Wikipidia
bjnwiki
https://bjn.wikipedia.org/wiki/Laman_Tatambaian
MediaWiki 1.47.0-wmf.10
first-letter
Media
Istimiwa
Pamandiran
Pamakai
Pamandiran Pamakai
Wikipidia
Pamandiran Wikipidia
Barakas
Pamandiran Barakas
MediaWiki
Pamandiran MediaWiki
Citakan
Pamandiran Citakan
Patulung
Pamandiran Patulung
Tumbung
Pamandiran Tumbung
Lawang
Pamandiran Lawang
TimedText
TimedText talk
Modul
Pembicaraan Modul
Acara
Pembicaraan Acara
Igal
0
1299
112401
60009
2026-07-10T04:06:11Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112401
wikitext
text/x-wiki
[[Barakas:BenjaminFeliksdal.jpg|jmpl|ka|Baigal]]
'''Igal'''/'''Egal''' atawa '''Baksa''' adalah garak awak sacara bairama nang dilakuakan di wadah wan waktu tartantu gasan kaparluan pargaulan, maungkapkan parasaan, maksud, wan pikiran. Bunyi-bunyian nang disambat musik pangiring igal maatur garakan paigal wan mamparkuat maksud nang handak disampaiakan. Garakan igal babida matan garakan sahari-hari nangkaya babukah, bajalan, atawa basanam. Manurut janisnya, igal digulungakan manjadi igal rakyat, igal klasik, wan igal kreasi hanyar. Dansa adalah igal nang baasal kabudayaan Barat nang dilakuakan pasangan laki-bini lawan bapingkutan tangan atawa baragapan sambil diiringi [[musik]].
{{budaya-stub}}
[[Tumbung:Igal| ]]
4jx14v0jkw32le5zvrublsy9x5g28s8
Edison Chen
0
1336
112371
89549
2026-07-09T14:53:56Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112371
wikitext
text/x-wiki
[[Barakas:Edison-Chen-EDC.jpg|thumb|250px|Chen di tahun 2012]]
'''Edison Chen Kwoon Hei''' (陳冠希 Chén Guānxī; {{lahirmati|[[Vancouver]]|7|10|1980}}) adalah saurang aktor wan panyanyi Hong Kong kalahiran [[Kanada]].
Inya mangundurakan diri matan dunia hiburan pada Pibuari 2008 limbah skandal poto séks nang malibatkannya basarta babarapa aktris papan atas Hong Kong lainnya nangkaya [[Gillian Chung]] wan [[Cecilia Cheung]] taungkap pada Januari 2008.
{{nagara-bio-stub|Hong Kong}}
[[Tumbung:Palakun Hong Kong]]
ey0mn3q2d5ctz7q6ot99386c0cnhs9n
112385
112371
2026-07-09T15:29:58Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112385
wikitext
text/x-wiki
[[Barakas:Edison-Chen-EDC.jpg|thumb|250px|Chen di tahun 2012]]
'''Edison Chen Kwoon Hei''' (陳冠希 Chén Guānxī; {{lahirmati|[[Vancouver]]|7|10|1980}}) adalah saurang [[palakun]] wan [[panyanyi]] [[Hong Kong]] kalahiran [[Kanada]].
Inya mangundurakan diri matan dunia hiburan pada Pibuari 2008 limbah skandal poto séks nang malibatkannya basarta babarapa aktris papan atas Hong Kong lainnya nangkaya [[Gillian Chung]] wan [[Cecilia Cheung]] taungkap pada Januari 2008.
{{nagara-bio-stub|Hong Kong}}
[[Tumbung:Palakun Hong Kong]]
bqltr001yhly3oltsk7ed1au5qdqq94
Julia Perez
0
1695
112363
97230
2026-07-09T13:35:20Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112363
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox urang}}
'''Julia Pérez''' ({{lahirmati|[[Jakarta]]|15|7|1980|Jakarta|10|6|2017}}) adalah sa'ikung [[panyanyi]], [[pamaran]] wan [[pambawa acara]] bakabangsaan [[Indunisia]].
[[Tumbung:Panyanyi Indunisia]]
[[Tumbung:Palakun Indunisia]]
e615qkfzrux30mtub20l7m5ap8d728b
112383
112363
2026-07-09T15:27:58Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112383
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox urang}}
'''Julia Pérez''' ({{lahirmati|[[Jakarta]]|15|7|1980|Jakarta|10|6|2017}}) adalah sa'ikung [[panyanyi]], [[palakun]] wan [[pambawa acara]] bakabangsaan [[Indunisia]].
[[Tumbung:Panyanyi Indunisia]]
[[Tumbung:Palakun Indunisia]]
9stq0yc25whvcw525tdzuxlb3nxl8wn
Dorce Gamalama
0
1723
112361
101304
2026-07-09T13:33:52Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112361
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox urang}}
'''Dorce Gamalama''' ({{lahirmati|[[Solok]]|21|7|1963}}) adalah saurang [[panyanyi]], [[aktris]], [[palawak]], dan [[pambawa acara]] televisi bakabangsaan [[Indonésia]].
{{indo-bio-stub}}
[[Tumbung:Panyanyi Indunisia]]
[[Tumbung:Palakun Indunisia]]
3pp5tq4j1fvd2b0qy4ul1w1y510grp3
112362
112361
2026-07-09T13:34:43Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112362
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox urang}}
'''Dorce Gamalama''' ({{lahirmati|[[Solok]]|21|7|1963|[[Jakarta]]|16|02|2022}}) adalah saurang [[panyanyi]], [[aktris]], [[palawak]], dan [[pambawa acara]] televisi bakabangsaan [[Indonésia]].
{{indo-bio-stub}}
[[Tumbung:Panyanyi Indunisia]]
[[Tumbung:Palakun Indunisia]]
1of74qolut7bn4zmnyovg6xffaofhtu
112386
112362
2026-07-09T15:30:50Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112386
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox urang}}
'''Dorce Gamalama''' ({{lahirmati|[[Solok]]|21|7|1963|[[Jakarta]]|16|02|2022}}) adalah saurang [[panyanyi]], [[palakun]], [[palawak]], dan [[pambawa acara]] televisi bakabangsaan [[Indonésia]].
{{indo-bio-stub}}
[[Tumbung:Panyanyi Indunisia]]
[[Tumbung:Palakun Indunisia]]
2n4jw9ffj5y7mxm9idl8tbd09bz0z34
Krisdayanti
0
1725
112357
93572
2026-07-09T12:32:41Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112357
wikitext
text/x-wiki
{{infobox urang
}}
'''Krisdayanti''' ({{lahirmati|[[Batu]]|24|3|1975}}) adalah saurang [[panyanyi]] wan [[aktris]] bakabangsaan [[Indonesia]].
{{indo-bio-stub}}
[[Tumbung:Panyanyi Indunisia]]
[[Tumbung:Aktris Indunisia]]
0c5sz8jgo5cbpipa7anulz8or8nsxtl
112365
112357
2026-07-09T13:36:14Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112365
wikitext
text/x-wiki
{{infobox urang
}}
'''Krisdayanti''' ({{lahirmati|[[Batu]]|24|3|1975}}) adalah saurang [[panyanyi]] wan [[aktris]] bakabangsaan [[Indonesia]].
{{indo-bio-stub}}
[[Tumbung:Panyanyi Indunisia]]
[[Tumbung:Palakun Indunisia]]
cex9lk7la0s162lbfpfsunbsn2pn00r
112382
112365
2026-07-09T15:27:27Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112382
wikitext
text/x-wiki
{{infobox urang
}}
'''Krisdayanti''' ({{lahirmati|[[Batu]]|24|3|1975}}) adalah saurang [[panyanyi]] wan [[palakun]] bakabangsaan [[Indunisia]].
{{indo-bio-stub}}
[[Tumbung:Panyanyi Indunisia]]
[[Tumbung:Palakun Indunisia]]
h30sgxwfvkan10cep1daht082k2uo76
Andra and The Backbone
0
2356
112405
105153
2026-07-10T07:06:38Z
~2026-39054-28
17647
112405
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist | <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians -->
| Name = Andra & The Backbone
| Img = Andra & The Backbone.jpg
| Img_capt = Andra & The Backbone
| Img_size = <220px>
| Landscape =
| Background = group_or_band
| Origin = [[Jakarta]], [[Indunisia]]
| Genre = [[Rock]]
| Years_active = 2007–sekarang
| Label = [[EMI Music Indunisia]]
| Associated_acts = [[Republik Cinta Management]]
| URL = http://www.andrathebackbone.com/
| Current_members = [[Andra Junaidi|Andra]] - gitar <br />[[Dedy Lisan|Dedy]] - vocal <br />[[Stevie Item|Stevie]] - gitar
| Past_members =
}}
'''Andra & The Backbone''' adalah salah asa grup [[musik]] matan [[Indunisia]]. Anggutanya bajumlah tiga urang yaitu [[Dedy Lisan|Dedy]], [[Stevie Item|Stevie]], wan [[Andra Junaidi]]. Grup musik ini dibantuk pada tahun [[2007]]. Lagu utamanya ialah ''Musnah'' nang dipopularakan pulang ulih [[Mulan Jameela]]. Album panambaiannya ialah ''Andra & The Backbone'', dikaluarakan pas tahun [[2007]]. Lagu lain matan album ngini adalah ''Sempurna'' nang dipupulirakan pulang ulih [[Gita Gutawa]], lagi taimbai nang lainnya adalah “Lagi Dan Lagi”, “Dan Tidurlah”, “Terdalam”, “Perih”, lawan “Dengarkan Aku”.
Salah sabuting anggutanya, Andra Junaidi, adalah saurang pandiri wan angguta matan grup band Indunisia nang tarkenal [[Dewa 19]].
== Diskografi ==
* '''Album Studio:'''
** ''Andra and the BackBone'' (2006)
** ''Rayxande rrareaa liicceicGanteng'' (2008)
** ''Alice Jelek''(2008)
** ''The Best of Republik Cinta Vol. 2'' (2009)
** ''Victory'' (2013) Rayxander Ganteng '''Album Lainnya:'''
** Emotional Love Song (2007)
** Sprite D'plong: Sensasi Rock n' Dut (2007)
** Hanya Untukmu Vol 2 (2008)
** Sprite D'plong: Sensasi Rock n' Dut 2 (2008)
** Superstar Ramadhan (2008)
** The One & Stars (2008)
** Superstar 2008 (2009)
** Lagu-Lagu Nada Sambung Terlaris (2010)
** Ost. Cinta Fitri (2010)
** Yes I Do (2011)
** Love Hits 2013 (2013)
** 2014 Asian Games Incheon Official Album (2014)
** The Best of Andra And The Backbone (2017) '''Singel Utama:'''
** "Panah Takdir" (2017)
** "Deja Vu" (2018)
** "Song For You" (2019)
** "Langit Mimpi" (2022)
== Tautan luar ==
* [http://www.andrathebackbone.com Situs resmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813131536/http://www.andrathebackbone.com/ |date=2011-08-13 }}
== Catatan Batis ==
<references/>
[[Tumbung:Grup musik Indonésia]]
[[Tumbung:WikiBaiman]]
tldgyavpy26jzvta1tsqr2xmq5qaxz5
Tumbung:Biologi
14
3046
112400
44856
2026-07-10T04:04:23Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112400
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main}}
{{Commonscat|Biology}}
[[Tumbung:Dunia Ilmu]]
tbuo0pei7skzyjcolkgbavosqf5p5rn
Tumbung:Aktor Hong Kong
14
3077
112373
46322
2026-07-09T14:56:52Z
~2026-38892-59
17642
Paugahan laman ka [[Tumbung:Palakun Hong Kong]]
112373
wikitext
text/x-wiki
#Redirect [[Tumbung:Palakun Hong Kong]]
6zy73kvx75jfn9hfi5cw5roa7hjthdv
Putty Noor
0
8335
112364
97231
2026-07-09T13:35:51Z
~2026-38892-59
17642
112364
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox urang}}
'''Putty Noor''' ({{lahirmati|[[Bandung]]|1|11|1980}})<ref>[http://www.kapanlagi.com/showbiz/selebriti/mendekati-lamaran-puty-noor-stress.html Kapanlagi - Mendekati Lamaran, Putty Noor Stress]</ref> adalah saurang [[aktris]] [[Indonesia]]. Inya samagin dikanal sawayah mamaranakan tukuh "Sheila" dalam sitkom ''[[Suami-suami Takut Istri]]''.
== Filmografi ==
=== Komedia situasi ===
* "''[[Suami-suami Takut Istri]]''"
=== Film ===
* "''[[Suami-suami Takut Istri The Movie]]''" (2008)
== Referensi ==
{{Reflist}}
== Tautan luar ==
* {{kapanlagi|p|putty_noor}}
{{lifetime|1980||Noor, Putty}}
{{indo-bio-stub}}
[[Tumbung:Urang matan Bandung]]
[[Tumbung:Palakun Indunisia]]
k7kawdpe85b0og0sb8fgpxcv3kxnq49
112384
112364
2026-07-09T15:29:23Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112384
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox urang}}
'''Putty Noor''' ({{lahirmati|[[Bandung]]|1|11|1980}})<ref>[http://www.kapanlagi.com/showbiz/selebriti/mendekati-lamaran-puty-noor-stress.html Kapanlagi - Mendekati Lamaran, Putty Noor Stress]</ref> adalah saurang [[palakun]] [[Indunisia]]. Inya samagin dikanal sawayah mamaranakan tukuh "Sheila" dalam sitkom ''[[Suami-suami Takut Istri]]''.
== Filmografi ==
=== Komedia situasi ===
* "''[[Suami-suami Takut Istri]]''"
=== Film ===
* "''[[Suami-suami Takut Istri The Movie]]''" (2008)
== Referensi ==
{{Reflist}}
== Tautan luar ==
* {{kapanlagi|p|putty_noor}}
{{lifetime|1980||Noor, Putty}}
{{indo-bio-stub}}
[[Tumbung:Urang matan Bandung]]
[[Tumbung:Palakun Indunisia]]
8ywmntp0jmgh792gxno39n223ybajlv
Frans Mohede
0
10886
112360
97215
2026-07-09T13:33:10Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112360
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox urang}}
'''Francois Henry Willem Mohede''' ({{lahirmati|[[Jakarta]]|6|2|1976}}) juga bisa '''Frans Mohede''' adalah saurang [[panyanyi]] wan [[aktor]] bakabangsaan [[Indonésia]].
{{indo-bio-stub}}
[[Tumbung:Panyanyi Indunisia]]
[[Tumbung:Palakun Indunisia]]
25glkrdzqq0zeehx3ktsajhg2fhbflz
112387
112360
2026-07-09T15:31:21Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112387
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox urang}}
'''Francois Henry Willem Mohede''' ({{lahirmati|[[Jakarta]]|6|2|1976}}) juga bisa '''Frans Mohede''' adalah saurang [[panyanyi]] wan [[palakun]] bakabangsaan [[Indonésia]].
{{indo-bio-stub}}
[[Tumbung:Panyanyi Indunisia]]
[[Tumbung:Palakun Indunisia]]
rub86dfxscltppla10v21o5bqzvjuxb
112388
112387
2026-07-09T15:31:40Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112388
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox urang}}
'''Francois Henry Willem Mohede''' ({{lahirmati|[[Jakarta]]|6|2|1976}}) juga bisa '''Frans Mohede''' adalah saurang [[panyanyi]] wan [[palakun]] bakabangsaan [[Indunisia]].
{{indo-bio-stub}}
[[Tumbung:Panyanyi Indunisia]]
[[Tumbung:Palakun Indunisia]]
dn963r1gkw8sir4u68wbxeffz2ddhpj
Siti Nurhaliza
0
18927
112356
110791
2026-07-09T12:29:13Z
~2026-38892-59
17642
/* Diskografi */
112356
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox urang}}
'''Siti Nurhaliza binti Tarudin''' atawa labih dipinandu'i lawan ngaran '''Siti Nurhaliza''' ([[Tulisan Jawi|Jawi]]: سيتي نورهاليزا بنت تارودين; {{lahirmati|Kampung Awah, Temerloh, Pahang, [[Malaysia]]|11|01|1979}}) adalah sa'ikung panyanyi, palakun, panulis lagu, parudusir rakaman, wan pangusaha nang badarah Melayu [[Malaysia]].
