Wikipidia
bjnwiki
https://bjn.wikipedia.org/wiki/Laman_Tatambaian
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
Media
Istimiwa
Pamandiran
Pamakai
Pamandiran Pamakai
Wikipidia
Pamandiran Wikipidia
Barakas
Pamandiran Barakas
MediaWiki
Pamandiran MediaWiki
Citakan
Pamandiran Citakan
Patulung
Pamandiran Patulung
Tumbung
Pamandiran Tumbung
Lawang
Pamandiran Lawang
TimedText
TimedText talk
Modul
Pembicaraan Modul
Acara
Pembicaraan Acara
Muhara
0
339
115229
99105
2026-10-25T00:46:52Z
Wadaihangit
12694
+ tag
115229
wikitext
text/x-wiki
{{Kadada bahan acuan}}[[Barakas:Exe estuary from balloon.jpg|thumb|200px|Muntung muhara]]
'''Muhara''' (BH) atawa '''muara''' (BK) adalah dairah awak banyu dimana tarjadi partamuan antara sabuting atawa labih [[sungai]] di wilayah pasisir lawan wilayah laut. Muhara tapangaruh banar ulih kaadaan banyu daratan kaya aliran banyu hambar wan ''sedimen'', sarta banyu lautan kaya pasang-pandit, galumbang, wan masuknya banyu masin. Sabagai hasilnya, muhara batianan barandak ceruk biologis dalam aria halus, wan ngitu gin tarait lawan tingginya ka'anikamacaman hayati.
Muhara-muhara sungai biasanya tajadi pasang-pandit sungai (dalam bahasa ilmiah ''aestus''), wan rancak diciri'akan ulih ''sedimentasi'' atawa tatandakan licak matan darat nang tabawa banyu hujan. Ka'adaan banyu di muhara tadiri matan banyu payau.
Sabagai ''ekosistim'', barandak muhara-muhara sungai di bawah ancaman matan gawian manusia kaya pulusi wan panangkapan iwak sacara balabihan. Marga kacucukan parumahan manusia, muhara biasanya manjadi titik barat wadah bagana manusia, matan 32 kuta pangganalnya di dunia, 22 di antaranya ba'andak di muhara.
{{Sungai-stub}}
[[Tumbung:Sungai]]
[[Tumbung:Batang banyu]]
[[Tumbung:Lahan basah]]
av2aemhcpztc8tg6vctxrn1y58kd6pr
Warna Malayu Riau
0
18505
115228
94393
2026-10-24T22:22:14Z
~2026-55037-88
18005
Paugahan laman ka [[Talu warna Malayu]]
115228
wikitext
text/x-wiki
#Redirect [[Talu warna Malayu]]
1r1m40tpqyrh9r820l26v9vte8t7gp1
Urang Malayu
0
19358
115235
115106
2026-10-25T04:49:55Z
~2026-55037-88
18005
/* */
115235
wikitext
text/x-wiki
{{AP}}
{{ethnic group
|group = Urang Malayu <br/> Suku Melayu <br/> Orang Melayu <br/> اورڠ ملايو
|image = [[Berkas:Malay couple.jpg|thumb]]
|caption =
|poptime = '''± 27.000.000'''
|region1 = '''{{flag|Malaysia}}'''
|pop1 = 20.749.378
|ref1 = {{lower|<ref>{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}</ref>}}
|region2 = '''{{flag|Indunisia}}'''
|pop2 = 8.789.585
|ref2 = {{lower|<ref>{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}}
|region3 = '''{{flag|Thailand}}'''
|pop3 = 5.354.475
|ref3 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}</ref>}}
|region4 = '''[[Filipina]]'''
|pop4 = 2.000.000
|ref4 =
|region5 = '''[[Singapura]]'''
|pop5 = 1.003.449
|ref5 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}</ref>}}
|region6 = '''{{flag|Brunei}}'''
|pop6 = 501.902
|ref6 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}</ref>}}
|langs = [[Basa Malayu|Malayu]], [[Basa Indunisia|Indunisia]], [[Basa Arab|Arab]], [[Basa Inggris|Inggris]]
|rels = [[Islam]]
|related = [[Urang Banjar|Banjar]], [[Urang Jawa|Jawa]], Sunda, Minangkabau, Kerinci, Aceh, Dayak
}}
'''Urang Malayu''' ({{lang-ms|Orang Melayu}}; [[Jawi]]: {{Script/Arabic|أورڠ ملايو}}) ngini bubuhan étnis wan agama Austronésia nang baasal matan Samananjung Malayu, [[Sumatera]] timur, pasisir [[Kalimantan]], wan pulau-pulau halus nang baandak di antara lokasi-lokasi ngini nang dipinandui sabagai [[Nusantara]] Riau. [[Basa Malayu]] marupakan anggota matan rumpun basa Austronesia. Wilayah-wilayah ngini wayah ini marupakan bagian matan nagara-nagara [[Malaysia]], [[Indunisia]] ([[Sumatera]] timur wan selatan, Kapulauan Bangka Belitung, [[Kalimantan Barat]], Kapulauan Riau, wan pasisir [[Kalimantan Timur]]), bagian salatan Thailand (Pattani, Satun, Songkhla, Trang, Krabi, Yala, wan Narathiwat), [[Singapura]], [[Brunai]], wan ujung salatan Myanmar (Tanintharyi).
[[Berkas:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|thumb|[[P. Ramlee]]]]
[[Berkas:Malay tricolour.svg|thumb|[[Talu warna Malayu]]]]
Bahkan, banyak komunitas Minangkabau, Mandailing, wan [[urang Dayak|Dayak]] nang pindah ka pantai timur [[Sumatera]] wan pantai barat [[pulau Kalimantan|Kalimantan]], mangaku sabagai urang Malayu. Salain di Nusantara, urang Malayu jua ada di Sri Lanka, Kapulauan Cocos (Keeling) ''(Cocos Malays)'', wan [[Aprika Salatan]] ''(Cape Malays)''.
Pakambangan wan didirian Kasultanan Malaka pas abad ka-15 manyababakan revolusi ganal dalam sajarah bangsa Malayu. Hal ngitu tajadi karana kasultanan ngitu mambawa parubahan nang sangat signifikan pada tata kabudayaan wan kasultanan ngitu mandapatakan kajayaan pada masa ngitu.
Sapanjang sajarahnya, urang-urang Malayu dipinandui sabagai komunitas padagangan pasisir nang baisi ciri-ciri budaya nang baubah.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 & 43}} Buhannya manyerap, mambagi wan manyampaiakan banyak ciri budaya dari kalompok etnis lokal lainnya, nang kaya Minangkabau wan Aceh.
== Etimologi ==
{{multiple image
| align = right
| total_width = 420
| image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg
| alt1 = Urang Malayu Malaka
| caption1 = Lukisan cat banyu Portugis matan urang Malayu di Malaka, sakitar tahun 1540, ditampaiakan dalam Códice Casanatense
| image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg
| alt2 = Sepasang urang Malayu
| caption2 = Ilustrasi pasangan Malayu, dari ''Reise nach Batavia'', antara tahun 1669 wan 1682
| image3 = JogetUNISEL.jpg
| alt3 = Tari manari joget Malayu
| caption3 = Tari Joget nang baasal matan masa Kasultanan Malaka, banyak aspek budaya Malayu baasal matan wilayah Malaka
}}
Kata Melayu pada mulanya marupakan ngaran tampat (toponim), nang marujuk pada sabuah lokasi di Sumatera. Imbah abad ka-15 istilah Malayu mulai diguna'akan gasan marujuk pada ngaran suku (etnonim).<ref name=":0">{{cite book|author=Timothy P. Barnard|year=2004|title=Contesting Malayness: Malay identity across boundaries|location=Singapore|publisher=Singapore University press|isbn=9971-69-279-1|page=|url-status=live}}</ref>{{rp|3}}
Sastra ''Sajarah Malayu'', mahubungakan asal etimologis "Melayu" lawan sabuah sungai halus bangaran Sungai Malayu di [[Sumatera]], [[Indunisia]]. Epos tasalah manyambat bahwa sungai ngini mangalir ka Sungai Musi di Palembang, padahal sabujurnya sungai ngini mangalir ka Sungai Batang Hari di [[Jambi]].<ref>{{Cite journal|last=Reid|first=Anthony|date=Uktubir 2001|title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=32|issue=3|pages=295-313}}</ref>{{rp|298}} Babarapa urang bapandapat bahwa istilah ngitu baasal matan sabuah kata nang baasal matan [[basa Malayu]], yaitu "melaju" nang baasal dari awalan 'me' wan akar kata 'laju', nang manggambarakan kakuatan arus di sungai ngitu.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}}
[[Barakas:Candi Tinggi.jpg|thumb|upright=1|Candi Muaro Jambi di [[Jambi]], dihubungakan lawan keberadaan karajaan Melayu pra-Islam. Candi-candi biasanya dibangun di tangah-tangah pusat karajaan]]
=== Sabagai ngaran tampat (toponim) ===
Istilah "Malayu" dan palafalan nang sama sajak abad ke-15 adalah sabuah toponim kuno nang umumnya mangacu pada daerah-daerah di selat Malaka.{{sfn|Barnard|2004|p=3}}
[[Barakas:Tengku Abd Aziz Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah.jpg|thumb|upright=1|Tengku Abdu Aziz, Pangeran dari [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] nang mamakai pakaian khas Melayu formal wayah itu (sekitar 1920)]]
* '''''Malaya Dwipa''''', "Malaya Dwipa", kaya nang tacatat dalam bab 48 Bayupurana, wilayah Malaka marupakan sabuah provinsi di laut timur nang sugih banar lawan amas wan perak. Babarapa ahli jua mamasukakan wilayah [[Sumatera]] ka dalam istilah ngitu.{{sfn|Deka|2007|p=57}} Tagal, bubuhan ahli dari India parcaya bahua istilah ini hanya marujuk pada samananjung Malayu nang tadiri matan banyak gunung, sadangkan [[Sumatera]] labih marujuk pada gambaran di dalam Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}}
* '''''Maleu-kolon''''' – sabuah lokasi di Samananjung Amang, nang tacatat dalam karya Klaudius Ptolemaeus (90–68 M), ''Geographia'' mancatat sabuah tanjung di ''Aurea Chersonesus'' (Samananjung Malayu) nang bangaran ''Maleu-kolon'', nang diyakini barasal matan Basa Sanskerta, ''malayakolam'' atawa ''malaikurram''.<ref>{{cite book|title= Researches on Ptolemy's geography of eastern Asia (further India and Indo-Malay archipelago|page= 101|author= Gerolamo Emilio Gerini|isbn= 81-70690366|year= 1974|publisher= Munshiram Manoharlal Publishers }}</ref> {{sfn|Gerini|1974|p=101}}
* '''''Mo-lo-yu''''' – dikisahakan ulih Yijing, saurang biarawan [[Buddha]] matan dinasti Tang nang bakunjangan ka Asia tenggara pada tahun 688–695. Manurut Yijing, karajaan "Mo-Lo-Yu" bajarak 15 hari balayar matan Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga ([[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]]). Kerajaan ngitu jua jaraknya 15 hari palayaran dari Ka-Cha ([[Kadah, Malaysia|Kadah]]), sahingga kawa dikatahui bahwa kerajaan Mo-Lo-Yu baandak di tangah jarak antara kaduanya.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Teori populer mahubungakan ka'ada'an "Mo-Lo-Yu" lawan situs Kuil Muaro Jambi di Sumatera,{{sfn|Melayu Online|2005}} tagal ka'ada'an Jambi sangat balawanan lawan parnyaraan Yi Jinh nang manyambat bahwa inya ba'andak di tangah-tangah ''Ka-Cha'' (Kedah) lawan ''Bogha'' (Palembang)". Di antara masa akhir dinasti Yuan (1271–1368) wan masa awal dinasti Ming (1368–1644), kata ''Ma-La-Yu'' rancak disambat dalam teks-teks kuno Tiongkok gasan manyambat wilayah nang baandak di laut salatan.
=== Sabagai ngaran suku (etnonim) ===
Sastra Malayu Klasik manggambarakan urang Malayu dalam arti nang tahalus daripada interpretasi mudirin. ''Hikayat Hang Tuah'' (sakitar tahun 1700, manuskrip sakitar tahun 1849) hanya mangidentifikasi suku Malayu sabagai subyek Kasultanan Malaka; Brunai pada waktu itu kada dianggap sabagai Malayu. ''Hikayat Patani'' (sakitar 1876) kada manyabutakan Patani wan Brunai sabagai Malayu, istilah itu hanya digunaakan gasan [[Johor, Malaysia|Johor]]. Kedah kada tamasuk sabagai suku Malayu dalam ''Hikayat Kedah''/''Hikayat Merong'' Mahawangsa (sakitar 1821). ''Hikayat Aceh'' (sakitar 1625, naskah nang ada sakitar 1675) mahubungakan etnis Malayu lawan Johor, tagal kada manyabutakan Aceh atawa Deli sabagai Malayu.<ref>{{Cite book|last=Milner|first=Anthony|year=2011|url=https://books.google.co.id/books?id=sACaolB0FpkC&vq=liberally&source=gbs_navlinks_s|title=The Malays|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444391664|pages=91-92}}</ref><ref>Untuk usia manuskrip, lihat [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809133732/https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html |date=2022-08-09 }}.</ref>
== Agama ==
[[Barakas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masigit Sultan Omar Ali Saifuddin di [[Brunai]] wayah malam [[Ramadan]]. Karajaan nang sugih ngini mangadopsi Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Malayu'') sabagai filosofi nasional sajak kamardikaannya pada tahun 1984.]]
Masyarakat Malayu awal sabagian besar animis, percaya akan keberadaan ''semangat'' (roh) dalam sagala hal.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Sakitar pambukaan era umum, [[Hindu]]isme wan Budhisme diperkenalkan ulih padagang Asia Selatan ka Kapulauan Malaya, di mana buhannya bakambang sampai abad ka-13, sabalum datangnya Islam nang dibawa ulih padagang Muslim Arab, Asia Salatan wan Cina.
Pada abad ka-15, Islam matan sekte Sunni ortodoks bakembang di [[dunia Malayu]] di bawah Kasultanan Malaka. Bida lawan Hinduisme, nang sacara superfisial maubah masyarakat Malayu awal, Islam kawa disambat sudah sacara pinuh baintegrasi ka dalam kahidupan sahari-hari panduduk.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Sajak era ngini, urang-urang Malayu dianggap sabagai kalompok etnis wan agama wan sacara tradisiunal mamiliki identifikasi erat dangan Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} wan mereka kada mangubah agama mereka sajak ngitu.<ref name="Syed" /> Identitas ngini sangat kuat sampai-sampai dipadahakan bahwa manjadi Muslim adalah ''masuk Melayu'' (masuk Malayu).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}}
Namun, kepercayaan awal baisi akar nang labih dalam, buhannya mampartahanakan diri malawan anathema Islam – wan jua mistisisme Sufisme sudah bahubungan antara urang Malayu, lawan roh-roh dunia animistik awal wan babarapa unsur Hinduisme.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Imbah tahun 1970-an, kabangkitan Islam (disambat jua re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) di saluruh dunia Muslim, banyak tradisi nang dianggap manyalahi ajaran Islam wan mangandung unsur-unsur syirik ditinggalakan ulih urang Malayu di Malaysia, sadangkan di kalangan urang Malayu di Indunisia, tradisi ngini kada dianggap sabagai takhayul wan mangandung unsur-unsur syirik. Di antara tradisi nginih adalah festival ''mandi safar'' (mandi Safar), sebuah festival mandi gasan mancapai kamurnian spiritual, nang kawa dilihat ciri-cirinya mirip lawan babarapa matan Durga Puja di India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}}
Kabanyakan etnis Malayu modern adalah panganut Islam Sunni<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=7 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Uktubir 2012}}</ref> wan festival Malayu nang paling panting adalah festival asal Islam — ''[[Hari Raya Pitrah|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Hari Raya Haji|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Tahun puga Islam|Awal Muharram]]'', wan ''[[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]]''. Di Malaysia wan Brunai, urang-urang Malayu dianggap murtad apabila bapindah agama matan Islam. Tagal, ada babarapa etnis Malayu nang badiam di luar nagara-nagara ngini jua sudah manarima agama lain sacara legal di bawah hukum.
== Arsitéktur ==
{{See also|Rumah Malayu}}
[[Barakas:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Rūmah tradisional Malayu di [[Kadah, Malaysia|Kadah]], dihiasi lawan panel ukiran khas dari Samananjung Malayu utara.]]
[[Rumah Malayu]] marujuk pada wadah tinggal urang Malayu, sabuah kalompok etno-linguistik nang bagana di [[Sumatera]], pasisir [[pulau Kalimantan|Kalimantan]] wan Samananjung Malayu.
Bentuk arsitéktur tradisional, nang kaya atap tropis nang sasuai wan proporsi harmonis lawan elemen dekoratif dianggap masih baisi nilai budaya nang ganal oleh banyak urang di wilayah ngitu. Namun, bangunan-bangunan ngini mamarluakan pangurusan nang signifikan dibandingakan lawan konstruksi modern; nang kaya tantangan dalam malestarikan bahan utamanya, kayu, dari efek marusak cuaca tropis wan jua infestasi rayap. Kaahlian pambangunan tradisional ngini sacara bertahap hilang di [[Malaysia]] lantaran kayu alami manjadi langka lantaran deforestasi wan industrialisasi,<ref name=H>{{cite news |date=16 Mai 2026 |page=B7|newspaper=The Straits Times|department=Letter From... |title=Guest houses, film sets: Traditional Malay houses in demand with new lease of life|author=Hadi Azmi }}</ref> samantara di [[Indunisia]] rumah tradisional nang kaya itu masih batahan di daerah dusun. Walaupun parubahan parkotaan di [[Singapura]] sudah mahapus hampir sabarataan lingkungan parkotaan Malayu, babarapa rumah nang manampaiakan arsitektur lokal ini masih batahan, tarutama di pulau Pulau Ubin.
Upaya gasan manyimpan gaya arsitektur asli kapulauan Indunisia sudah dilakuakan malalui dokumentasi wan panciptaan replika di paviliun paropinsi di Taman Mini Indonesia Indah, [[Dairah Khusus Indung banua Jakarta|Jakarta]]. Pemilik banyak rumah tradisional Malaysia nang masih ada jua menyewa'akan rūmah-rūmah itu gasan studio produksi sabagai wadah pambuatan [[pélém]] wan iklan, wan rumah tamu, sabagai sumber pandapatan tambahan.<ref name=H/>
== Basa ==
[[Barakas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|Prasasti Kedukan Bukit nang ditulis dalam aksara Pallawa. Baasal matan tahun 683, ngini adalah salah satu artefak tulisan Malayu nang paling tuha nang masih ada.]]
{{Main|Basa Malayu}}
{{See also|Tulisan Jawi}}
[[Basa Malayu]] marupakan salah satu basa nang paling tarkanal di dunia, tarutama basa Austronesia. Varian wan dialek Malayu dipakai sabagai basa rasmi di [[Brunai]], [[Indunisia]], [[Malaysia]] wan [[Singapura]]. Basa ini jua dituturakan di [[Thailand]] salatan, Kapulauan Cocos, Pulau Natal, Sri Lanka. Basa ini dituturakan sabagai basa asli ulih sakitar 33 juta urang di saluruh Kapulauan Malayu wan dipakai sabagai basa kadua ulih sakitar 220 juta urang.{{sfn|Wright|2007|p=492}}
Bentuk basa Malayu nang paling tuha baasal matan basa Proto-Malayo-Polinesia nang dituturakan ulih panduduk Austronesia nang paling awal di Asia Tanggara. Bantuk ngini kamudian bakambang manjadi Malayu Lawas pas budaya wan agama India mulai manambus wilayah ngitu. Basa Malayu Kuno baisi babarapa istilah sampai wahini, tapi tatap kada kawa dipahami ulih pamandir mudirin, samantara basa mudirin sudah banyak ta'akui dalam tulisan Malayu Klasik, nang bantuknya paling tuha ba'asal matan tahun 1303 M.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Malayu bakambang manjadi Basa Malayu Klasik malalui panambahan kata-kata [[basa Arab|Arab]] wan [[basa Parsia|Parsia]] nang barandak pas Islam datang ka wilayah ngitu, wan baubah sacara signifikan dalam prosesnya. Awalnya, Malayu Klasik marupakan sakalompok dialek nang bamacam-macam, mancarminakan asal-usul karajaan-karajaan Malayu di Asia Tenggara. Salah satu dialek ngini, nang dikambangakan dalam tradisi sastra Kasultanan Malaka pas abad ka-15, akhirnya manjadi dominan.
