विकिपीडिया
bhwiki
https://bh.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE
MediaWiki 1.48.0-wmf.3
first-letter
मीडिया
विशेष
वार्तालाप
प्रयोगकर्ता
प्रयोगकर्ता वार्ता
विकिपीडिया
विकिपीडिया वार्ता
चित्र
चित्र वार्ता
मीडियाविकि
मीडियाविकि वार्ता
टेम्पलेट
टेम्पलेट वार्ता
मदद
मदद वार्ता
श्रेणी
श्रेणी वार्ता
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
हिंदू धर्म
0
1894
814915
803783
2026-11-09T16:58:33Z
SM7
3953
सफाई कइल गइल
814915
wikitext
text/x-wiki
{{हिंदू धर्म}}
'''हिंदू धर्म''' जीवन शैली,{{refn|group=note|name="definition"}} भा धर्म बा जौना के माने वाला लोग प्रमुख रूप से [[दक्खिन एशिया]] में बा। हिंदू धर्म के दुनियाँ के सभसे पुरान धर्म मानल जाला,{{refn|group=note|देखीं:
* Fowler: "probably the oldest religion in the world" ({{harvnb|Fowler|1997|p=1}})
* Klostermaier: The "oldest living major religion" in the world ({{harvnb|Klostermaier|2007|p=1}})
* Kurien: "There are almost a billion Hindus living on Earth. They practice the world's oldest religion..." <ref>{{cite journal | last=Kurien | first=Prema | title=Multiculturalism and American Religion: The Case of Hindu Indian Americans| url=https://archive.org/details/sim_social-forces_2006-12_85_2/page/723 | journal=Social Forces | publisher=Johns Hopkins University Press | volume=85 | issue=2 | year=2006 | pages=723–741 | doi=10.1353/sof.2007.0015 }}</ref>
* Bakker: "it [Hinduism] is the oldest religion".<ref>{{cite journal| author=FL Bakker| title= Balinese Hinduism and the Indonesian State: Recent Developments| journal=Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde|year=1997| volume=Deel 153, 1ste Afl.|pages= 15–41|publisher= Brill|jstor= 27864809}}</ref>
* Noble: "Hinduism, the world's oldest surviving religion, continues to provide the framework for daily life in much of South Asia."<ref>{{cite journal | last=Noble | first=Allen | title=South Asian Sacred Places | url=https://archive.org/details/journal-of-cultural-geography_spring-summer-1998_17_2/page/1 | journal=Journal of Cultural Geography | volume=17 | publisher=Routledge | issue=2 | year=1998 | pages=1–3 | doi=10.1080/08873639809478317 }}</ref>}} आ कुछ अनुयायी आ बिद्वान लोग एकरा के [[सनातनी|सनातन धर्म]], "हमेशा से मौजूद परंपरा" भा "शास्वत मार्ग" के रूप में माने ला जे मानवता के इतिहास से भी पुराना समय से मौजूद होखे।{{sfn|Knott|1998|pp=5, Quote: "Many describe Hinduism as ''sanatana dharma'', the eternal tradition or religion. This refers to the idea that its orgins lie beyond human history"}}<ref>{{harvnb|Bowker|2000}}; {{harvnb|Harvey|2001|p=xiii}};</ref> बिद्वान लोग हिंदू धर्म के ''फ़्यूजन''{{refn|group=note|name=Lockard}} भा ''संश्लेषण''{{sfn|Samuel|2010|p=193}}{{refn|group=note|name="Hiltebeitel-synthesis"}} माने ला जेह में कईयन गो भारतीय परंपरा आ रिवाज सभ के मेलजोल भइल होखे,<ref name="Hiltebeitel 2007 12">{{harvnb|Hiltebeitel|2007|p=12}}; {{harvnb|Flood|1996|p=16}}; {{harvnb|Lockard|2007|p=50}}</ref>{{refn|group=note|name=fusion}} जिनहन के अलग-अलग मूल रहल{{sfn|Narayanan|2009|p=11}}{{refn|group=note| Among its roots are the [[Historical Vedic religion|Vedic religion]] of the late [[Vedic period]] ({{harvnb|Flood|1996|p=16}}) and its emphasis on the status of Brahmans ({{harvnb|Samuel|2010|pp=48–53}}), but also the religions of the [[Indus Valley Civilisation]] ({{harvnb|Narayanan|2009|p=11}}; {{harvnb|Lockard|2007|p=52}}; {{harvnb|Hiltebeitel|2007|p=3}}; {{harvnb|Jones|Ryan|2006|p=xviii}}) the [[Sramana]] or renouncer traditions of [[Maurya Empire|north-east India]] ({{harvnb|Flood|1996|p=16}}; {{harvnb|Gomez|2013|p=42}}) and "popular or [[Adivasi|local traditions]]" ({{harvnb|Flood|1996|p=16}}).}} आ केहू एगो संस्थापक भा प्रवर्तक ना रहल बा।{{sfn|Fowler|1997|pp=1, 7}} ई "हिंदू संश्लेषण" [[वैदिक काल]] (1500 ईसापूर्व से 500 ईसा पूर्व) के बाद 500 ईपू आ 300 ईसवी के बीच सुरू भइल।{{sfn|Hiltebeitel|2007|p=12}}{{sfn|Hiltebeitel|2007|p=12}}{{sfn|Larson|2009}}
== नाँव के उतपत्ती ==
हिंदू शब्द के पैदाइश "[[सिंधु नदी|सिंधु]]" से मानल जाले। फारस के लोग "स" के उच्चारण "ह" के रूप में करें। ऊ लोग सिंधु नदी के पूरुब में रहे वाला लोग के हिंदू कहे लागल।
{{clear}}
== इहो देखल जाय ==
* [[भारत में हिंदू धर्म]]
== नोट ==
<references group="note"/>
== संदर्भ ==
{{Reflist}}
{{हिंदू धर्म के बिसय}}
[[श्रेणी:हिंदू धर्म]]
[[श्रेणी:देवी-देवता]]
{{हिंदू-आधार}}
awr8th5kftiwfxx8m3u0x6jo5xwjr3s
गोवा
0
5260
814940
775504
2026-11-10T05:23:52Z
SM7
3953
Cleaning up syntax using [[:en:User:Zackmann08/scripts/indent|indent.js]]
814940
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
<!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->
|name = गोवा
|native_name =
|native_name_lang =
|image_skyline = <center>{{Photomontage
| border= 0
| size= 280
| spacing=1
| color=
| photo1a= Goa beautiful beach.JPG
| photo3a= Our lady panjim.jpg
| photo2b= St. Francis Church at Velha Goa.jpg
| photo2a= Gallery de Fontainhas.jpg
| photo3b= Old Goa Church 01.jpg
| photo4a = Shantadurga temple.jpg}}</center>
|image_caption =
|settlement_type = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]]
|image_seal =
|seal_alt =
|image_map = India GA.svg
|map_alt =
|map_caption = भारत में लोकेशन
|image_map1 = Administrative map of Goa.png
|map_caption1 = गोवा के नक्शा
|image_flag =
|coordinates = {{coord|15.498605|N|73.829262|E|type:adm1st|display=inline,title}}
|coor_pinpoint = पणजी
|coordinates_footnotes =
|subdivision_type = देस
|subdivision_name = {{झंडा|भारत}}
|established_title = स्थापित
|established_date = 30 मई 1987
|seat_type = राजधानी
|seat = [[पणजी]] (पंजिम)
|parts_type = जिला
|parts_style = para
|p1 = 2
|unit_pref = Metric
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 5400
|area_rank = 29th
|area_note =
|elevation_footnotes = march
|elevation_m =
|population_total = 1457723
|population_as_of = 2011
|population_footnotes =
|population_density_km2 = auto
|population_rank = 26वाँ
|population_demonym = गोवानी
|population_note =
|timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]]
|utc_offset1 = +05:30
|iso_code = IN-GA
|blank_name_sec1 = [[मानव बिकास सूचकांक]]
|blank_info_sec1 = {{increase}} 0.779 (<span style="color:#090">high</span>)
|blank1_name_sec1 = rank
|blank1_info_sec1 = 3सरा (2005)
|blank_name_sec2 = साक्षरता
|blank_info_sec2 = 88.70% (3सरा)
|blank1_name_sec2 = भाषा
|blank1_info_sec2 = [[कोंकणी]]
|website = {{url|http://www.goa.gov.in/}}
|footnotes =
|seat1_type = सभसे बड़ सहर
|seat1 = [[वास्को डि गामा, गोवा|वास्को डी गामा]]
|leader_title2 = बिधायिका
|leader_name2 = एक सदन (40 सीट)
|leader_title3 = लोक सभा सीट
|leader_name3 = 2
|leader_title4 = हाईकोर्ट
|leader_name4 = बंबई हाईकोर्ट (गोवा बेंच)
}}
'''गोवा''' ({{IPAc-en|audio=Goa.ogg|ˈ|ɡ|oʊ|ə}}) [[भारत]] के एगो राज्य बा जे [[दक्खिन भारत]] के पच्छिमी समुंदरी किनारे पर [[महाराष्ट्र]] आ [[कर्नाटक]] राज्यन के बीचा में बाटे। एकरे उत्तर में महाराष्ट्र आ पूरुब आ दक्खिन में कर्नाटक राज्य बाड़ें जबकि पच्छिम ओर [[अरब सागर]] बा। एह राज्य के कुल रकबा मात्र {{convert|5400|km2}} बा आ कुल जनसंख्या, 2011 के आँकड़ा अनुसार 14,57,723 बाटे। गोवा के राजधानी [[पणजी]] सहर बा जबकि इहाँ के सभसे बड़ सहर [[वास्को डि गामा, गोवा|वास्को डी गामा]] हवे। रकबा के हिसाब से ई भारत के सबसे छोट राज्य हऽ।
{{clear}}
[[Outline of Goa]]
==संदर्भ==
{{Reflist}}
{{भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र}}
{{प्राधिकरण के नियंत्रण}}
[[श्रेणी:भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र]]
[[श्रेणी:गोवा| ]]
[[श्रेणी:भारत के राज्य]]
{{भारत-भू-आधार}}
47wauo497z4wfroj2gc9ny6h65m3nii
पिरोला
0
10331
814937
434950
2026-11-09T20:28:46Z
SM7
3953
Cleaning up syntax using [[:en:User:Zackmann08/scripts/indent|indent.js]], सफाई कइल गइल
814937
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = <ref>{{IUCN|id=22706437 |title=''Oriolus xanthornus'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref>
| image = Black-hooded_Oriole_(Oriolus_xanthornus)_in_Kolkata_I_IMG_7603.jpg
| regnum = [[Animal]]ia
| phylum = [[Chordate|Chordata]]
| classis = [[bird|Aves]]
| ordo = [[Passeriformes]]
| familia = [[Oriolidae]]
| genus = ''[[Oriolus]]''
| species = '''''O. xanthornus'''''
| binomial = ''Oriolus xanthornus''
| binomial_authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]])
}}
'''पिरोला''' ({{Langx|en|Black-hooded oriole}}) एगो मैना की आकर क [[पिरोला चिरई]] हवे जेवण [[पीलक]] चिरई से खाली अपनी मूंडी की करिया रंग की वजह से अलग होले।
==इहो देखल जाय==
*[[पिरोला चिरई]]
*[[भारत की चिरइन क लिस्ट]]
==संदर्भ==
<references/>
[[श्रेणी:भारत के चिरई]]
{{चिरई-आधार}}
sshjdgvz4of8a2zg4gc6ezubo6va68x
वेबसाइट
0
22709
814916
792224
2026-11-09T17:01:31Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल, सफाई कइल गइल
814916
wikitext
text/x-wiki
{{इंटरनेट}}
[[चित्र:NASA Website Homepage - April 25, 2015.png|thumb|295x295px|NASA.gov homepage as it appeared in April 2015]]
'''बेबसाइट''' आपस में जुड़ल [[कंप्यूटर नेटवर्क|नेटवर्क]] वेब रिसोर्स सभ{{efn|The first explicit definition of ''resource'' is found in RFC 2396, in August 1998:
{{quote|
A resource can be anything that has identity. Familiar examples include an electronic document, an image, a service (e.g., "today's weather report for Los Angeles"), and a collection of other resources. Not all resources are network "retrievable"; e.g., human beings, corporations, and bound books in a library can also be considered resources. The resource is the conceptual mapping to an entity or set of entities, not necessarily the entity which corresponds to that mapping at any particular instance in time. Thus, a resource can remain constant even when its content---the entities to which it currently corresponds---changes over time, provided that the conceptual mapping is not changed in the process.}}}}, जइसे कि [[वेबपेज]], मल्टीमीडिया जइसन, के संगह हवे जेकरा के एगो डोमेन नाँव से पहिचानल जा सके ला अउरी जे कम से कम एगो वेब सर्वर पर परकासित होखे। बेबसाइट के कुछ परमुख उदाहरन बा विकिपीडिया.कॉम, गूगल.कॉम आदि।
बेबसाइट तकले कवनो पबलिक नेटवक जइसे कि [[इंटरनेट]] दवारा आ फिर पराइवेत लोकल एरिया नेटवक दवारा पहुँच अस्थापित कइल जा सके ला आ एकरा खाती एगो यूनिफार्म रिसोर्स लोकेटर (यूआरएल) के जरूरत होखेला जे वेबसाइट के चिन्हे।
[[वल्ड वाइड वेब|वल्ड वाइड बेब]] (WWW) के 1990 में सर्न (CERN) में काम करे वाला ब्रिटिश बैज्ञानिक [[टिम बर्नर्स-ली]] दवारा बनाइल गइल रहुवे।<ref name="First page">{{cite web | url=http://info.cern.ch/ |title=The website of the world's first-ever web server |access-date=2008-08-30}}</ref> 30 अप्रैल 1993 के सर्न दवारा एह बात के घोसना कइल गइल कि वल्ड वाइड बेब सभके इस्तेमाल खाती फिरू उपलध होखी।<ref name="w3c">{{cite web|url=http://www.w3.org/History.html |title=A Little History of the World Wide Web |access-date=2007-02-16 |last=Cailliau |first=Robert }}</ref> सरवर से एकहक गो फाइल के हासिल (रिट्राइव) करे खातिर एचटीएमएल (HTML) आ एचटीटीपी (HTTP) के पहिले के जमाना मे अउरी दूसर प्रोटोकाल सभ जइसे कि फाइल ट्रांसफर प्रोटोकाल (एफटीपी) आ गोफर प्रोटोकाल (gopher protocol) सभ के इस्तेमाल होखेला। ई प्रोटोकाल सभ सिंपल डाइरेक्टरी स्ट्रक्चर उपलध करावेलन जेह में इस्तेमाल करे आला लोग नेविगेट (भरमन) कऽ सके ला आ फाइल डाउनलोड करे खाती बीछ सके ला। ओह समय में डाकुमेंट सभ के बिना फारमेट कइल टेक्स्ट के रूप में उपलध बनावल जाय या फेरू बर्ड प्रासेसर के फारमेट में उपलब्ध होखे।
{{clear}}
== इहो देखल जाय ==
* [[सबसे बेसी विजिट वाली वेबसाइट सभ के लिस्ट]]
== नोट ==
<references group="नोट"/>
== संदर्भ ==
{{Reflist|33em}}
== बाहरी कड़ी ==
{{wiktionary|website}}
{{Library resources box
|wikititle=Website
|by=no
|onlinebooks=no
|others=no
|about=yes
|label=Website }}
* [http://www.icann.org/ Internet Corporation For Assigned Names and Numbers (ICANN)]
* [http://www.w3.org/ World Wide Web Consortium (W3C)]
* [http://www.isoc.org/ The Internet Society (ISOC)]
{{Authority control}}
[[श्रेणी:इंटरनेट]]
[[श्रेणी:वेबसाइट| ]]
{{इंटरनेट-आधार}}
m8tchs0b64217uy5fg0ik07eqr4kpdw
भारतीय मानसून
0
24615
814917
772311
2026-11-09T17:03:53Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
814917
wikitext
text/x-wiki
[[File:Monsoon season beach Tamil Nadu India.jpg|thumb|right|260px|[[तमिलनाडु]] के ऊपर दखिनी पच्छिमी मानसून के बादर]]
{{Weather}}
[[चित्र:India southwest summer monsoon onset map en.svg|thumb|right|260px|दक्खिनी पच्छिमी मानसून के नक्शा पर देखावल बा]]
'''भारतीय मानसून''' ({{Langx|en|indian mosnsoon}}) चाहे '''दक्खिन एशिया के मानसून''' एगो [[मौसम सिस्टम]] बा जेवन पूरा बैस्विक स्तर प कई इलाकन में घटित होखे वाला [[मानसून]] सभ में से एशियाई मानसून क हिस्सा हवे। सबसे पहिले एही भारतीय मानसून के मौसम सिस्टम के पहिचान अरब सागर के इलाका में भइल आ एकर नाँव अरबी के मौसिम के आधार प रखल गइल। ई मौसम सिस्टम खाली भारते के ना बलुक पूरा [[भारतीय उपमहादीप]] के प्रभावित करे ला। [[भारत]] आ आसपास के देसवन खातिर एकर महत्व बहुत बा काहें से की पूरा खेती आ अउरी आर्थिक क्रिया एह [[सीजन|सीजनल]] बदलाव के साथ प्राचीन समय से सेट हो चुकल बा।
[[अरब सागर]] में समुंदरी यात्रा करे वाला जहाजी लोग सभसे पहिले एकर पहिचान कइल<ref name="Selin1997">{{cite book|editor=Helaine Selin|editor-link=Helaine Selin|title=Encyclopaedia of the history of science, technology, and medicine in non-western cultures|url=https://books.google.com/books?id=raKRY3KQspsC&pg=PA766|accessdate=17 दिसंबर 2015|year=1997|publisher=स्प्रिंजर|isbn=978-0-7923-4066-9|pages=766–}}</ref> जब ऊ लोग [[अफिरका]], भारत आ [[दक्खिनी पच्छिमी एशिया]] के बिचा में यात्रा करे।
उपमहादीप पर एकरे बिस्तार के हिसाब से एकरा के दू प्रकार में बाँटल जाला:
* अरब सागर शाखा
* [[बंगाल के खाड़ी]] शाखा
एगो दुसरा आधार पर एकरा के दू हिस्सा में भी बाँटल जाला, बरखा ले आवे वाली हवा के बहे के दिसा में बदलाव के आधार पर:
*दक्खिनी-पच्छिमी मानसून (SW Monsoon)
*उत्तरी-पूरबी मानसून (NE Monsoon)<ref group="नोट">हवा के नाँव एह आधार पर दिहल जाला कि ऊ कवना दिसा से आवत बाटे। एकर माने ई भइल की दक्खिनी-पच्छिमी मानसून में बहे वाली हवा दक्खिन आपच्छिम के दिसा से आवेले। एही तरे उत्तरी पूरबी मानसून में हवा उत्तर-पूरुब ओर से दक्खिन पच्छिम के ओर बहे ले।</ref> जेकरा के लवटानी के मानसून (रिट्रीटिंग मानसून) भी कहल जाला।
== जलवायु बदलाव ==
कई ठो मौसम आ जलवायु संबंधी सिमुलेशन सभ में ई अनुमान लगावल गइल बा की जलवायु बदलाव के चलते भारतीय मानसून के वर्तमान पैटर्न में कुछ बदलाव जरूर होखी। अँटकर ई लगावल गइल बा की भारतीय मानसून के दौरान होखे वाला बरखा में 5 से 10 परसेंट ले के बढ़ती हो सके ला।<ref>{{cite web |title=The Indian Monsoon in a Changing Climate |url=https://www.rmets.org/metmatters/indian-monsoon-changing-climate |website=RMetS |language=en}}</ref>
==नोट==
<references group="नोट"/>
==संदर्भ==
{{Reflist|30em}}
{{Geography of India|State=autocollapse}}
[[श्रेणी:मौसम]]
[[श्रेणी:भारत के भूगोल]]
[[श्रेणी:मानसून]]
[[श्रेणी:भारत के जलवायु]]
{{भारत-भूगोल-आधार}}
rbui29358hf5umssk25gixatfmnm44w
विक्रम संवत
0
39572
814931
812600
2026-11-09T20:15:19Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
814931
wikitext
text/x-wiki
'''विक्रम संवत''' ({{lang-hi|विक्रम सम्वत्}}; '''वि.स.''' भा '''बि.स.''');) एगो [[हिंदू कलेंडर]] ह जवना के इस्तेमाल [[नेपाल]] आ कुछ भारतीय राज्यन में होखे ला। नेपाल में एकर सुरुज आधारित सोलर वर्शन '''बिक्रम संवत''' के नाँव से ऑफिशियल राष्ट्रीय पंचांग के रूप में प्रयोग होखेला, अन्य हिंदू कलेंडर सभ लेखा ई पंचांग भी [[चंद्रमा]]-सुरुज दुनों पर आधारित बा। एह पंचांग में चाँद के आधार पर [[महिना]] के गणना आ [[सूरज]] के आधार पर [[साल]] के गणना होखे ला।
गणना के आधार पर विक्रम सम्वत पंचांग [[ग्रेगोरियन कलेंडर]] से 56.7 साल आगे बा। उदहारण के तौर पर विक्रम सम्वत 2076 साल ग्रेगोरियन साल 2016 ई0 में शुरू होत बा आ 2017 ई0 में खतम होत बा। नया साल के शुरुआत [[बैशाख]] महीना के पहिला दिन से शुरू होखेला जवन कि [[ग्रेगोरियन कलेंडर]] के अनुसार [[अप्रिल]]-[[मई]] में पड़ेला। नया साल के पहिला दिन बड़ा हि श्रद्धा भाव आ इतिहासी आनंदोत्सव के साथ मनावल जायेला। नया साल के पहिलका दिन [[भक्तपुर]] में [[बिस्केट यात्रा]] के साथ शुरू होला।
मानल जायेला कि विक्रम सम्वत पंचांग के शुरुआत भारतीय दिग्गज राजा [[विक्रमादित्य]] के द्वारा भइल रहल। बहुत लोग के द्वारा मानल जायेला कि विक्रमादित्य एगो इतिहासी चरित्र रहलन या एगो विशुद्ध कल्पित पात्र हवें।<ref name="AA_1989">{{cite book |author=Ashvini Agrawal |title=Rise and Fall of the Imperial Guptas |url=https://books.google.com/books?id=hRjC5IaJ2zcC&pg=PA174 |year=1989 |publisher=Motilal Banarsidass Publ. |isbn=978-81-208-0592-7 |pages=174–175 }}</ref><ref>The Encyclopædia of India and of Eastern and Southern Asia by [[Edward Balfour]], B. Quaritch 1885, p.502.</ref> नेपाल के राणा शासक लोग ई पंचांग के आपन अधिकृत पंचांग बनवले लोग। भारत में [[शक सम्वत]] जवन विक्रम सम्वत के पुनः निर्मित रूप ह के अधिकृत पंचांग बनावल गइल, यद्यपि [[भारत के संविधान के प्रस्तावना]] के हिंदी संस्करण में [[संबिधान]] के अधिग्रहण के तिथि 26 नवंबर 1949 विक्रम सम्वत (मार्गशीष शुक्ल सप्तमी सम्वत 2006) में कहल गइल बा कि विक्रम सम्वत के जगह शक संवत के भारत के अधिकृत पंचांग मानल जाई।<ref name=tfpj12>{{cite news|title=Vikram Samvat should be declared national calendar|url=http://freepressjournal.in/vikram-samvat-should-be-declared-national-calendar/|accessdate=28 मार्च 2012|newspaper=The Free Press Journal|date=15 फरवरी 2012}}</ref>
== संदर्भ ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:हिंदू कलेंडर]]
{{Hinduism-stub}}
{{measurement-stub}}
snsvgwun7ufk98a1b0cwpyhav7wv5tc
814932
814931
2026-11-09T20:15:56Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल, सफाई कइल गइल
814932
wikitext
text/x-wiki
'''विक्रम संवत''' ({{lang-hi|विक्रम सम्वत्}}; '''वि.स.''' भा '''बि.स.''') एगो [[हिंदू कलेंडर]] ह जवना के इस्तेमाल [[नेपाल]] आ कुछ भारतीय राज्यन में होखे ला। नेपाल में एकर सुरुज आधारित सोलर वर्शन '''बिक्रम संवत''' के नाँव से ऑफिशियल राष्ट्रीय पंचांग के रूप में प्रयोग होखेला, अन्य हिंदू कलेंडर सभ लेखा ई पंचांग भी [[चंद्रमा]]-सुरुज दुनों पर आधारित बा। एह पंचांग में चाँद के आधार पर [[महिना]] के गणना आ [[सूरज]] के आधार पर [[साल]] के गणना होखे ला।
गणना के आधार पर विक्रम सम्वत पंचांग [[ग्रेगोरियन कलेंडर]] से 56.7 साल आगे बा। उदहारण के तौर पर विक्रम सम्वत 2076 साल ग्रेगोरियन साल 2016 ई0 में शुरू होत बा आ 2017 ई0 में खतम होत बा। नया साल के शुरुआत [[बैशाख]] महीना के पहिला दिन से शुरू होखेला जवन कि [[ग्रेगोरियन कलेंडर]] के अनुसार [[अप्रिल]]-[[मई]] में पड़ेला। नया साल के पहिला दिन बड़ा हि श्रद्धा भाव आ इतिहासी आनंदोत्सव के साथ मनावल जायेला। नया साल के पहिलका दिन [[भक्तपुर]] में [[बिस्केट यात्रा]] के साथ शुरू होला।
मानल जायेला कि विक्रम सम्वत पंचांग के शुरुआत भारतीय दिग्गज राजा [[विक्रमादित्य]] के द्वारा भइल रहल। बहुत लोग के द्वारा मानल जायेला कि विक्रमादित्य एगो इतिहासी चरित्र रहलन या एगो विशुद्ध कल्पित पात्र हवें।<ref name="AA_1989">{{cite book |author=Ashvini Agrawal |title=Rise and Fall of the Imperial Guptas |url=https://books.google.com/books?id=hRjC5IaJ2zcC&pg=PA174 |year=1989 |publisher=Motilal Banarsidass Publ. |isbn=978-81-208-0592-7 |pages=174–175 }}</ref><ref>The Encyclopædia of India and of Eastern and Southern Asia by [[Edward Balfour]], B. Quaritch 1885, p.502.</ref> नेपाल के राणा शासक लोग ई पंचांग के आपन अधिकृत पंचांग बनवले लोग। भारत में [[शक सम्वत]] जवन विक्रम सम्वत के पुनः निर्मित रूप ह के अधिकृत पंचांग बनावल गइल, यद्यपि [[भारत के संविधान के प्रस्तावना]] के हिंदी संस्करण में [[संबिधान]] के अधिग्रहण के तिथि 26 नवंबर 1949 विक्रम सम्वत (मार्गशीष शुक्ल सप्तमी सम्वत 2006) में कहल गइल बा कि विक्रम सम्वत के जगह शक संवत के भारत के अधिकृत पंचांग मानल जाई।<ref name=tfpj12>{{cite news|title=Vikram Samvat should be declared national calendar|url=http://freepressjournal.in/vikram-samvat-should-be-declared-national-calendar/|accessdate=28 मार्च 2012|newspaper=The Free Press Journal|date=15 फरवरी 2012}}</ref>
== संदर्भ ==
{{Reflist}}
[[श्रेणी:हिंदू कलेंडर]]
{{Hinduism-stub}}
{{measurement-stub}}
fd8oruvbsdguo88s6zvlihl13eee37g
एक्स (सोशल नेटवर्क)
0
47577
814938
809800
2026-11-10T05:18:55Z
SM7
3953
सफाई कइल गइल
814938
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = X
| former_name = {{Ubl
| Twttr (early 2006)<ref>{{cite news |first=Amanda |last=MacArthur |date=November 25, 2024 |url=https://www.lifewire.com/comprehensive-history-of-twitter-8750359#:~:text=At%20the%20time%2C%20a%20popular,its%20final%20incarnation%20as%20Twitter |title=From Dorsey's First Tweet to Musk's Ownership: A Comprehensive History of Twitter |website=[[Lifewire]] |access-date=February 26, 2025}}</ref>
| Twitter (2006–2023)
}}
| logo = [[File:X logo 2023.svg|frameless|upright=0.45|class=skin-invert|alt=Mathematical double-struck capital X]]
| logo_size =
| logo_alt =
| logo_caption = 2023 के बाद से इस्तेमाल होखे वाला लोगो{{efn|The logo resembles the mathematical symbol {{unichar|1D54F|Mathematical Double-Struck Capital X|nlink=wikt:{{proper name|𝕏}}}}.<ref name=":16">{{Cite news |last=Ashworth |first=Louis |date=July 24, 2023 |title=The logo of X, formerly Twitter, wasn't actually stolen |work=[[Financial Times]] |url=https://www.ft.com/content/da262b2a-f39a-466b-9b2f-2f8fa84f0117 |url-status=live |access-date=July 25, 2023 |archive-url=https://archive.today/20230724190202/https://www.ft.com/content/da262b2a-f39a-466b-9b2f-2f8fa84f0117 |archive-date=July 24, 2023}}</ref><ref>{{Cite tweet|number=1683301504248061952|user=elonmusk|title={{proper name|𝕏}}|first=Elon Reeve|last=Musk|author-link=Elon Musk|access-date=July 30, 2023}}</ref>}}
| screenshot = Screen of X (Twitter).png
| caption = लॉग आउट इस्थिति में विजिट करे पर होमपेज, {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}
| website_type = [[सोशल नेटवर्किंग]] सर्विस
| native_clients = {{hlist|[[एंड्रॉइड]]|[[आइओएस]]|[[आइपैडओएस]]|[[फायरओएस|अमेजन फायर टेबलेट]]}}
| language = कई भाषा
| foundation = {{Start date and age|2006|03|21}}, सैन फ्रांसिस्को, कैलीफ़ोर्निया, अमेरिका
| headquarters = बैस्ट्रोप, टेक्सास, अमेरिका
| area_served = मय दुनिया (सिवाय कुछ जगह छोड़ के)
| founder = {{Unbulleted list|class=nowrap|[[जैक डोर्सी]]|[[नोआ ग्लास]]|[[बिज स्टोन]]|इवान विलियम्स}}
| chairman = [[ईलोन मस्क]]
| owner = [[एक्स कॉर्प.]]
