अरासियाए'' के एगो [[प्रजाति]] हवे। ई लता होले जेह में एक के बाद एक पतई निकलें लीं आ ई दिल के आकृति के होखे लीं। लता के रूप में ई दुसरे फेड़ सभ चाहे देवाल, तार नियर चीजन पर चढ़ जाले, एह में हवा में सोर निकले लीं जे कौनों सतह पर सपट जालीं आ एकरे चढ़े में मदद करे लीं आ अगर मिले तब एह लता के पोषण करे लीं।
ई पौधा मूल रूप से [[प्रशांत महासागर]] के बीचा में मौजूद [[फ्रेंच पाॅलिनेशिया]] के सोसायटी [[दीप]] के हवे। ई समशीतोष्ण इलाका सब में पॉपुलर सजावटी पौधा हवे आ वर्तमान में ई [[उष्णकटिबंध|उष्णकटिबंधियो]] इलाका सभ में सजावटी पौधा के रूप में बहुत लगावल जाला। कई इलाका सभ में ई पौधा पहुँच के उहाँ के प्राकृतिक [[इकोसिस्टम]] के नोकसानो पहुँचवले बाटे।
हालाँकि, ई प्रजाति के हिसाब से फूलदार पौधा हवे, अपने आप अब शायदे कभी फुलाला जबले की एह में फूल लियावे खाती अलगा से हार्मोन न दिहल जाय। अपने-आप एह में फूल फुलाए के घटना अंतिम बेर 1964 में देखल गइल रहल।
एह पौधा के रॉयल हॉर्टिकल्चर सोसायटी के गोल्डन मेरिट अवार्ड मिल चुकल बाटे।
== किसिम (कल्टीवर) ==
घर में सजावटी पौधा लगावे वाला लोग के बीच एह पौधा के कई गो [[किसिम (खेती आ बागबानी)|किसिम (cultivars)]] चलनसार बाड़ी स। आम किसिम सभ में में ‘ग्लोबल ग्रीन’, ‘गोल्डन’, ‘जेड’, ‘जेसेनिया’, ‘मंजुला’, ‘मार्बल क्वीन’, ‘नियॉन’, ‘एनजॉय’, ‘पर्ल्स एंड जेड’ आ ‘शांगरी-ला’ शामिल बाड़ी स। ‘ग्लोबल ग्रीन’ आ ‘जेसेनिया’ किस्म के पत्तियन पर हरियर से पियर रंग के धब्बा भा धारी देखे के मिलेली। ‘जेड’ किस्म के पत्ता पूरा हरियर होला। ‘मंजुला’ किस्म के पतइन के किनारा गहिर हरियर आ बीच के हिस्सा क्रीम कलर के होला। ‘मार्बल क्वीन’ किस्म के हरियर पत्तियन पर सफेद रंग के संगमरमर नियर निशान होला।
‘नियॉन’ किस्म के पत्तियन के रंग चमकीला पियर से चार्ट्रूज़ (हल्का हरियर-पियर) तक होला। एह किस्म के बढ़िया रोशनी पसंद बा। ‘एनजॉय’ किस्म के पत्ता छोट होला आ ओह पर अलग-अलग रंग के निशान रहेला। पोथोस के बाकी किस्मन के तुलना में ई धीरे-धीरे बढ़ेला। ‘पर्ल्स एंड जेड’ किस्म के पत्तियन पर छोट-छोट हरियर बिंदु रहेला। ‘शांगरी-ला’ किस्म के पत्ता सिकुड़ल आ मुड़ल रहेला। एकरा के “सुतल पोथोस” (sleeping pothos) भा “पालक पोथोस” (spinach pothos) के नाँव से भी जानल जाला।
== हमलावर प्रजाति के रूप में ==
मनी प्लांट ओह देसन भा इलाकन में, जवन कि ओकरा खातिर नैसर्गिक रूप से घर नइखे, जाके बहुते तेजी से फैल सकेला आ खतरनाक रूप से हमलावर प्रजाति (इनवेसिव/एक्सोटिक) बन सकेला। श्रीलंका में, ई कांडी के उदावट्टा केले अभयारण्य के कई हेक्टेयर इलाका में पूरा तरीका से फइल गइल बा। कवनो प्राकृतिक दुसमन ना होखला के चलते, ई ना खाली जंगल के जमीन के पूरा तोप लेला बलुक पेड़न के तनो पर चढ़ जाला, जेकरा से [[पर्यावरण]] पर गंभीर नोकसान वाला असर पड़ेला। ई श्रीलंका के केगल्ला में कुरुलुकेले फॉरेस्ट रिजर्व आ दोसरा ठिकाना परो फइल गइल बा, जहाँ एकरा सजावटी पौधा के रूप में लगावल गइल रहे या सड़क किनारे के ढलान रोके खातिर इस्तेमाल कइल गइल रहे। ई 1999 में फ्लोरिडा एक्सोटिक पेस्ट कंट्रोल काउंसिल के आक्रामक प्रजातियन के सूची में शामिल कइल गइल रहे।
दक्षिण अफ्रीकी जर्नल ऑफ बॉटनी में प्रकाशित एक अध्ययन से पता चलल कि ई प्रजाति दक्षिण अफ्रीका के समुद्री तट के किनारे परो आक्रामक रूप से फइल सकेला। अध्ययन में कई तरीका बतावल गइल जेकरा से एकरा जंगली इलाका में फइलला से रोका जा सके, जइसे कि नियंत्रित इलाका के बाहर एकर खेती पर रोक लगावल जाय। हालाँकि, अध्ययन से ई परो पता चलल कि मनी प्लांट के बीया के भंडार नइखे आ ई बहुत कम मात्रा में खरपतवारन के दवाई (हर्बीसाइड) के सह सकेला, जेकरा चलते ई बड़हन पैमाना पर आपन संख्या ना बढ़ा सकेला। अगर ई कंट्रोल इलाका में रखाइल रह सके त एकरा जंगली रूप से फइलला जइसन खतरा ना बनेला।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|30em|refs=
<ref name="theplantlist">[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-70476 ''Epipremnum aureum'' (Linden & André) G.S.Bunting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128090106/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-70476 |date=2020-11-28 }}. In: ''The Plant List'' (2013). Version 1.1. Published on the Internet; http://www.theplantlist.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190523171514/http://www.theplantlist.org/ |date=2019-05-23 }} [2015-02-28].</ref>
<!-- unused refs -->
<!-- <ref name="GRIN">{{GRIN | access-date = 2017-12-17}}</ref>
<ref name="kew">''[http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=70476 Epipremnum aureum]''. In: Govaerts, R. (2015). ''World Checklist of Araceae''. Facilitated by the Royal Botanic Gardens, Kew. Published on the Internet; http://apps.kew.org/wcsp/ Retrieved 2015-02-28.</ref>-->
}}
== बाहरी कड़ी ==
{{Commons category|Epipremnum aureum}}
{{Wikispecies|Epipremnum aureum}}
* [http://mrec.ifas.ufl.edu/Foliage/folnotes/pothos.htm Pothos Production Guide]{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - discusses care of this plant
* {{cite journal |last1=Xu |first1=Zhongjun |last2=Wang |first2=Li |last3=Hou |first3=Haiping |title=Formaldehyde removal by potted plant–soil systems |journal=Journal of Hazardous Materials |date=May 2011 |volume=192 |issue=1 |pages=314–8 |doi=10.1016/j.jhazmat.2011.05.020 |pmid=21641719 }}
{{Taxonbar|from=Q161809}}
[[श्रेणी:सजावटी पौधा]]
[[श्रेणी:घरेलू पौधा]]
{{plant-stub}}
hlo7w0p06jsjkcvg1g0l7cx6teaml3v
टेम्पलेट:Ramsar sites in India
10
87715
808040
769752
2026-10-24T13:29:53Z
SM7
3953
अनुबाद कइल गइल
808040
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
|name = Ramsar sites in India
|title = [[भारत में रामसर साइट सभ के लिस्ट|भारत में रामसर साइट]]
|state = {{{state|autocollapse}}}
|listclass = hlist
| titlestyle = background:#abdb75;
| groupstyle = background:#bbeb85;
| belowstyle = background:#bbeb85;
|group1 = [[आंध्र प्रदेश]]
|list1 =
* [[कोलेरु झील]]
|group2 = [[आसाम]]
|list2 =
* [[दिपोर बील]]
|group3 = [[बिहार]]
|list3 =
* [[काँवर चिरई बिहार|काँवर झील]]
|group4 = [[गोवा]]
|list4 =
* [[नंदा झील]]
|group5 = [[गुजरात]]
|list5 =
* [[खिजडिया चिरई बिहार|खिजडिया]]
* [[नल सरोवर चिरई बिहार|नल सरोवर]]
* [[थोल झील]]
* [[वधवाना वेटलैंड]]
|group6 = [[हरियाणा]]
|list6 =
* [[सुल्तानपुर नेशनल पार्क]]
* [[भिंडवास चिरई बिहार|भिंडवास]]
|group7 = [[हिमाचल प्रदेश]]
|list7 =
* [[चंद्रताल]]
* [[पोंग डैम]]
* [[रेणुका झील]]
|group8 = [[जम्मू आ काश्मीर (संघ राज्यक्षेत्र)|जम्मू आ काश्मीर]]
|list8 =
* [[Hokersar|Hokera Wetland]]
* [[Hygam Wetland Conservation Reserve|Hygam Wetland]]
* [[Shallbugh Wetland Conservation Reserve|Shallbugh Wetland]]
* [[Surinsar Lake|Surinsar]]-[[Mansar Lake]]s
* [[Wular Lake]]
|group9 = [[कर्नाटक]]
|list9 =
* [[Ranganathittu Bird Sanctuary]]
|group10 = [[केरल]]
|list10 =
* [[Ashtamudi Lake|Ashtamudi Wetland]]
* [[Sasthamcotta Lake|Sasthamkotta Lake]]
* [[Vembanad|Vembanad-Kol Wetland]]
|group11 = [[लद्दाख]]
|list11 =
* [[सो मोरिरी|सोमोरिरी]]
* [[Tso Kar]]
|group12 = [[मध्य प्रदेश]]
|list12 =
* [[Bhoj Wetland]]
* [[Madhav National Park|Sakhya Sagar]]
* [[Sirpur Lake]]
* [[Yashwant Sagar]]
|group13 = [[महाराष्ट्र]]
|list13 =
* [[Nandur Madhmeshwar Bird Sanctuary|Nandur Madhameshwar]]
* [[Lonar Lake]]
* [[Thane Creek]]
|group14 = [[मणिपुर]]
|list14 =
* [[Loktak Lake]]
|group15 = [[मिजोरम]]
|list15 =
* [[Palak Dil|Pala Wetland]]
|group16 = [[ओडिशा]]
|list16 =
* [[Anshupa Lake]]
* [[Bhitarkanika Mangroves]]
* [[Chilika Lake]]
* [[Hirakud Dam|Hirakud Reservoir]]
* [[Satkosia Gorge]]
* [[Tampara Lake]]
|group17 = [[पंजाब]]
|list17 =
* [[Beas Conservation Reserve]]
* [[Harike Wetland]]
* [[Kanjli Wetland]]
* [[Keshopur-Miani Community Reserve]]
* [[Nangal Wildlife Sanctuary]]
* [[Ropar Wetland]]
|group18 = [[राजस्थान]]
|list18 =
* [[केवलादेव नेशनल पार्क]]
* [[साँभर झील]]
|group19 = [[तमिलनाडु]]
|list19 =
* [[Chitrangudi Bird Sanctuary]]
* [[Gulf of Mannar Marine National Park|Gulf of Mannar Marine Biosphere Reserve]]
* [[Point Calimere|Point Calimere Wildlife and Bird Sanctuary]]
* [[Kanjirankulam Bird Sanctuary]]
* [[Karikili Bird Sanctuary]]
* [[Koonthankulam Bird Sanctuary]]
* [[Pallikaranai wetland|Pallikaranai Marsh Reserve Forest]]
* [[Pichavaram|Pichavaram Mangrove]]
* [[Suchindram Theroor Birds Sanctuary|Suchindram Theroor Wetland Complex]]
* [[Udayamarthandapuram Bird Sanctuary]]
* [[Vaduvoor Bird Sanctuary|Vaduvur Bird Sanctuary]]
* [[Vedanthangal Bird Sanctuary]]
* [[Vellode Bird Sanctuary]]
* [[Vembannur Wetland Complex]]
|group20 = [[त्रिपुरा]]
|list20 =
* [[रुद्रसागर झील]]
|group21 = [[उत्तर प्रदेश]]
|list21 =
* [[बखिरा चिरई बिहार|बखिरा झील]]
* [[Haiderpur Wetland]]
* [[Nawabganj Bird Sanctuary]]
* [[Parvati Arga Bird Sanctuary]]
* [[Saman Bird Sanctuary]]
* [[समसपुर चिरई बिहार|समसपुर]]
* [[Sandi Bird Sanctuary]]
* [[Sarsai Nawar Wetland|Sarsai Nawar Jheel]]
* [[Keetham Lake|सूर सरोवर]]
* [[गंगा नहर|Upper Ganga River]]
|group22 = [[उत्तराखंड]]
|list22 =
[[आसन बैराज]]
|group23 = [[पच्छिम बंगाल]]
|list23 =
* [[पूर्ब कोलकाता वेटलैंड]]
* [[सुंदरबन नेशनल पार्क|सुंदरबन वेटलैंड]]
}}<noinclude>
{{collapsible option}}
[[Category:Environment navigational boxes]]
[[Category:Ramsar sites in India]]
</noinclude>
lipkv6rvlpvfafy3q8ulxelgg51onfa
808047
808040
2026-10-24T15:30:13Z
SM7
3953
अनुबाद कइल गइल
808047
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
|name = Ramsar sites in India
|title = [[भारत में रामसर साइट सभ के लिस्ट|भारत में रामसर साइट]]
|state = {{{state|autocollapse}}}
|listclass = hlist
| titlestyle = background:#abdb75;
| groupstyle = background:#bbeb85;
| belowstyle = background:#bbeb85;
|group1 = [[आंध्र प्रदेश]]
|list1 =
* [[कोलेरु झील]]
|group2 = [[आसाम]]
|list2 =
* [[दिपोर बील]]
|group3 = [[बिहार]]
|list3 =
* [[काँवर चिरई बिहार|काँवर झील]]
|group4 = [[गोवा]]
|list4 =
* [[नंदा झील]]
|group5 = [[गुजरात]]
|list5 =
* [[खिजडिया चिरई बिहार|खिजडिया]]
* [[नल सरोवर चिरई बिहार|नल सरोवर]]
* [[थोल झील]]
* [[वधवाना वेटलैंड]]
|group6 = [[हरियाणा]]
|list6 =
* [[सुल्तानपुर नेशनल पार्क]]
* [[भिंडवास चिरई बिहार|भिंडवास]]
|group7 = [[हिमाचल प्रदेश]]
|list7 =
* [[चंद्रताल]]
* [[पोंग डैम]]
* [[रेणुका झील]]
|group8 = [[जम्मू आ काश्मीर (संघ राज्यक्षेत्र)|जम्मू आ काश्मीर]]
|list8 =
* [[Hokersar|Hokera Wetland]]
* [[Hygam Wetland Conservation Reserve|Hygam Wetland]]
* [[Shallbugh Wetland Conservation Reserve|Shallbugh Wetland]]
* [[Surinsar Lake|Surinsar]]-[[Mansar Lake]]s
* [[Wular Lake]]
|group9 = [[कर्नाटक]]
|list9 =
* [[Ranganathittu Bird Sanctuary]]
|group10 = [[केरल]]
|list10 =
* [[Ashtamudi Lake|Ashtamudi Wetland]]
* [[Sasthamcotta Lake|Sasthamkotta Lake]]
* [[वेम्बनाड|Vembanad-Kol Wetland]]
|group11 = [[लद्दाख]]
|list11 =
* [[सो मोरिरी|सोमोरिरी]]
* [[Tso Kar]]
|group12 = [[मध्य प्रदेश]]
|list12 =
* [[भोज नमभूमि]]
* [[माधव नेशनल पार्क]]
* [[सिरपुर झील]]
* [[यशवंत सागर]]
|group13 = [[महाराष्ट्र]]
|list13 =
* [[Nandur Madhmeshwar Bird Sanctuary|Nandur Madhameshwar]]
* [[लोनार झील]]
* [[थाणे क्रीक]]