Era Malaka ditandai lawan parubahan basa Malayu manjadi basa Islam, nang mirip lawan [[basa Arab|bahasa Arab]], [[basa Parsia|Persia]], Urdu wan Swahili. Tulisan Arab nang diadaptasi disambat Jawi dipakai gasan manggantiakan tulisan Kawi, istilah-istilah agama wan budaya Islam banyak disamakan, manyingkirakan banyak kata-kata Hindu-Buddha, wan basa Malayu jadi basa media pandidikan wan panyabaran Islam di saluruh wilayah Asia Tenggara. Di puncak kakuasaan Malaka pada abad ka-15, basa Malayu Klasik manyabar diluar dunia panutur<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> basa Malayu tradisiunal wan manyabapakan sabuah lingua franca nang disambat ''Bahasa Melayu pasar'' ("Basa Malayu Bazaar") atawa ''Bahasa Melayu rendah'' ("Basa Malayu Randah") sabagai balawanan ''Bahasa Melayu tinggi'' ("Basa Malayu Tinggi") di Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Umumnya diyakini bahwa Basa Malayu Bazaar marupakan basa pidgin wan pangambangan nang paling panting adalah bahwa bahasa pidgin manjadi kreol, manciptakan babarapa basa hanyar nang kaya Basa Malayu Ambon, Basa Malayu Manado wan [[Basa Betawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}}
Panulis-panulis Irupa abad ka-17 wan ka-18, nang kaya Tavernier, Thomassin wan Werndly manggambarakan Basa Malayu sabagai "''basa urang-urang nang balajar di sabarataan India, nang kaya basa Latin di Eropa''".{{sfn|Sweeney|1987}} Basa ngini jua nang paling banyak diguna'akan salawas era kolonial Inggris wan Walanda di Kapulauan Malayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kabalikannya tajadi di Hindia Timur Spanyol, di mana Latinisasi massal kapulauan sapanjang tahun-tahun kolonial manyababakan coup de grâce basa Malayu di [[Pilipina]].
Dialek Kasultanan Johor, panerus langsung matan Malaka, manjadi basa standar di kalangan urang Malayu di [[Singapura]] wan [[Malaysia]], wan marupakan dasar asli gasan [[basa Indunisia]] standar.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}}
Salain matan basa Malayu standar, nang dikambangakan di dalam lingkup Malaka-Johor, bamacam dialek Malayu lokal ada. Misalnya, urang Bangka, urang Brunai, urang Jambi, urang [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], urang [[Kadah, Malaysia|Kadah]], urang [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]], urang [[basa Palimbang|Palimbang]], urang Pattani, urang [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]], urang [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], wan banyak lainnya.
Basa Malayu sacara historis ditulis dalam aksara Pallawa, Kawi wan Rencong. Imbah datangnya Islam, [[tulisan Jawi]] nang badasarkan basa Arab diadopsi wan masih diguna'akan sampai wahini sabagai salah satu dari dua aksara rasmi di [[Brunai]] wan sabagai aksara alternatif di [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Uktubir 2012 }}</ref> Mulai abad ka-17, sabagai hasil kolonisasi Inggris wan Walanda, aksara Jawi sacara batahap digantikan ulih tulisan Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=7 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> nang badasarkan Latin nang akhirnya manjadi tulisan moderen rasmi gasan basa Malayu di [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Indunisia]], wan tulisan ko-resmi di [[Brunai]].
== Musik ==
{{Main|Musik Malayu}}
[[Musik Malayu]] adalah sabuting janis musik tradisional nang barasal wan bakambang di pasisir timur [[Sumatera]], [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]], wan Samananjung Malaya.<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> Musik ngini biasanya dinyanyikan ulih urang-urang matan suku bangsa Malayu nang kada jarang diumpati jua lawan tarian khas Malayu satampat misalnya tarian parsembahan dalam pajuangan atawa pesta adat, panambaian tamu kahormatan, wan dalam kagiatan kaagamaan.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref>
Sairing lawan pakambangan zaman musik Malayu mangalami kabingungan gaya musik misalnya saja mangalami paduan lawan aliran [[musik pop]], [[musik rock]], wan [[dangdut]]. Aliran ngini kawa ditamui di nagara-nagara kaya Malayu, nang kaya [[Indunisia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Brunai]].
Pada pamulaan parkambangan alat musik nang digunaakan labih didominasi ulih tingkatan rebana nang disambat Kompang matan Ponorogo, petikan gambus, gesekan biola, picitan akordion, tingkatan [[kanung|gong/kanung]], wan tiupan [[sarunai]]. Hal ngini dipangaruh ulih budaya matan tanah [[urang Arab|Arab]] dan [[Irupa]] tradisional. Sairing bakambangnya teknologi, bubuhannya digantiakan lawan alat musik elektronik dalam bantuk keyboard.
Dalam kiprahnya aliran ngini sampat populer di era '80an bahkan mamasuki era "puncak kahangatan" di era '90an. Hal ngini ditandai lawan makin banyaknya [[panyanyi]] & grup band Malayu, wan pandatang hanyar nang muncul lawan lagu-lagu andalan masing-masing.
== Pakaian tradisiunal ==
[[Barakas:Busana Melayu.jpg|thumb|Urang Malayu dalam ''busana Melayu'', gaya pakaian tradisiunal Malayu]]
Pakaian wan tekstil tradisiunal Malayu tarus-tarus barubah matan zaman kuno. Sacara historis, urang Malayu kuno dicatat mamakai bamacam bahan alami sabagai sumber penting gasan kain, pakaian wan pakaian. Namun, era umum, manyaksiakan kadatangan awal para padagang matan timur wan barat ka palabuhan Kapulauan Malayu, basama-sama buhannya manukar barang-barang mewah baru, tamasuk kapas halus wan sutra. Pakaian ngitu kamudian manjadi sumber mode Malayu tinggi wan mandapatakan peran budaya sabagai identitas nang maikat di kapulauan, tarutama di samananjung, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{sfn|Hassan|2016}}
Dalam budaya Malayu, pakaian wan tekstil dihormati sabagai simbul kaindahan, kakuatan wan status. Banyak kisah dalam hikayat Malayu manakanakan wadah khusus nang ditampati ulih tekstil.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=2}} Industri paulahan tangan Malayu kawa diitihi asalnya sajak abad ka-13 pas jalur pardagangan timur bakambang di bawah dinasti Song. Pambahasan tentang tekstil nang diulah sacara lokal wan jua dominasi panen di Samananjung Malaya diulah dalam babarapa akun Cina wan Arab.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=19}} Di antara tekstil Malayu nang takanal adalah Songket, Batik, ''Telepok'', ''Limar'', ''Tenun'', ''Kelingkam'', ''Cindai'', ''Pelangi'' wan ''Tekad''.
Pakaian Malayu Klasik bamacam-macam di antara wilayah nang balainan, tagal pakaian tradisional nang paling dalam di zaman modern adalah Baju Kurung (gasan [[bibinian]]) wan Baju Melayu (gasan [[lalakian]]), nang kaduanya diakui sabagai pakaian nasional gasan [[Malaysia]] wan [[Brunai]], wan jua dipakai ulih komunitas Malayu di [[Indunisia]], [[Singapura]], [[Pilipina]], Myanmar, wan [[Thailand]].
[[Barakas:HariRayaMalaykids.jpg|thumb|left|Anak-anak Malayu mamakai pakaian tradisiunal wayah [[Hari Raya Pitrah|Idul Fitri]]]]
Kata ''Baju Kurung'', nang diartiakan sabagai "mambungkus awak" urang nang mamakainya diulah badasarkan prinsip Islam tentang kasadarhanaan, kasupanan wan karandahan hati. Praktik ngini paralil lawan doktrin agama Yahudi-Karistin, karana mamamirkan bagian-bagian intim tubuh dianggap dilarang dalam [[Islam]]. Interpretasi ngitu lalu ditarik ka cara Malayu mamakai pakaian wan perspektif budaya, ngini kawa disaksikan banar pada pamarintahan Mansur Shah matan Malaka pada abad ka-15, sultan malarang umatnya nang binian Muslim di publik gasan mamakai sarung haja matan dada ka bawah. Sapanjang zaman, Malayu Baju Kurung bajalan malalui babarapa reinkarnasi sabalum mangambil bantuk nang wahini. Marga luasnya bamacam karajaan Malayu di kapulauan, bantuk lokal wan tapisah matan pola desain Baju Kurung jua kawa disaksikan di wilayah ngitu, tamasuk Bengkulu, [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Jambi, Juhur-Riau, [[Pahang, Malaysia|Pahang]] wan Palimbang.{{sfn|Hassan|2016}}
Modus nang sasuai matan Baju Kurung gasan laki-laki dipinandui sabagai "Baju Melayu". Bagian atas pakaian diulah lawan desain geometris nang hampir sama lawan Baju Kurung wan biasanya dipasangkan lawan kain anyaman nang dipinandui sabagai sarong. Pola [[tapih|sarong]] mungkin tamasuk simbol status pakawinan urang atawa pangkatnya dalam masyarakat Malayu tradisiunal.{{sfn|Hassan|2016}}
Pakaian Malayu klasik umum lainnya gasan lalakian tadiri matan ''baju'' atawa ''tekua'' (sabuting janis baju lengan panjang), ''baju rompi'' (jaket), ''kancing'' (buting), ''celana'' kaki halus (seluar/celana panjang), [[tapih|sarong/tapih]] nang dipakai di pinggang, ''capal'' (sandal), wan ''tanjak'' atawa ''tengkolok'' (alat panutup kapala); gasan bangsawan, ''baju sikap'' atawa ''baju layang'' (sabuting jenis mantel) wan ''pending'' (tali pinggang hiasan) jua identik gasan dipakai sabagai pakaian formal. Rancak jua gasan saurang ''pendekar'' (prajurit Malayu) gasan mamakai [[Karis]] di bagian muka sarong.
Babeda lawan Baju Melayu nang tarus dipakai sabagai pakaian upacara haja, Baju Kurung dipakai saban hari sapanjang tahun ulih kabanyakan bibinian Malayu. Pamandangan pagawai sipil binian, pagawai profesional wan mahasiswa nang mamakai Baju Kurung rancak ditamui di [[Malaysia]] wan [[Brunai]].
== Seni pamentasan ==
[[Barakas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pamentasan Joget Gamelan, 1937]]
Urang Malayu baisi bamacam-macam [[musik]] wan [[igal]] nang marupakan gabungan matan pangaruh budaya nang balainan. Genre nang khas mulai matan tarian rakyat tradisional Malayu nang kaya drama Mak Yong sampai tarian Zapin nang bapangaruh Arab. Gerakan koreografi jua bamacam-macam mulai matan langkah-langkah wan lagu-lagu sederhana di Dikir barat sampai gerakan nang rumit di Joget [[Gamalan|Gamelan]].
Musik tradisional Malayu pada dasarnya marupakan musik perkusi. Macam-macam [[kanung]] manyadiakan irama gasan banyak tarian. Ada jua drum bamacam-macam ukuran, mulai matan ''rebana ubi'' ganal nang dipakai gasan menandai acara-acara penting sampai ''gendang-rebana'' kecil (frame drum) nang dipakai gasan mengiringi bacaan vokal dalam upacara kaagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}}
[[Barakas:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sabuting bubuhan dari penari Malayu Siam nang manampailakan Mak Yong (sakitar abad ka-19). Pada tahun 2005, buku ngini mandapat pangakuan sabagai salah satu karya agung warisan lisan wan nang kada talihat umat manusia ulih [[Pahimpunan Pandidikan, Kailmuan, wan Kabudayaan Pasarikatan Bangsa-Bangsa|UNESCO]].]]
Musik Nobat manjadi bagian matan Royal Regalia dari pangadilan Malayu sajak datangnya Islam pada abad ka-12 wan hanya dimainkan dalam upacara pangadilan nang penting. Orkestrenya tamasuk instrumen sakral wan nang dihormati banar nang kaya ''nehara'' (drum ketel), ''[[babun]]'' (drum kepala ganda), ''nafiri'' (trumpet), ''[[sarunai]]'' (oboe), wan kadang-kadang gong berkunci wan sapasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}}
Pangaruh India kuat dalam pamainan bayangan tradisional nang dipinandui sabagai Wayang Kulit nang mana kisah-kisah matan epik Hindu; Ramayana & Mahabharata mambantuk repertoar utama. Ada ampat macam teater wayang bayangan nang kawa ditamui di Samananjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Tatapi, seni wan kisah-kisah ''Wayang Purwa'' wan ''Wayang Siam'' manunjukakan pangaruh wilayah nang bagabung lawan basa Jawa wan Siam masing-masing, samantara ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Gedek'' mancaritakan bentuk wan gaya Malayu nang labih asli.
Kesenian-kesenian Malayu nang terkenal lainnya adalah; teater ''Bangsawan'', balada cinta ''Dondang Sayang'' wan tari ''Mak Inang'' matan Kasultanan Malaka, teater ''Jikey'' wan ''Mek Mulung'' matan [[Kadah, Malaysia|Kadah]], tari ''Asyik'' wan drama tari ''Menora'' matan Patani wan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], tari ''Ulek mayang'' wan ''Rodat'' matan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], teater ''Boria'' matan Penang, tari ''Canggung'' matan [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]], lagu-lagu naratif ''Mukun'' matan [[Brunai]] wan [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> Gending Sriwijaya matan Palembang, tari Serampang Dua Belas matan Serdang,<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api tarian api matan [[Riau]] wan Dikir barat Singapura matan [[Singapura]].
== Seni visual ==
[[Barakas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, burung mitos raksasa nang diulah gasan parada sunat agung pangeran [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]]]
Ukiran kayu marupakan bagian matan seni visual Malayu klasik. Urang Malayu sacara tradisional manghias monumen, parahu, sanjata, makam, instrumen musik, wan pakakasnya lawan motif flora, kaligrafi, geometri, wan fitur kosmik. Seni ngini diulah lawan cara mahapus kayu lawan mamakai alat-alat nang tajam wan maumpati pola, komposisi wan urutan tartentu. Bentuk [[sani]], nang dipinandui sabagai ''ukir'', disambat sabagai tindakan pangabdian matan para pangrajin kepada pencipta wan hadiah gasan sasama manusia.{{sfn|Said|2005}}
Bentuk kesenian ngini tarutama dikaranakan banyaknya kayu di Kapulauan Malayu wan jua karana kaahlian tukang-tukang kayu nang mamungkinakan urang-urang Malayu mapraktekkan ukiran kayu sabagai karajinan. Lingkungan tropis alami di mana flora wan fauna banyak nang mengilhami motif nang digambarakan dalam bentuk abstrak atawa distilasi ka dalam papan kayu. Dengan datangnya Islam, bentuk kaligrafi geometris wan Islam diparkanalakan dalam ukiran kayu. Kayu nang diguna'akan biasanya dari spesies kayu keras tropis nang diketahui tahan lama wan kawa tahan sarangan jamur, kumbang sapatu-sapatu listrik wan rayap.{{sfn|Said|2002}}
Rumah atawa [[masigit]] tradisional Malayu nang khas pasti dihiasi lawan labih matan 20 bagian nang diukir. Ukiran di dinding wan panel mamungkinakan angin masuk wan kaluar bangunan sacara efektif wan kawa mamungkinakan sinar matahari mancahaya bagian dalam struktur. Pada saat nang sama, bayangan nang dibuang ulih panel jua akan meulah bayangan badasarkan motif nang manambah kaindahan di lantai. Jadi, bagian-bagian nang diukir manjalankan tujuan fungsional wan estetika.
== Liat jua ==
* [[Dunia Malayu]]
* [[Rumah Malayu]]
== Rujukan ==
{{Reflist}}
== Pranala luar ==
* {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{en}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu]
* {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&hl=id&ct=clnk&cd=139&gl=id&client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]{{Dead link|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=26 Januari 2010 }}
* {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=8 April 2016 }}
{{DEFAULTSORT:Malayu}}
[[Tumbung:Urang Malayu| ]]
[[Tumbung:Malaysia]]
[[Tumbung:Indunisia]]
[[Tumbung:Brunai]]
[[Tumbung:Singapura]]
{{Authority control}}
33obxg2gk1k6tfnesfz3skq2evhai75
115238
115235
2026-10-25T06:32:03Z
~2026-55037-88
18005
/* Pakaian tradisiunal */
115238
wikitext
text/x-wiki
{{AP}}
{{ethnic group
|group = Urang Malayu <br/> Suku Melayu <br/> Orang Melayu <br/> اورڠ ملايو
|image = [[Berkas:Malay couple.jpg|thumb]]
|caption =
|poptime = '''± 27.000.000'''
|region1 = '''{{flag|Malaysia}}'''
|pop1 = 20.749.378
|ref1 = {{lower|<ref>{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}</ref>}}
|region2 = '''{{flag|Indunisia}}'''
|pop2 = 8.789.585
|ref2 = {{lower|<ref>{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}}
|region3 = '''{{flag|Thailand}}'''
|pop3 = 5.354.475
|ref3 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}</ref>}}
|region4 = '''[[Filipina]]'''
|pop4 = 2.000.000
|ref4 =
|region5 = '''[[Singapura]]'''
|pop5 = 1.003.449
|ref5 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}</ref>}}
|region6 = '''{{flag|Brunei}}'''
|pop6 = 501.902
|ref6 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}</ref>}}
|langs = [[Basa Malayu|Malayu]], [[Basa Indunisia|Indunisia]], [[Basa Arab|Arab]], [[Basa Inggris|Inggris]]
|rels = [[Islam]]
|related = [[Urang Banjar|Banjar]], [[Urang Jawa|Jawa]], Sunda, Minangkabau, Kerinci, Aceh, Dayak
}}
'''Urang Malayu''' ({{lang-ms|Orang Melayu}}; [[Jawi]]: {{Script/Arabic|أورڠ ملايو}}) ngini bubuhan étnis wan agama Austronésia nang baasal matan Samananjung Malayu, [[Sumatera]] timur, pasisir [[Kalimantan]], wan pulau-pulau halus nang baandak di antara lokasi-lokasi ngini nang dipinandui sabagai [[Nusantara]] Riau. [[Basa Malayu]] marupakan anggota matan rumpun basa Austronesia. Wilayah-wilayah ngini wayah ini marupakan bagian matan nagara-nagara [[Malaysia]], [[Indunisia]] ([[Sumatera]] timur wan selatan, Kapulauan Bangka Belitung, [[Kalimantan Barat]], Kapulauan Riau, wan pasisir [[Kalimantan Timur]]), bagian salatan Thailand (Pattani, Satun, Songkhla, Trang, Krabi, Yala, wan Narathiwat), [[Singapura]], [[Brunai]], wan ujung salatan Myanmar (Tanintharyi).
[[Berkas:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|thumb|[[P. Ramlee]]]]
[[Berkas:Malay tricolour.svg|thumb|[[Talu warna Malayu]]]]
Bahkan, banyak komunitas Minangkabau, Mandailing, wan [[urang Dayak|Dayak]] nang pindah ka pantai timur [[Sumatera]] wan pantai barat [[pulau Kalimantan|Kalimantan]], mangaku sabagai urang Malayu. Salain di Nusantara, urang Malayu jua ada di Sri Lanka, Kapulauan Cocos (Keeling) ''(Cocos Malays)'', wan [[Aprika Salatan]] ''(Cape Malays)''.
Pakambangan wan didirian Kasultanan Malaka pas abad ka-15 manyababakan revolusi ganal dalam sajarah bangsa Malayu. Hal ngitu tajadi karana kasultanan ngitu mambawa parubahan nang sangat signifikan pada tata kabudayaan wan kasultanan ngitu mandapatakan kajayaan pada masa ngitu.
Sapanjang sajarahnya, urang-urang Malayu dipinandui sabagai komunitas padagangan pasisir nang baisi ciri-ciri budaya nang baubah.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 & 43}} Buhannya manyerap, mambagi wan manyampaiakan banyak ciri budaya dari kalompok etnis lokal lainnya, nang kaya Minangkabau wan Aceh.