| CEO = लिंडा यास्सरिनो
| url = {{URL|https://x.com/|x.com}}
| registration = जरूरी{{efn|Registration is not required to view individual posts accessed via a direct link (not inclusive of any replies to the post or parent posts to a reply) or to view the top posts of some accounts.}}
<!-- Most independent sources have disputed User counts reported since May 2022. The current consensus is to fully exclude counts instead of including historical data or stating disputed primary claims factually. See "Reliability of post-acquisition user counts" on talk and bring new numbers to talk first.-->| launch_date = {{Start date and age|2006|07|15}}
| current_status = एक्टिव
| content_license = [[प्रोपराइटरी सॉफ्टवेयर|प्रोपराइटरी]]<ref>{{Cite web |last=Nicholas |first=Gabriel |date=2023-04-26 |title=Bird's Eye View: The Limits of Twitter's Algorithm Release |url=https://cdt.org/insights/birds-eye-view-the-limits-of-twitters-algorithm-release/ |access-date=2025-03-10 |website=Center for Democracy and Technology |language=en-US}}</ref>
| programming_language =
| footnotes = <ref>{{cite web |title=X, formerly known as Twitter, constructs new headquarters building in Bastrop, Texas |url=https://www.statesman.com/picture-gallery/news/2024/09/20/twitter-x-headquarters-bastrop-tx-texas-under-construction-photos/75312495007/ |first=Jay |last=Janner |date=September 20, 2024 |website=Austin American-Statesman |access-date=December 7, 2024 |archive-date=September 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240922022253/https://www.statesman.com/picture-gallery/news/2024/09/20/twitter-x-headquarters-bastrop-tx-texas-under-construction-photos/75312495007/ |url-status=live }}</ref>
}}
'''एक्स''' ('''X'''), जेकरा के पहिले '''ट्विटर''' भा '''ट्विट्टर''' (Twitter), के नाँव से जानल जाय, एक ठो [[माइक्रोब्लॉगिंग]] आ [[सोशल नेटवर्किंग सर्विस]] बा। ई तुरंत भेजल जा सके वाला छोट सनेसा, "ट्वीट" के रूप में, बात साझा करे के मोका उपलब्ध करावे ले। वर्तमान समय में ई दुनियाँ के सभसे बड़हन सोशल मीडिया प्लेटफ़ॉर्म सभ में से एक बा आ सबसे बेसी विजिट कइल जाये वाली साइटो सभ में से एक बाटे।<ref name="cnbc-kolodny">{{Cite web |last=Kolodny |first=Lora |date=September 18, 2023 |title=Elon Musk says Twitter, now X, is moving to monthly subscription fees and has 550 million users |url=https://www.cnbc.com/2023/09/18/musk-says-twitter-now-x-is-moving-to-monthly-subscriptions.html |access-date=September 19, 2023 |publisher=CNBC |language=en |archive-date=September 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230918225046/https://www.cnbc.com/2023/09/18/musk-says-twitter-now-x-is-moving-to-monthly-subscriptions.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Top Websites Ranking |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |archive-date=February 10, 2022 |access-date=June 19, 2024 |website=Similarweb}}</ref>
ई एगो [[माइक्रोब्लॉगिंग]] सर्विस हवे। एक ठो ''ट्वीट'' के साइज 140 [[कैरेक्टर (कंप्यूटिंग)|कैरेक्टर]] तक के हो सके ला। ट्वीट पढ़ केहू भी सके ला, बाकिर खुद ट्वीट करे खातिर, केहू के फालो करे खातिर भा केहू द्वारा खुद फालो होखे बदे रजिस्ट्रेशन, मने की खाता खोले, के जरूरत पड़े ला। वेबसाइट आ मोबाइल एप के अलावा ट्वीट रिसीव करे खातिर [[एसएमएस|एसएमएसो]] के इस्तेमाल कइल जा सके ला।<ref>[http://support.twitter.com/groups/34-apps-sms-and-mobile/topics/153-twitter-via-sms/articles/14014-twitter-via-sms-faq# "Twitter via SMS FAQ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120406101819/http://support.twitter.com/groups/34-apps-sms-and-mobile/topics/153-twitter-via-sms/articles/14014-twitter-via-sms-faq |date=2012-04-06 }} Retrieved April 13, 2012.</ref>
एक्स के मुख्य कार्यालय [[सैन फ्रांसिस्को]], [[कैलिफोर्निया]] में बा आ एकरे अलावा लगभग 25 गो ऑफिस दुनिया के बाकी हिस्सा में छितराइल बाने।<ref>[https://about.twitter.com/company "About Twitter"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151028165550/https://about.twitter.com/company |date=2015-10-28 }} Retrieved April 24, 2014.</ref> एकर पैरेंट कंपनी [[एक्स कॉर्प.]] हवे।
{{clear}}
== इहो देखल जाय ==
* [[फेसबुक]]
* [[लिंक्डइन]]
* [[टंबलर]]
* [[इंस्टाग्राम]]
== फुटनोट ==
<references group="नोट"/>
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
== बाहरी कड़ी ==
* {{Official website|https://twitter.com/|mobile=https://mobile.twitter.com/}}
{{Authority control}}
[[श्रेणी:सोशल मीडिया]]
[[श्रेणी:सोशल नेटवर्किंग सर्विस]]
[[श्रेणी:सोशल नेटवर्किंग वेबसाइट]]
[[श्रेणी:माइक्रोब्लॉगिंग सर्विस]]
{{internet-stub}}
7p5ia5nxwb4ph31fcy4n42zb7yw3jaq
814939
814938
2026-11-10T05:20:34Z
SM7
3953
Cleaning up syntax using [[:en:User:Zackmann08/scripts/indent|indent.js]], सुधार कइल गइल
814939
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox website
| name = X
| former_name = {{Ubl
| Twttr (early 2006)<ref>{{cite news |first=Amanda |last=MacArthur |date=November 25, 2024 |url=https://www.lifewire.com/comprehensive-history-of-twitter-8750359#:~:text=At%20the%20time%2C%20a%20popular,its%20final%20incarnation%20as%20Twitter |title=From Dorsey's First Tweet to Musk's Ownership: A Comprehensive History of Twitter |website=[[Lifewire]] |access-date=February 26, 2025}}</ref>
| Twitter (2006–2023)
}}
| logo = [[File:X logo 2023.svg|frameless|upright=0.45|class=skin-invert|alt=Mathematical double-struck capital X]]
| logo_size =
| logo_alt =
| logo_caption = 2023 के बाद से इस्तेमाल होखे वाला लोगो{{efn|The logo resembles the mathematical symbol {{unichar|1D54F|Mathematical Double-Struck Capital X|nlink=wikt:{{proper name|𝕏}}}}.<ref name=":16">{{Cite news |last=Ashworth |first=Louis |date=July 24, 2023 |title=The logo of X, formerly Twitter, wasn't actually stolen |work=[[Financial Times]] |url=https://www.ft.com/content/da262b2a-f39a-466b-9b2f-2f8fa84f0117 |url-status=live |access-date=July 25, 2023 |archive-url=https://archive.today/20230724190202/https://www.ft.com/content/da262b2a-f39a-466b-9b2f-2f8fa84f0117 |archive-date=July 24, 2023}}</ref><ref>{{Cite tweet|number=1683301504248061952|user=elonmusk|title={{proper name|𝕏}}|first=Elon Reeve|last=Musk|author-link=Elon Musk|access-date=July 30, 2023}}</ref>}}
| screenshot = Screen of X (Twitter).png
| caption = लॉग आउट इस्थिति में विजिट करे पर होमपेज, {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}
| website_type = [[सोशल नेटवर्किंग]] सर्विस
| native_clients = {{hlist|[[एंड्रॉइड]]|[[आइओएस]]|[[आइपैडओएस]]|[[फायरओएस|अमेजन फायर टेबलेट]]}}
| language = कई भाषा
| foundation = {{Start date and age|2006|03|21}}, सैन फ्रांसिस्को, कैलीफ़ोर्निया, अमेरिका
| headquarters = बैस्ट्रोप, टेक्सास, अमेरिका
| area_served = मय दुनिया (सिवाय कुछ जगह छोड़ के)
| founder = {{Unbulleted list|class=nowrap|[[जैक डोर्सी]]|[[नोआ ग्लास]]|[[बिज स्टोन]]|इवान विलियम्स}}
| chairman = [[ईलोन मस्क]]
| owner = [[एक्स कॉर्प.]]
| CEO = लिंडा यास्सरिनो
| url = {{URL|https://x.com/|x.com}}
| registration = जरूरी{{efn|Registration is not required to view individual posts accessed via a direct link (not inclusive of any replies to the post or parent posts to a reply) or to view the top posts of some accounts.}}
<!-- Most independent sources have disputed User counts reported since May 2022. The current consensus is to fully exclude counts instead of including historical data or stating disputed primary claims factually. See "Reliability of post-acquisition user counts" on talk and bring new numbers to talk first.-->
| launch_date = {{Start date and age|2006|07|15}}
| current_status = एक्टिव
| content_license = [[प्रोपराइटरी सॉफ्टवेयर|प्रोपराइटरी]]<ref>{{Cite web |last=Nicholas |first=Gabriel |date=2023-04-26 |title=Bird's Eye View: The Limits of Twitter's Algorithm Release |url=https://cdt.org/insights/birds-eye-view-the-limits-of-twitters-algorithm-release/ |access-date=2025-03-10 |website=Center for Democracy and Technology |language=en-US}}</ref>
| programming_language =
| footnotes = <ref>{{cite web |title=X, formerly known as Twitter, constructs new headquarters building in Bastrop, Texas |url=https://www.statesman.com/picture-gallery/news/2024/09/20/twitter-x-headquarters-bastrop-tx-texas-under-construction-photos/75312495007/ |first=Jay |last=Janner |date=September 20, 2024 |website=Austin American-Statesman |access-date=December 7, 2024 |archive-date=September 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240922022253/https://www.statesman.com/picture-gallery/news/2024/09/20/twitter-x-headquarters-bastrop-tx-texas-under-construction-photos/75312495007/ |url-status=live }}</ref>
}}
'''एक्स''' ('''X'''), जेकरा के पहिले '''ट्विटर''' भा '''ट्विट्टर''' (Twitter), के नाँव से जानल जाय, एक ठो [[माइक्रोब्लॉगिंग]] आ [[सोशल नेटवर्किंग सर्विस]] बा। ई तुरंत भेजल जा सके वाला छोट सनेसा, "ट्वीट" के रूप में, बात साझा करे के मोका उपलब्ध करावे ले। वर्तमान समय में ई दुनियाँ के सभसे बड़हन सोशल मीडिया प्लेटफ़ॉर्म सभ में से एक बा आ सबसे बेसी विजिट कइल जाये वाली साइटो सभ में से एक बाटे।<ref name="cnbc-kolodny">{{Cite web |last=Kolodny |first=Lora |date=September 18, 2023 |title=Elon Musk says Twitter, now X, is moving to monthly subscription fees and has 550 million users |url=https://www.cnbc.com/2023/09/18/musk-says-twitter-now-x-is-moving-to-monthly-subscriptions.html |access-date=September 19, 2023 |publisher=CNBC |language=en |archive-date=September 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230918225046/https://www.cnbc.com/2023/09/18/musk-says-twitter-now-x-is-moving-to-monthly-subscriptions.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Top Websites Ranking |url=https://www.similarweb.com/top-websites/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210041116/https://www.similarweb.com/top-websites/ |archive-date=February 10, 2022 |access-date=June 19, 2024 |website=Similarweb}}</ref>
ई एगो [[माइक्रोब्लॉगिंग]] सर्विस हवे। एक ठो ''ट्वीट'' के साइज 140 [[कैरेक्टर (कंप्यूटिंग)|कैरेक्टर]] तक के हो सके ला। ट्वीट पढ़ केहू भी सके ला, बाकिर खुद ट्वीट करे खातिर, केहू के फालो करे खातिर भा केहू द्वारा खुद फालो होखे बदे रजिस्ट्रेशन, मने की खाता खोले, के जरूरत पड़े ला। वेबसाइट आ मोबाइल एप के अलावा ट्वीट रिसीव करे खातिर [[एसएमएस|एसएमएसो]] के इस्तेमाल कइल जा सके ला।<ref>[http://support.twitter.com/groups/34-apps-sms-and-mobile/topics/153-twitter-via-sms/articles/14014-twitter-via-sms-faq# "Twitter via SMS FAQ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120406101819/http://support.twitter.com/groups/34-apps-sms-and-mobile/topics/153-twitter-via-sms/articles/14014-twitter-via-sms-faq |date=2012-04-06 }} Retrieved April 13, 2012.</ref>
एक्स के मुख्य कार्यालय [[सैन फ्रांसिस्को]], [[कैलिफोर्निया]] में बा आ एकरे अलावा लगभग 25 गो ऑफिस दुनिया के बाकी हिस्सा में छितराइल बाने।<ref>[https://about.twitter.com/company "About Twitter"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151028165550/https://about.twitter.com/company |date=2015-10-28 }} Retrieved April 24, 2014.</ref> एकर पैरेंट कंपनी [[एक्स कॉर्प.]] हवे।
{{clear}}
== इहो देखल जाय ==
* [[फेसबुक]]
* [[लिंक्डइन]]
* [[टंबलर]]
* [[इंस्टाग्राम]]
== फुटनोट ==
<references group="नोट"/>
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
== बाहरी कड़ी ==
* {{Official website|https://twitter.com/|mobile=https://mobile.twitter.com/}}
{{Authority control}}
[[श्रेणी:सोशल मीडिया]]
[[श्रेणी:सोशल नेटवर्किंग सर्विस]]
[[श्रेणी:सोशल नेटवर्किंग वेबसाइट]]
[[श्रेणी:माइक्रोब्लॉगिंग सर्विस]]
{{internet-stub}}
pfpvn90435igm2part7av6uj1pebwpg
सूरदास
0
51494
814928
814407
2026-11-09T17:58:07Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
814928
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox religious biography
| religion = [[हिंदू धर्म]]
| name = सूरदास
| image = Surdas, detail of a painting of Surdas with a devoted Brahmin, Kishangarh style, Rajasthan, circa 18th century (cropped).jpg
| alt = Surdas
| caption = सूरदास के एगो पेंटिंग, किशनगढ़ स्टाइल, राजस्थान, लगभग 18वीं सदी
| birth_date = {{circa|1483}}
| birth_place = सीही गाँव, [[फरीदाबाद]], [[दिल्ली सल्तनत]]
| death_date = {{circa|1563}}
| death_place = [[ब्रज]] परसौली, [[मुगल राज]]
| known_for = [[भक्ति आंदोलन]] के अगुआ, [[संत मत]],
| literary_works = ''[[सूरसागर]]'', ''सूर सारावली'', ''साहित्य लहरी''
| philosophy = [[भक्ति]]
| father = रामदास सारस्वत<ref name="knowledgeocean.in">{{Cite web|url=https://knowledgeocean.in/biography-of-surdas-in-hindi-jivan-parichay-%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B8-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%9C%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%A8-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%AF/3290/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921003713/https://knowledgeocean.in/biography-of-surdas-in-hindi-jivan-parichay-%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%B8-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%9C%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%A8-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%AF/3290/|url-status=usurped|archive-date=21 September 2020|title = सूरदास का जीवन परिचय - Biography of Surdas in Hindi Jivan Parichay| date=16 September 2020 }}</ref>
| mother = जमुनादास<ref name="knowledgeocean.in"/>
}}
'''सूरदास''' (16वीं सदी) [[ब्रजभाषा]] के प्रसिद्ध [[भक्त]] [[कवि]] आ गायक रहलें।<ref name=Klaustermaier>{{cite book|author=Klaus K. Klostermaier|title=A Survey of Hinduism: Third Edition| url=https://books.google.com/books?id=E_6-JbUiHB4C&pg=PA215| date=2007-07-05| publisher=SUNY Press| isbn=978-0-7914-7082-4|page=215}}</ref> सूर नाँव पड़े के कारन उनुकर आँख से आन्हर भइल रहे। ऊ खास तौर पर [[कृष्ण]] के भक्ति में लिखल अपना पद आ [[भजन]] सभ खातिर जानल जालें। उनकर अधिकतर भक्ति गीत [[ब्रजभाषा]] में रचल गइल हवें, जबकि कुछ रचना मध्यकालीन हिंदी के अउरी दूसर बोली, जइसे [[अवधी भाषा|अवधी]], में भी मिले लीं।<ref name=":0">{{Cite web |date=2018-06-17 |title=Surdas Biography - Surdas Poems - Life History in English |url=https://indiathedestiny.com/icons/poets-writers/surdas-biography/ |access-date=2022-04-26 |website=India the Destiny |language=en-US |archive-date=26 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626144617/https://indiathedestiny.com/icons/poets-writers/surdas-biography/ |url-status=dead }}</ref>
सूरदास के जिनगी के कथा के वर्णन अक्सर ''[[पुष्टिमार्ग]]'' (वल्लभ संप्रदाय) के परंपरा के आधार पर कइल जाला। पुष्टिमार्ग के अनुसार सूरदास, [[वल्लभाचार्य]] के दीक्षित चेला रहलें। उनकर जीवन कथा ''[[चौरासी वैष्णवन की वार्ता]]'' ग्रंथ में मिलेला। सूरदास के पद, [[अष्टछाप]] के अउरी बाकी कवियन के रचना सभ के साथे, पुष्टिमार्ग के भजन-कीर्तन परंपरा के प्रमुख हिस्सा मानल जालें। हालाँकि, आधुनिक बिद्वान लोग सूरदास आ वल्लभाचार्य के बीच एह संबंध के ऐतिहासिक रूप से प्रमाणित ना मानेलें।<ref name=":02">{{Cite book |last=Hawley |first=John Stratton |title=Brill's Encyclopedia of Hinduism Online |publisher=Brill |year=2018 |editor-last=Jacobsen |editor-first=Knut A. |chapter=Sūrdās |editor-last2=Basu |editor-first2=Helene |editor-last3=Malinar |editor-first3=Angelika |editor-last4=Narayanan |editor-first4=Vasudha}}</ref>
''[[सूरसागर]]'' के परंपरागत रूप से सूरदास के रचल सभसे प्रमुख ग्रंथ मानल जाला। हालाँकि, विद्वान लोग के मान्यता ई बा कि एह ग्रंथ में शामिल कई पद बाद के कवियन द्वारा सूरदास के नाम से लिखल गइल हो सके लें। वर्तमान रूप में सूरसागर मुख्य रूप से गोकुल आ ब्रज के बालक कृष्ण के मनोहर लीला सभ के वर्णन करेला। एह पदन में अक्सर गोपी लोग के दृष्टिकोण से कृष्ण के बाल रूप आ उनकर प्रेममय लीला सभ के चित्रण मिलेला।
== जिनगी आ कबितई ==
सूरदास के जन्म के बारे में अलग-अलग मत मिलेला। Encyclopaedia of Indian Literature के अनुसार उनकर जन्म 1258 ईस्वी में उत्तर प्रदेश के एगो ब्राह्मण परिवार में भइल रहे। जबकि Encyclopaedia Britannica में उनकर जीवनकाल परंपरागत रूप से 1483 से 1563 ईस्वी बतावल गइल बा। कुछ स्रोत उनकर संबंध सारस्वत ब्राह्मण, जाट भा ढाढ़ी समुदाय से जोड़ेलें।
सूरदास के नाम के अर्थ "सूर्य के सेवक" होला। ब्रज भाषा के काव्य परंपरा में उनका के सर्वोच्च कवियन में गिनल जाला। ब्रज भाषा के संबंध व्रज क्षेत्र से बा, जहाँ हिन्दू परंपरा के अनुसार कृष्ण आपन बचपन बितवले रहलें।
भक्त कवियन के जीवनचरित लिखे वाला नाभादास अपना ग्रंथ भक्तमाल में सूरदास के काव्य प्रतिभा के खूब प्रशंसा कइले बाड़ें। खास तौर पर ऊ कृष्ण के बाल लीला आ दिव्य क्रीड़ा के चित्रण में सूरदास के असाधारण कौशल के सराहना करेलें। सूरदास राम आ सीता पर भी कुछ पद लिखले रहलें, बाकिर उनकर अधिकांश रचना कृष्ण के जीवन, चरित्र आ लीलन पर केंद्रित बा।
=== कबितई ===
सूरदास के कविता के रचना मुख्य रूप से [[ब्रजभाषा]] में बाड़ी स। ओह जमाना में साहित्य के प्रमुख भाषा [[संस्कृत]] आ [[फ़ारसी]] मानल जालीं, जबकि ब्रज भाषा के आम लोग के बोली समझल जाय। सूरदास के रचना सभ ब्रजभाषा के साहित्यिक प्रतिष्ठा दियावे में महत्त्वपूर्ण भूमिका निभवलीं स। उनकर काव्य के कारण ब्रजभाषा के दर्जा एगो साधारण बोली से बढ़ के साहित्य के समृद्ध भाषा के रूप में स्थापित भइल।
सूरदास के नाम से जुड़ल कविता सभ के एकट्ठा रूप से ''[[सूरसागर]]'' कहल जाला, जेकर अर्थ "सूर के सागर" होला। एह नाम के कारण ई बा कि उनका नाम से बहुत बड़हन संख्या में पद आ कविता सभ जुड़ल बाड़ी स। परंपरागत रूप से सूरसागर के बारह भाग में बाँटल जाला, जवन संरचना में [[श्रीमद्भागवत|भागवत पुराण]] से मिलत-जुलत बा। जइसे भागवत पुराण में कृष्ण के जीवन आ लीला सभ के बर्णन मिले ला, ओइसहीं सूरसागर के अधिकांश पद कृष्ण के जीवन, बाल लीला आ भक्ति पर केंद्रित बाड़ें। एह ग्रंथ में मिलल बहुत पद छह से दस गो तुकांत लाइन वाला गीतात्मक रचना के रूप में लिखल गइल हवें।
कृष्ण के अलावा सूरदास के काव्य में राम आ सीता, विष्णु, शिव, आ हिन्दू परंपरा के पात्र जइसे गजेंद्र आ राजा बलि के भी वर्णन मिलेला। एकरे साथे उनका रचना में कवि के निजी आध्यात्मिक संघर्ष, भक्ति भावना आ ईश्वर से आत्मिक जुड़ाव के अभिव्यक्ति भी देखे के मिलेला।
== दर्शन ==
[[वल्लभाचार्य]] के आठ प्रमुख शिष्यन के सामूहिक रूप से ''[[अष्टछाप]]'' कहल जाला। "अष्टछाप" के अर्थ "आठ गो मुहर" भा "आठ गो हस्ताक्षर" होला। एह नाम के संबंध ओह काव्य परंपरा से बा, जहाँ कवि अपना रचना के अंत में आपन छाप (काव्य-हस्ताक्षर) जोड़त रहलें। अष्टछाप के कवियन में सूरदास के सबसे प्रमुख आ श्रेष्ठ कवि मानल जाला।
== पॉपुलर कल्चर में ==
सूरदास के जिनगी पर आधारित कई ठे फिलिम बन चुकल बाड़ी स। एहमें ''सूरदास'' (1939), ''भक्त सूरदास'' (1942), ''संत सूरदास'' (1975) आ ''चिंतामणि सूरदास'' (1988) प्रमुख बाड़ी स।
