Wikipidia
bjnwiki
https://bjn.wikipedia.org/wiki/Laman_Tatambaian
MediaWiki 1.48.0-wmf.1
first-letter
Media
Istimiwa
Pamandiran
Pamakai
Pamandiran Pamakai
Wikipidia
Pamandiran Wikipidia
Barakas
Pamandiran Barakas
MediaWiki
Pamandiran MediaWiki
Citakan
Pamandiran Citakan
Patulung
Pamandiran Patulung
Tumbung
Pamandiran Tumbung
Lawang
Pamandiran Lawang
TimedText
TimedText talk
Modul
Pembicaraan Modul
Acara
Pembicaraan Acara
Melayu-Bugis
0
333
115344
114394
2026-10-29T09:55:39Z
~2026-56391-53
18044
/* Pranala luar */
115344
wikitext
text/x-wiki
'''Melayu-Bugis''' adalah bubuhan Melayu ([[Johor]], wan [[Pattani]]) nang tulak maadam ka Sulawesi Selatan tumatan tahun 1490. Parantau-parantau nang ini ayungannya kaina maranakakan katurunan nang baperan panting di kerajaan-kerajaan Sulawesi Selatan, [[Riau]], wan Semenanjung Malaysia.
== Awal Kadatangan Urang Melayu ka Sulawesi ==
Wayah tahun 1542, Antonio de Paiva saurang petualang [[Portugis]] balabuh di Siang, sabuah karajaan tuha di pasisir selatan [[Makassar]]. De Paiva mamadahakan sawayah balabuh inya tatamu lawan urang Melayu di Siang. Bubuhan Melayu bagana di kampung Melayu langkap lawan susunan masyarakat nang taatur tumatan tahun 1490.<ref>{{Cite book | last =Pelras | first =Christian | authorlink = | coauthors = | title =Sulawesi Selatan sebelum datangnya Islam berdasarkan kesaksian Portugis dalam citra masyarakat Indunisia | publisher =YRS | date =1983 | location =Jakarta | url = | doi = | isbn = | page =}}</ref> Manuel Pinto nang datang di Siang wayah tahun 1545, mamadahakan bahwa urang Melayu di Siang bajumlah sakira 40.000 jiwa. Wayah jaman pamarintahan Karaeng Tumaparisi Kallonna (1500-1545), urang Melayu sudah manajak kampung di Mangallekana, subalah utara [[Somba Opu, Gowa|Somba Opu]] ibu kota [[kerajaan Gowa]]. Wayah jaman Karaeng Tunipallangga, [[urang Malayu]] ma'utus Datuk Nakhoda Bonang maarak ma'aturi kapada raja Gowa mancatu supaya Mangallekana dibari'i hak otonomi.
== Peran Melayu di Sulawesi ==
Limbah datangan bubuhan urang Melayu ka kerajan Gowa, peranan bubuhannya kada tikas sabagai padagang wan ulama haja, tapi bubuhan jua gin bapangaruh kapada kahidupan sosial wan politik kerajaan. Basarnya jumlah wan peranan bubuhan urang Melayu di kerajaan Gowa, manyababkan raja Gowa XII Karaeng Tunijallo (1565-1590) manajak sabuah masigit di Mangallekana gasan bubuhan urang Melayu, padahal wayahitu raja baluman masuk [[Islam]].<ref>{{Cite book | last =Daeng Patunru | first =Abdul Razak | authorlink = | coauthors = | title =Sejarah Gowa | publisher =Yayasan Kebudayaan Sulawesi Selatan | date =1988 | location =Jakarta | url = | doi = | isbn = | page =}}</ref> Dalam struktur kakuasaan karajaan Gowa, banyak bubuhan urang Melayu ma'ingkut peranan panting di istana kerajaan. Wayah masa pemerintahan raja Gowa X (1546-1565), saurang katurunan Melayu badarah campuran [[Bajau]], Daeng Ri Mangallekana diangkat jadi syahbandar karajaan. Imbah wayah itu sacara turun manurun jabatan syahbandar dijabat ulih urang Melayu haja. Jabatan penting lainnya ialah sabagai juru tulis istana. Di masa [[Sultan Hasanuddin]] (1653-1669), saurang Melayu Incik Amin jadi juru tulis istana sakaligus panyair.
Peranan bubuhan Melayu di karajaan tamasuk jua dalam hal sastra wan pangajaran agama Islam. Babarapa buting naskah kaagamaan wan karya-karya sastra ditarjamahakan tumatan [[bahasa Melayu]] ka [[bahasa Bugis]]. Nangkaya Hikayat Rabiatul Adawiah, Hikayat Isma yatim, Hikayat Muhammad Hanafiah, Hikayat Shahi Mardan Ali Al Murtada, Hikayat Puteri Jauhar Manikam. Tradisi intelektual batarus sampay abad ka-19 sawayah manggawi panulisan ba'asa pulang ''Sureg I Lagaligo'' karya sastrawan Melayu Johor, Ratna Kencana atawa Collipujie Arung Pancana Toa Datu Tanate.
Tumatan babarapa buting sumber kawa diketahui bahwa sampay tahun 1615, roda parekonomian Sulawesi khususnya pardagangan antarpulau nang malalui palabuhan Makassar dikuasai oleh urang Johor wan Pattani. Bubuhan urang Melayu nang sudah bamukim di Sulawesi tumatan ba'abad-abad bahari tatap ba'isi hubungan dagang lawan negeri asalnya di tanah semenanjung wan [[kapulawan Riau]]. Tumatan tahun 1511, bubuhan padagang Melayu sudah membawa baras tumatan Sulawesi ka Malaka. Pamulaannya wayah tahun 1621, di bawah kakuasaan Daeng Manrabia Sultan Alauddin (1593-1639), bubuhan urang Bugis mulai jua umpatan ambil bagian nang penting di dunia pardagangan wan palayaran [[Nusantara]].
== Percampuran Etnis ==
Kada kawa diketahui pasti wayahapa urang Melayu Pattani wan Johor mulai bamukim di Makassar. Beberapa sumber lokal menyatakan bahwa kedatangan urang Pattani wan Johor kada lawas imbah kejatuhan Malaka ke tangan Portugis pada tahun 1511. Kehadiran Portugis di Malaka menyebabkan kepentingan urang Johor dan Pattani manjadi taganggu.
Datuk Leang Abdul Kadir dan Tuan Fatimah dikenal sabagai cikal bakal kaluarga Melayu asal Pattani. Sedangkan Datuk Makotta dan Tuan Engku Zahara merupakan cikal bakal kaluarga Melayu. Di Makassar terjadi perkawinan antara urang Pattani lawan Johor, nang ditandai adanya perkawinan Tuan Aminah, putri Leang Abdul Kadir lawan Tuan Rajja, putra Datuk Makotta. Perkawinan ini biasa diberi gelar ''incek''. Kemudian terjadi pula perkawinan antara urang Melayu lawan urang Bajau, nang diberi gelar ''kare''. Perkawinan antara ''kare'' dan ''incek'', melahirkan generasi masyarakat Melayu-Bugis nang dikenal lawan sebutan ''tubaji'' (bahasa Makassar) dan ''tudenceng'' (bahasa Bugis). Sepanjang kurang lebih 150 tahun telah terjadi perkawinan campuran di antara para bangsawan Bugis-Makassar lawan urang-urang Melayu. Keturunannya kada lagi menyebut diri sabagai urang Melayu, melainkan menyebut diri sabagai urang Bugis atau urang Makassar.