== Etimologi ==
{{multiple image
| align = right
| total_width = 420
| image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg
| alt1 = Urang Malayu Malaka
| caption1 = Lukisan cat banyu Portugis matan urang Malayu di Malaka, sakitar tahun 1540, ditampaiakan dalam Códice Casanatense
| image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg
| alt2 = Sepasang urang Malayu
| caption2 = Ilustrasi pasangan Malayu, dari ''Reise nach Batavia'', antara tahun 1669 wan 1682
| image3 = JogetUNISEL.jpg
| alt3 = Tari manari joget Malayu
| caption3 = Tari Joget nang baasal matan masa Kasultanan Malaka, banyak aspek budaya Malayu baasal matan wilayah Malaka
}}
Kata Melayu pada mulanya marupakan ngaran tampat (toponim), nang marujuk pada sabuah lokasi di Sumatera. Imbah abad ka-15 istilah Malayu mulai diguna'akan gasan marujuk pada ngaran suku (etnonim).<ref name=":0">{{cite book|author=Timothy P. Barnard|year=2004|title=Contesting Malayness: Malay identity across boundaries|location=Singapore|publisher=Singapore University press|isbn=9971-69-279-1|page=|url-status=live}}</ref>{{rp|3}}
Sastra ''Sajarah Malayu'', mahubungakan asal etimologis "Melayu" lawan sabuah sungai halus bangaran Sungai Malayu di [[Sumatera]], [[Indunisia]]. Epos tasalah manyambat bahwa sungai ngini mangalir ka Sungai Musi di Palembang, padahal sabujurnya sungai ngini mangalir ka Sungai Batang Hari di [[Jambi]].<ref>{{Cite journal|last=Reid|first=Anthony|date=Uktubir 2001|title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=32|issue=3|pages=295-313}}</ref>{{rp|298}} Babarapa urang bapandapat bahwa istilah ngitu baasal matan sabuah kata nang baasal matan [[basa Malayu]], yaitu "melaju" nang baasal dari awalan 'me' wan akar kata 'laju', nang manggambarakan kakuatan arus di sungai ngitu.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}}
[[Barakas:Candi Tinggi.jpg|thumb|upright=1|Candi Muaro Jambi di [[Jambi]], dihubungakan lawan keberadaan karajaan Melayu pra-Islam. Candi-candi biasanya dibangun di tangah-tangah pusat karajaan]]
=== Sabagai ngaran tampat (toponim) ===
Istilah "Malayu" dan palafalan nang sama sajak abad ke-15 adalah sabuah toponim kuno nang umumnya mangacu pada daerah-daerah di selat Malaka.{{sfn|Barnard|2004|p=3}}
[[Barakas:Tengku Abd Aziz Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah.jpg|thumb|upright=1|Tengku Abdu Aziz, Pangeran dari [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] nang mamakai pakaian khas Melayu formal wayah itu (sekitar 1920)]]
* '''''Malaya Dwipa''''', "Malaya Dwipa", kaya nang tacatat dalam bab 48 Bayupurana, wilayah Malaka marupakan sabuah provinsi di laut timur nang sugih banar lawan amas wan perak. Babarapa ahli jua mamasukakan wilayah [[Sumatera]] ka dalam istilah ngitu.{{sfn|Deka|2007|p=57}} Tagal, bubuhan ahli dari India parcaya bahua istilah ini hanya marujuk pada samananjung Malayu nang tadiri matan banyak gunung, sadangkan [[Sumatera]] labih marujuk pada gambaran di dalam Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}}
* '''''Maleu-kolon''''' – sabuah lokasi di Samananjung Amang, nang tacatat dalam karya Klaudius Ptolemaeus (90–68 M), ''Geographia'' mancatat sabuah tanjung di ''Aurea Chersonesus'' (Samananjung Malayu) nang bangaran ''Maleu-kolon'', nang diyakini barasal matan Basa Sanskerta, ''malayakolam'' atawa ''malaikurram''.<ref>{{cite book|title= Researches on Ptolemy's geography of eastern Asia (further India and Indo-Malay archipelago|page= 101|author= Gerolamo Emilio Gerini|isbn= 81-70690366|year= 1974|publisher= Munshiram Manoharlal Publishers }}</ref> {{sfn|Gerini|1974|p=101}}
* '''''Mo-lo-yu''''' – dikisahakan ulih Yijing, saurang biarawan [[Buddha]] matan dinasti Tang nang bakunjangan ka Asia tenggara pada tahun 688–695. Manurut Yijing, karajaan "Mo-Lo-Yu" bajarak 15 hari balayar matan Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga ([[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]]). Kerajaan ngitu jua jaraknya 15 hari palayaran dari Ka-Cha ([[Kadah, Malaysia|Kadah]]), sahingga kawa dikatahui bahwa kerajaan Mo-Lo-Yu baandak di tangah jarak antara kaduanya.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Teori populer mahubungakan ka'ada'an "Mo-Lo-Yu" lawan situs Kuil Muaro Jambi di Sumatera,{{sfn|Melayu Online|2005}} tagal ka'ada'an Jambi sangat balawanan lawan parnyaraan Yi Jinh nang manyambat bahwa inya ba'andak di tangah-tangah ''Ka-Cha'' (Kedah) lawan ''Bogha'' (Palembang)". Di antara masa akhir dinasti Yuan (1271–1368) wan masa awal dinasti Ming (1368–1644), kata ''Ma-La-Yu'' rancak disambat dalam teks-teks kuno Tiongkok gasan manyambat wilayah nang baandak di laut salatan.
=== Sabagai ngaran suku (etnonim) ===
Sastra Malayu Klasik manggambarakan urang Malayu dalam arti nang tahalus daripada interpretasi mudirin. ''Hikayat Hang Tuah'' (sakitar tahun 1700, manuskrip sakitar tahun 1849) hanya mangidentifikasi suku Malayu sabagai subyek Kasultanan Malaka; Brunai pada waktu itu kada dianggap sabagai Malayu. ''Hikayat Patani'' (sakitar 1876) kada manyabutakan Patani wan Brunai sabagai Malayu, istilah itu hanya digunaakan gasan [[Johor, Malaysia|Johor]]. Kedah kada tamasuk sabagai suku Malayu dalam ''Hikayat Kedah''/''Hikayat Merong'' Mahawangsa (sakitar 1821). ''Hikayat Aceh'' (sakitar 1625, naskah nang ada sakitar 1675) mahubungakan etnis Malayu lawan Johor, tagal kada manyabutakan Aceh atawa Deli sabagai Malayu.<ref>{{Cite book|last=Milner|first=Anthony|year=2011|url=https://books.google.co.id/books?id=sACaolB0FpkC&vq=liberally&source=gbs_navlinks_s|title=The Malays|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444391664|pages=91-92}}</ref><ref>Untuk usia manuskrip, lihat [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809133732/https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html |date=2022-08-09 }}.</ref>
== Agama ==
[[Barakas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masigit Sultan Omar Ali Saifuddin di [[Brunai]] wayah malam [[Ramadan]]. Karajaan nang sugih ngini mangadopsi Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Malayu'') sabagai filosofi nasional sajak kamardikaannya pada tahun 1984.]]
Masyarakat Malayu awal sabagian besar animis, percaya akan keberadaan ''semangat'' (roh) dalam sagala hal.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Sakitar pambukaan era umum, [[Hindu]]isme wan Budhisme diperkenalkan ulih padagang Asia Selatan ka Kapulauan Malaya, di mana buhannya bakambang sampai abad ka-13, sabalum datangnya Islam nang dibawa ulih padagang Muslim Arab, Asia Salatan wan Cina.
Pada abad ka-15, Islam matan sekte Sunni ortodoks bakembang di [[dunia Malayu]] di bawah Kasultanan Malaka. Bida lawan Hinduisme, nang sacara superfisial maubah masyarakat Malayu awal, Islam kawa disambat sudah sacara pinuh baintegrasi ka dalam kahidupan sahari-hari panduduk.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Sajak era ngini, urang-urang Malayu dianggap sabagai kalompok etnis wan agama wan sacara tradisiunal mamiliki identifikasi erat dangan Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} wan mereka kada mangubah agama mereka sajak ngitu.<ref name="Syed" /> Identitas ngini sangat kuat sampai-sampai dipadahakan bahwa manjadi Muslim adalah ''masuk Melayu'' (masuk Malayu).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}}
Namun, kepercayaan awal baisi akar nang labih dalam, buhannya mampartahanakan diri malawan anathema Islam – wan jua mistisisme Sufisme sudah bahubungan antara urang Malayu, lawan roh-roh dunia animistik awal wan babarapa unsur Hinduisme.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Imbah tahun 1970-an, kabangkitan Islam (disambat jua re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) di saluruh dunia Muslim, banyak tradisi nang dianggap manyalahi ajaran Islam wan mangandung unsur-unsur syirik ditinggalakan ulih urang Malayu di Malaysia, sadangkan di kalangan urang Malayu di Indunisia, tradisi ngini kada dianggap sabagai takhayul wan mangandung unsur-unsur syirik. Di antara tradisi nginih adalah festival ''mandi safar'' (mandi Safar), sebuah festival mandi gasan mancapai kamurnian spiritual, nang kawa dilihat ciri-cirinya mirip lawan babarapa matan Durga Puja di India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}}
Kabanyakan etnis Malayu modern adalah panganut Islam Sunni<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=7 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Uktubir 2012}}</ref> wan festival Malayu nang paling panting adalah festival asal Islam — ''[[Hari Raya Pitrah|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Hari Raya Haji|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Tahun puga Islam|Awal Muharram]]'', wan ''[[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]]''. Di Malaysia wan Brunai, urang-urang Malayu dianggap murtad apabila bapindah agama matan Islam. Tagal, ada babarapa etnis Malayu nang badiam di luar nagara-nagara ngini jua sudah manarima agama lain sacara legal di bawah hukum.
== Arsitéktur ==
{{See also|Rumah Malayu}}
[[Barakas:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Rūmah tradisional Malayu di [[Kadah, Malaysia|Kadah]], dihiasi lawan panel ukiran khas dari Samananjung Malayu utara.]]
[[Rumah Malayu]] marujuk pada wadah tinggal urang Malayu, sabuah kalompok etno-linguistik nang bagana di [[Sumatera]], pasisir [[pulau Kalimantan|Kalimantan]] wan Samananjung Malayu.
Bentuk arsitéktur tradisional, nang kaya atap tropis nang sasuai wan proporsi harmonis lawan elemen dekoratif dianggap masih baisi nilai budaya nang ganal oleh banyak urang di wilayah ngitu. Namun, bangunan-bangunan ngini mamarluakan pangurusan nang signifikan dibandingakan lawan konstruksi modern; nang kaya tantangan dalam malestarikan bahan utamanya, kayu, dari efek marusak cuaca tropis wan jua infestasi rayap. Kaahlian pambangunan tradisional ngini sacara bertahap hilang di [[Malaysia]] lantaran kayu alami manjadi langka lantaran deforestasi wan industrialisasi,<ref name=H>{{cite news |date=16 Mai 2026 |page=B7|newspaper=The Straits Times|department=Letter From... |title=Guest houses, film sets: Traditional Malay houses in demand with new lease of life|author=Hadi Azmi }}</ref> samantara di [[Indunisia]] rumah tradisional nang kaya itu masih batahan di daerah dusun. Walaupun parubahan parkotaan di [[Singapura]] sudah mahapus hampir sabarataan lingkungan parkotaan Malayu, babarapa rumah nang manampaiakan arsitektur lokal ini masih batahan, tarutama di pulau Pulau Ubin.
Upaya gasan manyimpan gaya arsitektur asli kapulauan Indunisia sudah dilakuakan malalui dokumentasi wan panciptaan replika di paviliun paropinsi di Taman Mini Indonesia Indah, [[Dairah Khusus Indung banua Jakarta|Jakarta]]. Pemilik banyak rumah tradisional Malaysia nang masih ada jua menyewa'akan rūmah-rūmah itu gasan studio produksi sabagai wadah pambuatan [[pélém]] wan iklan, wan rumah tamu, sabagai sumber pandapatan tambahan.<ref name=H/>
== Basa ==
[[Barakas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|Prasasti Kedukan Bukit nang ditulis dalam aksara Pallawa. Baasal matan tahun 683, ngini adalah salah satu artefak tulisan Malayu nang paling tuha nang masih ada.]]
{{Main|Basa Malayu}}
{{See also|Tulisan Jawi}}
[[Basa Malayu]] marupakan salah satu basa nang paling tarkanal di dunia, tarutama basa Austronesia. Varian wan dialek Malayu dipakai sabagai basa rasmi di [[Brunai]], [[Indunisia]], [[Malaysia]] wan [[Singapura]]. Basa ini jua dituturakan di [[Thailand]] salatan, Kapulauan Cocos, Pulau Natal, Sri Lanka. Basa ini dituturakan sabagai basa asli ulih sakitar 33 juta urang di saluruh Kapulauan Malayu wan dipakai sabagai basa kadua ulih sakitar 220 juta urang.{{sfn|Wright|2007|p=492}}
Bentuk basa Malayu nang paling tuha baasal matan basa Proto-Malayo-Polinesia nang dituturakan ulih panduduk Austronesia nang paling awal di Asia Tanggara. Bantuk ngini kamudian bakambang manjadi Malayu Lawas pas budaya wan agama India mulai manambus wilayah ngitu. Basa Malayu Kuno baisi babarapa istilah sampai wahini, tapi tatap kada kawa dipahami ulih pamandir mudirin, samantara basa mudirin sudah banyak ta'akui dalam tulisan Malayu Klasik, nang bantuknya paling tuha ba'asal matan tahun 1303 M.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Malayu bakambang manjadi Basa Malayu Klasik malalui panambahan kata-kata [[basa Arab|Arab]] wan [[basa Parsia|Parsia]] nang barandak pas Islam datang ka wilayah ngitu, wan baubah sacara signifikan dalam prosesnya. Awalnya, Malayu Klasik marupakan sakalompok dialek nang bamacam-macam, mancarminakan asal-usul karajaan-karajaan Malayu di Asia Tenggara. Salah satu dialek ngini, nang dikambangakan dalam tradisi sastra Kasultanan Malaka pas abad ka-15, akhirnya manjadi dominan.
Era Malaka ditandai lawan parubahan basa Malayu manjadi basa Islam, nang mirip lawan [[basa Arab|bahasa Arab]], [[basa Parsia|Persia]], Urdu wan Swahili. Tulisan Arab nang diadaptasi disambat Jawi dipakai gasan manggantiakan tulisan Kawi, istilah-istilah agama wan budaya Islam banyak disamakan, manyingkirakan banyak kata-kata Hindu-Buddha, wan basa Malayu jadi basa media pandidikan wan panyabaran Islam di saluruh wilayah Asia Tenggara. Di puncak kakuasaan Malaka pada abad ka-15, basa Malayu Klasik manyabar diluar dunia panutur<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> basa Malayu tradisiunal wan manyabapakan sabuah lingua franca nang disambat ''Bahasa Melayu pasar'' ("Basa Malayu Bazaar") atawa ''Bahasa Melayu rendah'' ("Basa Malayu Randah") sabagai balawanan ''Bahasa Melayu tinggi'' ("Basa Malayu Tinggi") di Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Umumnya diyakini bahwa Basa Malayu Bazaar marupakan basa pidgin wan pangambangan nang paling panting adalah bahwa bahasa pidgin manjadi kreol, manciptakan babarapa basa hanyar nang kaya Basa Malayu Ambon, Basa Malayu Manado wan [[Basa Betawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}}
Panulis-panulis Irupa abad ka-17 wan ka-18, nang kaya Tavernier, Thomassin wan Werndly manggambarakan Basa Malayu sabagai "''basa urang-urang nang balajar di sabarataan India, nang kaya basa Latin di Eropa''".{{sfn|Sweeney|1987}} Basa ngini jua nang paling banyak diguna'akan salawas era kolonial Inggris wan Walanda di Kapulauan Malayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kabalikannya tajadi di Hindia Timur Spanyol, di mana Latinisasi massal kapulauan sapanjang tahun-tahun kolonial manyababakan coup de grâce basa Malayu di [[Pilipina]].
Dialek Kasultanan Johor, panerus langsung matan Malaka, manjadi basa standar di kalangan urang Malayu di [[Singapura]] wan [[Malaysia]], wan marupakan dasar asli gasan [[basa Indunisia]] standar.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}}
Salain matan basa Malayu standar, nang dikambangakan di dalam lingkup Malaka-Johor, bamacam dialek Malayu lokal ada. Misalnya, urang Bangka, urang Brunai, urang Jambi, urang [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], urang [[Kadah, Malaysia|Kadah]], urang [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]], urang [[basa Palimbang|Palimbang]], urang Pattani, urang [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]], urang [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], wan banyak lainnya.
Basa Malayu sacara historis ditulis dalam aksara Pallawa, Kawi wan Rencong. Imbah datangnya Islam, [[tulisan Jawi]] nang badasarkan basa Arab diadopsi wan masih diguna'akan sampai wahini sabagai salah satu dari dua aksara rasmi di [[Brunai]] wan sabagai aksara alternatif di [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Uktubir 2012 }}</ref> Mulai abad ka-17, sabagai hasil kolonisasi Inggris wan Walanda, aksara Jawi sacara batahap digantikan ulih tulisan Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=7 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> nang badasarkan Latin nang akhirnya manjadi tulisan moderen rasmi gasan basa Malayu di [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Indunisia]], wan tulisan ko-resmi di [[Brunai]].
== Musik ==
{{Main|Musik Malayu}}
[[Musik Malayu]] adalah sabuting janis musik tradisional nang barasal wan bakambang di pasisir timur [[Sumatera]], [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]], wan Samananjung Malaya.<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> Musik ngini biasanya dinyanyikan ulih urang-urang matan suku bangsa Malayu nang kada jarang diumpati jua lawan tarian khas Malayu satampat misalnya tarian parsembahan dalam pajuangan atawa pesta adat, panambaian tamu kahormatan, wan dalam kagiatan kaagamaan.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref>
Sairing lawan pakambangan zaman musik Malayu mangalami kabingungan gaya musik misalnya saja mangalami paduan lawan aliran [[musik pop]], [[musik rock]], wan [[dangdut]]. Aliran ngini kawa ditamui di nagara-nagara kaya Malayu, nang kaya [[Indunisia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Brunai]].
Pada pamulaan parkambangan alat musik nang digunaakan labih didominasi ulih tingkatan rebana nang disambat Kompang matan Ponorogo, petikan gambus, gesekan biola, picitan akordion, tingkatan [[kanung|gong/kanung]], wan tiupan [[sarunai]]. Hal ngini dipangaruh ulih budaya matan tanah [[urang Arab|Arab]] dan [[Irupa]] tradisional. Sairing bakambangnya teknologi, bubuhannya digantiakan lawan alat musik elektronik dalam bantuk keyboard.
Dalam kiprahnya aliran ngini sampat populer di era '80an bahkan mamasuki era "puncak kahangatan" di era '90an. Hal ngini ditandai lawan makin banyaknya [[panyanyi]] & grup band Malayu, wan pandatang hanyar nang muncul lawan lagu-lagu andalan masing-masing.
== Pakaian tradisiunal ==
[[Barakas:Busana Melayu.jpg|thumb|Urang Malayu dalam ''busana Melayu'', gaya pakaian tradisiunal Malayu]]
Pakaian wan tekstil tradisiunal Malayu tarus-tarus barubah matan zaman kuno. Sacara historis, urang Malayu kuno dicatat mamakai bamacam bahan alami sabagai sumber penting gasan kain, pakaian wan pakaian. Namun, era umum, manyaksiakan kadatangan awal para padagang matan timur wan barat ka palabuhan Kapulauan Malayu, basama-sama buhannya manukar barang-barang mewah baru, tamasuk kapas halus wan sutra. Pakaian ngitu kamudian manjadi sumber mode Malayu tinggi wan mandapatakan peran budaya sabagai identitas nang maikat di kapulauan, tarutama di samananjung, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{sfn|Hassan|2016}}
Dalam budaya Malayu, pakaian wan tekstil dihormati sabagai simbul kaindahan, kakuatan wan status. Banyak kisah dalam hikayat Malayu manakanakan wadah khusus nang ditampati ulih tekstil.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=2}} Industri paulahan tangan Malayu kawa diitihi asalnya sajak abad ka-13 pas jalur pardagangan timur bakambang di bawah dinasti Song. Pambahasan tentang tekstil nang diulah sacara lokal wan jua dominasi panen di Samananjung Malaya diulah dalam babarapa akun Cina wan Arab.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=19}} Di antara tekstil Malayu nang takanal adalah Songket, Batik, ''Telepok'', ''Limar'', ''Tenun'', ''Kelingkam'', ''Cindai'', ''Pelangi'' wan ''Tekad''.
Pakaian Malayu Klasik bamacam-macam di antara wilayah nang balainan, tagal pakaian tradisional nang paling dalam di zaman modern adalah Baju Kurung (gasan [[bibinian]]) wan Baju Melayu (gasan [[lalakian]]), nang kaduanya diakui sabagai pakaian nasional gasan [[Malaysia]] wan [[Brunai]], wan jua dipakai ulih komunitas Malayu di [[Indunisia]], [[Singapura]], [[Pilipina]], Myanmar, wan [[Thailand]].