आँख से आन्हर एगो दूसर भक्त कवि बिल्वमंगल (जिनका के कुछ परंपरन में सूरदास से जोड़ल जाला) आ चिंतामणि के कथा के भारतीय सिनेमा में कई बेर रूपांतरित कइल गइल बा। एह कथा पर आधारित फिल्मन में "बिल्वमंगल" भा "भगत सूरदास" (1919), जेकर निर्देशन रुस्तमजी धोतीवाला कइले रहलें; "बिल्वमंगल" (1932); "चिंतामणि" (1933), जेकर निर्देशन कल्लाकुरी सदाशिव राव कइले रहलें; "चिंतामणि" (1937), जेकर निर्देशन वाई. वी. राव कइले रहलें; "भक्त बिल्वमंगल" (1948), जेकर निर्देशन शांति कुमार कइले रहलें; "बिल्वमंगल" (1954), जेकर निर्देशन डी. एन. माधोक कइले रहलें; "भक्त बिल्वमंगल" (1954), जेकर निर्देशन पिनाकी भूषण मुखर्जी कइले रहलें; "चिंतामणि" (1956), जेकर निर्देशन पी. एस. रामकृष्ण राव कइले रहलें; "चिंतामणि" (1957), जेकर निर्देशन एम. एन. बसवराजैया कइले रहलें; "चिलम्बोली" (1963), जेकर निर्देशन जी. के. रामू कइले रहलें; "बिल्वमंगल" (1976), जेकर निर्देशन गोबिंद राय कइले रहलें; आ "विल्वमंगल की प्रतिज्ञा" (1996), जेकर निर्देशन संजय विरमानी कइले रहलें, शामिल बाड़ी स।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
[[श्रेणी:हिंदी-भाषा के कवि]]
[[श्रेणी:भक्ति आंदोलन]]
[[श्रेणी:संत मत]]
[[श्रेणी:हिंदू संत]]
[[श्रेणी:वैष्णव संप्रदाय]]
{{poet-stub}}
mt4ixlgx64h7ghv0jdnls0us4kvgxcf
जॉन मिल्टन
0
55549
814936
811244
2026-11-09T20:26:54Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल, +विकिकड़ी जोड़ल गइल
814936
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox writer
| name = जॉन मिल्टन
| native_name = John Milton
| image = File:John-milton.jpg
| caption = पोर्ट्रेट, लगभग 1629 के समय के।
| birth_date = {{birth date|df=yes|1608|12|9}}
| birth_place = ब्रेड स्ट्रीट, चीपसाइड, [[लंदन]], [[इंग्लैंड]]
| death_date = {{death date and age|df=yes|1674|11|8|1608|12|9}}
| death_place = बनहिल, लंदन, इंग्लैंड
| resting_place = सेंट गिल्स-विदाउट-क्रिपलगेट
| occupation = [[कवी]], [[निबंधकार]], सिविल सेवक
| language = [[अंग्रेजी]]
| nationality = अंगरेज
| alma_mater = क्राइस्ट कॉलेज, कैंब्रिज
| notableworks = ''पैराडाइज लॉस्ट''
| signature = John Milton signature.svg
}}
'''जॉन मिल्टन''' (John Milton, 9 दिसंबर 1608{{spaced ndash}}8 नवंबर 1674) एगो अंगरेज कवि, बिद्वान आ सिविल सर्वेंट रहलें। सिविल सेवा में ई ओलिवर क्रूमवेल के जमाना के कॉमनवेल्थ ऑफ इंग्लैंड खाती आपन सेवा दिहलें। धार्मिक आ राजनीतिक उठान के जुग में आपन रचना कइलें आ इनके परसिद्धी इनके लमहर कबिता ''[[पैराडाइज लॉस्ट]]'' (1667) जे ब्लैंक वर्स में लिखल एगो महाकाब्य नियर कबिता (''एपिक पोएम'') हवे।
मिल्टन के कबिता आ निबंध में गहिराई ले निजी निश्चय के भाव झलके ला, आजादी आ खुद के निश्चय, अउरी ओह जमाना के राजनीतिक उथलपुथल के झलक भी मिले ला। मिल्टन अंग्रेजी के अलावा, लैटिन, ग्रीक, आ इटैलियन भाषा में लिखलें आ अपना जिनगिये में उनके अंतर्राष्ट्रीय स्तर पर परसिद्धी मिलल आ उनके रचना ''एरोपैगाइटिका'' (1644), जे छपे से पहिलहीं रोक (सेंसर) के बिरोध में लिखल गइल रहे, बहुत परसिद्ध भइल आ इतिहास के कुछ बहुत परभावकारी रचना सभ में गिनल जाले, बोले के आजादी आ प्रेस के आजादी के पक्ष में प्रबल रूप से आवाज उठावे वाली रचना मानल जाले।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|35em}}
== बाहरी कड़ी ==
{{Commons|John Milton}}
* {{Gutenberg author |id=Milton,+John | name=John Milton}}
* {{Internet Archive author |sname=John Milton}}
* {{Librivox author |id=175}}
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/383113/John-Milton Biography of John Milton] Encyclopædia Britannica
* [http://www.miltonscottage.org/ Milton's cottage]
* [http://www.bbc.co.uk/radio4/history/inourtime/inourtime_20020307.shtml "John Milton-poet or politician?"] on [[BBC Radio 4]]'s ''[[In Our Time (BBC Radio 4)|In Our Time]]'', featuring John Carey, Lisa Jardine, Blair Worden
{{Authority control}}
[[श्रेणी:अंग्रेज कवि]]
[[श्रेणी:अंग्रेजी-भाषा के कवि]]
{{poet-stub}}
21evjwp05jfo27f2zaczd0rlqnafbmc
भारवि
0
61066
814921
812926
2026-11-09T17:45:49Z
SM7
3953
बिस्तार कइल गइल
814921
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox writer
| image =
| imagesize =
| period = c. 6वीं-सदी ईसवी
| occupation = कवी
| nationality = [[भारत के लोग|भारतीय]]
| ethnicity =
| education =
| genre = [[संस्कृत साहित्य|संस्कृत काब्य]], [[महाकाब्य]]
| subject = शिव-अर्जुन के जुद्ध
| movement =
| notableworks = ''[[किरातार्जुनीयम्]]''
| partner =
| children =
| relatives =
}}
'''भारवि''' (6वीं-सदी ईस्वी) [[संस्कृत भाषा]] के एगो भारतीय कवी रहलें। इनकर परसिद्ध रचना ''किरातार्जुनीयम्'' नाँव के महाकाब्य हवे। एह रचना में, [[महाभारत]] के एगो पर्व (अध्याय) के कथा के आधार बना के अठारह सर्ग में किरात-रूप-धारी [[शिव]] आ [[अर्जुन]] के बीचा में बिबाद, जुद्ध आ बातचीत के बर्णन कइल गइल बा। ई [[संस्कृत साहित्य]] के ऊँच श्रेणी के रचना सभ में से एक गिनल जाला।
मानल जाला कि '''''भारवि''''' इनके असली नाँव ना बलुक कबितई खातिर धारण कइल उपनाँव रहल। ''भारवि'' के मतलब होला रवि यानी सुरुज के दमक। कुछ लोग इनके मूल नाँव दामोदार बतावे ला हालाँकि, ई बात बहुत प्रामाणिक होखे अइसना में संदेह बा। इनके जनम अस्थान दक्खिन भारत में कहीं रहल अइसन अनुमान लगावल जाला।
कम शब्द में गम्हीर बात कहे खातिर इनके काब्य के बिसेस तारीफी भइल बा आ संस्कृत में ''भारवेरर्थगौरवम्'' नाँव के उक्ति एही कारण चलनसार हवे। अपना समय के कबितई के परंपरा अनुसार ई अपने काब्य के एगो सर्ग में बिबिध किसिम के चमत्कारी प्रयोग भी कइले बाने जइसे कि एकाक्षरी श्लोक (पूरा श्लोक में एकही अच्छर) वगैरह। इनके काब्य के सूक्ति सभ बिबिध जगह पर कोट कइल जालीं।
अइसन मानल जाला कि भारवि के रचना से प्रभावित हो के [[माघ (कवी)|माघ कवी]] आपन महाकाब्य ''[[शिशुपालवधम्]]'' रचलें; एक तरह से इनका के जवाब देवे खातिर।
{{clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[माघ (कवी)|महाकवि माघ]]
==संदर्भ==
{{Reflist|33em}}
[[श्रेणी:संस्कृत-भाषा के कवि]]
{{poet-stub}}
0em7m5uxdq9zv6ogq8moc05nuzl1qlz
814922
814921
2026-11-09T17:46:50Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
814922
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox writer
| image =
| imagesize =
| period = c. 6वीं-सदी ईसवी
| occupation = कवी
| nationality = [[भारत के लोग|भारतीय]]
| ethnicity =
| education =
| genre = [[संस्कृत साहित्य|संस्कृत काब्य]], [[महाकाब्य]]
| subject = शिव-अर्जुन के जुद्ध
| movement =
| notableworks = ''[[किरातार्जुनीयम्]]''
| partner =
| children =
| relatives =
}}
'''भारवि''' (6वीं-सदी ईस्वी) [[संस्कृत भाषा]] के एगो भारतीय कवी रहलें। इनकर परसिद्ध रचना ''[[किरातार्जुनीयम्]]'' नाँव के [[महाकाव्य|महाकाब्य]] हवे। एह रचना में, [[महाभारत]] के एगो पर्व (अध्याय) के कथा के आधार बना के अठारह सर्ग में किरात-रूप-धारी [[शिव]] आ [[अर्जुन]] के बीचा में बिबाद, जुद्ध आ बातचीत के बर्णन कइल गइल बा। ई [[संस्कृत साहित्य]] के ऊँच श्रेणी के रचना सभ में से एक गिनल जाला।
मानल जाला कि '''''भारवि''''' इनके असली नाँव ना बलुक कबितई खातिर धारण कइल उपनाँव (कलमनाँव) रहल। ''भारवि'' के मतलब होला रवि यानी [[सुरुज]] के दमक। कुछ लोग इनके मूल नाँव दामोदार बतावे ला हालाँकि, ई बात बहुत प्रामाणिक होखे अइसना में संदेह बा। इनके जनम अस्थान दक्खिन भारत में कहीं रहल अइसन अनुमान लगावल जाला।
कम शब्द में गम्हीर बात कहे खातिर इनके काब्य के बिसेस तारीफी भइल बा आ संस्कृत में ''भारवेरर्थगौरवम्'' नाँव के उक्ति एही कारण चलनसार हवे। अपना समय के कबितई के परंपरा अनुसार ई अपने काब्य के एगो सर्ग में बिबिध किसिम के चमत्कारी प्रयोग भी कइले बाने जइसे कि एकाक्षरी श्लोक (पूरा श्लोक में एकही अच्छर) वगैरह। इनके काब्य के सूक्ति सभ बिबिध जगह पर कोट कइल जालीं।
अइसन मानल जाला कि भारवि के रचना से प्रभावित हो के [[माघ (कवी)|माघ कवी]] आपन महाकाब्य ''[[शिशुपालवधम्]]'' रचलें; एक तरह से इनका के जवाब देवे खातिर।
{{clear}}
==इहो देखल जाय==
* [[माघ (कवी)|महाकवि माघ]]
==संदर्भ==
{{Reflist|33em}}
[[श्रेणी:संस्कृत-भाषा के कवि]]
{{poet-stub}}
a3ygk9i1oqn0te3s1dn72k75tbqnpby
झेलम नदी
0
62525
814927
781333
2026-11-09T17:56:44Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
814927
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river
| name = झेलम
| name_native = {{native name|italics=no|pa|ਜਿਹਲਮ}} {{lang|ur|{{nq|جہلم}}}}
| name_other =
| image = Jhelum River-Pakistan.jpg
| image_size =
| image_alt =
| image_caption = गर्मी के सीजन में झेलम
| map = Indus_river.svg
| map_size =
| map_alt =
| map_caption = झेलम के सिंधु नदी सिस्टम में बहाव
| source1_location = [[Verinag#Verinag Spring and Mughal Garden|Verinag Spring]]
| mouth_location = [[चिनाब नदी]]
| subdivision_type1 = देस
| subdivision_name1 = [[भारत]], [[पाकिस्तान]]
| progression =
| length = {{convert|725|km|mi|abbr=on}}
| source1_elevation =
| mouth_elevation =
| discharge1_avg = {{convert|221.9|m3/s|abbr=on}} (बारामुला के लगे)
| basin_size =
| river_system =
| tributaries_left =
| tributaries_right = [[लिद्दर नदी]], [[नीलम नदी]], [[सिंध नदी]]
}}
'''झेलम नदी''' ({{Lang|en|Jhelum river}}) उत्तर-पच्छिमी [[भारत]] आ उत्तरी पूरबी [[पाकिस्तान]] में बहे वाली नदी बा। ई [[सिंधु नदी]] सिस्टम के नदी हवे आ पंजाब क्षेत्र के सभसे पच्छिमी नदी हवे। [[काश्मीर घाटी]] के लगे [[पीर पंजाल]] के निचला इलाका में मौजूद [[वेरिनाग झरना]] (झील) से निकल के ई नदी लगभग {{convert|725|km}} के दूरी तय करे ले आ पाकिस्तानी पंजाब में [[चिनाब नदी]] में जा के मिले ले। एह नदी के प्रमुख सहायिका नदी सभ में [[लिद्दर नदी]], [[नीलम नदी]] आ [[पुंछ नदी]] बाड़ी स आ एही नदी के रास्ता में परसिद्ध [[डल झील]] आ [[वुलर झील]] भी पड़े लीं।
== बिबरन ==
झेलम भारत के काश्मीर में, [[पीर पंजाल|पीर पंजाल परबत श्रेणी]] से निकले ले; एकर सोता वेरीनाग हवे जे एगो सोता आ झील हवे। आगे बढे पर खानबल के नगीचे मीरगुंड गाँव में एह में [[लिद्दर नदी]] आ के मिल जाले, अनंतनाग में एह में वेशव नदी, शादीपोरा में सिंध नदी, आ सोपोर के दोआबगाह में एह में पोहरू नदी आ के मिले लीं। ई जम्मू काश्मीर के राजधानी [[श्रीनगर]] आ एहिजे मौजूद परसिद्ध वुलर झील से हो के बहे ले। एके बाद ई एगो सकेत [[कैनियन|गॉर्ज]] बनावे ले आ पाकिस्तान प्रशासित काश्मीर में प्रवेश करे ले।
पाकिस्तान के कब्जा वाला काश्मीर में एकर सभसे बड़ सहायिका नीलम नदी आ के डोमल, मुजफ्फराबाद में मिले ले आ आगे जा के कागान घाटी के कुन्हार नदी एह में मिले ले। एकरा बाद पुंछ नदी एह में आ के मिले ले आ ई मीरपुर जिला में मंगला बान्ह रिजर्वायर से गुजरे ले।
एकरा बाद ई पाकिस्तान के पंजाब प्रांत में प्रवेश करे ले जहाँ जिला के नाँव झेलम जिला हवे। पंजाब में ई जेश दोआब आ सिंध सागर दोआब के बीचा में सीमा बनावे ले। ओहिजे से ई मैदानी हिस्सा में बहत आगे जा के झंग जिला में त्रिम्मू के लगे [[चिनाब नदी]] में मिल जाले; चिनाब आगे जा के पंजनद के बनावे ले आ [[सतलज नदी]] में मिल जे अउरी आगे जा के मैथानकोट में सिंधु नदी में मिले ले।
काश्मीर घाटी के अधिकतर महत्वपूर्ण शहर आ गाँव एही नदी के तीरे बसल बाड़ें।<ref>{{Cite journal|title=District Survey Report On Kashmir|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s3f4b9ec30ad9f68f89b29639786cb62ef/uploads/2018/11/2018112886.pdf|journal=District Survey Report|via=District Survey Report}}</ref>
== बंधा आ बैराज ==
भारत में एह नदी पर पनबिजली बनावे खातिर मजिगर संभावना मौजूद बाटे। कई गो ढांचा बनावल गइल बाड़ें जे पानी रोक सकें आ इनहन के जरिये रिजर्वायर बना के पनबिजली बनावल जा सके। ई सिंधु बेसिन प्रोजेक्ट के हिस्सा हवें:
* [[मंगला बाँध]], 1967 में पूरा भइल, ई दुनिया के कुछ सभसे बड़हन माटी भर के बनावल (अर्थ-फिल डैम) बंधा हवे, एकर पानी एकट्ठा रखे के छमता {{convert|5900000|acre.ft|km3}} बाटे।
* [[रसूल बैराज]], एकर निर्माण 1967 में भइल, एहिजे अधिकतम पानी के बहाव 850,000 ft³/s (24,000 m³/s) बाटे।
* त्रिम्मू बैराज, 1939 में एकर निर्माण भइल, ई पाकिस्तान में झंग सदर से करीबन 20 किमी दूर चेनाब के साथे संगम के लगे बनावल गइल बाटे, एकर अधिकतम डिस्चार्ज कैपसिटी 645,000 ft³/s (18,000 m³/s) बाटे।
* विक्टोरिया बैराज, हरनपुर के निर्माण 1933 में भइल जे चक निजाम घाटी के लगे मलकवाल से 5 किमी के दूरी पर बाटे। मुख्य रूप से पाकिस्तान रेलवे द्वारा इस्तेमाल कइल जाला।
* [[उड़ी बान्ह]] जेकर छमता 480 MW बाटे बारामुला जिला में बनावल गइल बा।<ref>{{Cite web|title=NHPC Limited : Projects : Power Stations : Uri - I|url=http://www.nhpcindia.com/Default.aspx?id=186&lg=eng&CatId=1&ProjectId=27|access-date=2021-02-14|website=www.nhpcindia.com}}</ref>
* उड़ी बान्ह II के छमता 240 MW बा आ इहो भारतीय केंद्र शासित प्रदेश जम्मू काश्मीर के बारामुला जिला में बाटे।<ref>{{Cite web|title=NHPC Limited : Projects : Power Stations : Uri-II|url=http://www.nhpcindia.com/Default.aspx?id=186&lg=eng&CatId=1&ProjectId=14|access-date=2021-02-14|website=www.nhpcindia.com}}</ref>
* [[किशनगंगा पनबिजली प्लांट]] के छमता 330 MW बाटे आ ई जम्मू काश्मीर के बाँदीपोर जिला में बनावल गइल बाटे।<ref>{{Cite web|title=NHPC Limited : Projects : Power Stations : Kishanganga|url=http://www.nhpcindia.com/Default.aspx?id=186&lg=eng&CatId=1&ProjectId=32|access-date=2021-02-14|website=www.nhpcindia.com}}</ref>
{{Clear}}
== गैलरी ==
<gallery mode="packed">
File:Jhelum river, Baramullah, Kashmir, 1880s.jpg|झेलम, बारामुला, काश्मीर, 1880 के दशक में
File:Crossing the boiling floods of Jhelum River by a bridge of one raw-hide rope, at Uri in Jammu and Kashmir (c. 1903).jpg|जम्मू काश्मीर के उड़ी में झेलम, 1903
File:Bridge made of three ropes across the Jhelum river.jpg|कार्ली में रस्सा के पुल, 1908
File:Srinagar (Kashmir), 1969, bridge over the Jelhum river..jpg|श्रीनगर में झेलम, 1969
File:Jehlum River Muzaffarabad best view.jpg|मुजफ्फराबाद में झेलम (2014)
File:Jhelum River (Muzaffarabad) 11.jpg|मुजफ्फराबाद में झेलम
File:Jehlum- River Muzaffarabad.jpg|मुजफ्फराबाद के लगे, 2014
File:Jhalum river water fall at verinag.JPG|वेरीनाग में झेलम, 2014
File:Jhelum River Bridge.JPG|झेलम शहर के लगे झेलम नदी, 2005
</gallery>
== संदर्भ ==
{{Reflist}}
{{Waters of South Asia}}
[[श्रेणी:भारत के नदी]]
[[श्रेणी:पाकिस्तान के नदी]]
[[श्रेणी:एशिया के इंटरनेशनल नदी]]
{{नदी-आधार}}
fmp2ne7dfi7zx3ykhrnhgyxjtp99jtj
भारत के जलवायु
0
68971
814920
812865
2026-11-09T17:10:33Z
SM7
3953
/* सीजन */ सुधार कइल गइल
814920
wikitext
text/x-wiki
[[File:India map of Köppen climate classification.svg |thumb|370px|right|[[कोपेन के जलवायु वर्गीकरण]] अनुसार भारत के नक्शा<ref name="Peel">{{cite journal |author1=Peel, M. C. |author2= Finlayson B. L. |author3= McMahon, T. A. | year=2007 | title= Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification | journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. | volume=11 | pages=1633–1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 | url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html | issn = 1027-5606}} ''(direct: [http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf Final Revised Paper])''</ref>
{|
|- valign=top |
|
{{legend|#0000FE|[[उष्णकटिबंधी बरखाबन जलवायु|(Af) उष्णकटिबंधी बरखाबन]]}}
{{legend|#0077FF|[[उष्णकटिबंधी मानसूनी जलवायु|(Am) '''उष्णकटिबंधी मानसूनी''']]}}
{{legend|#46A9FA|[[उष्णकटिबंधी सवाना जलवायु|(Aw) '''उष्णकटिबंधी सवाना, नाम & सूखा''']]}}
{{legend|#FE0000|[[गरम रेगिस्तानी जलवायु|(BWh) '''गरम रेगिस्तानी''']]}}
| width=1 |
|
{{legend|#FE9695|[[ठंढा रेगिस्तानी|(BWk) ठंढा रेगिस्तानी]]}}
{{legend|#F5A301|[[गरम कुछ-रेगिस्तानी जलवायु|(BSh) '''गरम कुछ-रेगिस्तानी''']]}}
{{legend|#FFDB63|[[ठंढा कुछ-रेगिस्तानी जलवायु|(BSk) ठंढा कुछ-रेगिस्तानी]]}}
{{legend|#FFFF00|[[गरम-गरमी वाली भूमध्यसागरी जलवायु|(Csa) भूमध्यसा. सूखल आ गरम गरमी]]}}
| width=1 |
|
|{{legend|#96FF96|[[नम उपोष्णकटिबंधी जलवायु|(Cwa) '''उपोष्णकटिबंधी नम''' जाड़ा सूखा]]}}
{{legend|#63C764|[[उपोष्णकटिबंधी ऊँचभूमी जलवायु|(Cwb) '''उपोष्णकटिबंधी ऊँचभूमि''', जाड़ा सूखा]]}}
{{legend|#C6FF4E|[[नम उपोष्णकटिबंधी जलवायु|(Cfa) उपोष्णकटिबंधी नम गर्मी (सूखा ना)]]}}
| width=1 |
|
|{{legend|#FF00FE|[[नम महादीपी जलवायु|(Dsa) महादीपी जलवायु गरम गर्मी]]}}
{{legend|#C600C7|[[नम महादीपी जलवायु|(Dsb) महादीपी जलवायु कुछ गरम गर्मी]]}}
{{legend|#5A77DB|[[नम महादीपी जलवायु|(Dwb) महादीपी जलवायु सूखा जाड़ा]]}}
{{legend|#4C51B5|[[उपआर्कटिक जलवायु|(Dwc) उपार्कटिक महादीपी, जाड़ा सूखा]]}}
| width=1 |
|}
]]
'''भारत के जलवायु''' एह देस के बिसाल इलाका में भरपूर बिबिधता लिहले बा जहाँ टोपोग्राफी आ अउरी परभाव मिल के भारतीय जलवायु के बर्गीकरण के मुश्किल बना देलें। [[कर्क रेखा]] एह देस के लगभग बीचोबीच से हो के गुजरेले जे आमतौर पर [[उष्णकटिबंध]] के उत्तरी सीमा मानल जाले, हालाँकि [[हिमालय]] के परभाव जे उत्तरी हवा सभ के भारत में प्रवेश करे से रोक देला, लगभग एह पूरा देस के जलवायु के उष्णकटिबंधी जलवायु बना देला। खुद हिमालय के ऊँच अल्पाइन टुंड्रा जलवायु वाला इलाक के छोड़ दिहल जाय तब पूरा भारत गरम जलवायु वाला क्षेत्र में आ जाला जेह में [[थार के रेगिस्तान]] से ले के [[पूर्बोत्तर भारत|पूर्वोत्तर]] आ [[केरल]] के खूब बरखा वाला इलाका सामिल बाड़ें। एह तरीका से इहाँ उष्णकटिबंधी जलवायु में बरखा के मात्रा आ सीजनल पैटर्न के चलते बिबिधता देखे के मिले ला। [[मानसूनी]] परभाव इहाँ बरखा के सीजनल बितरण के परभावित करे ला। एही कारण भारत के जलवायु के कुछ लोग उष्णकटिबंधी मानसूनी जलवायु के रूप में जनरलाइज करे ला।
[[कोपेन के जलवायु वर्गीकरण|कोपेन के वर्गीकरण]] के हिसाब से इहाँ छह गो मुख्य जलवायु प्रकार बाने जेह में पच्छिमी सूखा आ अधसूखा इलाका, आ उत्तर में हिमालय के अल्पाइन टुंड्रा वाला इलाका के अलावा बाकी सगरी जलवायु प्रदेश गर्म प्रदेश में रखल जालें जिनहन के वर्गीकरण में बरखा के भूमिका बा।
==प्रकार==
# गरम रेगिस्तानी ([[कोपेन के जलवायु वर्गीकरण|BWh]])
# उष्णकटिबंधी अधसूखा आ स्टेपी ([[कोपेन के जलवायु वर्गीकरण|BSh]])
# नम उपोष्णकटिबंधी, जाड़ा शुष्क ([[कोपेन के जलवायु वर्गीकरण|Cwa]])
# उष्णकटिबंधी सवाना ([[कोपेन के जलवायु वर्गीकरण|Aw]])
# उष्णकटिबंधी मानसूनी ([[कोपेन के जलवायु वर्गीकरण|Am]])
# उपोष्णकटिबंधी ऊँचभूमी के जलवायु ([[कोपेन के जलवायु वर्गीकरण|Cwb]])
==सीजन==
[[File:Fort Bandhavgarh National Park Madhya Pradesh India.jpg|thumb|upright|alt=Daytime view of a small marshy lake surrounded by dry brush in winter. Behind the lake in the far-middle distance, a large stand of trees interposes itself in front of a lone massif in the far distance. The sun is out of view to the left.|बाँधवगढ़ नेशनल पार्क, मध्य प्रदेश में जाड़ा के एगो सीन।]]
[[भारत मौसम विज्ञान विभाग|भारतीय मौसमबिज्ञान बिभाग]] (IMD) चार गो [[सीजन|जलवायु सीजन]] चिन्हित करे ला:<ref>{{Cite web|url=http://imd.gov.in/section/nhac/wxfaq.pdf|title=FAQ|website=India Meteorological Department}}</ref>
* '''जाड़ा''', के सीजन दिसंबर से फरवरी ले रहे ला। एह दौरान दिसंबर आ जनवरी सभसे ठंढा महीना होलें जब भारत के उत्तरी हिस्सा में तापमान {{Convert|10|–|15|C|F}}होला आ दक्खिनी भारत के मुख्य इलाका के ओर तापमान बढ़त जाला आ {{Convert|20|–|25|C|F}} तक रहे ला।
* '''गर्मी''' चाहे '''प्री-मानसून''' के सीजन, मार्च से मई ले रहे ला। अप्रैल के अंत आ मई के महीना सभसे गरम रहे लें। एह दौरान तापमान {{Convert|32|–|40|C|F}}के आसपास रहे ला।
* '''मानसून''' चाहे '''बरखा''' के सीजन, जून से सितंबर ले रहे ला। एह दौरान दक्खिनी-पच्छिमी मानसून के परभाव में पूरा इलाका में बरखा होले।
* '''पोस्ट-मानसून''' चाहे '''शरद''' (autumn), जे अक्टूबर से नवंबर भर रहे ला। उत्तरी आ उत्तरी पच्छिमी भारत में एह दौरान आसमान में बदरी ना रहे ला। तमिलनाडु के पूरबी हिस्सा में साल भर के सभसे जादे बरखा एही सीजन में होले जब ई इलाका लौटानी के मानसून भा उत्तर-पूरबी मानसून के परभाव में रहे ला।
[[हिमालय]] परबत के राज्य सभ में एगो अउरी बेसी सीजन होला, बसंत (Spring) जे जाड़ा के बाद, ओह समय होला जब बाकी भारत में गर्मी के सीजन के शुरुआती कुछ हप्ता के समय होला।
परंपरागत रूप से उत्तर भारत के लोग छह गो ऋतु में साल के बाँटे ला: [[बसंत ऋतु|बसंत]], ग्रीष्म, वर्षा, शरद, हेमंत<ref>{{cite web | author = Michael Allaby | title = A Dictionary of Zoology | year = 1999 | url = http://www.encyclopedia.com/doc/1O8-prevernal.html | access-date= 2012-05-30}}</ref> आ शिषिर। ई छहों रितु हिंदू महीना सभ के आधार पर बाँटल जाला। हर रितु के दू गो महीना होला।