== Babulik ka Tanah Melayu ==
Sawayah kajadian ketegangan antara kerajaan Gowa lawan [[VOC]] nang barabut dominasi ekonomi di Indunisia timur tumatan wayah pamulaan abad ka-17, urang Melayu wan [[urang Jawa]] nang bagawi di kantor-kantor asing mandapat "pukulan nang barat". Kerajaan curiga banaran lawan urang Melayu nang umpat bagawi dalam kegiatan pardagangan bangsa Walanda di Makassar. Kecurigaan nang ini kaputingannya sampay puncaknya sawayah karajaan Gowa kalah dalam perang Makassar (1667-1669) nang ba'akibat bubuhan Melayu diundurakan matan kerajaan. Perang Makassar mamaksa Sultan Hasanuddin manandatangani [[Perjanjian Bongaya]] nang bujur-bujur marugiakan Gowa. Akibat parjanjian nang ini, bubuhan urang Melayu nang mamingkut jabatan di karajaan lawan jua urang Bugis nang lainnya umpat jua tulak maninggalakan Sulawesi manuju karajaan-karajaan di tanah Melayu.
== Tokoh ==
* [[Bacharuddin Jusuf Habibie]] - Presiden RI ke-3
* [[Raja Ali Haji]] - Sastrawan Melayu
* [[Kemas Andi Syarifuddin]] - Sejarawan Palembang
* [[Tun Abdul Razak]] - Perdana Menteri Malaysia ke-2
* [[Sultan Ibrahim Ismail Johor|Sultan Ibrahim Ismail]] - Sultan Johor dan Yang Dipertuan Agong Malaysia
* [[Sultan Alauddin Ahmad Syah]] - Sultan Aceh ke-25
* [[Sultan Alauddin Johan Syah]] - Sultan Aceh ke-26
* [[Sultan Alauddin Mahmud Syah I]] - Sultan Aceh ke-28
* [[Sultan Badruddin Johan Syah]] - Sultan Aceh ke-27,29 dan 31
* [[Sultan Sulaiman Syah]] - Sultan Aceh ke-30
* [[Sultan Alauddin Muhammad Syah]] - Sultan Aceh ke-32
* [[Sultan Alauddin Jauhar al-Alam]] - Sultan Aceh ke-33
* [[Sultan Syarif Saif al-Alam]] - Sultan Aceh ke-34
* [[Sultan Alauddin Jauhar al-Alam]] - Sultan Aceh ke-35
* [[Sultan Muhammad Syah]] - Sultan Aceh ke-36
* [[Sultan Sulaiman Ali Iskandar Syah]] - Sultan Aceh ke-37
* [[Sultan Mansur Syah]] - Sultan Aceh ke-38
* [[Sultan Mahmud Syah]] - Sultan Aceh ke-36
* [[Sultan Muhammad Daud Syah]] - Sultan Aceh ke-37
* [[Sultan Mahmud La Mandjiji Perkasa Alam Deli|Sultan Mahmud Aria Lamantjiji Perkasa Alam Shah]] - Sultan Deli
* [[Sultan Syarif Kasim Al-Kadrie]] - Sultan Pontianak ke-2
* [[Sultan Abdul Hamid Al-Kadrie]] - Sultan Pontianak ke-8 dan Pahlawan Nasional
* [[Sultan Abu Bakar Al-Kadrie]] - Sultan Pontianak ke-9
* [[Sultan Syarif Machmud Melvin Al-Kadrie]] - Sultan Pontianak ke-10
* [[Sultan Opu Daeng Menambon|Sultan Opu Daeng Menambon Mempawah]] - Sultan Amantubillah Mempawah pertama
* [[Pangeran Ratu Mulawangsa Mardan Adijaya Ibrahim]] - Sultan Amantubillah Mempawah ke-13
* [[Isran Noor]] - Gubernur [[Kalimantan Timur]]
* [[Najib Tun Razak]] - Perdana Menteri Malaysia ke-6
* [[Hang Tuah]]
* [[Laksmana Raja di Laut]]
* [[La Pangewa (Hasan Pangewa)]] - Raja Pagatan
* [[Encik Amin]] - Sastrawan Melayu
* [[Daeng ri Mangallekana]] - Syahbandar Gowa
* [[Ince Nuruddin Daeng Magassing]] - Sastrawan Melayu
== Catatan ==
{{Reflist}}
== Pranala luar ==
* {{Id}} [http://www.rajaalihaji.com/id/article.php?a=YURIL3c%3D= Situs Raja Ali Haji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210215145304/http://www.rajaalihaji.com/id/article.php?a=YURIL3c%3D= |date=2021-02-15 }}
* {{Id}} [http://koran.kompas.com/read/xml/2009/01/16/0223504/arus.balik.sajarah Kompas.Com]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
[[Tumbung:Malayu]]
[[Tumbung:Suku bangsa di Indunisia]]
jboh04evqb92lzd0ksbwfrhjxnlnaga
Tumbung:Melayu
14
620
115347
3928
2026-10-29T09:58:53Z
~2026-56391-53
18044
/* */
115347
wikitext
text/x-wiki
#Redirect [[Tumbung:Malayu]]
1n7qvb37qajqaurkdvq9mgt0jv4m05s
Urang Malayu
0
19358
115331
115329
2026-10-28T14:57:56Z
~2026-56391-53
18044
/* */
115331
wikitext
text/x-wiki
{{AP}}
{{ethnic group
|group = Urang Malayu <br/> Suku Melayu <br/> Orang Melayu <br/> اورڠ ملايو
|image = [[Berkas:Malay couple.jpg|thumb]]
|caption =
|poptime = '''± 27.000.000'''
|region1 = '''{{flag|Malaysia}}'''
|pop1 = 20.749.378
|ref1 = {{lower|<ref>{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}</ref>}}
|region2 = '''{{flag|Indunisia}}'''
|pop2 = 8.789.585
|ref2 = {{lower|<ref>{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}}
|region3 = '''{{flag|Thailand}}'''
|pop3 = 5.354.475
|ref3 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}</ref>}}
|region4 = '''{{flag|Filipina}}'''
|pop4 = 2.000.000
|ref4 =
|region5 = '''{{flag|Singapura}}'''
|pop5 = 1.003.449
|ref5 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}</ref>}}
|region6 = '''{{flag|Brunai}}'''
|pop6 = 501.902
|ref6 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}</ref>}}
|langs = [[Basa Malayu|Malayu]], [[Basa Indunisia|Indunisia]], [[Basa Arab|Arab]], [[Basa Inggris|Inggris]]
|rels = [[Islam]]
|related = [[Urang Banjar|Banjar]], [[Urang Jawa|Jawa]], Sunda, Minangkabau, Kerinci, Aceh, Dayak
}}
'''Urang Malayu''' ({{lang-ms|Orang Melayu}}; [[Jawi]]: {{Script/Arabic|أورڠ ملايو}}) ngini bubuhan étnis wan agama Austronésia nang baasal matan Samananjung Malayu, [[Sumatera]] timur, pasisir [[Kalimantan]], wan pulau-pulau halus nang baandak di antara lokasi-lokasi ngini nang dipinandui sabagai [[Nusantara]] Riau. [[Basa Malayu]] marupakan anggota matan rumpun basa Austronesia. Wilayah-wilayah ngini wayah ini marupakan bagian matan nagara-nagara [[Malaysia]], [[Indunisia]] ([[Sumatera]] timur wan selatan, Kapulauan Bangka Belitung, [[Kalimantan Barat]], Kapulauan Riau, wan pasisir [[Kalimantan Timur]]), bagian salatan Thailand (Pattani, Satun, Songkhla, Trang, Krabi, Yala, wan Narathiwat), [[Singapura]], [[Brunai]], wan ujung salatan Myanmar (Tanintharyi).