[[Barakas:HariRayaMalaykids.jpg|thumb|left|Anak-anak Malayu mamakai pakaian tradisiunal wayah [[Hari Raya Pitrah|Idul Fitri]]]]
Kata ''Baju Kurung'', nang diartiakan sabagai "mambungkus awak" urang nang mamakainya diulah badasarkan prinsip Islam tentang kasadarhanaan, kasupanan wan karandahan hati. Praktik ngini paralil lawan doktrin agama Yahudi-Karistin, karana mamamirkan bagian-bagian intim tubuh dianggap dilarang dalam [[Islam]]. Interpretasi ngitu lalu ditarik ka cara Malayu mamakai pakaian wan perspektif budaya, ngini kawa disaksikan banar pada pamarintahan Mansur Shah matan Malaka pada abad ka-15, sultan malarang umatnya nang binian Muslim di publik gasan mamakai sarung haja matan dada ka bawah. Sapanjang zaman, Malayu Baju Kurung bajalan malalui babarapa reinkarnasi sabalum mangambil bantuk nang wahini. Marga luasnya bamacam karajaan Malayu di kapulauan, bantuk lokal wan tapisah matan pola desain Baju Kurung jua kawa disaksikan di wilayah ngitu, tamasuk Bengkulu, [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Jambi, Juhur-Riau, [[Pahang, Malaysia|Pahang]] wan Palimbang.{{sfn|Hassan|2016}}
Modus nang sasuai matan Baju Kurung gasan laki-laki dipinandui sabagai "Baju Melayu". Bagian atas pakaian diulah lawan desain geometris nang hampir sama lawan Baju Kurung wan biasanya dipasangkan lawan kain anyaman nang dipinandui sabagai sarong. Pola [[tapih|sarong]] mungkin tamasuk simbol status pakawinan urang atawa pangkatnya dalam masyarakat Malayu tradisiunal.{{sfn|Hassan|2016}}
Pakaian Malayu klasik umum lainnya gasan lalakian tadiri matan ''baju'' atawa ''tekua'' (sabuting janis baju lengan panjang), ''baju rompi'' (jaket), ''kancing'' (buting), ''celana'' kaki halus (seluar/[[salawar|salawar panjang]]), [[tapih|sarong/tapih]] nang dipakai di pinggang, ''capal'' (sandal), wan ''tanjak'' atawa ''tengkolok'' (alat panutup kapala); gasan bangsawan, ''baju sikap'' atawa ''baju layang'' (sabuting jenis mantel) wan ''pending'' (tali pinggang hiasan) jua identik gasan dipakai sabagai pakaian formal. Rancak jua gasan saurang ''pendekar'' (prajurit Malayu) gasan mamakai [[Karis]] di bagian muka sarong.
Babeda lawan Baju Melayu nang tarus dipakai sabagai pakaian upacara haja, Baju Kurung dipakai saban hari sapanjang tahun ulih kabanyakan bibinian Malayu. Pamandangan pagawai sipil binian, pagawai profesional wan mahasiswa nang mamakai Baju Kurung rancak ditamui di [[Malaysia]] wan [[Brunai]].
== Pamainan tradisiunal ==
[[Barakas:Finished wau and wau frame.JPG|thumb|right|Sabuah bengkel tukang Wau di [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Malaysia]]. Janis layang-layang nang unik ngini kawa ditamui di pasisir timur laut Samananjung Malaya.]]
Pamainan tradisiunal Malayu biasanya mamarluakan kaahlian karajinan wan katangkasan tangan wan kawa ditelusuri asal-usulnya sajak zaman Kasultanan Malaka. ''Sepak Raga'' wan pamainan [[kelayangan]] marupakan salah satu permainan tradisiunal nang disambat dalam Sajarah Malayu nang dimainakan ulih bangsawan wan bangsawan matan kasultanan Malayu.{{sfn|Leyden|1821|p=261}}{{sfn|Lockard|2009|p=48}}{{sfn|Ooi|2004|p=1357}}
''Sepak Raga'' adalah salah sabuting pamainan Malayu nang paling populer wan sudah dimainkan baabad-abad. Sacara tradisional, raga Sepak dimainakan dalam lingkaran lawan manendang wan manjagakan bola rotan di atas mangguna'akan apa haja bagian awak salain tangan wan tangan. Inya wayah diakui sabagai olahraga nasional [[Malaysia]] wan dimainkan dalam acara ulahraga{{sfn|Ziegler|1972|p=41}}{{sfn|McNair|2002|p=104}} internasional nangkaya Asian Games wan Southeast Asian Games.
Pamainan populer lainnya adalah pambuatan ''Gasing'' nang biasanya dimainakan imbah musim [[katam]]. Katarampilan pangarjaan nang hebat diparluakan gasan manghasilakan ''Gasing'' (atas) nang paling kompetitif, babarapa di antaranya baputar salama dua jam satiap kali.<ref name="Alexander 2006 51">{{harvnb|Alexander|2006|p=51}}</ref>
Mungkin pamainan Malayu nang paling populer adalah ''Wau'' (janis layang-layang unik matan pantai timur Samananjung Malayu) atawa layang-layang nang terbang. Parsaingan palayaran Wau diadaakan lawan juri nang mambariakan poin gasan karajinan (''Wau'' adalah objek nang indah wan bawarna-warni nang diandak di atas bingkai bambu), suara (barataan layang-layang Malayu didesain gasan maulah suara tatantu pas digusur angin) wan katinggian.<ref name="Alexander 2006 51"/>
Urang Malayu jua baisi varian matan pamainan papan Mancala nang dikanal sabagai [[Daku|Congkak]]. Pamainan ngini dimainkan lawan mamindahkan batu, marmer, manik atawa cangkang di sakitar papan kayu nang tadiri matan dua walas atawa labih lubang. Mancala diakui sabagai pamainan tartua di dunia wan bisa ditelusuri asalnya sajak Mesir Kuno. Sairing bamainan tasabar di saluruh dunia, satiap kabudayaan ma'ulah parbidaan saurang tamasuk urang Malayu.{{sfn|Alexander|2006|p=52}}
== Seni pamentasan ==
[[Barakas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pamentasan Joget Gamelan, 1937]]
Urang Malayu baisi bamacam-macam [[musik]] wan [[igal]] nang marupakan gabungan matan pangaruh budaya nang balainan. Genre nang khas mulai matan tarian rakyat tradisional Malayu nang kaya drama Mak Yong sampai tarian Zapin nang bapangaruh Arab. Gerakan koreografi jua bamacam-macam mulai matan langkah-langkah wan lagu-lagu sederhana di Dikir barat sampai gerakan nang rumit di Joget [[Gamalan|Gamelan]].
Musik tradisional Malayu pada dasarnya marupakan musik perkusi. Macam-macam [[kanung]] manyadiakan irama gasan banyak tarian. Ada jua drum bamacam-macam ukuran, mulai matan ''rebana ubi'' ganal nang dipakai gasan menandai acara-acara penting sampai ''gendang-rebana'' kecil (frame drum) nang dipakai gasan mengiringi bacaan vokal dalam upacara kaagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}}
[[Barakas:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sabuting bubuhan dari penari Malayu Siam nang manampailakan Mak Yong (sakitar abad ka-19). Pada tahun 2005, buku ngini mandapat pangakuan sabagai salah satu karya agung warisan lisan wan nang kada talihat umat manusia ulih [[Pahimpunan Pandidikan, Kailmuan, wan Kabudayaan Pasarikatan Bangsa-Bangsa|UNESCO]].]]
Musik Nobat manjadi bagian matan Royal Regalia dari pangadilan Malayu sajak datangnya Islam pada abad ka-12 wan hanya dimainkan dalam upacara pangadilan nang penting. Orkestrenya tamasuk instrumen sakral wan nang dihormati banar nang kaya ''nehara'' (drum ketel), ''[[babun]]'' (drum kepala ganda), ''nafiri'' (trumpet), ''[[sarunai]]'' (oboe), wan kadang-kadang gong berkunci wan sapasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}}
Pangaruh India kuat dalam pamainan bayangan tradisional nang dipinandui sabagai Wayang Kulit nang mana kisah-kisah matan epik Hindu; Ramayana & Mahabharata mambantuk repertoar utama. Ada ampat macam teater wayang bayangan nang kawa ditamui di Samananjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Tatapi, seni wan kisah-kisah ''Wayang Purwa'' wan ''Wayang Siam'' manunjukakan pangaruh wilayah nang bagabung lawan basa Jawa wan Siam masing-masing, samantara ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Gedek'' mancaritakan bentuk wan gaya Malayu nang labih asli.
Kesenian-kesenian Malayu nang terkenal lainnya adalah; teater ''Bangsawan'', balada cinta ''Dondang Sayang'' wan tari ''Mak Inang'' matan Kasultanan Malaka, teater ''Jikey'' wan ''Mek Mulung'' matan [[Kadah, Malaysia|Kadah]], tari ''Asyik'' wan drama tari ''Menora'' matan Patani wan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], tari ''Ulek mayang'' wan ''Rodat'' matan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], teater ''Boria'' matan Penang, tari ''Canggung'' matan [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]], lagu-lagu naratif ''Mukun'' matan [[Brunai]] wan [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> Gending Sriwijaya matan Palembang, tari Serampang Dua Belas matan Serdang,<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api tarian api matan [[Riau]] wan Dikir barat Singapura matan [[Singapura]].
== Seni visual ==
[[Barakas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, burung mitos raksasa nang diulah gasan parada sunat agung pangeran [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]]]
Ukiran kayu marupakan bagian matan seni visual Malayu klasik. Urang Malayu sacara tradisional manghias monumen, parahu, sanjata, makam, instrumen musik, wan pakakasnya lawan motif flora, kaligrafi, geometri, wan fitur kosmik. Seni ngini diulah lawan cara mahapus kayu lawan mamakai alat-alat nang tajam wan maumpati pola, komposisi wan urutan tartentu. Bentuk [[sani]], nang dipinandui sabagai ''ukir'', disambat sabagai tindakan pangabdian matan para pangrajin kepada pencipta wan hadiah gasan sasama manusia.{{sfn|Said|2005}}
Bentuk kesenian ngini tarutama dikaranakan banyaknya kayu di Kapulauan Malayu wan jua karana kaahlian tukang-tukang kayu nang mamungkinakan urang-urang Malayu mapraktekkan ukiran kayu sabagai karajinan. Lingkungan tropis alami di mana flora wan fauna banyak nang mengilhami motif nang digambarakan dalam bentuk abstrak atawa distilasi ka dalam papan kayu. Dengan datangnya Islam, bentuk kaligrafi geometris wan Islam diparkanalakan dalam ukiran kayu. Kayu nang diguna'akan biasanya dari spesies kayu keras tropis nang diketahui tahan lama wan kawa tahan sarangan jamur, kumbang sapatu-sapatu listrik wan rayap.{{sfn|Said|2002}}
Rumah atawa [[masigit]] tradisional Malayu nang khas pasti dihiasi lawan labih matan 20 bagian nang diukir. Ukiran di dinding wan panel mamungkinakan angin masuk wan kaluar bangunan sacara efektif wan kawa mamungkinakan sinar matahari mancahaya bagian dalam struktur. Pada saat nang sama, bayangan nang dibuang ulih panel jua akan meulah bayangan badasarkan motif nang manambah kaindahan di lantai. Jadi, bagian-bagian nang diukir manjalankan tujuan fungsional wan estetika.
== Liat jua ==
* [[Dunia Malayu]]
* [[Rumah Malayu]]
== Rujukan ==
{{Reflist}}
== Pranala luar ==
* {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{en}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu]
* {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&hl=id&ct=clnk&cd=139&gl=id&client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]{{Dead link|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=26 Januari 2010 }}
* {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=8 April 2016 }}
{{DEFAULTSORT:Malayu}}
[[Tumbung:Urang Malayu| ]]
[[Tumbung:Malaysia]]
[[Tumbung:Indunisia]]
[[Tumbung:Brunai]]
[[Tumbung:Singapura]]
{{Authority control}}
dszx40k1w5hsds01i6i3prqqgkg2n9w
115239
115238
2026-10-25T06:46:55Z
~2026-55037-88
18005
/* Seni pamentasan */
115239
wikitext
text/x-wiki
{{AP}}
{{ethnic group
|group = Urang Malayu <br/> Suku Melayu <br/> Orang Melayu <br/> اورڠ ملايو
|image = [[Berkas:Malay couple.jpg|thumb]]
|caption =
|poptime = '''± 27.000.000'''
|region1 = '''{{flag|Malaysia}}'''
|pop1 = 20.749.378
|ref1 = {{lower|<ref>{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}</ref>}}
|region2 = '''{{flag|Indunisia}}'''
|pop2 = 8.789.585
|ref2 = {{lower|<ref>{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}}
|region3 = '''{{flag|Thailand}}'''
|pop3 = 5.354.475
|ref3 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}</ref>}}
|region4 = '''[[Filipina]]'''
|pop4 = 2.000.000
|ref4 =
|region5 = '''[[Singapura]]'''
|pop5 = 1.003.449
|ref5 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}</ref>}}
|region6 = '''{{flag|Brunei}}'''
|pop6 = 501.902
|ref6 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}</ref>}}
|langs = [[Basa Malayu|Malayu]], [[Basa Indunisia|Indunisia]], [[Basa Arab|Arab]], [[Basa Inggris|Inggris]]
|rels = [[Islam]]
|related = [[Urang Banjar|Banjar]], [[Urang Jawa|Jawa]], Sunda, Minangkabau, Kerinci, Aceh, Dayak
}}
'''Urang Malayu''' ({{lang-ms|Orang Melayu}}; [[Jawi]]: {{Script/Arabic|أورڠ ملايو}}) ngini bubuhan étnis wan agama Austronésia nang baasal matan Samananjung Malayu, [[Sumatera]] timur, pasisir [[Kalimantan]], wan pulau-pulau halus nang baandak di antara lokasi-lokasi ngini nang dipinandui sabagai [[Nusantara]] Riau. [[Basa Malayu]] marupakan anggota matan rumpun basa Austronesia. Wilayah-wilayah ngini wayah ini marupakan bagian matan nagara-nagara [[Malaysia]], [[Indunisia]] ([[Sumatera]] timur wan selatan, Kapulauan Bangka Belitung, [[Kalimantan Barat]], Kapulauan Riau, wan pasisir [[Kalimantan Timur]]), bagian salatan Thailand (Pattani, Satun, Songkhla, Trang, Krabi, Yala, wan Narathiwat), [[Singapura]], [[Brunai]], wan ujung salatan Myanmar (Tanintharyi).
[[Berkas:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|thumb|[[P. Ramlee]]]]
[[Berkas:Malay tricolour.svg|thumb|[[Talu warna Malayu]]]]
Bahkan, banyak komunitas Minangkabau, Mandailing, wan [[urang Dayak|Dayak]] nang pindah ka pantai timur [[Sumatera]] wan pantai barat [[pulau Kalimantan|Kalimantan]], mangaku sabagai urang Malayu. Salain di Nusantara, urang Malayu jua ada di Sri Lanka, Kapulauan Cocos (Keeling) ''(Cocos Malays)'', wan [[Aprika Salatan]] ''(Cape Malays)''.
Pakambangan wan didirian Kasultanan Malaka pas abad ka-15 manyababakan revolusi ganal dalam sajarah bangsa Malayu. Hal ngitu tajadi karana kasultanan ngitu mambawa parubahan nang sangat signifikan pada tata kabudayaan wan kasultanan ngitu mandapatakan kajayaan pada masa ngitu.
Sapanjang sajarahnya, urang-urang Malayu dipinandui sabagai komunitas padagangan pasisir nang baisi ciri-ciri budaya nang baubah.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 & 43}} Buhannya manyerap, mambagi wan manyampaiakan banyak ciri budaya dari kalompok etnis lokal lainnya, nang kaya Minangkabau wan Aceh.
== Etimologi ==
{{multiple image
| align = right
| total_width = 420
| image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg
| alt1 = Urang Malayu Malaka
| caption1 = Lukisan cat banyu Portugis matan urang Malayu di Malaka, sakitar tahun 1540, ditampaiakan dalam Códice Casanatense
| image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg
| alt2 = Sepasang urang Malayu
| caption2 = Ilustrasi pasangan Malayu, dari ''Reise nach Batavia'', antara tahun 1669 wan 1682
| image3 = JogetUNISEL.jpg
| alt3 = Tari manari joget Malayu
| caption3 = Tari Joget nang baasal matan masa Kasultanan Malaka, banyak aspek budaya Malayu baasal matan wilayah Malaka
}}
Kata Melayu pada mulanya marupakan ngaran tampat (toponim), nang marujuk pada sabuah lokasi di Sumatera. Imbah abad ka-15 istilah Malayu mulai diguna'akan gasan marujuk pada ngaran suku (etnonim).<ref name=":0">{{cite book|author=Timothy P. Barnard|year=2004|title=Contesting Malayness: Malay identity across boundaries|location=Singapore|publisher=Singapore University press|isbn=9971-69-279-1|page=|url-status=live}}</ref>{{rp|3}}
Sastra ''Sajarah Malayu'', mahubungakan asal etimologis "Melayu" lawan sabuah sungai halus bangaran Sungai Malayu di [[Sumatera]], [[Indunisia]]. Epos tasalah manyambat bahwa sungai ngini mangalir ka Sungai Musi di Palembang, padahal sabujurnya sungai ngini mangalir ka Sungai Batang Hari di [[Jambi]].<ref>{{Cite journal|last=Reid|first=Anthony|date=Uktubir 2001|title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=32|issue=3|pages=295-313}}</ref>{{rp|298}} Babarapa urang bapandapat bahwa istilah ngitu baasal matan sabuah kata nang baasal matan [[basa Malayu]], yaitu "melaju" nang baasal dari awalan 'me' wan akar kata 'laju', nang manggambarakan kakuatan arus di sungai ngitu.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}}
[[Barakas:Candi Tinggi.jpg|thumb|upright=1|Candi Muaro Jambi di [[Jambi]], dihubungakan lawan keberadaan karajaan Melayu pra-Islam. Candi-candi biasanya dibangun di tangah-tangah pusat karajaan]]
=== Sabagai ngaran tampat (toponim) ===
Istilah "Malayu" dan palafalan nang sama sajak abad ke-15 adalah sabuah toponim kuno nang umumnya mangacu pada daerah-daerah di selat Malaka.{{sfn|Barnard|2004|p=3}}
[[Barakas:Tengku Abd Aziz Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah.jpg|thumb|upright=1|Tengku Abdu Aziz, Pangeran dari [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] nang mamakai pakaian khas Melayu formal wayah itu (sekitar 1920)]]
* '''''Malaya Dwipa''''', "Malaya Dwipa", kaya nang tacatat dalam bab 48 Bayupurana, wilayah Malaka marupakan sabuah provinsi di laut timur nang sugih banar lawan amas wan perak. Babarapa ahli jua mamasukakan wilayah [[Sumatera]] ka dalam istilah ngitu.{{sfn|Deka|2007|p=57}} Tagal, bubuhan ahli dari India parcaya bahua istilah ini hanya marujuk pada samananjung Malayu nang tadiri matan banyak gunung, sadangkan [[Sumatera]] labih marujuk pada gambaran di dalam Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}}
* '''''Maleu-kolon''''' – sabuah lokasi di Samananjung Amang, nang tacatat dalam karya Klaudius Ptolemaeus (90–68 M), ''Geographia'' mancatat sabuah tanjung di ''Aurea Chersonesus'' (Samananjung Malayu) nang bangaran ''Maleu-kolon'', nang diyakini barasal matan Basa Sanskerta, ''malayakolam'' atawa ''malaikurram''.<ref>{{cite book|title= Researches on Ptolemy's geography of eastern Asia (further India and Indo-Malay archipelago|page= 101|author= Gerolamo Emilio Gerini|isbn= 81-70690366|year= 1974|publisher= Munshiram Manoharlal Publishers }}</ref> {{sfn|Gerini|1974|p=101}}
* '''''Mo-lo-yu''''' – dikisahakan ulih Yijing, saurang biarawan [[Buddha]] matan dinasti Tang nang bakunjangan ka Asia tenggara pada tahun 688–695. Manurut Yijing, karajaan "Mo-Lo-Yu" bajarak 15 hari balayar matan Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga ([[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]]). Kerajaan ngitu jua jaraknya 15 hari palayaran dari Ka-Cha ([[Kadah, Malaysia|Kadah]]), sahingga kawa dikatahui bahwa kerajaan Mo-Lo-Yu baandak di tangah jarak antara kaduanya.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Teori populer mahubungakan ka'ada'an "Mo-Lo-Yu" lawan situs Kuil Muaro Jambi di Sumatera,{{sfn|Melayu Online|2005}} tagal ka'ada'an Jambi sangat balawanan lawan parnyaraan Yi Jinh nang manyambat bahwa inya ba'andak di tangah-tangah ''Ka-Cha'' (Kedah) lawan ''Bogha'' (Palembang)". Di antara masa akhir dinasti Yuan (1271–1368) wan masa awal dinasti Ming (1368–1644), kata ''Ma-La-Yu'' rancak disambat dalam teks-teks kuno Tiongkok gasan manyambat wilayah nang baandak di laut salatan.