{{clear}}
==संदर्भ==
{{Reflist|33em}}
{{Climate of India by state or territory}}
[[श्रेणी:भारत के जलवायु| ]]
[[श्रेणी:भारत के भूगोल|जलवायु]]
[[श्रेणी:जलवायु]]
humdnqlnrrwtv18gcxn74msnmg0xp1q
भारतीय गैंडा
0
84239
814935
781699
2026-11-09T20:25:18Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
814935
wikitext
text/x-wiki
[[चित्र:Indian rhinoceros (Rhinoceros unicornis) 4.jpg|260px|thumb|[[नेपाल]] के चितवन में [[नारायणी नदी]] के तीरे एगो भारतीय गैंडा।]]
'''भारतीय गैंडा''' ({{Lang|en|Indian rhinoceros}}; बैज्ञा. नाँव: ''Rhinoceros unicornis'') चाहे '''एक-सींघ वाला बिसाल गैंडा''' [[गैंडा]] सभ के एगो [[प्रजाति]] हवे जे मूल रूप से [[भारतीय उपमहादीप]] के निवासी हवे। एकरा के [[आइयूसीएन लाल लिस्ट]] में वलनरेबल कटेगरी में रखल गइल बाटे काहें से की इनहन के आबादी कम बा आ [[हैबिटाट]] (आवास के इलाका) बस 20 हजार वर्ग किलोमीटर में बिस्तार वाला आ उहो कई हिस्सा में बँटल बाटे। ई गैंडा पुराना समय से भारतीय तराई-दुआर आ घास के मैदान वाली [[नमभूमि]] सभ में रहे वाला जीव हवे। वर्तमान समय में ई [[नेपाल]] आ भारत के कुछे इलाका सभ में सिमित बा। 2018 के अनुमान अनुसार इनहन के कुल आबादी 3588 रहल जेह में 2939 भारत में आ 649 गो नेपाल में रहलें।
भारत में [[आसाम]] राज्य में [[काजीरंगा नेशनल पार्क]] में इनहन के सभसे बेसी, लगभग 70 %, आबादी बा जबकि आसामे के [[पबित्रा बनजीव बिहार]] में इनहन के सभसे घन आबादी पावल जाले जहाँ 2018 में, बस 38 वर्ग किलोमीटर के एरिया में 102 गो गैंडा दर्ज कइल गइल रहलें।
{{clear}}
== इहो देखल जाय ==
* [[काजीरंगा नेशनल पार्क]]
* [[पबित्रा बनजीव बिहार]]
* [[मनास नेशनल पार्क]]
* [[चितवन नेशनल पार्क]]
[[श्रेणी:गैंडा]]
[[श्रेणी:मैमल]]
[[श्रेणी:भारत के मैमल]]
[[श्रेणी:दक्खिन एशिया के जियाजंतु]]
[[श्रेणी:आसाम]]
{{Mammal-stub}}
gsni236zhi27dt0ufubvaagdcxieg6k
साइबेरिया
0
84467
814918
814190
2026-11-09T17:06:27Z
SM7
3953
Cleaning up syntax using [[:en:User:Zackmann08/scripts/indent|indent.js]]
814918
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = Siberia
| native_name = Сибирь
| native_name_lang = ru
| settlement_type = Geographical region
<!-- images, nickname, motto -->
| image_skyline = Siberia-FederalSubjects.svg
| image_caption = <div style="line-height: 1.35em;">
<span style="margin:0px; position:left; padding-bottom:1px; background-color:#CC0000;"> </span> [[Siberian Federal District]]<br />
<span style="margin:0px; padding-bottom:1px;"><span style="border:#CC0000; background-color:#CC0000; color:#CC0000;"> </span><span style="border:#FF4000; background-color:#FF4000; color:#FF4000;"> </span> Historical Russian Siberia</span><br />
<span style="margin:0px; padding-bottom:1px;"><span style="border:#CC0000; background-color:#CC0000; color:#CC0000;"> </span><span style="border:#FF4000; background-color:#FF4000; color:#FF4000;"> </span><span style="border:#FF9933; background-color:#FF9933; color:#FF9933;"> </span> [[North Asia]], greatest extent of Siberia</span>
</div>
| image_flag =
| image_shield =
| nickname =
| etymology =
<!-- location -->
| subdivision_type = महादीप
| subdivision_name = [[उत्तर एशिया]]
| subdivision_type1 = देस
| subdivision_name1 = {{flagicon|Russia}} [[रूस]]
| parts_type = Parts
| parts_style = para
| p1 = [[पच्छिमी साइबेरिया]]<br />[[पुरबी साइबेरिया]]<br />[[रूसी सुदूर पुरुब]]
<!-- maps and coordinates -->
| image_map =
| map_caption =
| pushpin_map =
| pushpin_relief =
| pushpin_map_caption =
| coordinates = {{coord|60|0|N|105|0|E|display=inline,title}}
| coordinates_footnotes =
<!-- established -->
| established_title =
| established_date =
<!-- area -->
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 13100000
| area_total_sq_mi =
| area_land_sq_mi =
| area_water_sq_mi =
<!-- elevation -->
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| elevation_ft =
<!-- population -->
| population_as_of = 2017
| population_footnotes =
| population_total = 33,765,005
| population_density_km2 = auto
| population_density_sq_mi =
| population_demonym = साइबेरियाई
<!-- time zone(s) -->
| timezone1 =
| utc_offset1 =
| timezone1_DST =
| utc_offset1_DST =
<!-- postal codes, area code -->
| postal_code_type =
| postal_code =
| area_code_type =
| area_code =
| geocode =
| iso_code =
<!-- website, footnotes -->
| website =
| footnotes =
}}
'''साइबेरिया''' ({{Langx|en|Siberia}} {{IPAc-en|s|aɪ|ˈ|b|ɪər|i|ə}}) एगो बिसाल [[प्रदेश|भूगोलीय प्रदेश]] हवे जेह में पूरा [[उत्तर एशिया]] आवे ला, पच्छिम में [[यूराल परबत]] से ले के पूरुब में [[प्रशांत महासागर]] के किनारे ले के जमीनी हिस्सा एह प्रदेश में सामिल बा।<ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/place/Siberia |title=Siberia |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2021-09-22}}</ref> 16वीं सदी के बिचला समय के बाद से ई भूगोलीय प्रदेश [[रूस|रूस देस]] के हिस्सा बा, ओह दौर के बाद से जब रूस के लोग यूराल परबत के पूरुब ओर के हिस्सा पर आपन अधिकार जमा लिहल। साइबेरिया बहुत बड़हन बिस्तार वाला एरिया हवे आ इहाँ बहुत बीरर आबादी बाटे; 13.1 मिलियन (1 करोड़ 31 लाख) वर्ग किलोमीटर के क्षेत्रफल वाला एह इलाका में रूस के कुल आबादी के लगभग पाँचवाँ हिस्सा निवास करे ला। [[नोवोसिबिर्स्क]] आ [[ओम्स्क]] एह प्रदेश के सबसे बड़हन शहर बाने।
साइबेरिया भूगोलीय आ इतिहासी प्रदेश हवे न कि कौनों राजनीतिक भा प्रशासनिक इकाई, एही कारन एकर कौनों एकदम सटीक निर्धारित जमीनी चौहद्दी नइखे। परंपरागत रूप से, पच्छिम में यूराल परबत से ले के पूरुब में प्रशांत महासागर तक ले के हिस्सा के सगरी अइसन [[नदी बेसिन]] जिनहन के पानी [[आर्कटिक महासागर]] में गिरे ला, साइबेरिया के रूप में परिभाषित कइल जालें। [[येनिसी नदी]] साइबेरिया के दू हिस्सा में बाँटे ले, पच्छिमी आ पुरबी। एह तरीका से साइबेरिया उत्तर में आर्कटिक सागर से ले के दक्खिन में [[कजाकिस्तान]] के पर्बतीय हिस्सा, आ [[चीन]] आ [[मंगोलिया]] के परबती हिस्सा तक ले बिस्तार वाला इलाका हवे।<ref name="Britannica" /> साइबेरिया के बिचला हिस्सा (सेंट्रल साइबेरिया, जेकरा पच्छिमी आ पूरबी साइबेरिया आर्थिक प्रदेश के रूप में जानल जाला) [[सोवियत यूनियन]] के कोर (केंद्रीय महत्व के) इलाका मानल जाय। एह कोर एरिया के पच्छिम के हिस्सा के यूराल प्रदेश आ पूरुब वाला हिस्सा के रूसी सुदूर पूर्ब (रसियन फार ईस्ट) के रूप में जानल जाय।<ref name="Britannica" />
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|33em}}
{{Authority control}}
[[श्रेणी:एशिया के भूगोल]]
{{Asia-geo-stub}}
js9nkfy9h1o6xo2nxsqcsmuqeykttlt
संगमरमर
0
86066
814912
813157
2026-11-09T16:51:45Z
SM7
3953
सफाई कइल गइल, सुधार कइल गइल
814912
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox rock
|name=संगमरमर<br>
<small>Marble</small>
|type=मेटामार्फिक
|image=Marmo z17.JPG
|caption=इटली के कारारा मार्बल (Carrara marble) खदान
|composition=अधिकतर कैल्साइट चाहे डोलोमाइट
}}
[[चित्र:Taj Mahal in March 2004.jpg|thumb|[[ताज महल]] पूरा तरीका से संगमरमर के बनल भवन हवे]]
'''संगमरमर''' चाहे '''मार्बल''' ({{Lang|en|marble}}) एक किसिम के रवेदार [[मेटामार्फिक चट्टान]]<ref name="britannica">{{cite web |title=marble {{!}} Definition, Types, Uses, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/marble-rock |website=www.britannica.com |access-date=26 जून 2022 |language=en}}</ref> (कायांतरित चट्टान<ref>{{cite book |last1=Mamoria |first1=Dr Chaturbhuj |last2=Garg |first2=H. S. |title=भूगोल (Bhugol - Geography) |date=19 अक्टूबर 2021 |publisher=SBPD Publicatins |page=130 |url=https://books.google.co.in/books?id=RB9JEAAAQBAJ&newbks=1&newbks_redir=0&lpg=PA130&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%B0%20%E0%A4%9A%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%A8&hl=hi&pg=PA130#v=onepage&q=%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%B0%20%E0%A4%9A%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%A8&f=false |access-date=26 जून 2022 |language=hi}}</ref>, ताप दाब से जेकरा में बदलाव भइल होखे) होखे ले जे कार्बोनेट खनिज सभ के रीक्रिस्टलाइजेशन से बने ले आ सभसे कॉमन रूप में कैल्शियम से बनल कैल्साइट, भा डोलोमाइट होखे ले। मार्बल के टिपिकल रूप बिना फोइलेशन के होला मने एह चट्टान में पत्तर नियर संरचना ना मिले ले हालाँकि एकर अपवादो होखे लें। [[भूबिज्ञान]] में मार्बल के इस्तेमाल चूना पत्थर (लाइमस्टोन) से बने वाली मेटामार्फिक चट्टान होखे ला<ref>Kearey, Philip (2001). ''Dictionary of Geology'', Penguin Group, London and New York, p. 163. {{ISBN|978-0-14-051494-0}}</ref> जबकि पाथर के कलाकृति बनावे आ भवन निर्माण में मार्बल भा संगमरमर के इस्तेमाल अउरी ब्यापक अरथ में होखे ला, एह में बिना मेटामर्फोसिस वाला लाइमस्टोन (चूना पाथर) के भी संगमरमर कहल जा सके ला। मार्बल के इस्तेमाल कई किसिम के कलाकृति बनावे, सजावटी सामान बनावे आ बिल्डिंग मटेरियल के रूप में इस्तमाल होखे ला।<ref name="britannica" />
== नाँव ==
[[चित्र:Car of history.jpg|thumb|upright|Carlo Franzoni's sculptural marble chariot clock, the ''Car of History'', depicting Clio, the Greek muse of history.]]
[[चित्र:Marble wall of Ruskeala.jpg|thumb|left|Marble wall of Ruskeala. Republic of Karelia, [[Russia]]]]
अंग्रेजी के शब्द "मार्बल" (marble) के उत्पत्ती प्राचीन यूनानी {{lang|grc|μάρμαρον}} ({{lang|grc-Latn|mármaron}}),<ref>[http://www.pberseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dma%2Frmaron μάρμαρον]{{Dead link|date=March 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref> से भइल हवे जे {{lang|grc|μάρμαρος}} ({{lang|grc-Latn|mármaros}}) से आइल हवे जेकर मतलब होला, "क्रिस्टलीय चट्टान, चमकदार पाथर" (crystalline rock, shining stone),<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dma%2Frmaros μάρμαρος], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref><ref>[http://www.askoxford.com/concise_oed/marble?view=uk Marble, Compact Oxford English Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211213124514/http://www.askoxford.com/concise_oed/marble?view=uk |date=2021-12-13 }}. Askoxford.com. Retrieved on 2011-09-30.</ref> साइद एह में क्रिया के मूल रूप {{lang|grc|μαρμαίρω}} ({{lang|grc-Latn|marmaírō}}) हवे जेकर मतलब होला, "चमकल" (to flash, sparkle, gleam);<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dmarmai%2Frw μαρμαίρω], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref> रॉबर्ट एस. पी. बीक्स के अनुसार एकर यूनानी भाषा से पुरान उत्पत्ती संभव हो सके ला।<ref>[[Robert S. P. Beekes|R. S. P. Beekes]], ''Etymological Dictionary of Greek'', Brill, 2009, p. 907.</ref>
उर्दू-हिंदी में शब्द संगमरमर दू गो शब्द संग (पाथर) आ मरमर (चिक्कन) से बनल हवे आ मूल फ़ारसी भाषा से आइल हवे।
== भौतिक उत्पत्ती ==
संगमरमर एगो चट्टान हवे जे सेडीमेंटरी कार्बोनेट चट्टान सभ के रूपांतरण के परिणाम हवे, बहुधा चूना पत्थर (लाइमस्टोन) भा डोलोमाइट (चट्टान) के रूपांतरण से बने ले। रूपांतरण के कारण मूल कार्बोनेट खनिज दाना सभ के वैरियेबल रीक्रिस्टलाइजेशन होला। एकरे परिणामस्वरूप बनल संगमरमर के चट्टान आमतौर पर कार्बोनेट क्रिस्टल सभ के एक दुसरे से जुड़ल मोज़ेक से बनल होलें। मूल कार्बोनेट चट्टान (प्रोटोलिथ) के प्राथमिक सेडीमेंटरी बनावट आ संरचना सभ के आमतौर पर बदलाव हो जाला चाहे ई पूरा तरीका से बिनष्ट हो जाला।
शुद्ध सफेद संगमरमर बहुत शुद्ध (सिलिकेट-कमी वाला) चूना पत्थर भा डोलोमाइट प्रोटोलिथ के रूपांतरण के परिणाम हवे। कई रंगीन संगमरमर जिनहन में इनके बिसेसता वाला घुमावदार धारी आ नस मिले लीं, सभ आमतौर पर बिबिध खनिज अशुद्धि सभ के कारण होले जइसे कि माटी, गाद, बालू, लोहा के आक्साइड, या चेर्ट जे मूल रूप से चूना पत्थर में दाना भा परत के रूप में मौजूद रहल होखे लीं। हरियर रंग अक्सर सर्पेन्टाइन के कारण होला जे मूल रूप से मैग्नीशियम से भरपूर चूना पत्थर भा सिलिका के अशुद्धि वाला डोलोमाइट के परिणाम हवे। एह बिबिध अशुद्धि सभ के रूपांतरण तेज दबाव आ ताप से मोबिलाइज आ रिक्रिस्टलाइज कइल गइला के परिणाम होला।
== प्रकार ==
[[चित्र:Ephesus Celsus Library Façade.jpg|thumb|270px|The [[Library of Celsus]] in [[Ephesus]], [[Turkey]]. Turkey is the largest marble exporter in the world.]]
ऐतिहासिक रूप से महत्व वाली संगमरमर चट्टान आ लोकेशन सभ के लिस्ट नीचे दिहल गइल बाटे:
{| class=wikitable
|-
! मार्बल !! रंग!! लोकेशन!! देस
|-
| पेंटेलिक मार्बल <br>(Pentelic marble)<ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/450431/Pentelic-marble Pentelic marble], ''Britannica Online Encyclopaedia''. Britannica.com. Retrieved on 2011-09-30.</ref>
| सुच्चा सफ़ेद (pure-white, fine-grained semitranslucent)
| Mount Pentelicus (Πεντελικό όρος), Attica (Ἀττική)
| [[यूनान]]
|-
| क्रियोल मार्बल <br>(Creole marble)
| सफ़ेद आ नीला/करिया
| Pickens County, Georgia
| [[अमेरिका]]
|-
| इटोवाह मार्बल <br>(Etowah marble)
| गुलाबी
| Pickens County, Georgia
| अमेरिका
|-
| हानबायू मार्बल <br>(Hanbaiyu marble)
| सफ़ेद
| Quyang County, Hebei
| [[चीन]]
|-
| [[मकराना मार्बल]] <br>(Makrana marble)
| सफ़ेद
| [[मकराना]], [[नागौर जिला]], [[राजस्थान]]
| [[भारत]]
|-
| मर्फी मार्बल <br>(Murphy marble)
| सफ़ेद
| Pickens and Gilmer Counties, Georgia
| अमेरिका
|-
| नीरो मार्क्वीना <br>(Nero Marquina marble)
| करिया
| Markina, Spain
| [[स्पेन]]
|-
| पारियन मार्बल <br>(Parian marble)
| सुच्चा-सफ़ेद, महीन-रवादार
| Island of Paros (Πάρος), South Aegean (Νοτίου Αιγαίου)
| ग्रीस
|-
| करारा मार्बल <br>(Carrara marble)
| सफ़ेद चाहे नीला-मटियाहूँ
| Carrara, Tuscany
| [[इटली]]
|-
| रस्कियाला मार्बल <br>(Ruskeala marble)
| सफ़ेद
| Ruskeala (Рускеала), Karelia (Карелия) के लगे
| [[रूस]]
|-
| रस्चीता मार्बल <br>(Rușchița marble)<ref>{{cite web|url=http://www.digi24.ro/stire/RAPORT-DE-TARA-Domul-din-Milano-a-fost-reconstruit-cu-marmura-de-Ruschita_96970|title=RAPORT DE ȚARĂ. Domul din Milano a fost reconstruit cu marmură de Rușchița|access-date=2013-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514071707/http://www.digi24.ro/stire/RAPORT-DE-TARA-Domul-din-Milano-a-fost-reconstruit-cu-marmura-de-Ruschita_96970|archive-date=2013-05-14|url-status=dead}}</ref>
| सफ़ेद, गुलाबी आभा वाला, ललछाहूँ
| Poiana Ruscă Mountains, Caraș-Severin County
| [[रोमानिया]]
|-
| बिनाको सिवेक <br>(Bianco Sivec)
| सफ़ेद
| near Prilep (Прилеп), Pelagonia (Пелагониски)
| [[उत्तर मैसिडोनिया]]
|-
| स्वीडिश ग्रीन मार्बल
| हरियर
| Kolmården, Södermanland के लगे
| [[स्वीडेन]]
|-
| साइलकॉगा मार्बल <br>(Sylacauga marble)
| सफ़ेद
| Talladega County, Alabama
| अमेरिका
|-
| वरमोंट मार्बल <br>(Vermont marble)
| सफ़ेद
| Proctor, Vermont
| अमेरिका
|-
| यूल मार्बल <br>(Yule marble)
| एक बरोबर सफ़ेद
| Marble, Colorado के लगे
| अमेरिका
|-
| वूंसीएडेल मार्बल <br>(Wunsiedel marble)
| सफ़ेद
| Wunsiedel, [[बवेरिया]]
| [[जर्मनी]]
|-
| प्रोकोंनेसेस मार्बल <br>(Prokonnesos marble)
| सफ़ेद
| मरमारा दीप, [[मरमारा सागर]]
| [[तुर्की]]
|-
| वेंकास मार्बल <br>(Venčac marble)
| सफ़ेद
| Venčac mountain near Aranđelovac
| [[सर्बिया]]
|}
== इस्तेमाल ==
[[चित्र:Romblon island 089col.jpg|thumb|Marble products in Romblon, Philippines]]
[[चित्र:Lincoln statue, Lincoln Memorial.jpg|thumb|Statue of Abraham Lincoln (Lincoln Memorial) made from Georgia Marble in 1920]]
=== कलाकृति आ मूर्तीकला ===
सफेद संगमरमर के मूर्तिकला में इस्तेमाल खातिर प्राचीन क्लासिकल काल से बहुत महत्व दिहल जाला।<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/bub_gb_7zKJOYkW0GsC|page=[https://archive.org/details/bub_gb_7zKJOYkW0GsC/page/n411 371]|quote=white marble prized for use to make sculptures.|title=PROCEEDINGS 4th International Congress on "Science and Technology for the Safeguard of Cultural Heritage in the Mediterranean Basin" VOL. I|publisher=Angelo Ferrari|isbn=9788896680315|language=en}}</ref> एह पसंद के संबंध एकरे कोमलता से बा जेवना से उकेरल आसान हो जाला, सापेक्षिक समरूपता आ एकरूपता (isotropy and homogeneity) के गुण एह में होखे लें आ ई चकनाचूर होखे के सापेक्ष प्रतिरोध वाला होला। साथ ही, कैल्साइट के अपवर्तन के कम सूचकांक के कारण प्रकाश बिखरे से पहिले पत्थर में 12.7 से 38 मिलीमीटर घुस सके ला, एकरे परिणाम के रूप में एह में खास किसिम के मोमी बिसेसता (waxy) आ जाले जवना से कौनों भी तरह के संगमरमर के मूर्ति सभ में सजीव चमक ले आवे ला, एही से अधिकतर मूर्तिकार लोग पसंद कइल करे आ अभी भी मूर्तिकला खातिर संगमरमर पसंद करेलें।<ref>"Marble", Britannica Online Encyclopaedia. Britannica.com.; Clarke, Michael, ''The Concise Oxford Dictionary of Art Terms'', p.148, 2001, Oxford University Press, {{ISBN|9780192800435}}</ref>
=== बिल्डिंग मटेरियल ===
कन्स्ट्रक्शन संगमरमर अइसन पत्थर हवे जे कैल्साइट, डोलोमाइट भा सर्पेन्टाइन से बनल होला जे पॉलिश लेवे में सक्षम होला।<ref>Marble Institute of America pp. 223 Glossary</ref> निर्माण में अउरी सामान्य रूप से, खासतौर पर डाइमेंशन स्टोन{{efn|Dimension stone can be defined as natural rock material quarried for the purpose of obtaining blocks or slabs that meet specifications as to size (width, length, and thickness) and shape.<ref>{{cite web |title=Dimension Stone Statistics and Information {{!}} U.S. Geological Survey |url=https://www.usgs.gov/centers/national-minerals-information-center/dimension-stone-statistics-and-information |website=www.usgs.gov |access-date=27 जून 2022}}</ref>}} के ब्यापार में संगमरमर शब्द के इस्तेमाल कौनों भी क्रिस्टलीय कैल्शियम वाला चट्टान (आ कुछ गैर-कैल्साइटिक चट्टान सभ) खातिर कइल जाला जे बिल्डिंग स्टोन के रूप में उपयोगी होखे। उदाहरण खातिर, टेनेसी संगमरमर वास्तव में एगो घना दानेदार जीवाश्म वाला ग्रे से गुलाबी से मैरून रंग के ऑर्डोविसियन चूना पत्थर हवे, जेकरा के भूबिज्ञानी लोग होलस्टन फार्मेशन कहे ला।
तुर्कमेनिस्तान के राजधानी शहर अशगाबात में 2013 के गिनीज बुक ऑफ रिकार्ड में दर्ज कइल गइल कि दुनिया के सभसे ढेर सफेद संगमरमर के इमारत सभ के कंसंट्रेशन रहल।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2013/may/26/turkmenistan-world-record-white-marble-buildings |title=Turkmenistan enters record books for having the most white marble buildings | World news |work=theguardian.com |date= 2013-05-26|access-date=2013-11-24 |location=London}}</ref>
{{clear}}
== Gallery ==
<gallery mode="packed" heights="100">
चित्र:Nike of Samothrake Louvre Ma2369 n4.jpg|The Nike of Samothrace is made of Parian marble (c. 220–190 BC)
चित्र:Laocoon and His Sons.jpg|''Laocoön and His Sons'' in the Vatican
चित्र:Treasury Gate, Dolmabahçe Palace, Istanbul, Turkey 001.jpg|Dolmabahçe Palace in Istanbul
चित्र:Lens - Inauguration du Louvre-Lens le 4 décembre 2012, la Galerie du Temps, n° 058.JPG|The Praetorians Relief, made from grey veined marble, {{circa|51–52}} AD
चित्र:Imgp7544.jpg|Ancient marble columns in the prayer hall of the Mosque of Uqba, in Kairouan, Tunisia
चित्र:Cleopatra by William Wetmore Story 03.jpg|''[[क्लियोपैट्रा]]'' by William Wetmore Story was described and admired in Nathaniel Hawthorne's romance, ''The Marble Faun'', and is on display at The Metropolitan Museum of Art in New York City.
चित्र:Per Hasselberg Näckrosen Rottneros Park.jpg|''Näckrosen'' (Water Lily), Stockholm 1892, by Swedish sculptor Per Hasselberg (1850-1894). Here a copy from 1953 in marble by Giovanni Ardini (Italy) placed in Rottneros Park near Sunne, Sweden in Värmland/Sweden.