[[Berkas:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|thumb|[[P. Ramlee]]]]
[[Berkas:Malay tricolour.svg|thumb|[[Talu warna Malayu]]]]
Bahkan, banyak komunitas Minangkabau, Mandailing, wan [[urang Dayak|Dayak]] nang pindah ka pantai timur [[Sumatera]] wan pantai barat [[pulau Kalimantan|Kalimantan]], mangaku sabagai urang Malayu. Salain di Nusantara, urang Malayu jua ada di Sri Lanka, Kapulauan Cocos (Keeling) ''(Cocos Malays)'', wan [[Aprika Salatan]] ''(Cape Malays)''.
Pakambangan wan didirian Kasultanan Malaka pas abad ka-15 manyababakan revolusi ganal dalam sajarah bangsa Malayu. Hal ngitu tajadi karana kasultanan ngitu mambawa parubahan nang sangat signifikan pada tata kabudayaan wan kasultanan ngitu mandapatakan kajayaan pada masa ngitu.
Sapanjang sajarahnya, urang-urang Malayu dipinandui sabagai komunitas padagangan pasisir nang baisi ciri-ciri budaya nang baubah.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 & 43}} Buhannya manyerap, mambagi wan manyampaiakan banyak ciri budaya dari kalompok etnis lokal lainnya, nang kaya Minangkabau wan Aceh.
== Etimologi ==
{{multiple image
| align = right
| total_width = 420
| image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg
| alt1 = Urang Malayu Malaka
| caption1 = Lukisan cat banyu Portugis matan urang Malayu di Malaka, sakitar tahun 1540, ditampaiakan dalam Códice Casanatense
| image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg
| alt2 = Sepasang urang Malayu
| caption2 = Ilustrasi pasangan Malayu, dari ''Reise nach Batavia'', antara tahun 1669 wan 1682
| image3 = JogetUNISEL.jpg
| alt3 = Tari manari joget Malayu
| caption3 = Tari Joget nang baasal matan masa Kasultanan Malaka, banyak aspek budaya Malayu baasal matan wilayah Malaka
}}
Kata Melayu pada mulanya marupakan ngaran tampat (toponim), nang marujuk pada sabuah lokasi di Sumatera. Imbah abad ka-15 istilah Malayu mulai diguna'akan gasan marujuk pada ngaran suku (etnonim).<ref name=":0">{{cite book|author=Timothy P. Barnard|year=2004|title=Contesting Malayness: Malay identity across boundaries|location=Singapore|publisher=Singapore University press|isbn=9971-69-279-1|page=|url-status=live}}</ref>{{rp|3}}
Sastra ''Sajarah Malayu'', mahubungakan asal etimologis "Melayu" lawan sabuah sungai halus bangaran Sungai Malayu di [[Sumatera]], [[Indunisia]]. Epos tasalah manyambat bahwa sungai ngini mangalir ka Sungai Musi di Palembang, padahal sabujurnya sungai ngini mangalir ka Sungai Batang Hari di [[Jambi]].<ref>{{Cite journal|last=Reid|first=Anthony|date=Uktubir 2001|title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=32|issue=3|pages=295-313}}</ref>{{rp|298}} Babarapa urang bapandapat bahwa istilah ngitu baasal matan sabuah kata nang baasal matan [[basa Malayu]], yaitu "melaju" nang baasal dari awalan 'me' wan akar kata 'laju', nang manggambarakan kakuatan arus di sungai ngitu.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}}
[[Barakas:Candi Tinggi.jpg|thumb|upright=1|Candi Muaro Jambi di [[Jambi]], dihubungakan lawan keberadaan karajaan Melayu pra-Islam. Candi-candi biasanya dibangun di tangah-tangah pusat karajaan]]
=== Sabagai ngaran tampat (toponim) ===
Istilah "Malayu" dan palafalan nang sama sajak abad ke-15 adalah sabuah toponim kuno nang umumnya mangacu pada daerah-daerah di selat Malaka.{{sfn|Barnard|2004|p=3}}
[[Barakas:Tengku Abd Aziz Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah.jpg|thumb|upright=1|Tengku Abdu Aziz, Pangeran dari [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] nang mamakai pakaian khas Melayu formal wayah itu (sekitar 1920)]]
* '''''Malaya Dwipa''''', "Malaya Dwipa", kaya nang tacatat dalam bab 48 Bayupurana, wilayah Malaka marupakan sabuah provinsi di laut timur nang sugih banar lawan amas wan perak. Babarapa ahli jua mamasukakan wilayah [[Sumatera]] ka dalam istilah ngitu.{{sfn|Deka|2007|p=57}} Tagal, bubuhan ahli dari India parcaya bahua istilah ini hanya marujuk pada samananjung Malayu nang tadiri matan banyak gunung, sadangkan [[Sumatera]] labih marujuk pada gambaran di dalam Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}}
* '''''Maleu-kolon''''' – sabuah lokasi di Samananjung Amang, nang tacatat dalam karya Klaudius Ptolemaeus (90–68 M), ''Geographia'' mancatat sabuah tanjung di ''Aurea Chersonesus'' (Samananjung Malayu) nang bangaran ''Maleu-kolon'', nang diyakini barasal matan Basa Sanskerta, ''malayakolam'' atawa ''malaikurram''.<ref>{{cite book|title= Researches on Ptolemy's geography of eastern Asia (further India and Indo-Malay archipelago|page= 101|author= Gerolamo Emilio Gerini|isbn= 81-70690366|year= 1974|publisher= Munshiram Manoharlal Publishers }}</ref> {{sfn|Gerini|1974|p=101}}
* '''''Mo-lo-yu''''' – dikisahakan ulih Yijing, saurang biarawan [[Buddha]] matan dinasti Tang nang bakunjangan ka Asia tenggara pada tahun 688–695. Manurut Yijing, karajaan "Mo-Lo-Yu" bajarak 15 hari balayar matan Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga ([[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]]). Kerajaan ngitu jua jaraknya 15 hari palayaran dari Ka-Cha ([[Kadah, Malaysia|Kadah]]), sahingga kawa dikatahui bahwa kerajaan Mo-Lo-Yu baandak di tangah jarak antara kaduanya.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Teori populer mahubungakan ka'ada'an "Mo-Lo-Yu" lawan situs Kuil Muaro Jambi di Sumatera,{{sfn|Melayu Online|2005}} tagal ka'ada'an Jambi sangat balawanan lawan parnyaraan Yi Jinh nang manyambat bahwa inya ba'andak di tangah-tangah ''Ka-Cha'' (Kedah) lawan ''Bogha'' (Palembang)". Di antara masa akhir dinasti Yuan (1271–1368) wan masa awal dinasti Ming (1368–1644), kata ''Ma-La-Yu'' rancak disambat dalam teks-teks kuno Tiongkok gasan manyambat wilayah nang baandak di laut salatan.