|group14 = [[मणिपुर]]
|list14 =
* [[लोकटक झील]]
|group15 = [[मिजोरम]]
|list15 =
* [[Palak Dil|Pala Wetland]]
|group16 = [[ओडिशा]]
|list16 =
* [[Anshupa Lake]]
* [[Bhitarkanika Mangroves]]
* [[चिल्का झील|चिल्का]]
* [[Hirakud Dam|Hirakud Reservoir]]
* [[Satkosia Gorge]]
* [[Tampara Lake]]
|group17 = [[पंजाब]]
|list17 =
* [[Beas Conservation Reserve]]
* [[Harike Wetland]]
* [[Kanjli Wetland]]
* [[Keshopur-Miani Community Reserve]]
* [[Nangal Wildlife Sanctuary]]
* [[Ropar Wetland]]
|group18 = [[राजस्थान]]
|list18 =
* [[केवलादेव नेशनल पार्क]]
* [[साँभर झील]]
|group19 = [[तमिलनाडु]]
|list19 =
* [[Chitrangudi Bird Sanctuary]]
* [[Gulf of Mannar Marine National Park|Gulf of Mannar Marine Biosphere Reserve]]
* [[Point Calimere|Point Calimere Wildlife and Bird Sanctuary]]
* [[Kanjirankulam Bird Sanctuary]]
* [[Karikili Bird Sanctuary]]
* [[Koonthankulam Bird Sanctuary]]
* [[Pallikaranai wetland|Pallikaranai Marsh Reserve Forest]]
* [[Pichavaram|Pichavaram Mangrove]]
* [[Suchindram Theroor Birds Sanctuary|Suchindram Theroor Wetland Complex]]
* [[Udayamarthandapuram Bird Sanctuary]]
* [[Vaduvoor Bird Sanctuary|Vaduvur Bird Sanctuary]]
* [[Vedanthangal Bird Sanctuary]]
* [[Vellode Bird Sanctuary]]
* [[Vembannur Wetland Complex]]
|group20 = [[त्रिपुरा]]
|list20 =
* [[रुद्रसागर झील]]
|group21 = [[उत्तर प्रदेश]]
|list21 =
* [[बखिरा चिरई बिहार|बखिरा झील]]
* [[हैदरपुर नमभूमि]]
* [[नवाबगंज चिरई बिहार]]
* [[पार्वती अर्गा चिरई बिहार]]
* [[समान चिरई बिहार]]
* [[समसपुर चिरई बिहार|समसपुर]]
* [[सांडी चिरई बिहार]]
* [[सरसाई नवार झील]]
* [[कीठम झील|सूर सरोवर]]
* [[गंगा नहर|ऊपरी गंगा नहर]]
|group22 = [[उत्तराखंड]]
|list22 =
[[आसन बैराज]]
|group23 = [[पच्छिम बंगाल]]
|list23 =
* [[पूर्ब कोलकाता वेटलैंड]]
* [[सुंदरबन नेशनल पार्क|सुंदरबन वेटलैंड]]
}}<noinclude>
{{collapsible option}}
[[Category:Environment navigational boxes]]
[[Category:Ramsar sites in India]]
</noinclude>
tihq7tt92a16lcujh9fanibnrdxxldw
गुना, भारत
0
88985
808030
783699
2026-10-24T12:34:35Z
SM7Bot
7808
/* top */ छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808030
wikitext
text/x-wiki
{{Multiple issues|{{more citations needed|date=October 2014}}
{{original research|date=September 2017}}}}{{Infobox settlement
| name = गुना
| native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. -->
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = नगर
| image_skyline = Railway Station Guna.jpg
| image_alt =
| image_caption = Guna railway station, {{circa|1890}}
| pushpin_map = India Madhya Pradesh#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = भारत के मध्य प्रदेश में स्थान
| coordinates = {{coord|24.65|N|77.32|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = देस
| subdivision_name = {{झंडा|भारत}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_name1 = [[मध्य प्रदेश]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]]
| subdivision_name2 = [[गुना जिला|गुना]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| leader_title = Collector
| leader_name =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = ८४
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 474
| population_total = 180935
| population_as_of = २०११
| population_rank =
| population_density_km2 = 2155
| population_demonym =
| population_footnotes = <ref name="Census2011Gov"/>
| demographics_type1 = [[Language]]
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=6 June 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref>
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code = 473001
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय|आइएसटी]]
| area_code_type = Telephone code
| area_code = 91 7542
| registration_plate = MP-08
| blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]]
| blank1_info_sec1 = 910 [[male|♂]]/[[female|♀]]
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-MP]]
| footnotes =
}}
<references />
'''गुना''' [[भारत|भारत के]] [[मध्य प्रदेश]] [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]] के [[गुना जिला]] में एगो शहर आ एगो [[नगरपालिका]] बा। इ गुना जिला के प्रशासनिक मुख्यालय ह आ पार्बाती नदी के किनारे स्थित बा।
0l7rd75hw36q37snssw9so89zfoqnao
सट्टा
0
90629
808051
807031
2026-10-24T16:11:07Z
SM7
3953
+विकिकड़ी जोड़ल गइल
808051
wikitext
text/x-wiki
{{redirect|सट्टेबाजी|मटका सट्टा|मटका (जुआ)|अन्य अरथ|जुआ}}
[[File:Las Vegas sportsbook.jpg|thumb|alt=sportsbook, a board showing numbers|[[लास वेगास]] में स्पोर्ट्सबुक के औड्स बोर्ड (odds boards)]]
'''सट्टा''', '''सट्टेबाजी''', '''खेल सट्टेबाजी''' ({{Lang|en|sports betting}}), चाहे '''खेल में सट्टा''' एक किसिम के अइसन गतिबिधि हवे जेह में कौनो [[खेलकूद|खेल]] के रिजल्ट के ऊपर दाँव लगावल जाला आ बाजी जीते के कोसिस कइल जाला।
ई [[कानून|कानूनी भा गैरकानूनी]], दुनों तरीका से, सट्टेबाज (सटोरिया) लोगन के माध्यम से रुपया-पइसा दाँव पर लगा के खेलल जाला आ कुछ दशा में [[जुआ]] के एगो किसिम हवे। कुछ जगहन पर एकरा खातिर कानून बनावल गइल बाड़ें जेकरा दायरा में ई काम लीगल भा कानूनी रूप से जायज मानल जाला जबकि अन्य दशा में ई [[अपराध]] (क्राइम) के कटेगरी में गिनल जाला।
खेल के दुनिया में सट्टेबाजी से जुड़ल कई ठे स्कैंडल आ कांड हो चुकल बाड़ें। उदाहरण खातिर [[क्रिकेट]] में सट्टेबाजी के चलते [[मैच फिक्सिंग|मैच-फिक्सिंग]] आ [[स्पॉट फिक्सिंग|स्पॉट-फिक्सिंग]] नियर घटना देखे में आइल बाड़ी स।
== जनरल सट्टेबाजी (बुकमेकिंग) ==
सट्टेबाज, सटोरिया चाहे बुकी आ बुकमेकर अइसन लोग होखे ला जे खेल के दाँव खातिर बाजार बनावे वाला के रूप में काम करे ला। सट्टेबाजी में से ज्यादातर के रिजल्ट बाइनरी होला - मने की, टीम या त जीत जाले या हार जाले। सट्टेबाज दुनो दांव के स्वीकार करेला, आ एगो स्प्रेड (जोश) के कायम राखेला जवन कि दांव के नतीजा चाहे जवन होखे, मुनाफा सुनिश्चित करी। अमेरिका में 1961 के फेडरल वायर एक्ट अमेरिकी सरकार द्वारा अवैध सट्टेबाजी के रोके के कोसिस रहल। हालाँकि, ई कानून अन्य किसिम के ऑनलाइन जुआ पर लागू ना होला। संघीय तार अधिनियम के मतलब पर अमेरिकी सुप्रीम कोर्ट कवनो फैसला नइखे दिहले काहे कि ई ऑनलाइन जुआ से जुड़ल बा।
आमतौर पर सट्टेबाज लोग के अपना ग्राहकन पर 11-10 के लीड चाहे हावी होखे के सिस्टम रखे वाला होला-छोट दांव खातिर ई 6-5 के फायदा के करीब होला-एह से सट्टेबाज के लंबा समय ले आपन दाँव खेलल जिंदा रखे के संभावना होखे ला। सफल सट्टेबाजन के शॉर्ट टर्म (छोट समय में) बड़हन नुकसान के सामना करे में सक्षम होखे के चाहीं। (बॉयड, 1981)
अमेरिका में, 1930 के दशक से 1960 के दशक तक के कई गो प्रमुख जुआ सट्टेबाज लोग के शुरुआत 1920 के दशक के निषेध के दौर में भइल। ई लोग अक्सर एह समय अमेरिका में आवे वाला आप्रवासी लोग के भीड़ के वंशज रहे। हालाँकि, आम रूढ़िवादिता ई बा कि ई सट्टेबाज इटैलियन मूल के रहलें, कई गो प्रमुख सट्टेबाज पूरबी यूरोपीय मूल के रहलें।
== मैच फिक्सिंग ==
{{main|मैच फिक्सिंग}}
'''मैच फिक्सिंग''', जेकरा '''गेम फिक्सिंग''', '''रेस फिक्सिंग''', धाँधली भा आम तौर पर '''खेल फिक्सिंग''' कहल जाला, अइसन काम ह जवना में खेल के मुकाबला खेलत भा ओकर संचालन करत घरी पहिले से तय नतीजा हासिल करे के इरादा राखल जाला। एहसे खेल के नियमन के उल्लंघन होला आ अक्सर कानून भी टूटे ला। मैच फिक्सिंग के कई कारण हो सके लें। एहमें [[सट्टा|सट्टेबाज]] भा खेल पर दाँव लगावे वाला लोग से घूस लिहल आ उनहन लोगन के ब्लैकमेल कइल नियन घटना भी शामिल बा।
जब [[जुआ]] भा [[सट्टा|सट्टेबाजी]] मैच फिक्सिंग के कारण होला, तब [[सट्टा]] लगावे वाला लोग, खेलाड़ी , टीम के अधिकारी आ/भा रेफरी के बीच संपर्क आ आमतौर पर पइसा के लेन-देन होखे ला। कबो-कबो एह संपर्क आ लेन-देन के पता लगा लिहल जाला, जेकरा चलते कानून भा खेल लीग के ओर से मुकदमा चलावल जा सके ला।
भारतीय क्रिकेट में मैच फिक्सिंग के कई घटना हो चुकल बाड़ी स। कई खेलाड़ी लोग एह तरीका के फिक्सिंग करत धरा चुकल बाटे आ ओह लोगन पर हमेशा-हमेशा खाती बैन लाग चुकल बा।
== पब्लिक के रुझान ==
स्पोर्ट्स बेटिंग भा खेल में सट्टेबाजी के बजार पर कइल गइल [[रिसर्च]] में ई पावल गइल बा कि आम लोग सट्टा लगावे में कुछ तय पैटर्न (सिस्टमेटिक पैटर्न) फॉलो करेला। अध्ययन में बतावल गइल बा कि मनोरंजन खातिर बेटिंग करे वाला लोग अक्सर फेवरिट टीम, घरेलू टीम, हाल के सफल टीम, आ जवन नतीजा के मीडिया में जादे चर्चा होला, ओह पर ज्यादा दांव लगावेला।<ref>{{cite journal |last1=Woodland |first1=Linda M. |last2=Woodland |first2=Bill M. |title=Market Efficiency and Profitable Wagering in the National Hockey League: Can Bettors Score on Longshots? |url=https://archive.org/details/sim_southern-economic-journal_2001-04_67_4/page/983 |journal=Southern Economic Journal |year=2001 |volume=67 |issue=4 |pages=983–995 |doi=10.2307/1061583 |jstor=1061583}}</ref>
अर्थशास्त्री स्टीवन लेविट के अनुसार, स्पोर्ट्सबुक्स एह झुकाव (बायस) के फायदा उठा सके ला। ऊ लोग अइसन लाइन (odds) सेट करेला जवन असली संभावना (ट्रू प्रोबेबिलिटी) से पूरा मेल ना खाला, बलुक आम लोग के अनुमानित व्यवहार से बेसी मुनाफा कमावे पर ध्यान दिया देला।<ref>{{cite journal |last=Levitt |first=Steven D. |title=Why are gambling markets organised so differently from financial markets? |url=https://archive.org/details/sim_economic-journal_2004-04_114_495/page/223 |journal=The Economic Journal |year=2004 |volume=114 |issue=495 |pages=223–246 |doi=10.1111/j.1468-0297.2004.00207.x}}</ref>
एह प्रवृत्ति भा टेंडेंसी के चलते [[कॉन्ट्रेरियन बेटिंग]] रणनीति विकसित भइल, जहाँ लोग ओह टीम या विकल्प के खिलाफ दांव लगावेला जवन पर बहुत लोग पैसा लगावत बा, एह सोच के साथ कि लाइन असली मूल्य (फेयर वैल्यू) से हट गइल बा।<ref>{{cite web |title=Fade the Public Betting Strategy |url=https://loserwins.com/strategy/fade-the-public/ |website=LoserWins.com |access-date=9 January 2026}}</ref> हालाँकि, ई रणनीति केतना प्रभावी आ सफल रही एह बात पर अभी बहस जारी बा, काहें से कि बजार के दक्षता (एफिशियेंशी) अलग-अलग खेल आ दांव के किसिम पर निर्भर करेला।
== इहो देखल जाय ==
* [[जुआ]]
* [[लाटरी]]
* [[मटका (जुआ)]]
* [[मैच फिक्सिंग]]
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
[[श्रेणी:सट्टेबाजी| ]]
[[श्रेणी:जुआ]]
{{Society-stub}}
syx1t6k340t1z84i1n7rt04ihq2rhok
करवा चौथ
0
93144
808041
807872
2026-10-24T13:41:09Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
808041
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox holiday
| image = File:KarvaChauthMoon1.jpg
| caption = तिहुआर के रिवाज अनुसार चलनी से चान देखत औरत लोग
| observedby = एह्वातिन औरत लोग, कबो काल्ह बिना बियहलो लड़िकी लोगन द्वारा<ref name="ref01zohah">{{Citation|author=Sohindar Singh Waṇajara Bedi|title=Folklore of the Punjab|url=https://books.google.com/books?id=jV8tAAAAMAAJ|publisher=National Book Trust|quote=... Sometimes even unmarried girls observe this fast and pray for their wife-to-be ...|year=1971}}</ref>
| date = {{Hindu festival date}}
| date2023 = 1 नवंबर (बुध)
| date2025 = 10 अक्टूबर (शुक)
| celebrations = [[पूजा]]
| observances = एहवाती औरतन द्वारा निर्जला ब्रत, कथा आ पूजा
| relatedto =
| type = [[हिंदू धर्म]]
| holiday_name = करवा चौथ