=== Sabagai ngaran suku (etnonim) ===
Sastra Malayu Klasik manggambarakan urang Malayu dalam arti nang tahalus daripada interpretasi mudirin. ''Hikayat Hang Tuah'' (sakitar tahun 1700, manuskrip sakitar tahun 1849) hanya mangidentifikasi suku Malayu sabagai subyek Kasultanan Malaka; Brunai pada waktu itu kada dianggap sabagai Malayu. ''Hikayat Patani'' (sakitar 1876) kada manyabutakan Patani wan Brunai sabagai Malayu, istilah itu hanya digunaakan gasan [[Johor, Malaysia|Johor]]. Kedah kada tamasuk sabagai suku Malayu dalam ''Hikayat Kedah''/''Hikayat Merong'' Mahawangsa (sakitar 1821). ''Hikayat Aceh'' (sakitar 1625, naskah nang ada sakitar 1675) mahubungakan etnis Malayu lawan Johor, tagal kada manyabutakan Aceh atawa Deli sabagai Malayu.<ref>{{Cite book|last=Milner|first=Anthony|year=2011|url=https://books.google.co.id/books?id=sACaolB0FpkC&vq=liberally&source=gbs_navlinks_s|title=The Malays|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444391664|pages=91-92}}</ref><ref>Untuk usia manuskrip, lihat [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809133732/https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html |date=2022-08-09 }}.</ref>
== Agama ==
[[Barakas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masigit Sultan Omar Ali Saifuddin di [[Brunai]] wayah malam [[Ramadan]]. Karajaan nang sugih ngini mangadopsi Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Malayu'') sabagai filosofi nasional sajak kamardikaannya pada tahun 1984.]]
Masyarakat Malayu awal sabagian besar animis, percaya akan keberadaan ''semangat'' (roh) dalam sagala hal.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Sakitar pambukaan era umum, [[Hindu]]isme wan Budhisme diperkenalkan ulih padagang Asia Selatan ka Kapulauan Malaya, di mana buhannya bakambang sampai abad ka-13, sabalum datangnya Islam nang dibawa ulih padagang Muslim Arab, Asia Salatan wan Cina.
Pada abad ka-15, Islam matan sekte Sunni ortodoks bakembang di [[dunia Malayu]] di bawah Kasultanan Malaka. Bida lawan Hinduisme, nang sacara superfisial maubah masyarakat Malayu awal, Islam kawa disambat sudah sacara pinuh baintegrasi ka dalam kahidupan sahari-hari panduduk.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Sajak era ngini, urang-urang Malayu dianggap sabagai kalompok etnis wan agama wan sacara tradisiunal mamiliki identifikasi erat dangan Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} wan mereka kada mangubah agama mereka sajak ngitu.<ref name="Syed" /> Identitas ngini sangat kuat sampai-sampai dipadahakan bahwa manjadi Muslim adalah ''masuk Melayu'' (masuk Malayu).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}}
Namun, kepercayaan awal baisi akar nang labih dalam, buhannya mampartahanakan diri malawan anathema Islam – wan jua mistisisme Sufisme sudah bahubungan antara urang Malayu, lawan roh-roh dunia animistik awal wan babarapa unsur Hinduisme.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Imbah tahun 1970-an, kabangkitan Islam (disambat jua re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) di saluruh dunia Muslim, banyak tradisi nang dianggap manyalahi ajaran Islam wan mangandung unsur-unsur syirik ditinggalakan ulih urang Malayu di Malaysia, sadangkan di kalangan urang Malayu di Indunisia, tradisi ngini kada dianggap sabagai takhayul wan mangandung unsur-unsur syirik. Di antara tradisi nginih adalah festival ''mandi safar'' (mandi Safar), sebuah festival mandi gasan mancapai kamurnian spiritual, nang kawa dilihat ciri-cirinya mirip lawan babarapa matan Durga Puja di India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}}
Kabanyakan etnis Malayu modern adalah panganut Islam Sunni<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=7 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Uktubir 2012}}</ref> wan festival Malayu nang paling panting adalah festival asal Islam — ''[[Hari Raya Pitrah|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Hari Raya Haji|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Tahun puga Islam|Awal Muharram]]'', wan ''[[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]]''. Di Malaysia wan Brunai, urang-urang Malayu dianggap murtad apabila bapindah agama matan Islam. Tagal, ada babarapa etnis Malayu nang badiam di luar nagara-nagara ngini jua sudah manarima agama lain sacara legal di bawah hukum.
== Arsitéktur ==
{{See also|Rumah Malayu}}
[[Barakas:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Rūmah tradisional Malayu di [[Kadah, Malaysia|Kadah]], dihiasi lawan panel ukiran khas dari Samananjung Malayu utara.]]
[[Rumah Malayu]] marujuk pada wadah tinggal urang Malayu, sabuah kalompok etno-linguistik nang bagana di [[Sumatera]], pasisir [[pulau Kalimantan|Kalimantan]] wan Samananjung Malayu.
Bentuk arsitéktur tradisional, nang kaya atap tropis nang sasuai wan proporsi harmonis lawan elemen dekoratif dianggap masih baisi nilai budaya nang ganal oleh banyak urang di wilayah ngitu. Namun, bangunan-bangunan ngini mamarluakan pangurusan nang signifikan dibandingakan lawan konstruksi modern; nang kaya tantangan dalam malestarikan bahan utamanya, kayu, dari efek marusak cuaca tropis wan jua infestasi rayap. Kaahlian pambangunan tradisional ngini sacara bertahap hilang di [[Malaysia]] lantaran kayu alami manjadi langka lantaran deforestasi wan industrialisasi,<ref name=H>{{cite news |date=16 Mai 2026 |page=B7|newspaper=The Straits Times|department=Letter From... |title=Guest houses, film sets: Traditional Malay houses in demand with new lease of life|author=Hadi Azmi }}</ref> samantara di [[Indunisia]] rumah tradisional nang kaya itu masih batahan di daerah dusun. Walaupun parubahan parkotaan di [[Singapura]] sudah mahapus hampir sabarataan lingkungan parkotaan Malayu, babarapa rumah nang manampaiakan arsitektur lokal ini masih batahan, tarutama di pulau Pulau Ubin.
Upaya gasan manyimpan gaya arsitektur asli kapulauan Indunisia sudah dilakuakan malalui dokumentasi wan panciptaan replika di paviliun paropinsi di Taman Mini Indonesia Indah, [[Dairah Khusus Indung banua Jakarta|Jakarta]]. Pemilik banyak rumah tradisional Malaysia nang masih ada jua menyewa'akan rūmah-rūmah itu gasan studio produksi sabagai wadah pambuatan [[pélém]] wan iklan, wan rumah tamu, sabagai sumber pandapatan tambahan.<ref name=H/>
== Basa ==
[[Barakas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|Prasasti Kedukan Bukit nang ditulis dalam aksara Pallawa. Baasal matan tahun 683, ngini adalah salah satu artefak tulisan Malayu nang paling tuha nang masih ada.]]
{{Main|Basa Malayu}}
{{See also|Tulisan Jawi}}
[[Basa Malayu]] marupakan salah satu basa nang paling tarkanal di dunia, tarutama basa Austronesia. Varian wan dialek Malayu dipakai sabagai basa rasmi di [[Brunai]], [[Indunisia]], [[Malaysia]] wan [[Singapura]]. Basa ini jua dituturakan di [[Thailand]] salatan, Kapulauan Cocos, Pulau Natal, Sri Lanka. Basa ini dituturakan sabagai basa asli ulih sakitar 33 juta urang di saluruh Kapulauan Malayu wan dipakai sabagai basa kadua ulih sakitar 220 juta urang.{{sfn|Wright|2007|p=492}}
Bentuk basa Malayu nang paling tuha baasal matan basa Proto-Malayo-Polinesia nang dituturakan ulih panduduk Austronesia nang paling awal di Asia Tanggara. Bantuk ngini kamudian bakambang manjadi Malayu Lawas pas budaya wan agama India mulai manambus wilayah ngitu. Basa Malayu Kuno baisi babarapa istilah sampai wahini, tapi tatap kada kawa dipahami ulih pamandir mudirin, samantara basa mudirin sudah banyak ta'akui dalam tulisan Malayu Klasik, nang bantuknya paling tuha ba'asal matan tahun 1303 M.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Malayu bakambang manjadi Basa Malayu Klasik malalui panambahan kata-kata [[basa Arab|Arab]] wan [[basa Parsia|Parsia]] nang barandak pas Islam datang ka wilayah ngitu, wan baubah sacara signifikan dalam prosesnya. Awalnya, Malayu Klasik marupakan sakalompok dialek nang bamacam-macam, mancarminakan asal-usul karajaan-karajaan Malayu di Asia Tenggara. Salah satu dialek ngini, nang dikambangakan dalam tradisi sastra Kasultanan Malaka pas abad ka-15, akhirnya manjadi dominan.
Era Malaka ditandai lawan parubahan basa Malayu manjadi basa Islam, nang mirip lawan [[basa Arab|bahasa Arab]], [[basa Parsia|Persia]], Urdu wan Swahili. Tulisan Arab nang diadaptasi disambat Jawi dipakai gasan manggantiakan tulisan Kawi, istilah-istilah agama wan budaya Islam banyak disamakan, manyingkirakan banyak kata-kata Hindu-Buddha, wan basa Malayu jadi basa media pandidikan wan panyabaran Islam di saluruh wilayah Asia Tenggara. Di puncak kakuasaan Malaka pada abad ka-15, basa Malayu Klasik manyabar diluar dunia panutur<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> basa Malayu tradisiunal wan manyabapakan sabuah lingua franca nang disambat ''Bahasa Melayu pasar'' ("Basa Malayu Bazaar") atawa ''Bahasa Melayu rendah'' ("Basa Malayu Randah") sabagai balawanan ''Bahasa Melayu tinggi'' ("Basa Malayu Tinggi") di Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Umumnya diyakini bahwa Basa Malayu Bazaar marupakan basa pidgin wan pangambangan nang paling panting adalah bahwa bahasa pidgin manjadi kreol, manciptakan babarapa basa hanyar nang kaya Basa Malayu Ambon, Basa Malayu Manado wan [[Basa Betawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}}
Panulis-panulis Irupa abad ka-17 wan ka-18, nang kaya Tavernier, Thomassin wan Werndly manggambarakan Basa Malayu sabagai "''basa urang-urang nang balajar di sabarataan India, nang kaya basa Latin di Eropa''".{{sfn|Sweeney|1987}} Basa ngini jua nang paling banyak diguna'akan salawas era kolonial Inggris wan Walanda di Kapulauan Malayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kabalikannya tajadi di Hindia Timur Spanyol, di mana Latinisasi massal kapulauan sapanjang tahun-tahun kolonial manyababakan coup de grâce basa Malayu di [[Pilipina]].
Dialek Kasultanan Johor, panerus langsung matan Malaka, manjadi basa standar di kalangan urang Malayu di [[Singapura]] wan [[Malaysia]], wan marupakan dasar asli gasan [[basa Indunisia]] standar.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}}
Salain matan basa Malayu standar, nang dikambangakan di dalam lingkup Malaka-Johor, bamacam dialek Malayu lokal ada. Misalnya, urang Bangka, urang Brunai, urang Jambi, urang [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], urang [[Kadah, Malaysia|Kadah]], urang [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]], urang [[basa Palimbang|Palimbang]], urang Pattani, urang [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]], urang [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], wan banyak lainnya.
Basa Malayu sacara historis ditulis dalam aksara Pallawa, Kawi wan Rencong. Imbah datangnya Islam, [[tulisan Jawi]] nang badasarkan basa Arab diadopsi wan masih diguna'akan sampai wahini sabagai salah satu dari dua aksara rasmi di [[Brunai]] wan sabagai aksara alternatif di [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Uktubir 2012 }}</ref> Mulai abad ka-17, sabagai hasil kolonisasi Inggris wan Walanda, aksara Jawi sacara batahap digantikan ulih tulisan Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=7 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> nang badasarkan Latin nang akhirnya manjadi tulisan moderen rasmi gasan basa Malayu di [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Indunisia]], wan tulisan ko-resmi di [[Brunai]].
== Musik ==
{{Main|Musik Malayu}}
[[Musik Malayu]] adalah sabuting janis musik tradisional nang barasal wan bakambang di pasisir timur [[Sumatera]], [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]], wan Samananjung Malaya.<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> Musik ngini biasanya dinyanyikan ulih urang-urang matan suku bangsa Malayu nang kada jarang diumpati jua lawan tarian khas Malayu satampat misalnya tarian parsembahan dalam pajuangan atawa pesta adat, panambaian tamu kahormatan, wan dalam kagiatan kaagamaan.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref>
Sairing lawan pakambangan zaman musik Malayu mangalami kabingungan gaya musik misalnya saja mangalami paduan lawan aliran [[musik pop]], [[musik rock]], wan [[dangdut]]. Aliran ngini kawa ditamui di nagara-nagara kaya Malayu, nang kaya [[Indunisia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Brunai]].
Pada pamulaan parkambangan alat musik nang digunaakan labih didominasi ulih tingkatan rebana nang disambat Kompang matan Ponorogo, petikan gambus, gesekan biola, picitan akordion, tingkatan [[kanung|gong/kanung]], wan tiupan [[sarunai]]. Hal ngini dipangaruh ulih budaya matan tanah [[urang Arab|Arab]] dan [[Irupa]] tradisional. Sairing bakambangnya teknologi, bubuhannya digantiakan lawan alat musik elektronik dalam bantuk keyboard.
Dalam kiprahnya aliran ngini sampat populer di era '80an bahkan mamasuki era "puncak kahangatan" di era '90an. Hal ngini ditandai lawan makin banyaknya [[panyanyi]] & grup band Malayu, wan pandatang hanyar nang muncul lawan lagu-lagu andalan masing-masing.
== Pakaian tradisiunal ==
[[Barakas:Busana Melayu.jpg|thumb|Urang Malayu dalam ''busana Melayu'', gaya pakaian tradisiunal Malayu]]
Pakaian wan tekstil tradisiunal Malayu tarus-tarus barubah matan zaman kuno. Sacara historis, urang Malayu kuno dicatat mamakai bamacam bahan alami sabagai sumber penting gasan kain, pakaian wan pakaian. Namun, era umum, manyaksiakan kadatangan awal para padagang matan timur wan barat ka palabuhan Kapulauan Malayu, basama-sama buhannya manukar barang-barang mewah baru, tamasuk kapas halus wan sutra. Pakaian ngitu kamudian manjadi sumber mode Malayu tinggi wan mandapatakan peran budaya sabagai identitas nang maikat di kapulauan, tarutama di samananjung, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{sfn|Hassan|2016}}
Dalam budaya Malayu, pakaian wan tekstil dihormati sabagai simbul kaindahan, kakuatan wan status. Banyak kisah dalam hikayat Malayu manakanakan wadah khusus nang ditampati ulih tekstil.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=2}} Industri paulahan tangan Malayu kawa diitihi asalnya sajak abad ka-13 pas jalur pardagangan timur bakambang di bawah dinasti Song. Pambahasan tentang tekstil nang diulah sacara lokal wan jua dominasi panen di Samananjung Malaya diulah dalam babarapa akun Cina wan Arab.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=19}} Di antara tekstil Malayu nang takanal adalah Songket, Batik, ''Telepok'', ''Limar'', ''Tenun'', ''Kelingkam'', ''Cindai'', ''Pelangi'' wan ''Tekad''.
Pakaian Malayu Klasik bamacam-macam di antara wilayah nang balainan, tagal pakaian tradisional nang paling dalam di zaman modern adalah Baju Kurung (gasan [[bibinian]]) wan Baju Melayu (gasan [[lalakian]]), nang kaduanya diakui sabagai pakaian nasional gasan [[Malaysia]] wan [[Brunai]], wan jua dipakai ulih komunitas Malayu di [[Indunisia]], [[Singapura]], [[Pilipina]], Myanmar, wan [[Thailand]].
[[Barakas:HariRayaMalaykids.jpg|thumb|left|Anak-anak Malayu mamakai pakaian tradisiunal wayah [[Hari Raya Pitrah|Idul Fitri]]]]
Kata ''Baju Kurung'', nang diartiakan sabagai "mambungkus awak" urang nang mamakainya diulah badasarkan prinsip Islam tentang kasadarhanaan, kasupanan wan karandahan hati. Praktik ngini paralil lawan doktrin agama Yahudi-Karistin, karana mamamirkan bagian-bagian intim tubuh dianggap dilarang dalam [[Islam]]. Interpretasi ngitu lalu ditarik ka cara Malayu mamakai pakaian wan perspektif budaya, ngini kawa disaksikan banar pada pamarintahan Mansur Shah matan Malaka pada abad ka-15, sultan malarang umatnya nang binian Muslim di publik gasan mamakai sarung haja matan dada ka bawah. Sapanjang zaman, Malayu Baju Kurung bajalan malalui babarapa reinkarnasi sabalum mangambil bantuk nang wahini. Marga luasnya bamacam karajaan Malayu di kapulauan, bantuk lokal wan tapisah matan pola desain Baju Kurung jua kawa disaksikan di wilayah ngitu, tamasuk Bengkulu, [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Jambi, Juhur-Riau, [[Pahang, Malaysia|Pahang]] wan Palimbang.{{sfn|Hassan|2016}}
Modus nang sasuai matan Baju Kurung gasan laki-laki dipinandui sabagai "Baju Melayu". Bagian atas pakaian diulah lawan desain geometris nang hampir sama lawan Baju Kurung wan biasanya dipasangkan lawan kain anyaman nang dipinandui sabagai sarong. Pola [[tapih|sarong]] mungkin tamasuk simbol status pakawinan urang atawa pangkatnya dalam masyarakat Malayu tradisiunal.{{sfn|Hassan|2016}}
Pakaian Malayu klasik umum lainnya gasan lalakian tadiri matan ''baju'' atawa ''tekua'' (sabuting janis baju lengan panjang), ''baju rompi'' (jaket), ''kancing'' (buting), ''celana'' kaki halus (seluar/[[salawar|salawar panjang]]), [[tapih|sarong/tapih]] nang dipakai di pinggang, ''capal'' (sandal), wan ''tanjak'' atawa ''tengkolok'' (alat panutup kapala); gasan bangsawan, ''baju sikap'' atawa ''baju layang'' (sabuting jenis mantel) wan ''pending'' (tali pinggang hiasan) jua identik gasan dipakai sabagai pakaian formal. Rancak jua gasan saurang ''pendekar'' (prajurit Malayu) gasan mamakai [[Karis]] di bagian muka sarong.
Babeda lawan Baju Melayu nang tarus dipakai sabagai pakaian upacara haja, Baju Kurung dipakai saban hari sapanjang tahun ulih kabanyakan bibinian Malayu. Pamandangan pagawai sipil binian, pagawai profesional wan mahasiswa nang mamakai Baju Kurung rancak ditamui di [[Malaysia]] wan [[Brunai]].
== Pamainan tradisiunal ==
[[Barakas:Finished wau and wau frame.JPG|thumb|right|Sabuah bengkel tukang Wau di [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Malaysia]]. Janis layang-layang nang unik ngini kawa ditamui di pasisir timur laut Samananjung Malaya.]]
Pamainan tradisiunal Malayu biasanya mamarluakan kaahlian karajinan wan katangkasan tangan wan kawa ditelusuri asal-usulnya sajak zaman Kasultanan Malaka. ''Sepak Raga'' wan pamainan [[kelayangan]] marupakan salah satu permainan tradisiunal nang disambat dalam Sajarah Malayu nang dimainakan ulih bangsawan wan bangsawan matan kasultanan Malayu.{{sfn|Leyden|1821|p=261}}{{sfn|Lockard|2009|p=48}}{{sfn|Ooi|2004|p=1357}}
''Sepak Raga'' adalah salah sabuting pamainan Malayu nang paling populer wan sudah dimainkan baabad-abad. Sacara tradisional, raga Sepak dimainakan dalam lingkaran lawan manendang wan manjagakan bola rotan di atas mangguna'akan apa haja bagian awak salain tangan wan tangan. Inya wayah diakui sabagai olahraga nasional [[Malaysia]] wan dimainkan dalam acara ulahraga{{sfn|Ziegler|1972|p=41}}{{sfn|McNair|2002|p=104}} internasional nangkaya Asian Games wan Southeast Asian Games.
Pamainan populer lainnya adalah pambuatan ''Gasing'' nang biasanya dimainakan imbah musim [[katam]]. Katarampilan pangarjaan nang hebat diparluakan gasan manghasilakan ''Gasing'' (atas) nang paling kompetitif, babarapa di antaranya baputar salama dua jam satiap kali.<ref name="Alexander 2006 51">{{harvnb|Alexander|2006|p=51}}</ref>
Mungkin pamainan Malayu nang paling populer adalah ''Wau'' (janis layang-layang unik matan pantai timur Samananjung Malayu) atawa layang-layang nang terbang. Parsaingan palayaran Wau diadaakan lawan juri nang mambariakan poin gasan karajinan (''Wau'' adalah objek nang indah wan bawarna-warni nang diandak di atas bingkai bambu), suara (barataan layang-layang Malayu didesain gasan maulah suara tatantu pas digusur angin) wan katinggian.<ref name="Alexander 2006 51"/>
Urang Malayu jua baisi varian matan pamainan papan Mancala nang dikanal sabagai [[Daku|Congkak]]. Pamainan ngini dimainkan lawan mamindahkan batu, marmer, manik atawa cangkang di sakitar papan kayu nang tadiri matan dua walas atawa labih lubang. Mancala diakui sabagai pamainan tartua di dunia wan bisa ditelusuri asalnya sajak Mesir Kuno. Sairing bamainan tasabar di saluruh dunia, satiap kabudayaan ma'ulah parbidaan saurang tamasuk urang Malayu.{{sfn|Alexander|2006|p=52}}
== Seni pamentasan ==
[[Barakas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pamentasan Joget Gamelan, 1937]]
Urang Malayu baisi bamacam-macam [[musik]] wan [[igal]] nang marupakan gabungan matan pangaruh budaya nang balainan. Genre nang khas mulai matan tarian rakyat tradisional Malayu nang kaya drama Mak Yong sampai tarian Zapin nang bapangaruh Arab. Gerakan koreografi jua bamacam-macam mulai matan langkah-langkah wan lagu-lagu sederhana di Dikir barat sampai gerakan nang rumit di Joget [[Gamalan|Gamelan]].