=== Sabagai ngaran suku (etnonim) ===
Sastra Malayu Klasik manggambarakan urang Malayu dalam arti nang tahalus daripada interpretasi mudirin. ''Hikayat Hang Tuah'' (sakitar tahun 1700, manuskrip sakitar tahun 1849) hanya mangidentifikasi suku Malayu sabagai subyek Kasultanan Malaka; Brunai pada waktu itu kada dianggap sabagai Malayu. ''Hikayat Patani'' (sakitar 1876) kada manyabutakan Patani wan Brunai sabagai Malayu, istilah itu hanya digunaakan gasan [[Johor, Malaysia|Johor]]. Kedah kada tamasuk sabagai suku Malayu dalam ''Hikayat Kedah''/''Hikayat Merong'' Mahawangsa (sakitar 1821). ''Hikayat Aceh'' (sakitar 1625, naskah nang ada sakitar 1675) mahubungakan etnis Malayu lawan Johor, tagal kada manyabutakan Aceh atawa Deli sabagai Malayu.<ref>{{Cite book|last=Milner|first=Anthony|year=2011|url=https://books.google.co.id/books?id=sACaolB0FpkC&vq=liberally&source=gbs_navlinks_s|title=The Malays|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444391664|pages=91-92}}</ref><ref>Untuk usia manuskrip, lihat [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809133732/https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html |date=2022-08-09 }}.</ref>
== Budaya ==
=== Agama ===
[[Barakas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masigit Sultan Omar Ali Saifuddin di [[Brunai]] wayah malam [[Ramadan]]. Karajaan nang sugih ngini mangadopsi Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Malayu'') sabagai filosofi nasional sajak kamardikaannya pada tahun 1984.]]
Masyarakat Malayu awal sabagian besar animis, percaya akan keberadaan ''semangat'' (roh) dalam sagala hal.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Sakitar pambukaan era umum, [[Hindu]]isme wan Budhisme diperkenalkan ulih padagang Asia Selatan ka Kapulauan Malaya, di mana buhannya bakambang sampai abad ka-13, sabalum datangnya Islam nang dibawa ulih padagang Muslim Arab, Asia Salatan wan Cina.
Pada abad ka-15, Islam matan sekte Sunni ortodoks bakembang di [[dunia Malayu]] di bawah Kasultanan Malaka. Bida lawan Hinduisme, nang sacara superfisial maubah masyarakat Malayu awal, Islam kawa disambat sudah sacara pinuh baintegrasi ka dalam kahidupan sahari-hari panduduk.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Sajak era ngini, urang-urang Malayu dianggap sabagai kalompok etnis wan agama wan sacara tradisiunal mamiliki identifikasi erat dangan Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} wan mereka kada mangubah agama mereka sajak ngitu.<ref name="Syed" /> Identitas ngini sangat kuat sampai-sampai dipadahakan bahwa manjadi Muslim adalah ''masuk Melayu'' (masuk Malayu).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}}
Namun, kepercayaan awal baisi akar nang labih dalam, buhannya mampartahanakan diri malawan anathema Islam – wan jua mistisisme Sufisme sudah bahubungan antara urang Malayu, lawan roh-roh dunia animistik awal wan babarapa unsur Hinduisme.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Imbah tahun 1970-an, kabangkitan Islam (disambat jua re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) di saluruh dunia Muslim, banyak tradisi nang dianggap manyalahi ajaran Islam wan mangandung unsur-unsur syirik ditinggalakan ulih urang Malayu di Malaysia, sadangkan di kalangan urang Malayu di Indunisia, tradisi ngini kada dianggap sabagai takhayul wan mangandung unsur-unsur syirik. Di antara tradisi nginih adalah festival ''mandi safar'' (mandi Safar), sebuah festival mandi gasan mancapai kamurnian spiritual, nang kawa dilihat ciri-cirinya mirip lawan babarapa matan Durga Puja di India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}}
Kabanyakan etnis Malayu modern adalah panganut Islam Sunni<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=7 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Uktubir 2012}}</ref> wan festival Malayu nang paling panting adalah festival asal Islam — ''[[Hari Raya Pitrah|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Hari Raya Haji|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Tahun puga Islam|Awal Muharram]]'', wan ''[[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]]''. Di Malaysia wan Brunai, urang-urang Malayu dianggap murtad apabila bapindah agama matan Islam. Tagal, ada babarapa etnis Malayu nang badiam di luar nagara-nagara ngini jua sudah manarima agama lain sacara legal di bawah hukum.
=== Arsitéktur ===
{{See also|Rumah Malayu}}
[[Barakas:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Rūmah tradisional Malayu di [[Kadah, Malaysia|Kadah]], dihiasi lawan panel ukiran khas dari Samananjung Malayu utara.]]
[[Barakas:Malacca Sultanate Palace Museum 1.jpg|thumb|350px|Replika Istana Kasultanan Malaka, nang dibangun matan informasi wan data nang didapat matan Sajarah Malayu. Dokumen sajarah ngini baisi referensi gasan pambangunan wan arsitéktur istana-istana wayah zaman Sultan Mansur Shah, nang mamarintah matan 1458 sampai 1477.]]
Berbagai pangaruh budaya, tarutama Cina, Hindia, wan Irupa, bamain peran utama dalam mambantuk arsitéktur Malayu.{{sfn|Henket|Heynen|2002|p=181}} Sampai wayah ngini, kayu adalah bahan utama nang diguna'akan gasan sabarataan bangunan tradisiunal Malayu.<ref name="MC1219">{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1219}}</ref> Tagal, banyak jua struktur batu nang ditamuakan tarutama kompleks kaagamaan matan zaman [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] wan karajaan Malayu isthmian kuno.
Candi Muara Takus wan Candi Muaro Jambi di [[Sumatera]] adalah salah sabuting contoh nang bahubungan lawan unsur-unsur arsitektur Kakaisaran Sriwijaya. Namun, arsitéktur Sriwijaya tarutama diwakili di Chaiya (wayah ngini sabuah provinsi di Thailand) di Samananjung Malaya, nang marupakan pusat panting salawas periode Sriwijaya.{{sfn|Chihara|1996|p=213}}{{sfn|Van Beek|Invernizzi|1999|p=75}} Tipe strukturnya tadiri matan ruang sel gasan mangandung gambar Buddha wan puncak strukturnya diulah dalam bantuk ''stupa'' lawan teras-terasan nang baurutan, nang marupakan cuntuh nang paling baik di ''Wat Pra Borom That'' di Chaiya.{{sfn|Jermsawatdi|1989|p=65}}
Ada jua bukti kuil Hindu atawa ''Candi'' di sakitar salatan [[Kadah, Malaysia|Kadah]] antara gunung Jerai wan lembah Sungai Muda, dairah nang dipinandui sabagai Lembah Bujang. Di dalam wilayah sakitar 350 kilometer pasagi, 87 situs agama sajarah awal sudah dilaporakan wan ada 12 ''candi'' nang baandak di puncak gunung, sabuah fitur nang manunjukakan mungkin baasal matan kaparcayaan Malayu prasejarah manganai kasucian tempat-tempat tinggi.{{sfn|O'Reilly|2007|p=42}}
[[Barakas:Pintu Istana Setul Mambang Segara.jpg|thumb|350px|Sabuting panel dinding nang dihiasi lawan bamacam motif kambang matan istana Setul Mambang Segara nang dilihat di Muzium Negara. Setul adalah sabuah karajaan Malayu nang ada antara tahun 1808 wan 1915 di subalah utara Samananjung Malayu.]]