| nickname = करवा चउथ, करकचतुर्थी
}}
'''करवा चौथ''' ({{Langx|sa|करक चतुर्थी}}) एगो [[हिंदू तिहुआर सब के लिस्ट|हिंदू तिहुआर]] ह जे मुख्य रूप से पच्छिमी आ उत्तरी भारत में औरत लोग अपना [[पति]] खातिर निर्जला बरत राख के आ पूजा क के मनावे ला। ई [[कातिक|कातिक महीना]] के [[पाख|अन्हरिया पाख]] के [[चउथ]] तिथी के मनावल जाला। औरत लोग एह दौरान [[सुरुज]] उगे से ले के [[चंद्रमा]] के उगे तक ले निर्जला ब्रत रहे ला आ साँझ बेर चंद्रमा के पूजा क के, कथा बाँच के आ चंद्रमा के दर्शन क के ब्रत तूरे ला।
ई तिहुआर, बाकी बहुत सारा हिंदू तिहुआर सभ मतिन, [[हिंदू पतरा|चंद्र-सुरुज आधारित कलेंडर]] के तिथि के हिसाब से पड़े ला। कातिक महीना के अन्हार पाख के चउथ तिथि के मनावल जाला जे [[ग्रेगरियन कैलेंडर|अंग्रेजी कलेंडर]] के हिसाब से घसकत रहे ला आ आमतौर प [[अक्टूबर]] चाहे [[नवंबर]] के महिन्ना में पड़े ला।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|33em}}
[[श्रेणी:हिंदू तिहुआर]]
[[श्रेणी:हिंदू तिथि अनुसार पड़े वाला तिहुआर]]
[[श्रेणी:कातिक महीना के तिहुआर]]
m0gbjfg30rem2ttcng8gvweilae91eg
808042
808041
2026-10-24T13:45:06Z
SM7
3953
बिस्तार कइल गइल
808042
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox holiday
| image = File:KarvaChauthMoon1.jpg
| caption = तिहुआर के रिवाज अनुसार चलनी से चान देखत औरत लोग
| observedby = एह्वातिन औरत लोग, कबो काल्ह बिना बियहलो लड़िकी लोगन द्वारा<ref name="ref01zohah">{{Citation|author=Sohindar Singh Waṇajara Bedi|title=Folklore of the Punjab|url=https://books.google.com/books?id=jV8tAAAAMAAJ|publisher=National Book Trust|quote=... Sometimes even unmarried girls observe this fast and pray for their wife-to-be ...|year=1971}}</ref>
| date = {{Hindu festival date}}
| date2023 = 1 नवंबर (बुध)
| date2025 = 10 अक्टूबर (शुक)
| celebrations = [[पूजा]]
| observances = एहवाती औरतन द्वारा निर्जला ब्रत, कथा आ पूजा
| relatedto =
| type = [[हिंदू धर्म]]
| holiday_name = करवा चौथ
| nickname = करवा चउथ, करकचतुर्थी
}}
'''करवा चौथ''' ({{Langx|sa|करक चतुर्थी}}) एगो [[हिंदू तिहुआर सब के लिस्ट|हिंदू तिहुआर]] ह जे मुख्य रूप से पच्छिमी आ उत्तरी भारत में औरत लोग अपना [[पति]] खातिर निर्जला बरत राख के आ पूजा क के मनावे ला। ई [[कातिक|कातिक महीना]] के [[पाख|अन्हरिया पाख]] के [[चउथ]] तिथी के मनावल जाला। औरत लोग एह दौरान [[सुरुज]] उगे से ले के [[चंद्रमा]] के उगे तक ले निर्जला ब्रत रहे ला आ साँझ बेर चंद्रमा के पूजा क के, कथा बाँच के आ चंद्रमा के दर्शन क के ब्रत तूरे ला।
ई तिहुआर, बाकी बहुत सारा हिंदू तिहुआर सभ मतिन, [[हिंदू पतरा|चंद्र-सुरुज आधारित कलेंडर]] के तिथि के हिसाब से पड़े ला। कातिक महीना के अन्हार पाख के चउथ तिथि के मनावल जाला जे [[ग्रेगरियन कैलेंडर|अंग्रेजी कलेंडर]] के हिसाब से घसकत रहे ला आ आमतौर प [[अक्टूबर]] चाहे [[नवंबर]] के महिन्ना में पड़े ला।
== उत्पत्ती आ बिबरन ==
''करवा'' के मतलब एगो छोट माटी के घइली भा पानी रखे वाला माटी के बरतन होला आ ''चौथ'' के मतलब संस्कृत में ‘चउथा’ होला, महीना के [[चउथ]] [[तिथी]]। ई एह बात के ओर इशारा करेला कि ई त्योहार भारतीय आ नेपाली महीना [[कातिक|कार्तिक]] के कृष्ण पक्ष के चउथा दिन पड़े ला।
संस्कृत के धर्मग्रंथन में एह त्योहार के "करक चतुर्थी" कहल गइल बा। एहमें करक के मतलब माटी के पानी वाला घड़ा आ चतुर्थी के मतलब हिंदू चंद्र महीना के चउथा दिन होला।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|33em}}
[[श्रेणी:हिंदू तिहुआर]]
[[श्रेणी:हिंदू तिथि अनुसार पड़े वाला तिहुआर]]
[[श्रेणी:कातिक महीना के तिहुआर]]
lt34a4cq5pdbro4ti8aemvxg7fm1p3x
808058
808042
2026-10-24T18:08:30Z
SM7
3953
[[User:SM7/stubsorter|Stubsorter]] के मदद से {{Festival-stub}} जोड़ल गइल।
808058
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox holiday
| image = File:KarvaChauthMoon1.jpg
| caption = तिहुआर के रिवाज अनुसार चलनी से चान देखत औरत लोग
| observedby = एह्वातिन औरत लोग, कबो काल्ह बिना बियहलो लड़िकी लोगन द्वारा<ref name="ref01zohah">{{Citation|author=Sohindar Singh Waṇajara Bedi|title=Folklore of the Punjab|url=https://books.google.com/books?id=jV8tAAAAMAAJ|publisher=National Book Trust|quote=... Sometimes even unmarried girls observe this fast and pray for their wife-to-be ...|year=1971}}</ref>
| date = {{Hindu festival date}}
| date2023 = 1 नवंबर (बुध)
| date2025 = 10 अक्टूबर (शुक)
| celebrations = [[पूजा]]
| observances = एहवाती औरतन द्वारा निर्जला ब्रत, कथा आ पूजा
| relatedto =
| type = [[हिंदू धर्म]]
| holiday_name = करवा चौथ
| nickname = करवा चउथ, करकचतुर्थी
}}
'''करवा चौथ''' ({{Langx|sa|करक चतुर्थी}}) एगो [[हिंदू तिहुआर सब के लिस्ट|हिंदू तिहुआर]] ह जे मुख्य रूप से पच्छिमी आ उत्तरी भारत में औरत लोग अपना [[पति]] खातिर निर्जला बरत राख के आ पूजा क के मनावे ला। ई [[कातिक|कातिक महीना]] के [[पाख|अन्हरिया पाख]] के [[चउथ]] तिथी के मनावल जाला। औरत लोग एह दौरान [[सुरुज]] उगे से ले के [[चंद्रमा]] के उगे तक ले निर्जला ब्रत रहे ला आ साँझ बेर चंद्रमा के पूजा क के, कथा बाँच के आ चंद्रमा के दर्शन क के ब्रत तूरे ला।
ई तिहुआर, बाकी बहुत सारा हिंदू तिहुआर सभ मतिन, [[हिंदू पतरा|चंद्र-सुरुज आधारित कलेंडर]] के तिथि के हिसाब से पड़े ला। कातिक महीना के अन्हार पाख के चउथ तिथि के मनावल जाला जे [[ग्रेगरियन कैलेंडर|अंग्रेजी कलेंडर]] के हिसाब से घसकत रहे ला आ आमतौर प [[अक्टूबर]] चाहे [[नवंबर]] के महिन्ना में पड़े ला।
== उत्पत्ती आ बिबरन ==
''करवा'' के मतलब एगो छोट माटी के घइली भा पानी रखे वाला माटी के बरतन होला आ ''चौथ'' के मतलब संस्कृत में ‘चउथा’ होला, महीना के [[चउथ]] [[तिथी]]। ई एह बात के ओर इशारा करेला कि ई त्योहार भारतीय आ नेपाली महीना [[कातिक|कार्तिक]] के कृष्ण पक्ष के चउथा दिन पड़े ला।
संस्कृत के धर्मग्रंथन में एह त्योहार के "करक चतुर्थी" कहल गइल बा। एहमें करक के मतलब माटी के पानी वाला घड़ा आ चतुर्थी के मतलब हिंदू चंद्र महीना के चउथा दिन होला।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|33em}}
[[श्रेणी:हिंदू तिहुआर]]
[[श्रेणी:हिंदू तिथि अनुसार पड़े वाला तिहुआर]]
[[श्रेणी:कातिक महीना के तिहुआर]]
{{Festival-stub}}
{{Hinduism-stub}}
n0hqvmybp59ehr39o3psxjnr63d7a0o
कैंपियरगंज
0
99891
808031
787335
2026-10-24T12:34:43Z
SM7Bot
7808
छोट बदलाव (फाइंड-रिप्लेस से) using [[Project:AWB|AWB]]
808031
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Campierganj
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = Town
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India
| coordinates = {{coord|27|1|44.32|N|83|16|0.63|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = India
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_name1 = [[Uttar Pradesh]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]]
| subdivision_name2 = [[Gorakhpur district|Gorakhpur]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date = 10 November 1877
| government_type = Panchayati government
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes = 86 meter
| elevation_m =
| population_total = 329,104
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[Bhojpuri language|Bhojpuri]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[पिनकोड]]
| postal_code = 273158
| registration_plate = UP-53
| blank1_name_sec1 = Nearest city
| blank1_info_sec1 = [[Gorakhpur, Uttar Pradesh|Gorakhpur]]
| website =
| footnotes =
}}
'''कैंपियरगंज''', (अंग्रेज "स्टेशन मास्टर" के नाँव पर पड़ल), एकर दुसरका नाँव '''चौमुखा''' ह। ई [[उत्तर प्रदेश]] के [[गोरखपुर जिला]] में एक ठो छोट कस्बा (टाउन) बाटै। ई कस्बा उत्तर भारत में [[गोरखपुर]] सहर से उत्तर ओर, [[नेपाल]] के सीमा के नियरे, सोनौली जाये वाले नेशनल हाईवे-24 (NH-24) पर करीब 34 किलोमीटर (21 मील) दूरी पर स्थित बाटै। ई इलाका [[बौद्ध सर्किट]] पर पड़ेला, जवन [[लुंबिनी]] (नेपाल), [[कुशीनगर]], [[सारनाथ]] से होत [[बोधगया]] ले जाला। कैंपियरगंज, गोरखपुर जिला के एगो तहसील (उप-खंड) आ [[बिकासखंड]] ह — तहसील आ ब्लाक दुन्नो के मुख्यालय एही कस्बा में हवे।
== बाहरी कड़ी ==
* [https://gorakhpur.nic.in/hi/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%96%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%A1-%E0%A4%95%E0%A5%88%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%B0%E0%A4%97%E0%A4%82%E0%A4%9C/ कैम्पियरगंज ब्लॉक के गाँव पंचायत]
{{Gorakhpur district}}
[[श्रेणी:गोरखपुर जिला]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर आ कस्बा]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के बिकासखंड]]
{{UP-geo-stub}}
1x054iuh3qqstucy1tifr7ca4bk0qst
विकिपीडिया:आँकड़ा सभ/२०२६/अक्टूबर
4
101623
808060
807673
2026-10-24T19:21:34Z
NeechalBOT
7874
statistics
808060
wikitext
text/x-wiki
<!--- stats starts--->{{प्रयोगकर्ता:Neechalkaran/statnotice}}{| class="wikitable sortable" style="width:90%"
|-
! Date(Time)
! Pages
! Articles
! Edits
! Users
! Files
! Activeusers
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =१-१०-२०२६
|Pages = 82297
|dPages = 6
|Articles = 9245
|dArticles = 1
|Edits = 802742
|dEdits = 45
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40778
|dUsers = 15
|Ausers = 40
|dAusers = -1
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =२-१०-२०२६
|Pages = 82299
|dPages = 2
|Articles = 9245
|dArticles = 0
|Edits = 802745
|dEdits = 3
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40779
|dUsers = 1
|Ausers = 40
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =३-१०-२०२६
|Pages = 82299
|dPages = 0
|Articles = 9245
|dArticles = 0
|Edits = 802756
|dEdits = 11
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40787
|dUsers = 8
|Ausers = 40
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =४-१०-२०२६
|Pages = 82298
|dPages = -1
|Articles = 9244
|dArticles = -1
|Edits = 802758
|dEdits = 2
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40792
|dUsers = 5
|Ausers = 42
|dAusers = 2
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =५-१०-२०२६
|Pages = 82298
|dPages = 0
|Articles = 9244
|dArticles = 0
|Edits = 802762
|dEdits = 4
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40796
|dUsers = 4
|Ausers = 42
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =६-१०-२०२६
|Pages = 82301
|dPages = 3
|Articles = 9244
|dArticles = 0
|Edits = 802773
|dEdits = 11
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40804
|dUsers = 8
|Ausers = 42
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =७-१०-२०२६
|Pages = 82301
|dPages = 0
|Articles = 9244
|dArticles = 0
|Edits = 802774
|dEdits = 1
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40808
|dUsers = 4
|Ausers = 41
|dAusers = -1
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =८-१०-२०२६
|Pages = 82305
|dPages = 4
|Articles = 9244
|dArticles = 0
|Edits = 802780
|dEdits = 6
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40817
|dUsers = 9
|Ausers = 41
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =९-१०-२०२६
|Pages = 82310
|dPages = 5
|Articles = 9245
|dArticles = 1
|Edits = 802849
|dEdits = 69
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40824
|dUsers = 7
|Ausers = 41