Musik tradisional Malayu pada dasarnya marupakan musik perkusi. Macam-macam [[kanung]] manyadiakan irama gasan banyak tarian. Ada jua drum bamacam-macam ukuran, mulai matan ''rebana ubi'' ganal nang dipakai gasan menandai acara-acara penting sampai ''gendang-rebana'' kecil (frame drum) nang dipakai gasan mengiringi bacaan vokal dalam upacara kaagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}}
[[Barakas:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sabuting bubuhan dari penari Malayu Siam nang manampailakan Mak Yong (sakitar abad ka-19). Pada tahun 2005, buku ngini mandapat pangakuan sabagai salah satu karya agung warisan lisan wan nang kada talihat umat manusia ulih [[Pahimpunan Pandidikan, Kailmuan, wan Kabudayaan Pasarikatan Bangsa-Bangsa|UNESCO]].]]
Musik Nobat manjadi bagian matan Royal Regalia dari pangadilan Malayu sajak datangnya Islam pada abad ka-12 wan hanya dimainkan dalam upacara pangadilan nang penting. Orkestrenya tamasuk instrumen sakral wan nang dihormati banar nang kaya ''nehara'' (drum ketel), ''[[babun]]'' (drum kepala ganda), ''nafiri'' (trumpet), ''[[sarunai]]'' (oboe), wan kadang-kadang gong berkunci wan sapasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}}
Pangaruh India kuat dalam pamainan bayangan tradisional nang dipinandui sabagai Wayang Kulit nang mana kisah-kisah matan epik Hindu; Ramayana & Mahabharata mambantuk repertoar utama. Ada ampat macam teater wayang bayangan nang kawa ditamui di Samananjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Tatapi, seni wan kisah-kisah ''Wayang Purwa'' wan ''Wayang Siam'' manunjukakan pangaruh wilayah nang bagabung lawan basa Jawa wan Siam masing-masing, samantara ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Gedek'' mancaritakan bentuk wan gaya Malayu nang labih asli.
Kesenian-kesenian pamentasan Malayu nang terkenal lainnya adalah; teater ''Bangsawan'', balada cinta ''Dondang Sayang'' wan tari ''Mak Inang'' matan Kasultanan Malaka, teater ''Jikey'' wan ''Mek Mulung'' matan [[Kadah, Malaysia|Kadah]], tari ''Asyik'' wan drama tari ''Menora'' matan Patani wan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], tari ''Ulek mayang'' wan ''Rodat'' matan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], teater ''Boria'' matan Penang, tari ''Canggung'' matan [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]], lagu-lagu naratif ''Mukun'' matan [[Brunai]] wan [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> Gending Sriwijaya matan Palembang, tari Serampang Dua Belas matan Serdang,<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api tarian api matan [[Riau]] wan Dikir barat Singapura matan [[Singapura]].
== Seni visual ==
[[Barakas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, burung mitos raksasa nang diulah gasan parada sunat agung pangeran [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]]]
Ukiran kayu marupakan bagian matan seni visual Malayu klasik. Urang Malayu sacara tradisional manghias monumen, parahu, sanjata, makam, instrumen musik, wan pakakasnya lawan motif flora, kaligrafi, geometri, wan fitur kosmik. Seni ngini diulah lawan cara mahapus kayu lawan mamakai alat-alat nang tajam wan maumpati pola, komposisi wan urutan tartentu. Bentuk [[sani]], nang dipinandui sabagai ''ukir'', disambat sabagai tindakan pangabdian matan para pangrajin kepada pencipta wan hadiah gasan sasama manusia.{{sfn|Said|2005}}
Bentuk kesenian ngini tarutama dikaranakan banyaknya kayu di Kapulauan Malayu wan jua karana kaahlian tukang-tukang kayu nang mamungkinakan urang-urang Malayu mapraktekkan ukiran kayu sabagai karajinan. Lingkungan tropis alami di mana flora wan fauna banyak nang mengilhami motif nang digambarakan dalam bentuk abstrak atawa distilasi ka dalam papan kayu. Dengan datangnya Islam, bentuk kaligrafi geometris wan Islam diparkanalakan dalam ukiran kayu. Kayu nang diguna'akan biasanya dari spesies kayu keras tropis nang diketahui tahan lama wan kawa tahan sarangan jamur, kumbang sapatu-sapatu listrik wan rayap.{{sfn|Said|2002}}
Rumah atawa [[masigit]] tradisional Malayu nang khas pasti dihiasi lawan labih matan 20 bagian nang diukir. Ukiran di dinding wan panel mamungkinakan angin masuk wan kaluar bangunan sacara efektif wan kawa mamungkinakan sinar matahari mancahaya bagian dalam struktur. Pada saat nang sama, bayangan nang dibuang ulih panel jua akan meulah bayangan badasarkan motif nang manambah kaindahan di lantai. Jadi, bagian-bagian nang diukir manjalankan tujuan fungsional wan estetika.
== Liat jua ==
* [[Dunia Malayu]]
* [[Rumah Malayu]]
== Rujukan ==
{{Reflist}}
== Pranala luar ==
* {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{en}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu]
* {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&hl=id&ct=clnk&cd=139&gl=id&client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]{{Dead link|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=26 Januari 2010 }}
* {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=8 April 2016 }}
{{DEFAULTSORT:Malayu}}
[[Tumbung:Urang Malayu| ]]
[[Tumbung:Malaysia]]
[[Tumbung:Indunisia]]
[[Tumbung:Brunai]]
[[Tumbung:Singapura]]
{{Authority control}}
1rlsft68sz1jrv49c7utx0wvm7iwpev
115243
115239
2026-10-25T10:20:05Z
~2026-55037-88
18005
/* Pamainan tradisiunal */
115243
wikitext
text/x-wiki
{{AP}}
{{ethnic group
|group = Urang Malayu <br/> Suku Melayu <br/> Orang Melayu <br/> اورڠ ملايو
|image = [[Berkas:Malay couple.jpg|thumb]]
|caption =
|poptime = '''± 27.000.000'''
|region1 = '''{{flag|Malaysia}}'''
|pop1 = 20.749.378
|ref1 = {{lower|<ref>{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}</ref>}}
|region2 = '''{{flag|Indunisia}}'''
|pop2 = 8.789.585
|ref2 = {{lower|<ref>{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}}
|region3 = '''{{flag|Thailand}}'''
|pop3 = 5.354.475
|ref3 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}</ref>}}
|region4 = '''[[Filipina]]'''
|pop4 = 2.000.000
|ref4 =
|region5 = '''[[Singapura]]'''
|pop5 = 1.003.449
|ref5 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}</ref>}}
|region6 = '''{{flag|Brunei}}'''
|pop6 = 501.902
|ref6 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}</ref>}}
|langs = [[Basa Malayu|Malayu]], [[Basa Indunisia|Indunisia]], [[Basa Arab|Arab]], [[Basa Inggris|Inggris]]
|rels = [[Islam]]
|related = [[Urang Banjar|Banjar]], [[Urang Jawa|Jawa]], Sunda, Minangkabau, Kerinci, Aceh, Dayak
}}
'''Urang Malayu''' ({{lang-ms|Orang Melayu}}; [[Jawi]]: {{Script/Arabic|أورڠ ملايو}}) ngini bubuhan étnis wan agama Austronésia nang baasal matan Samananjung Malayu, [[Sumatera]] timur, pasisir [[Kalimantan]], wan pulau-pulau halus nang baandak di antara lokasi-lokasi ngini nang dipinandui sabagai [[Nusantara]] Riau. [[Basa Malayu]] marupakan anggota matan rumpun basa Austronesia. Wilayah-wilayah ngini wayah ini marupakan bagian matan nagara-nagara [[Malaysia]], [[Indunisia]] ([[Sumatera]] timur wan selatan, Kapulauan Bangka Belitung, [[Kalimantan Barat]], Kapulauan Riau, wan pasisir [[Kalimantan Timur]]), bagian salatan Thailand (Pattani, Satun, Songkhla, Trang, Krabi, Yala, wan Narathiwat), [[Singapura]], [[Brunai]], wan ujung salatan Myanmar (Tanintharyi).
[[Berkas:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|thumb|[[P. Ramlee]]]]
[[Berkas:Malay tricolour.svg|thumb|[[Talu warna Malayu]]]]
Bahkan, banyak komunitas Minangkabau, Mandailing, wan [[urang Dayak|Dayak]] nang pindah ka pantai timur [[Sumatera]] wan pantai barat [[pulau Kalimantan|Kalimantan]], mangaku sabagai urang Malayu. Salain di Nusantara, urang Malayu jua ada di Sri Lanka, Kapulauan Cocos (Keeling) ''(Cocos Malays)'', wan [[Aprika Salatan]] ''(Cape Malays)''.
Pakambangan wan didirian Kasultanan Malaka pas abad ka-15 manyababakan revolusi ganal dalam sajarah bangsa Malayu. Hal ngitu tajadi karana kasultanan ngitu mambawa parubahan nang sangat signifikan pada tata kabudayaan wan kasultanan ngitu mandapatakan kajayaan pada masa ngitu.
Sapanjang sajarahnya, urang-urang Malayu dipinandui sabagai komunitas padagangan pasisir nang baisi ciri-ciri budaya nang baubah.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 & 43}} Buhannya manyerap, mambagi wan manyampaiakan banyak ciri budaya dari kalompok etnis lokal lainnya, nang kaya Minangkabau wan Aceh.
== Etimologi ==
{{multiple image
| align = right
| total_width = 420
| image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg
| alt1 = Urang Malayu Malaka
| caption1 = Lukisan cat banyu Portugis matan urang Malayu di Malaka, sakitar tahun 1540, ditampaiakan dalam Códice Casanatense
| image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg
| alt2 = Sepasang urang Malayu
| caption2 = Ilustrasi pasangan Malayu, dari ''Reise nach Batavia'', antara tahun 1669 wan 1682
| image3 = JogetUNISEL.jpg
| alt3 = Tari manari joget Malayu
| caption3 = Tari Joget nang baasal matan masa Kasultanan Malaka, banyak aspek budaya Malayu baasal matan wilayah Malaka
}}
Kata Melayu pada mulanya marupakan ngaran tampat (toponim), nang marujuk pada sabuah lokasi di Sumatera. Imbah abad ka-15 istilah Malayu mulai diguna'akan gasan marujuk pada ngaran suku (etnonim).<ref name=":0">{{cite book|author=Timothy P. Barnard|year=2004|title=Contesting Malayness: Malay identity across boundaries|location=Singapore|publisher=Singapore University press|isbn=9971-69-279-1|page=|url-status=live}}</ref>{{rp|3}}
Sastra ''Sajarah Malayu'', mahubungakan asal etimologis "Melayu" lawan sabuah sungai halus bangaran Sungai Malayu di [[Sumatera]], [[Indunisia]]. Epos tasalah manyambat bahwa sungai ngini mangalir ka Sungai Musi di Palembang, padahal sabujurnya sungai ngini mangalir ka Sungai Batang Hari di [[Jambi]].<ref>{{Cite journal|last=Reid|first=Anthony|date=Uktubir 2001|title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=32|issue=3|pages=295-313}}</ref>{{rp|298}} Babarapa urang bapandapat bahwa istilah ngitu baasal matan sabuah kata nang baasal matan [[basa Malayu]], yaitu "melaju" nang baasal dari awalan 'me' wan akar kata 'laju', nang manggambarakan kakuatan arus di sungai ngitu.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}}
[[Barakas:Candi Tinggi.jpg|thumb|upright=1|Candi Muaro Jambi di [[Jambi]], dihubungakan lawan keberadaan karajaan Melayu pra-Islam. Candi-candi biasanya dibangun di tangah-tangah pusat karajaan]]
=== Sabagai ngaran tampat (toponim) ===
Istilah "Malayu" dan palafalan nang sama sajak abad ke-15 adalah sabuah toponim kuno nang umumnya mangacu pada daerah-daerah di selat Malaka.{{sfn|Barnard|2004|p=3}}
[[Barakas:Tengku Abd Aziz Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah.jpg|thumb|upright=1|Tengku Abdu Aziz, Pangeran dari [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] nang mamakai pakaian khas Melayu formal wayah itu (sekitar 1920)]]
* '''''Malaya Dwipa''''', "Malaya Dwipa", kaya nang tacatat dalam bab 48 Bayupurana, wilayah Malaka marupakan sabuah provinsi di laut timur nang sugih banar lawan amas wan perak. Babarapa ahli jua mamasukakan wilayah [[Sumatera]] ka dalam istilah ngitu.{{sfn|Deka|2007|p=57}} Tagal, bubuhan ahli dari India parcaya bahua istilah ini hanya marujuk pada samananjung Malayu nang tadiri matan banyak gunung, sadangkan [[Sumatera]] labih marujuk pada gambaran di dalam Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}}
* '''''Maleu-kolon''''' – sabuah lokasi di Samananjung Amang, nang tacatat dalam karya Klaudius Ptolemaeus (90–68 M), ''Geographia'' mancatat sabuah tanjung di ''Aurea Chersonesus'' (Samananjung Malayu) nang bangaran ''Maleu-kolon'', nang diyakini barasal matan Basa Sanskerta, ''malayakolam'' atawa ''malaikurram''.<ref>{{cite book|title= Researches on Ptolemy's geography of eastern Asia (further India and Indo-Malay archipelago|page= 101|author= Gerolamo Emilio Gerini|isbn= 81-70690366|year= 1974|publisher= Munshiram Manoharlal Publishers }}</ref> {{sfn|Gerini|1974|p=101}}
* '''''Mo-lo-yu''''' – dikisahakan ulih Yijing, saurang biarawan [[Buddha]] matan dinasti Tang nang bakunjangan ka Asia tenggara pada tahun 688–695. Manurut Yijing, karajaan "Mo-Lo-Yu" bajarak 15 hari balayar matan Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga ([[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]]). Kerajaan ngitu jua jaraknya 15 hari palayaran dari Ka-Cha ([[Kadah, Malaysia|Kadah]]), sahingga kawa dikatahui bahwa kerajaan Mo-Lo-Yu baandak di tangah jarak antara kaduanya.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Teori populer mahubungakan ka'ada'an "Mo-Lo-Yu" lawan situs Kuil Muaro Jambi di Sumatera,{{sfn|Melayu Online|2005}} tagal ka'ada'an Jambi sangat balawanan lawan parnyaraan Yi Jinh nang manyambat bahwa inya ba'andak di tangah-tangah ''Ka-Cha'' (Kedah) lawan ''Bogha'' (Palembang)". Di antara masa akhir dinasti Yuan (1271–1368) wan masa awal dinasti Ming (1368–1644), kata ''Ma-La-Yu'' rancak disambat dalam teks-teks kuno Tiongkok gasan manyambat wilayah nang baandak di laut salatan.
=== Sabagai ngaran suku (etnonim) ===
Sastra Malayu Klasik manggambarakan urang Malayu dalam arti nang tahalus daripada interpretasi mudirin. ''Hikayat Hang Tuah'' (sakitar tahun 1700, manuskrip sakitar tahun 1849) hanya mangidentifikasi suku Malayu sabagai subyek Kasultanan Malaka; Brunai pada waktu itu kada dianggap sabagai Malayu. ''Hikayat Patani'' (sakitar 1876) kada manyabutakan Patani wan Brunai sabagai Malayu, istilah itu hanya digunaakan gasan [[Johor, Malaysia|Johor]]. Kedah kada tamasuk sabagai suku Malayu dalam ''Hikayat Kedah''/''Hikayat Merong'' Mahawangsa (sakitar 1821). ''Hikayat Aceh'' (sakitar 1625, naskah nang ada sakitar 1675) mahubungakan etnis Malayu lawan Johor, tagal kada manyabutakan Aceh atawa Deli sabagai Malayu.<ref>{{Cite book|last=Milner|first=Anthony|year=2011|url=https://books.google.co.id/books?id=sACaolB0FpkC&vq=liberally&source=gbs_navlinks_s|title=The Malays|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444391664|pages=91-92}}</ref><ref>Untuk usia manuskrip, lihat [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809133732/https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html |date=2022-08-09 }}.</ref>
== Agama ==
[[Barakas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masigit Sultan Omar Ali Saifuddin di [[Brunai]] wayah malam [[Ramadan]]. Karajaan nang sugih ngini mangadopsi Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Malayu'') sabagai filosofi nasional sajak kamardikaannya pada tahun 1984.]]
Masyarakat Malayu awal sabagian besar animis, percaya akan keberadaan ''semangat'' (roh) dalam sagala hal.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Sakitar pambukaan era umum, [[Hindu]]isme wan Budhisme diperkenalkan ulih padagang Asia Selatan ka Kapulauan Malaya, di mana buhannya bakambang sampai abad ka-13, sabalum datangnya Islam nang dibawa ulih padagang Muslim Arab, Asia Salatan wan Cina.
Pada abad ka-15, Islam matan sekte Sunni ortodoks bakembang di [[dunia Malayu]] di bawah Kasultanan Malaka. Bida lawan Hinduisme, nang sacara superfisial maubah masyarakat Malayu awal, Islam kawa disambat sudah sacara pinuh baintegrasi ka dalam kahidupan sahari-hari panduduk.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Sajak era ngini, urang-urang Malayu dianggap sabagai kalompok etnis wan agama wan sacara tradisiunal mamiliki identifikasi erat dangan Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} wan mereka kada mangubah agama mereka sajak ngitu.<ref name="Syed" /> Identitas ngini sangat kuat sampai-sampai dipadahakan bahwa manjadi Muslim adalah ''masuk Melayu'' (masuk Malayu).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}}
Namun, kepercayaan awal baisi akar nang labih dalam, buhannya mampartahanakan diri malawan anathema Islam – wan jua mistisisme Sufisme sudah bahubungan antara urang Malayu, lawan roh-roh dunia animistik awal wan babarapa unsur Hinduisme.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Imbah tahun 1970-an, kabangkitan Islam (disambat jua re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) di saluruh dunia Muslim, banyak tradisi nang dianggap manyalahi ajaran Islam wan mangandung unsur-unsur syirik ditinggalakan ulih urang Malayu di Malaysia, sadangkan di kalangan urang Malayu di Indunisia, tradisi ngini kada dianggap sabagai takhayul wan mangandung unsur-unsur syirik. Di antara tradisi nginih adalah festival ''mandi safar'' (mandi Safar), sebuah festival mandi gasan mancapai kamurnian spiritual, nang kawa dilihat ciri-cirinya mirip lawan babarapa matan Durga Puja di India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}}
Kabanyakan etnis Malayu modern adalah panganut Islam Sunni<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=7 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Uktubir 2012}}</ref> wan festival Malayu nang paling panting adalah festival asal Islam — ''[[Hari Raya Pitrah|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Hari Raya Haji|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Tahun puga Islam|Awal Muharram]]'', wan ''[[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]]''. Di Malaysia wan Brunai, urang-urang Malayu dianggap murtad apabila bapindah agama matan Islam. Tagal, ada babarapa etnis Malayu nang badiam di luar nagara-nagara ngini jua sudah manarima agama lain sacara legal di bawah hukum.
== Arsitéktur ==
{{See also|Rumah Malayu}}
[[Barakas:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Rūmah tradisional Malayu di [[Kadah, Malaysia|Kadah]], dihiasi lawan panel ukiran khas dari Samananjung Malayu utara.]]
[[Rumah Malayu]] marujuk pada wadah tinggal urang Malayu, sabuah kalompok etno-linguistik nang bagana di [[Sumatera]], pasisir [[pulau Kalimantan|Kalimantan]] wan Samananjung Malayu.
Bentuk arsitéktur tradisional, nang kaya atap tropis nang sasuai wan proporsi harmonis lawan elemen dekoratif dianggap masih baisi nilai budaya nang ganal oleh banyak urang di wilayah ngitu. Namun, bangunan-bangunan ngini mamarluakan pangurusan nang signifikan dibandingakan lawan konstruksi modern; nang kaya tantangan dalam malestarikan bahan utamanya, kayu, dari efek marusak cuaca tropis wan jua infestasi rayap. Kaahlian pambangunan tradisional ngini sacara bertahap hilang di [[Malaysia]] lantaran kayu alami manjadi langka lantaran deforestasi wan industrialisasi,<ref name=H>{{cite news |date=16 Mai 2026 |page=B7|newspaper=The Straits Times|department=Letter From... |title=Guest houses, film sets: Traditional Malay houses in demand with new lease of life|author=Hadi Azmi }}</ref> samantara di [[Indunisia]] rumah tradisional nang kaya itu masih batahan di daerah dusun. Walaupun parubahan parkotaan di [[Singapura]] sudah mahapus hampir sabarataan lingkungan parkotaan Malayu, babarapa rumah nang manampaiakan arsitektur lokal ini masih batahan, tarutama di pulau Pulau Ubin.