==Diskografi==
===Album studio===
* ''[[Siti Nurhaliza 1]]'' ([[1996]])
* ''[[Siti Nurhaliza 2]]'' ([[1997]])
* ''[[Cindai]]'' ([[1997]])
* ''[[Adiwarna]]'' ([[1998]])
* ''Pancawarna'' ([[1999]])
* ''Sahmura'' ([[2000]])
* ''Safa'' ([[2001]])
* ''Sanggar Mustika'' ([[2002]])
* ''E.M.A.S'' ([[2003]])
* ''Anugerah Aidilfitri'' ([[2003]])
* ''Prasasti Seni'' ([[2004]])
* ''Transkripsi'' ([[2006]])
* ''Hadiah Daripada Hati'' ([[2007]])
* ''Lentera Timur'' ([[2008]])
* ''Tahajjud Cinta'' ([[2009]])
* ''All Your Love'' ([[2011]])
* ''Fragmen'' ([[2014]])
* ''SimetriSiti'' ([[2017]])
* ''ManifestaSITI2020'' ([[2020]])
* ''Sitism'' ([[2023]])
* ''Gema Bumantara'' ([[2025]])
===Album duet===
* ''[[Seri Balas]]'' (duet basama Noraniza Idris) ([[1999]])
* ''CTKD: Canda, Tangis, Ketawa, Duka'' (duet basama [[Krisdayanti]]) ([[2009]])
===Album lain===
* ''Molek'' ([[1998]])
* ''The Best of Siti Nurhaliza'' ([[2000]])
* ''Cerita Cinta Siti Nurhaliza'' ([[2006]])
* ''Klasik'' ([[2007]])
* ''Permata Irama'' ([[2008]])
* ''Siti & Friends'' (2010)
* ''Pewaris Lagu-lagu Tradisional'' ([[2012]])
* ''Legasi'' ([[2021]])
==Rujukan==
{{Reflist}}
{{commonscat}}
* [https://www.instagram.com/ctdk/ Siti Nurhaliza]
* [https://www.instagram.com/officialsimplysiti/ SIMPLYSITI]
* [https://www.instagram.com/simplysiti.id/ SimplySiti Indonesia]
* [https://www.instagram.com/beausitiofficial BeauSiti]
* [https://www.instagram.com/suriarecords Suria Records]
{{DEFAULTSORT:Nurhaliza, Siti}}
[[Tumbung:Urang Malayu]]
[[Tumbung:Panyanyi]]
[[Tumbung:Panyanyi Malaysia]]
[[Tumbung:Palakun]]
[[Tumbung:Palakun Malaysia]]
kw16j03avmx5dobq0p6dpd9j31e3009
112366
112356
2026-07-09T13:41:58Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112366
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox urang}}
'''Siti Nurhaliza binti Tarudin''' atawa labih dipinandu'i lawan ngaran '''Siti Nurhaliza''' ([[Tulisan Jawi|Jawi]]: سيتي نورهاليزا بنت تارودين; {{lahirmati|Kampung Awah, Temerloh, Pahang, [[Malaysia]]|11|01|1979}}) adalah sa'ikung [[panyanyi]], [[palakun]], panulis lagu, parudusir rakaman, wan pangusaha nang badarah Melayu [[Malaysia]].
==Diskografi==
===Album studio===
* ''[[Siti Nurhaliza 1]]'' ([[1996]])
* ''[[Siti Nurhaliza 2]]'' ([[1997]])
* ''[[Cindai]]'' ([[1997]])
* ''[[Adiwarna]]'' ([[1998]])
* ''Pancawarna'' ([[1999]])
* ''Sahmura'' ([[2000]])
* ''Safa'' ([[2001]])
* ''Sanggar Mustika'' ([[2002]])
* ''E.M.A.S'' ([[2003]])
* ''Anugerah Aidilfitri'' ([[2003]])
* ''Prasasti Seni'' ([[2004]])
* ''Transkripsi'' ([[2006]])
* ''Hadiah Daripada Hati'' ([[2007]])
* ''Lentera Timur'' ([[2008]])
* ''Tahajjud Cinta'' ([[2009]])
* ''All Your Love'' ([[2011]])
* ''Fragmen'' ([[2014]])
* ''SimetriSiti'' ([[2017]])
* ''ManifestaSITI2020'' ([[2020]])
* ''Sitism'' ([[2023]])
* ''Gema Bumantara'' ([[2025]])
===Album duet===
* ''[[Seri Balas]]'' (duet basama Noraniza Idris) ([[1999]])
* ''CTKD: Canda, Tangis, Ketawa, Duka'' (duet basama [[Krisdayanti]]) ([[2009]])
===Album lain===
* ''Molek'' ([[1998]])
* ''The Best of Siti Nurhaliza'' ([[2000]])
* ''Cerita Cinta Siti Nurhaliza'' ([[2006]])
* ''Klasik'' ([[2007]])
* ''Permata Irama'' ([[2008]])
* ''Siti & Friends'' (2010)
* ''Pewaris Lagu-lagu Tradisional'' ([[2012]])
* ''Legasi'' ([[2021]])
==Rujukan==
{{Reflist}}
{{commonscat}}
* [https://www.instagram.com/ctdk/ Siti Nurhaliza]
* [https://www.instagram.com/officialsimplysiti/ SIMPLYSITI]
* [https://www.instagram.com/simplysiti.id/ SimplySiti Indonesia]
* [https://www.instagram.com/beausitiofficial BeauSiti]
* [https://www.instagram.com/suriarecords Suria Records]
{{DEFAULTSORT:Nurhaliza, Siti}}
[[Tumbung:Urang Malayu]]
[[Tumbung:Panyanyi]]
[[Tumbung:Panyanyi Malaysia]]
[[Tumbung:Palakun]]
[[Tumbung:Palakun Malaysia]]
212tlid97djzusbntkfl5v3hu5tot7c
112367
112366
2026-07-09T13:42:25Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112367
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox urang}}
'''Siti Nurhaliza binti Tarudin''' atawa labih dipinandu'i lawan ngaran '''Siti Nurhaliza''' ([[Tulisan Jawi|Jawi]]: سيتي نورهاليزا بنت تارودين; {{lahirmati|Kampung Awah, Temerloh, [[Pahang, Malaysia|Pahang]], [[Malaysia]]|11|01|1979}}) adalah sa'ikung [[panyanyi]], [[palakun]], panulis lagu, parudusir rakaman, wan pangusaha nang badarah Melayu [[Malaysia]].
==Diskografi==
===Album studio===
* ''[[Siti Nurhaliza 1]]'' ([[1996]])
* ''[[Siti Nurhaliza 2]]'' ([[1997]])
* ''[[Cindai]]'' ([[1997]])
* ''[[Adiwarna]]'' ([[1998]])
* ''Pancawarna'' ([[1999]])
* ''Sahmura'' ([[2000]])
* ''Safa'' ([[2001]])
* ''Sanggar Mustika'' ([[2002]])
* ''E.M.A.S'' ([[2003]])
* ''Anugerah Aidilfitri'' ([[2003]])
* ''Prasasti Seni'' ([[2004]])
* ''Transkripsi'' ([[2006]])
* ''Hadiah Daripada Hati'' ([[2007]])
* ''Lentera Timur'' ([[2008]])
* ''Tahajjud Cinta'' ([[2009]])
* ''All Your Love'' ([[2011]])
* ''Fragmen'' ([[2014]])
* ''SimetriSiti'' ([[2017]])
* ''ManifestaSITI2020'' ([[2020]])
* ''Sitism'' ([[2023]])
* ''Gema Bumantara'' ([[2025]])
===Album duet===
* ''[[Seri Balas]]'' (duet basama Noraniza Idris) ([[1999]])
* ''CTKD: Canda, Tangis, Ketawa, Duka'' (duet basama [[Krisdayanti]]) ([[2009]])
===Album lain===
* ''Molek'' ([[1998]])
* ''The Best of Siti Nurhaliza'' ([[2000]])
* ''Cerita Cinta Siti Nurhaliza'' ([[2006]])
* ''Klasik'' ([[2007]])
* ''Permata Irama'' ([[2008]])
* ''Siti & Friends'' (2010)
* ''Pewaris Lagu-lagu Tradisional'' ([[2012]])
* ''Legasi'' ([[2021]])
==Rujukan==
{{Reflist}}
{{commonscat}}
* [https://www.instagram.com/ctdk/ Siti Nurhaliza]
* [https://www.instagram.com/officialsimplysiti/ SIMPLYSITI]
* [https://www.instagram.com/simplysiti.id/ SimplySiti Indonesia]
* [https://www.instagram.com/beausitiofficial BeauSiti]
* [https://www.instagram.com/suriarecords Suria Records]
{{DEFAULTSORT:Nurhaliza, Siti}}
[[Tumbung:Urang Malayu]]
[[Tumbung:Panyanyi]]
[[Tumbung:Panyanyi Malaysia]]
[[Tumbung:Palakun]]
[[Tumbung:Palakun Malaysia]]
suh1pxlhl5nan445qv0ziapj9e2u93v
112374
112367
2026-07-09T14:57:52Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112374
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox urang}}
'''Siti Nurhaliza binti Tarudin''' atawa labih dipinandu'i lawan ngaran '''Siti Nurhaliza''' ([[Tulisan Jawi|Jawi]]: سيتي نورهاليزا بنت تارودين; {{lahirmati|Kampung Awah, Temerloh, [[Pahang, Malaysia|Pahang]], [[Malaysia]]|11|01|1979}}) adalah sa'ikung [[panyanyi]], [[palakun]], panulis lagu, parudusir rakaman, wan pangusaha nang badarah [[urang Malayu|Malayu]] [[Malaysia]].
==Diskografi==
===Album studio===
* ''[[Siti Nurhaliza 1]]'' ([[1996]])
* ''[[Siti Nurhaliza 2]]'' ([[1997]])
* ''[[Cindai]]'' ([[1997]])
* ''[[Adiwarna]]'' ([[1998]])
* ''Pancawarna'' ([[1999]])
* ''Sahmura'' ([[2000]])
* ''Safa'' ([[2001]])
* ''Sanggar Mustika'' ([[2002]])
* ''E.M.A.S'' ([[2003]])
* ''Anugerah Aidilfitri'' ([[2003]])
* ''Prasasti Seni'' ([[2004]])
* ''Transkripsi'' ([[2006]])
* ''Hadiah Daripada Hati'' ([[2007]])
* ''Lentera Timur'' ([[2008]])
* ''Tahajjud Cinta'' ([[2009]])
* ''All Your Love'' ([[2011]])
* ''Fragmen'' ([[2014]])
* ''SimetriSiti'' ([[2017]])
* ''ManifestaSITI2020'' ([[2020]])
* ''Sitism'' ([[2023]])
* ''Gema Bumantara'' ([[2025]])
===Album duet===
* ''[[Seri Balas]]'' (duet basama Noraniza Idris) ([[1999]])
* ''CTKD: Canda, Tangis, Ketawa, Duka'' (duet basama [[Krisdayanti]]) ([[2009]])
===Album lain===
* ''Molek'' ([[1998]])
* ''The Best of Siti Nurhaliza'' ([[2000]])
* ''Cerita Cinta Siti Nurhaliza'' ([[2006]])
* ''Klasik'' ([[2007]])
* ''Permata Irama'' ([[2008]])
* ''Siti & Friends'' (2010)
* ''Pewaris Lagu-lagu Tradisional'' ([[2012]])
* ''Legasi'' ([[2021]])
==Rujukan==
{{Reflist}}
{{commonscat}}
* [https://www.instagram.com/ctdk/ Siti Nurhaliza]
* [https://www.instagram.com/officialsimplysiti/ SIMPLYSITI]
* [https://www.instagram.com/simplysiti.id/ SimplySiti Indonesia]
* [https://www.instagram.com/beausitiofficial BeauSiti]
* [https://www.instagram.com/suriarecords Suria Records]
{{DEFAULTSORT:Nurhaliza, Siti}}
[[Tumbung:Urang Malayu]]
[[Tumbung:Panyanyi]]
[[Tumbung:Panyanyi Malaysia]]
[[Tumbung:Palakun]]
[[Tumbung:Palakun Malaysia]]
jnmvkjgxogobz8i5t3s8hs61fwx2val
Siti Nurhaliza 2
0
19147
112359
66630
2026-07-09T12:42:31Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112359
wikitext
text/x-wiki
'''''Siti Nurhaliza 2''''' adalah album studio kadua [[Siti Nurhaliza]]. Album ngini dirilis pas tanggal [[27 Januari]] [[1997]].
==Daptar lagu==
# Aku Cinta Padamu ''(LY & Baiduri)''
# Wajah Kekasih ''(Adnan Abu Hassan & Hani MJ)''
# Tirai Semalam ''(Fauzi Marzuki & S. Amin Shahab)''
# Demi Kasih Kita ''(Adnan Abu Hassan & [[Siti Nurhaliza]])''
# Kesilapanku, Keegoanmu ''(LY & Baiduri)''
# Khayalan Cinta ''(Xiao Wong & Ucu)''
# Usah Diragui ''(Zul Mahat & Habsah Hassan)''
# Rindu Antara Kita ''(Adnan Abu Hassan & Hani MJ / Ciang Teng)''
# Bisikan Asmara ''(Helen Yap & Amran Omar)''
# Sri Mersing
# The Colour Of My Love ''(David Foster & Arthur Ganov)''
awdf8s7b6tk311a0gqc1nwq8rxfdqxs
Siti Nurhaliza 1
0
19148
112358
66670
2026-07-09T12:40:03Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112358
wikitext
text/x-wiki
'''''Siti Nurhaliza 1''''' album studio partama [[Siti Nurhaliza]] imbah mamanangakan Juara Bintang HMI anjuran RTM pada tahun [[1995]]. Album ngini dirilis pas tanggal [[1 April]] [[1996]] mamakai ngaran Siti sabagai judul album.
==Daptar lagu==
# Jawapan Di Persimpangan ''(Adnan Abu Hassan & Othman Zainuddin)''
# Mahligai Asmara ''(Adnan Abu Hassan & Hani MJ)''
# Jerat Percintaan ''(Adnan Abu Hassan & Othman Zainuddin / Hani MJ / Hazida)''
# Antara Waktu Dan Usia ''(Adnan Abu Hassan & Hani MJ)''
# Sempadan ''(Adnan Abu Hassan & Hani MJ)''
# Sanggar Bayu ''(Adnan Abu Hassan & Othman Zainuddin)''
# Cari-Cari ''(Fauzi Marzuki & Shahnaz)''
# Bicara Luka ''(Fauzi Marzuki & Amran Omar)''
# Kerana Jelingan Mu ''(Adnan Abu Hassan & Lukhman S.)''
# Jalanan Berduri ''(Peter Fam & Hani MJ)''
==Pranala luar==
* [http://www.instagram.com/ctdk Siti Nurhaliza]Instagram
* [http://www.instagram.com/simplysiti.id Simplysiti Indonesia]Instagram
6103ejc5ent7ru8j2oz6dw2voa0f0sm
Urang Malayu
0
19358
112395
112345
2026-07-10T03:25:18Z
~2026-38892-59
17642
/* Musik */
112395
wikitext
text/x-wiki
{{AP}}
{{ethnic group
|group = Urang Malayu <br/> Suku Melayu <br/> Orang Melayu <br/> اورڠ ملايو
|image = [[Berkas:Malay couple.jpg|thumb]]
|caption =
|poptime = '''± 27.000.000'''
|region1 = '''{{flag|Malaysia}}'''
|pop1 = 20.749.378
|ref1 = {{lower|<ref>{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}</ref>}}
|region2 = '''{{flag|Indunisia}}'''
|pop2 = 8.789.585
|ref2 = {{lower|<ref>{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}}
|region3 = '''{{flag|Thailand}}'''
|pop3 = 5.354.475
|ref3 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}</ref>}}
|region4 = '''[[Filipina]]'''
|pop4 = 2.000.000
|ref4 =
|region5 = '''[[Singapura]]'''
|pop5 = 1.003.449
|ref5 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}</ref>}}
|region6 = '''{{flag|Brunei}}'''
|pop6 = 501.902
|ref6 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}</ref>}}
|langs = [[Basa Malayu|Malayu]], [[Basa Indunisia|Indunisia]], [[Basa Arab|Arab]], [[Basa Inggris|Inggris]]
|religion = [[Islam]]
|related = [[Urang Banjar|Banjar]], [[Urang Jawa|Jawa]], Sunda, Minangkabau, Kerinci, Aceh, Dayak
}}
'''Urang Malayu''' ({{lang-ms|Orang Melayu}}; [[Jawi]]: ملايو) marupakan kalompok etnis wan agama Austronesia nang baasal matan Samananjung Malayu, [[Sumatera]] timur, pasisir [[Kalimantan]], wan pulau-pulau halus nang baandak di antara lokasi-lokasi ngini nang dipinandui sabagai Nusantara Riau. [[Basa Malayu]] marupakan anggota matan rumpun basa Austronesia. Wilayah-wilayah ngini wayah ini marupakan bagian matan nagara-nagara [[Malaysia]], [[Indunisia]] ([[Sumatera]] timur wan selatan, Kapulauan Bangka Belitung, [[Kalimantan Barat]], Kapulauan Riau, wan pasisir [[Kalimantan Timur]]), bagian salatan Thailand (Pattani, Satun, Songkhla, Trang, Krabi, Yala, wan Narathiwat), [[Singapura]], [[Brunai]], wan ujung salatan Myanmar (Tanintharyi).
[[Berkas:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|thumb|[[P. Ramlee]]]]
Bahkan, banyak komunitas Minangkabau, Mandailing, wan [[urang Dayak|Dayak]] nang pindah ka pantai timur [[Sumatera]] wan pantai barat [[pulau Kalimantan|Kalimantan]], mangaku sabagai urang Malayu. Salain di Nusantara, urang Malayu jua ada di Sri Lanka, Kapulauan Cocos (Keeling) ''(Cocos Malays)'', wan [[Aprika Salatan]] ''(Cape Malays)''.
Pakambangan wan didirian Kasultanan Malaka pas abad ka-15 manyababakan revolusi ganal dalam sajarah bangsa Malayu. Hal ngitu tajadi karana kasultanan ngitu mambawa parubahan nang sangat signifikan pada tata kabudayaan wan kasultanan ngitu mandapatakan kajayaan pada masa ngitu.
Sapanjang sajarahnya, urang-urang Malayu dipinandui sabagai komunitas padagangan pasisir nang baisi ciri-ciri budaya nang baubah.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 & 43}} Buhannya manyerap, mambagi wan manyampaiakan banyak ciri budaya dari kalompok etnis lokal lainnya, nang kaya Minangkabau wan Aceh.