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =१०-१०-२०२६
|Pages = 82313
|dPages = 3
|Articles = 9246
|dArticles = 1
|Edits = 802855
|dEdits = 6
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40831
|dUsers = 7
|Ausers = 42
|dAusers = 1
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =११-१०-२०२६
|Pages = 82313
|dPages = 0
|Articles = 9246
|dArticles = 0
|Edits = 802862
|dEdits = 7
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40833
|dUsers = 2
|Ausers = 42
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =१२-१०-२०२६
|Pages = 82314
|dPages = 1
|Articles = 9246
|dArticles = 0
|Edits = 802873
|dEdits = 11
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40840
|dUsers = 7
|Ausers = 42
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =१३-१०-२०२६
|Pages = 82316
|dPages = 2
|Articles = 9247
|dArticles = 1
|Edits = 802889
|dEdits = 16
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40842
|dUsers = 2
|Ausers = 40
|dAusers = -2
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =१४-१०-२०२६
|Pages = 82319
|dPages = 3
|Articles = 9249
|dArticles = 2
|Edits = 802912
|dEdits = 23
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40846
|dUsers = 4
|Ausers = 40
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =१५-१०-२०२६
|Pages = 82329
|dPages = 10
|Articles = 9257
|dArticles = 8
|Edits = 802954
|dEdits = 42
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40853
|dUsers = 7
|Ausers = 40
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =१६-१०-२०२६
|Pages = 82349
|dPages = 20
|Articles = 9259
|dArticles = 2
|Edits = 803125
|dEdits = 171
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40857
|dUsers = 4
|Ausers = 41
|dAusers = 1
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =१७-१०-२०२६
|Pages = 82355
|dPages = 6
|Articles = 9264
|dArticles = 5
|Edits = 803187
|dEdits = 62
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40861
|dUsers = 4
|Ausers = 41
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =१८-१०-२०२६
|Pages = 82367
|dPages = 12
|Articles = 9272
|dArticles = 8
|Edits = 803224
|dEdits = 37
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40871
|dUsers = 10
|Ausers = 41
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =१९-१०-२०२६
|Pages = 82385
|dPages = 18
|Articles = 9284
|dArticles = 12
|Edits = 803758
|dEdits = 534
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40873
|dUsers = 2
|Ausers = 43
|dAusers = 2
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =२०-१०-२०२६
|Pages = 82400
|dPages = 15
|Articles = 9294
|dArticles = 10
|Edits = 803975
|dEdits = 217
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40877
|dUsers = 4
|Ausers = 43
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =२१-१०-२०२६
|Pages = 82417
|dPages = 17
|Articles = 9305
|dArticles = 11
|Edits = 804262
|dEdits = 287
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40882
|dUsers = 5
|Ausers = 43
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =२२-१०-२०२६
|Pages = 82438
|dPages = 21
|Articles = 9310
|dArticles = 5
|Edits = 804337
|dEdits = 75
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40893
|dUsers = 11
|Ausers = 42
|dAusers = -1
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =२३-१०-२०२६
|Pages = 82466
|dPages = 28
|Articles = 9320
|dArticles = 10
|Edits = 804577
|dEdits = 240
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40901
|dUsers = 8
|Ausers = 42
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =२४-१०-२०२६
|Pages = 82495
|dPages = 29
|Articles = 9336
|dArticles = 16
|Edits = 804956
|dEdits = 379
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40905
|dUsers = 4
|Ausers = 42
|dAusers = 0
}}
<!---Place new stats here--->
|}
<!--- stats ends--->
mykfdstaeig2w7myljdxqqqljhb2zvb
2027 क्रिकेट वल्ड कप
0
101819
807950
807948
2026-10-24T12:11:30Z
SM7
3953
Cleaning up syntax using [[:en:User:Zackmann08/scripts/indent|indent.js]], सफाई कइल गइल
807950
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox cricket tournament
| name = 2027 ICC Men's Cricket World Cup
| image =
| caption =
| fromdate = 2 अक्टूबर
| todate = 21 नवंबर 2027
| administrator = [[इंटरनेशनल क्रिकेट काउंसिल]] (आइसीसी)
| cricket format = [[वन डे इंटरनेशनल]]
| tournament format = [[Tournament#First Round|Preliminary stage]],
[[Tournament#Group stage|Group stage]], [[Tournament#Super 6s / Super 8s|Super 7]] and [[Single-elimination tournament|Knockout stage]]
| host = {{ubl|दक्खिन अफ्रीका|जिम्बाब्वे|नामीबिया}}
| champions =
| count =
| runner up =
| participants = 14
| matches = 57
| most runs =
| most wickets =
| previous_year = 2023
| previous_tournament = 2023 क्रिकेट वल्ड कप
| next_year = 2031
| next_tournament = 2031 क्रिकेट वल्ड कप
}}
'''2027 आईसीसी पुरुष क्रिकेट विश्व कप''' (2027 ICC Men's Cricket World Cup) [[क्रिकेट वर्ल्ड कप]] के 14वाँ संस्करण होई। ई आईसीसी (ICC) के सदस्य संघवन के राष्ट्रीय टीमन के बीच होखे वाला पुरुष क्रिकेट के अंतरराष्ट्रीय चैंपियनशिप ह, जे हर चार साल पर आयोजित होला।
ई टूर्नामेंट 2 अक्टूबर से 21 नवंबर 2027 तक [[दक्खिन अफ्रीका]], [[जिम्बाब्वे]] आ [[नामीबिया]] में आयोजित होखे के तय बा।<ref>{{cite web |access-date=2 October 2026 |title=When does the 2027 Cricket World Cup start? Key details ahead of tournament |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-cricket-world-cup-2027/news/when-does-the-2027-cricket-world-cup-start-key-details-ahead-of-tournament |website=[[इंटरनेशनल क्रिकेट काउंसिल]]}}</ref> दक्खिन अफ्रीका आ जिम्बाब्वे एह टूर्नामेंट के दूसरा बेर मिलके मेजबानी करिहें। एह दुनो देस 2003 के संस्करण के भी संजुक्त रूप से मेजबानी कइले रहलें, जबकि नामीबिया पहिली बेर एह टूर्नामेंट के मेजबानी करी।<ref>{{cite web |access-date=16 November 2021 |title=South Africa, Zimbabwe and Namibia will co-host the 2027 men's Cricket World Cup |url=https://www.bbc.com/sport/africa/59309723 |website=[[बीबीसी]]}}</ref>
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
[[श्रेणी:2027|क्रिकेट]]
[[श्रेणी:क्रिकेट विश्व कप]]
{{क्रिकेट-आधार}}
byyxd59awkw0jlz1g7y10n2i8vdfeni
बौद्ध तीरथ
0
101821
808009
2026-10-24T12:32:07Z
SM7
3953
पन्ना [[बौद्ध तीर्थ]] पर अनुप्रेषित कइल गइल
808009
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[बौद्ध तीर्थ]]
d0eh4o6oarqcecemy8h3l2pzp9gnt4j
808011
808009
2026-10-24T12:32:20Z
SM7
3953
Added {{[[:Template:R from alternative spelling|R from alternative spelling]]}} tag to redirect
808011
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[बौद्ध तीर्थ]]
{{Redirect category shell|
{{R from alternative spelling}}
}}
11q4084iz7aosurf0g97xu1b0hrknba
बिहू नाच
0
101822
808033
2026-10-24T12:38:57Z
SM7
3953
पन्ना [[बिहू]] पर अनुप्रेषित कइल गइल
808033
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[बिहू]]
sonioyac2wyjfcgazzuu8qkajayxp2g
अचिरावती
0
101823
808034
2026-10-24T12:39:52Z
SM7
3953
पन्ना [[राप्ती नदी]] पर अनुप्रेषित कइल गइल
808034
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[राप्ती नदी]]
4k5zhq55hjvrwcwv56v7hxo1xwcx786
चर्म्णावती
0
101824
808035
2026-10-24T12:42:14Z
SM7
3953
पन्ना [[चंबल नदी]] पर अनुप्रेषित कइल गइल
808035
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[चंबल नदी]]
au9oe6qzn4yaf2fqyz1dscqrjzt81bl
सिंध नदी
0
101825
808037
2026-10-24T13:17:18Z
SM7
3953
नया आधार लेख
808037
wikitext
text/x-wiki
{{distinguish|सिंधु नदी}}
'''सिंध नदी''' ({{Langx|en|Sindh River}}) [[यमुना नदी]] के एगो सहायिका नदी ह, जे भारत के [[मध्य प्रदेश]] आ [[उत्तर प्रदेश]] राज्य से हो के बहे ले।
==मार्ग==
सिंध नदी के उद्गम मध्य प्रदेश के [[विदिशा जिला]] में [[मालवा पठार|मालवा के पठार]] पर होला। उहाँ से ई उत्तर-उत्तरपूरब दिशा में बहेले आ मध्य प्रदेश के गुना, अशोकनगर, शिवपुरी, दतिया, ग्वालियर आ भिंड जिला से होके गुजरेले। एकरा बाद [[उत्तर प्रदेश]] के जालौन जिला में यमुना नदी में मिल जाले। ई संगम ओह जगह के कुछ आगे होला, जहाँ चंबल नदी यमुना में मिलेली।
सिंध नदी के कुल लंबाई 470 किलोमीटर (290 मील) बा। एहमें से 461 किलोमीटर (286 मील) मध्य प्रदेश में आ 9 किलोमीटर (5.6 मील) उत्तर प्रदेश में पड़े ला।
== सहायक नदी ==
सिंध नदी के प्रमुख सहायक नदियन में पार्वती, पाहुज, क्वारी (कुँवारी) आ महुअर शामिल बाड़ी स। महुअर नदी के स्थानीय स्तर पर समोहा नदी के नाँव से भी जानल जाला। ई पहिले के करेड़ा वन्यजीव अभयारण्य से होके बहे ले।
{{clear}}
[[श्रेणी:मध्य प्रदेश के नदी]]
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के नदी]]
{{river-stub}}
i76joknbohovllg5mhjwnlbc94l865v
बंकिमचंद्र चट्टोपाध्याय
0
101826
808038
2026-10-24T13:22:33Z
SM7
3953
नया आधार लेख
808038
wikitext
text/x-wiki
'''बंकिमचंद्र चट्टोपाध्याय''' (अंग्रेजी रूप में '''बंकिम चंद्र चटर्जी'''; 26 जून 1838 – 8 अप्रैल 1894) एगो बंगाली उपन्यासकार, कवि, निबंधकार आ पत्रकार रहलें। ई ''[[आनंदमठ]]'' (1882) नाँव के बंगाली उपन्यास के रचयिता रहलें, जे आधुनिक बंगाली आ भारतीय साहित्य के महत्वपूर्ण रचनन में से एक ह।
ऊ ''[[बंदे मातरम्|वंदे मातरम]]'' के रचयिता भी रहलें। ई गीत बहुते संस्कृतनिष्ठ बंगाली भाषा में लिखल गइल रहे, जवना में भारत के मातृदेवी के रूप में चित्रित कइल गइल बा। चट्टोपाध्याय बंगाली भाषा में चउदह गो उपन्यास आ कई गो गंभीर, गंभीर-हास्यपूर्ण, व्यंग्यात्मक, वैज्ञानिक आ आलोचनात्मक ग्रंथ लिखलें। बंगाली साहित्य में उनका के के "साहित्य सम्राट" के उपाधि से दिहल जाला।
[[श्रेणी:बंगाल के लोग]]
{{कवि-आधार}}
{{लेखक-आधार}}
bu2s9dsau8ybip8thssvhbl85tfvl20
808039
808038
2026-10-24T13:22:49Z
SM7
3953
[[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा [[श्रेणी:बंगाल के लोग]] हटावल गइल; [[श्रेणी:बंगाली लोग]] जोड़ल गइल
808039
wikitext
text/x-wiki
'''बंकिमचंद्र चट्टोपाध्याय''' (अंग्रेजी रूप में '''बंकिम चंद्र चटर्जी'''; 26 जून 1838 – 8 अप्रैल 1894) एगो बंगाली उपन्यासकार, कवि, निबंधकार आ पत्रकार रहलें। ई ''[[आनंदमठ]]'' (1882) नाँव के बंगाली उपन्यास के रचयिता रहलें, जे आधुनिक बंगाली आ भारतीय साहित्य के महत्वपूर्ण रचनन में से एक ह।
ऊ ''[[बंदे मातरम्|वंदे मातरम]]'' के रचयिता भी रहलें। ई गीत बहुते संस्कृतनिष्ठ बंगाली भाषा में लिखल गइल रहे, जवना में भारत के मातृदेवी के रूप में चित्रित कइल गइल बा। चट्टोपाध्याय बंगाली भाषा में चउदह गो उपन्यास आ कई गो गंभीर, गंभीर-हास्यपूर्ण, व्यंग्यात्मक, वैज्ञानिक आ आलोचनात्मक ग्रंथ लिखलें। बंगाली साहित्य में उनका के के "साहित्य सम्राट" के उपाधि से दिहल जाला।
[[श्रेणी:बंगाली लोग]]
{{कवि-आधार}}
{{लेखक-आधार}}
6cq3s9252boofhkp8c8hd67v5tcdqme
जम्मू आ काश्मीर (संघ राज्यक्षेत्र)
0
101827
808045
2026-10-24T15:17:25Z
SM7
3953
पन्ना [[जम्मू अउरी काश्मीर]] पर अनुप्रेषित कइल गइल
808045
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[जम्मू अउरी काश्मीर]]
4g5q9rh1ofyy2xtx8lvvztjmhdcbngm
पनिहा चिरई
0
101828
808052
2026-10-24T16:19:09Z
SM7
3953
नया आधार लेख / अंग्रेजी विकिपीडिया से अनुबाद कइ के