चित्र:Pažaislis Monastery interior 1, Kaunas, Lithuania - Diliff.jpg|Pažaislis Monastery complex has the most marble-decorated Baroque church of the Grand Duchy of Lithuania
</gallery>
== नोट ==
<references group="नोट"/>
== संदर्भ ==
{{Reflist|33em}}
[[श्रेणी:चट्टान]]
iielupmivt885nfgxzk1x036n23fqdn
814913
814912
2026-11-09T16:52:55Z
SM7
3953
Cleaning up syntax using [[:en:User:Zackmann08/scripts/indent|indent.js]], सुधार कइल गइल
814913
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox rock
|name = संगमरमर<br><small>''मार्बल'' (Marble)</small>
|type = मेटामार्फिक
|image = Marmo z17.JPG
|caption = इटली के कारारा मार्बल (Carrara marble) खदान
|composition = अधिकतर कैल्साइट चाहे डोलोमाइट
}}
[[चित्र:Taj Mahal in March 2004.jpg|thumb|[[ताज महल]] पूरा तरीका से संगमरमर के बनल भवन हवे]]
'''संगमरमर''' चाहे '''मार्बल''' ({{Lang|en|marble}}) एक किसिम के रवेदार [[मेटामार्फिक चट्टान]]<ref name="britannica">{{cite web |title=marble {{!}} Definition, Types, Uses, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/marble-rock |website=www.britannica.com |access-date=26 जून 2022 |language=en}}</ref> (कायांतरित चट्टान<ref>{{cite book |last1=Mamoria |first1=Dr Chaturbhuj |last2=Garg |first2=H. S. |title=भूगोल (Bhugol - Geography) |date=19 अक्टूबर 2021 |publisher=SBPD Publicatins |page=130 |url=https://books.google.co.in/books?id=RB9JEAAAQBAJ&newbks=1&newbks_redir=0&lpg=PA130&dq=%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%B0%20%E0%A4%9A%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%A8&hl=hi&pg=PA130#v=onepage&q=%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%B0%20%E0%A4%9A%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%A8&f=false |access-date=26 जून 2022 |language=hi}}</ref>, ताप दाब से जेकरा में बदलाव भइल होखे) होखे ले जे कार्बोनेट खनिज सभ के रीक्रिस्टलाइजेशन से बने ले आ सभसे कॉमन रूप में कैल्शियम से बनल कैल्साइट, भा डोलोमाइट होखे ले। मार्बल के टिपिकल रूप बिना फोइलेशन के होला मने एह चट्टान में पत्तर नियर संरचना ना मिले ले हालाँकि एकर अपवादो होखे लें। [[भूबिज्ञान]] में मार्बल के इस्तेमाल चूना पत्थर (लाइमस्टोन) से बने वाली मेटामार्फिक चट्टान होखे ला<ref>Kearey, Philip (2001). ''Dictionary of Geology'', Penguin Group, London and New York, p. 163. {{ISBN|978-0-14-051494-0}}</ref> जबकि पाथर के कलाकृति बनावे आ भवन निर्माण में मार्बल भा संगमरमर के इस्तेमाल अउरी ब्यापक अरथ में होखे ला, एह में बिना मेटामर्फोसिस वाला लाइमस्टोन (चूना पाथर) के भी संगमरमर कहल जा सके ला। मार्बल के इस्तेमाल कई किसिम के कलाकृति बनावे, सजावटी सामान बनावे आ बिल्डिंग मटेरियल के रूप में इस्तमाल होखे ला।<ref name="britannica" />
== नाँव ==
[[चित्र:Car of history.jpg|thumb|upright|Carlo Franzoni's sculptural marble chariot clock, the ''Car of History'', depicting Clio, the Greek muse of history.]]
[[चित्र:Marble wall of Ruskeala.jpg|thumb|left|Marble wall of Ruskeala. Republic of Karelia, [[Russia]]]]
अंग्रेजी के शब्द "मार्बल" (marble) के उत्पत्ती प्राचीन यूनानी {{lang|grc|μάρμαρον}} ({{lang|grc-Latn|mármaron}}),<ref>[http://www.pberseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dma%2Frmaron μάρμαρον]{{Dead link|date=March 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref> से भइल हवे जे {{lang|grc|μάρμαρος}} ({{lang|grc-Latn|mármaros}}) से आइल हवे जेकर मतलब होला, "क्रिस्टलीय चट्टान, चमकदार पाथर" (crystalline rock, shining stone),<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dma%2Frmaros μάρμαρος], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref><ref>[http://www.askoxford.com/concise_oed/marble?view=uk Marble, Compact Oxford English Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211213124514/http://www.askoxford.com/concise_oed/marble?view=uk |date=2021-12-13 }}. Askoxford.com. Retrieved on 2011-09-30.</ref> साइद एह में क्रिया के मूल रूप {{lang|grc|μαρμαίρω}} ({{lang|grc-Latn|marmaírō}}) हवे जेकर मतलब होला, "चमकल" (to flash, sparkle, gleam);<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dmarmai%2Frw μαρμαίρω], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref> रॉबर्ट एस. पी. बीक्स के अनुसार एकर यूनानी भाषा से पुरान उत्पत्ती संभव हो सके ला।<ref>[[Robert S. P. Beekes|R. S. P. Beekes]], ''Etymological Dictionary of Greek'', Brill, 2009, p. 907.</ref>
उर्दू-हिंदी में शब्द संगमरमर दू गो शब्द संग (पाथर) आ मरमर (चिक्कन) से बनल हवे आ मूल फ़ारसी भाषा से आइल हवे।
== भौतिक उत्पत्ती ==
संगमरमर एगो चट्टान हवे जे सेडीमेंटरी कार्बोनेट चट्टान सभ के रूपांतरण के परिणाम हवे, बहुधा चूना पत्थर (लाइमस्टोन) भा डोलोमाइट (चट्टान) के रूपांतरण से बने ले। रूपांतरण के कारण मूल कार्बोनेट खनिज दाना सभ के वैरियेबल रीक्रिस्टलाइजेशन होला। एकरे परिणामस्वरूप बनल संगमरमर के चट्टान आमतौर पर कार्बोनेट क्रिस्टल सभ के एक दुसरे से जुड़ल मोज़ेक से बनल होलें। मूल कार्बोनेट चट्टान (प्रोटोलिथ) के प्राथमिक सेडीमेंटरी बनावट आ संरचना सभ के आमतौर पर बदलाव हो जाला चाहे ई पूरा तरीका से बिनष्ट हो जाला।
शुद्ध सफेद संगमरमर बहुत शुद्ध (सिलिकेट-कमी वाला) चूना पत्थर भा डोलोमाइट प्रोटोलिथ के रूपांतरण के परिणाम हवे। कई रंगीन संगमरमर जिनहन में इनके बिसेसता वाला घुमावदार धारी आ नस मिले लीं, सभ आमतौर पर बिबिध खनिज अशुद्धि सभ के कारण होले जइसे कि माटी, गाद, बालू, लोहा के आक्साइड, या चेर्ट जे मूल रूप से चूना पत्थर में दाना भा परत के रूप में मौजूद रहल होखे लीं। हरियर रंग अक्सर सर्पेन्टाइन के कारण होला जे मूल रूप से मैग्नीशियम से भरपूर चूना पत्थर भा सिलिका के अशुद्धि वाला डोलोमाइट के परिणाम हवे। एह बिबिध अशुद्धि सभ के रूपांतरण तेज दबाव आ ताप से मोबिलाइज आ रिक्रिस्टलाइज कइल गइला के परिणाम होला।
== प्रकार ==
[[चित्र:Ephesus Celsus Library Façade.jpg|thumb|270px|The [[Library of Celsus]] in [[Ephesus]], [[Turkey]]. Turkey is the largest marble exporter in the world.]]
ऐतिहासिक रूप से महत्व वाली संगमरमर चट्टान आ लोकेशन सभ के लिस्ट नीचे दिहल गइल बाटे:
{| class=wikitable
|-
! मार्बल !! रंग!! लोकेशन!! देस
|-
| पेंटेलिक मार्बल <br>(Pentelic marble)<ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/450431/Pentelic-marble Pentelic marble], ''Britannica Online Encyclopaedia''. Britannica.com. Retrieved on 2011-09-30.</ref>
| सुच्चा सफ़ेद (pure-white, fine-grained semitranslucent)
| Mount Pentelicus (Πεντελικό όρος), Attica (Ἀττική)
| [[यूनान]]
|-
| क्रियोल मार्बल <br>(Creole marble)
| सफ़ेद आ नीला/करिया
| Pickens County, Georgia
| [[अमेरिका]]
|-
| इटोवाह मार्बल <br>(Etowah marble)
| गुलाबी
| Pickens County, Georgia
| अमेरिका
|-
| हानबायू मार्बल <br>(Hanbaiyu marble)
| सफ़ेद
| Quyang County, Hebei
| [[चीन]]
|-
| [[मकराना मार्बल]] <br>(Makrana marble)
| सफ़ेद
| [[मकराना]], [[नागौर जिला]], [[राजस्थान]]
| [[भारत]]
|-
| मर्फी मार्बल <br>(Murphy marble)
| सफ़ेद
| Pickens and Gilmer Counties, Georgia
| अमेरिका
|-
| नीरो मार्क्वीना <br>(Nero Marquina marble)
| करिया
| Markina, Spain
| [[स्पेन]]
|-
| पारियन मार्बल <br>(Parian marble)
| सुच्चा-सफ़ेद, महीन-रवादार
| Island of Paros (Πάρος), South Aegean (Νοτίου Αιγαίου)
| ग्रीस
|-
| करारा मार्बल <br>(Carrara marble)
| सफ़ेद चाहे नीला-मटियाहूँ
| Carrara, Tuscany
| [[इटली]]
|-
| रस्कियाला मार्बल <br>(Ruskeala marble)
| सफ़ेद
| Ruskeala (Рускеала), Karelia (Карелия) के लगे
| [[रूस]]
|-
| रस्चीता मार्बल <br>(Rușchița marble)<ref>{{cite web|url=http://www.digi24.ro/stire/RAPORT-DE-TARA-Domul-din-Milano-a-fost-reconstruit-cu-marmura-de-Ruschita_96970|title=RAPORT DE ȚARĂ. Domul din Milano a fost reconstruit cu marmură de Rușchița|access-date=2013-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514071707/http://www.digi24.ro/stire/RAPORT-DE-TARA-Domul-din-Milano-a-fost-reconstruit-cu-marmura-de-Ruschita_96970|archive-date=2013-05-14|url-status=dead}}</ref>
| सफ़ेद, गुलाबी आभा वाला, ललछाहूँ
| Poiana Ruscă Mountains, Caraș-Severin County
| [[रोमानिया]]
|-
| बिनाको सिवेक <br>(Bianco Sivec)
| सफ़ेद
| near Prilep (Прилеп), Pelagonia (Пелагониски)
| [[उत्तर मैसिडोनिया]]
|-
| स्वीडिश ग्रीन मार्बल
| हरियर
| Kolmården, Södermanland के लगे
| [[स्वीडेन]]
|-
| साइलकॉगा मार्बल <br>(Sylacauga marble)
| सफ़ेद
| Talladega County, Alabama
| अमेरिका
|-
| वरमोंट मार्बल <br>(Vermont marble)
| सफ़ेद
| Proctor, Vermont
| अमेरिका
|-
| यूल मार्बल <br>(Yule marble)
| एक बरोबर सफ़ेद
| Marble, Colorado के लगे
| अमेरिका
|-
| वूंसीएडेल मार्बल <br>(Wunsiedel marble)
| सफ़ेद
| Wunsiedel, [[बवेरिया]]
| [[जर्मनी]]
|-
| प्रोकोंनेसेस मार्बल <br>(Prokonnesos marble)
| सफ़ेद
| मरमारा दीप, [[मरमारा सागर]]
| [[तुर्की]]
|-
| वेंकास मार्बल <br>(Venčac marble)
| सफ़ेद
| Venčac mountain near Aranđelovac
| [[सर्बिया]]
|}
== इस्तेमाल ==
[[चित्र:Romblon island 089col.jpg|thumb|Marble products in Romblon, Philippines]]
[[चित्र:Lincoln statue, Lincoln Memorial.jpg|thumb|Statue of Abraham Lincoln (Lincoln Memorial) made from Georgia Marble in 1920]]
=== कलाकृति आ मूर्तीकला ===
सफेद संगमरमर के मूर्तिकला में इस्तेमाल खातिर प्राचीन क्लासिकल काल से बहुत महत्व दिहल जाला।<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/bub_gb_7zKJOYkW0GsC|page=[https://archive.org/details/bub_gb_7zKJOYkW0GsC/page/n411 371]|quote=white marble prized for use to make sculptures.|title=PROCEEDINGS 4th International Congress on "Science and Technology for the Safeguard of Cultural Heritage in the Mediterranean Basin" VOL. I|publisher=Angelo Ferrari|isbn=9788896680315|language=en}}</ref> एह पसंद के संबंध एकरे कोमलता से बा जेवना से उकेरल आसान हो जाला, सापेक्षिक समरूपता आ एकरूपता (isotropy and homogeneity) के गुण एह में होखे लें आ ई चकनाचूर होखे के सापेक्ष प्रतिरोध वाला होला। साथ ही, कैल्साइट के अपवर्तन के कम सूचकांक के कारण प्रकाश बिखरे से पहिले पत्थर में 12.7 से 38 मिलीमीटर घुस सके ला, एकरे परिणाम के रूप में एह में खास किसिम के मोमी बिसेसता (waxy) आ जाले जवना से कौनों भी तरह के संगमरमर के मूर्ति सभ में सजीव चमक ले आवे ला, एही से अधिकतर मूर्तिकार लोग पसंद कइल करे आ अभी भी मूर्तिकला खातिर संगमरमर पसंद करेलें।<ref>"Marble", Britannica Online Encyclopaedia. Britannica.com.; Clarke, Michael, ''The Concise Oxford Dictionary of Art Terms'', p.148, 2001, Oxford University Press, {{ISBN|9780192800435}}</ref>
=== बिल्डिंग मटेरियल ===
कन्स्ट्रक्शन संगमरमर अइसन पत्थर हवे जे कैल्साइट, डोलोमाइट भा सर्पेन्टाइन से बनल होला जे पॉलिश लेवे में सक्षम होला।<ref>Marble Institute of America pp. 223 Glossary</ref> निर्माण में अउरी सामान्य रूप से, खासतौर पर डाइमेंशन स्टोन{{efn|Dimension stone can be defined as natural rock material quarried for the purpose of obtaining blocks or slabs that meet specifications as to size (width, length, and thickness) and shape.<ref>{{cite web |title=Dimension Stone Statistics and Information {{!}} U.S. Geological Survey |url=https://www.usgs.gov/centers/national-minerals-information-center/dimension-stone-statistics-and-information |website=www.usgs.gov |access-date=27 जून 2022}}</ref>}} के ब्यापार में संगमरमर शब्द के इस्तेमाल कौनों भी क्रिस्टलीय कैल्शियम वाला चट्टान (आ कुछ गैर-कैल्साइटिक चट्टान सभ) खातिर कइल जाला जे बिल्डिंग स्टोन के रूप में उपयोगी होखे। उदाहरण खातिर, टेनेसी संगमरमर वास्तव में एगो घना दानेदार जीवाश्म वाला ग्रे से गुलाबी से मैरून रंग के ऑर्डोविसियन चूना पत्थर हवे, जेकरा के भूबिज्ञानी लोग होलस्टन फार्मेशन कहे ला।
तुर्कमेनिस्तान के राजधानी शहर अशगाबात में 2013 के गिनीज बुक ऑफ रिकार्ड में दर्ज कइल गइल कि दुनिया के सभसे ढेर सफेद संगमरमर के इमारत सभ के कंसंट्रेशन रहल।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2013/may/26/turkmenistan-world-record-white-marble-buildings |title=Turkmenistan enters record books for having the most white marble buildings | World news |work=theguardian.com |date= 2013-05-26|access-date=2013-11-24 |location=London}}</ref>
{{clear}}
== Gallery ==
<gallery mode="packed" heights="100">
चित्र:Nike of Samothrake Louvre Ma2369 n4.jpg|The Nike of Samothrace is made of Parian marble (c. 220–190 BC)
चित्र:Laocoon and His Sons.jpg|''Laocoön and His Sons'' in the Vatican
चित्र:Treasury Gate, Dolmabahçe Palace, Istanbul, Turkey 001.jpg|Dolmabahçe Palace in Istanbul
चित्र:Lens - Inauguration du Louvre-Lens le 4 décembre 2012, la Galerie du Temps, n° 058.JPG|The Praetorians Relief, made from grey veined marble, {{circa|51–52}} AD
चित्र:Imgp7544.jpg|Ancient marble columns in the prayer hall of the Mosque of Uqba, in Kairouan, Tunisia
चित्र:Cleopatra by William Wetmore Story 03.jpg|''[[क्लियोपैट्रा]]'' by William Wetmore Story was described and admired in Nathaniel Hawthorne's romance, ''The Marble Faun'', and is on display at The Metropolitan Museum of Art in New York City.
चित्र:Per Hasselberg Näckrosen Rottneros Park.jpg|''Näckrosen'' (Water Lily), Stockholm 1892, by Swedish sculptor Per Hasselberg (1850-1894). Here a copy from 1953 in marble by Giovanni Ardini (Italy) placed in Rottneros Park near Sunne, Sweden in Värmland/Sweden.
चित्र:Pažaislis Monastery interior 1, Kaunas, Lithuania - Diliff.jpg|Pažaislis Monastery complex has the most marble-decorated Baroque church of the Grand Duchy of Lithuania
</gallery>
== नोट ==
<references group="नोट"/>
== संदर्भ ==
{{Reflist|33em}}
[[श्रेणी:चट्टान]]
kigr2nwb5w92i5kxjgaxcnnjljipx8t
धर्मो रक्षति रक्षितः
0
89744
814923
766020
2026-11-09T17:51:12Z
SM7
3953
सफाई कइल गइल
814923
wikitext
text/x-wiki
{{italic title}}
'''''धर्मो रक्षाति रक्षितः''''' एगो पॉपुलर संस्कृत वाक्यांश<ref>Vidyāprakāśānandagirisvāmi. Gita Makaranda. India: Sri Suka Brahma Ashram, 1980.</ref> हवे जेकर जिकिर [[महाभारत]]<ref name="FE">{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/opinion/shloka-shock-a-verse-from-religious-text-not-always-just-religious/1459840/|title=Shloka Shock: A verse from religious text not always just religious|date=31 January 2019|work=The Financial Express|access-date=3 January 2021}}</ref> आ [[मनुस्मृति]] श्लोक 8.15 में कइल गइल बा। एकर मोटा-मोटी अनुवाद कइल जा सके ला कि "[[धर्म]] ओकर रक्षा करे वाला लोग के रक्षा करे ला।"<ref name="Wisdomlib">{{Cite web|url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/manusmriti-with-the-commentary-of-medhatithi/d/doc200908.html|title=Manusmriti Verse 8.15|date=9 December 2016|website=wisdomlib.org|access-date=9 December 2020}}</ref> अंग्रेजी में 'धर्म' शब्द के सबसे नजदीकी अनुबाद 'सही होखे के स्थिति' आ 'नैतिकता' होला।
ई वाक्यांश एगो पूरा मनुस्मृति श्लोक के हिस्सा ह जवना में कहल गइल बा कि:
{{Quote|
धर्म एव हतो हन्ति '''धर्मो रक्षति रक्षितः'''
तस्माद्धर्मो न हन्तव्यो मा नो धर्मो हतोऽवधीत्
}}
मनुस्मृति के पहिला अनुवाद [[विलियम जोंस|सर विलियम जोंस]] द्वारा 1776 में ब्रिटिश भारत में हिंदू खातिर कानूनी प्रावधान करे खातिर कइल गइल जेह में अउरियो दूसर संस्कृत धार्मिक किताब सामिल रहलीं।<ref>{{Cite web|url=https://www.nastik.in/2019/04/why-in-india-people-say-dharmo-rakshati-rakshitah-hindi.html|title=भारत में क्यों कहा जाता है, 'धर्मो रक्षति रक्षितः'?|website=Nastik Bharat|access-date=2022-06-09}}</ref>
इ रिसर्च एंड एनालिसिस विंग, [[भारत के सुप्रीम कोर्ट]], अउरी नेशनल लॉ स्कूल ऑफ इंडिया यूनिवर्सिटी के आदर्श वाक्य (मोटो) ह।<ref name="FE" />
== शब्दार्थ ==
एह मोटो में आइल 'धर्म' शब्द के अरथ कर्तब्य के रूप में लिहल गइल हवे।<ref name="Mohan 1996 p. 42">{{cite book | last=Mohan | first=N. | title=Dharam Aur Sampradayikta: DHARAM AUR SAMPRADAYIKTA: A Humane Vision of Religion and Society | publisher=Prabhāta Prakāśana | year=1996 | isbn=978-81-7315-161-3 | url=https://books.google.co.in/books?id=ZPJAEAAAQBAJ&pg=PT42 | access-date=7 December 2023 | page=42}}</ref>
== संदर्भ ==
{{Reflist|33em}}
[[श्रेणी:संस्कृत मोटो]]
[[श्रेणी:संस्कृत शब्द, वाक्य आ सूक्ति]]
7fx3p8itegm6h86tpl9p343zh50c00u
814924
814923
2026-11-09T17:51:48Z
SM7
3953
+विकिकड़ी जोड़ल गइल
814924
wikitext
text/x-wiki
{{italic title}}
'''''धर्मो रक्षाति रक्षितः''''' एगो पॉपुलर संस्कृत वाक्यांश<ref>Vidyāprakāśānandagirisvāmi. Gita Makaranda. India: Sri Suka Brahma Ashram, 1980.</ref> हवे जेकर जिकिर [[महाभारत]]<ref name="FE">{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/opinion/shloka-shock-a-verse-from-religious-text-not-always-just-religious/1459840/|title=Shloka Shock: A verse from religious text not always just religious|date=31 January 2019|work=The Financial Express|access-date=3 January 2021}}</ref> आ [[मनुस्मृति]] श्लोक 8.15 में कइल गइल बा। एकर मोटा-मोटी अनुवाद कइल जा सके ला कि "[[धर्म]] ओकर रक्षा करे वाला लोग के रक्षा करे ला।"<ref name="Wisdomlib">{{Cite web|url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/manusmriti-with-the-commentary-of-medhatithi/d/doc200908.html|title=Manusmriti Verse 8.15|date=9 December 2016|website=wisdomlib.org|access-date=9 December 2020}}</ref> अंग्रेजी में 'धर्म' शब्द के सबसे नजदीकी अनुबाद 'सही होखे के स्थिति' आ 'नैतिकता' होला।
ई वाक्यांश एगो पूरा मनुस्मृति श्लोक के हिस्सा ह जवना में कहल गइल बा कि:
{{Quote|
धर्म एव हतो हन्ति '''धर्मो रक्षति रक्षितः'''
तस्माद्धर्मो न हन्तव्यो मा नो धर्मो हतोऽवधीत्
}}
मनुस्मृति के पहिला अनुवाद [[विलियम जोंस|सर विलियम जोंस]] द्वारा 1776 में ब्रिटिश भारत में हिंदू खातिर कानूनी प्रावधान करे खातिर कइल गइल जेह में अउरियो दूसर संस्कृत धार्मिक किताब सामिल रहलीं।<ref>{{Cite web|url=https://www.nastik.in/2019/04/why-in-india-people-say-dharmo-rakshati-rakshitah-hindi.html|title=भारत में क्यों कहा जाता है, 'धर्मो रक्षति रक्षितः'?|website=Nastik Bharat|access-date=2022-06-09}}</ref>
इ रिसर्च एंड एनालिसिस विंग, [[भारत के सुप्रीम कोर्ट]], अउरी नेशनल लॉ स्कूल ऑफ इंडिया यूनिवर्सिटी के आदर्श वाक्य (मोटो) ह।<ref name="FE" />
== शब्दार्थ ==
एह मोटो में आइल 'धर्म' शब्द के अरथ कर्तब्य के रूप में लिहल गइल हवे।<ref name="Mohan 1996 p. 42">{{cite book | last=Mohan | first=N. | title=Dharam Aur Sampradayikta: DHARAM AUR SAMPRADAYIKTA: A Humane Vision of Religion and Society | publisher=Prabhāta Prakāśana | year=1996 | isbn=978-81-7315-161-3 | url=https://books.google.co.in/books?id=ZPJAEAAAQBAJ&pg=PT42 | access-date=7 December 2023 | page=42}}</ref>
== इहो देखल जाय ==
* ''[[यतो धर्मस्ततो जयः]]''
== संदर्भ ==
{{Reflist|33em}}
[[श्रेणी:संस्कृत मोटो]]
[[श्रेणी:संस्कृत शब्द, वाक्य आ सूक्ति]]
4kn1htdir9bg36imehrl0zebxaseac4
यतो धर्मस्ततो जयः
0
90948
814925
805124
2026-11-09T17:52:15Z
SM7
3953
/* इहो देखल जाय */ सुधार कइल गइल
814925
wikitext
text/x-wiki
{{italic title}}
[[चित्र:Emblem_of_the_Supreme_Court_of_India.svg|thumb| [[भारत के सुप्रीम कोर्ट]] के [[मोटो]] जवना पर ई वाक्यांश लिखल बा, जेकरा के ऊ आपन आधिकारिक मोटो (आदर्श वाक्य) के रूप में अपनवले बा।]]
'''''यतो धर्मस्ततो जयः''''' (अरथ: जहाँ धर्म बा, ओहिजे बिजय बा) एगो [[संस्कृत]] श्लोक के खंड ह जवन हिंदू महाकाव्य ''[[महाभारत]]'' में कुल इगारह बेर आइल बाटे। एकर मतलब होला "जहाँ धर्म होई, ओहिजे विजय होई"।<ref>{{Cite news |title=Why Justices Broke the Code of Silence - Mumbai Mirror - |work=Mumbai Mirror |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/miscellanous/why-justices-broke-the-code-of-silence/articleshow/62477133.cms |access-date=24 May 2018 |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612150857/https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/miscellanous/why-justices-broke-the-code-of-silence/articleshow/62477133.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Joseph |first=Kurian |date=2017 |title=यतो धर्मस्ततो जयः |journal=Nyayapravah |volume=XVI |issue=63 |page=7}}</ref>
== मतलब ==
ई वाक्यांश महाभारत के श्लोक 13.153.39 में आइल बा।<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2021-09-17 |title=Mahabharata Verse 13.153.39 [Sanskrit text] |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/mahabharata-sanskrit/d/doc1036372.html |access-date=2023-04-27 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> कुरुक्षेत्र के जुद्ध के मैदान में, कुरुक्षेत्र युद्ध के दौरान, जब अर्जुन युधिष्ठिर के निराशा के हिलावे के कोशिश क रहल बाड़ें;<ref name="oxford">{{Cite book|title=Dharma: Its Early History in Law, Religion, and Narrative|url=https://archive.org/details/dharmaitsearlyhi0000hilt|last=Hiltebeitel|first=Alf|date=2011|publisher=Oxford University Press, USA|isbn=9780195394238|pages=545547|language=en}}</ref> इनके कहनाम बा कि "धर्म के साथ खड़ा पक्ष क जीत सुनिश्चित होला, जहाँ [[कृष्ण]] बाड़ें, जीत ओहिजे बा"।<ref>{{Cite book|title=Bhāratīya saṃskr̥ti aura Hindī-pradeśa|last=Sharma|first=Rambilas|date=1999|publisher=Kitabghar Prakashan|isbn=9788170164388|page=352|language=hi}}</ref> ई फेरु तब आवेला जब कौरव लोगन के महतारी गांधारी, युद्ध में आपन सभ बेटा के गँवा के, एकरा के एह इरादा से उच्चारण करेली कि "जहाँ कृष्ण बा उहाँ धर्म बा, आ जहाँ धर्म बा उहाँ विजय बा"।