== Etimologi ==
{{multiple image
| align = right
| total_width = 420
| image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg
| alt1 = Urang Malayu Malaka
| caption1 = Lukisan cat banyu Portugis matan urang Malayu di Malaka, sakitar tahun 1540, ditampaiakan dalam Códice Casanatense
| image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg
| alt2 = Sepasang urang Malayu
| caption2 = Ilustrasi pasangan Malayu, dari ''Reise nach Batavia'', antara tahun 1669 wan 1682
| image3 = JogetUNISEL.jpg
| alt3 = Tari manari joget Malayu
| caption3 = Tari Joget nang baasal matan masa Kasultanan Malaka, banyak aspek budaya Malayu baasal matan wilayah Malaka
}}
Kata Melayu pada mulanya marupakan ngaran tampat (toponim), nang marujuk pada sabuah lokasi di Sumatera. Imbah abad ka-15 istilah Malayu mulai diguna'akan gasan marujuk pada ngaran suku (etnonim).<ref name=":0">{{cite book|author=Timothy P. Barnard|year=2004|title=Contesting Malayness: Malay identity across boundaries|location=Singapore|publisher=Singapore University press|isbn=9971-69-279-1|page=|url-status=live}}</ref>{{rp|3}}
Sastra ''Sajarah Malayu'', mahubungakan asal etimologis "Melayu" lawan sabuah sungai halus bangaran Sungai Malayu di [[Sumatera]], [[Indunisia]]. Epos tasalah manyambat bahwa sungai ngini mangalir ka Sungai Musi di Palembang, padahal sabujurnya sungai ngini mangalir ka Sungai Batang Hari di [[Jambi]].<ref>{{Cite journal|last=Reid|first=Anthony|date=Uktubir 2001|title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=32|issue=3|pages=295-313}}</ref>{{rp|298}} Babarapa urang bapandapat bahwa istilah ngitu baasal matan sabuah kata nang baasal matan [[basa Malayu]], yaitu "melaju" nang baasal dari awalan 'me' wan akar kata 'laju', nang manggambarakan kakuatan arus di sungai ngitu.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}}
[[Barakas:Candi Tinggi.jpg|thumb|upright=1|Candi Muaro Jambi di [[Jambi]], dihubungakan lawan keberadaan karajaan Melayu pra-Islam. Candi-candi biasanya dibangun di tangah-tangah pusat karajaan]]
=== Sabagai ngaran tampat (toponim) ===
Istilah "Malayu" dan palafalan nang sama sajak abad ke-15 adalah sabuah toponim kuno nang umumnya mangacu pada daerah-daerah di selat Malaka.{{sfn|Barnard|2004|p=3}}
[[Barakas:Tengku Abd Aziz Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah.jpg|thumb|upright=1|Tengku Abdu Aziz, Pangeran dari [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] nang mamakai pakaian khas Melayu formal wayah itu (sekitar 1920)]]
* '''''Malaya Dwipa''''', "Malaya Dwipa", kaya nang tacatat dalam bab 48 Bayupurana, wilayah Malaka marupakan sabuah provinsi di laut timur nang sugih banar lawan amas wan perak. Babarapa ahli jua mamasukakan wilayah [[Sumatera]] ka dalam istilah ngitu.{{sfn|Deka|2007|p=57}} Tagal, bubuhan ahli dari India parcaya bahua istilah ini hanya marujuk pada samananjung Malayu nang tadiri matan banyak gunung, sadangkan [[Sumatera]] labih marujuk pada gambaran di dalam Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}}
* '''''Maleu-kolon''''' – sabuah lokasi di Samananjung Amang, nang tacatat dalam karya Klaudius Ptolemaeus (90–68 M), ''Geographia'' mancatat sabuah tanjung di ''Aurea Chersonesus'' (Samananjung Malayu) nang bangaran ''Maleu-kolon'', nang diyakini barasal matan Basa Sanskerta, ''malayakolam'' atawa ''malaikurram''.<ref>{{cite book|title= Researches on Ptolemy's geography of eastern Asia (further India and Indo-Malay archipelago|page= 101|author= Gerolamo Emilio Gerini|isbn= 81-70690366|year= 1974|publisher= Munshiram Manoharlal Publishers }}</ref> {{sfn|Gerini|1974|p=101}}
* '''''Mo-lo-yu''''' – dikisahakan ulih Yijing, saurang biarawan Buddha matan dinasti Tang nang bakunjangan ka Asia tenggara pada tahun 688–695. Manurut Yijing, karajaan "Mo-Lo-Yu" bajarak 15 hari balayar matan Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga ([[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]]). Kerajaan ngitu jua jaraknya 15 hari palayaran dari Ka-Cha ([[Kadah, Malaysia|Kadah]]), sahingga kawa dikatahui bahwa kerajaan Mo-Lo-Yu baandak di tangah jarak antara kaduanya.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Teori populer mahubungakan ka'ada'an "Mo-Lo-Yu" lawan situs Kuil Muaro Jambi di Sumatera,{{sfn|Melayu Online|2005}} tagal ka'ada'an Jambi sangat balawanan lawan parnyaraan Yi Jinh nang manyambat bahwa inya ba'andak di tangah-tangah ''Ka-Cha'' (Kedah) lawan ''Bogha'' (Palembang)". Di antara masa akhir dinasti Yuan (1271–1368) wan masa awal dinasti Ming (1368–1644), kata ''Ma-La-Yu'' rancak disambat dalam teks-teks kuno Tiongkok gasan manyambat wilayah nang baandak di laut salatan.
=== Sabagai ngaran suku (etnonim) ===
Sastra Malayu Klasik manggambarakan urang Malayu dalam arti nang tahalus daripada interpretasi mudirin. ''Hikayat Hang Tuah'' (sakitar tahun 1700, manuskrip sakitar tahun 1849) hanya mangidentifikasi suku Malayu sabagai subyek Kasultanan Malaka; Brunai pada waktu itu kada dianggap sabagai Malayu. ''Hikayat Patani'' (sakitar 1876) kada manyabutakan Patani wan Brunai sabagai Malayu, istilah itu hanya digunaakan gasan [[Johor, Malaysia|Johor]]. Kedah kada tamasuk sabagai suku Malayu dalam ''Hikayat Kedah''/''Hikayat Merong'' Mahawangsa (sakitar 1821). ''Hikayat Aceh'' (sakitar 1625, naskah nang ada sakitar 1675) mahubungakan etnis Malayu lawan Johor, tagal kada manyabutakan Aceh atawa Deli sabagai Malayu.<ref>{{Cite book|last=Milner|first=Anthony|year=2011|url=https://books.google.co.id/books?id=sACaolB0FpkC&vq=liberally&source=gbs_navlinks_s|title=The Malays|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444391664|pages=91-92}}</ref><ref>Untuk usia manuskrip, lihat [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project].</ref>
== Agama ==
[[Barakas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masigit Sultan Omar Ali Saifuddin di [[Brunai]] wayah malam [[Ramadan]]. Karajaan nang sugih ngini mangadopsi Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Malayu'') sabagai filosofi nasional sajak kamardikaannya pada tahun 1984.]]
Masyarakat Malayu awal sabagian besar animis, percaya akan keberadaan ''semangat'' (roh) dalam sagala hal.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Sakitar pambukaan era umum, [[Hindu]]isme wan Budhisme diperkenalkan ulih padagang Asia Selatan ka Kapulauan Malaya, di mana buhannya bakambang sampai abad ka-13, sabalum datangnya Islam nang dibawa ulih padagang Muslim Arab, Asia Salatan wan Cina.
Pada abad ka-15, Islam matan sekte Sunni ortodoks bakembang di [[dunia Malayu]] di bawah Kasultanan Malaka. Bida lawan Hinduisme, nang sacara superfisial maubah masyarakat Malayu awal, Islam kawa disambat sudah sacara pinuh baintegrasi ka dalam kahidupan sahari-hari panduduk.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Sajak era ngini, urang-urang Malayu dianggap sabagai kalompok etnis wan agama wan sacara tradisiunal mamiliki identifikasi erat dangan Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} wan mereka kada mangubah agama mereka sajak ngitu.<ref name="Syed" /> Identitas ngini sangat kuat sampai-sampai dipadahakan bahwa manjadi Muslim adalah ''masuk Melayu'' (masuk Malayu).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}}
Namun, kepercayaan awal baisi akar nang labih dalam, buhannya mampartahanakan diri malawan anathema Islam – wan jua mistisisme Sufisme sudah bahubungan antara urang Malayu, lawan roh-roh dunia animistik awal wan babarapa unsur Hinduisme.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Imbah tahun 1970-an, kabangkitan Islam (disambat jua re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) di saluruh dunia Muslim, banyak tradisi nang dianggap manyalahi ajaran Islam wan mangandung unsur-unsur syirik ditinggalakan ulih urang Malayu di Malaysia, sadangkan di kalangan urang Malayu di Indunisia, tradisi ngini kada dianggap sabagai takhayul wan mangandung unsur-unsur syirik. Di antara tradisi nginih adalah festival ''mandi safar'' (mandi Safar), sebuah festival mandi gasan mancapai kamurnian spiritual, nang kawa dilihat ciri-cirinya mirip lawan babarapa matan Durga Puja di India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}}
Kabanyakan etnis Malayu modern adalah panganut Islam Sunni<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=7 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Uktubir 2012}}</ref> wan festival Malayu nang paling panting adalah festival asal Islam — ''[[Hari Raya Pitrah|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Hari Raya Haji|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Tahun puga Islam|Awal Muharram]]'', wan ''[[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]]''. Di Malaysia wan Brunai, urang-urang Malayu dianggap murtad apabila bapindah agama matan Islam. Tagal, ada babarapa etnis Malayu nang badiam di luar nagara-nagara ngini jua sudah manarima agama lain sacara legal di bawah hukum.
== Arsitéktur ==
{{See also|Rumah Malayu}}
[[Barakas:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Rūmah tradisional Malayu di [[Kadah, Malaysia|Kadah]], dihiasi lawan panel ukiran khas dari Samananjung Malayu utara.]]
[[Rumah Malayu]] marujuk pada wadah tinggal urang Malayu, sabuah kalompok etno-linguistik nang bagana di [[Sumatera]], pasisir [[pulau Kalimantan|Kalimantan]] wan Samananjung Malayu.
Bentuk arsitektur tradisional, nang kaya atap tropis nang sasuai wan proporsi harmonis lawan elemen dekoratif dianggap masih baisi nilai budaya nang ganal oleh banyak urang di wilayah ngitu. Namun, bangunan-bangunan ngini mamarluakan pangurusan nang signifikan dibandingakan lawan konstruksi modern; nang kaya tantangan dalam malestarikan bahan utamanya, kayu, dari efek marusak cuaca tropis wan jua infestasi rayap. Kaahlian pambangunan tradisional ngini sacara bertahap hilang di [[Malaysia]] lantaran kayu alami manjadi langka lantaran deforestasi wan industrialisasi,<ref name=H>{{cite news |date=16 Mai 2026 |page=B7|newspaper=The Straits Times|department=Letter From... |title=Guest houses, film sets: Traditional Malay houses in demand with new lease of life|author=Hadi Azmi }}</ref> samantara di [[Indunisia]] rumah tradisional nang kaya itu masih batahan di daerah dusun. Walaupun parubahan parkotaan di [[Singapura]] sudah mahapus hampir sabarataan lingkungan parkotaan Malayu, babarapa rumah nang manampaiakan arsitektur lokal ini masih batahan, tarutama di pulau Pulau Ubin.
Upaya gasan manyimpan gaya arsitektur asli kapulauan Indunisia sudah dilakuakan malalui dokumentasi wan panciptaan replika di paviliun paropinsi di Taman Mini Indonesia Indah, Jakarta. Pemilik banyak rumah tradisional Malaysia nang masih ada jua menyewa'akan rūmah-rūmah itu gasan studio produksi sabagai wadah pambuatan [[pélém]] wan iklan, wan rumah tamu, sabagai sumber pandapatan tambahan.<ref name=H/>
== Basa ==
[[Barakas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|Prasasti Kedukan Bukit nang ditulis dalam aksara Pallawa. Baasal matan tahun 683, ngini adalah salah satu artefak tulisan Malayu nang paling tuha nang masih ada.]]
{{Main|Basa Malayu}}
{{See also|Tulisan Jawi}}
[[Basa Malayu]] marupakan salah satu basa nang paling tarkanal di dunia, tarutama basa Austronesia. Varian wan dialek Malayu dipakai sabagai basa rasmi di [[Brunai]], [[Indunisia]], [[Malaysia]] wan [[Singapura]]. Basa ini jua dituturakan di [[Thailand]] salatan, Kapulauan Cocos, Pulau Natal, Sri Lanka. Basa ini dituturakan sabagai basa asli ulih sakitar 33 juta urang di saluruh Kapulauan Malayu wan dipakai sabagai basa kadua ulih sakitar 220 juta urang.{{sfn|Wright|2007|p=492}}
Bentuk basa Malayu nang paling tuha baasal matan basa Proto-Malayo-Polinesia nang dituturakan ulih panduduk Austronesia nang paling awal di Asia Tanggara. Bantuk ngini kamudian bakambang manjadi Malayu Lawas pas budaya wan agama India mulai manambus wilayah ngitu. Basa Malayu Kuno baisi babarapa istilah sampai wahini, tapi tatap kada kawa dipahami ulih pamandir mudirin, samantara basa mudirin sudah banyak ta'akui dalam tulisan Malayu Klasik, nang bantuknya paling tuha ba'asal matan tahun 1303 M.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Malayu bakambang manjadi Basa Malayu Klasik malalui panambahan kata-kata [[basa Arab|Arab]] wan [[basa Parsia|Parsia]] nang barandak pas Islam datang ka wilayah ngitu, wan baubah sacara signifikan dalam prosesnya. Awalnya, Malayu Klasik marupakan sakalompok dialek nang bamacam-macam, mancarminakan asal-usul karajaan-karajaan Malayu di Asia Tenggara. Salah satu dialek ngini, nang dikambangakan dalam tradisi sastra Kasultanan Malaka pas abad ka-15, akhirnya manjadi dominan.
Era Malaka ditandai lawan parubahan basa Malayu manjadi basa Islam, nang mirip lawan [[basa Arab|bahasa Arab]], [[basa Parsia|Persia]], Urdu wan Swahili. Tulisan Arab nang diadaptasi disambat Jawi dipakai gasan manggantiakan tulisan Kawi, istilah-istilah agama wan budaya Islam banyak disamakan, manyingkirakan banyak kata-kata Hindu-Buddha, wan basa Malayu jadi basa media pandidikan wan panyabaran Islam di saluruh wilayah Asia Tenggara. Di puncak kakuasaan Malaka pada abad ka-15, basa Malayu Klasik manyabar diluar dunia panutur<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> basa Malayu tradisiunal wan manyabapakan sabuah lingua franca nang disambat ''Bahasa Melayu pasar'' ("Basa Malayu Bazaar") atawa ''Bahasa Melayu rendah'' ("Basa Malayu Randah") sabagai balawanan ''Bahasa Melayu tinggi'' ("Basa Malayu Tinggi") di Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Umumnya diyakini bahwa Basa Malayu Bazaar marupakan basa pidgin wan pangambangan nang paling panting adalah bahwa bahasa pidgin manjadi kreol, manciptakan babarapa basa hanyar nang kaya Basa Malayu Ambon, Basa Malayu Manado wan [[Basa Betawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}}
Panulis-panulis Irupa abad ka-17 wan ka-18, nang kaya Tavernier, Thomassin wan Werndly manggambarakan Basa Malayu sabagai "''basa urang-urang nang balajar di sabarataan India, nang kaya basa Latin di Eropa''".{{sfn|Sweeney|1987}} Basa ngini jua nang paling banyak diguna'akan salawas era kolonial Inggris wan Walanda di Kapulauan Malayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kabalikannya tajadi di Hindia Timur Spanyol, di mana Latinisasi massal kapulauan sapanjang tahun-tahun kolonial manyababakan coup de grâce basa Malayu di [[Pilipina]].
Dialek Kasultanan Johor, panerus langsung matan Malaka, manjadi basa standar di kalangan urang Malayu di [[Singapura]] wan [[Malaysia]], wan marupakan dasar asli gasan [[basa Indunisia]] standar.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}}
Salain matan basa Malayu standar, nang dikambangakan di dalam lingkup Malaka-Johor, bamacam dialek Malayu lokal ada. Misalnya, urang Bangka, urang Brunai, urang Jambi, urang [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], urang [[Kadah, Malaysia|Kadah]], urang [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]], urang [[basa Palimbang|Palimbang]], urang Pattani, urang [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]], urang [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], wan banyak lainnya.
Basa Malayu sacara historis ditulis dalam aksara Pallawa, Kawi wan Rencong. Imbah datangnya Islam, [[tulisan Jawi]] nang badasarkan basa Arab diadopsi wan masih diguna'akan sampai wahini sabagai salah satu dari dua aksara rasmi di [[Brunai]] wan sabagai aksara alternatif di [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Uktubir 2012 }}</ref> Mulai abad ka-17, sabagai hasil kolonisasi Inggris wan Walanda, aksara Jawi sacara batahap digantikan ulih tulisan Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=7 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> nang badasarkan Latin nang akhirnya manjadi tulisan moderen rasmi gasan basa Malayu di [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Indunisia]], wan tulisan ko-resmi di [[Brunai]].
== Musik ==
{{Main|Musik Malayu}}
[[Musik Malayu]] adalah sabuting janis musik tradisional nang barasal wan bakambang di pasisir timur [[Sumatera]], [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]], wan Samananjung Malaya.<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> Musik ngini biasanya dinyanyikan ulih urang-urang matan suku bangsa Malayu nang kada jarang diumpati jua lawan tarian khas Malayu satampat misalnya tarian parsembahan dalam pajuangan atawa pesta adat, panambaian tamu kahormatan, wan dalam kagiatan kaagamaan.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref>
Sairing lawan pakambangan zaman musik Malayu mangalami kabingungan gaya musik misalnya saja mangalami paduan lawan aliran [[musik pop]], [[musik rock]], wan dangdut. Aliran ngini kawa ditamui di nagara-nagara kaya Malayu, nang kaya [[Indunisia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Brunai]].