808052
wikitext
text/x-wiki
'''पनिहा चिरई''' ({{Langx|en|water bird}}, ''waterbird'', ''वाटर बर्ड'', चाहे ''aquatic bird'', ''एक्वाटिक बर्ड''; {{Langx|hi|जलपक्षी}}) अइसन [[चिरई]] (पक्षी) के कहल जाला, जे [[पानी]] में भा [[नमभूमि|पानी के आसपास]] रहेला। कुछ परिभाषा सभ में जलपक्षी शब्द के इस्तेमाल खास तौर पर [[ताजा पानी|मीठा पानी]] के [[पनिहा इकोसिस्टम|इकोसिस्टम]] में रहे वाला चिरइन भर खातिर कइल जाला, जबकि कुछ परिभाषा में समुंद्री पर्यावरण में रहे वाला समुंद्री चिरइन के भी एहमें शामिल कइल जाला।
कुछ पनिहा चिरई, जइसे पानी में उथला जगह पर चले वाला पक्षी (wading birds), जमीन पर अधिका समय बितावेलें, जबकि कुछ, जइसे जलचर बतख आ हंस (waterfowls), पानी में बेसी रहे लें। इनकर अनुकूलन इनके वातावरण के अनुसार अलग-अलग होला। एह एडाप्टेशन में झिल्लीदार पंजा, पानी में चारा खोजे खातिर अनुकूल चोंच आ गोड़, आ पानी के सतह भा हवा से गोता लगाके पानी में शिकार पकड़े के क्षमता शामिल बा।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
[[श्रेणी:पनिहा चिरई| ]]
[[श्रेणी:चिरई]]
{{चिरई-आधार}}
iuspgvsr45jymui1g0moeklv5xxn9mx
808054
808052
2026-10-24T16:25:25Z
SM7
3953
फोटो जोड़ल गइल
808054
wikitext
text/x-wiki
[[चित्र:Common sandpiper (Actitis hypoleucos) Standlake.jpg|thumb|''कॉमन सैंडपाइपर'' भा [[सुड़सुड़िया]] जे पानी के नगीचे रहे वाली चिरई हवे]]
'''पनिहा चिरई''' ({{Langx|en|water bird}}, ''waterbird'', ''वाटर बर्ड'', चाहे ''aquatic bird'', ''एक्वाटिक बर्ड''; {{Langx|hi|जलपक्षी}}) अइसन [[चिरई]] (पक्षी) के कहल जाला, जे [[पानी]] में भा [[नमभूमि|पानी के आसपास]] रहेला। कुछ परिभाषा सभ में जलपक्षी शब्द के इस्तेमाल खास तौर पर [[ताजा पानी|मीठा पानी]] के [[पनिहा इकोसिस्टम|इकोसिस्टम]] में रहे वाला चिरइन भर खातिर कइल जाला, जबकि कुछ परिभाषा में समुंद्री पर्यावरण में रहे वाला समुंद्री चिरइन के भी एहमें शामिल कइल जाला।
कुछ पनिहा चिरई, जइसे पानी में उथला जगह पर चले वाला पक्षी (wading birds), जमीन पर अधिका समय बितावेलें, जबकि कुछ, जइसे जलचर बतख आ हंस (waterfowls), पानी में बेसी रहे लें। इनकर अनुकूलन इनके वातावरण के अनुसार अलग-अलग होला। एह एडाप्टेशन में झिल्लीदार पंजा, पानी में चारा खोजे खातिर अनुकूल चोंच आ गोड़, आ पानी के सतह भा हवा से गोता लगाके पानी में शिकार पकड़े के क्षमता शामिल बा।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
[[श्रेणी:पनिहा चिरई| ]]
[[श्रेणी:चिरई]]
{{चिरई-आधार}}
cn5t5y32hkaa1273d1ilyuelbsknqav
ट्रोजन वार
0
101829
808055
2026-10-24T16:50:11Z
SM7
3953
नया आधार लेख / अंग्रेजी विकिपीडिया से अनुबाद कइ के
808055
wikitext
text/x-wiki
'''ट्रोजन वॉर''' ({{Langx|en|Trojan War}}), जेकरा के '''ट्रॉय के युद्ध''' भी कहल जाला, यूनानी पौराणिक कथा में वर्णित एगो प्रसिद्ध युद्ध रहे, जे लगभग तेरहवीं भा बारहवीं सदी ईसा पूर्व के सुरुआत में भइल मानल जाला। ई युद्ध अकीइयन लोग (प्राचीन यूनानी) आ ट्रॉय शहर के बीच भइल रहे। ट्रॉय के रहे वाला पेरिस, स्पार्टा के राजा मेनेलाउस के पत्नी हेलेन के अपना साथे ले गइल रहे। एह घटना के बाद मेनेलाउस के पक्ष के यूनानी लोग ट्रॉय पर चढ़ाई कइल।
ट्रोजन जुद्ध यूनानी पौराणिक कथा के सबसे महत्वपूर्ण घटनन में से एगो ह। एकर कहानी यूनानी साहित्य के कई गो रचनन में सुनावल गइल बा, जवना में [[होमर]] के ''[[इलियड]]'' सबसे प्रसिद्ध ह। इलियड के मुख्य भाग (दूसरा से तेइसवाँ सर्ग) ट्रॉय के दस साल तक चलल घेराबंदी के दसवाँ साल के चार दिन आ दू रात के घटनन के वर्णन करेला। [[ओडिसी]] में युद्ध के एगो नायक ओडीसियस के घरे लवटे के जात्रा के कथा बर्णित बा।
जुद्ध के बाकी घटनन के वर्णन महाकाव्य कविता के एगो पूरा सीरीज में मिलेला, जे आज खंडित रूप में बचल बाड़ी स। एह युद्ध के अलग-अलग प्रसंग ग्रीक ट्रेजडी आ यूनानी साहित्य के अन्य रचनन के आधार बनलें। बाद में रोमन कवि लोग, जइसे [[वर्जिल]] आ [[ओविड]], भी एह प्रसंगन के अपना रचनन में इस्तेमाल कइलें।
nospk6nidqxhduub2g2vi8etouuevs9
808056
808055
2026-10-24T16:52:30Z
SM7
3953
[[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा +[[श्रेणी:कथा]]; +[[श्रेणी:जुद्ध]]; +[[श्रेणी:प्राचीन यूनान]]
808056
wikitext
text/x-wiki
'''ट्रोजन वॉर''' ({{Langx|en|Trojan War}}), जेकरा के '''ट्रॉय के युद्ध''' भी कहल जाला, यूनानी पौराणिक कथा में वर्णित एगो प्रसिद्ध युद्ध रहे, जे लगभग तेरहवीं भा बारहवीं सदी ईसा पूर्व के सुरुआत में भइल मानल जाला। ई युद्ध अकीइयन लोग (प्राचीन यूनानी) आ ट्रॉय शहर के बीच भइल रहे। ट्रॉय के रहे वाला पेरिस, स्पार्टा के राजा मेनेलाउस के पत्नी हेलेन के अपना साथे ले गइल रहे। एह घटना के बाद मेनेलाउस के पक्ष के यूनानी लोग ट्रॉय पर चढ़ाई कइल।
ट्रोजन जुद्ध यूनानी पौराणिक कथा के सबसे महत्वपूर्ण घटनन में से एगो ह। एकर कहानी यूनानी साहित्य के कई गो रचनन में सुनावल गइल बा, जवना में [[होमर]] के ''[[इलियड]]'' सबसे प्रसिद्ध ह। इलियड के मुख्य भाग (दूसरा से तेइसवाँ सर्ग) ट्रॉय के दस साल तक चलल घेराबंदी के दसवाँ साल के चार दिन आ दू रात के घटनन के वर्णन करेला। [[ओडिसी]] में युद्ध के एगो नायक ओडीसियस के घरे लवटे के जात्रा के कथा बर्णित बा।
जुद्ध के बाकी घटनन के वर्णन महाकाव्य कविता के एगो पूरा सीरीज में मिलेला, जे आज खंडित रूप में बचल बाड़ी स। एह युद्ध के अलग-अलग प्रसंग ग्रीक ट्रेजडी आ यूनानी साहित्य के अन्य रचनन के आधार बनलें। बाद में रोमन कवि लोग, जइसे [[वर्जिल]] आ [[ओविड]], भी एह प्रसंगन के अपना रचनन में इस्तेमाल कइलें।
[[श्रेणी:कथा]]
[[श्रेणी:जुद्ध]]
[[श्रेणी:प्राचीन यूनान]]
t493tbx63p7gc2i5dm9x641xfsaj1pl
808057
808056
2026-10-24T16:53:17Z
SM7
3953
[[User:SM7/stubsorter|Stubsorter]] के मदद से {{Myth-stub}} जोड़ल गइल।
808057
wikitext
text/x-wiki
'''ट्रोजन वॉर''' ({{Langx|en|Trojan War}}), जेकरा के '''ट्रॉय के युद्ध''' भी कहल जाला, यूनानी पौराणिक कथा में वर्णित एगो प्रसिद्ध युद्ध रहे, जे लगभग तेरहवीं भा बारहवीं सदी ईसा पूर्व के सुरुआत में भइल मानल जाला। ई युद्ध अकीइयन लोग (प्राचीन यूनानी) आ ट्रॉय शहर के बीच भइल रहे। ट्रॉय के रहे वाला पेरिस, स्पार्टा के राजा मेनेलाउस के पत्नी हेलेन के अपना साथे ले गइल रहे। एह घटना के बाद मेनेलाउस के पक्ष के यूनानी लोग ट्रॉय पर चढ़ाई कइल।
ट्रोजन जुद्ध यूनानी पौराणिक कथा के सबसे महत्वपूर्ण घटनन में से एगो ह। एकर कहानी यूनानी साहित्य के कई गो रचनन में सुनावल गइल बा, जवना में [[होमर]] के ''[[इलियड]]'' सबसे प्रसिद्ध ह। इलियड के मुख्य भाग (दूसरा से तेइसवाँ सर्ग) ट्रॉय के दस साल तक चलल घेराबंदी के दसवाँ साल के चार दिन आ दू रात के घटनन के वर्णन करेला। [[ओडिसी]] में युद्ध के एगो नायक ओडीसियस के घरे लवटे के जात्रा के कथा बर्णित बा।
जुद्ध के बाकी घटनन के वर्णन महाकाव्य कविता के एगो पूरा सीरीज में मिलेला, जे आज खंडित रूप में बचल बाड़ी स। एह युद्ध के अलग-अलग प्रसंग ग्रीक ट्रेजडी आ यूनानी साहित्य के अन्य रचनन के आधार बनलें। बाद में रोमन कवि लोग, जइसे [[वर्जिल]] आ [[ओविड]], भी एह प्रसंगन के अपना रचनन में इस्तेमाल कइलें।
[[श्रेणी:कथा]]
[[श्रेणी:जुद्ध]]
[[श्रेणी:प्राचीन यूनान]]
{{Myth-stub}}
auvpwjk0tdau6tsfdamf1ujcw0yxsy0
दि गजट ऑफ इंडिया
0
101830
808061
2026-10-25T02:31:59Z
SM7
3953
नया आधार लेख
808061
wikitext
text/x-wiki
'''दि गजट ऑफ इंडिया''' ({{Langx|en|The Gazette of India}}) आ हिंदी में '''भारत का राजपत्र''', [[भारत सरकार]] के एगो ऑफिशियल सार्वजनिक जर्नल आ अधिकृत कानूनी दस्तावेज ह। एकर प्रकाशन हर हफ्ता मुद्रण निदेशालय के प्रकाशन विभाग द्वारा कइल जाला। ई विभाग आवास आ शहरी कार्य मंत्रालय के नीचे काम करे ला। एकर छपाई भारत सरकार प्रेस द्वारा कइल जाला।
पब्लिक जर्नल के रूप में दि गजट ऑफ इंडिया में सरकार के आधिकारिक सूचना प्रकाशित कइल जाला। एहमें जानकारी प्रकाशित होखल एगो कानूनी जरूरत ह, जवना के माध्यम से आधिकारिक दस्तावेज लागू होलें आ सार्वजनिक रूप से मय पब्लिक के उपलब्ध हो जालें।
सामान्य गजट हर हफ्ता निश्चित दिन प्रकाशित होला, जबकि असाधारण गजट (Extraordinary Gazette) में प्रकाशित करे लायक विषय के अर्जेंट होखला के हिसाब से ओकरा के कवनहूँ दिन प्रकाशित कइल जा सके ला।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
[[श्रेणी:भारत सरकार]]
[[श्रेणी:जर्नल]]
{{भारत-सरकार-आधार}}
{{पत्रिका-आधार}}
13754ck5bto1wufy3sh4afajetlthfw
808062
808061
2026-10-25T03:15:25Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
808062
wikitext
text/x-wiki
'''दि गजट ऑफ इंडिया''' ({{Langx|en|The Gazette of India}}) आ हिंदी में '''भारत का राजपत्र''', [[भारत सरकार]] के एगो ऑफिशियल [[पब्लिक जर्नल|सार्वजनिक जर्नल]] ([[सरकारी गजट]]) आ अधिकृत [[कानूनी दस्तावेज]] ह। एकर प्रकाशन हर हफ्ता मुद्रण निदेशालय के प्रकाशन विभाग द्वारा कइल जाला। ई विभाग आवास आ शहरी कार्य मंत्रालय के नीचे काम करे ला। एकर छपाई भारत सरकार प्रेस द्वारा कइल जाला।
पब्लिक जर्नल के रूप में दि गजट ऑफ इंडिया में सरकार के आधिकारिक सूचना प्रकाशित कइल जाला। एहमें जानकारी प्रकाशित होखल एगो कानूनी जरूरत ह, जवना के माध्यम से आधिकारिक दस्तावेज लागू होलें आ सार्वजनिक रूप से मय पब्लिक के उपलब्ध हो जालें।
सामान्य गजट हर हफ्ता निश्चित दिन प्रकाशित होला, जबकि असाधारण गजट (Extraordinary Gazette) में प्रकाशित करे लायक विषय के अर्जेंट होखला के हिसाब से ओकरा के कवनहूँ दिन प्रकाशित कइल जा सके ला।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
[[श्रेणी:भारत सरकार]]
[[श्रेणी:जर्नल]]
{{भारत-सरकार-आधार}}
{{पत्रिका-आधार}}
pln283uo3pr7qil6ilg1wtn1sv3ubqr
808067
808062
2026-10-25T03:27:23Z
SM7
3953
ज्ञानसंदूक जोड़ल गइल
808067
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox newspaper
| logo = [[File:Logo of the Gazette of India.svg|240px|class=skin-invert|The logo of the Gazette of India, Vectorised.]]
| logo_size =
| logo_alt = The logo of the Gazette of India.
| image =
| image_size =
| image_alt =
| caption =
| type = [[सरकारी गजट]]
| format =
| publisher = गवर्नमेंट ऑफ इंडिया प्रेस
| publishing_city = [[नई दिल्ली]]
| founded =
| language = [[मानक हिंदी|हिंदी]], अंग्रेजी
| headquarters = [[नई दिल्ली]]
| ISSN = 0254-6779
| oclc = 1752771
| website = {{Official URL}}
}}
'''दि गजट ऑफ इंडिया''' ({{Langx|en|The Gazette of India}}) आ हिंदी में '''भारत का राजपत्र''', [[भारत सरकार]] के एगो ऑफिशियल [[पब्लिक जर्नल|सार्वजनिक जर्नल]] ([[सरकारी गजट]]) आ अधिकृत [[कानूनी दस्तावेज]] ह। एकर प्रकाशन हर हफ्ता मुद्रण निदेशालय के प्रकाशन विभाग द्वारा कइल जाला। ई विभाग आवास आ शहरी कार्य मंत्रालय के नीचे काम करे ला। एकर छपाई भारत सरकार प्रेस द्वारा कइल जाला।
पब्लिक जर्नल के रूप में दि गजट ऑफ इंडिया में सरकार के आधिकारिक सूचना प्रकाशित कइल जाला। एहमें जानकारी प्रकाशित होखल एगो कानूनी जरूरत ह, जवना के माध्यम से आधिकारिक दस्तावेज लागू होलें आ सार्वजनिक रूप से मय पब्लिक के उपलब्ध हो जालें।
सामान्य गजट हर हफ्ता निश्चित दिन प्रकाशित होला, जबकि असाधारण गजट (Extraordinary Gazette) में प्रकाशित करे लायक विषय के अर्जेंट होखला के हिसाब से ओकरा के कवनहूँ दिन प्रकाशित कइल जा सके ला।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
[[श्रेणी:भारत सरकार]]
[[श्रेणी:जर्नल]]
{{भारत-सरकार-आधार}}
{{पत्रिका-आधार}}
1etez5uzlclx6ijffaf7ftwrxnei9j9
808068
808067
2026-10-25T03:27:51Z
SM7
3953
Cleaning up syntax using [[:en:User:Zackmann08/scripts/indent|indent.js]]
808068
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox newspaper
| logo = [[File:Logo of the Gazette of India.svg|240px|class=skin-invert|The logo of the Gazette of India, Vectorised.]]
| logo_size =
| logo_alt = The logo of the Gazette of India.