Rujukan awal arsitektur Melayu di Samananjung Melayu kawa ditamui di babarapa catatan Cina. Sebuah catatan Cina abad ka-7 mangisahakan bubuhan jamaah haji Buddha nang datang ka Langkasuka wan manyabutakan kuta ngitu dikelilingi tembok nang di atasnya dibangun manara-manara wan didatangi malalui dua pintu gerbang.{{sfn|Jamil Abu Bakar|2002|p=59}} Catatan abad ka-7 nang lain matan utusan khusus Tiongkok ka Karajaan Bumi Habang di Samananjung Malaya, mancatat bahwa ibu kota baisi tiga gerbang nang tapisah labih matan saratus langkah, nang dihiasi lawan lukisan tema Buddha wan roh-roh bibinian.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=19}}
Deskripsi rinci partama matan arsitéktur Malayu ada di ''Istana'' kayu nang ganal matan Mansur Shah matan Malaka (berada 1458-1477).<ref name="MC1219" /> Manurut Sejarah Melayu, bangunan ngini baisi struktur tujuh teluk nang ditinggikan di atas pilar-pilar kayu lawan atap tujuh tingkatan di atas karing-karing batu kapur wan dihiasi lawan puncak-puncak manara nang dihias lawan kaca kaca Cina.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=24}}
[[Rumah Malayu|Rumah-rumah tradisiunal Malayu]] diulah mamakai struktur rangka kayu nang sederhana. Rūmah-rūmah nginih baisi atap nang manyimpang, teras di bagian muka, langit-langit nang tinggi, banyak lubang di dinding gasan ventilasi,<ref>{{cite web |last=Ahmad |first=A. Ghafar |title=Malay Vernacular Architecture |url= http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |access-date=26 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100610190114/http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |archive-date=10 Juni 2010 }}</ref> wan rancak dihiasi lawan ukiran kayu nang rumit. Kaindahan wan kualitas ukiran kayu Malayu dimaksudakan gasan manjadi indikator visual matan pangkat sosial wan status matan pamiliknya.{{sfn|Noor|Khoo|2003|p=47}} Rumah Salinger, nang manang Hadiah Arsitektur Aga Khan 1998, adalah contoh modern matan desain tradisiunal ngini.<ref name="Steele 187-188">{{cite book |last1=Steele |first1=James |url=https://archive.org/details/greenwoodencyclo0000stee/page/186/mode/2up?q=%22salinger+house%22 |title=The Greenwood encyclopedia of homes through world history: Volume 3 |date=2009 |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0-313-33791-8 |pages=187–188 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref><ref name="Jantan et al. 16-17">{{cite book |last1=Jantan |first1=Amer Hamzah |url=https://archive.org/details/malaysiasingapor0000mala/page/16/mode/2up?q=%22Rudinara%22 |title=Malaysia, Singapore, and ASEAN in an age of globalisation |last2=Said |first2=Hassan |last3=Bajunid |first3=Ibrahim Ahmad |last4=Ismail |first4=Ibrahim |last5=Talib |first5=Shaharil |last6=Ahmad |first6=Shamsulbahriah Ku |date=2002 |publisher=Asia-Europe Institute, University of Malaya |isbn=983-2085-42-X |pages=16–17 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref>
Salawas babarapa dekade, arsitéktur tradisiunal Malayu dipangaruh ulih [[Bugis]] wan [[urang Jawa|Jawa]] matan salatan, Siam, Inggris, [[urang Arab|Arab]] wan India matan utara, Portugis, Belanda, Aceh wan [[Rumah Gadang|Minangkabau]] matan barat dan Cina Salatan matan timur.<ref>{{cite web |title=For Sale – CountryHeights |work=The Art of Living Show |date=22 Marit 2011 |via=YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM |archive-url=https://web.archive.org/web/20251102020704/https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM&feature=youtu.be |archive-date=2025-11-02 |url-status=live |access-date=2026-10-25 |dead-url=unfit}}</ref>
=== Basa ===
[[Barakas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|Prasasti Kedukan Bukit nang ditulis dalam aksara Pallawa. Baasal matan tahun 683, ngini adalah salah satu artefak tulisan Malayu nang paling tuha nang masih ada.]]
{{Main|Basa Malayu}}
{{See also|Tulisan Jawi}}
[[Basa Malayu]] marupakan salah satu basa nang paling tarkanal di dunia, tarutama basa Austronesia. Varian wan dialek Malayu dipakai sabagai basa rasmi di [[Brunai]], [[Indunisia]], [[Malaysia]] wan [[Singapura]]. Basa ini jua dituturakan di [[Thailand]] salatan, Kapulauan Cocos, Pulau Natal, Sri Lanka. Basa ini dituturakan sabagai basa asli ulih sakitar 33 juta urang di saluruh Kapulauan Malayu wan dipakai sabagai basa kadua ulih sakitar 220 juta urang.{{sfn|Wright|2007|p=492}}
Bentuk basa Malayu nang paling tuha baasal matan basa Proto-Malayo-Polinesia nang dituturakan ulih panduduk Austronesia nang paling awal di Asia Tanggara. Bantuk ngini kamudian bakambang manjadi Malayu Lawas pas budaya wan agama India mulai manambus wilayah ngitu. Basa Malayu Kuno baisi babarapa istilah sampai wahini, tapi tatap kada kawa dipahami ulih pamandir mudirin, samantara basa mudirin sudah banyak ta'akui dalam tulisan Malayu Klasik, nang bantuknya paling tuha ba'asal matan tahun 1303 M.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Malayu bakambang manjadi Basa Malayu Klasik malalui panambahan kata-kata [[basa Arab|Arab]] wan [[basa Parsia|Parsia]] nang barandak pas Islam datang ka wilayah ngitu, wan baubah sacara signifikan dalam prosesnya. Awalnya, Malayu Klasik marupakan sakalompok dialek nang bamacam-macam, mancarminakan asal-usul karajaan-karajaan Malayu di Asia Tenggara. Salah satu dialek ngini, nang dikambangakan dalam tradisi sastra Kasultanan Malaka pas abad ka-15, akhirnya manjadi dominan.