Pada pamulaan parkambangan alat musik nang digunaakan labih didominasi ulih tingkatan rebana nang disambat Kompang matan Ponorogo, petikan gambus, gesekan biola, picitan akordion, tingkatan [[kanung|gong/kanung]], wan tiupan [[sarunai]]. Hal ngini dipangaruh ulih budaya matan tanah [[urang Arab|Arab]] dan [[Irupa]] tradisional. Sairing bakambangnya teknologi, bubuhannya digantiakan lawan alat musik elektronik dalam bantuk keyboard.
Dalam kiprahnya aliran ngini sampat populer di era '80an bahkan mamasuki era "puncak kahangatan" di era '90an. Hal ngini ditandai lawan makin banyaknya [[panyanyi]] & grup band Malayu, wan pandatang hanyar nang muncul lawan lagu-lagu andalan masing-masing.
== Seni pamentasan ==
[[Barakas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pamentasan Joget Gamelan, 1937]]
Urang Malayu baisi bamacam-macam musik wan tarian nang marupakan gabungan matan pangaruh budaya nang balainan. Genre nang khas mulai matan tarian rakyat tradisional Malayu nang kaya drama Mak Yong sampai tarian Zapin nang bapangaruh Arab. Gerakan koreografi jua bamacam-macam mulai matan langkah-langkah wan lagu-lagu sederhana di Dikir barat sampai gerakan nang rumit di Joget Gamelan.
Musik tradisional Malayu pada dasarnya marupakan musik perkusi. Macam-macam [[kanung]] manyadiakan irama gasan banyak tarian. Ada jua drum bamacam-macam ukuran, mulai matan ''rebana ubi'' ganal nang dipakai gasan menandai acara-acara penting sampai ''gendang-rebana'' kecil (frame drum) nang dipakai gasan mengiringi bacaan vokal dalam upacara kaagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}}
[[Barakas:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sabuting bubuhan dari penari Malayu Siam nang manampailakan Mak Yong (sakitar abad ka-19). Pada tahun 2005, buku ngini mandapat pangakuan sabagai salah satu karya agung warisan lisan wan nang kada talihat umat manusia ulih [[Pahimpunan Pandidikan, Kailmuan, wan Kabudayaan Pasarikatan Bangsa-Bangsa|UNESCO]].]]
Musik Nobat manjadi bagian matan Royal Regalia dari pangadilan Malayu sajak datangnya Islam pada abad ka-12 wan hanya dimainkan dalam upacara pangadilan nang penting. Orkestrenya tamasuk instrumen sakral wan nang dihormati banar nang kaya ''nehara'' (drum ketel), ''[[babun]]'' (drum kepala ganda), ''nafiri'' (trumpet), ''[[sarunai]]'' (oboe), wan kadang-kadang gong berkunci wan sapasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}}
Pangaruh India kuat dalam pamainan bayangan tradisional nang dipinandui sabagai Wayang Kulit nang mana kisah-kisah matan epik Hindu; Ramayana & Mahabharata mambantuk repertoar utama. Ada ampat macam teater wayang bayangan nang kawa ditamui di Samananjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Tatapi, seni wan kisah-kisah ''Wayang Purwa'' wan ''Wayang Siam'' manunjukakan pangaruh wilayah nang bagabung lawan basa Jawa wan Siam masing-masing, samantara ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Gedek'' mancaritakan bentuk wan gaya Malayu nang labih asli.
Kesenian-kesenian Malayu nang terkenal lainnya adalah; teater ''Bangsawan'', balada cinta ''Dondang Sayang'' wan tari ''Mak Inang'' matan Kasultanan Malaka, teater ''Jikey'' wan ''Mek Mulung'' matan [[Kadah, Malaysia|Kadah]], tari ''Asyik'' wan drama tari ''Menora'' matan Patani wan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], tari ''Ulek mayang'' wan ''Rodat'' matan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], teater ''Boria'' matan Penang, tari ''Canggung'' matan [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]], lagu-lagu naratif ''Mukun'' matan [[Brunai]] wan [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> Gending Sriwijaya matan Palembang, tari Serampang Dua Belas matan Serdang.<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api tarian api matan [[Riau]] wan Dikir barat Singapura matan [[Singapura]].
== Seni visual ==
[[Barakas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, burung mitos raksasa nang diulah gasan parada sunat agung pangeran [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]]]
Ukiran kayu marupakan bagian matan seni visual Malayu klasik. Urang Malayu sacara tradisional manghias monumen, parahu, sanjata, makam, instrumen musik, wan pakakasnya lawan motif flora, kaligrafi, geometri, wan fitur kosmik. Seni ngini diulah lawan cara mahapus kayu lawan mamakai alat-alat nang tajam wan maumpati pola, komposisi wan urutan tartentu. Bentuk seni, nang dipinandui sabagai ''ukir'', disambat sabagai tindakan pangabdian matan para pangrajin kepada pencipta wan hadiah gasan sasama manusia.{{sfn|Said|2005}}
Bentuk kesenian ngini tarutama dikaranakan banyaknya kayu di Kapulauan Malayu wan jua karana kaahlian tukang-tukang kayu nang mamungkinakan urang-urang Malayu mapraktekkan ukiran kayu sabagai karajinan. Lingkungan tropis alami di mana flora wan fauna banyak nang mengilhami motif nang digambarakan dalam bentuk abstrak atawa distilasi ka dalam papan kayu. Dengan datangnya Islam, bentuk kaligrafi geometris wan Islam diparkanalakan dalam ukiran kayu. Kayu nang diguna'akan biasanya dari spesies kayu keras tropis nang diketahui tahan lama wan kawa tahan sarangan jamur, kumbang sapatu-sapatu listrik wan rayap.{{sfn|Said|2002}}
Rumah atawa [[masigit]] tradisional Malayu nang khas pasti dihiasi lawan labih matan 20 bagian nang diukir. Ukiran di dinding wan panel mamungkinakan angin masuk wan kaluar bangunan sacara efektif wan kawa mamungkinakan sinar matahari mancahaya bagian dalam struktur. Pada saat nang sama, bayangan nang dibuang ulih panel jua akan meulah bayangan badasarkan motif nang manambah kaindahan di lantai. Jadi, bagian-bagian nang diukir manjalankan tujuan fungsional wan estetika.
== Liat jua ==
* [[Dunia Malayu]]
* [[Rumah Malayu]]
== Rujukan ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Malayu}}
[[Tumbung:Urang Malayu| ]]
[[Tumbung:Malaysia]]
[[Tumbung:Indunisia]]
[[Tumbung:Brunai]]
[[Tumbung:Singapura]]
{{Authority control}}
6awz3kx1hl02fnwf3srjxx8y8xabd8v
112396
112395
2026-07-10T03:35:34Z
~2026-38892-59
17642
/* Seni pamentasan */
112396
wikitext
text/x-wiki
{{AP}}
{{ethnic group
|group = Urang Malayu <br/> Suku Melayu <br/> Orang Melayu <br/> اورڠ ملايو
|image = [[Berkas:Malay couple.jpg|thumb]]
|caption =
|poptime = '''± 27.000.000'''
|region1 = '''{{flag|Malaysia}}'''
|pop1 = 20.749.378
|ref1 = {{lower|<ref>{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}</ref>}}
|region2 = '''{{flag|Indunisia}}'''
|pop2 = 8.789.585
|ref2 = {{lower|<ref>{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}}
|region3 = '''{{flag|Thailand}}'''
|pop3 = 5.354.475
|ref3 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}</ref>}}
|region4 = '''[[Filipina]]'''
|pop4 = 2.000.000
|ref4 =
|region5 = '''[[Singapura]]'''
|pop5 = 1.003.449
|ref5 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}</ref>}}
|region6 = '''{{flag|Brunei}}'''
|pop6 = 501.902
|ref6 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}</ref>}}
|langs = [[Basa Malayu|Malayu]], [[Basa Indunisia|Indunisia]], [[Basa Arab|Arab]], [[Basa Inggris|Inggris]]
|religion = [[Islam]]
|related = [[Urang Banjar|Banjar]], [[Urang Jawa|Jawa]], Sunda, Minangkabau, Kerinci, Aceh, Dayak
}}
'''Urang Malayu''' ({{lang-ms|Orang Melayu}}; [[Jawi]]: ملايو) marupakan kalompok etnis wan agama Austronesia nang baasal matan Samananjung Malayu, [[Sumatera]] timur, pasisir [[Kalimantan]], wan pulau-pulau halus nang baandak di antara lokasi-lokasi ngini nang dipinandui sabagai Nusantara Riau. [[Basa Malayu]] marupakan anggota matan rumpun basa Austronesia. Wilayah-wilayah ngini wayah ini marupakan bagian matan nagara-nagara [[Malaysia]], [[Indunisia]] ([[Sumatera]] timur wan selatan, Kapulauan Bangka Belitung, [[Kalimantan Barat]], Kapulauan Riau, wan pasisir [[Kalimantan Timur]]), bagian salatan Thailand (Pattani, Satun, Songkhla, Trang, Krabi, Yala, wan Narathiwat), [[Singapura]], [[Brunai]], wan ujung salatan Myanmar (Tanintharyi).
[[Berkas:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|thumb|[[P. Ramlee]]]]
Bahkan, banyak komunitas Minangkabau, Mandailing, wan [[urang Dayak|Dayak]] nang pindah ka pantai timur [[Sumatera]] wan pantai barat [[pulau Kalimantan|Kalimantan]], mangaku sabagai urang Malayu. Salain di Nusantara, urang Malayu jua ada di Sri Lanka, Kapulauan Cocos (Keeling) ''(Cocos Malays)'', wan [[Aprika Salatan]] ''(Cape Malays)''.
Pakambangan wan didirian Kasultanan Malaka pas abad ka-15 manyababakan revolusi ganal dalam sajarah bangsa Malayu. Hal ngitu tajadi karana kasultanan ngitu mambawa parubahan nang sangat signifikan pada tata kabudayaan wan kasultanan ngitu mandapatakan kajayaan pada masa ngitu.
Sapanjang sajarahnya, urang-urang Malayu dipinandui sabagai komunitas padagangan pasisir nang baisi ciri-ciri budaya nang baubah.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 & 43}} Buhannya manyerap, mambagi wan manyampaiakan banyak ciri budaya dari kalompok etnis lokal lainnya, nang kaya Minangkabau wan Aceh.
== Etimologi ==
{{multiple image
| align = right
| total_width = 420
| image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg
| alt1 = Urang Malayu Malaka
| caption1 = Lukisan cat banyu Portugis matan urang Malayu di Malaka, sakitar tahun 1540, ditampaiakan dalam Códice Casanatense
| image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg
| alt2 = Sepasang urang Malayu
| caption2 = Ilustrasi pasangan Malayu, dari ''Reise nach Batavia'', antara tahun 1669 wan 1682
| image3 = JogetUNISEL.jpg
| alt3 = Tari manari joget Malayu
| caption3 = Tari Joget nang baasal matan masa Kasultanan Malaka, banyak aspek budaya Malayu baasal matan wilayah Malaka
}}
Kata Melayu pada mulanya marupakan ngaran tampat (toponim), nang marujuk pada sabuah lokasi di Sumatera. Imbah abad ka-15 istilah Malayu mulai diguna'akan gasan marujuk pada ngaran suku (etnonim).<ref name=":0">{{cite book|author=Timothy P. Barnard|year=2004|title=Contesting Malayness: Malay identity across boundaries|location=Singapore|publisher=Singapore University press|isbn=9971-69-279-1|page=|url-status=live}}</ref>{{rp|3}}
Sastra ''Sajarah Malayu'', mahubungakan asal etimologis "Melayu" lawan sabuah sungai halus bangaran Sungai Malayu di [[Sumatera]], [[Indunisia]]. Epos tasalah manyambat bahwa sungai ngini mangalir ka Sungai Musi di Palembang, padahal sabujurnya sungai ngini mangalir ka Sungai Batang Hari di [[Jambi]].<ref>{{Cite journal|last=Reid|first=Anthony|date=Uktubir 2001|title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=32|issue=3|pages=295-313}}</ref>{{rp|298}} Babarapa urang bapandapat bahwa istilah ngitu baasal matan sabuah kata nang baasal matan [[basa Malayu]], yaitu "melaju" nang baasal dari awalan 'me' wan akar kata 'laju', nang manggambarakan kakuatan arus di sungai ngitu.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}}
[[Barakas:Candi Tinggi.jpg|thumb|upright=1|Candi Muaro Jambi di [[Jambi]], dihubungakan lawan keberadaan karajaan Melayu pra-Islam. Candi-candi biasanya dibangun di tangah-tangah pusat karajaan]]
=== Sabagai ngaran tampat (toponim) ===
Istilah "Malayu" dan palafalan nang sama sajak abad ke-15 adalah sabuah toponim kuno nang umumnya mangacu pada daerah-daerah di selat Malaka.{{sfn|Barnard|2004|p=3}}
[[Barakas:Tengku Abd Aziz Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah.jpg|thumb|upright=1|Tengku Abdu Aziz, Pangeran dari [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] nang mamakai pakaian khas Melayu formal wayah itu (sekitar 1920)]]
* '''''Malaya Dwipa''''', "Malaya Dwipa", kaya nang tacatat dalam bab 48 Bayupurana, wilayah Malaka marupakan sabuah provinsi di laut timur nang sugih banar lawan amas wan perak. Babarapa ahli jua mamasukakan wilayah [[Sumatera]] ka dalam istilah ngitu.{{sfn|Deka|2007|p=57}} Tagal, bubuhan ahli dari India parcaya bahua istilah ini hanya marujuk pada samananjung Malayu nang tadiri matan banyak gunung, sadangkan [[Sumatera]] labih marujuk pada gambaran di dalam Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}}
* '''''Maleu-kolon''''' – sabuah lokasi di Samananjung Amang, nang tacatat dalam karya Klaudius Ptolemaeus (90–68 M), ''Geographia'' mancatat sabuah tanjung di ''Aurea Chersonesus'' (Samananjung Malayu) nang bangaran ''Maleu-kolon'', nang diyakini barasal matan Basa Sanskerta, ''malayakolam'' atawa ''malaikurram''.<ref>{{cite book|title= Researches on Ptolemy's geography of eastern Asia (further India and Indo-Malay archipelago|page= 101|author= Gerolamo Emilio Gerini|isbn= 81-70690366|year= 1974|publisher= Munshiram Manoharlal Publishers }}</ref> {{sfn|Gerini|1974|p=101}}
* '''''Mo-lo-yu''''' – dikisahakan ulih Yijing, saurang biarawan Buddha matan dinasti Tang nang bakunjangan ka Asia tenggara pada tahun 688–695. Manurut Yijing, karajaan "Mo-Lo-Yu" bajarak 15 hari balayar matan Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga ([[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]]). Kerajaan ngitu jua jaraknya 15 hari palayaran dari Ka-Cha ([[Kadah, Malaysia|Kadah]]), sahingga kawa dikatahui bahwa kerajaan Mo-Lo-Yu baandak di tangah jarak antara kaduanya.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Teori populer mahubungakan ka'ada'an "Mo-Lo-Yu" lawan situs Kuil Muaro Jambi di Sumatera,{{sfn|Melayu Online|2005}} tagal ka'ada'an Jambi sangat balawanan lawan parnyaraan Yi Jinh nang manyambat bahwa inya ba'andak di tangah-tangah ''Ka-Cha'' (Kedah) lawan ''Bogha'' (Palembang)". Di antara masa akhir dinasti Yuan (1271–1368) wan masa awal dinasti Ming (1368–1644), kata ''Ma-La-Yu'' rancak disambat dalam teks-teks kuno Tiongkok gasan manyambat wilayah nang baandak di laut salatan.
=== Sabagai ngaran suku (etnonim) ===
Sastra Malayu Klasik manggambarakan urang Malayu dalam arti nang tahalus daripada interpretasi mudirin. ''Hikayat Hang Tuah'' (sakitar tahun 1700, manuskrip sakitar tahun 1849) hanya mangidentifikasi suku Malayu sabagai subyek Kasultanan Malaka; Brunai pada waktu itu kada dianggap sabagai Malayu. ''Hikayat Patani'' (sakitar 1876) kada manyabutakan Patani wan Brunai sabagai Malayu, istilah itu hanya digunaakan gasan [[Johor, Malaysia|Johor]]. Kedah kada tamasuk sabagai suku Malayu dalam ''Hikayat Kedah''/''Hikayat Merong'' Mahawangsa (sakitar 1821). ''Hikayat Aceh'' (sakitar 1625, naskah nang ada sakitar 1675) mahubungakan etnis Malayu lawan Johor, tagal kada manyabutakan Aceh atawa Deli sabagai Malayu.<ref>{{Cite book|last=Milner|first=Anthony|year=2011|url=https://books.google.co.id/books?id=sACaolB0FpkC&vq=liberally&source=gbs_navlinks_s|title=The Malays|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444391664|pages=91-92}}</ref><ref>Untuk usia manuskrip, lihat [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project].</ref>
== Agama ==
[[Barakas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masigit Sultan Omar Ali Saifuddin di [[Brunai]] wayah malam [[Ramadan]]. Karajaan nang sugih ngini mangadopsi Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Malayu'') sabagai filosofi nasional sajak kamardikaannya pada tahun 1984.]]
Masyarakat Malayu awal sabagian besar animis, percaya akan keberadaan ''semangat'' (roh) dalam sagala hal.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Sakitar pambukaan era umum, [[Hindu]]isme wan Budhisme diperkenalkan ulih padagang Asia Selatan ka Kapulauan Malaya, di mana buhannya bakambang sampai abad ka-13, sabalum datangnya Islam nang dibawa ulih padagang Muslim Arab, Asia Salatan wan Cina.