| image =
| image_size =
| image_alt =
| caption =
| type = [[सरकारी गजट]]
| format =
| publisher = गवर्नमेंट ऑफ इंडिया प्रेस
| publishing_city = [[नई दिल्ली]]
| founded =
| language = [[मानक हिंदी|हिंदी]], अंग्रेजी
| headquarters = [[नई दिल्ली]]
| ISSN = 0254-6779
| oclc = 1752771
| website = {{Official URL}}
}}
'''दि गजट ऑफ इंडिया''' ({{Langx|en|The Gazette of India}}) आ हिंदी में '''भारत का राजपत्र''', [[भारत सरकार]] के एगो ऑफिशियल [[पब्लिक जर्नल|सार्वजनिक जर्नल]] ([[सरकारी गजट]]) आ अधिकृत [[कानूनी दस्तावेज]] ह। एकर प्रकाशन हर हफ्ता मुद्रण निदेशालय के प्रकाशन विभाग द्वारा कइल जाला। ई विभाग आवास आ शहरी कार्य मंत्रालय के नीचे काम करे ला। एकर छपाई भारत सरकार प्रेस द्वारा कइल जाला।
पब्लिक जर्नल के रूप में दि गजट ऑफ इंडिया में सरकार के आधिकारिक सूचना प्रकाशित कइल जाला। एहमें जानकारी प्रकाशित होखल एगो कानूनी जरूरत ह, जवना के माध्यम से आधिकारिक दस्तावेज लागू होलें आ सार्वजनिक रूप से मय पब्लिक के उपलब्ध हो जालें।
सामान्य गजट हर हफ्ता निश्चित दिन प्रकाशित होला, जबकि असाधारण गजट (Extraordinary Gazette) में प्रकाशित करे लायक विषय के अर्जेंट होखला के हिसाब से ओकरा के कवनहूँ दिन प्रकाशित कइल जा सके ला।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
[[श्रेणी:भारत सरकार]]
[[श्रेणी:जर्नल]]
{{भारत-सरकार-आधार}}
{{पत्रिका-आधार}}
s8l35qpbru8m7v7oxukewo6cvf4jd0r
सरकारी गजट
0
101831
808063
2026-10-25T03:23:53Z
SM7
3953
नया आधार लेख
808063
wikitext
text/x-wiki
'''सरकारी गजट''' ({{Langx|en|government gazette}}) के '''आधिकारिक गजट''' भा '''ऑफिशियल गजट''' (official gazette), '''ऑफिशियल जर्नल''' (official journal), '''ऑफिशियल अखबार''' (official newspaper), '''ऑफिशियल मॉनिटर''' (official monitor) भा '''ऑफिशियल बुलेटिन''' (official bulletin) कहल जाला। ई [[पीरियॉडिकल]] पब्लिकेशन होला, जेह में सार्वजनिक सूचना भा कानूनी नोटिस प्रकाशित करे के आधिकारिक अनुमति मिलल रहे ला।
आमतौर पर सरकारी गजट के स्थापना कानून भा सरकारी कार्रवाई के माध्यम से कइल जाला। एहमें सरकार भा कवनो निजी पक्ष द्वारा सूचना प्रकाशित कइल जाए के कानूनी रूप से सार्वजनिक सूचना देवे के जरूरत पूरा करे खातिर पर्याप्त मानल जाला।
गजट के कागज पर छपाई के रूप में, चाहे इलेक्ट्रॉनिक रूप में, भा दुनो तरीका से पब्लिश कइल जा सके ला।
[[श्रेणी:सरकार]]
[[श्रेणी:जर्नल]]
{{पत्रिका-आधार}}
8xcma0yp7cx41t48h6okl8irb7p4xwn
राजपत्र
0
101832
808064
2026-10-25T03:24:34Z
SM7
3953
पन्ना [[सरकारी गजट]] पर अनुप्रेषित कइल गइल
808064
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[सरकारी गजट]]
9efj970t2zn9iywysex68kl7e3sxaic
पब्लिक जर्नल
0
101833
808065
2026-10-25T03:24:54Z
SM7
3953
पन्ना [[सरकारी गजट]] पर अनुप्रेषित कइल गइल
808065
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[सरकारी गजट]]
9efj970t2zn9iywysex68kl7e3sxaic
808066
808065
2026-10-25T03:25:06Z
SM7
3953
[[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा [[श्रेणी:जर्नल]] जोड़ल गइल
808066
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[सरकारी गजट]]
[[श्रेणी:जर्नल]]
7ng0xvomhoowi5p3p5meac1ld3gn9ry
अर्थ ऑब्जरवेशन सैटेलाइट
0
101834
808083
2026-10-25T07:02:08Z
SM7
3953
नया आधार लेख
808083
wikitext
text/x-wiki
'''अर्थ ऑब्जरवेशन सैटेलाइट''' ({{Langx|en|earth observation satellite}})) भा '''[[रिमोट सेंसिंग]] उपग्रह''' (remote sensing satellite) अइसन [[आर्टिफिशियल सैटेलाइट]] होला, जेकर इस्तेमाल भा डिजाइन पृथ्वी के कक्षा (orbit) से पृथ्वी के अवलोकन (सेंसिंग) करे खातिर कइल जाला। एहमें जासूसी उपग्रह आ अइसन उपग्रह भी शामिल बाड़ें, जेकर इस्तेमाल सैन्य काम के बजाय पर्यावरण निगरानी, मौसम विज्ञान, मैपिंग आ अइसने अउरी काम खातिर कइल जाला।
एहमें सबसे आम प्रकार '''अर्थ इमेजिंग सैटेलाइट''' (earth imaging satellite) के ह। ई सैटेलाइट इमेज के रूप में डेटा इकठ्ठा करे लें, जे [[हवाई फोटोग्राफ]] (aerial photographs) नियर होलें। हालाँकि, कुछ पृथ्वी अवलोकन उपग्रह बिना चित्र बनवले भी रिमोट सेंसिंग कर सके लें। एकर एगो प्रमुख उदाहरण [[जीएनएसएस रेडियो ऑकल्टेशन]] (GNSS radio occultation) बाटे।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
[[श्रेणी:अर्थ ऑब्जरवेशन सैटेलाइट| ]]
[[श्रेणी:रिमोट सेंसिंग|सैटेलाइट]]
[[श्रेणी:सैटेलाइट]]
ddszxtd4fdc2di6gmw5pd3axyu6ue92
808084
808083
2026-10-25T07:09:13Z
SM7
3953
बिस्तार कइल गइल
808084
wikitext
text/x-wiki
'''अर्थ ऑब्जरवेशन सैटेलाइट''' ({{Langx|en|earth observation satellite}})) भा '''[[रिमोट सेंसिंग]] उपग्रह''' (remote sensing satellite) अइसन [[आर्टिफिशियल सैटेलाइट]] होला, जेकर इस्तेमाल भा डिजाइन पृथ्वी के कक्षा (orbit) से पृथ्वी के अवलोकन (सेंसिंग) करे खातिर कइल जाला। एहमें जासूसी उपग्रह आ अइसन उपग्रह भी शामिल बाड़ें, जेकर इस्तेमाल सैन्य काम के बजाय पर्यावरण निगरानी, मौसम विज्ञान, मैपिंग आ अइसने अउरी काम खातिर कइल जाला।
एहमें सबसे आम प्रकार '''अर्थ इमेजिंग सैटेलाइट''' (earth imaging satellite) के ह। ई सैटेलाइट इमेज के रूप में डेटा इकठ्ठा करे लें, जे [[हवाई फोटोग्राफ]] (aerial photographs) नियर होलें। हालाँकि, कुछ पृथ्वी अवलोकन उपग्रह बिना चित्र बनवले भी रिमोट सेंसिंग कर सके लें। एकर एगो प्रमुख उदाहरण [[जीएनएसएस रेडियो ऑकल्टेशन]] (GNSS radio occultation) बाटे।
अधिकतर रिमोटसेंसिंग सैटेलाइट सभ पृथिवी के निचली ऑर्बिट (लो अर्थ ऑर्बिट), [[पोलर ऑर्बिट|पोलर]] सन-स्निक्रोनस ऑर्बिट (ध्रुवीय सूर्य-समकालिक कक्षा) में काम करें लें जवना से कि नगीचे से पृथिवी के हिस्सन के तस्वीर (इमेज) भा डेटा लिहल जा सके। एकरा बिपरीत [[मौसम बिज्ञान]] में इस्तेमाल होखे वाला सैटेलाइट सभ ऊपरी जियो-सिंक्रोनस (भूस्थिर कक्षा) में रहे लें जवना से कि ऊ हमेसा एकही जगह से लगातार कुछ-कुछ समय पर मौसम संबंधी डेटा भेजत रहे लें।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
[[श्रेणी:अर्थ ऑब्जरवेशन सैटेलाइट| ]]
[[श्रेणी:रिमोट सेंसिंग|सैटेलाइट]]
[[श्रेणी:सैटेलाइट]]
54c905vbhypohcgroyw7g7iygj0lp7d
808085
808084
2026-10-25T08:53:31Z
SM7
3953
फोटो जोड़ल गइल
808085
wikitext
text/x-wiki
[[File:A-Train w-Time2013 Web.jpg|thumb|upright=1.40|Six Earth observation satellites comprising the [[ए-ट्रेन (सैटेलाइट कॉन्स्टेलेशन)|A-train]] satellite constellation as of 2014]]
'''अर्थ ऑब्जरवेशन सैटेलाइट''' ({{Langx|en|earth observation satellite}})) भा '''[[रिमोट सेंसिंग]] उपग्रह''' (remote sensing satellite) अइसन [[आर्टिफिशियल सैटेलाइट]] होला, जेकर इस्तेमाल भा डिजाइन पृथ्वी के कक्षा (orbit) से पृथ्वी के अवलोकन (सेंसिंग) करे खातिर कइल जाला। एहमें जासूसी उपग्रह आ अइसन उपग्रह भी शामिल बाड़ें, जेकर इस्तेमाल सैन्य काम के बजाय पर्यावरण निगरानी, मौसम विज्ञान, मैपिंग आ अइसने अउरी काम खातिर कइल जाला।
एहमें सबसे आम प्रकार '''अर्थ इमेजिंग सैटेलाइट''' (earth imaging satellite) के ह। ई सैटेलाइट इमेज के रूप में डेटा इकठ्ठा करे लें, जे [[हवाई फोटोग्राफ]] (aerial photographs) नियर होलें। हालाँकि, कुछ पृथ्वी अवलोकन उपग्रह बिना चित्र बनवले भी रिमोट सेंसिंग कर सके लें। एकर एगो प्रमुख उदाहरण [[जीएनएसएस रेडियो ऑकल्टेशन]] (GNSS radio occultation) बाटे।
अधिकतर रिमोटसेंसिंग सैटेलाइट सभ पृथिवी के निचली ऑर्बिट (लो अर्थ ऑर्बिट), [[पोलर ऑर्बिट|पोलर]] सन-स्निक्रोनस ऑर्बिट (ध्रुवीय सूर्य-समकालिक कक्षा) में काम करें लें जवना से कि नगीचे से पृथिवी के हिस्सन के तस्वीर (इमेज) भा डेटा लिहल जा सके। एकरा बिपरीत [[मौसम बिज्ञान]] में इस्तेमाल होखे वाला सैटेलाइट सभ ऊपरी जियो-सिंक्रोनस (भूस्थिर कक्षा) में रहे लें जवना से कि ऊ हमेसा एकही जगह से लगातार कुछ-कुछ समय पर मौसम संबंधी डेटा भेजत रहे लें।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
[[श्रेणी:अर्थ ऑब्जरवेशन सैटेलाइट| ]]
[[श्रेणी:रिमोट सेंसिंग|सैटेलाइट]]
[[श्रेणी:सैटेलाइट]]
do8ru4il8j0ppndc38wk75hgpsdxpmr
808094
808085
2026-10-25T09:19:48Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
808094
wikitext
text/x-wiki
[[File:A-Train w-Time2013 Web.jpg|thumb|upright=1.40|Six Earth observation satellites comprising the [[ए-ट्रेन (सैटेलाइट कॉन्स्टेलेशन)|A-train]] satellite constellation as of 2014]]
'''अर्थ ऑब्जरवेशन सैटेलाइट''' ({{Langx|en|earth observation satellite}})) भा '''[[रिमोट सेंसिंग]] उपग्रह''' (remote sensing satellite) अइसन [[सैटेलाइट|आर्टिफिशियल सैटेलाइट]] होला, जेकर इस्तेमाल भा डिजाइन पृथ्वी के कक्षा (orbit) से पृथ्वी के अवलोकन (सेंसिंग) करे खातिर कइल जाला। एहमें जासूसी उपग्रह आ अइसन उपग्रह भी शामिल बाड़ें, जेकर इस्तेमाल सैन्य काम के बजाय पर्यावरण निगरानी, मौसम विज्ञान, मैपिंग (नक्शा बनावे) आ अइसने अउरी काम खातिर कइल जाला।
एहमें सबसे आम प्रकार '''अर्थ इमेजिंग सैटेलाइट''' (earth imaging satellite) के ह। ई [[सैटेलाइट इमेज]] के रूप में डेटा इकठ्ठा करे लें, जे [[हवाई फोटोग्राफ]] (aerial photographs) नियर होलें। हालाँकि, कुछ पृथ्वी अवलोकन उपग्रह बिना चित्र बनवले भी रिमोट सेंसिंग कर सके लें। एकर एगो प्रमुख उदाहरण [[जीएनएसएस रेडियो ऑकल्टेशन]] (GNSS radio occultation) बाटे।
अधिकतर रिमोटसेंसिंग सैटेलाइट सभ पृथिवी के निचली ऑर्बिट (लो अर्थ ऑर्बिट), [[पोलर ऑर्बिट|पोलर]] सन-स्निक्रोनस ऑर्बिट (ध्रुवीय सूर्य-समकालिक कक्षा) में काम करें लें जवना से कि नगीचे से पृथिवी के हिस्सन के तस्वीर (इमेज) भा डेटा लिहल जा सके। एकरा बिपरीत [[मौसम बिज्ञान]] में इस्तेमाल होखे वाला सैटेलाइट सभ ऊपरी जियो-सिंक्रोनस (भूस्थिर कक्षा) में रहे लें जवना से कि ऊ हमेसा एकही जगह से लगातार कुछ-कुछ समय पर मौसम संबंधी डेटा भेजत रहे लें।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
[[श्रेणी:अर्थ ऑब्जरवेशन सैटेलाइट| ]]
[[श्रेणी:रिमोट सेंसिंग|सैटेलाइट]]
[[श्रेणी:सैटेलाइट]]
45ocx3rwxpjrej5izaca3me43yu3koi
808095
808094
2026-10-25T09:22:12Z
SM7
3953
[[User:SM7/stubsorter|Stubsorter]] के मदद से {{Geo-term-stub}} जोड़ल गइल।
808095
wikitext
text/x-wiki
[[File:A-Train w-Time2013 Web.jpg|thumb|upright=1.40|Six Earth observation satellites comprising the [[ए-ट्रेन (सैटेलाइट कॉन्स्टेलेशन)|A-train]] satellite constellation as of 2014]]