Era Malaka ditandai lawan parubahan basa Malayu manjadi basa Islam, nang mirip lawan [[basa Arab|bahasa Arab]], [[basa Parsia|Persia]], Urdu wan Swahili. Tulisan Arab nang diadaptasi disambat Jawi dipakai gasan manggantiakan tulisan Kawi, istilah-istilah agama wan budaya Islam banyak disamakan, manyingkirakan banyak kata-kata Hindu-Buddha, wan basa Malayu jadi basa media pandidikan wan panyabaran Islam di saluruh wilayah Asia Tenggara. Di puncak kakuasaan Malaka pada abad ka-15, basa Malayu Klasik manyabar diluar dunia panutur<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> basa Malayu tradisiunal wan manyabapakan sabuah lingua franca nang disambat ''Bahasa Melayu pasar'' ("Basa Malayu Bazaar") atawa ''Bahasa Melayu rendah'' ("Basa Malayu Randah") sabagai balawanan ''Bahasa Melayu tinggi'' ("Basa Malayu Tinggi") di Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Umumnya diyakini bahwa Basa Malayu Bazaar marupakan basa pidgin wan pangambangan nang paling panting adalah bahwa bahasa pidgin manjadi kreol, manciptakan babarapa basa hanyar nang kaya Basa Malayu Ambon, Basa Malayu Manado wan [[Basa Betawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}}
Panulis-panulis Irupa abad ka-17 wan ka-18, nang kaya Tavernier, Thomassin wan Werndly manggambarakan Basa Malayu sabagai "''basa urang-urang nang balajar di sabarataan India, nang kaya basa Latin di Eropa''".{{sfn|Sweeney|1987}} Basa ngini jua nang paling banyak diguna'akan salawas era kolonial Inggris wan Walanda di Kapulauan Malayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kabalikannya tajadi di Hindia Timur Spanyol, di mana Latinisasi massal kapulauan sapanjang tahun-tahun kolonial manyababakan coup de grâce basa Malayu di [[Pilipina]].
Dialek Kasultanan Johor, panerus langsung matan Malaka, manjadi basa standar di kalangan urang Malayu di [[Singapura]] wan [[Malaysia]], wan marupakan dasar asli gasan [[basa Indunisia]] standar.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}}
Salain matan basa Malayu standar, nang dikambangakan di dalam lingkup Malaka-Johor, bamacam dialek Malayu lokal ada. Misalnya, urang Bangka, urang Brunai, urang Jambi, urang [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], urang [[Kadah, Malaysia|Kadah]], urang [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]], urang [[basa Palimbang|Palimbang]], urang Pattani, urang [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]], urang [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], wan banyak lainnya.
Basa Malayu sacara historis ditulis dalam aksara Pallawa, Kawi wan Rencong. Imbah datangnya Islam, [[tulisan Jawi]] nang badasarkan basa Arab diadopsi wan masih diguna'akan sampai wahini sabagai salah satu dari dua aksara rasmi di [[Brunai]] wan sabagai aksara alternatif di [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Uktubir 2012 }}</ref> Mulai abad ka-17, sabagai hasil kolonisasi Inggris wan Walanda, aksara Jawi sacara batahap digantikan ulih tulisan Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=7 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> nang badasarkan Latin nang akhirnya manjadi tulisan moderen rasmi gasan basa Malayu di [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Indunisia]], wan tulisan ko-resmi di [[Brunai]].
=== Musik ===
{{Main|Musik Malayu}}
[[Musik Malayu]] adalah sabuting janis musik tradisional nang barasal wan bakambang di pasisir timur [[Sumatera]], [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]], wan Samananjung Malaya.<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> Musik ngini biasanya dinyanyikan ulih urang-urang matan suku bangsa Malayu nang kada jarang diumpati jua lawan tarian khas Malayu satampat misalnya tarian parsembahan dalam pajuangan atawa pesta adat, panambaian tamu kahormatan, wan dalam kagiatan kaagamaan.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref>
Sairing lawan pakambangan zaman musik Malayu mangalami kabingungan gaya musik misalnya saja mangalami paduan lawan aliran [[musik pop]], [[musik rock]], wan [[dangdut]]. Aliran ngini kawa ditamui di nagara-nagara kaya Malayu, nang kaya [[Indunisia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Brunai]].
Pada pamulaan parkambangan alat musik nang digunaakan labih didominasi ulih tingkatan rebana nang disambat Kompang matan Ponorogo, petikan gambus, gesekan biola, picitan akordion, tingkatan [[kanung|gong/kanung]], wan tiupan [[sarunai]]. Hal ngini dipangaruh ulih budaya matan tanah [[urang Arab|Arab]] dan [[Irupa]] tradisional. Sairing bakambangnya teknologi, bubuhannya digantiakan lawan alat musik elektronik dalam bantuk keyboard.
Dalam kiprahnya aliran ngini sampat populer di era '80an bahkan mamasuki era "puncak kahangatan" di era '90an. Hal ngini ditandai lawan makin banyaknya [[panyanyi]] & grup band Malayu, wan pandatang hanyar nang muncul lawan lagu-lagu andalan masing-masing.
=== Pakaian tradisiunal ===
[[Barakas:Busana Melayu.jpg|thumb|Urang Malayu dalam ''busana Melayu'', gaya pakaian tradisiunal Malayu]]
Pakaian wan tekstil tradisiunal Malayu tarus-tarus barubah matan zaman kuno. Sacara historis, urang Malayu kuno dicatat mamakai bamacam bahan alami sabagai sumber penting gasan kain, pakaian wan pakaian. Namun, era umum, manyaksiakan kadatangan awal para padagang matan timur wan barat ka palabuhan Kapulauan Malayu, basama-sama buhannya manukar barang-barang mewah baru, tamasuk kapas halus wan sutra. Pakaian ngitu kamudian manjadi sumber mode Malayu tinggi wan mandapatakan peran budaya sabagai identitas nang maikat di kapulauan, tarutama di samananjung, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{sfn|Hassan|2016}}
Dalam budaya Malayu, pakaian wan tekstil dihormati sabagai simbul kaindahan, kakuatan wan status. Banyak kisah dalam hikayat Malayu manakanakan wadah khusus nang ditampati ulih tekstil.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=2}} Industri paulahan tangan Malayu kawa diitihi asalnya sajak abad ka-13 pas jalur pardagangan timur bakambang di bawah dinasti Song. Pambahasan tentang tekstil nang diulah sacara lokal wan jua dominasi panen di Samananjung Malaya diulah dalam babarapa akun Cina wan Arab.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=19}} Di antara tekstil Malayu nang takanal adalah Songket, Batik, ''Telepok'', ''Limar'', ''Tenun'', ''Kelingkam'', ''Cindai'', ''Pelangi'' wan ''Tekad''.
Pakaian Malayu Klasik bamacam-macam di antara wilayah nang balainan, tagal pakaian tradisional nang paling dalam di zaman modern adalah Baju Kurung (gasan [[bibinian]]) wan Baju Melayu (gasan [[lalakian]]), nang kaduanya diakui sabagai pakaian nasional gasan [[Malaysia]] wan [[Brunai]], wan jua dipakai ulih komunitas Malayu di [[Indunisia]], [[Singapura]], [[Pilipina]], Myanmar, wan [[Thailand]].