Pada abad ka-15, Islam matan sekte Sunni ortodoks bakembang di [[dunia Malayu]] di bawah Kasultanan Malaka. Bida lawan Hinduisme, nang sacara superfisial maubah masyarakat Malayu awal, Islam kawa disambat sudah sacara pinuh baintegrasi ka dalam kahidupan sahari-hari panduduk.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Sajak era ngini, urang-urang Malayu dianggap sabagai kalompok etnis wan agama wan sacara tradisiunal mamiliki identifikasi erat dangan Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} wan mereka kada mangubah agama mereka sajak ngitu.<ref name="Syed" /> Identitas ngini sangat kuat sampai-sampai dipadahakan bahwa manjadi Muslim adalah ''masuk Melayu'' (masuk Malayu).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}}
Namun, kepercayaan awal baisi akar nang labih dalam, buhannya mampartahanakan diri malawan anathema Islam – wan jua mistisisme Sufisme sudah bahubungan antara urang Malayu, lawan roh-roh dunia animistik awal wan babarapa unsur Hinduisme.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Imbah tahun 1970-an, kabangkitan Islam (disambat jua re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) di saluruh dunia Muslim, banyak tradisi nang dianggap manyalahi ajaran Islam wan mangandung unsur-unsur syirik ditinggalakan ulih urang Malayu di Malaysia, sadangkan di kalangan urang Malayu di Indunisia, tradisi ngini kada dianggap sabagai takhayul wan mangandung unsur-unsur syirik. Di antara tradisi nginih adalah festival ''mandi safar'' (mandi Safar), sebuah festival mandi gasan mancapai kamurnian spiritual, nang kawa dilihat ciri-cirinya mirip lawan babarapa matan Durga Puja di India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}}
Kabanyakan etnis Malayu modern adalah panganut Islam Sunni<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=7 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Uktubir 2012}}</ref> wan festival Malayu nang paling panting adalah festival asal Islam — ''[[Hari Raya Pitrah|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Hari Raya Haji|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Tahun puga Islam|Awal Muharram]]'', wan ''[[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]]''. Di Malaysia wan Brunai, urang-urang Malayu dianggap murtad apabila bapindah agama matan Islam. Tagal, ada babarapa etnis Malayu nang badiam di luar nagara-nagara ngini jua sudah manarima agama lain sacara legal di bawah hukum.
== Arsitéktur ==
{{See also|Rumah Malayu}}
[[Barakas:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Rūmah tradisional Malayu di [[Kadah, Malaysia|Kadah]], dihiasi lawan panel ukiran khas dari Samananjung Malayu utara.]]
[[Rumah Malayu]] marujuk pada wadah tinggal urang Malayu, sabuah kalompok etno-linguistik nang bagana di [[Sumatera]], pasisir [[pulau Kalimantan|Kalimantan]] wan Samananjung Malayu.
Bentuk arsitektur tradisional, nang kaya atap tropis nang sasuai wan proporsi harmonis lawan elemen dekoratif dianggap masih baisi nilai budaya nang ganal oleh banyak urang di wilayah ngitu. Namun, bangunan-bangunan ngini mamarluakan pangurusan nang signifikan dibandingakan lawan konstruksi modern; nang kaya tantangan dalam malestarikan bahan utamanya, kayu, dari efek marusak cuaca tropis wan jua infestasi rayap. Kaahlian pambangunan tradisional ngini sacara bertahap hilang di [[Malaysia]] lantaran kayu alami manjadi langka lantaran deforestasi wan industrialisasi,<ref name=H>{{cite news |date=16 Mai 2026 |page=B7|newspaper=The Straits Times|department=Letter From... |title=Guest houses, film sets: Traditional Malay houses in demand with new lease of life|author=Hadi Azmi }}</ref> samantara di [[Indunisia]] rumah tradisional nang kaya itu masih batahan di daerah dusun. Walaupun parubahan parkotaan di [[Singapura]] sudah mahapus hampir sabarataan lingkungan parkotaan Malayu, babarapa rumah nang manampaiakan arsitektur lokal ini masih batahan, tarutama di pulau Pulau Ubin.
Upaya gasan manyimpan gaya arsitektur asli kapulauan Indunisia sudah dilakuakan malalui dokumentasi wan panciptaan replika di paviliun paropinsi di Taman Mini Indonesia Indah, Jakarta. Pemilik banyak rumah tradisional Malaysia nang masih ada jua menyewa'akan rūmah-rūmah itu gasan studio produksi sabagai wadah pambuatan [[pélém]] wan iklan, wan rumah tamu, sabagai sumber pandapatan tambahan.<ref name=H/>
== Basa ==
[[Barakas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|Prasasti Kedukan Bukit nang ditulis dalam aksara Pallawa. Baasal matan tahun 683, ngini adalah salah satu artefak tulisan Malayu nang paling tuha nang masih ada.]]
{{Main|Basa Malayu}}
{{See also|Tulisan Jawi}}
[[Basa Malayu]] marupakan salah satu basa nang paling tarkanal di dunia, tarutama basa Austronesia. Varian wan dialek Malayu dipakai sabagai basa rasmi di [[Brunai]], [[Indunisia]], [[Malaysia]] wan [[Singapura]]. Basa ini jua dituturakan di [[Thailand]] salatan, Kapulauan Cocos, Pulau Natal, Sri Lanka. Basa ini dituturakan sabagai basa asli ulih sakitar 33 juta urang di saluruh Kapulauan Malayu wan dipakai sabagai basa kadua ulih sakitar 220 juta urang.{{sfn|Wright|2007|p=492}}
Bentuk basa Malayu nang paling tuha baasal matan basa Proto-Malayo-Polinesia nang dituturakan ulih panduduk Austronesia nang paling awal di Asia Tanggara. Bantuk ngini kamudian bakambang manjadi Malayu Lawas pas budaya wan agama India mulai manambus wilayah ngitu. Basa Malayu Kuno baisi babarapa istilah sampai wahini, tapi tatap kada kawa dipahami ulih pamandir mudirin, samantara basa mudirin sudah banyak ta'akui dalam tulisan Malayu Klasik, nang bantuknya paling tuha ba'asal matan tahun 1303 M.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Malayu bakambang manjadi Basa Malayu Klasik malalui panambahan kata-kata [[basa Arab|Arab]] wan [[basa Parsia|Parsia]] nang barandak pas Islam datang ka wilayah ngitu, wan baubah sacara signifikan dalam prosesnya. Awalnya, Malayu Klasik marupakan sakalompok dialek nang bamacam-macam, mancarminakan asal-usul karajaan-karajaan Malayu di Asia Tenggara. Salah satu dialek ngini, nang dikambangakan dalam tradisi sastra Kasultanan Malaka pas abad ka-15, akhirnya manjadi dominan.
Era Malaka ditandai lawan parubahan basa Malayu manjadi basa Islam, nang mirip lawan [[basa Arab|bahasa Arab]], [[basa Parsia|Persia]], Urdu wan Swahili. Tulisan Arab nang diadaptasi disambat Jawi dipakai gasan manggantiakan tulisan Kawi, istilah-istilah agama wan budaya Islam banyak disamakan, manyingkirakan banyak kata-kata Hindu-Buddha, wan basa Malayu jadi basa media pandidikan wan panyabaran Islam di saluruh wilayah Asia Tenggara. Di puncak kakuasaan Malaka pada abad ka-15, basa Malayu Klasik manyabar diluar dunia panutur<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> basa Malayu tradisiunal wan manyabapakan sabuah lingua franca nang disambat ''Bahasa Melayu pasar'' ("Basa Malayu Bazaar") atawa ''Bahasa Melayu rendah'' ("Basa Malayu Randah") sabagai balawanan ''Bahasa Melayu tinggi'' ("Basa Malayu Tinggi") di Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Umumnya diyakini bahwa Basa Malayu Bazaar marupakan basa pidgin wan pangambangan nang paling panting adalah bahwa bahasa pidgin manjadi kreol, manciptakan babarapa basa hanyar nang kaya Basa Malayu Ambon, Basa Malayu Manado wan [[Basa Betawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}}
Panulis-panulis Irupa abad ka-17 wan ka-18, nang kaya Tavernier, Thomassin wan Werndly manggambarakan Basa Malayu sabagai "''basa urang-urang nang balajar di sabarataan India, nang kaya basa Latin di Eropa''".{{sfn|Sweeney|1987}} Basa ngini jua nang paling banyak diguna'akan salawas era kolonial Inggris wan Walanda di Kapulauan Malayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kabalikannya tajadi di Hindia Timur Spanyol, di mana Latinisasi massal kapulauan sapanjang tahun-tahun kolonial manyababakan coup de grâce basa Malayu di [[Pilipina]].
Dialek Kasultanan Johor, panerus langsung matan Malaka, manjadi basa standar di kalangan urang Malayu di [[Singapura]] wan [[Malaysia]], wan marupakan dasar asli gasan [[basa Indunisia]] standar.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}}
Salain matan basa Malayu standar, nang dikambangakan di dalam lingkup Malaka-Johor, bamacam dialek Malayu lokal ada. Misalnya, urang Bangka, urang Brunai, urang Jambi, urang [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], urang [[Kadah, Malaysia|Kadah]], urang [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]], urang [[basa Palimbang|Palimbang]], urang Pattani, urang [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]], urang [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], wan banyak lainnya.
Basa Malayu sacara historis ditulis dalam aksara Pallawa, Kawi wan Rencong. Imbah datangnya Islam, [[tulisan Jawi]] nang badasarkan basa Arab diadopsi wan masih diguna'akan sampai wahini sabagai salah satu dari dua aksara rasmi di [[Brunai]] wan sabagai aksara alternatif di [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Uktubir 2012 }}</ref> Mulai abad ka-17, sabagai hasil kolonisasi Inggris wan Walanda, aksara Jawi sacara batahap digantikan ulih tulisan Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=7 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> nang badasarkan Latin nang akhirnya manjadi tulisan moderen rasmi gasan basa Malayu di [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Indunisia]], wan tulisan ko-resmi di [[Brunai]].
== Musik ==
{{Main|Musik Malayu}}
[[Musik Malayu]] adalah sabuting janis musik tradisional nang barasal wan bakambang di pasisir timur [[Sumatera]], [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]], wan Samananjung Malaya.<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> Musik ngini biasanya dinyanyikan ulih urang-urang matan suku bangsa Malayu nang kada jarang diumpati jua lawan tarian khas Malayu satampat misalnya tarian parsembahan dalam pajuangan atawa pesta adat, panambaian tamu kahormatan, wan dalam kagiatan kaagamaan.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref>
Sairing lawan pakambangan zaman musik Malayu mangalami kabingungan gaya musik misalnya saja mangalami paduan lawan aliran [[musik pop]], [[musik rock]], wan dangdut. Aliran ngini kawa ditamui di nagara-nagara kaya Malayu, nang kaya [[Indunisia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Brunai]].
Pada pamulaan parkambangan alat musik nang digunaakan labih didominasi ulih tingkatan rebana nang disambat Kompang matan Ponorogo, petikan gambus, gesekan biola, picitan akordion, tingkatan [[kanung|gong/kanung]], wan tiupan [[sarunai]]. Hal ngini dipangaruh ulih budaya matan tanah [[urang Arab|Arab]] dan [[Irupa]] tradisional. Sairing bakambangnya teknologi, bubuhannya digantiakan lawan alat musik elektronik dalam bantuk keyboard.
Dalam kiprahnya aliran ngini sampat populer di era '80an bahkan mamasuki era "puncak kahangatan" di era '90an. Hal ngini ditandai lawan makin banyaknya [[panyanyi]] & grup band Malayu, wan pandatang hanyar nang muncul lawan lagu-lagu andalan masing-masing.
== Seni pamentasan ==
[[Barakas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pamentasan Joget Gamelan, 1937]]
Urang Malayu baisi bamacam-macam [[musik]] wan [[igal]] nang marupakan gabungan matan pangaruh budaya nang balainan. Genre nang khas mulai matan tarian rakyat tradisional Malayu nang kaya drama Mak Yong sampai tarian Zapin nang bapangaruh Arab. Gerakan koreografi jua bamacam-macam mulai matan langkah-langkah wan lagu-lagu sederhana di Dikir barat sampai gerakan nang rumit di Joget Gamelan.
Musik tradisional Malayu pada dasarnya marupakan musik perkusi. Macam-macam [[kanung]] manyadiakan irama gasan banyak tarian. Ada jua drum bamacam-macam ukuran, mulai matan ''rebana ubi'' ganal nang dipakai gasan menandai acara-acara penting sampai ''gendang-rebana'' kecil (frame drum) nang dipakai gasan mengiringi bacaan vokal dalam upacara kaagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}}
[[Barakas:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sabuting bubuhan dari penari Malayu Siam nang manampailakan Mak Yong (sakitar abad ka-19). Pada tahun 2005, buku ngini mandapat pangakuan sabagai salah satu karya agung warisan lisan wan nang kada talihat umat manusia ulih [[Pahimpunan Pandidikan, Kailmuan, wan Kabudayaan Pasarikatan Bangsa-Bangsa|UNESCO]].]]
Musik Nobat manjadi bagian matan Royal Regalia dari pangadilan Malayu sajak datangnya Islam pada abad ka-12 wan hanya dimainkan dalam upacara pangadilan nang penting. Orkestrenya tamasuk instrumen sakral wan nang dihormati banar nang kaya ''nehara'' (drum ketel), ''[[babun]]'' (drum kepala ganda), ''nafiri'' (trumpet), ''[[sarunai]]'' (oboe), wan kadang-kadang gong berkunci wan sapasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}}
Pangaruh India kuat dalam pamainan bayangan tradisional nang dipinandui sabagai Wayang Kulit nang mana kisah-kisah matan epik Hindu; Ramayana & Mahabharata mambantuk repertoar utama. Ada ampat macam teater wayang bayangan nang kawa ditamui di Samananjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Tatapi, seni wan kisah-kisah ''Wayang Purwa'' wan ''Wayang Siam'' manunjukakan pangaruh wilayah nang bagabung lawan basa Jawa wan Siam masing-masing, samantara ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Gedek'' mancaritakan bentuk wan gaya Malayu nang labih asli.
Kesenian-kesenian Malayu nang terkenal lainnya adalah; teater ''Bangsawan'', balada cinta ''Dondang Sayang'' wan tari ''Mak Inang'' matan Kasultanan Malaka, teater ''Jikey'' wan ''Mek Mulung'' matan [[Kadah, Malaysia|Kadah]], tari ''Asyik'' wan drama tari ''Menora'' matan Patani wan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], tari ''Ulek mayang'' wan ''Rodat'' matan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], teater ''Boria'' matan Penang, tari ''Canggung'' matan [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]], lagu-lagu naratif ''Mukun'' matan [[Brunai]] wan [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> Gending Sriwijaya matan Palembang, tari Serampang Dua Belas matan Serdang.<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api tarian api matan [[Riau]] wan Dikir barat Singapura matan [[Singapura]].
== Seni visual ==
[[Barakas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, burung mitos raksasa nang diulah gasan parada sunat agung pangeran [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]]]
Ukiran kayu marupakan bagian matan seni visual Malayu klasik. Urang Malayu sacara tradisional manghias monumen, parahu, sanjata, makam, instrumen musik, wan pakakasnya lawan motif flora, kaligrafi, geometri, wan fitur kosmik. Seni ngini diulah lawan cara mahapus kayu lawan mamakai alat-alat nang tajam wan maumpati pola, komposisi wan urutan tartentu. Bentuk seni, nang dipinandui sabagai ''ukir'', disambat sabagai tindakan pangabdian matan para pangrajin kepada pencipta wan hadiah gasan sasama manusia.{{sfn|Said|2005}}
Bentuk kesenian ngini tarutama dikaranakan banyaknya kayu di Kapulauan Malayu wan jua karana kaahlian tukang-tukang kayu nang mamungkinakan urang-urang Malayu mapraktekkan ukiran kayu sabagai karajinan. Lingkungan tropis alami di mana flora wan fauna banyak nang mengilhami motif nang digambarakan dalam bentuk abstrak atawa distilasi ka dalam papan kayu. Dengan datangnya Islam, bentuk kaligrafi geometris wan Islam diparkanalakan dalam ukiran kayu. Kayu nang diguna'akan biasanya dari spesies kayu keras tropis nang diketahui tahan lama wan kawa tahan sarangan jamur, kumbang sapatu-sapatu listrik wan rayap.{{sfn|Said|2002}}
Rumah atawa [[masigit]] tradisional Malayu nang khas pasti dihiasi lawan labih matan 20 bagian nang diukir. Ukiran di dinding wan panel mamungkinakan angin masuk wan kaluar bangunan sacara efektif wan kawa mamungkinakan sinar matahari mancahaya bagian dalam struktur. Pada saat nang sama, bayangan nang dibuang ulih panel jua akan meulah bayangan badasarkan motif nang manambah kaindahan di lantai. Jadi, bagian-bagian nang diukir manjalankan tujuan fungsional wan estetika.