Upaya gasan manyimpan gaya arsitektur asli kapulauan Indunisia sudah dilakuakan malalui dokumentasi wan panciptaan replika di paviliun paropinsi di Taman Mini Indonesia Indah, [[Dairah Khusus Indung banua Jakarta|Jakarta]]. Pemilik banyak rumah tradisional Malaysia nang masih ada jua menyewa'akan rūmah-rūmah itu gasan studio produksi sabagai wadah pambuatan [[pélém]] wan iklan, wan rumah tamu, sabagai sumber pandapatan tambahan.<ref name=H/>
== Basa ==
[[Barakas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|Prasasti Kedukan Bukit nang ditulis dalam aksara Pallawa. Baasal matan tahun 683, ngini adalah salah satu artefak tulisan Malayu nang paling tuha nang masih ada.]]
{{Main|Basa Malayu}}
{{See also|Tulisan Jawi}}
[[Basa Malayu]] marupakan salah satu basa nang paling tarkanal di dunia, tarutama basa Austronesia. Varian wan dialek Malayu dipakai sabagai basa rasmi di [[Brunai]], [[Indunisia]], [[Malaysia]] wan [[Singapura]]. Basa ini jua dituturakan di [[Thailand]] salatan, Kapulauan Cocos, Pulau Natal, Sri Lanka. Basa ini dituturakan sabagai basa asli ulih sakitar 33 juta urang di saluruh Kapulauan Malayu wan dipakai sabagai basa kadua ulih sakitar 220 juta urang.{{sfn|Wright|2007|p=492}}
Bentuk basa Malayu nang paling tuha baasal matan basa Proto-Malayo-Polinesia nang dituturakan ulih panduduk Austronesia nang paling awal di Asia Tanggara. Bantuk ngini kamudian bakambang manjadi Malayu Lawas pas budaya wan agama India mulai manambus wilayah ngitu. Basa Malayu Kuno baisi babarapa istilah sampai wahini, tapi tatap kada kawa dipahami ulih pamandir mudirin, samantara basa mudirin sudah banyak ta'akui dalam tulisan Malayu Klasik, nang bantuknya paling tuha ba'asal matan tahun 1303 M.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Malayu bakambang manjadi Basa Malayu Klasik malalui panambahan kata-kata [[basa Arab|Arab]] wan [[basa Parsia|Parsia]] nang barandak pas Islam datang ka wilayah ngitu, wan baubah sacara signifikan dalam prosesnya. Awalnya, Malayu Klasik marupakan sakalompok dialek nang bamacam-macam, mancarminakan asal-usul karajaan-karajaan Malayu di Asia Tenggara. Salah satu dialek ngini, nang dikambangakan dalam tradisi sastra Kasultanan Malaka pas abad ka-15, akhirnya manjadi dominan.
Era Malaka ditandai lawan parubahan basa Malayu manjadi basa Islam, nang mirip lawan [[basa Arab|bahasa Arab]], [[basa Parsia|Persia]], Urdu wan Swahili. Tulisan Arab nang diadaptasi disambat Jawi dipakai gasan manggantiakan tulisan Kawi, istilah-istilah agama wan budaya Islam banyak disamakan, manyingkirakan banyak kata-kata Hindu-Buddha, wan basa Malayu jadi basa media pandidikan wan panyabaran Islam di saluruh wilayah Asia Tenggara. Di puncak kakuasaan Malaka pada abad ka-15, basa Malayu Klasik manyabar diluar dunia panutur<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> basa Malayu tradisiunal wan manyabapakan sabuah lingua franca nang disambat ''Bahasa Melayu pasar'' ("Basa Malayu Bazaar") atawa ''Bahasa Melayu rendah'' ("Basa Malayu Randah") sabagai balawanan ''Bahasa Melayu tinggi'' ("Basa Malayu Tinggi") di Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Umumnya diyakini bahwa Basa Malayu Bazaar marupakan basa pidgin wan pangambangan nang paling panting adalah bahwa bahasa pidgin manjadi kreol, manciptakan babarapa basa hanyar nang kaya Basa Malayu Ambon, Basa Malayu Manado wan [[Basa Betawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}}
Panulis-panulis Irupa abad ka-17 wan ka-18, nang kaya Tavernier, Thomassin wan Werndly manggambarakan Basa Malayu sabagai "''basa urang-urang nang balajar di sabarataan India, nang kaya basa Latin di Eropa''".{{sfn|Sweeney|1987}} Basa ngini jua nang paling banyak diguna'akan salawas era kolonial Inggris wan Walanda di Kapulauan Malayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kabalikannya tajadi di Hindia Timur Spanyol, di mana Latinisasi massal kapulauan sapanjang tahun-tahun kolonial manyababakan coup de grâce basa Malayu di [[Pilipina]].
Dialek Kasultanan Johor, panerus langsung matan Malaka, manjadi basa standar di kalangan urang Malayu di [[Singapura]] wan [[Malaysia]], wan marupakan dasar asli gasan [[basa Indunisia]] standar.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}}
Salain matan basa Malayu standar, nang dikambangakan di dalam lingkup Malaka-Johor, bamacam dialek Malayu lokal ada. Misalnya, urang Bangka, urang Brunai, urang Jambi, urang [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], urang [[Kadah, Malaysia|Kadah]], urang [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]], urang [[basa Palimbang|Palimbang]], urang Pattani, urang [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]], urang [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], wan banyak lainnya.
Basa Malayu sacara historis ditulis dalam aksara Pallawa, Kawi wan Rencong. Imbah datangnya Islam, [[tulisan Jawi]] nang badasarkan basa Arab diadopsi wan masih diguna'akan sampai wahini sabagai salah satu dari dua aksara rasmi di [[Brunai]] wan sabagai aksara alternatif di [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Uktubir 2012 }}</ref> Mulai abad ka-17, sabagai hasil kolonisasi Inggris wan Walanda, aksara Jawi sacara batahap digantikan ulih tulisan Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=7 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> nang badasarkan Latin nang akhirnya manjadi tulisan moderen rasmi gasan basa Malayu di [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Indunisia]], wan tulisan ko-resmi di [[Brunai]].
== Musik ==
{{Main|Musik Malayu}}
[[Musik Malayu]] adalah sabuting janis musik tradisional nang barasal wan bakambang di pasisir timur [[Sumatera]], [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]], wan Samananjung Malaya.<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> Musik ngini biasanya dinyanyikan ulih urang-urang matan suku bangsa Malayu nang kada jarang diumpati jua lawan tarian khas Malayu satampat misalnya tarian parsembahan dalam pajuangan atawa pesta adat, panambaian tamu kahormatan, wan dalam kagiatan kaagamaan.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref>
Sairing lawan pakambangan zaman musik Malayu mangalami kabingungan gaya musik misalnya saja mangalami paduan lawan aliran [[musik pop]], [[musik rock]], wan [[dangdut]]. Aliran ngini kawa ditamui di nagara-nagara kaya Malayu, nang kaya [[Indunisia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Brunai]].
Pada pamulaan parkambangan alat musik nang digunaakan labih didominasi ulih tingkatan rebana nang disambat Kompang matan Ponorogo, petikan gambus, gesekan biola, picitan akordion, tingkatan [[kanung|gong/kanung]], wan tiupan [[sarunai]]. Hal ngini dipangaruh ulih budaya matan tanah [[urang Arab|Arab]] dan [[Irupa]] tradisional. Sairing bakambangnya teknologi, bubuhannya digantiakan lawan alat musik elektronik dalam bantuk keyboard.
Dalam kiprahnya aliran ngini sampat populer di era '80an bahkan mamasuki era "puncak kahangatan" di era '90an. Hal ngini ditandai lawan makin banyaknya [[panyanyi]] & grup band Malayu, wan pandatang hanyar nang muncul lawan lagu-lagu andalan masing-masing.
== Pakaian tradisiunal ==
[[Barakas:Busana Melayu.jpg|thumb|Urang Malayu dalam ''busana Melayu'', gaya pakaian tradisiunal Malayu]]
Pakaian wan tekstil tradisiunal Malayu tarus-tarus barubah matan zaman kuno. Sacara historis, urang Malayu kuno dicatat mamakai bamacam bahan alami sabagai sumber penting gasan kain, pakaian wan pakaian. Namun, era umum, manyaksiakan kadatangan awal para padagang matan timur wan barat ka palabuhan Kapulauan Malayu, basama-sama buhannya manukar barang-barang mewah baru, tamasuk kapas halus wan sutra. Pakaian ngitu kamudian manjadi sumber mode Malayu tinggi wan mandapatakan peran budaya sabagai identitas nang maikat di kapulauan, tarutama di samananjung, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{sfn|Hassan|2016}}
Dalam budaya Malayu, pakaian wan tekstil dihormati sabagai simbul kaindahan, kakuatan wan status. Banyak kisah dalam hikayat Malayu manakanakan wadah khusus nang ditampati ulih tekstil.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=2}} Industri paulahan tangan Malayu kawa diitihi asalnya sajak abad ka-13 pas jalur pardagangan timur bakambang di bawah dinasti Song. Pambahasan tentang tekstil nang diulah sacara lokal wan jua dominasi panen di Samananjung Malaya diulah dalam babarapa akun Cina wan Arab.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=19}} Di antara tekstil Malayu nang takanal adalah Songket, Batik, ''Telepok'', ''Limar'', ''Tenun'', ''Kelingkam'', ''Cindai'', ''Pelangi'' wan ''Tekad''.
Pakaian Malayu Klasik bamacam-macam di antara wilayah nang balainan, tagal pakaian tradisional nang paling dalam di zaman modern adalah Baju Kurung (gasan [[bibinian]]) wan Baju Melayu (gasan [[lalakian]]), nang kaduanya diakui sabagai pakaian nasional gasan [[Malaysia]] wan [[Brunai]], wan jua dipakai ulih komunitas Malayu di [[Indunisia]], [[Singapura]], [[Pilipina]], Myanmar, wan [[Thailand]].
[[Barakas:HariRayaMalaykids.jpg|thumb|left|Anak-anak Malayu mamakai pakaian tradisiunal wayah [[Hari Raya Pitrah|Idul Fitri]]]]
Kata ''Baju Kurung'', nang diartiakan sabagai "mambungkus awak" urang nang mamakainya diulah badasarkan prinsip Islam tentang kasadarhanaan, kasupanan wan karandahan hati. Praktik ngini paralil lawan doktrin agama Yahudi-Karistin, karana mamamirkan bagian-bagian intim tubuh dianggap dilarang dalam [[Islam]]. Interpretasi ngitu lalu ditarik ka cara Malayu mamakai pakaian wan perspektif budaya, ngini kawa disaksikan banar pada pamarintahan Mansur Shah matan Malaka pada abad ka-15, sultan malarang umatnya nang binian Muslim di publik gasan mamakai sarung haja matan dada ka bawah. Sapanjang zaman, Malayu Baju Kurung bajalan malalui babarapa reinkarnasi sabalum mangambil bantuk nang wahini. Marga luasnya bamacam karajaan Malayu di kapulauan, bantuk lokal wan tapisah matan pola desain Baju Kurung jua kawa disaksikan di wilayah ngitu, tamasuk Bengkulu, [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Jambi, Juhur-Riau, [[Pahang, Malaysia|Pahang]] wan Palimbang.{{sfn|Hassan|2016}}
Modus nang sasuai matan Baju Kurung gasan laki-laki dipinandui sabagai "Baju Melayu". Bagian atas pakaian diulah lawan desain geometris nang hampir sama lawan Baju Kurung wan biasanya dipasangkan lawan kain anyaman nang dipinandui sabagai sarong. Pola [[tapih|sarong]] mungkin tamasuk simbol status pakawinan urang atawa pangkatnya dalam masyarakat Malayu tradisiunal.{{sfn|Hassan|2016}}
Pakaian Malayu klasik umum lainnya gasan lalakian tadiri matan ''baju'' atawa ''tekua'' (sabuting janis baju lengan panjang), ''baju rompi'' (jaket), ''kancing'' (buting), ''celana'' kaki halus (seluar/[[salawar|salawar panjang]]), [[tapih|sarong/tapih]] nang dipakai di pinggang, ''capal'' (sandal), wan ''tanjak'' atawa ''tengkolok'' (alat panutup kapala); gasan bangsawan, ''baju sikap'' atawa ''baju layang'' (sabuting jenis mantel) wan ''pending'' (tali pinggang hiasan) jua identik gasan dipakai sabagai pakaian formal. Rancak jua gasan saurang ''pendekar'' (prajurit Malayu) gasan mamakai [[Karis]] di bagian muka sarong.
Babeda lawan Baju Melayu nang tarus dipakai sabagai pakaian upacara haja, Baju Kurung dipakai saban hari sapanjang tahun ulih kabanyakan bibinian Malayu. Pamandangan pagawai sipil binian, pagawai profesional wan mahasiswa nang mamakai Baju Kurung rancak ditamui di [[Malaysia]] wan [[Brunai]].
== Pamainan tradisiunal ==
[[Barakas:Finished wau and wau frame.JPG|thumb|right|Sabuah bengkel tukang Wau di [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Malaysia]]. Janis layang-layang nang unik ngini kawa ditamui di pasisir timur laut Samananjung Malaya.]]
Pamainan tradisiunal Malayu biasanya mamarluakan kaahlian karajinan wan katangkasan tangan wan kawa ditelusuri asal-usulnya sajak zaman Kasultanan Malaka. ''Sepak Raga'' wan pamainan [[kelayangan]] marupakan salah satu permainan tradisiunal nang disambat dalam Sajarah Malayu nang dimainakan ulih bangsawan wan bangsawan matan kasultanan Malayu.{{sfn|Leyden|1821|p=261}}{{sfn|Lockard|2009|p=48}}{{sfn|Ooi|2004|p=1357}}
''Sepak Raga'' adalah salah sabuting pamainan Malayu nang paling populer wan sudah dimainkan baabad-abad. Sacara tradisional, raga Sepak dimainakan dalam lingkaran lawan manendang wan manjagakan bola rotan di atas mangguna'akan apa haja bagian awak salain tangan wan tangan. Inya wayah diakui sabagai olahraga nasional [[Malaysia]] wan dimainkan dalam acara ulahraga{{sfn|Ziegler|1972|p=41}}{{sfn|McNair|2002|p=104}} internasional nangkaya Asian Games wan Southeast Asian Games.
Pamainan populer lainnya adalah pambuatan ''Gasing'' nang biasanya dimainakan imbah musim [[katam]]. Katarampilan pangarjaan nang hebat diparluakan gasan manghasilakan ''Gasing'' (atas) nang paling kompetitif, babarapa di antaranya baputar salama dua jam satiap kali.<ref name="Alexander 2006 51">{{harvnb|Alexander|2006|p=51}}</ref>
Mungkin pamainan Malayu nang paling populer adalah ''Wau'' (janis layang-layang unik matan pantai timur Samananjung Malayu) atawa layang-layang nang terbang. Parsaingan palayaran Wau diadaakan lawan juri nang mambariakan poin gasan karajinan (''Wau'' adalah objek nang indah wan bawarna-warni nang diandak di atas bingkai bambu), suara (barataan layang-layang Malayu didesain gasan maulah suara tatantu pas digusur angin) wan katinggian.<ref name="Alexander 2006 51"/>
Urang Malayu jua baisi varian matan pamainan papan Mancala nang dikanal sabagai [[Daku|Congkak]]. Pamainan ngini dimainkan lawan mamindahkan batu, marmer, manik atawa cangkang di sakitar papan kayu nang tadiri matan dua walas atawa labih lubang. Mancala diakui sabagai pamainan tartua di dunia wan bisa ditelusuri asalnya sajak Mesir Kuno. Sairing bamainan tasabar di saluruh dunia, satiap kabudayaan ma'ulah parbidaan saurang tamasuk urang Malayu.{{sfn|Alexander|2006|p=52}}
== Seni bela diri ==
[[Barakas:Singaporean female pesilat - 20080222.jpg|thumb|Saurang praktisi silat binian matan [[Singapura]]]]
Silat wan varian-variannya kawa ditamui di sabarataan [[dunia Malayu]]: Samananjung Malayu (tamasuk [[Singapura]]), Kapulauan Riau, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]]. Bukti arkeologis manunjuakan bahwa, pas abad ka-6, seni pajuangan nang diformalkan sudah dipraktikakan di Samananjung Malaya wan Sumatera.{{sfn|James|1994|p=73}} Bantuk-bantuk awal Silat diyakini sudah dikambangakan wan digunaakan dalam angkatan basanjata karajaan Malayu kuno di Langkasuka (abad ka-2){{sfn|Alexander|2006|p=225}}{{sfn|Abd. Rahman Ismail|2008|p=188}} wan [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7).
Pangaruh matan kasultanan Malayu di [[Malaka, Malaysia|Malaka]], [[Johor, Malaysia|Johor]], Pattani wan [[Brunai]] sudah mambari kontribusi gasan panyebaran seni bela diri ngini di Kapulauan Malayu. Malalui labirin kanal laut nang rumit wan kapiler sungai nang mamfasilitasi partukaran wan padagangan di saluruh wilayah, Silat manjalani jalannya ka hutan hujan nang padat wan ka pagunungan. Lagenda Laksamana Hang Tuah matan Malaka adalah salah sabuting ''pesilat'' paling tarkenal dalam sajarah{{sfn|Green|2001|p=802}} wan bahkan dianggap ulih babarapa urang sabagai bapak silat Malayu.{{sfn|Sheikh Shamsuddin|2005|p=195}} Sajak era klasik, Silat Malayu manjalani diversifikasi nang ganal wan mambantuk apa nang wahini sacara tradisiunal diakui sabagai sumber Pencak Silat Indunisia wan bantuk-bantuk Silat lainnya di Asia Tunggara.{{sfn|Draeger|1992|p=23}}{{sfn|Farrer|2009|p=28}}
Salain Silat, Tomoi jua dipraktikakan ulih urang Malayu, tarutama di wilayah utara Samananjung Malaya. Ngini adalah varian matan bantuk kickboxing Indo-Cina nang diyakini telah manyebar di daratan Asia Tunggara sajak zaman Kakaisaran Funan (68 M).
== Seni pamentasan ==
[[Barakas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pamentasan Joget Gamelan, 1937]]
Urang Malayu baisi bamacam-macam [[musik]] wan [[igal]] nang marupakan gabungan matan pangaruh budaya nang balainan. Genre nang khas mulai matan tarian rakyat tradisional Malayu nang kaya drama Mak Yong sampai tarian Zapin nang bapangaruh Arab. Gerakan koreografi jua bamacam-macam mulai matan langkah-langkah wan lagu-lagu sederhana di Dikir barat sampai gerakan nang rumit di Joget [[Gamalan|Gamelan]].
Musik tradisional Malayu pada dasarnya marupakan musik perkusi. Macam-macam [[kanung]] manyadiakan irama gasan banyak tarian. Ada jua drum bamacam-macam ukuran, mulai matan ''rebana ubi'' ganal nang dipakai gasan menandai acara-acara penting sampai ''gendang-rebana'' kecil (frame drum) nang dipakai gasan mengiringi bacaan vokal dalam upacara kaagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}}
[[Barakas:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sabuting bubuhan dari penari Malayu Siam nang manampailakan Mak Yong (sakitar abad ka-19). Pada tahun 2005, buku ngini mandapat pangakuan sabagai salah satu karya agung warisan lisan wan nang kada talihat umat manusia ulih [[Pahimpunan Pandidikan, Kailmuan, wan Kabudayaan Pasarikatan Bangsa-Bangsa|UNESCO]].]]
Musik Nobat manjadi bagian matan Royal Regalia dari pangadilan Malayu sajak datangnya Islam pada abad ka-12 wan hanya dimainkan dalam upacara pangadilan nang penting. Orkestrenya tamasuk instrumen sakral wan nang dihormati banar nang kaya ''nehara'' (drum ketel), ''[[babun]]'' (drum kepala ganda), ''nafiri'' (trumpet), ''[[sarunai]]'' (oboe), wan kadang-kadang gong berkunci wan sapasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}}
Pangaruh India kuat dalam pamainan bayangan tradisional nang dipinandui sabagai Wayang Kulit nang mana kisah-kisah matan epik Hindu; Ramayana & Mahabharata mambantuk repertoar utama. Ada ampat macam teater wayang bayangan nang kawa ditamui di Samananjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Tatapi, seni wan kisah-kisah ''Wayang Purwa'' wan ''Wayang Siam'' manunjukakan pangaruh wilayah nang bagabung lawan basa Jawa wan Siam masing-masing, samantara ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Gedek'' mancaritakan bentuk wan gaya Malayu nang labih asli.