'''अर्थ ऑब्जरवेशन सैटेलाइट''' ({{Langx|en|earth observation satellite}})) भा '''[[रिमोट सेंसिंग]] उपग्रह''' (remote sensing satellite) अइसन [[सैटेलाइट|आर्टिफिशियल सैटेलाइट]] होला, जेकर इस्तेमाल भा डिजाइन पृथ्वी के कक्षा (orbit) से पृथ्वी के अवलोकन (सेंसिंग) करे खातिर कइल जाला। एहमें जासूसी उपग्रह आ अइसन उपग्रह भी शामिल बाड़ें, जेकर इस्तेमाल सैन्य काम के बजाय पर्यावरण निगरानी, मौसम विज्ञान, मैपिंग (नक्शा बनावे) आ अइसने अउरी काम खातिर कइल जाला।
एहमें सबसे आम प्रकार '''अर्थ इमेजिंग सैटेलाइट''' (earth imaging satellite) के ह। ई [[सैटेलाइट इमेज]] के रूप में डेटा इकठ्ठा करे लें, जे [[हवाई फोटोग्राफ]] (aerial photographs) नियर होलें। हालाँकि, कुछ पृथ्वी अवलोकन उपग्रह बिना चित्र बनवले भी रिमोट सेंसिंग कर सके लें। एकर एगो प्रमुख उदाहरण [[जीएनएसएस रेडियो ऑकल्टेशन]] (GNSS radio occultation) बाटे।
अधिकतर रिमोटसेंसिंग सैटेलाइट सभ पृथिवी के निचली ऑर्बिट (लो अर्थ ऑर्बिट), [[पोलर ऑर्बिट|पोलर]] सन-स्निक्रोनस ऑर्बिट (ध्रुवीय सूर्य-समकालिक कक्षा) में काम करें लें जवना से कि नगीचे से पृथिवी के हिस्सन के तस्वीर (इमेज) भा डेटा लिहल जा सके। एकरा बिपरीत [[मौसम बिज्ञान]] में इस्तेमाल होखे वाला सैटेलाइट सभ ऊपरी जियो-सिंक्रोनस (भूस्थिर कक्षा) में रहे लें जवना से कि ऊ हमेसा एकही जगह से लगातार कुछ-कुछ समय पर मौसम संबंधी डेटा भेजत रहे लें।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
[[श्रेणी:अर्थ ऑब्जरवेशन सैटेलाइट| ]]
[[श्रेणी:रिमोट सेंसिंग|सैटेलाइट]]
[[श्रेणी:सैटेलाइट]]
{{Geo-term-stub}}
2gl3uzt3siyshbz83yvovlzjj7xms39
रेडियो ऑकल्टेशन
0
101835
808086
2026-10-25T09:03:34Z
SM7
3953
नया आधार लेख
808086
wikitext
text/x-wiki
{{Technical title}}
'''रेडियो ऑकल्टेशन''' ({{Langx|en|radio occultation}} — '''RO''') एगो [[रिमोट सेंसिंग]] टेकनीक ह, जेकर इस्तेमाल कवनो [[ग्रह]] के [[वायुमंडल (सामान्य)|वायुमंडल]] भा छल्ला नियन सिस्टम - रिंग सिस्टम (ring system) के भौतिक गुण आ लच्छन सब के मापे खातिर कइल जाला।
अइसन सैटेलाइट जिनहन पर '''जीएनएसएस-रेडियो ऑकल्टेशन''' नापे वाला इंस्ट्रूमेंट लागल होखे जइसे कि चैम्प (CHAMP), ग्रेस आ ग्रेस-एफओ (GRACE आ GRACE-FO), मेटऑप (MetOp) आ हाल में लांच भइल कॉस्मिक-2 (COSMIC-2) शामिल बाड़ें।
[[श्रेणी:सैटेलाइट]]
[[श्रेणी:रिमोट सेंसिंग]]
{{खगोलिकी-आधार}}
jbkxvf5tbgpz3atv0jnk4ivq927nwcd
808087
808086
2026-10-25T09:09:22Z
SM7
3953
बिस्तार कइल गइल
808087
wikitext
text/x-wiki
{{Technical title}}
'''रेडियो ऑकल्टेशन''' ({{Langx|en|radio occultation}} — '''RO''') एगो [[रिमोट सेंसिंग]] टेकनीक ह, जेकर इस्तेमाल कवनो [[ग्रह]] के [[वायुमंडल (सामान्य)|वायुमंडल]] भा छल्ला नियन सिस्टम — रिंग सिस्टम (ring system) के भौतिक गुण आ लच्छन सब के मापे खातिर कइल जाला।
अइसन सैटेलाइट जिनहन पर '''जीएनएसएस-रेडियो ऑकल्टेशन''' नापे वाला इंस्ट्रूमेंट लागल होखे जइसे कि चैम्प (CHAMP), ग्रेस आ ग्रेस-एफओ (GRACE आ GRACE-FO), मेटऑप (MetOp) आ हाल में लांच भइल कॉस्मिक-2 (COSMIC-2) शामिल बाड़ें।
== जीएनएसएस रेडियो ऑकल्टेशन ==
जीएनएसएस रेडियो ऑकल्टेशन (GNSS Radio Occultation — GNSS-RO), जेकरा पहिले '''जीपीएस रेडियो ऑकल्टेशन''' (GPS Radio Occultation — '''GPS-RO''' भा '''GPSRO''') भी कहल जात रहे, रेडियो ऑकल्टेशन के एगो टाइप ह। ई [[जीपीएस]] (ग्लोबल पोजिशनिंग सिस्टम) भा व्यापक अर्थ में [[जीएनएसएस]] (ग्लोबल नेविगेशन सैटेलाइट सिस्टम) सैटेलाइट से ट्रांसमिशन कइल जा रहल रेडियो संकेत के इस्तेमाल करे ला।
वायुमंडल के माप लेवे खातिर एह टेकनीक के पहिली बेर 1995 में इस्तेमाल कइल गइल रहे। ई अपेक्षाकृत नया तकनीक ह। एकर इस्तेमाल मौसम के पूर्वानुमान करे खातिर कइल जाला आ जलवायु परिवर्तन पर निगरानी रखे में भी एकर उपयोग हो सके ला। एह तकनीक में पृथ्वी के निचली कक्षा में स्थित सैटेलाइट , जीएनएसएस उपग्रह से रेडियो संकेत ग्रहण करे ला। ई संकेत वायुमंडल से होके गुजरे ला आ एह दौरान ओकर दिशा कुछ मुड़ जाले, जेकरा रिफ्रैक्शन (refraction) कहल जाला। रिफ्रैक्शन के मात्रा वायुमंडल के तापमान आ ओह में जलभाप (वाटर वेपर) के कंसंट्रेशन पर निर्भर करे ला।
जीएनएसएस रेडियो ऑकल्टेशन से लगभग ओही समय के वायुमंडलीय स्थिति के चित्र मिल जाला। जीएनएसएस उपग्रह आ पृथ्वी के निचली कक्षा में स्थित उपग्रह के आपसी स्थिति समय के साथ बदलत रहे ला। एह बदलाव के चलते वायुमंडल के अलग-अलग ऊँचाई पर स्थित परत के क्रमशः वर्टिकल स्कैनिंग कइल जा सके ला। जीएनएसएस-आरओ के ऑब्जरवेशन हवाई जहाज से भा ऊँच पहाड़ी चोटी पर स्थित उपकरणन के मदद से भी कइल जा सके ला।
[[श्रेणी:सैटेलाइट]]
[[श्रेणी:रिमोट सेंसिंग]]
{{खगोलिकी-आधार}}
rxztxmpalkaab6nsp5e9qe4ir92t0ln
808088
808087
2026-10-25T09:11:16Z
SM7
3953
फोटो जोड़ल गइल
808088
wikitext
text/x-wiki
{{Technical title}}
[[File:SCHEMA-FORMOSAT-3.png|thumb|Radio occultation analysis of signal delay by the tandem FORMOSAT-3/COSMIC used as atmospheric sounding.]]
'''रेडियो ऑकल्टेशन''' ({{Langx|en|radio occultation}} — '''RO''') एगो [[रिमोट सेंसिंग]] टेकनीक ह, जेकर इस्तेमाल कवनो [[ग्रह]] के [[वायुमंडल (सामान्य)|वायुमंडल]] भा छल्ला नियन सिस्टम — रिंग सिस्टम (ring system) के भौतिक गुण आ लच्छन सब के मापे खातिर कइल जाला।
अइसन सैटेलाइट जिनहन पर '''जीएनएसएस-रेडियो ऑकल्टेशन''' नापे वाला इंस्ट्रूमेंट लागल होखे जइसे कि चैम्प (CHAMP), ग्रेस आ ग्रेस-एफओ (GRACE आ GRACE-FO), मेटऑप (MetOp) आ हाल में लांच भइल कॉस्मिक-2 (COSMIC-2) शामिल बाड़ें।
== जीएनएसएस रेडियो ऑकल्टेशन ==
जीएनएसएस रेडियो ऑकल्टेशन (GNSS Radio Occultation — GNSS-RO), जेकरा पहिले '''जीपीएस रेडियो ऑकल्टेशन''' (GPS Radio Occultation — '''GPS-RO''' भा '''GPSRO''') भी कहल जात रहे, रेडियो ऑकल्टेशन के एगो टाइप ह। ई [[जीपीएस]] (ग्लोबल पोजिशनिंग सिस्टम) भा व्यापक अर्थ में [[जीएनएसएस]] (ग्लोबल नेविगेशन सैटेलाइट सिस्टम) सैटेलाइट से ट्रांसमिशन कइल जा रहल रेडियो संकेत के इस्तेमाल करे ला।
वायुमंडल के माप लेवे खातिर एह टेकनीक के पहिली बेर 1995 में इस्तेमाल कइल गइल रहे। ई अपेक्षाकृत नया तकनीक ह। एकर इस्तेमाल मौसम के पूर्वानुमान करे खातिर कइल जाला आ जलवायु परिवर्तन पर निगरानी रखे में भी एकर उपयोग हो सके ला। एह तकनीक में पृथ्वी के निचली कक्षा में स्थित सैटेलाइट , जीएनएसएस उपग्रह से रेडियो संकेत ग्रहण करे ला। ई संकेत वायुमंडल से होके गुजरे ला आ एह दौरान ओकर दिशा कुछ मुड़ जाले, जेकरा रिफ्रैक्शन (refraction) कहल जाला। रिफ्रैक्शन के मात्रा वायुमंडल के तापमान आ ओह में जलभाप (वाटर वेपर) के कंसंट्रेशन पर निर्भर करे ला।
जीएनएसएस रेडियो ऑकल्टेशन से लगभग ओही समय के वायुमंडलीय स्थिति के चित्र मिल जाला। जीएनएसएस उपग्रह आ पृथ्वी के निचली कक्षा में स्थित उपग्रह के आपसी स्थिति समय के साथ बदलत रहे ला। एह बदलाव के चलते वायुमंडल के अलग-अलग ऊँचाई पर स्थित परत के क्रमशः वर्टिकल स्कैनिंग कइल जा सके ला। जीएनएसएस-आरओ के ऑब्जरवेशन हवाई जहाज से भा ऊँच पहाड़ी चोटी पर स्थित उपकरणन के मदद से भी कइल जा सके ला।
[[श्रेणी:सैटेलाइट]]
[[श्रेणी:रिमोट सेंसिंग]]
{{खगोलिकी-आधार}}
36h6a0jd84g6hkfbqvtd2nf7qxvc9p4
808089
808088
2026-10-25T09:11:47Z
SM7
3953
संदर्भ जोड़ल/सुधारल गइल
808089
wikitext
text/x-wiki
{{Technical title}}
[[चित्र:SCHEMA-FORMOSAT-3.png|thumb|Radio occultation analysis of signal delay by the tandem FORMOSAT-3/COSMIC used as atmospheric sounding.]]
'''रेडियो ऑकल्टेशन''' ({{Langx|en|radio occultation}} — '''RO''') एगो [[रिमोट सेंसिंग]] टेकनीक ह, जेकर इस्तेमाल कवनो [[ग्रह]] के [[वायुमंडल (सामान्य)|वायुमंडल]] भा छल्ला नियन सिस्टम — रिंग सिस्टम (ring system) के भौतिक गुण आ लच्छन सब के मापे खातिर कइल जाला।
अइसन सैटेलाइट जिनहन पर '''जीएनएसएस-रेडियो ऑकल्टेशन''' नापे वाला इंस्ट्रूमेंट लागल होखे जइसे कि चैम्प (CHAMP), ग्रेस आ ग्रेस-एफओ (GRACE आ GRACE-FO), मेटऑप (MetOp) आ हाल में लांच भइल कॉस्मिक-2 (COSMIC-2) शामिल बाड़ें।<ref name="radio2022">{{cite journal |last1=Ding |first1=Tong |last2=Awange |first2=Joseph L. |last3=Scherllin-Pirscher |first3=Barbara |last4=Kuhn |first4=Michael |last5=Anyah |first5=Richard |last6=Zerihun |first6=Ayalsew |last7=Bui |first7=Luyen K. |title=GNSS Radio Occultation Infilling of the African Radiosonde Data Gaps Reveals Drivers of Tropopause Climate Variability |journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres |date=16 September 2022 |volume=127 |issue=17 |doi=10.1029/2022JD036648 |bibcode=2022JGRD..12736648D |s2cid=251652497 |url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1029/2022JD036648|hdl=20.500.11937/91903 |hdl-access=free }}</ref>
== जीएनएसएस रेडियो ऑकल्टेशन ==
जीएनएसएस रेडियो ऑकल्टेशन (GNSS Radio Occultation — GNSS-RO), जेकरा पहिले '''जीपीएस रेडियो ऑकल्टेशन''' (GPS Radio Occultation — '''GPS-RO''' भा '''GPSRO''') भी कहल जात रहे, रेडियो ऑकल्टेशन के एगो टाइप ह। ई [[जीपीएस]] (ग्लोबल पोजिशनिंग सिस्टम) भा व्यापक अर्थ में [[जीएनएसएस]] (ग्लोबल नेविगेशन सैटेलाइट सिस्टम) सैटेलाइट से ट्रांसमिशन कइल जा रहल रेडियो संकेत के इस्तेमाल करे ला।
वायुमंडल के माप लेवे खातिर एह टेकनीक के पहिली बेर 1995 में इस्तेमाल कइल गइल रहे। ई अपेक्षाकृत नया तकनीक ह। एकर इस्तेमाल मौसम के पूर्वानुमान करे खातिर कइल जाला आ जलवायु परिवर्तन पर निगरानी रखे में भी एकर उपयोग हो सके ला। एह तकनीक में पृथ्वी के निचली कक्षा में स्थित सैटेलाइट , जीएनएसएस उपग्रह से रेडियो संकेत ग्रहण करे ला। ई संकेत वायुमंडल से होके गुजरे ला आ एह दौरान ओकर दिशा कुछ मुड़ जाले, जेकरा रिफ्रैक्शन (refraction) कहल जाला। रिफ्रैक्शन के मात्रा वायुमंडल के तापमान आ ओह में जलभाप (वाटर वेपर) के कंसंट्रेशन पर निर्भर करे ला।
जीएनएसएस रेडियो ऑकल्टेशन से लगभग ओही समय के वायुमंडलीय स्थिति के चित्र मिल जाला। जीएनएसएस उपग्रह आ पृथ्वी के निचली कक्षा में स्थित उपग्रह के आपसी स्थिति समय के साथ बदलत रहे ला। एह बदलाव के चलते वायुमंडल के अलग-अलग ऊँचाई पर स्थित परत के क्रमशः वर्टिकल स्कैनिंग कइल जा सके ला। जीएनएसएस-आरओ के ऑब्जरवेशन हवाई जहाज से भा ऊँच पहाड़ी चोटी पर स्थित उपकरणन के मदद से भी कइल जा सके ला।
[[श्रेणी:सैटेलाइट]]
[[श्रेणी:रिमोट सेंसिंग]]
{{खगोलिकी-आधार}}
hzf2rif4r134y2xsmzczqw90mjt1esi
808090
808089
2026-10-25T09:13:47Z
SM7
3953
संदर्भ जोड़ल/सुधारल गइल
808090
wikitext
text/x-wiki
{{Technical title}}
[[चित्र:SCHEMA-FORMOSAT-3.png|thumb|Radio occultation analysis of signal delay by the tandem FORMOSAT-3/COSMIC used as atmospheric sounding.]]