== हिंदू ग्रंथन में संदर्भ ==
एह वाक्यांश के पूरक अक्सर ''महाभारत'' में एगो अउरी श्लोक होला जवना के संप्रेषण होला कि "जहाँ धर्म बा, उहाँ कृष्ण बाड़ें"।<ref>{{Cite book|title=Essays on the Mahābhārata|last=Sharma|first=Arvind|date=2007|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=9788120827387|page=409|language=en}}</ref> धृतराष्ट्र के चेतावे खातिर एह वाक्यांश के प्रयोग व्यास द्वारा उनुका पुत्र लोगन के अधर्म के हतोत्साहित करे खातिर कइल गइल बाटे।<ref>{{Cite book|title=Ethics and Epics: Reflections on Indian Ethos|last=Pandey|first=Kali Charan|date=2011|publisher=Readworthy|isbn=9789350180334|page=20|language=en}}</ref> [[हिंदू|हिन्दू]] इतिहास महाभारत के स्त्री पर्व में ई वाक्य फेरु से आवेला।<ref>{{Cite book|title=The Mahábhárata: an epic poem|date=1837|publisher=Education Committee's Press|page=349|language=hi}}</ref> एकरा के भीष्म द्वारा ''भगवद गीता पर्व'' में दुर्योधन के भी बतावल गइल बा। यतो धर्मस्ततो जयः ''महाभारत'' में कुल एगारह बेर आइल बा।<ref name="oxford" />
''[[विदुर नीति]]'' में जब धृतराष्ट्र विदुर से बातचीत कर रहल बाड़े त उ एह वाक्यांश के प्रयोग करे लें। ऊ कहे लें कि "हालाँकि, हम जानत बानी कि जीत धर्म के राह पर बा, तबहियों हम अपना बेटा दुर्योधन के छोड़ नइखीं सकत"।<ref>{{Cite book|title=Vidur Neeti|last=Satyaketu|date=19 January 2021|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=9789350481615|page=108|language=hi}}</ref>
हलयुध्वी के रचल [[संस्कृत]] कविता ''धर्म विवेक'' के अंत एही वाक्यांश से होला।<ref>{{Cite book|title=Kavya-Sangraha: a sanscrit anthology|last=Haeberlin|first=John|date=1847|page=506|language=sa}}</ref>
== पढ़ाई में ==
लइकन खातिर एगो शैक्षिक गतिविधि ''बाल विहार'' में चिन्मय मिशन एह संदेश के इस्तेमाल एकरा के [[कर्म]] के अवधारणा के पूरक बनावे खातिर कइले बा। <ref>{{Cite book|url=https://www.chinmayapublications.com/grade-08-yato-dharmah-tato-jayah|title=Yato Dharmah Tato Jayah|publisher=Chinmaya Mission|pages=Chapter 1}}</ref> विद्वान अल्फ हिल्टेबेइटल एह बात के अपना ''[[धर्म]] आ [[गीता|भगवत गीता]]'' के अध्ययन में बिस्तार से उठवले बाड़ें।<ref name="oxford" /> अल्फ से पहिले विद्वान सिल्वेन लेवी एह वाक्यांश के बिस्तार से अध्ययन करे खातिर जानल जालें जे एकर अलग-अलग व्याख्या कइले रहलें।<ref name="oxford" /><ref>{{Cite book|title=Mémorial Sylvain Lévi|last=Lévi|first=Sylvain|date=1996|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=9788120813434|page=295|language=fr}}</ref> ''इंडियन डिफेंस रिव्यू'' जर्नल के एगो लेख में एकरा के "भारतीय विचार के सबसे बढ़िया सारांश" के रूप में विशेषता दिहल गइल बा, इहाँ एकर मतलब बा कि "अगर हमनी के धर्मी बानी जा त जीत हमनी के [भारत के] होई"।<ref>{{Cite journal |last=Verma |first=Bharat |date=15 January 2013 |journal=Indian Defence Review : Jul-Sep 2010 |title=Blueprint to tackle Maoists |language=en |publisher=Lancer Publishers |page=32}}</ref> नैतिकता के अध्ययन में, ई जाहिर करे खातिर लिहल जाला कि "अंतिम जीत धर्म के होला"।<ref>{{Cite book|title=Ethics and Epics: Reflections on Indian Ethos|last=Pandey|first=Kali Charan|date=2011|publisher=Readworthy|isbn=9789350180334|page=19|language=en}}</ref>
== जयपुर राजघराना के निशान में ==
इ मुहावरा राजपूताना एजेंसी के तहत पुराना समय के जयपुर राजघरान के निशान में मोटो के रूप में लिखल गइल रहल। एह आदर्श वाक्य के इस्तेमाल पूर्व जयपुर राजघराना से जुड़ल कई गो अउरी छोट जागीर भी करत रहलीं स।<ref>{{Cite web |title=Jaipur (State) - Arms (crest) of Jaipur (State) |url=https://www.heraldry-wiki.com/heraldrywiki/wiki/Jaipur_(State) |access-date=2022-01-20 |website=www.heraldry-wiki.com |language=en |archive-date=2022-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120060608/https://www.heraldry-wiki.com/heraldrywiki/wiki/Jaipur_(State) |url-status=dead }}</ref>
== इहो देखल जाय ==
* ''[[धर्मो रक्षति रक्षितः]]''
* ''[[सत्यमेव जयते]]''
== संदर्भ ==
{{Reflist|30em}}
[[श्रेणी:संस्कृत मोटो]]
r1i2l10gbjiofd5einriz49fgzsghfa
814926
814925
2026-11-09T17:53:06Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
814926
wikitext
text/x-wiki
{{italic title}}
[[चित्र:Emblem_of_the_Supreme_Court_of_India.svg|thumb|180px| [[भारत के सुप्रीम कोर्ट]] के [[मोटो]] जवना पर ई वाक्यांश लिखल बा, जेकरा के ऊ आपन आधिकारिक मोटो (आदर्श वाक्य) के रूप में अपनवले बा।]]
'''''यतो धर्मस्ततो जयः''''' (अरथ: जहाँ धर्म बा, ओहिजे बिजय बा) एगो [[संस्कृत]] श्लोक के खंड ह जवन हिंदू महाकाव्य ''[[महाभारत]]'' में कुल इगारह बेर आइल बाटे। एकर मतलब होला "जहाँ धर्म होई, ओहिजे विजय होई"।<ref>{{Cite news |title=Why Justices Broke the Code of Silence - Mumbai Mirror - |work=Mumbai Mirror |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/miscellanous/why-justices-broke-the-code-of-silence/articleshow/62477133.cms |access-date=24 May 2018 |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612150857/https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/miscellanous/why-justices-broke-the-code-of-silence/articleshow/62477133.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Joseph |first=Kurian |date=2017 |title=यतो धर्मस्ततो जयः |journal=Nyayapravah |volume=XVI |issue=63 |page=7}}</ref>
== मतलब ==
ई वाक्यांश महाभारत के श्लोक 13.153.39 में आइल बा।<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2021-09-17 |title=Mahabharata Verse 13.153.39 [Sanskrit text] |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/mahabharata-sanskrit/d/doc1036372.html |access-date=2023-04-27 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> कुरुक्षेत्र के जुद्ध के मैदान में, कुरुक्षेत्र युद्ध के दौरान, जब अर्जुन युधिष्ठिर के निराशा के हिलावे के कोशिश क रहल बाड़ें;<ref name="oxford">{{Cite book|title=Dharma: Its Early History in Law, Religion, and Narrative|url=https://archive.org/details/dharmaitsearlyhi0000hilt|last=Hiltebeitel|first=Alf|date=2011|publisher=Oxford University Press, USA|isbn=9780195394238|pages=545547|language=en}}</ref> इनके कहनाम बा कि "धर्म के साथ खड़ा पक्ष क जीत सुनिश्चित होला, जहाँ [[कृष्ण]] बाड़ें, जीत ओहिजे बा"।<ref>{{Cite book|title=Bhāratīya saṃskr̥ti aura Hindī-pradeśa|last=Sharma|first=Rambilas|date=1999|publisher=Kitabghar Prakashan|isbn=9788170164388|page=352|language=hi}}</ref> ई फेरु तब आवेला जब कौरव लोगन के महतारी गांधारी, युद्ध में आपन सभ बेटा के गँवा के, एकरा के एह इरादा से उच्चारण करेली कि "जहाँ कृष्ण बा उहाँ धर्म बा, आ जहाँ धर्म बा उहाँ विजय बा"।
== हिंदू ग्रंथन में संदर्भ ==
एह वाक्यांश के पूरक अक्सर ''महाभारत'' में एगो अउरी श्लोक होला जवना के संप्रेषण होला कि "जहाँ धर्म बा, उहाँ कृष्ण बाड़ें"।<ref>{{Cite book|title=Essays on the Mahābhārata|last=Sharma|first=Arvind|date=2007|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=9788120827387|page=409|language=en}}</ref> धृतराष्ट्र के चेतावे खातिर एह वाक्यांश के प्रयोग व्यास द्वारा उनुका पुत्र लोगन के अधर्म के हतोत्साहित करे खातिर कइल गइल बाटे।<ref>{{Cite book|title=Ethics and Epics: Reflections on Indian Ethos|last=Pandey|first=Kali Charan|date=2011|publisher=Readworthy|isbn=9789350180334|page=20|language=en}}</ref> [[हिंदू|हिन्दू]] इतिहास महाभारत के स्त्री पर्व में ई वाक्य फेरु से आवेला।<ref>{{Cite book|title=The Mahábhárata: an epic poem|date=1837|publisher=Education Committee's Press|page=349|language=hi}}</ref> एकरा के भीष्म द्वारा ''भगवद गीता पर्व'' में दुर्योधन के भी बतावल गइल बा। यतो धर्मस्ततो जयः ''महाभारत'' में कुल एगारह बेर आइल बा।<ref name="oxford" />
''[[विदुर नीति]]'' में जब धृतराष्ट्र विदुर से बातचीत कर रहल बाड़े त उ एह वाक्यांश के प्रयोग करे लें। ऊ कहे लें कि "हालाँकि, हम जानत बानी कि जीत धर्म के राह पर बा, तबहियों हम अपना बेटा दुर्योधन के छोड़ नइखीं सकत"।<ref>{{Cite book|title=Vidur Neeti|last=Satyaketu|date=19 January 2021|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=9789350481615|page=108|language=hi}}</ref>
हलयुध्वी के रचल [[संस्कृत]] कविता ''धर्म विवेक'' के अंत एही वाक्यांश से होला।<ref>{{Cite book|title=Kavya-Sangraha: a sanscrit anthology|last=Haeberlin|first=John|date=1847|page=506|language=sa}}</ref>
== पढ़ाई में ==
लइकन खातिर एगो शैक्षिक गतिविधि ''बाल विहार'' में चिन्मय मिशन एह संदेश के इस्तेमाल एकरा के [[कर्म]] के अवधारणा के पूरक बनावे खातिर कइले बा। <ref>{{Cite book|url=https://www.chinmayapublications.com/grade-08-yato-dharmah-tato-jayah|title=Yato Dharmah Tato Jayah|publisher=Chinmaya Mission|pages=Chapter 1}}</ref> विद्वान अल्फ हिल्टेबेइटल एह बात के अपना ''[[धर्म]] आ [[गीता|भगवत गीता]]'' के अध्ययन में बिस्तार से उठवले बाड़ें।<ref name="oxford" /> अल्फ से पहिले विद्वान सिल्वेन लेवी एह वाक्यांश के बिस्तार से अध्ययन करे खातिर जानल जालें जे एकर अलग-अलग व्याख्या कइले रहलें।<ref name="oxford" /><ref>{{Cite book|title=Mémorial Sylvain Lévi|last=Lévi|first=Sylvain|date=1996|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=9788120813434|page=295|language=fr}}</ref> ''इंडियन डिफेंस रिव्यू'' जर्नल के एगो लेख में एकरा के "भारतीय विचार के सबसे बढ़िया सारांश" के रूप में विशेषता दिहल गइल बा, इहाँ एकर मतलब बा कि "अगर हमनी के धर्मी बानी जा त जीत हमनी के [भारत के] होई"।<ref>{{Cite journal |last=Verma |first=Bharat |date=15 January 2013 |journal=Indian Defence Review : Jul-Sep 2010 |title=Blueprint to tackle Maoists |language=en |publisher=Lancer Publishers |page=32}}</ref> नैतिकता के अध्ययन में, ई जाहिर करे खातिर लिहल जाला कि "अंतिम जीत धर्म के होला"।<ref>{{Cite book|title=Ethics and Epics: Reflections on Indian Ethos|last=Pandey|first=Kali Charan|date=2011|publisher=Readworthy|isbn=9789350180334|page=19|language=en}}</ref>
== जयपुर राजघराना के निशान में ==
इ मुहावरा राजपूताना एजेंसी के तहत पुराना समय के जयपुर राजघरान के निशान में मोटो के रूप में लिखल गइल रहल। एह आदर्श वाक्य के इस्तेमाल पूर्व जयपुर राजघराना से जुड़ल कई गो अउरी छोट जागीर भी करत रहलीं स।<ref>{{Cite web |title=Jaipur (State) - Arms (crest) of Jaipur (State) |url=https://www.heraldry-wiki.com/heraldrywiki/wiki/Jaipur_(State) |access-date=2022-01-20 |website=www.heraldry-wiki.com |language=en |archive-date=2022-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120060608/https://www.heraldry-wiki.com/heraldrywiki/wiki/Jaipur_(State) |url-status=dead }}</ref>
== इहो देखल जाय ==
* ''[[धर्मो रक्षति रक्षितः]]''
* ''[[सत्यमेव जयते]]''
== संदर्भ ==
{{Reflist|30em}}
[[श्रेणी:संस्कृत मोटो]]
2a874g135vhawrlp03dvurqd0cfnjj1
रंगोली
0
96492
814914
814469
2026-11-09T16:56:39Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
814914
wikitext
text/x-wiki
[[चित्र:Diya_deepak_Diwali_rangoli_in_goa.JPG|thumb|दिपावाली के मोका प एगो रंगोली, [[गोवा|गोवा, भारत]]]]
[[चित्र:Onam pookalam.jpg|thumb|[[केरल]] के तिहुआर [[ओणम]] पर फूल से बनल एगो रंगोली।]]
'''रंगोली''' ({{Lang|en|Rangoli}}) भा [[अल्पना]], एगो कला रूप हवे जे [[भारतीय उपमहादीप]] के खास चीज हवे, एह में फर्श या टेबलटॉप पर रंग-बिरंग क पैटर्न बनावल जाला आ ई डिजाइन बनावे खातिर पाउडर वाला चूना पत्थर, लाल ऑकर, सूखा चावल के आटा, रंगीन रेत, क्वार्ट्ज पाउडर, फूल के पंखुरी आउर रंगीन माटी आ चट्टान के चूरा नियन चीज सभ के इस्तेमाल कइल जाला। ई कई हिंदू परिवारन में रोजे-रोज बनावल जाला, हालांकि एकरा बनावे के बिसेस मोका ज्यादातर त्यौहार आउर अन्य महत्वपूर्ण उत्सव के दिने बनावल जाला काहें से की बिधिवत रंगोली बनावे में टाइम लागे ला। रंगोली आमतौर पर भारतीय उपमहादीप में दिवाली भा तिहार, ओणम, पोंगल, आ अउरी दुसर [[हिंदू तिहुआर सब के लिस्ट|हिंदू त्योहार]] के दौरान बनावल जाला, जबकि सबसे जादे अक्सर दिवाली के दौरान बनावल जाला। डिजाइन एगो पीढ़ी से दूसर पीढ़ी ले ट्रांसफर होला, आ कला रूप अउर परंपरा दुनु के जियतार रखल जाला।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wxlBAQAAMAAJ&q=powdered+quartz+rangoli&pg=PA821|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Dháwár|last=Macnabb Cambell|first=James|date=1884|publisher=Government Central Press|pages=821}}</ref>
रंगोली के राज्य आ संस्कृति के आधार पर अलग-अलग नाम बाड़ें। एगो हिंदू परिवार के रोजमर्रा के जीवन में रंगोली के महत्वपूर्ण भूमिका बाटे खासकर ऐतिहासिक रूप से जब घरन के फर्श के पक्का भा टाइल वाला ना होखे। आमतौर पर ई मेन दरवाजा के सोझा बाहर, जगह के सफाई के बाद सबेरे बनावल जाला। रंगोली एगो घर के सुख, सकारात्मकता आ जीवंतता के प्रतिनिधित्व करे ला, आ धन आ सौभाग्य के देवी [[लक्ष्मी]] के स्वागत करे के मकसद से बनावल जाला। मानल जाला कि एगो हिंदू घर आ दुआर साफ-सुथरा ना होखे, ना रंगोली बनावल होखे ओह घर में दलिद्दर बसे ला।
{{clear}}
== इहो देखल जाय ==
* [[चउकपूरन]] भा [[चउका पूरल]]
* [[कोहबर]]
* [[अल्पना]]
== संदर्भ ==
{{कॉमंस श्रेणी|Rangoli}}
{{Reflist|33em}}
[[श्रेणी:भारतीय कला]]
[[श्रेणी:हिंदू पूजापाठ में इस्तेमाल होखे वाला चीज]]
[[श्रेणी:लोक कला]]
{{art-stub}}
suy3dwsoa82d2gytdyj5fe3kf4yz0j6
दिल्ली यूनिवर्सिटी
0
100295
814930
811722
2026-11-09T19:29:10Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
814930
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox university
| name = University of Delhi
| image = Delhi University's official logo.png
| image_size = 160px
| caption = Official seal of Delhi University
| other_name = DU
| established = {{start date and age| 1 May 1922|df=yes}}
| type = सेंट्रल यूनिवर्सिटी,<br/> Institute Of National Importance,<ref>{{cite web |title=DU-INI-status|url=https://www.education.gov.in/institutions-national-importance |website=www.education.gov.in |access-date=14 December 2024}}</ref><br/> [[Institutions of Eminence|Institute of Eminence]]<ref>{{cite web|title=IOE- Delhi University-status|url=https://ioe.ugc.ac.in/Home/ListofIOE|website=www.ugc.ac.in|access-date=14 December 2024|archive-date=14 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241214133524/https://ioe.ugc.ac.in/Home/ListofIOE|url-status=dead}}</ref>
| motto = {{native phrase|sa|निष्ठा धृतिः सत्यं |italics=on}}
| motto_lang = sa
| mottoeng = Dedication, Steadfastness and Truth
| chancellor = [[भारत के उपराष्ट्रपति]]
| vice_chancellor =
| head_label = विजिटर
| head = [[भारत के राष्ट्रपति]]
| faculty = 1,402<ref name=nirf_24APP />
| undergrad = 114,494<ref name=nirf_24APP />
| postgrad = 21,628<ref name=nirf_24APP>{{cite web|url=https://www.nirfindia.org/nirfpdfcdn/2024/pdf/Overall/IR-O-U-0120.pdf|title=NIRF 2024 Application}}</ref>
| doctoral = 3,502<ref name=nirf_24APP />
| city = [[नई दिल्ली]]
| state = [[दिल्ली]]
| country = भारत
| pushpin_map =
| endowment = {{INRConvert|955|c}}<ref name="dubudget">{{cite news |title=Financial Estimates 2023-2024 |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/no-decline-in-ugc-grants-released-to-delhi-university-education-ministry-tells-lok-sabha/printarticle/117892705.cms |work=Economic Times |agency=PTI |date=3 February 2025 |access-date=3 February 2025}}</ref> (2023-2024)
| coor = {{Coord|28.69|N|77.21|E|type:edu_region:IN|display=inline,title}}
| campus = [[Urban area|Urban]]
| language = [[English language|English]]<br/>[[Hindi]]
| colours = {{color box|#7851A9}} Royal Purple
| mascot = एशियाई हाथी (Strength and wisdom)
| academic_affiliations = {{hlist|[[University Grants Commission (India)|UGC]]|[[Association of Indian Universities|AIU]]|[[Association of Commonwealth Universities|ACU]]|[[Universitas 21]]|[[National Council of Teacher Education|NCTE]]<ref name=ACI_NAAC>{{cite web |url=https://assessmentonline.naac.gov.in/public/index.php/ssr_report/eyJpdiI6ImhKdEFRa3Z3eS9kaTBPL3Vzbi9VMkE9PSIsInZhbHVlIjoiQWhSZk9pNFppd1BRemcrbVNob2lJdz09IiwibWFjIjoiMDU0YTEwZTcyOTc4ODM1ZDdkYTRiNDE1NzZkNGEzMjAwOGE1YWY3YzMyMGFiYzY0OTZkOTMzNzE4MDQyZjhhNCIsInRhZyI6IiJ9#page=20 |title=Academic Information of University SSR Information Sheet NAAC }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>|[[Bar Council of India|BCI]]<ref name=ACI_NAAC />}}
| founder = मॉरिस ग्वेयर
| accreditation = NAAC (A++)
| website = {{URL|https://www.du.ac.in/}}
| logo =
| logo_size =
}}<!--DO NOT REMOVE OR MOVE THE FULL ORGANIZATION NAME PER [[MOS:FIRSTCORP]].-->
'''दिल्ली यूनिवर्सिटी''' ({{Langx|en|University of Delhi}}) जेकरा आमतौर प बोलचाल में '''डीयू''' (DU) कहल जाला; ({{Langx|hi|दिल्ली विश्वविद्यालय}}) भारत के राजधानी [[दिल्ली]] में स्थित एगो कॉलेजिएट रिसर्च सेंट्रल यूनिवर्सिटी हवे। एकर स्थापना 1922 में सेंट्रल लेजिस्लेटिव असेंबली के एगो अधिनियम के माध्यम से भइल। [[भारत के उपराष्ट्रपति]] एह विश्वविद्यालय के चांसलर के रूप में काम करेलें। नेशनल इंस्टीट्यूशनल रैंकिंग फ्रेमवर्क (NIRF) 2025 के विश्वविद्यालय श्रेणी में दिल्ली विश्वविद्यालय के पाँचवाँ स्थान मिलल बा।
दिल्ली यूनिवर्सिटी समय के साथ भारत के सबसे बड़ा यूनिवर्सिटी सभ में गिनल जाये वाली यूनिवर्सिटी बन गइल बा। एह यूनिवर्सिटी में 16 गो फैकल्टी, 86 गो शैक्षणिक विभाग, आ 91 गो कॉलेज दिल्ली शहर में अलग-अलग जगह पर स्थित बाड़ें। एहमें कुल 132,435 नियमित विद्यार्थी पढ़त बाड़ें (114,494 स्नातक आ 17,941 स्नातकोत्तर)। एहसे अलग 261,169 विद्यार्थी गैर-औपचारिक शिक्षा कार्यक्रमन में पढ़त बाड़ें (258,831 स्नातक आ 2,338 स्नातकोत्तर)। एह यूनिवर्सिटी के केमिस्ट्री, जियोलॉजी, जूलॉजी, सोशियोलॉजी आ हिस्ट्री विभागन के Centres of Advanced Studies के दर्जा मिलल बा। एकरा अलावा कई विभाग के [[यूनिवर्सिटी ग्रांट्स कमीशन]] के Special Assistance Programme के तहत अनुदान भी मिलेला, जे उनकर उत्कृष्ट शैक्षणिक काम के मान्यता के रूप में दिहल जाला।
साल 2022 से दिल्ली यूनिवर्सिटी में दाखिला के तरीका बदल दिहल गइल। पहिले प्रवेश 12वीं के प्रतिशत अंक के आधार पर होत रहे, बाकिर अब कॉमन यूनिवर्सिटी एंट्रेंस टेस्ट (CUET) के अंक के आधार पर दाखिला होखेला। अगर कवनो विद्यार्थी के CUET अंक बराबर हो जाला, त 12वीं के प्रतिशत अंक ''[[टाई-ब्रेकर]]'' के रूप में इस्तेमाल कइल जाला।
[[दिल्ली यूनिवर्सिटी छात्र संघ]] यूनिवर्सिटी के छात्रन के प्रतिनिधि संगठन हवे। ई 1949 में स्थापित भइल रहे। दिल्ली यूनिवर्सिटी भारत में उच्च शिक्षा खातिर सबसे जादे पसंद कइल जाए वाला संस्थानन में मानल जाला। भारतीय यूनिवर्सिटी सभ में शोध-प्रकाशन के संख्या के हिसाब से भी ई ऊपर के संस्थानन में गिनल जाला।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
[[श्रेणी:भारत के विश्वविद्यालय आ कालेज]]
{{University-stub}}
f18y7tw4rnr2ec61pl1wa1jxber85sh
गूगल मीट
0
101130
814941
810438
2026-11-10T10:40:45Z
SM7
3953
Cleaning up syntax using [[:en:User:Zackmann08/scripts/indent|indent.js]], सुधार कइल गइल
814941
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox software
| name = Google Meet
| logo = Google Meet icon (2026).svg
| logo size = 100
| screenshot = [[File:Vendredi midi c'est Wiki du 9 août 2024 01.png|Google Meet screenshot|300px]]
| collapsible = Yes
| screenshot size = 200px
| caption = गूगल मीट के स्क्रीनशॉट
| developer = [[गूगल]]
| released = {{Start date and age|2017|03|09}}
| discontinued = no
| ver layout = stacked
| genre = [[कम्युनिकेशन सॉफ्टवेयर]]
| operating system = {{ubl
| Android 6+
| iOS 18+
| ChromeOS
| Fuchsia
| Web}}{{clist
| title = Discontinued
| [[Android TV]]}}
| replaces = गूगल डुओ<br>गूगल हैंगआउट्स
| license = [[फ्रीमियम]]
| website = {{URL|https://meet.google.com}}
}}
'''गूगल मीट''' [[गूगल |गूगल कंपनी]] द्वारा बनावल एगो बीडियो कम्युनिकेशन सर्विस हवे।<ref name="Johnston">{{Cite web|url= https://www.blog.google/products/g-suite/meet-the-new-enterprise-focused-hangouts/|title=Meet the new Hangouts|last=Johnston|first=Scott|date=March 9, 2017|website=Google|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314215328/https://www.blog.google/products/g-suite/meet-the-new-enterprise-focused-hangouts/|archive-date=March 14, 2017|access-date=March 15, 2017|url-status=live}}</ref> ई ओह दू गो ऐप में से एगो हवे जे गूगल हैंगआउट्स के जगह लेवे खातिर बनावल गइल रहे। दूसरका ऐप गूगल चैट हवे। 1 नवंबर 2022 से आम लोग खातिर इस्तेमाल होखे वाला गूगल डुओ के जगह गूगल मीट ले लिहलस। एह दौरान डुओ के मोबाइल ऐप के नाम बदल के मीट रख दिहल गइल, जबकि पुरान मीट ऐप के धीरे-धीरे बंद करे के फैसला कइल गइल।
[[कोविड-19 महामारी]] के शुरुआती महीना में गूगल घोषणा कइलस कि अब गूगल मीट खाली भर [[गूगल वर्कस्पेस]] के इस्तेमाल करे वाला लोग खातिर ना, बल्कि सभे यूजर लोगन खातिर उपलब्ध रही। पहिले ई सुबिधा सिर्फ गूगल वर्कस्पेस के यूजर लोगे तक सीमित रहे। जनवरी से अप्रैल 2020 के बीच गूगल मीट के इस्तेमाल लगभग 30 गुना बढ़ गइल। अप्रैल 2020 तक हर दिन करीब 10 करोड़ लोग गूगल मीट के इस्तेमाल करे लागल जबकि [[ज़ूम (एप)|ज़ूम एप]] के रोजाना लगभग 20 करोड़ यूजर रहलें।
==फीचर ==
=== वर्कस्पेस अकाउंट ===
गूगल वर्कस्पेस खाता इस्तेमाल करे वाला उपयोगकर्ता लोग खातिर कुछ अतिरिक्त सुविधा उपलब्ध बा:
*गूगल वर्कस्पेस स्टार्टर उपयोगकर्ता एक कॉल में अधिक से अधिक 100 लोग जोड़ सकेलें।
*गूगल वर्कस्पेस बिजनेस उपयोगकर्ता एक कॉल में 150 लोग तक जोड़ सकेलें।
*गूगल वर्कस्पेस एंटरप्राइज उपयोगकर्ता एक कॉल में 250 लोग तक जोड़ सकेलें।
*कुछ चुनल देस में उपलब्ध डायल-इन नंबर के मदद से फोन द्वारा मीटिंग में शामिल होखे के सुविधा।
*मीटिंग के रिकॉर्ड करे के सुविधा।
*गूगल वर्कस्पेस एंटरप्राइज उपयोगकर्ता खातिर पासवर्ड से सुरक्षित डायल-इन नंबर।
*बोले गइल बात के आधार पर रीयल-टाइम क्लोज्ड कैप्शन (बोली के अपने-आप लिखल रूप) देखावे के सुविधा।
*पृष्ठभूमि धुँधला (ब्लर) करे आ आभासी पृष्ठभूमि (वर्चुअल बैकग्राउंड) लगावे के सुविधा।
*अपने-आप बनल क्लोज्ड कैप्शन के रीयल-टाइम अनुवाद देखे के सुविधा।
मार्च 2020 में, कोविड-19 महामारी के समय गूगल कुछ समय खातिर गूगल वर्कस्पेस एंटरप्राइज में मिलल एडवांस सुविधा के गूगल वर्कस्पेस आ जी सूट फॉर एजुकेशन इस्तेमाल करे वाला सभे उपयोगकर्ता खातिर उपलब्ध करा दिहलस। बाद में, जनवरी 2022 में, ई अतिरिक्त सुविधा हटा दिहल गइल। ओकरा बाद ई सुविधा खाली ओह लोग खातिर उपलब्ध रहल जे एकर सदस्यता (सब्सक्रिप्शन) लिहल रहे।
=== पर्सनल अकाउंट ===
मार्च 2020 में गूगल गूगल मीट के सुविधा निजी (मुफ्त) गूगल खाता वाला सभे यूजर लोगन खातिर उपलब्ध करा दिहलस। मुफ्त गूगल मीट कॉल में खाली एके गो होस्ट हो सकेला आ अधिक से अधिक 100 लोग शामिल हो सकेलें। एहिजा, गूगल वर्कस्पेस के यूजर लोग एक कॉल में 250 लोग तक जोड़ सकेला, जबकि गूगल हैंगआउट्स में ई सीमा 25 लोग के रहे। कारोबारी (कॉमर्शियल) इस्तेमाल खातिर होखे वाला मीट कॉल के रिकॉर्ड कइल जा सकेला आ सुरक्षित रखल जा सकेला, लेकिन आम यूजर के मीट कॉल ना त रिकॉर्ड कइल जाला आ ना सुरक्षित रखल जाला। गूगल के कहनाम बा कि आम यूजर के मीट से मिलल जानकारी के विज्ञापन देखावे खातिर इस्तेमाल ना कइल जाला।
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
[[श्रेणी:गूगल के सर्विस]]
{{Software-stub}}
trj7f5cv486fbi4dnydq38zu7h5b0ip
814943
814941
2026-11-10T10:47:45Z
SM7
3953
+विकिकड़ी जोड़ल गइल
814943
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox software
| name = Google Meet
| logo = Google Meet icon (2026).svg
| logo size = 100
| screenshot = [[File:Vendredi midi c'est Wiki du 9 août 2024 01.png|Google Meet screenshot|300px]]
| collapsible = Yes
| screenshot size = 200px
| caption = गूगल मीट के स्क्रीनशॉट
| developer = [[गूगल]]
| released = {{Start date and age|2017|03|09}}
| discontinued = no
| ver layout = stacked
| genre = [[कम्युनिकेशन सॉफ्टवेयर]]
| operating system = {{ubl
| Android 6+
| iOS 18+
| ChromeOS
| Fuchsia
| Web}}{{clist
| title = Discontinued
| [[Android TV]]}}
| replaces = गूगल डुओ<br>गूगल हैंगआउट्स
| license = [[फ्रीमियम]]
| website = {{URL|https://meet.google.com}}
}}
'''गूगल मीट''' [[गूगल |गूगल कंपनी]] द्वारा बनावल एगो बीडियो कम्युनिकेशन सर्विस हवे।<ref name="Johnston">{{Cite web|url= https://www.blog.google/products/g-suite/meet-the-new-enterprise-focused-hangouts/|title=Meet the new Hangouts|last=Johnston|first=Scott|date=March 9, 2017|website=Google|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314215328/https://www.blog.google/products/g-suite/meet-the-new-enterprise-focused-hangouts/|archive-date=March 14, 2017|access-date=March 15, 2017|url-status=live}}</ref> ई ओह दू गो ऐप में से एगो हवे जे गूगल हैंगआउट्स के जगह लेवे खातिर बनावल गइल रहे। दूसरका ऐप गूगल चैट हवे। 1 नवंबर 2022 से आम लोग खातिर इस्तेमाल होखे वाला गूगल डुओ के जगह गूगल मीट ले लिहलस। एह दौरान डुओ के मोबाइल ऐप के नाम बदल के मीट रख दिहल गइल, जबकि पुरान मीट ऐप के धीरे-धीरे बंद करे के फैसला कइल गइल।
[[कोविड-19 महामारी]] के शुरुआती महीना में गूगल घोषणा कइलस कि अब गूगल मीट खाली भर [[गूगल वर्कस्पेस]] के इस्तेमाल करे वाला लोग खातिर ना, बल्कि सभे यूजर लोगन खातिर उपलब्ध रही। पहिले ई सुबिधा सिर्फ गूगल वर्कस्पेस के यूजर लोगे तक सीमित रहे। जनवरी से अप्रैल 2020 के बीच गूगल मीट के इस्तेमाल लगभग 30 गुना बढ़ गइल। अप्रैल 2020 तक हर दिन करीब 10 करोड़ लोग गूगल मीट के इस्तेमाल करे लागल जबकि [[ज़ूम (एप)|ज़ूम एप]] के रोजाना लगभग 20 करोड़ यूजर रहलें।
==फीचर ==
=== वर्कस्पेस अकाउंट ===
गूगल वर्कस्पेस खाता इस्तेमाल करे वाला उपयोगकर्ता लोग खातिर कुछ अतिरिक्त सुविधा उपलब्ध बा:
*गूगल वर्कस्पेस स्टार्टर उपयोगकर्ता एक कॉल में अधिक से अधिक 100 लोग जोड़ सकेलें।
*गूगल वर्कस्पेस बिजनेस उपयोगकर्ता एक कॉल में 150 लोग तक जोड़ सकेलें।
*गूगल वर्कस्पेस एंटरप्राइज उपयोगकर्ता एक कॉल में 250 लोग तक जोड़ सकेलें।
*कुछ चुनल देस में उपलब्ध डायल-इन नंबर के मदद से फोन द्वारा मीटिंग में शामिल होखे के सुविधा।
*मीटिंग के रिकॉर्ड करे के सुविधा।
*गूगल वर्कस्पेस एंटरप्राइज उपयोगकर्ता खातिर पासवर्ड से सुरक्षित डायल-इन नंबर।
*बोले गइल बात के आधार पर रीयल-टाइम क्लोज्ड कैप्शन (बोली के अपने-आप लिखल रूप) देखावे के सुविधा।
*पृष्ठभूमि धुँधला (ब्लर) करे आ आभासी पृष्ठभूमि (वर्चुअल बैकग्राउंड) लगावे के सुविधा।
*अपने-आप बनल क्लोज्ड कैप्शन के रीयल-टाइम अनुवाद देखे के सुविधा।
मार्च 2020 में, कोविड-19 महामारी के समय गूगल कुछ समय खातिर गूगल वर्कस्पेस एंटरप्राइज में मिलल एडवांस सुविधा के गूगल वर्कस्पेस आ जी सूट फॉर एजुकेशन इस्तेमाल करे वाला सभे उपयोगकर्ता खातिर उपलब्ध करा दिहलस। बाद में, जनवरी 2022 में, ई अतिरिक्त सुविधा हटा दिहल गइल। ओकरा बाद ई सुविधा खाली ओह लोग खातिर उपलब्ध रहल जे एकर सदस्यता (सब्सक्रिप्शन) लिहल रहे।
=== पर्सनल अकाउंट ===
मार्च 2020 में गूगल गूगल मीट के सुविधा निजी (मुफ्त) गूगल खाता वाला सभे यूजर लोगन खातिर उपलब्ध करा दिहलस। मुफ्त गूगल मीट कॉल में खाली एके गो होस्ट हो सकेला आ अधिक से अधिक 100 लोग शामिल हो सकेलें। एहिजा, गूगल वर्कस्पेस के यूजर लोग एक कॉल में 250 लोग तक जोड़ सकेला, जबकि गूगल हैंगआउट्स में ई सीमा 25 लोग के रहे। कारोबारी (कॉमर्शियल) इस्तेमाल खातिर होखे वाला मीट कॉल के रिकॉर्ड कइल जा सकेला आ सुरक्षित रखल जा सकेला, लेकिन आम यूजर के मीट कॉल ना त रिकॉर्ड कइल जाला आ ना सुरक्षित रखल जाला। गूगल के कहनाम बा कि आम यूजर के मीट से मिलल जानकारी के विज्ञापन देखावे खातिर इस्तेमाल ना कइल जाला।
== इहो देखल जाय ==
* [[ज़ूम (एप)|ज़ूम]]
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
[[श्रेणी:गूगल के सर्विस]]
{{Software-stub}}
ldq1hn4x3443g01tirevu972r371f99
सोनम वांगचुक
0
101181
814911
814573
2026-11-09T16:49:13Z
SM7
3953
[[विकिपीडिया:हॉट-कैट|हॉट-कैट]] द्वारा [[श्रेणी:भारतीय एक्टिविस्ट]] जोड़ल गइल
814911
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| honorific_prefix =
| name = सोनम वांगचुक
| honorific_suffix =
| image = Sonam Wangchuk, 2017 (cropped).jpg
| image_size = <!-- DISCOURAGED per WP:IMGSIZE. Use image_upright. -->
| alt =
| caption = 2017 में वांगचुक
| native_name =
| native_name_lang =
| pronunciation =
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1966|09|01}}
| birth_place = [[आल्ची]], [[जम्मू अउरी काश्मीर (राज्य)|जम्मू अउरी काश्मीर]], भारत<br /> (अब [[लद्दाख]], भारत)
| other_names =
| education =
| alma_mater = [[नेशनल इंस्टीट्यूट ऑफ टेक्नोलॉजी, श्रीनगर|एनआइटी, श्रीनगर]] ([[बी.टेक.]])<br>CRAterre
| occupation = इंजीनियर, एजुकेटर
| years_active =
| era =
| employer =
| organization = [[स्टूडेंट्स एजुकेशनल एंड कल्चरल मूवमेंट ऑफ लद्दाख]]
| known_for = [[आइस स्तूपा]], [[स्टूडेंट्स एजुकेशनल एंड कल्चरल मूवमेंट ऑफ लद्दाख|SECMOL]], [[लद्दाख#मीडिया|लडाग मेलोंग]], [[ऑपरेशन न्यू होप]]
| notable_works = <!-- produces label "Notable work"; may be overridden by |credits=, which produces label "Notable credit(s)"; or by |works=, which produces label "Works" -->
| style =
| television =
| title =
| movement =
| boards =
| spouse = [[गीतांजलि जे. आंग्मो]]<ref name="BT">{{cite web | title=Innovator, national asset: Anand Mahindra on meeting real life ‘Phunsukh Wangdu’ | website=Business Today | date=7 April 2022 | url=https://www.businesstoday.in/trending/story/innovator-national-asset-anand-mahindra-on-meeting-real-life-phunsukh-wangdu-329073-2022-04-07 | access-date=30 September 2025}}</ref>
| partner = <!-- (unmarried long-term partner) -->
| children =
| parents = <!-- overrides mother and father parameters -->
| father = सोनम वांग्याल<!-- please be careful with this as there may be another person with the same name -->
| mother = सेरिंग वांग्मो
| family =
| awards = [[ग्लोबल अवार्ड फॉर सस्टेनेबल आर्किटेक्चर]] (2017)<ref name="fp1">{{cite news|last1=Rana|first1=Nikita|title=World Environment Day 2017: Sonam Wangchuk's ice stupas ensure there's water in Ladakh|url=http://www.firstpost.com/living/world-environment-day-2017-sonam-wangchuks-ice-stupas-ensure-theres-water-in-ladakh-3504143.html|publisher=[[फर्स्टपोस्ट]]|date=2 June 2017}}</ref><br />फ़्रेड एम, पैकार्ड अवार्ड (2016) <ref>{{Cite web|url=https://www.iucn.org/commissions/world-commission-protected-areas/about/awards/fred-packard-award-outstanding-service/packard-awardees|title=Packard Awardees|date=10 June 2020|website=IUCN|access-date=15 July 2026|archive-date=18 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200218045608/https://www.iucn.org/commissions/world-commission-protected-areas/about/awards/fred-packard-award-outstanding-service/packard-awardees|url-status=dead}}</ref> <br />रोलेक्स अवार्ड फॉर एंटरप्राइज (2016)<ref name="ht1"/><br />रियल हीरोज अवार्ड (2008)<br />अशोका फेलोशिप फॉर एंटरप्रेन्योरशिप (2002)<ref name="Hindu List"/><br />[[रैमोन मैग्सेसे अवार्ड]] (2018)<ref name="ashoka"/>
| website = {{URL|www.secmol.org}}
}}
'''सोनम वांगचुक''' ({{Langx|en|Sonam Wangchuk}}; जनम: 1 सितंबर 1966) भारतीय इंजीनियर,<ref>{{Cite web |title=Rolex Partnerships - The engineer helping Himalayan farmers by creating artificial glaciers |url=https://www.rolex.org/partnerships/el-pais-semanal/sonam-wangchuk |archive-url=https://web.archive.org/web/20251216151011/https://www.rolex.org/partnerships/el-pais-semanal/sonam-wangchuk |archive-date=2025-12-16 |access-date=2026-06-30 |website=rolex.org |language=en |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Event information |url=https://www.nobelprize.org/events/nobel-week-dialogue/stockholm-2018/panellists/sonam-wangchuk/ |access-date=2026-06-30 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Extraordinary Indians: Sonam Wangchuk's Mission to Reimagine Schools, Water, and Work in the Himalayas |url=https://www.readersdigest.in/features/story-extraordinary-indians-sonam-wangchuks-mission-to-reimagine-schools-water-and-work-in-the-himalayas-128088 |access-date=2026-06-30 |website=www.readersdigest.in}}</ref> सामाजिक कार्यकर्ता (एक्टिविस्ट), नवप्रवर्तक (इनोवेटर), शिक्षा सुधारक आ पर्यावरणविद् बाड़ें।<ref name="Bio">{{cite web | last=Varghese | first=Shiny | title=The green drive: Indian wins Rolex Award for philanthropic work | website=The Indian Express | date=17 November 2016 | url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/the-green-drive-4379400/ | access-date=30 September 2025}}</ref> ऊ स्टूडेंट्स एजुकेशनल एंड कल्चरल मूवमेंट ऑफ लद्दाख (SECMOL) के संस्थापक-निदेशक बाड़ें। एह संस्था के स्थापना 1988 में कुछ अइसन छात्रन द्वारा कइल गइल रहे, जे सोनम वांगचुक के अनुसार, लद्दाख पर थोपल गइल शिक्षा व्यवस्था के पीड़ित रहलें। सोनम वांगचुक SECMOL कैंपस के डिजाइन करे खातिर भी प्रसिद्ध बाड़ें। ई पूरा कैंपस खाली भर [[सौर ऊर्जा]] पर चलेला आ एहमें खाना बनावे, रोशनी आ गरमाहट खातिर जीवाश्म ईंधन ([[फॉसिल फ्यूल]]) के तनिको इस्तमाल ना कइल जाला।
सोनम वांगचुक के 1994 में शुरू भइल ''ऑपरेशन न्यू होप'' के शुरुआत में महत्वपूर्ण भूमिका रहल। ई सरकार, गाँव के समुदाय आ नागरिक समाज के साझा पहल रहे, जेकर मकसद सरकारी इस्कूलन के शिक्षा बेवस्था में सुधार कइल रहे। वांगचुक चेवांग नोरफेल द्वारा बनावल गइल कृत्रिम हिमनद (आर्टिफिशियल ग्लेशियर) से प्रेरित भइलें। बाद में ऊ एकर आपन खुद के तरीका बिकसित कइलें, जे ''आइस स्तूपा'' टेकनीक के नाँव से जानल जाला। एह टेकनीक में जाड़ा के पानी के शंकु आकार के बर्फ के ढेर के रूप में जमा कइल जाला, ताकि बाद में, गर्मी के दिनन में जरूरत पड़ला पर ओकर इस्तमाल हो सके।<ref>{{Cite web |date=2024-06-13 |title=The Ice Man of Ladakh building artificial glaciers in the Himalayas |url=https://www.bbc.com/future/article/20240612-the-ice-man-of-ladakh-building-artificial-glaciers-in-the-himalayas |access-date=2026-07-14 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref>
सोनम वांगचुक [[लद्दाख]] के शिक्षा क्षेत्र, [[जलवायु]] से जुड़ल चुनौती आ लोकल समस्या सभ के इनोवेटिव समाधान खातिर ब्यापक रूप से सम्मानित भइल बाड़ें। 2025 तक उनकरा के करीबन 15 गो पुरस्कार आ अवार्ड मिल चुकल बाड़ें। एहमें [[रैमन मैग्सेसे अवार्ड]] (2018), आईआईटी मंडी द्वारा दिहल गइल हिमालयी क्षेत्र के विशिष्ट प्रौद्योगिकीविद् (2018) के सम्मान, आ [[ग्लोबल अवॉर्ड फॉर सस्टेनेबल आर्किटेक्चर]] (2017) शामिल बाड़ें।<ref name="Details">{{cite web | last=Masood | first=Bashaarat | title=Innovator to ‘provocateur’, Wangchuk’s equation with Delhi changed over 3 decades | website=The Indian Express | date=27 September 2025 | url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/innovator-to-provocateur-wangchuks-equation-with-delhi-changed-over-3-decades-10273868/ | access-date=30 September 2025}}</ref>
सोनम वांगचुक मई 2026 में [[कॉकरोच जनता पार्टी]] के गठन के बाद एह आंदोलन के समर्थन में आगे अइलें। एह पार्टी के गठन भारत के तत्कालीन मुख्य न्यायाधीश सूर्यकांत द्वारा बेरोजगार युवा कार्यकर्ता सभ के "कॉकरोच" से तुलना करे संबंधी टिप्पणी के बाद भइल रहे। वांगचुक अपना के "मानद कॉकरोच" बतावत एह आंदोलन के समर्थन कइलें। वांगचुक [[नई दिल्ली]] के [[जंतर मंतर, दिल्ली|जंतर मंतर]] पर कॉकरोच जनता पार्टी द्वारा आयोजित कइल गइल प्रदर्शन में प्रमुख रूप से शामिल रहलें। एह प्रदर्शन में 2026 के नीट के पेपर लीक होखे आ सीबीएसई के ऑन-स्क्रीन मूल्यांकन में कथित अनियमितता के मुद्दा पर धर्मेंद्र प्रधान से केंद्रीय शिक्षा मंत्री के पद से इस्तीफा देवे के माँग कइल गइल। 28 जून से वांगचुक ऑल इंडिया स्टूडेंट्स एसोसिएशन (AISA) के छह छात्रन के साथे अनिश्चितकालीन भूख हड़ताल शुरू कइलें जे जुलाई में भी जारी बाटे। एह दौरान कई मीडिया सेलिब्रिटी, फ़िल्मी हस्ती आ राजनीतिक नेता लोग उनुके समर्थन में आइल।<ref>{{cite web |title='ये लड़ाई चुनी हुई सरकार की जवाबदेही के लिए है': सोनम वांगचुक के समर्थन में कौन-कौन सेलिब्रिटी आया |url=https://www.bbc.com/hindi/articles/cp9l909pp21o |website=BBC News हिंदी |access-date=15 जुलाई 2026 |language=hi |date=14 जुलाई 2026}}</ref> शनीचर, 18 जुलाई के पुलिस वांगचुक के जबरन ले जा के [[सफ़दरजंग अस्पताल]] में भर्ती करा दिहलस।<ref>{{cite news |title=सोनम वांगचुक: भूख हड़ताल पर बैठे शख़्स को क्या जबरन हटाया जा सकता है? क्या कहते हैं कोर्ट के फ़ैसले |url=https://www.bbc.com/hindi/articles/cn8nyvp7epko |access-date=19 जुलाई 2026 |work=BBC News हिंदी |date=18 जुलाई 2026 |language=hi}}</ref> सरकार के बातचीत आ सस्म्या सुल्झावे के आश्वासन के बाद बियफे, 23 जुलाई के, 26 दिन के बाद ऊ आपन अनशन खतम कइलन।<ref>{{cite news |title=सोनम वांगचुक के उपवास तोड़ने को कैसे देखा जा रहा है, अब आंदोलन का क्या होगा? |url=https://www.bbc.com/hindi/articles/cvgxe29m897o |access-date=24 जुलाई 2026 |work=BBC News हिंदी |date=24 जुलाई 2026 |language=hi}}</ref><ref>{{cite news |title=कांग्रेस का वो सांसद, जिसने सोनम वांगचुक का अनशन तुड़वाने में की मोदी सरकार की सबसे बड़ी मदद |url=https://www.jansatta.com/national/congress-mp-vivek-tankha-who-helped-modi-govt-to-end-sonam-wangchuk-hunger-strike/4633027/ |access-date=24 जुलाई 2026 |work=[[जनसत्ता]] |date=24 जुलाई 2026 |language=hi}}</ref>
== सुरुआती जिनगी ==
सोनम वांगचुक के जनम 1966 में भारत के तत्कालीन [[जम्मू अउरी काश्मीर]] राज्य (अब [[लद्दाख |लद्दाख केंद्र शासित प्रदेश]]) के अलची गाँव के नगीचे, [[लेह जिला]] में भइल। उनकर पिता सोनम वांग्याल [[भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस]] के राजनेता रहलें, जबकि उनुकर माई के नाम सेरिंग वांगमो रहे। गाँवे में [[इस्कूल]] ना होखे के कारण वांगचुक के 9 बरिस के उमिर तक कौनो इस्कूल में दाखिला ना हो सकल। एह दौरान उनकर माई सेरिंग वांगमो अपना मातृभाषा में उनकर सुरुआती पढ़ाई-लिखाई करवली।
1975 में सोनम वांगचुक के पिता सोनम वांग्याल भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस के जम्मू-कश्मीर सरकार में चुनल गइलें आ मंत्री बनलें। 9 बरिस के उमिर में सोनम वांगचुक के [[श्रीनगर]] ले जाइल गइल आ ओहिजा के एगो इस्कूल में उनकर दाखिला करावल गइल। बाकी लड़िकन से अलग देखाई देवे आ लोकल भाषा ना समझे के कारण लोग उनकरा से अइसन भाषा में करे जे ऊ ना बूझ पावें। एह कारण उनकर चुप्पी के लोग गलती से कम बुद्धिमान होखे के निशानी मान लिहल। वांगचुक एह समय के अपना जीवन के सबसे कठिन दौर माने लें। एह किसिम के बेह्वार से से परेशान होके 1977 में ऊ अकेले दिल्ली भागि अइलें, उहँवा ऊ एगो केंद्रीय विद्यालय के प्रधानाचार्य से मिलके आपन समस्या बतवलें।
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
== बाहरी कड़ी ==
* [https://www.secmol.org/ Official website]
*[https://web.archive.org/web/20260715071141/https://www.gqindia.com/magazine-story/sonam-wangchuk-saving-world-one-ice-stupa-time/ Sonam Wangchuk is saving the world one ice stupa at a time], at ''GQ (Indian edition)''
*[http://www.newsnation.in/article/154990-watch-live-exclusive-meet-real-life-phunsukh-wangdu-of-3-idiots-sonam-wangchuk.html Sonam Wangchuk's Interview] at ''News Nation''
*[http://www.tedxgateway.com/portfolio/sonam-wangchuk/ Education in India: Are students failing or the system?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170621041605/http://www.tedxgateway.com/portfolio/sonam-wangchuk/ |date=2017-06-21 }} at ''TED talk''
[[श्रेणी:जियत लोग]]
[[श्रेणी:1966 में जनम]]
[[श्रेणी:लद्दाख]]
[[श्रेणी:भारतीय एक्टिविस्ट]]
{{bio-stub}}
rj0hj2zv6xc35o3c0v4kx7qs19typ5e
नेहा बोरा
0
101641
814909
812013
2026-11-09T16:42:23Z
SM7
3953
फोटो बदलल गइल
814909
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = Neha Bora
| image = Neha Bora in a press meet, October 2026.png
| caption = अक्टूबर 2026 में बोरा
| education = [[दिल्ली यूनिवर्सिटी]] (बीए), [[अंबेडकर यूनिवर्सिटी]] (एमए)
| organization = [[आल इंडिया स्टूडेंट्स एसोसिएशन]] (आईसा)
}}
'''नेहा बोरा''' एगो भारतीय एक्टिविस्ट आ पीएचडी इस्टूडेंट बाड़ी।{{Efn|Bora is [[non-binary]] and uses [[Singular they|they/them]] pronouns.<ref>{{cite web |last1=Pandey |first1=Geeta |title=Neha Bora: India's feisty Gen Z protester who is taking on Modi |url=https://www.bbc.com/news/articles/c5n49xln3lz0o |website=www.bbc.com |access-date=12 October 2026 |date=9 October 2026}}</ref>}} ऊ [[आल इंडिया स्टूडेंट्स एसोसिएशन]] (आइसा) के राष्ट्रीय अध्यक्ष हई आ भारत में चल रहल [[जेन ज़ी]] आंदोलन के सक्रिय भागीदार बाड़ी।<ref>{{cite news |last1=Shankar |first1=Ravi |title=Neha Bora is the Marxist Madonna of Hybrid Revolution |url=https://www.newindianexpress.com/amp/story/magazine/2026/Oct/11/neha-bora-is-the-marxist-madonna-of-hybrid-revolution |access-date=12 October 2026 |work=The New Indian Express |date=6 October 2026 |language=en}}</ref><ref name="toi">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/who-is-neha-bora-jnu-research-scholar-seen-during-jantar-mantar-student-protest/articleshow/132653936.cms|title=Who is Neha Bora? JNU research scholar seen during Jantar Mantar student protest|website=The Times of India|date=30 July 2026|issn=0971-8257}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=Sharma |first=Yashraj |title=Why have India's Gen Z protesters called for a march to parliament? |url=https://www.aljazeera.com/features/2026/7/19/why-have-indias-gen-z-protesters-called-for-a-march-to-parliament |access-date=2026-08-09 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2026-10-09 |title=From PhD student to Indian police's most wanted Gen Z protester: Who is Neha Bora? |url=https://www.straitstimes.com/asia/south-asia/indian-polices-most-wanted-student-protester-is-an-unlikely-heroine |access-date=2026-10-09 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref><!-- THE LEAD SECTION SHOULD SUMMARIZE and give and overview of the whole article. -->
== सुरुआती जिनगी ==
बोरा [[उत्तराखंड]] के खटीमा के रहे वाली हईं। उनके पिता भारतीय सेना में नौकरी करत रहलें, एह चलते बचपन में उनका परिवार के एक शहर से दुसर शहर जाए के पड़त रहे। ऊ एगो थिएटर आर्टिस्ट भी हईं।
ऊ [[दिल्ली विश्वविद्यालय]] से बीए आ अंबेडकर विश्वविद्यालय से एमए कइले बाड़ी। फिलहाल ऊ [[जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालय]] के स्कूल ऑफ आर्ट्स एंड एस्थेटिक्स में पीएचडी कर रहल बाड़ी।
== एक्टिविस्ट के रूप में ==
बोरा 2026 में दिल्ली के जंतर-मंतर पर हुए विरोध प्रदर्शनों में हिस्सा लेके राष्ट्रीय स्तर पर चर्चा में अइली। एह प्रदर्शनों में पेपर लीक आ नीट (NEET) परीक्षा में गड़बड़ी के आरोप के चलते केंद्रीय शिक्षा मंत्री धर्मेंद्र प्रधान के इस्तीफा के माँग उठावल गइल रहे। [[सोनम वांगचुक]] के साथे ऊ राष्ट्रीय राजधानी में 23 दिन तक भूख हड़ताल कइली। एह भूख हड़ताल से उनके सेहत पर काफी खराब असर पड़ल। ऊ कॉकरोच जनता पार्टी से जुड़ल छात्र विरोध प्रदर्शन में भी हिस्सा लिहली। ई पार्टी ऑनलाइन राजनीतिक व्यंग्य अभियान से निकलल रहे। 2026 के संसद चलो मार्च के दौरान छात्र आ युवा लोग पर पुलिस के बर्बरता के आरोप लगावत ऊ दिल्ली पुलिस कमिश्नर अनुराग कुमार के इस्तीफा के माँग भी कइली। ई मार्च कॉकरोच जनता पार्टी आयोजित कइले रहे।