== Liat jua ==
* [[Dunia Malayu]]
* [[Rumah Malayu]]
== Rujukan ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Malayu}}
[[Tumbung:Urang Malayu| ]]
[[Tumbung:Malaysia]]
[[Tumbung:Indunisia]]
[[Tumbung:Brunai]]
[[Tumbung:Singapura]]
{{Authority control}}
5sh9q1xvv9pxox7a8woq48fwaltx367
112397
112396
2026-07-10T03:45:09Z
~2026-38892-59
17642
112397
wikitext
text/x-wiki
{{AP}}
{{ethnic group
|group = Urang Malayu <br/> Suku Melayu <br/> Orang Melayu <br/> اورڠ ملايو
|image = [[Berkas:Malay couple.jpg|thumb]]
|caption =
|poptime = '''± 27.000.000'''
|region1 = '''{{flag|Malaysia}}'''
|pop1 = 20.749.378
|ref1 = {{lower|<ref>{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}</ref>}}
|region2 = '''{{flag|Indunisia}}'''
|pop2 = 8.789.585
|ref2 = {{lower|<ref>{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}}
|region3 = '''{{flag|Thailand}}'''
|pop3 = 5.354.475
|ref3 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}</ref>}}
|region4 = '''[[Filipina]]'''
|pop4 = 2.000.000
|ref4 =
|region5 = '''[[Singapura]]'''
|pop5 = 1.003.449
|ref5 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}</ref>}}
|region6 = '''{{flag|Brunei}}'''
|pop6 = 501.902
|ref6 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}</ref>}}
|langs = [[Basa Malayu|Malayu]], [[Basa Indunisia|Indunisia]], [[Basa Arab|Arab]], [[Basa Inggris|Inggris]]
|religion = [[Islam]]
|related = [[Urang Banjar|Banjar]], [[Urang Jawa|Jawa]], Sunda, Minangkabau, Kerinci, Aceh, Dayak
}}
'''Urang Malayu''' ({{lang-ms|Orang Melayu}}; [[Jawi]]: ملايو) marupakan kalompok etnis wan agama Austronesia nang baasal matan Samananjung Malayu, [[Sumatera]] timur, pasisir [[Kalimantan]], wan pulau-pulau halus nang baandak di antara lokasi-lokasi ngini nang dipinandui sabagai Nusantara Riau. [[Basa Malayu]] marupakan anggota matan rumpun basa Austronesia. Wilayah-wilayah ngini wayah ini marupakan bagian matan nagara-nagara [[Malaysia]], [[Indunisia]] ([[Sumatera]] timur wan selatan, Kapulauan Bangka Belitung, [[Kalimantan Barat]], Kapulauan Riau, wan pasisir [[Kalimantan Timur]]), bagian salatan Thailand (Pattani, Satun, Songkhla, Trang, Krabi, Yala, wan Narathiwat), [[Singapura]], [[Brunai]], wan ujung salatan Myanmar (Tanintharyi).
[[Berkas:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|thumb|[[P. Ramlee]]]]
Bahkan, banyak komunitas Minangkabau, Mandailing, wan [[urang Dayak|Dayak]] nang pindah ka pantai timur [[Sumatera]] wan pantai barat [[pulau Kalimantan|Kalimantan]], mangaku sabagai urang Malayu. Salain di Nusantara, urang Malayu jua ada di Sri Lanka, Kapulauan Cocos (Keeling) ''(Cocos Malays)'', wan [[Aprika Salatan]] ''(Cape Malays)''.
Pakambangan wan didirian Kasultanan Malaka pas abad ka-15 manyababakan revolusi ganal dalam sajarah bangsa Malayu. Hal ngitu tajadi karana kasultanan ngitu mambawa parubahan nang sangat signifikan pada tata kabudayaan wan kasultanan ngitu mandapatakan kajayaan pada masa ngitu.
Sapanjang sajarahnya, urang-urang Malayu dipinandui sabagai komunitas padagangan pasisir nang baisi ciri-ciri budaya nang baubah.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 & 43}} Buhannya manyerap, mambagi wan manyampaiakan banyak ciri budaya dari kalompok etnis lokal lainnya, nang kaya Minangkabau wan Aceh.
== Etimologi ==
{{multiple image
| align = right
| total_width = 420
| image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg
| alt1 = Urang Malayu Malaka
| caption1 = Lukisan cat banyu Portugis matan urang Malayu di Malaka, sakitar tahun 1540, ditampaiakan dalam Códice Casanatense
| image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg
| alt2 = Sepasang urang Malayu
| caption2 = Ilustrasi pasangan Malayu, dari ''Reise nach Batavia'', antara tahun 1669 wan 1682
| image3 = JogetUNISEL.jpg
| alt3 = Tari manari joget Malayu
| caption3 = Tari Joget nang baasal matan masa Kasultanan Malaka, banyak aspek budaya Malayu baasal matan wilayah Malaka
}}
Kata Melayu pada mulanya marupakan ngaran tampat (toponim), nang marujuk pada sabuah lokasi di Sumatera. Imbah abad ka-15 istilah Malayu mulai diguna'akan gasan marujuk pada ngaran suku (etnonim).<ref name=":0">{{cite book|author=Timothy P. Barnard|year=2004|title=Contesting Malayness: Malay identity across boundaries|location=Singapore|publisher=Singapore University press|isbn=9971-69-279-1|page=|url-status=live}}</ref>{{rp|3}}
Sastra ''Sajarah Malayu'', mahubungakan asal etimologis "Melayu" lawan sabuah sungai halus bangaran Sungai Malayu di [[Sumatera]], [[Indunisia]]. Epos tasalah manyambat bahwa sungai ngini mangalir ka Sungai Musi di Palembang, padahal sabujurnya sungai ngini mangalir ka Sungai Batang Hari di [[Jambi]].<ref>{{Cite journal|last=Reid|first=Anthony|date=Uktubir 2001|title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=32|issue=3|pages=295-313}}</ref>{{rp|298}} Babarapa urang bapandapat bahwa istilah ngitu baasal matan sabuah kata nang baasal matan [[basa Malayu]], yaitu "melaju" nang baasal dari awalan 'me' wan akar kata 'laju', nang manggambarakan kakuatan arus di sungai ngitu.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}}
[[Barakas:Candi Tinggi.jpg|thumb|upright=1|Candi Muaro Jambi di [[Jambi]], dihubungakan lawan keberadaan karajaan Melayu pra-Islam. Candi-candi biasanya dibangun di tangah-tangah pusat karajaan]]
=== Sabagai ngaran tampat (toponim) ===
Istilah "Malayu" dan palafalan nang sama sajak abad ke-15 adalah sabuah toponim kuno nang umumnya mangacu pada daerah-daerah di selat Malaka.{{sfn|Barnard|2004|p=3}}
[[Barakas:Tengku Abd Aziz Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah.jpg|thumb|upright=1|Tengku Abdu Aziz, Pangeran dari [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] nang mamakai pakaian khas Melayu formal wayah itu (sekitar 1920)]]
* '''''Malaya Dwipa''''', "Malaya Dwipa", kaya nang tacatat dalam bab 48 Bayupurana, wilayah Malaka marupakan sabuah provinsi di laut timur nang sugih banar lawan amas wan perak. Babarapa ahli jua mamasukakan wilayah [[Sumatera]] ka dalam istilah ngitu.{{sfn|Deka|2007|p=57}} Tagal, bubuhan ahli dari India parcaya bahua istilah ini hanya marujuk pada samananjung Malayu nang tadiri matan banyak gunung, sadangkan [[Sumatera]] labih marujuk pada gambaran di dalam Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}}
* '''''Maleu-kolon''''' – sabuah lokasi di Samananjung Amang, nang tacatat dalam karya Klaudius Ptolemaeus (90–68 M), ''Geographia'' mancatat sabuah tanjung di ''Aurea Chersonesus'' (Samananjung Malayu) nang bangaran ''Maleu-kolon'', nang diyakini barasal matan Basa Sanskerta, ''malayakolam'' atawa ''malaikurram''.<ref>{{cite book|title= Researches on Ptolemy's geography of eastern Asia (further India and Indo-Malay archipelago|page= 101|author= Gerolamo Emilio Gerini|isbn= 81-70690366|year= 1974|publisher= Munshiram Manoharlal Publishers }}</ref> {{sfn|Gerini|1974|p=101}}
* '''''Mo-lo-yu''''' – dikisahakan ulih Yijing, saurang biarawan Buddha matan dinasti Tang nang bakunjangan ka Asia tenggara pada tahun 688–695. Manurut Yijing, karajaan "Mo-Lo-Yu" bajarak 15 hari balayar matan Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga ([[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]]). Kerajaan ngitu jua jaraknya 15 hari palayaran dari Ka-Cha ([[Kadah, Malaysia|Kadah]]), sahingga kawa dikatahui bahwa kerajaan Mo-Lo-Yu baandak di tangah jarak antara kaduanya.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Teori populer mahubungakan ka'ada'an "Mo-Lo-Yu" lawan situs Kuil Muaro Jambi di Sumatera,{{sfn|Melayu Online|2005}} tagal ka'ada'an Jambi sangat balawanan lawan parnyaraan Yi Jinh nang manyambat bahwa inya ba'andak di tangah-tangah ''Ka-Cha'' (Kedah) lawan ''Bogha'' (Palembang)". Di antara masa akhir dinasti Yuan (1271–1368) wan masa awal dinasti Ming (1368–1644), kata ''Ma-La-Yu'' rancak disambat dalam teks-teks kuno Tiongkok gasan manyambat wilayah nang baandak di laut salatan.
=== Sabagai ngaran suku (etnonim) ===
Sastra Malayu Klasik manggambarakan urang Malayu dalam arti nang tahalus daripada interpretasi mudirin. ''Hikayat Hang Tuah'' (sakitar tahun 1700, manuskrip sakitar tahun 1849) hanya mangidentifikasi suku Malayu sabagai subyek Kasultanan Malaka; Brunai pada waktu itu kada dianggap sabagai Malayu. ''Hikayat Patani'' (sakitar 1876) kada manyabutakan Patani wan Brunai sabagai Malayu, istilah itu hanya digunaakan gasan [[Johor, Malaysia|Johor]]. Kedah kada tamasuk sabagai suku Malayu dalam ''Hikayat Kedah''/''Hikayat Merong'' Mahawangsa (sakitar 1821). ''Hikayat Aceh'' (sakitar 1625, naskah nang ada sakitar 1675) mahubungakan etnis Malayu lawan Johor, tagal kada manyabutakan Aceh atawa Deli sabagai Malayu.<ref>{{Cite book|last=Milner|first=Anthony|year=2011|url=https://books.google.co.id/books?id=sACaolB0FpkC&vq=liberally&source=gbs_navlinks_s|title=The Malays|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444391664|pages=91-92}}</ref><ref>Untuk usia manuskrip, lihat [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project].</ref>
== Agama ==
[[Barakas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masigit Sultan Omar Ali Saifuddin di [[Brunai]] wayah malam [[Ramadan]]. Karajaan nang sugih ngini mangadopsi Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Malayu'') sabagai filosofi nasional sajak kamardikaannya pada tahun 1984.]]
Masyarakat Malayu awal sabagian besar animis, percaya akan keberadaan ''semangat'' (roh) dalam sagala hal.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Sakitar pambukaan era umum, [[Hindu]]isme wan Budhisme diperkenalkan ulih padagang Asia Selatan ka Kapulauan Malaya, di mana buhannya bakambang sampai abad ka-13, sabalum datangnya Islam nang dibawa ulih padagang Muslim Arab, Asia Salatan wan Cina.
Pada abad ka-15, Islam matan sekte Sunni ortodoks bakembang di [[dunia Malayu]] di bawah Kasultanan Malaka. Bida lawan Hinduisme, nang sacara superfisial maubah masyarakat Malayu awal, Islam kawa disambat sudah sacara pinuh baintegrasi ka dalam kahidupan sahari-hari panduduk.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Sajak era ngini, urang-urang Malayu dianggap sabagai kalompok etnis wan agama wan sacara tradisiunal mamiliki identifikasi erat dangan Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} wan mereka kada mangubah agama mereka sajak ngitu.<ref name="Syed" /> Identitas ngini sangat kuat sampai-sampai dipadahakan bahwa manjadi Muslim adalah ''masuk Melayu'' (masuk Malayu).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}}
Namun, kepercayaan awal baisi akar nang labih dalam, buhannya mampartahanakan diri malawan anathema Islam – wan jua mistisisme Sufisme sudah bahubungan antara urang Malayu, lawan roh-roh dunia animistik awal wan babarapa unsur Hinduisme.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Imbah tahun 1970-an, kabangkitan Islam (disambat jua re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) di saluruh dunia Muslim, banyak tradisi nang dianggap manyalahi ajaran Islam wan mangandung unsur-unsur syirik ditinggalakan ulih urang Malayu di Malaysia, sadangkan di kalangan urang Malayu di Indunisia, tradisi ngini kada dianggap sabagai takhayul wan mangandung unsur-unsur syirik. Di antara tradisi nginih adalah festival ''mandi safar'' (mandi Safar), sebuah festival mandi gasan mancapai kamurnian spiritual, nang kawa dilihat ciri-cirinya mirip lawan babarapa matan Durga Puja di India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}}
Kabanyakan etnis Malayu modern adalah panganut Islam Sunni<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=7 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Uktubir 2012}}</ref> wan festival Malayu nang paling panting adalah festival asal Islam — ''[[Hari Raya Pitrah|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Hari Raya Haji|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Tahun puga Islam|Awal Muharram]]'', wan ''[[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]]''. Di Malaysia wan Brunai, urang-urang Malayu dianggap murtad apabila bapindah agama matan Islam. Tagal, ada babarapa etnis Malayu nang badiam di luar nagara-nagara ngini jua sudah manarima agama lain sacara legal di bawah hukum.
== Arsitéktur ==
{{See also|Rumah Malayu}}
[[Barakas:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Rūmah tradisional Malayu di [[Kadah, Malaysia|Kadah]], dihiasi lawan panel ukiran khas dari Samananjung Malayu utara.]]
[[Rumah Malayu]] marujuk pada wadah tinggal urang Malayu, sabuah kalompok etno-linguistik nang bagana di [[Sumatera]], pasisir [[pulau Kalimantan|Kalimantan]] wan Samananjung Malayu.
Bentuk arsitektur tradisional, nang kaya atap tropis nang sasuai wan proporsi harmonis lawan elemen dekoratif dianggap masih baisi nilai budaya nang ganal oleh banyak urang di wilayah ngitu. Namun, bangunan-bangunan ngini mamarluakan pangurusan nang signifikan dibandingakan lawan konstruksi modern; nang kaya tantangan dalam malestarikan bahan utamanya, kayu, dari efek marusak cuaca tropis wan jua infestasi rayap. Kaahlian pambangunan tradisional ngini sacara bertahap hilang di [[Malaysia]] lantaran kayu alami manjadi langka lantaran deforestasi wan industrialisasi,<ref name=H>{{cite news |date=16 Mai 2026 |page=B7|newspaper=The Straits Times|department=Letter From... |title=Guest houses, film sets: Traditional Malay houses in demand with new lease of life|author=Hadi Azmi }}</ref> samantara di [[Indunisia]] rumah tradisional nang kaya itu masih batahan di daerah dusun. Walaupun parubahan parkotaan di [[Singapura]] sudah mahapus hampir sabarataan lingkungan parkotaan Malayu, babarapa rumah nang manampaiakan arsitektur lokal ini masih batahan, tarutama di pulau Pulau Ubin.
Upaya gasan manyimpan gaya arsitektur asli kapulauan Indunisia sudah dilakuakan malalui dokumentasi wan panciptaan replika di paviliun paropinsi di Taman Mini Indonesia Indah, Jakarta. Pemilik banyak rumah tradisional Malaysia nang masih ada jua menyewa'akan rūmah-rūmah itu gasan studio produksi sabagai wadah pambuatan [[pélém]] wan iklan, wan rumah tamu, sabagai sumber pandapatan tambahan.<ref name=H/>
== Basa ==
[[Barakas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|Prasasti Kedukan Bukit nang ditulis dalam aksara Pallawa. Baasal matan tahun 683, ngini adalah salah satu artefak tulisan Malayu nang paling tuha nang masih ada.]]
{{Main|Basa Malayu}}
{{See also|Tulisan Jawi}}
[[Basa Malayu]] marupakan salah satu basa nang paling tarkanal di dunia, tarutama basa Austronesia. Varian wan dialek Malayu dipakai sabagai basa rasmi di [[Brunai]], [[Indunisia]], [[Malaysia]] wan [[Singapura]]. Basa ini jua dituturakan di [[Thailand]] salatan, Kapulauan Cocos, Pulau Natal, Sri Lanka. Basa ini dituturakan sabagai basa asli ulih sakitar 33 juta urang di saluruh Kapulauan Malayu wan dipakai sabagai basa kadua ulih sakitar 220 juta urang.{{sfn|Wright|2007|p=492}}
Bentuk basa Malayu nang paling tuha baasal matan basa Proto-Malayo-Polinesia nang dituturakan ulih panduduk Austronesia nang paling awal di Asia Tanggara. Bantuk ngini kamudian bakambang manjadi Malayu Lawas pas budaya wan agama India mulai manambus wilayah ngitu. Basa Malayu Kuno baisi babarapa istilah sampai wahini, tapi tatap kada kawa dipahami ulih pamandir mudirin, samantara basa mudirin sudah banyak ta'akui dalam tulisan Malayu Klasik, nang bantuknya paling tuha ba'asal matan tahun 1303 M.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Malayu bakambang manjadi Basa Malayu Klasik malalui panambahan kata-kata [[basa Arab|Arab]] wan [[basa Parsia|Parsia]] nang barandak pas Islam datang ka wilayah ngitu, wan baubah sacara signifikan dalam prosesnya. Awalnya, Malayu Klasik marupakan sakalompok dialek nang bamacam-macam, mancarminakan asal-usul karajaan-karajaan Malayu di Asia Tenggara. Salah satu dialek ngini, nang dikambangakan dalam tradisi sastra Kasultanan Malaka pas abad ka-15, akhirnya manjadi dominan.