[[Barakas:HariRayaMalaykids.jpg|thumb|left|Anak-anak Malayu mamakai pakaian tradisiunal wayah [[Hari Raya Pitrah|Idul Fitri]]]]
Kata ''Baju Kurung'', nang diartiakan sabagai "mambungkus awak" urang nang mamakainya diulah badasarkan prinsip Islam tentang kasadarhanaan, kasupanan wan karandahan hati. Praktik ngini paralil lawan doktrin agama Yahudi-Karistin, karana mamamirkan bagian-bagian intim tubuh dianggap dilarang dalam [[Islam]]. Interpretasi ngitu lalu ditarik ka cara Malayu mamakai pakaian wan perspektif budaya, ngini kawa disaksikan banar pada pamarintahan Mansur Shah matan Malaka pada abad ka-15, sultan malarang umatnya nang binian Muslim di publik gasan mamakai sarung haja matan dada ka bawah. Sapanjang zaman, Malayu Baju Kurung bajalan malalui babarapa reinkarnasi sabalum mangambil bantuk nang wahini. Marga luasnya bamacam karajaan Malayu di kapulauan, bantuk lokal wan tapisah matan pola desain Baju Kurung jua kawa disaksikan di wilayah ngitu, tamasuk Bengkulu, [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Jambi, Juhur-Riau, [[Pahang, Malaysia|Pahang]] wan Palimbang.{{sfn|Hassan|2016}}
Modus nang sasuai matan Baju Kurung gasan laki-laki dipinandui sabagai "Baju Melayu". Bagian atas pakaian diulah lawan desain geometris nang hampir sama lawan Baju Kurung wan biasanya dipasangkan lawan kain anyaman nang dipinandui sabagai sarong. Pola [[tapih|sarong]] mungkin tamasuk simbol status pakawinan urang atawa pangkatnya dalam masyarakat Malayu tradisiunal.{{sfn|Hassan|2016}}
Pakaian Malayu klasik umum lainnya gasan lalakian tadiri matan ''baju'' atawa ''tekua'' (sabuting janis baju lengan panjang), ''baju rompi'' (jaket), ''kancing'' (buting), ''celana'' kaki halus (seluar/[[salawar|salawar panjang]]), [[tapih|sarong/tapih]] nang dipakai di pinggang, ''capal'' (sandal), wan ''tanjak'' atawa ''tengkolok'' (alat panutup kapala); gasan bangsawan, ''baju sikap'' atawa ''baju layang'' (sabuting jenis mantel) wan ''pending'' (tali pinggang hiasan) jua identik gasan dipakai sabagai pakaian formal. Rancak jua gasan saurang ''pendekar'' (prajurit Malayu) gasan mamakai [[Karis]] di bagian muka sarong.
Babeda lawan Baju Melayu nang tarus dipakai sabagai pakaian upacara haja, Baju Kurung dipakai saban hari sapanjang tahun ulih kabanyakan bibinian Malayu. Pamandangan pagawai sipil binian, pagawai profesional wan mahasiswa nang mamakai Baju Kurung rancak ditamui di [[Malaysia]] wan [[Brunai]].
=== Pamainan tradisiunal ===
[[Barakas:Finished wau and wau frame.JPG|thumb|right|Sabuah bengkel tukang Wau di [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Malaysia]]. Janis layang-layang nang unik ngini kawa ditamui di pasisir timur laut Samananjung Malaya.]]
Pamainan tradisiunal Malayu biasanya mamarluakan kaahlian karajinan wan katangkasan tangan wan kawa ditelusuri asal-usulnya sajak zaman Kasultanan Malaka. ''Sepak Raga'' wan pamainan [[kelayangan]] marupakan salah satu permainan tradisiunal nang disambat dalam Sajarah Malayu nang dimainakan ulih bangsawan wan bangsawan matan kasultanan Malayu.{{sfn|Leyden|1821|p=261}}{{sfn|Lockard|2009|p=48}}{{sfn|Ooi|2004|p=1357}}
''Sepak Raga'' adalah salah sabuting pamainan Malayu nang paling populer wan sudah dimainkan baabad-abad. Sacara tradisional, raga Sepak dimainakan dalam lingkaran lawan manendang wan manjagakan bola rotan di atas mangguna'akan apa haja bagian awak salain tangan wan tangan. Inya wayah diakui sabagai olahraga nasional [[Malaysia]] wan dimainkan dalam acara ulahraga{{sfn|Ziegler|1972|p=41}}{{sfn|McNair|2002|p=104}} internasional nangkaya Asian Games wan Southeast Asian Games.
Pamainan populer lainnya adalah pambuatan ''Gasing'' nang biasanya dimainakan imbah musim [[katam]]. Katarampilan pangarjaan nang hebat diparluakan gasan manghasilakan ''Gasing'' (atas) nang paling kompetitif, babarapa di antaranya baputar salama dua jam satiap kali.<ref name="Alexander 2006 51">{{harvnb|Alexander|2006|p=51}}</ref>
Mungkin pamainan Malayu nang paling populer adalah ''Wau'' (janis layang-layang unik matan pantai timur Samananjung Malayu) atawa layang-layang nang terbang. Parsaingan palayaran Wau diadaakan lawan juri nang mambariakan poin gasan karajinan (''Wau'' adalah objek nang indah wan bawarna-warni nang diandak di atas bingkai bambu), suara (barataan layang-layang Malayu didesain gasan maulah suara tatantu pas digusur angin) wan katinggian.<ref name="Alexander 2006 51"/>
Urang Malayu jua baisi varian matan pamainan papan Mancala nang dikanal sabagai [[Daku|Congkak]]. Pamainan ngini dimainkan lawan mamindahkan batu, marmer, manik atawa cangkang di sakitar papan kayu nang tadiri matan dua walas atawa labih lubang. Mancala diakui sabagai pamainan tartua di dunia wan bisa ditelusuri asalnya sajak Mesir Kuno. Sairing bamainan tasabar di saluruh dunia, satiap kabudayaan ma'ulah parbidaan saurang tamasuk urang Malayu.{{sfn|Alexander|2006|p=52}}
=== Pangolahan logam ===
[[Barakas:Bunga Mas (Muzium Negara).jpg|thumb|Bunga Mas, Museum Nasional Malaysia. ''Bunga Mas'' ditawarakan ulih nagara-nagara Malayu utara [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Pattani, Nong Chik, Yala, Rangae, Kubang Pasu wan Setul kepada Raja Ayutthaya (Siam) sabagai simbul kasatiaan.]]