ऊ शिक्षा के निजीकरण, [[मॉब लिंचिंग|भीड़ द्वारा पीट-पीट के हत्या]], पेपर लीक, बिलकिस बानो खातिर न्याय, गाजा नरसंहार आ गाजा के मानवीय संकट जइसन मुद्दन पर आपन बात रखले बाड़ी।
नेहा बोरा 7 अगस्त 2026 के झारखंड छात्र विरोध प्रदर्शन में शामिल भइली।
बोरा उमर खालिद के रिहाई के भी सार्वजनिक रूप से समर्थन कइले बाड़ी। उमर खालिद पर 2020 के दिल्ली दंगा में हिंसा भड़कावे के आरोप से जुड़ल मामला में गैरकानूनी गतिविधि (रोकथाम) अधिनियम के तहत हिरासत में रखल गइल बा। [[द इंडियन एक्सप्रेस]] के एगो इंटरव्यू में ऊ कहलें कि ऊ खुद आ ऑल इंडिया स्टूडेंट्स एसोसिएशन (एआईएसए), खालिद के रिहाई के समर्थन करेला। बोरा दुसर बंदी शरजील इमाम के रिहाई के माँग भी उठवले बाड़ी। शरजील इमाम फिलहाल तिहाड़ जेल में बंद बाड़ें। उनकरा पर नागरिकता संशोधन कानून (सीएए) के खिलाफ प्रदर्शन के दौरान हिंसा भड़कावे के आरोप में एही अधिनियम के तहत मामला चल रहल बा।
अक्टूबर 2026 में बोरा नई दिल्ली में मतदाता सूची के विशेष गहन पुनरीक्षण (एसआईआर) में कथित गड़बड़ी के खिलाफ प्रदर्शन करे वाला लोग में शामिल रहली आ हिरासत में लिहल गइली। एगो प्रदर्शन के दौरान, जब प्रदर्शनकारी जंतर-मंतर पहुँचे के कोशिश करत रहलें, तब खबर के मुताबिक ऊ पुलिस के बैरिकेड पर चढ़े के कोशिश कइली।
{{clear}}
== नोट ==
{{notelist}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
[[श्रेणी:जियत लोग]]
[[श्रेणी:उत्तराखंड के लोग]]
[[श्रेणी:भारतीय एक्टिविस्ट]]
{{bio-stub}}
jjt8ve28eqgt12zo15gjj0eubj312l9
हुंडई क्रेटा
0
101898
814919
814885
2026-11-09T17:07:28Z
SM7
3953
सुधार कइल गइल
814919
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox automobile
| name = हुंडई क्रेटा<br><small>(Hyundai Creta)</small>
| image = 2024 Hyundai Creta 1.5 MPi SX(O) (India) front view.png
| caption = हुंडई क्रेटा (एसयू2)
| manufacturer = [[हुंडई मोटर कंपनी|हुंडई]]
| aka = {{Plainlist|
*हुंडई ix25
*हुंडई कैंटस
}}
| related = [[हुंडई अल्काजार]] [[किआ सेल्टोस]] [[हुंडई वेन्यू]]
| production = 2014–अबतक ले
| class = [[सबकॉम्पैक्ट क्रासओवर एसयूवी]] ([[बी-सेगमेंट|B]])
| body_style = 5-दरवाजा वाली [[एसयूवी]]
| layout = ''फ्रंट-इंजन फ्रंट-व्हील ड्राइव'' चाहे ''आल व्हील ड्राइव''
}}
'''हुंडई क्रेटा''' ({{Langx|en|Hyundai Creta}}) एगो [[सबकॉम्पैक्ट क्रॉसओवर एसयूवी|सबकॉम्पैक्ट क्रॉसओवर]] [[एसयूवी]] ह, जवना के निर्माण हुंडई कंपनी 2014 से मुख्य रूप से उभरत बजारन, खासकर [[ब्रिक्स|ब्रिक्स (BRICS) देशन]] खातिर करत आ रहल बिया। हुंडई के एसयूवी लाइन-अप में एकर जगह वेन्यू से ऊपर आ अल्काजार से नीचे बा।
फस्ट जेनरेशन के मॉडल अप्रैल 2014 में [[चीन]] में, प्रोडक्शन खातिर लगभग-तैयार कॉन्सेप्ट कार, के रूप में पेश कइल गइल रहे। जबकि, एकर दुसरी जेनरेशन के शुरुआत 2019 में भइल। दुसरी जेनरेशन के मॉडल के एगो लमहर रूप भी उपलब्ध रहे, जवना में तीन पाँति में सीट रहे। एह मॉडल के हुंडई अल्काजार, क्रेटा ग्रैंड भा ग्रैंड क्रेटा के नाँव से जानल जाला। एह गाड़ी के निर्माण चीन, [[भारत]], [[रूस]], [[ब्राजील]] आ [[इंडोनेशिया]] में भइल बा। [[साउथ कोरिया]], [[अमेरिका]], [[कनाडा]], [[यूरोप]], [[सिंगापुर]] आ [[ऑस्ट्रेलिया]] जइसन विकसित बाजारन में क्रेटा के जगह अउरी एडवांस कोना (Kona) अवेलेबल करावल गइल बा।<ref>{{Cite web |last=DeMuro |first=Doug |title=The Hyundai Creta is a Crossover We Don't Get, Oddly |url=https://www.autotrader.com/car-news/hyundai-creta-crossover-we-dont-get-oddly-281474979882451 | website=Autotrader |archive-date=30 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230062329/https://www.autotrader.com/car-news/hyundai-creta-crossover-we-dont-get-oddly-281474979882451 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=14 June 2017 |title=Hyundai Kona vs. Hyundai Creta - In Images |url=https://indianautosblog.com/hyundai-kona-vs-hyundai-creta-in-images-p270593 |website=Indianautosblog |archive-date=30 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130213350/https://indianautosblog.com/hyundai-kona-vs-hyundai-creta-in-images-p270593 |url-status=dead }}</ref>
एह मॉडल के नाँव ग्रीस के [[क्रीट टापू]] के नाँव पर रखल गइल।<ref>{{Cite web|date=2015-06-02|title=Hyundai ix25-based SUV to be called Creta in India |url=https://www.firstpost.com/auto/hyundai-ix25-based-suv-to-be-called-creta-in-india-2274570.html| website=Firstpost|archive-date=30 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221230063828/https://www.firstpost.com/auto/hyundai-ix25-based-suv-to-be-called-creta-in-india-2274570.html|url-status=live}}</ref> एह नाँव के संबंध अंग्रेजी के "क्रिएटिव" ''(creative)'' शब्द से भी जोड़े के नीयत रहल।<ref name="CnD1">{{cite web|last=Siler|first=Steve|date=10 June 2015|title=Creta News! Hyundai Previews New Subcompact Crossover and Gives it a [Real] Name|url=http://blog.caranddriver.com/creta-news-hyundai-previews-new-subcompact-crossover-and-gives-it-a-real-name/|work=Car and Driver|publisher=Hearst Communications| archive-date=24 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150624165547/http://blog.caranddriver.com/creta-news-hyundai-previews-new-subcompact-crossover-and-gives-it-a-real-name/|url-status=live}}</ref> [[डोमिनिकन रिपब्लिक]] में ई '''हुंडई कैंटस''' के नाँव से बेचल जाला।<ref name="CnD2">{{cite web|last=Jayachandran|first=Aravind|date=9 February 2016|title=India-made Hyundai Creta launched as Hyundai Cantus in Dominican Republic – IAB Report|url=http://indianautosblog.com/2016/02/hyundai-creta-launch-hyundai-cantus-dominican-republic-217426/|work=Indian Autos Blog|archive-date=1 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170501201555/http://indianautosblog.com/2016/02/hyundai-creta-launch-hyundai-cantus-dominican-republic-217426|url-status=dead}}</ref> चीन में एकरा के '''हुंडई ix25''' के नाँव से बेचल गइल रहे।
2017 से 2021 तक क्रेटा रूस में सबसे बेसी बिके वाली एसयूवी रहल।<ref name=":0">{{Cite web|title=Top 25 best-selling cars in 2019 in Russia|url=https://automechanika.ru.messefrankfurt.com/moscow/en/press/News/News/top-25-best-selling-cars-in-2019-in-russia.html|website=automechanika.ru.messefrankfurt.com|language=en|archive-date=19 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119063226/https://automechanika.ru.messefrankfurt.com/moscow/en/press/News/News/top-25-best-selling-cars-in-2019-in-russia.html|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=TOP-10 of best-selling SUVs in Russia in 2018|url=https://eng.autostat.ru/news/16428/| website=eng.autostat.ru|language=en|archive-date=20 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920075325/https://eng.autostat.ru/news/16428/|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=2018-01-16|title=Industry. The Hyundai Creta became the best seller in the SUV segment in 2017|url=https://www.oreanda.ru/en/promyshlennost/The_Hyundai_Creta_became_the_best_seller_in_the_SUV_segment_in_2017/article1225240/| website=www.oreanda.ru|language=en|archive-date=20 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120221116/https://www.oreanda.ru/en/promyshlennost/The_Hyundai_Creta_became_the_best_seller_in_the_SUV_segment_in_2017/article1225240/|url-status=live}}</ref> 2020 से ई भारत में भी सबसे बेसी बिकाए वाली एसयूवी बा<ref>{{Cite web|date=2021-01-11|title=2020 SUV Sales - Hyundai & Kia contribute to 49% of the SUVs sold in India|url=https://www.autopunditz.com/2020-suv-sales-hyundai-kia-contribute-to-49-of-the-suvs-sold-in-india/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203052855/https://www.autopunditz.com/2020-suv-sales-hyundai-kia-contribute-to-49-of-the-suvs-sold-in-india/|archive-date=3 February 2021| website=Auto Punditz|language=en}}</ref> आ 2019 से ई दुनिया भर में हुंडई के तीसर सबसे बेसी बिकाये वाला मॉडल रहल बा।<ref name=":022">{{Cite web|title=Sales Performance {{!}} IR Activities {{!}} IR {{!}} Company {{!}} Company - Hyundai Worldwide|url=https://www.hyundai.com/worldwide/en/company/ir/ir-activities/sales-performance|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112022838/https://www.hyundai.com/worldwide/en/company/ir/ir-activities/sales-performance|archive-date=12 November 2020| website=hyundai motor company, hyundai worldwide, ir, activities, sales performance|language=en}}</ref>
== इहो देखल जाय ==
* [[हुंडई वेन्यू]]
* [[हुंडई अल्काजार]]
* [[महिंद्रा स्कॉर्पियो]]
* [[किआ सेल्टोस]]
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
== बाहरी कड़ी ==
{{Commons category|Hyundai Creta}}
* {{Official website|https://www.hyundai.com/in/en/find-a-car/creta/highlights}} (क्रेटा) (इंडिया)
[[श्रेणी:कार]]
{{vehicle-stub}}
d7a69yw0odgxvbxpop8e5yrdr4kcomg
विकिपीडिया:आँकड़ा सभ/२०२६/नवंबर
4
101911
814929
814888
2026-11-09T19:21:32Z
NeechalBOT
7874
statistics
814929
wikitext
text/x-wiki
<!--- stats starts--->{{प्रयोगकर्ता:Neechalkaran/statnotice}}{| class="wikitable sortable" style="width:90%"
|-
! Date(Time)
! Pages
! Articles
! Edits
! Users
! Files
! Activeusers
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =१-११-२०२६
|Pages = 82562
|dPages = 7
|Articles = 9375
|dArticles = 5
|Edits = 806955
|dEdits = 658
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40954
|dUsers = 8
|Ausers = 33
|dAusers = -5
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =२-११-२०२६
|Pages = 82573
|dPages = 11
|Articles = 9375
|dArticles = 0
|Edits = 807667
|dEdits = 712
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40958
|dUsers = 4
|Ausers = 33
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =३-११-२०२६
|Pages = 82586
|dPages = 13
|Articles = 9380
|dArticles = 5
|Edits = 808495
|dEdits = 828
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40964
|dUsers = 6
|Ausers = 33
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =४-११-२०२६
|Pages = 82590
|dPages = 4
|Articles = 9383
|dArticles = 3
|Edits = 808523
|dEdits = 28
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40967
|dUsers = 3
|Ausers = 35
|dAusers = 2
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =५-११-२०२६
|Pages = 82598
|dPages = 8
|Articles = 9390
|dArticles = 7
|Edits = 809622
|dEdits = 1099
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40973
|dUsers = 6
|Ausers = 35
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =६-११-२०२६
|Pages = 82629
|dPages = 31
|Articles = 9406
|dArticles = 16
|Edits = 811179
|dEdits = 1557
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40978
|dUsers = 5
|Ausers = 35
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =७-११-२०२६
|Pages = 82654
|dPages = 25
|Articles = 9418
|dArticles = 12
|Edits = 811387
|dEdits = 208
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40984
|dUsers = 6
|Ausers = 34
|dAusers = -1
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =८-११-२०२६
|Pages = 82661
|dPages = 7
|Articles = 9421
|dArticles = 3
|Edits = 811796
|dEdits = 409
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40990
|dUsers = 6
|Ausers = 34
|dAusers = 0
}}
{{User:Neechalkaran/template/daily
|Date =९-११-२०२६
|Pages = 82668
|dPages = 7
|Articles = 9425
|dArticles = 4
|Edits = 811837
|dEdits = 41
|Files = 54
|dFiles = 0
|Users = 40993
|dUsers = 3
|Ausers = 34
|dAusers = 0
}}
<!---Place new stats here--->
|}
<!--- stats ends--->
a8766jn00i650pwrfonq9xii9qd5oaw
श्रेणी:भारतीय एक्टिविस्ट
14
102016
814910
2026-11-09T16:44:36Z
SM7
3953
पन्ना बनावल गइल "[[श्रेणी:एक्टिविस्ट]] [[श्रेणी:भारत के लोग पेशा अनुसार|एक्टिविस्ट]]" के साथ
814910
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:एक्टिविस्ट]]
[[श्रेणी:भारत के लोग पेशा अनुसार|एक्टिविस्ट]]
0ywtt1e4xedb11f1z7g0u9mnf7lk3yf
आइयूसीएन लाल लिस्ट
0
102017
814933
2026-11-09T20:16:40Z
SM7
3953
पन्ना [[आइयूसीएन रेड लिस्ट]] पर अनुप्रेषित कइल गइल
814933
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[आइयूसीएन रेड लिस्ट]]
5nr4aamrqqr691vmg4vo0az5ky7dc0q
814934
814933
2026-11-09T20:16:55Z
SM7
3953
Added {{[[:Template:R from alternative name|R from alternative name]]}} tag to redirect
814934
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[आइयूसीएन रेड लिस्ट]]
{{Redirect category shell|
{{R from alternative name}}
}}
2cng639lvgopxxd4e786jl6zsb9uqbi
ज़ूम (एप)
0
102018
814942
2026-11-10T10:47:07Z
SM7
3953
नया आधार लेख / अंग्रेजी विकिपीडिया से अनुबाद कइ के
814942
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox software
| name = Zoom
| logo = Zoom Logo 2022.svg
| logo_upright = 1.1
| logo alt = Logo of Zoom
| screenshot = Zoom participants Bubrikh readings 2020 conference.png
| screenshot_upright = 1.1
| screenshot alt = A grid showing the camera views of 25 people
| caption = Participants in a shared Zoom call in 2020
| author = [[एरिक युआन]]
| developer = [[ज़ूम कम्युनिकेशंस]]
| released = {{sda|2011|10|12}}
| ver layout = simple
| latest release version = 7.2.1
| latest release date = {{sda|2026|09|21}}<ref>{{cite web
| url = https://support.zoom.com/hc/en/article?id=zm_kb&sysparm_article=KB0061222
| title = Release notes for the Zoom Workplace app
| website = Zoom Support
| access-date = 2026-07-20}}</ref><ref>{{Cite web
| url = https://play.google.com/store/apps/details?id=us.zoom.videomeetings
| title = Zoom Workplace
| website = Google Play
| access-date = 2026-05-18}}</ref><ref>{{Cite web
| url = https://apps.apple.com/us/app/zoom-workplace/id546505307
| title = Zoom Workplace
| website = App Store
| access-date = 2026-05-18}}</ref>
| platform = [[Windows]], [[macOS]], [[Linux]], [[Android (operating system)|Android]], [[iOS]], [[ChromeOS]], [[tvOS]], [[visionOS]]
| operating system = {{plainlist|
* [[Android 9.0]] आ ऊपर के
* [[Windows 10]] आ ऊपर के
* [[OS X Mavericks]] आ ऊपर के
* [[iOS 15]] आ ऊपर के
* [[ChromeOS]]
* [[लिनक्स]]<ref>{{cite web |title=Zoom system requirements: Windows, macOS, Linux |url=https://support.zoom.us/hc/en-us/articles/201362023 |website=support.zoom.us |access-date=13 February 2022 |archive-date=3 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211103060441/https://support.zoom.us/hc/en-us/articles/201362023 |url-status=live}}</ref>}}
[[tvOS]]<ref name=tvosverge>{{cite web |url=https://www.theverge.com/2023/12/3/23986292/zoom-for-home-apple-tv-4k-app-continuity-camera-iphone-tvos-17-video-meetings |date=3 December 2023 |accessdate=8 December 2024 |title=Zoom's new Apple TV meeting app uses your iPhone as the camera |publisher=The Verge |author=Wes Davis}}</ref>
[[visionOS]]
| language count = 15
| language footnote = <ref>{{cite web |title=Change your language on Zoom |url=https://support.zoom.us/hc/en-us/articles/209982306-Change-your-language-on-Zoom |website=support.zoom.us |access-date=24 June 2020 |archive-date=June 26, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626170327/https://support.zoom.us/hc/en-us/articles/209982306-Change-your-language-on-Zoom |url-status=live}}</ref>
| genre = [[वीडियोकॉन्फ्रेंसिंग]], [[वॉइस ओवर आइपी|VoIP]], आ [[इंस्टैंट मैसेजिंग]]
| license = [[फ्रीमियम]]
| website = {{URL|https://www.zoom.com/|zoom.com}}
}}
'''ज़ूम वर्कप्लेस''' ({{Langx|en|Zoom Workplace}}) (जेकरा आमतौर पर खाली भर '''ज़ूम''' कहल जाला आ जेकर नाँव के स्टाइल में सगरी अक्षर छोटा, lowercase वाला, रखल जाला) एगो प्रोप्राइटरी वीडियोटेलीफोनी सॉफ्टवेयर प्रोग्राम ह, जेकर डेवलपमेंट [[ज़ूम कम्युनिकेशंस]] कंपनी कइले बिया। एकरा फ्री प्लान में एक बेर में अधिकतम 100 प्रतिभागी जुड़ सके लें आ कौनों मीटिंग के टाइम-लिमिट 40 मिनट के होला। यूजर लोग पेड प्लान के सब्सक्रिप्शन ले के अपना प्लान के अपग्रेड कइ सके ला। सभसे महँगा प्लान में अधिकतम 1,000 प्रतिभागी एक साथ मीटिंग में शामिल हो सकेलें आ मीटिंग के कुल टाइम 30 घंटा तक ले के हो सके ला।
== इहो देखल जाय ==
* [[गूगल मीट]]
* [[माइक्रोसॉफ्ट टीम्स]]
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
430a282wk96z9l5wu9zjk0b77dhnwq4
814946
814942
2026-11-10T10:50:52Z
SM7
3953
[[User:SM7/stubsorter|Stubsorter]] के मदद से {{Software-stub}} जोड़ल गइल।
814946
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox software
| name = Zoom
| logo = Zoom Logo 2022.svg
| logo_upright = 1.1
| logo alt = Logo of Zoom
| screenshot = Zoom participants Bubrikh readings 2020 conference.png
| screenshot_upright = 1.1
| screenshot alt = A grid showing the camera views of 25 people
| caption = Participants in a shared Zoom call in 2020
| author = [[एरिक युआन]]
| developer = [[ज़ूम कम्युनिकेशंस]]
| released = {{sda|2011|10|12}}
| ver layout = simple
| latest release version = 7.2.1
| latest release date = {{sda|2026|09|21}}<ref>{{cite web
| url = https://support.zoom.com/hc/en/article?id=zm_kb&sysparm_article=KB0061222
| title = Release notes for the Zoom Workplace app
| website = Zoom Support
| access-date = 2026-07-20}}</ref><ref>{{Cite web
| url = https://play.google.com/store/apps/details?id=us.zoom.videomeetings
| title = Zoom Workplace
| website = Google Play
| access-date = 2026-05-18}}</ref><ref>{{Cite web
| url = https://apps.apple.com/us/app/zoom-workplace/id546505307
| title = Zoom Workplace
| website = App Store
| access-date = 2026-05-18}}</ref>
| platform = [[Windows]], [[macOS]], [[Linux]], [[Android (operating system)|Android]], [[iOS]], [[ChromeOS]], [[tvOS]], [[visionOS]]
| operating system = {{plainlist|
* [[Android 9.0]] आ ऊपर के
* [[Windows 10]] आ ऊपर के
* [[OS X Mavericks]] आ ऊपर के
* [[iOS 15]] आ ऊपर के
* [[ChromeOS]]
* [[लिनक्स]]<ref>{{cite web |title=Zoom system requirements: Windows, macOS, Linux |url=https://support.zoom.us/hc/en-us/articles/201362023 |website=support.zoom.us |access-date=13 February 2022 |archive-date=3 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211103060441/https://support.zoom.us/hc/en-us/articles/201362023 |url-status=live}}</ref>}}
[[tvOS]]<ref name=tvosverge>{{cite web |url=https://www.theverge.com/2023/12/3/23986292/zoom-for-home-apple-tv-4k-app-continuity-camera-iphone-tvos-17-video-meetings |date=3 December 2023 |accessdate=8 December 2024 |title=Zoom's new Apple TV meeting app uses your iPhone as the camera |publisher=The Verge |author=Wes Davis}}</ref>
[[visionOS]]
| language count = 15
| language footnote = <ref>{{cite web |title=Change your language on Zoom |url=https://support.zoom.us/hc/en-us/articles/209982306-Change-your-language-on-Zoom |website=support.zoom.us |access-date=24 June 2020 |archive-date=June 26, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626170327/https://support.zoom.us/hc/en-us/articles/209982306-Change-your-language-on-Zoom |url-status=live}}</ref>
| genre = [[वीडियोकॉन्फ्रेंसिंग]], [[वॉइस ओवर आइपी|VoIP]], आ [[इंस्टैंट मैसेजिंग]]
| license = [[फ्रीमियम]]
| website = {{URL|https://www.zoom.com/|zoom.com}}
}}
'''ज़ूम वर्कप्लेस''' ({{Langx|en|Zoom Workplace}}) (जेकरा आमतौर पर खाली भर '''ज़ूम''' कहल जाला आ जेकर नाँव के स्टाइल में सगरी अक्षर छोटा, lowercase वाला, रखल जाला) एगो प्रोप्राइटरी वीडियोटेलीफोनी सॉफ्टवेयर प्रोग्राम ह, जेकर डेवलपमेंट [[ज़ूम कम्युनिकेशंस]] कंपनी कइले बिया। एकरा फ्री प्लान में एक बेर में अधिकतम 100 प्रतिभागी जुड़ सके लें आ कौनों मीटिंग के टाइम-लिमिट 40 मिनट के होला। यूजर लोग पेड प्लान के सब्सक्रिप्शन ले के अपना प्लान के अपग्रेड कइ सके ला। सभसे महँगा प्लान में अधिकतम 1,000 प्रतिभागी एक साथ मीटिंग में शामिल हो सकेलें आ मीटिंग के कुल टाइम 30 घंटा तक ले के हो सके ला।
== इहो देखल जाय ==
* [[गूगल मीट]]
* [[माइक्रोसॉफ्ट टीम्स]]
{{clear}}
== संदर्भ ==
{{Reflist|29em}}
{{Software-stub}}
ly0w9fkc5sia4nx2n7rr1bw0fwf1bvu
टेम्पलेट:Sda
10
102019
814944
2025-03-14T18:00:45Z
en>MusikBot II
0
Protected "[[Template:Sda]]": [[Wikipedia:High-risk templates|High-risk template or module]]: 257 transclusions ([[User:MusikBot II/TemplateProtector|more info]]) ([Edit=Require autoconfirmed or confirmed access] (indefinite))
814944
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Template:Start date and age]]
8ltc1s4nk0naf6asqc0h2ra0sri22vw
814945
814944
2026-11-10T10:49:58Z
SM7
3953
1 revision imported from [[:en:Template:Sda]]
814944
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Template:Start date and age]]
8ltc1s4nk0naf6asqc0h2ra0sri22vw