Era Malaka ditandai lawan parubahan basa Malayu manjadi basa Islam, nang mirip lawan [[basa Arab|bahasa Arab]], [[basa Parsia|Persia]], Urdu wan Swahili. Tulisan Arab nang diadaptasi disambat Jawi dipakai gasan manggantiakan tulisan Kawi, istilah-istilah agama wan budaya Islam banyak disamakan, manyingkirakan banyak kata-kata Hindu-Buddha, wan basa Malayu jadi basa media pandidikan wan panyabaran Islam di saluruh wilayah Asia Tenggara. Di puncak kakuasaan Malaka pada abad ka-15, basa Malayu Klasik manyabar diluar dunia panutur<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> basa Malayu tradisiunal wan manyabapakan sabuah lingua franca nang disambat ''Bahasa Melayu pasar'' ("Basa Malayu Bazaar") atawa ''Bahasa Melayu rendah'' ("Basa Malayu Randah") sabagai balawanan ''Bahasa Melayu tinggi'' ("Basa Malayu Tinggi") di Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Umumnya diyakini bahwa Basa Malayu Bazaar marupakan basa pidgin wan pangambangan nang paling panting adalah bahwa bahasa pidgin manjadi kreol, manciptakan babarapa basa hanyar nang kaya Basa Malayu Ambon, Basa Malayu Manado wan [[Basa Betawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}}
Panulis-panulis Irupa abad ka-17 wan ka-18, nang kaya Tavernier, Thomassin wan Werndly manggambarakan Basa Malayu sabagai "''basa urang-urang nang balajar di sabarataan India, nang kaya basa Latin di Eropa''".{{sfn|Sweeney|1987}} Basa ngini jua nang paling banyak diguna'akan salawas era kolonial Inggris wan Walanda di Kapulauan Malayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kabalikannya tajadi di Hindia Timur Spanyol, di mana Latinisasi massal kapulauan sapanjang tahun-tahun kolonial manyababakan coup de grâce basa Malayu di [[Pilipina]].
Dialek Kasultanan Johor, panerus langsung matan Malaka, manjadi basa standar di kalangan urang Malayu di [[Singapura]] wan [[Malaysia]], wan marupakan dasar asli gasan [[basa Indunisia]] standar.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}}
Salain matan basa Malayu standar, nang dikambangakan di dalam lingkup Malaka-Johor, bamacam dialek Malayu lokal ada. Misalnya, urang Bangka, urang Brunai, urang Jambi, urang [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], urang [[Kadah, Malaysia|Kadah]], urang [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]], urang [[basa Palimbang|Palimbang]], urang Pattani, urang [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]], urang [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], wan banyak lainnya.
Basa Malayu sacara historis ditulis dalam aksara Pallawa, Kawi wan Rencong. Imbah datangnya Islam, [[tulisan Jawi]] nang badasarkan basa Arab diadopsi wan masih diguna'akan sampai wahini sabagai salah satu dari dua aksara rasmi di [[Brunai]] wan sabagai aksara alternatif di [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Uktubir 2012 }}</ref> Mulai abad ka-17, sabagai hasil kolonisasi Inggris wan Walanda, aksara Jawi sacara batahap digantikan ulih tulisan Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=7 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> nang badasarkan Latin nang akhirnya manjadi tulisan moderen rasmi gasan basa Malayu di [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Indunisia]], wan tulisan ko-resmi di [[Brunai]].
== Musik ==
{{Main|Musik Malayu}}
[[Musik Malayu]] adalah sabuting janis musik tradisional nang barasal wan bakambang di pasisir timur [[Sumatera]], [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]], wan Samananjung Malaya.<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> Musik ngini biasanya dinyanyikan ulih urang-urang matan suku bangsa Malayu nang kada jarang diumpati jua lawan tarian khas Malayu satampat misalnya tarian parsembahan dalam pajuangan atawa pesta adat, panambaian tamu kahormatan, wan dalam kagiatan kaagamaan.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref>
Sairing lawan pakambangan zaman musik Malayu mangalami kabingungan gaya musik misalnya saja mangalami paduan lawan aliran [[musik pop]], [[musik rock]], wan dangdut. Aliran ngini kawa ditamui di nagara-nagara kaya Malayu, nang kaya [[Indunisia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Brunai]].
Pada pamulaan parkambangan alat musik nang digunaakan labih didominasi ulih tingkatan rebana nang disambat Kompang matan Ponorogo, petikan gambus, gesekan biola, picitan akordion, tingkatan [[kanung|gong/kanung]], wan tiupan [[sarunai]]. Hal ngini dipangaruh ulih budaya matan tanah [[urang Arab|Arab]] dan [[Irupa]] tradisional. Sairing bakambangnya teknologi, bubuhannya digantiakan lawan alat musik elektronik dalam bantuk keyboard.
Dalam kiprahnya aliran ngini sampat populer di era '80an bahkan mamasuki era "puncak kahangatan" di era '90an. Hal ngini ditandai lawan makin banyaknya [[panyanyi]] & grup band Malayu, wan pandatang hanyar nang muncul lawan lagu-lagu andalan masing-masing.
== Seni pamentasan ==
[[Barakas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pamentasan Joget Gamelan, 1937]]
Urang Malayu baisi bamacam-macam [[musik]] wan [[igal]] nang marupakan gabungan matan pangaruh budaya nang balainan. Genre nang khas mulai matan tarian rakyat tradisional Malayu nang kaya drama Mak Yong sampai tarian Zapin nang bapangaruh Arab. Gerakan koreografi jua bamacam-macam mulai matan langkah-langkah wan lagu-lagu sederhana di Dikir barat sampai gerakan nang rumit di Joget Gamelan.
Musik tradisional Malayu pada dasarnya marupakan musik perkusi. Macam-macam [[kanung]] manyadiakan irama gasan banyak tarian. Ada jua drum bamacam-macam ukuran, mulai matan ''rebana ubi'' ganal nang dipakai gasan menandai acara-acara penting sampai ''gendang-rebana'' kecil (frame drum) nang dipakai gasan mengiringi bacaan vokal dalam upacara kaagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}}
[[Barakas:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sabuting bubuhan dari penari Malayu Siam nang manampailakan Mak Yong (sakitar abad ka-19). Pada tahun 2005, buku ngini mandapat pangakuan sabagai salah satu karya agung warisan lisan wan nang kada talihat umat manusia ulih [[Pahimpunan Pandidikan, Kailmuan, wan Kabudayaan Pasarikatan Bangsa-Bangsa|UNESCO]].]]
Musik Nobat manjadi bagian matan Royal Regalia dari pangadilan Malayu sajak datangnya Islam pada abad ka-12 wan hanya dimainkan dalam upacara pangadilan nang penting. Orkestrenya tamasuk instrumen sakral wan nang dihormati banar nang kaya ''nehara'' (drum ketel), ''[[babun]]'' (drum kepala ganda), ''nafiri'' (trumpet), ''[[sarunai]]'' (oboe), wan kadang-kadang gong berkunci wan sapasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}}
Pangaruh India kuat dalam pamainan bayangan tradisional nang dipinandui sabagai Wayang Kulit nang mana kisah-kisah matan epik Hindu; Ramayana & Mahabharata mambantuk repertoar utama. Ada ampat macam teater wayang bayangan nang kawa ditamui di Samananjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Tatapi, seni wan kisah-kisah ''Wayang Purwa'' wan ''Wayang Siam'' manunjukakan pangaruh wilayah nang bagabung lawan basa Jawa wan Siam masing-masing, samantara ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Gedek'' mancaritakan bentuk wan gaya Malayu nang labih asli.
Kesenian-kesenian Malayu nang terkenal lainnya adalah; teater ''Bangsawan'', balada cinta ''Dondang Sayang'' wan tari ''Mak Inang'' matan Kasultanan Malaka, teater ''Jikey'' wan ''Mek Mulung'' matan [[Kadah, Malaysia|Kadah]], tari ''Asyik'' wan drama tari ''Menora'' matan Patani wan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], tari ''Ulek mayang'' wan ''Rodat'' matan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], teater ''Boria'' matan Penang, tari ''Canggung'' matan [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]], lagu-lagu naratif ''Mukun'' matan [[Brunai]] wan [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> Gending Sriwijaya matan Palembang, tari Serampang Dua Belas matan Serdang.<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api tarian api matan [[Riau]] wan Dikir barat Singapura matan [[Singapura]].
== Seni visual ==
[[Barakas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, burung mitos raksasa nang diulah gasan parada sunat agung pangeran [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]]]
Ukiran kayu marupakan bagian matan seni visual Malayu klasik. Urang Malayu sacara tradisional manghias monumen, parahu, sanjata, makam, instrumen musik, wan pakakasnya lawan motif flora, kaligrafi, geometri, wan fitur kosmik. Seni ngini diulah lawan cara mahapus kayu lawan mamakai alat-alat nang tajam wan maumpati pola, komposisi wan urutan tartentu. Bentuk [[sani]], nang dipinandui sabagai ''ukir'', disambat sabagai tindakan pangabdian matan para pangrajin kepada pencipta wan hadiah gasan sasama manusia.{{sfn|Said|2005}}
Bentuk kesenian ngini tarutama dikaranakan banyaknya kayu di Kapulauan Malayu wan jua karana kaahlian tukang-tukang kayu nang mamungkinakan urang-urang Malayu mapraktekkan ukiran kayu sabagai karajinan. Lingkungan tropis alami di mana flora wan fauna banyak nang mengilhami motif nang digambarakan dalam bentuk abstrak atawa distilasi ka dalam papan kayu. Dengan datangnya Islam, bentuk kaligrafi geometris wan Islam diparkanalakan dalam ukiran kayu. Kayu nang diguna'akan biasanya dari spesies kayu keras tropis nang diketahui tahan lama wan kawa tahan sarangan jamur, kumbang sapatu-sapatu listrik wan rayap.{{sfn|Said|2002}}
Rumah atawa [[masigit]] tradisional Malayu nang khas pasti dihiasi lawan labih matan 20 bagian nang diukir. Ukiran di dinding wan panel mamungkinakan angin masuk wan kaluar bangunan sacara efektif wan kawa mamungkinakan sinar matahari mancahaya bagian dalam struktur. Pada saat nang sama, bayangan nang dibuang ulih panel jua akan meulah bayangan badasarkan motif nang manambah kaindahan di lantai. Jadi, bagian-bagian nang diukir manjalankan tujuan fungsional wan estetika.
== Liat jua ==
* [[Dunia Malayu]]
* [[Rumah Malayu]]
== Rujukan ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Malayu}}
[[Tumbung:Urang Malayu| ]]
[[Tumbung:Malaysia]]
[[Tumbung:Indunisia]]
[[Tumbung:Brunai]]
[[Tumbung:Singapura]]
{{Authority control}}
qysbqiu141n7ztzaapd2yk7f1adyngs
Parukunan Malayu
0
35852
112379
101793
2026-07-09T15:22:19Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112379
wikitext
text/x-wiki
{{Kada pakai kategori}}
{{Infobox Book|name=Perukunan Melayu Besar|title_orig=فروكونن ملايو بسر|author=[[Kyai|Tuan Guru]] [[Haji (gelar)|Haji]] [[Abdurrasyid]]|genre=[[Fikih]]|language=[[basa Malayu|Malayu]]|publisher=Sa’ad bin Nashir bin Nabhan, Surabaya<br>Dua Tiga, Surabaya}}
Perukunan Melayu Besar ([[Tulisan Jawi|aksara Jawi]]: فروكونن ملايو بسر) atau nang labih dipinandui sawagai Perukunan Malayu adalah sabuah kitab [[fikih]] dalam bahasa [[Basa Malayu|Melayu nang]] dikarang ulih Tuan Guru Haji [[Abdurrasyid]].<ref>{{Cite journal|last=Sukarni|first=Sukarni|date=2015|title=KITAB FIKIH ULAMA BANJAR Kesinambungan Dan Perubahan Kajian Konsep Fikih Lingkungan|url=http://ejournal.radenintan.ac.id/index.php/analisis/article/view/731|journal=Jurnal Studi Keislaman|volume=15|issue=2|pages=433-472|doi=10.24042/ajsk.v15i2.731}}</ref> Isinya manyinggung masalah keimanan wan babagai cara-cara nang kaya babarasih, salat, pasa, haji, jua doa-doa.Kadada mambahas zakat atawa muamalah lain.
<references />
[[Tumbung:Wiki Katuju Ramadan 2025]]
o2c3rb87mijnijep3iuel7q60z4jidk
Tumbung:Panyanyi
14
38564
112393
111004
2026-07-10T03:24:18Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112393
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main}}
{{Commonscat|Vocalists}}
[[Tumbung:Urang hidup]]
bp3g4e0wxk4fgdjqeju22slqhls7k11
Tumbung:Palakun
14
38565
112368
110792
2026-07-09T14:38:50Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112368
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main}}
{{Commonscat|Actors}}
[[Tumbung:Urang hidup]]
fbbjoygsie7y42k6x7qf1eite3tdc96
Piala Dunia FIFA
0
38694
112404
112344
2026-07-10T05:55:05Z
Supribanjar
16784
/* Piala Dunia FIFA 2026 */
112404
wikitext
text/x-wiki
'''Piala Dunia FIFA''' atawa rancak disambat '''Piala Dunia''' haja, ialah turai [[Main bal|sipak bal]] internasiunal nang diumpati ulih tim nasional nang tuha lakian nang jadi angguta Federasi Sepak Bola Internasional (''Fédération Internationale de Football Association'', FIFA) ialah badan nang maaturakan sipak ball dunia. Acara ngini dilakuakan saban ampat tahun sakali matan 1930, kacuali tahun 1942 wan 1946 nang pas perang dunia kadua. Juara nang di tahun 2022 pas di Qatar samalam ialah Argentina.
Furmat nang dalam turnamin ngini ada babak panambaian nang bangaran kualifikasi nang sudah ada matan tiga puluh tahun sabalum gawian finalnya dimulai, sagann manantuakan mana nang cagar masuk ka acara finalnya. Acara finalnya ngini ada 32 tim nang umpatan acara finalnya nang cagar digawi di nagara nang sudah tapilih babarapa tahun sabalumannya. Nang tuan rumah utumatis lulus ka acara finalnya. Piala Dunia tahun 2026 ngini sudah ditantuakan cagar diumpati 48 tim.
Hinggan [[Piala Dunia FIFA 2022|Piala Dunia 2022]], sudah ada 22 kali FIFA maadakan piala dunia wan sudah 80 tim nasiunal nang umpatan. Piala nang sudah suah dimanangakan dalapan tim. [[Brasil]] sudah manang lima kali, wan tim nang umpat tatarusan hinggan wayah ini kada suah kada lulus. Tim nang suah manag ngitu nang kaya [[Jirman]] wan Italia nang suah ampat kali manang. Argentina manang 3 kali, Prancis wan Uruguay ngini suah manang dua kali, wan Inggris wan [[Spanyul]] nang suah sakaliannya manang piala dunia.
== Piala Dunia FIFA 2026 ==
Amarika, Meksiku, wan Kanada jadi puhun turai sipak bal di tahun 2026 ngini.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/id/articles/fifa-memperkenalkan-kota-kota-yang-akan-menjadi-tuan-rumah-piala-dunia-fifa|website=www.fifa.com|access-date=2026-06-15}}</ref> Piala Dunia ngini nang panambaian nang kawa diumpati 48 tim. Banyak Nagara nang pamulaan umpat di turai sipak ball ngini. Di Piala Dunia 2026 ngini ada juwa furmat nang hanyar. Pas 14 Maret 2023, bubuhan FIFA sapakat wan furmat nang dibaiki ialah mamakai 12 grup nang baisi empat tim. Ujar bubuhan FIFA furmat nang ada ngini cagar maampihi bakanti bubuhan tim nang main tarakhir.<ref>{{Cite web|date=11 Juni 2026 {{!}} 10.04 WIB|title=Jadwal Lengkap Piala Dunia 2026 Pekan Pertama|url=https://www.tempo.co/sepakbola/jadwal-lengkap-piala-dunia-2026-pekan-pertama-2268407|website=Tempo|language=id|access-date=2026-06-15}}</ref>
Mamakai furmat nang ada ngini cagar maulah jumlah nang dimainakan sampai 104, nang asalnya 64 haja. Tim nang kawa masuk final kena cagar mamainakan 8 gim, mun bahari 7 haja jar. Turai ngini juwa cagar balawas, matan 32 hari mun wayah ini jadi 39 hari. Sabarataan tim cagar main 3 kali pas grup, libas ngitu 8 tim paringkat katiga nang paling atas cagar umpat bagabung lawan nang juwara wan nang kadua pas 32 besar kena.
Piala Dunia FIFA 2026 sipak bal sudah bamula pas tanggal 12 Juni 2026 tadi. Partandingan nang panambaian gitu Meksiku malawan Afrika Salatan. Meksiku manang dua gul.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/id/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures?country=ID&wtw-filter=ALL|website=www.fifa.com|access-date=2026-06-15}}</ref> Turai nang panambaian ngini digawi di [[studiun Azteca]].<ref>{{Cite web|date=2026-06-12|title=Piala Dunia Dimulai, Meksiko Menangi Pertandingan Pertama|url=https://www.abc.net.au/indonesian/2026-06-12/piala-dunia-2026-resmi-dimulai-meksiko-menang-pertandingan/106790806|website=www.abc.net.au|language=en-AU|access-date=2026-06-15}}</ref>
Tim nasiunal nang masuk babak 32 ganal
Hasil di babak 16 ganal ngitu ada Kanada vs Maroko 0-3, Paraguai vs Perancis 0-1, Brasil vs Norwegia 1-2, Miksiku vs Inggris 2-3, Portugal vs Spanyul 0-1, Amirika Sarikat vs Belgia 1-4, Argentina vs Mesir 3-2, wan Swiss vs Kulumbia sampai adu pinalti 4-3.<ref>{{Cite web|last=Akashi|first=Nur Umar|title=Hasil Lengkap 16 Besar Piala Dunia 2026 dan Bagan Negara Lolos 8 Besar|url=https://www.detik.com/jateng/sepakbola/d-8564583/hasil-lengkap-16-besar-piala-dunia-2026-dan-bagan-negara-lolos-8-besar|website=detikjateng|language=id-ID|access-date=2026-07-08}}</ref>
Nang masuk babak 8 ganal Piala Dunia 2026 ialah Perancis, Maroko, Norwegia, Inggris, Swiss, Spanyol, Belgia, dan Argentina.<ref>{{Cite web|last=detikJabar|first=Tim|title=Bagan Lengkap 8 Besar Piala Dunia 2026 dan Jadwal Mainnya|url=https://www.detik.com/jabar/sepakbola/d-8564582/bagan-lengkap-8-besar-piala-dunia-2026-dan-jadwal-mainnya|website=detikjabar|language=id-ID|access-date=2026-07-08}}</ref> Turai Parancis wan Maroko jadi nang panambaian digawi. Ada jua Norwegia lawan Inggris, Spanyol lawan Belgia, wan Argentina lawan Swiss, nang cagaran barabut wadah di semifinal kaina.