'''रेडियो ऑकल्टेशन''' ({{Langx|en|radio occultation}} — '''RO''') एगो [[रिमोट सेंसिंग]] टेकनीक ह, जेकर इस्तेमाल कवनो [[ग्रह]] के [[वायुमंडल (सामान्य)|वायुमंडल]] भा छल्ला नियन सिस्टम — रिंग सिस्टम (ring system) के भौतिक गुण आ लच्छन सब के मापे खातिर कइल जाला।
अइसन सैटेलाइट जिनहन पर '''जीएनएसएस-रेडियो ऑकल्टेशन''' नापे वाला इंस्ट्रूमेंट लागल होखे जइसे कि चैम्प (CHAMP), ग्रेस आ ग्रेस-एफओ (GRACE आ GRACE-FO), मेटऑप (MetOp) आ हाल में लांच भइल कॉस्मिक-2 (COSMIC-2) शामिल बाड़ें।<ref name="radio2022">{{cite journal |last1=Ding |first1=Tong |last2=Awange |first2=Joseph L. |last3=Scherllin-Pirscher |first3=Barbara |last4=Kuhn |first4=Michael |last5=Anyah |first5=Richard |last6=Zerihun |first6=Ayalsew |last7=Bui |first7=Luyen K. |title=GNSS Radio Occultation Infilling of the African Radiosonde Data Gaps Reveals Drivers of Tropopause Climate Variability |journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres |date=16 September 2022 |volume=127 |issue=17 |doi=10.1029/2022JD036648 |bibcode=2022JGRD..12736648D |s2cid=251652497 |url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1029/2022JD036648|hdl=20.500.11937/91903 |hdl-access=free }}</ref>
== जीएनएसएस रेडियो ऑकल्टेशन ==
जीएनएसएस रेडियो ऑकल्टेशन (GNSS Radio Occultation — GNSS-RO), जेकरा पहिले '''जीपीएस रेडियो ऑकल्टेशन''' (GPS Radio Occultation — '''GPS-RO''' भा '''GPSRO''') भी कहल जात रहे, रेडियो ऑकल्टेशन के एगो टाइप ह। ई [[जीपीएस]] (ग्लोबल पोजिशनिंग सिस्टम) भा व्यापक अर्थ में [[जीएनएसएस]] (ग्लोबल नेविगेशन सैटेलाइट सिस्टम) सैटेलाइट से ट्रांसमिशन कइल जा रहल रेडियो संकेत के इस्तेमाल करे ला।<ref>{{Cite report |url=https://ntrs.nasa.gov/citations/19960008694 |title=The application of spaceborne GPS to atmospheric limb sounding and global change monitoring |last1=Melbourne |first1=W. G. |last2=Davis |first2=E. S. |date=1994 |publisher=Jet Propulsion Laboratory |id=NASA-CR-199799, JPL-PUBL-94-18 |last3=Duncan |first3=C. B. |last4=Hajj |first4=G. A. |last5=Hardy |first5=K. R. |last6=Kursinski |first6=E. R. |last7=Meehan |first7=T. K. |last8=Young |first8=L. E. |last9=Yunck |first9=T. P.}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Kursinski |first1=E. R. |last2=Hajj |first2=G. A. |last3=Schofield |first3=J. T. |last4=Linfield |first4=R. P. |last5=Hardy |first5=K. R. |date=1997 |title=Observing Earth's atmosphere with radio occultation measurements using the Global Positioning System |journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres |volume=102 |issue=D19 |pages=23429–23465 |doi=10.1029/97JD01569 |issn=0148-0227 |doi-access=free|bibcode=1997JGR...10223429K }}</ref>
वायुमंडल के माप लेवे खातिर एह टेकनीक के पहिली बेर 1995 में इस्तेमाल कइल गइल रहे। ई अपेक्षाकृत नया तकनीक ह। एकर इस्तेमाल मौसम के पूर्वानुमान करे खातिर कइल जाला आ जलवायु परिवर्तन पर निगरानी रखे में भी एकर उपयोग हो सके ला। एह तकनीक में पृथ्वी के निचली कक्षा में स्थित सैटेलाइट , जीएनएसएस उपग्रह से रेडियो संकेत ग्रहण करे ला। ई संकेत वायुमंडल से होके गुजरे ला आ एह दौरान ओकर दिशा कुछ मुड़ जाले, जेकरा रिफ्रैक्शन (refraction) कहल जाला। रिफ्रैक्शन के मात्रा वायुमंडल के तापमान आ ओह में जलभाप (वाटर वेपर) के कंसंट्रेशन पर निर्भर करे ला।<ref name="GPS Thermometer">{{cite web|title=GPS 'thermometer' could flag up climate change|url=https://www.newscientist.com/channel/tech/dn13329-gps-thermometer-could-flag-up-climate-change.html|access-date=2008-02-16}}</ref>
जीएनएसएस रेडियो ऑकल्टेशन से लगभग ओही समय के वायुमंडलीय स्थिति के चित्र मिल जाला। जीएनएसएस उपग्रह आ पृथ्वी के निचली कक्षा में स्थित उपग्रह के आपसी स्थिति समय के साथ बदलत रहे ला। एह बदलाव के चलते वायुमंडल के अलग-अलग ऊँचाई पर स्थित परत के क्रमशः वर्टिकल स्कैनिंग कइल जा सके ला। जीएनएसएस-आरओ के ऑब्जरवेशन हवाई जहाज<ref name = 'Xie2008'>{{Cite journal | last1 = Xie | first1 = F. | last2 = Haase | first2 = J. S. | last3 = Syndergaard | first3 = S. | title = Profiling the atmosphere using the airborne GPS occultation technique: A sensitivity study | journal = IEEE Transactions on Geoscience and Remote Sensing | volume = 46 | number = 11 | year = 2008| doi = 10.1109/TGRS.2008.2004713 | s2cid = 23345728 }}</ref> से भा ऊँच पहाड़ी चोटी पर स्थित<ref name = 'Zuffada2012'>{{Cite journal | last1 = Zuffada | first1 = C. | last2 = Hajj | first2 = G. A. | last3 = Kursinski | first3 = E. R. | title = A novel approach to atmospheric profiling with a mountain-based or airborne GPS receiver | doi = 10.1029/1999JD900766 | journal = Journal of Geophysical Research | volume = 104 | pages = 24435–24447 | year = 1999 | issue = D20 |bibcode = 1999JGR...10424435Z | url = https://trs.jpl.nasa.gov/bitstream/2014/18033/1/99-1489.pdf | doi-access = free }}</ref> उपकरणन के मदद से भी कइल जा सके ला।
[[श्रेणी:सैटेलाइट]]
[[श्रेणी:रिमोट सेंसिंग]]
{{खगोलिकी-आधार}}
bhacrsk2ubs2eh7ik85z1ah78c252lu
808091
808090
2026-10-25T09:14:14Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
808091
wikitext
text/x-wiki
{{Technical title}}
[[चित्र:SCHEMA-FORMOSAT-3.png|thumb|Radio occultation analysis of signal delay by the tandem FORMOSAT-3/COSMIC used as atmospheric sounding.]]
'''रेडियो ऑकल्टेशन''' ({{Langx|en|radio occultation}} — '''RO''') एगो [[रिमोट सेंसिंग]] टेकनीक ह, जेकर इस्तेमाल कवनो [[ग्रह]] के [[वायुमंडल (सामान्य)|वायुमंडल]] भा छल्ला नियन सिस्टम — रिंग सिस्टम (ring system) के भौतिक गुण आ लच्छन सब के मापे खातिर कइल जाला।
अइसन सैटेलाइट जिनहन पर '''जीएनएसएस-रेडियो ऑकल्टेशन''' नापे वाला इंस्ट्रूमेंट लागल होखे जइसे कि चैम्प (CHAMP), ग्रेस आ ग्रेस-एफओ (GRACE आ GRACE-FO), मेटऑप (MetOp) आ हाल में लांच भइल कॉस्मिक-2 (COSMIC-2) शामिल बाड़ें।<ref name="radio2022">{{cite journal |last1=Ding |first1=Tong |last2=Awange |first2=Joseph L. |last3=Scherllin-Pirscher |first3=Barbara |last4=Kuhn |first4=Michael |last5=Anyah |first5=Richard |last6=Zerihun |first6=Ayalsew |last7=Bui |first7=Luyen K. |title=GNSS Radio Occultation Infilling of the African Radiosonde Data Gaps Reveals Drivers of Tropopause Climate Variability |journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres |date=16 September 2022 |volume=127 |issue=17 |doi=10.1029/2022JD036648 |bibcode=2022JGRD..12736648D |s2cid=251652497 |url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1029/2022JD036648|hdl=20.500.11937/91903 |hdl-access=free }}</ref>
== जीएनएसएस रेडियो ऑकल्टेशन ==
जीएनएसएस रेडियो ऑकल्टेशन (GNSS Radio Occultation — GNSS-RO), जेकरा पहिले '''जीपीएस रेडियो ऑकल्टेशन''' (GPS Radio Occultation — '''GPS-RO''' भा '''GPSRO''') भी कहल जात रहे, रेडियो ऑकल्टेशन के एगो टाइप ह। ई [[जीपीएस]] (ग्लोबल पोजिशनिंग सिस्टम) भा व्यापक अर्थ में [[जीएनएसएस]] (ग्लोबल नेविगेशन सैटेलाइट सिस्टम) सैटेलाइट से ट्रांसमिशन कइल जा रहल रेडियो संकेत के इस्तेमाल करे ला।<ref>{{Cite report |url=https://ntrs.nasa.gov/citations/19960008694 |title=The application of spaceborne GPS to atmospheric limb sounding and global change monitoring |last1=Melbourne |first1=W. G. |last2=Davis |first2=E. S. |date=1994 |publisher=Jet Propulsion Laboratory |id=NASA-CR-199799, JPL-PUBL-94-18 |last3=Duncan |first3=C. B. |last4=Hajj |first4=G. A. |last5=Hardy |first5=K. R. |last6=Kursinski |first6=E. R. |last7=Meehan |first7=T. K. |last8=Young |first8=L. E. |last9=Yunck |first9=T. P.}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Kursinski |first1=E. R. |last2=Hajj |first2=G. A. |last3=Schofield |first3=J. T. |last4=Linfield |first4=R. P. |last5=Hardy |first5=K. R. |date=1997 |title=Observing Earth's atmosphere with radio occultation measurements using the Global Positioning System |journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres |volume=102 |issue=D19 |pages=23429–23465 |doi=10.1029/97JD01569 |issn=0148-0227 |doi-access=free|bibcode=1997JGR...10223429K }}</ref>
वायुमंडल के माप लेवे खातिर एह टेकनीक के पहिली बेर 1995 में इस्तेमाल कइल गइल रहे। ई अपेक्षाकृत नया तकनीक ह। एकर इस्तेमाल मौसम के पूर्वानुमान करे खातिर कइल जाला आ जलवायु परिवर्तन पर निगरानी रखे में भी एकर उपयोग हो सके ला। एह तकनीक में पृथ्वी के निचली कक्षा में स्थित सैटेलाइट, जीएनएसएस उपग्रह से रेडियो संकेत ग्रहण करे ला। ई संकेत वायुमंडल से होके गुजरे ला आ एह दौरान ओकर दिशा कुछ मुड़ जाले, जेकरा रिफ्रैक्शन (refraction) कहल जाला। रिफ्रैक्शन के मात्रा वायुमंडल के तापमान आ ओह में जलभाप (वाटर वेपर) के कंसंट्रेशन पर निर्भर करे ला।<ref name="GPS Thermometer">{{cite web|title=GPS 'thermometer' could flag up climate change|url=https://www.newscientist.com/channel/tech/dn13329-gps-thermometer-could-flag-up-climate-change.html|access-date=2008-02-16}}</ref>
जीएनएसएस रेडियो ऑकल्टेशन से लगभग ओही समय के वायुमंडलीय स्थिति के चित्र मिल जाला। जीएनएसएस उपग्रह आ पृथ्वी के निचली कक्षा में स्थित उपग्रह के आपसी स्थिति समय के साथ बदलत रहे ला। एह बदलाव के चलते वायुमंडल के अलग-अलग ऊँचाई पर स्थित परत के क्रमशः वर्टिकल स्कैनिंग कइल जा सके ला। जीएनएसएस-आरओ के ऑब्जरवेशन हवाई जहाज<ref name = 'Xie2008'>{{Cite journal | last1 = Xie | first1 = F. | last2 = Haase | first2 = J. S. | last3 = Syndergaard | first3 = S. | title = Profiling the atmosphere using the airborne GPS occultation technique: A sensitivity study | journal = IEEE Transactions on Geoscience and Remote Sensing | volume = 46 | number = 11 | year = 2008| doi = 10.1109/TGRS.2008.2004713 | s2cid = 23345728 }}</ref> से भा ऊँच पहाड़ी चोटी पर स्थित<ref name = 'Zuffada2012'>{{Cite journal | last1 = Zuffada | first1 = C. | last2 = Hajj | first2 = G. A. | last3 = Kursinski | first3 = E. R. | title = A novel approach to atmospheric profiling with a mountain-based or airborne GPS receiver | doi = 10.1029/1999JD900766 | journal = Journal of Geophysical Research | volume = 104 | pages = 24435–24447 | year = 1999 | issue = D20 |bibcode = 1999JGR...10424435Z | url = https://trs.jpl.nasa.gov/bitstream/2014/18033/1/99-1489.pdf | doi-access = free }}</ref> उपकरणन के मदद से भी कइल जा सके ला।
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
[[श्रेणी:सैटेलाइट]]
[[श्रेणी:रिमोट सेंसिंग]]
{{खगोलिकी-आधार}}
8m0vo2kf1pvswpaigapnnv5t914k3ye
जीएनएसएस रेडियो ऑकल्टेशन
0
101836
808092
2026-10-25T09:15:09Z
SM7
3953
पन्ना [[रेडियो ऑकल्टेशन#जीएनएसएस रेडियो ऑकल्टेशन]] पर अनुप्रेषित कइल गइल
808092
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[रेडियो ऑकल्टेशन#जीएनएसएस_रेडियो_ऑकल्टेशन]]
rnqrc8dghosy6wtpyz57e2k6r7ineae