Kesenian-kesenian pamentasan Malayu nang terkenal lainnya adalah; teater ''Bangsawan'', balada cinta ''Dondang Sayang'' wan tari ''Mak Inang'' matan Kasultanan Malaka, teater ''Jikey'' wan ''Mek Mulung'' matan [[Kadah, Malaysia|Kadah]], tari ''Asyik'' wan drama tari ''Menora'' matan Patani wan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], tari ''Ulek mayang'' wan ''Rodat'' matan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], teater ''Boria'' matan Penang, tari ''Canggung'' matan [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]], lagu-lagu naratif ''Mukun'' matan [[Brunai]] wan [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> Gending Sriwijaya matan Palembang, tari Serampang Dua Belas matan Serdang,<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api tarian api matan [[Riau]] wan Dikir barat Singapura matan [[Singapura]].
== Seni visual ==
[[Barakas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, burung mitos raksasa nang diulah gasan parada sunat agung pangeran [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]]]
Ukiran kayu marupakan bagian matan seni visual Malayu klasik. Urang Malayu sacara tradisional manghias monumen, parahu, sanjata, makam, instrumen musik, wan pakakasnya lawan motif flora, kaligrafi, geometri, wan fitur kosmik. Seni ngini diulah lawan cara mahapus kayu lawan mamakai alat-alat nang tajam wan maumpati pola, komposisi wan urutan tartentu. Bentuk [[sani]], nang dipinandui sabagai ''ukir'', disambat sabagai tindakan pangabdian matan para pangrajin kepada pencipta wan hadiah gasan sasama manusia.{{sfn|Said|2005}}
Bentuk kesenian ngini tarutama dikaranakan banyaknya kayu di Kapulauan Malayu wan jua karana kaahlian tukang-tukang kayu nang mamungkinakan urang-urang Malayu mapraktekkan ukiran kayu sabagai karajinan. Lingkungan tropis alami di mana flora wan fauna banyak nang mengilhami motif nang digambarakan dalam bentuk abstrak atawa distilasi ka dalam papan kayu. Dengan datangnya Islam, bentuk kaligrafi geometris wan Islam diparkanalakan dalam ukiran kayu. Kayu nang diguna'akan biasanya dari spesies kayu keras tropis nang diketahui tahan lama wan kawa tahan sarangan jamur, kumbang sapatu-sapatu listrik wan rayap.{{sfn|Said|2002}}
Rumah atawa [[masigit]] tradisional Malayu nang khas pasti dihiasi lawan labih matan 20 bagian nang diukir. Ukiran di dinding wan panel mamungkinakan angin masuk wan kaluar bangunan sacara efektif wan kawa mamungkinakan sinar matahari mancahaya bagian dalam struktur. Pada saat nang sama, bayangan nang dibuang ulih panel jua akan meulah bayangan badasarkan motif nang manambah kaindahan di lantai. Jadi, bagian-bagian nang diukir manjalankan tujuan fungsional wan estetika.
== Liat jua ==
* [[Dunia Malayu]]
* [[Rumah Malayu]]
== Rujukan ==
{{Reflist}}
== Pranala luar ==
* {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{en}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu]
* {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&hl=id&ct=clnk&cd=139&gl=id&client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]{{Dead link|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=26 Januari 2010 }}
* {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=8 April 2016 }}
{{DEFAULTSORT:Malayu}}
[[Tumbung:Urang Malayu| ]]
[[Tumbung:Malaysia]]
[[Tumbung:Indunisia]]
[[Tumbung:Brunai]]
[[Tumbung:Singapura]]
{{Authority control}}
om0e5sg9tmkjjkrygvkp2y3zb66dluu
Rajap
0
21285
115230
71132
2026-10-25T00:47:44Z
Wadaihangit
12694
+ tag
115230
wikitext
text/x-wiki
{{Kadada bahan acuan}}
'''Rajap''' adalah bulan kapitu dalam [[Almanak Hijriah|pananggalan hijriah]] wan [[almanak Jawa|pananggalan Jawa]]. Bulan ngini dipinandui sawagai bulan [[Allah]]. Wayah tanggal 27 di bulan ngini, umat [[Islam]] di samunyaan dunia marayaakan [[Isra Mikraj]] [[Nabi]] [[Muhammad]] saw., di wayah [[Rasulullah]] manggawi pajalanan matan [[Masjidil Haram]] ([[Makah]]) ka [[Masjidil Aqsha]] ([[Palistina]]) lawan [[Buraq]], wan matan [[Masjidil Aqsha]] ka [[Sidratul Muntaha]] mahadap [[Allah]] Swt.
emfp1yutu8fee3hw9xgnsic4j7icyae
Bukit Permata, Kaubun, Kutai Timur
0
27095
115224
80459
2026-10-24T15:35:02Z
Ezagren
143
115224
wikitext
text/x-wiki
{{Kampung
|kar =
|ngaran =Bukit Permata
|prupinsi =Kalimantan Timur
|dati2 =Kabupatin
|ngaran dati2 =Kutai Timur
|kacamatan =Kaubun
|kode pos =75619
|luas =... km²
|warga =... ikung
|karacapan =... ikung/km²
}}
'''Bukit Permata''' yaitu sabuting [[kampung]] di Kacamatan [[Kaubun, Kutai Timur|Kaubun]], [[Kabupatin Kutai Timur]], Prupinsi [[Kalimantan Timur]], [[Indunisia]].
{{Kaubun, Kutai Timur}}
{{Authority control}}
{{Kampung-stub}}
38xe7kygmnmozovzoc4aw9izqo5ayz3
Bumi Etam, Kaubun, Kutai Timur
0
27096
115225
80460
2026-10-24T15:35:04Z
Ezagren
143
115225
wikitext
text/x-wiki
{{Kampung
|kar =
|ngaran =Bumi Etam
|prupinsi =Kalimantan Timur
|dati2 =Kabupatin
|ngaran dati2 =Kutai Timur
|kacamatan =Kaubun
|kode pos =75619
|luas =... km²
|warga =... ikung
|karacapan =... ikung/km²
}}
'''Bumi Etam''' yaitu sabuting [[kampung]] di Kacamatan [[Kaubun, Kutai Timur|Kaubun]], [[Kabupatin Kutai Timur]], Prupinsi [[Kalimantan Timur]], [[Indunisia]].
{{Kaubun, Kutai Timur}}
{{Authority control}}
{{Kampung-stub}}
0xml02rn0ykw1cm6wrwix4yzrfx7qvi
Bumi Jaya, Kaubun, Kutai Timur
0
27097
115236
80461
2026-10-25T06:14:48Z
Ezagren
143
115236
wikitext
text/x-wiki
{{Kampung
|kar =
|ngaran =Bumi Jaya
|prupinsi =Kalimantan Timur
|dati2 =Kabupatin
|ngaran dati2 =Kutai Timur
|kacamatan =Kaubun
|kode pos =75619
|luas =... km²
|warga =... ikung
|karacapan =... ikung/km²
}}
'''Bumi Jaya''' yaitu sabuting [[kampung]] di Kacamatan [[Kaubun, Kutai Timur|Kaubun]], [[Kabupatin Kutai Timur]], Prupinsi [[Kalimantan Timur]], [[Indunisia]].
{{Kaubun, Kutai Timur}}
{{Authority control}}
{{Kampung-stub}}
hjz2i2z4ttku8ie43v43gftntxjxosg
Bumi Rapak, Kaubun, Kutai Timur
0
27098
115237
80462
2026-10-25T06:14:55Z
Ezagren
143
115237
wikitext
text/x-wiki
{{Kampung
|kar =
|ngaran =Bumi Rapak
|prupinsi =Kalimantan Timur
|dati2 =Kabupatin
|ngaran dati2 =Kutai Timur
|kacamatan =Kaubun
|kode pos =75619
|luas =... km²
|warga =... ikung
|karacapan =... ikung/km²
}}
'''Bumi Rapak''' yaitu sabuting [[kampung]] di Kacamatan [[Kaubun, Kutai Timur|Kaubun]], [[Kabupatin Kutai Timur]], Prupinsi [[Kalimantan Timur]], [[Indunisia]].
{{Kaubun, Kutai Timur}}
{{Authority control}}
{{Kampung-stub}}
rrvweg34wbqx23attw08ffmt9gu1eak
Tiga warna Melayu
0
33121
115227
93537
2026-10-24T22:21:29Z
~2026-55037-88
18005
/* */
115227
wikitext
text/x-wiki
#ALIH [[Talu warna Malayu]]
duxrpplj3zd6jxkfpl9031uuwkmkh7j
Tegalpanggung, Danurejan, Yogyakarta
0
39002
115231
115023
2026-10-25T03:43:20Z
Erikanaymelia22
17619
manambahi tulisan wan tumbung
115231
wikitext
text/x-wiki
'''Tegalpanggung''' ialah sabuting kalurahan di Kacamatan [[Danurejan, Yogyakarta|Danurejan]], Kuta [[Yogyakarta]], Prupinsi Dairah Istimiwa Yogyakarta, Indunisia.
== Lokasi tarkanal ==
# Taman Parkir Abu Bakar Ali 2 (Eks-Menara Kopi)
== Pranala luar ==
{{RefDagri|2022}}
[[Tumbung:Kalurahan di Yogyakarta]]
[[Tumbung:Yogyakarta]]
[[Tumbung:Kelurahan di Indonesia]]
epyxzr6qdw05d13v9nhlw1tzk8nw5ul
115232
115231
2026-10-25T03:44:37Z
Erikanaymelia22
17619
manambahi tumbung
115232
wikitext
text/x-wiki
'''Tegalpanggung''' ialah sabuting kalurahan di Kacamatan [[Danurejan, Yogyakarta|Danurejan]], Kuta [[Yogyakarta]], Prupinsi Dairah Istimiwa Yogyakarta, Indunisia.
== Lokasi tarkanal ==
# Taman Parkir Abu Bakar Ali 2 (Eks-Menara Kopi)
== Pranala luar ==
{{RefDagri|2022}}
[[Tumbung:Kalurahan di Yogyakarta]]
[[Tumbung:Yogyakarta]]
[[Tumbung:Kelurahan di Indonesia]]
[[Tumbung:Kalurahan di Yogyakarta]]
rzrthfejuqzxfvo3pkk1bbiyqrorh5a
Abad ka-20
0
39795
115233
114235
2026-10-25T04:02:51Z
Erikanaymelia22
17619
115233
wikitext
text/x-wiki
Abad ka-20 bamula pada tanggal 1 [[januari]] 1901, wan barakhir pada tanggal 31 [[disimbir]] 2000. [https://www.timeanddate.com/counters/mil2000.html#:~:text=The%2021st%20Century%20Started%20in%202001&text=The%20year%20number%20in%20the,BC%2C%3A%20What's%20the%20difference%3F] Abad ini marupakan abad ka-10 dan tarakhir di milenium ka-2 wan ditandai wan mudil-mudil hanyar pamahaman ilmiah, cakupan paparangan nang balum parnah tarjadi sabalumnya, mudi komunikasi hanyar nang bauparasi lawan kacapatan laju wan bantuk-bantuk seni wan hiburan nang hanyar. <ref>{{Cite web|last=Bikos, Konstantin|title=When Did the 21st Century Start|url=https://www.timeanddate.com/counters/mil2000.html#:~:text=The%2021st%20Century%20Started%20in%202001&text=The%20year%20number%20in%20the,BC%2C%3A%20What's%20the%20difference%3F|website=Time and Date|access-date=25 Oktober 2026}}</ref>
== Pralanar ==
https://www.timeanddate.com/counters/mil2000.html#:~:text=The%2021st%20Century%20Started%20in%202001&text=The%20year%20number%20in%20the,BC%2C%3A%20What's%20the%20difference%3F
https://web.archive.org/web/20191002112920/https://aa.usno.navy.mil/faq/docs/millennium.php
[[Tumbung:Abad ka-20]]
t8168eom80kc0kss1ot3faxsaqj3g6x
115234
115233
2026-10-25T04:03:13Z
Erikanaymelia22
17619
115234
wikitext
text/x-wiki
Abad ka-20 bamula pada tanggal 1 [[januari]] 1901, wan barakhir pada tanggal 31 [[disimbir]] 2000. Abad ini marupakan abad ka-10 dan tarakhir di milenium ka-2 wan ditandai wan mudil-mudil hanyar pamahaman ilmiah, cakupan paparangan nang balum parnah tarjadi sabalumnya, mudi komunikasi hanyar nang bauparasi lawan kacapatan laju wan bantuk-bantuk seni wan hiburan nang hanyar. <ref>{{Cite web|last=Bikos, Konstantin|title=When Did the 21st Century Start|url=https://www.timeanddate.com/counters/mil2000.html#:~:text=The%2021st%20Century%20Started%20in%202001&text=The%20year%20number%20in%20the,BC%2C%3A%20What's%20the%20difference%3F|website=Time and Date|access-date=25 Oktober 2026}}</ref>
== Pralanar ==
https://www.timeanddate.com/counters/mil2000.html#:~:text=The%2021st%20Century%20Started%20in%202001&text=The%20year%20number%20in%20the,BC%2C%3A%20What's%20the%20difference%3F
https://web.archive.org/web/20191002112920/https://aa.usno.navy.mil/faq/docs/millennium.php
[[Tumbung:Abad ka-20]]
emyxilnt8nbb0dwhg4bysf5x22yelo8
Talu warna Malayu
0
40071
115226
2026-10-24T22:19:14Z
~2026-55037-88
18005
Maulah laman nang isinya ''[[Barakas:Malay tricolour.svg|thumb]] '''Tiga warna''', '''talu warna''', atawa '''Triwarna''' nang manampilakan warna [[hijau]], kuning wan [[habang]], marupakan kombinasi warna nang rancak ditamui dalam bamacam desain simbul nang diguna'akan ulih babarapa organisasi utama gasan mawakili [[urang Malayu|urang-urang Malayu]]. ==Daptar Pustaka== * {{citation | last1 = Blackburn | first1 = Kevin | last2 = Hack | first2 = Karl | title = War, Memory and the Making...''
115226
wikitext
text/x-wiki
[[Barakas:Malay tricolour.svg|thumb]]
'''Tiga warna''', '''talu warna''', atawa '''Triwarna''' nang manampilakan warna [[hijau]], kuning wan [[habang]], marupakan kombinasi warna nang rancak ditamui dalam bamacam desain simbul nang diguna'akan ulih babarapa organisasi utama gasan mawakili [[urang Malayu|urang-urang Malayu]].
==Daptar Pustaka==
* {{citation | last1 = Blackburn | first1 = Kevin | last2 = Hack | first2 = Karl | title = War, Memory and the Making of Modern Malaysia and Singapore | publisher = National University of Singapore | year = 2012 | isbn = 978-997-169-599-6 }}
*{{citation | author = Che Husna Azhari | title = Teknologi Warna Alam Melayu (Dye technology of the Malay world) | journal = Akademika | volume = 51 | year = 1997 | publisher = [[Universiti Kebangsaan Malaysia]] | url = http://ejournal.ukm.my/akademika/article/viewFile/3062/1953 }}
* {{citation | author = Kedah State Government | title = Profil Negeri - Bendera Negeri ('State profile - State flag') | year = 2015 | url = http://portal.kedah.gov.my/profil-negeri | access-date = 2020-02-14 | archive-date = 2016-01-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160115030459/http://portal.kedah.gov.my/profil-negeri | dead-url = yes }}
* {{citation | last = Lemiere | first = Sophie | title = Gangsta to the roots: Gangsta beyond stereotypes | publisher = New Mandala | year = 2015 | url = http://asiapacific.anu.edu.au/newmandala/2015/01/07/gangsta-to-the-roots-gangsta-beyond-stereotypes/ | access-date = 2020-02-14 | archive-date = 2015-04-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150419001132/http://asiapacific.anu.edu.au/newmandala/2015/01/07/gangsta-to-the-roots-gangsta-beyond-stereotypes/ | dead-url = yes }}
* {{citation | author = Pertubuhan Silat Seni Gayong | title = Lambang Gayong (Logo of Gayong) | publisher = | year = 2013 | url = http://www.gayong.com.my/index.php/lambang | access-date = 2020-02-14 | archive-date = 2022-12-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20221211155707/http://www.gayong.com.my/index.php/lambang | dead-url = yes }}
* {{citation | author = Rahmah Ghazali | title = Pekida: We are not rogues | publisher = The Star Online | year = 2014 | url =http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/24/Pekida-we-not-rogues-Tiga-Line/ }}
* {{citation | author = Rejimen Askar Melayu Diraja | title = Bendera RAMD (Flag of RAMD) | publisher = | year = 2015 | url = http://www.ramd.mil.my/index.php/bendera-ramd | access-date = 2020-02-14 | archive-date = 2015-04-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150414134120/http://www.ramd.mil.my/index.php/bendera-ramd | dead-url = yes }}
* {{citation | author = Umno Online | title = Bendera UMNO : ‘Sang Saka Bangsa’ (Flag of Umno: 'Sang Saka Bangsa') | publisher = | year = 2014 | url = http://www.umno-online.my/?page_id=37168 | access-date = 2020-02-14 | archive-date = 2015-04-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150421190956/http://www.umno-online.my/?page_id=37168 | dead-url = yes }}
[[Tumbung:Malaysia]]
[[Tumbung:Indunisia]]
[[Tumbung:Brunai]]
[[Tumbung:Singapura]]
t2ak5pxc42d54g9dqtaaod7yxufzsn8
Kabut asap Asia Tenggara 2026
0
40072
115240
2026-10-25T07:08:11Z
~2026-56946-72
18049
Maulah laman nang isinya '''''Kabut asap Asia Tenggara 2026''' ialah kamandahan nang paling parah sapanjang sejarah hinggan wayah ini tahun 2026.<ref>{{Cite web|title=NASA: Kabut Asap Indonesia Terparah Dalam Sejarah|url=https://www.dw.com/id/nasa-kabut-asap-indonesia-terparah-dalam-sejarah/a-18756969|website=dw.com|language=id|access-date=2026-10-25}}</ref> '''Jujuhatan''' <references />''
115240
wikitext
text/x-wiki
'''Kabut asap Asia Tenggara 2026''' ialah kamandahan nang paling parah sapanjang sejarah hinggan wayah ini tahun 2026.<ref>{{Cite web|title=NASA: Kabut Asap Indonesia Terparah Dalam Sejarah|url=https://www.dw.com/id/nasa-kabut-asap-indonesia-terparah-dalam-sejarah/a-18756969|website=dw.com|language=id|access-date=2026-10-25}}</ref>
'''Jujuhatan'''
<references />
n3v2am9wxe1x2epri4tb5k58gdbv01u
115241
115240
2026-10-25T07:10:13Z
Supribanjar
16784
115241
wikitext
text/x-wiki
'''Kabut asap Asia Tenggara 2026''' ialah kamandahan nang paling parah sapanjang sejarah hinggan wayah ini tahun 2026.<ref>{{Cite web|title=NASA: Kabut Asap Indonesia Terparah Dalam Sejarah|url=https://www.dw.com/id/nasa-kabut-asap-indonesia-terparah-dalam-sejarah/a-18756969|website=dw.com|language=id|access-date=2026-10-25}}</ref> Kamandahan ngini nang paling banyak manyababkan kaluarnya gas baracun ka atmusfir.<ref>{{Cite web|date=2026-10-13|title=South East Asia haze: What's choking Singapore, Malaysia and Indonesia?|url=https://www.bbc.com/news/articles/ckreyq9re0n0o|website=www.bbc.com|language=en-GB|access-date=2026-10-25}}</ref>
'''Jujuhatan'''
<references />
8sl2gjal04bi3rukz8aamnfla02bctz
115242
115241
2026-10-25T09:47:22Z
Supribanjar
16784
115242
wikitext
text/x-wiki
'''Kabut asap Asia Tenggara 2026''' ialah kamandahan nang paling parah sapanjang sejarah hinggan wayah ini tahun 2026.<ref>{{Cite web|title=NASA: Kabut Asap Indonesia Terparah Dalam Sejarah|url=https://www.dw.com/id/nasa-kabut-asap-indonesia-terparah-dalam-sejarah/a-18756969|website=dw.com|language=id|access-date=2026-10-25}}</ref> Kamandahan ngini nang paling banyak manyababkan kaluarnya gas baracun ka atmusfir.<ref name=":1">{{Cite web|date=2026-10-13|title=South East Asia haze: What's choking Singapore, Malaysia and Indonesia?|url=https://www.bbc.com/news/articles/ckreyq9re0n0o|website=www.bbc.com|language=en-GB|access-date=2026-10-25}}</ref> Ujar platfurm pamantauan hutan indipindin Nusantara Atlas, ada 1.043.377 titik api di sabarataan wilayah Indonesia, nang mambakar sabarataan 900.000 hiktar lahan atawa hutan.<ref name=":1" />
'''Jujuhatan'''
<references />
6q1unc4qqzpt5mbgxhda551anh4xmzu