Perancis jadi tim nang panambaian masuk ka semi final libas mangalahakan Maroko.<ref>{{Cite web|title=Hasil Piala Dunia: Mbappe Cetak Gol, Prancis Hajar Maroko 2-0|url=https://www.cnnindonesia.com/olahraga/20260710042221-142-1378956/hasil-piala-dunia-mbappe-cetak-gol-prancis-hajar-maroko-2-0|website=olahraga|language=id-ID|access-date=2026-07-10}}</ref>
== Nang Paling Banyak Mancitak Gul ==
Urang nang paling banyak maulah gul di piala dunia hinggan tanggal 18 Juni 2026 ialah [[Miroslav Klose]] wan [[Lionel Messi]]. Kaduanya mancitak 16 gul.
Mbappe
== Jajuhutan ==
<references />
[[Tumbung:Piala Dunia]]
[[Tumbung:Turai sipak bal]]
mbbftx5kpyymnkejoc2pxcndjdcunvh
Musik Malayu
0
39140
112394
112289
2026-07-10T03:24:59Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112394
wikitext
text/x-wiki
'''Musik Malayu''' ({{lang-ms|Muzik Melayu}}) adalah sabuting janis musik tradisional nang barasal wan bakambang di pasisir timur [[Sumatera]], [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]], wan Samananjung Malaya.<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> Musik ngini biasanya dinyanyikan ulih urang-urang matan [[urang Malayu|suku bangsa Malayu]] nang kada jarang diumpati jua lawan tarian khas Malayu satampat misalnya tarian parsembahan dalam pajuangan atawa pesta adat, panambaian tamu kahormatan, wan dalam kagiatan kaagamaan.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref>
Sairing lawan pakambangan zaman musik Malayu mangalami kabingungan gaya musik misalnya saja mangalami paduan lawan aliran [[musik pop]], [[musik rock]], wan dangdut. Aliran ngini kawa ditamui di nagara-nagara kaya Malayu, nang kaya [[Indunisia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Brunai]].
Pada pamulaan parkambangan alat musik nang digunaakan labih didominasi ulih tingkatan rebana nang disambat Kompang matan Ponorogo, petikan gambus, gesekan biola, picitan akordion, tingkatan [[kanung|gong/kanung]], wan tiupan [[sarunai]]. Hal ngini dipangaruh ulih budaya matan tanah [[urang Arab|Arab]] dan [[Irupa]] tradisional. Sairing bakambangnya teknologi, bubuhannya digantiakan lawan alat musik elektronik dalam bantuk keyboard.
Dalam kiprahnya aliran ngini sampat populer di era '80an bahkan mamasuki era "puncak kahangatan" di era '90an. Hal ngini ditandai lawan makin banyaknya [[panyanyi]] & grup band Malayu, wan pandatang hanyar nang muncul lawan lagu-lagu andalan masing-masing.
== Rujukan ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Malayu}}
[[Tumbung:Musik]]
[[Tumbung:Malaysia]]
[[Tumbung:Indunisia]]
[[Tumbung:Brunai]]
[[Tumbung:Singapura]]
872v0d7xpfbuw9oetusi7r15d5rql97
Palakun
0
39175
112369
2026-07-09T14:39:43Z
~2026-38892-59
17642
Maulah laman nang isinya ''[[Barakas:William Hogarth - David Garrick as Richard III - Google Art Project.jpg|thumb|300px|David Garrick di atas pentas pamentasan drama ''Richard III'']] '''Palakun''', '''aktor''', '''aktris''', atawa '''pamain pilem''' adalah urang nang mamaranakan sabuting tokoh dalam fiksi,<ref>"The dramatic world can be extended to include the 'author', the 'audience' and even the 'theatre'; but these remain 'possible' surrogates, not the 'actual' referents as such" (E...''
112369
wikitext
text/x-wiki
[[Barakas:William Hogarth - David Garrick as Richard III - Google Art Project.jpg|thumb|300px|David Garrick di atas pentas pamentasan drama ''Richard III'']]
'''Palakun''', '''aktor''', '''aktris''', atawa '''pamain pilem''' adalah urang nang mamaranakan sabuting tokoh dalam fiksi,<ref>"The dramatic world can be extended to include the 'author', the 'audience' and even the 'theatre'; but these remain 'possible' surrogates, not the 'actual' referents as such" (Elam 1980, 110).</ref> baik dalam media tradisiunal nang kaya teater, maupun dalam media mudirin nang kaya [[pélém]], radio, wan televisi. Interpretasi pamain peran—seni bamain peran bahubungan lawan peran nang dimainakan, apakah didasari pada urang nang nyata atawa karakter fiksi. Ngni jua kawa dianggap "peran aktor", nang disambat kaya ngitu karana gulungan nang digunaakan di teater. Interpretasi tajadi bahkan pas pamain pilem "mainakan diri buhannya saurang", kaya dalam babarapa bantuk seni pertunjukan/seni pamentasan eksperimental.
Sabalumnya, di Yunani kuno wan di dunia abad patangahan, wan di Inggris pas zaman William Shakespeare, [[lalakian]] haja nang kawa manjadi pamain pilem, wan peran [[bibinian]] umumnya dimainakan ulih laki-laki atawa lalaki.<ref name="Neziroski 2003">{{cite web|url=http://csmt.uchicago.edu/glossary2004/narrativelyricdrama.htm|title=narrative, lyric, drama|last=Neziroski |first=Lirim|year=2003|work=Theories of Media :: Keywords Glossary :: multimedia|publisher=University of Chicago|access-date=9 Juli 2026|quote=For example, until the late 1600s, audiences were opposed to seeing women on stage, because of the belief stage performance reduced them to the status of showgirls and prostitutes. Even Shakespeare's plays were performed by boys dressed in drag.}}</ref> Samantara Roma Kuno ma'izinakan pamain binian di panggung, sadikit haja nang dibari peran bapandir. Namun, commedia dell'arte di Italia ma'izin'akan urang padusi profesional gasan baperan awal; Lucrezia Di Siena, nang ngarannya ada di kontrak aktor matan 10 Uktubir 1564, sudah disambat sabagai pamain pilem Italia partama nang dikatahui lawan ngarannya, lawan Vincenza Armani wan Barbara Flaminia sabagai primadonna partama wan aktris nang didokumentasi baik di Italia (wan di [[Irupa]]).<ref name="GO">Giacomo Oreglia (2002). Commedia dell'arte. Ordfront. {{ISBN|91-7324-602-6}}</ref> Imbah Restorasi Inggris tahun 1660, bibinian mulai tampil di pentas di Inggris. Di zaman modern, tarutama di pantomim wan babarapa opera, bibinian kadang-kadang bamain peran laki-laki atawa lalakian anum.<ref name="PDF">{{cite web|url=http://www.s-sj.org/pdfs/St-Dusinberre-web.pdf|title=Boys Becoming Women in Shakespeare's Plays|author=JULIET DUSINBERRE|website=S-sj.org|access-date=9 Juli 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20080723174901/http://www.s-sj.org/pdfs/St-Dusinberre-web.pdf|archive-date=23 Juli 2008|url-status=dead}}</ref>
== Rujukan ==
{{Commonscat|Actors}}
{{reflist}}
{{Authority control}}
[[Tumbung:Palakun| ]]
hde4yxp6upctanrxa21swg7905o018b
Tumbung:Palakun Indunisia
14
39176
112370
2026-07-09T14:43:10Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112370
wikitext
text/x-wiki
[[Tumbung:Palakun Asia|Indunisia]]
[[Tumbung:Palakun maumpati kawarganagaraan|Indunisia]]
[[Tumbung:Indunisia]]
84w9l1ltnbo2ac2xr91482w9kpcto2s
Tumbung:Palakun Hong Kong
14
39177
112372
2026-07-09T14:54:41Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112372
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Actors from Hong Kong}}
[[Tumbung:Hong Kong]]
q706ifgffrm52i2jyfduhpdcrh7tgua
Pamaran
0
39178
112375
2026-07-09T15:03:40Z
~2026-38892-59
17642
Paugahan laman ka [[Palakun]]
112375
wikitext
text/x-wiki
#Redirect [[Palakun]]
1p299xllakoi8ahmejehuczrx5dj5yj
Aktris
0
39179
112376
2026-07-09T15:04:21Z
~2026-38892-59
17642
Paugahan laman ka [[Palakun]]
112376
wikitext
text/x-wiki
#Redirect [[Palakun]]
1p299xllakoi8ahmejehuczrx5dj5yj
Aktor
0
39180
112377
2026-07-09T15:05:09Z
~2026-38892-59
17642
Paugahan laman ka [[Palakun]]
112377
wikitext
text/x-wiki
#Redirect [[Palakun]]
1p299xllakoi8ahmejehuczrx5dj5yj
Rock
0
39181
112378
2026-07-09T15:18:48Z
~2026-38892-59
17642
Paugahan laman ka [[Musik rock]]
112378
wikitext
text/x-wiki
#Redirect [[Musik rock]]
0dvk4pgyx8pu67gt55c7xt3wfrf97c8
Bahasa Melayu
0
39182
112380
2026-07-09T15:23:36Z
~2026-38892-59
17642
Paugahan laman ka [[Basa Malayu]]
112380
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Basa Malayu]]
kmtcvrrkne2lgehjsyc6uitcqrs85ta
Basa Melayu
0
39183
112381
2026-07-09T15:24:30Z
~2026-38892-59
17642
Paugahan laman ka [[Basa Malayu]]
112381
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Basa Malayu]]
kmtcvrrkne2lgehjsyc6uitcqrs85ta
Sewukan, Dukun, Magelang
0
39184
112389
2026-07-10T03:16:56Z
Ezagren
143
hanyar
112389
wikitext
text/x-wiki
{{Kampung
|kar =
|ngaran =Sewukan
|prupinsi =Jawa Tangah
|dati2 =Kabupatin
|ngaran dati2 =Magelang
|kacamatan =Dukun
|kode pos =56482
|luas =... km²
|warga =... urang
|karacapan =... urang/km²
}}
'''Sewukan''' yaitu sabuting [[kampung]] di Kacamatan [[Dukun, Magelang|Dukun]], Kabupatin [[Kabupatin Magelang|Magelang]], Prupinsi [[Jawa Tangah]], Indunisia.
{{Dukun, Magelang}}
{{Authority control}}
{{kampung-stub}}
d6qljchlsmyfjhlieg62x0ifonlarq0
Sumber, Dukun, Magelang
0
39185
112390
2026-07-10T03:17:04Z
Ezagren
143
hanyar
112390
wikitext
text/x-wiki
{{Kampung
|kar =
|ngaran =Sumber
|prupinsi =Jawa Tangah
|dati2 =Kabupatin
|ngaran dati2 =Magelang
|kacamatan =Dukun
|kode pos =56482
|luas =... km²
|warga =... urang
|karacapan =... urang/km²
}}
'''Sumber''' yaitu sabuting [[kampung]] di Kacamatan [[Dukun, Magelang|Dukun]], Kabupatin [[Kabupatin Magelang|Magelang]], Prupinsi [[Jawa Tangah]], Indunisia.
{{Dukun, Magelang}}
{{Authority control}}
{{kampung-stub}}
gkcsqtx097853qzj5gn9z6i57lofdg1
Wates, Dukun, Magelang
0
39186
112391
2026-07-10T03:17:11Z
Ezagren
143
hanyar
112391
wikitext
text/x-wiki
{{Kampung
|kar =
|ngaran =Wates
|prupinsi =Jawa Tangah
|dati2 =Kabupatin
|ngaran dati2 =Magelang
|kacamatan =Dukun
|kode pos =56482
|luas =... km²
|warga =... urang
|karacapan =... urang/km²
}}
'''Wates''' yaitu sabuting [[kampung]] di Kacamatan [[Dukun, Magelang|Dukun]], Kabupatin [[Kabupatin Magelang|Magelang]], Prupinsi [[Jawa Tangah]], Indunisia.
{{Dukun, Magelang}}
{{Authority control}}
{{kampung-stub}}
1p672q1d0gmoywj9x61uq3lp0yv6hmi
Panyanyi
0
39187
112392
2026-07-10T03:22:00Z
~2026-38892-59
17642
Maulah laman nang isinya '''''Panyanyi''' marujuk ka individu atawa musisi nang manggunaakan suaranya gasan maulah [[musik]]. Biasanya, nyanyian hanya merujuk pada melodi suara haja, tagal istilah "vokalis" mancakup suara selain melodi, tamasuk panggunaan suara sabagai bagian matan komposisi musik. Contohnya, bapandir ''death grunt'' wan ''rapping'' tamasuk dalam istilah nyanyian vokal.<ref>{{cite web |title=What is a singer? |url=https://www.britannica.com/dictionary/singer |website=Brit...''
112392
wikitext
text/x-wiki
'''Panyanyi''' marujuk ka individu atawa musisi nang manggunaakan suaranya gasan maulah [[musik]]. Biasanya, nyanyian hanya merujuk pada melodi suara haja, tagal istilah "vokalis" mancakup suara selain melodi, tamasuk panggunaan suara sabagai bagian matan komposisi musik. Contohnya, bapandir ''death grunt'' wan ''rapping'' tamasuk dalam istilah nyanyian vokal.<ref>{{cite web |title=What is a singer? |url=https://www.britannica.com/dictionary/singer |website=Britannica Dictionary |access-date=10 Juli 2026}}</ref>
== Jinis musik ==
Panyanyi jua kawa diklasipikasiakan manurut gaya musik nang kaya ''soul'', vokalis karnatik, [[musik pop|pop]], [[musik rock|rock]], [[jazz]], dangdut, klasik wan musik tradisiunal.<ref>{{cite news |last1=Kapur |first1=Kanika |title=Rs 101 payment for hit songs? Dark reality of Bollywood playback singing exposed by Kanika Kapoor |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/rs-101-payment-for-hit-songs-dark-reality-of-bollywood-playback-singing-exposesd-by-kanika-kapoor/articleshow/123347047.cms |newspaper=The Economic Times |date=17 Agustus 2025 |access-date=10 Juli 2026}}</ref>
== Rujukan ==
{{Commonscat|Vocalists}}
{{reflist}}
{{Authority control}}
[[Tumbung:Panyanyi| ]]
en0edhvpdt5g6gm8pwx1bbnez80bfep
Musik
0
39188
112398
2026-07-10T03:57:13Z
~2026-38892-59
17642
Maulah laman nang isinya '''''Musik''' adalah [[sani]] maulah susunan urutan bunyi nang maliputi unsur-unsur irama, rantak wan harmoni<ref>{{Cite web|url=https://ahdictionary.com/word/search.html?q=Music|title=The American Heritage Dictionary entry: Music|last=Company|first=Houghton Mifflin Harcourt Publishing|website=ahdictionary.com|access-date=10 Juli 2026}}</ref> nang ditarima ulih individu nang manarima tagantung waktu, wadah, budaya wan selera. Kagiatan maulah, mamahami, wan mampres...''
112398
wikitext
text/x-wiki
'''Musik''' adalah [[sani]] maulah susunan urutan bunyi nang maliputi unsur-unsur irama, rantak wan harmoni<ref>{{Cite web|url=https://ahdictionary.com/word/search.html?q=Music|title=The American Heritage Dictionary entry: Music|last=Company|first=Houghton Mifflin Harcourt Publishing|website=ahdictionary.com|access-date=10 Juli 2026}}</ref> nang ditarima ulih individu nang manarima tagantung waktu, wadah, budaya wan selera. Kagiatan maulah, mamahami, wan mampresentasikan karya seni bunyi (sabagai kamampuan dalam diri saparti manyanyi atawa mamakai pakakas khusus) dianggap sabagai seni samantara mampalajari wan mamahami ngitu marupakan sajenis bidang/disiplin.
Karya-karya musik kawa dikalompokakan manurut fungsinya baik gasan tujuan hiburan atawa pagaulan [[masarakat]] atawa gasan kapantingan kaya praktik [[agama]] (tamasuk mantra wan gita puja dalam doa anutan tartentu) atawa gawian. Inya jua kawa dikalompokakan manurut ciri-ciri tatantu nang dipadahakan dalam genre.
== Rujukan ==
{{Commonscat|Music}}
{{reflist}}
{{Authority control}}
[[Tumbung:Musik| ]]
370cizbegfktgha5ke6doivzu3fnfbi
Tumbung:Manusia
14
39189
112399
2026-07-10T04:01:25Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112399
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main}}
{{Commonscat|Humans}}
[[Tumbung:Biologi]]
7s1aogx4eoxsynfuqdgnltsrbdqm3vt
Tumbung:Panyanyi Indunisia
14
39190
112402
2026-07-10T04:08:25Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112402
wikitext
text/x-wiki
[[Tumbung:Panyanyi Asia|Indunisia]]
[[Tumbung:Panyanyi maumpati kawarganagaraan|Indunisia]]
[[Tumbung:Indunisia]]
lry5bsndyot0u5rg22cfx6y19il9sj1
Tumbung:Sani
14
39191
112403
2026-07-10T04:58:08Z
~2026-38892-59
17642
/* */
112403
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main}}
{{Commonscat|The arts}}
o3yxfsi6e3ogmth1s2b4fnn94997jfx
Penyanyi
0
39192
112406
2026-07-10T09:36:23Z
~2026-38892-59
17642
Paugahan laman ka [[Panyanyi]]
112406
wikitext
text/x-wiki
#Redirect [[Panyanyi]]
kjknj1z614b92gvchmfgcm1og03zzqv