Pada awal abad ke-17, emas, [[pirak]], besi wan kuningan samuanya sudah diulah dangan sampurna jadi bagian matan masyarakat Malayu. Era ngini manyaksiakan karya-karya logam manarima dukungan karajaan nang kritis. Banyak banar pangolahan logam Malayu nang muncul sabagai bukti era ngini, mulai matan belati khas Malayu nang dikiau [[Karis]] nang diulah matan [[wasi]], sampai ka perhiasan halus nang diulah matan [[amas]] wan perak. Bagi bangsawan Malayu pada periode ngini, karya-karya gantung (pangikat sabuk hias nang dihiasi lawan batu-batu mulia), ''keronsang'' (bros) wan ''cucuk sanggul'' (pin rambut) ditampilakan untuk manjadi salah sabuting barang mode nang paling dicari. Era ngini jua manjadi wadah gasan babarapa barang-barang penting lainnya dalam regalia Malayu nang dibuang dalam amas, tamasuk kotak upacara, ''Tepak sirih'' (wadah Betel) wan bagian-bagian Keris. Sani mengolah emas didominasi ulih repoussé wan teknik granulasi, di mana metode tradisional masih kawa disaksikan hari ini. Di era kontemporer, parhiasan amas Malayu tarutama ditamui dalam bantuk kalung kaki, gelang, cincin, kalung, liontin wan anting-anting.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011">{{cite web |title= Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass |website= Go2Travelmalaysia.com |url= http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |access-date= 25 Uktubir 2026 |archive-date= 19 Mai 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180519135144/http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |url-status= live }}</ref><ref name="Karyaneka 2013">{{cite web |last=Karyaneka |title=Metal Work |publisher=Syarikat Pemasaran Karyaneka Sdn. Bhd. |url= http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |access-date=25 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180324135832/http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |archive-date=24 Marit 2018 }}</ref>
Dalam hal barang-barang pirak Malayu, barang-barang matan perak cukup dipinandui gasan desain nang canggih wan halus. Biasanya diulah lawan teknik repousse, filigree, wan niello. Barang-barang tradisiunal Malayu nang umum biasanya diulah matan pirak tamasuk ujung bantal, tali sabuk, sudut-sudut matt, stopper gasan wadah banyu, sarung Karis wan kotak-kotak tembakau. ''Awan Larat'' (pola awan) wan ''Kerawang'' (motif tumbuhan) adalah di antara desain nang populer gasan ujung bantal pirak dekoratif Malayu wan kotak tambakau.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/>
Panggunaan barang-barang matan kuningan malabihi banyak kelas sosial Malayu klasik, nang dipakai ulih anggota bangsawan wan urang awam. Popularitas barang-barang matan kuningan sangat banyak dikontribusi karana daya tahan, kualitas wan kamampuan nang mampu dimiliki ulih samua urang. Barang-barang kuningan kawa dibagi jadi dua parbidaan, kuningan kuning gasan barang-barang fungsional wan putih gasan tujuan dekoratif. Ngitu rancak dipanculit wan dihiasi lawan bamacam-macam desain hiasan dalam motif kaagamaan wan bunga. Pamakaian kuningan, nang paling dipinandui gasan Tepak Sireh, wadah upacara gasan betel quid wan gasan mambangun alat musik tatantu kaya [[Kanung]] gasan orkestra [[Gamalan]] Malayu klasik. Salain itu, barang-barang tradisiunal Malayu nang tarkanal lainnya nang diulah matan lugam tamasuk vas bunga, taburan minyak wangi, baki, panci, ketel, wan wadah mambakar dupa.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/><ref name="Karyaneka 2013"/>
=== Seni bela diri ===
[[Barakas:Singaporean female pesilat - 20080222.jpg|thumb|Saurang praktisi silat binian matan [[Singapura]]]]
Silat wan varian-variannya kawa ditamui di sabarataan [[dunia Malayu]]: Samananjung Malayu (tamasuk [[Singapura]]), Kapulauan Riau, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]]. Bukti arkeologis manunjuakan bahwa, pas abad ka-6, seni pajuangan nang diformalkan sudah dipraktikakan di Samananjung Malaya wan Sumatera.{{sfn|James|1994|p=73}} Bantuk-bantuk awal Silat diyakini sudah dikambangakan wan digunaakan dalam angkatan basanjata karajaan Malayu kuno di Langkasuka (abad ka-2){{sfn|Alexander|2006|p=225}}{{sfn|Abd. Rahman Ismail|2008|p=188}} wan [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7).
Pangaruh matan kasultanan Malayu di [[Malaka, Malaysia|Malaka]], [[Johor, Malaysia|Johor]], Pattani wan [[Brunai]] sudah mambari kontribusi gasan panyebaran seni bela diri ngini di Kapulauan Malayu. Malalui labirin kanal laut nang rumit wan kapiler sungai nang mamfasilitasi partukaran wan padagangan di saluruh wilayah, Silat manjalani jalannya ka hutan hujan nang padat wan ka pagunungan. Lagenda Laksamana Hang Tuah matan Malaka adalah salah sabuting ''pesilat'' paling tarkenal dalam sajarah{{sfn|Green|2001|p=802}} wan bahkan dianggap ulih babarapa urang sabagai bapak silat Malayu.{{sfn|Sheikh Shamsuddin|2005|p=195}} Sajak era klasik, Silat Malayu manjalani diversifikasi nang ganal wan mambantuk apa nang wahini sacara tradisiunal diakui sabagai sumber Pencak Silat Indunisia wan bantuk-bantuk Silat lainnya di Asia Tunggara.{{sfn|Draeger|1992|p=23}}{{sfn|Farrer|2009|p=28}}
Salain Silat, Tomoi jua dipraktikakan ulih urang Malayu, tarutama di wilayah utara Samananjung Malaya. Ngini adalah varian matan bantuk kickboxing Indo-Cina nang diyakini telah manyebar di daratan Asia Tunggara sajak zaman Kakaisaran Funan (68 M).
=== Seni pamentasan ===
[[Barakas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pamentasan Joget Gamelan, 1937]]
Urang Malayu baisi bamacam-macam [[musik]] wan [[igal]] nang marupakan gabungan matan pangaruh budaya nang balainan. Genre nang khas mulai matan tarian rakyat tradisional Malayu nang kaya drama Mak Yong sampai tarian Zapin nang bapangaruh Arab. Gerakan koreografi jua bamacam-macam mulai matan langkah-langkah wan lagu-lagu sederhana di Dikir barat sampai gerakan nang rumit di Joget [[Gamalan|Gamelan]].
Musik tradisional Malayu pada dasarnya marupakan musik perkusi. Macam-macam [[kanung]] manyadiakan irama gasan banyak tarian. Ada jua drum bamacam-macam ukuran, mulai matan ''rebana ubi'' ganal nang dipakai gasan menandai acara-acara penting sampai ''gendang-rebana'' kecil (frame drum) nang dipakai gasan mengiringi bacaan vokal dalam upacara kaagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}}
[[Barakas:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sabuting bubuhan dari penari Malayu Siam nang manampailakan Mak Yong (sakitar abad ka-19). Pada tahun 2005, buku ngini mandapat pangakuan sabagai salah satu karya agung warisan lisan wan nang kada talihat umat manusia ulih [[Pahimpunan Pandidikan, Kailmuan, wan Kabudayaan Pasarikatan Bangsa-Bangsa|UNESCO]].]]
Musik Nobat manjadi bagian matan Royal Regalia dari pangadilan Malayu sajak datangnya Islam pada abad ka-12 wan hanya dimainkan dalam upacara pangadilan nang penting. Orkestrenya tamasuk instrumen sakral wan nang dihormati banar nang kaya ''nehara'' (drum ketel), ''[[babun]]'' (drum kepala ganda), ''nafiri'' (trumpet), ''[[sarunai]]'' (oboe), wan kadang-kadang gong berkunci wan sapasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}}
Pangaruh India kuat dalam pamainan bayangan tradisional nang dipinandui sabagai Wayang Kulit nang mana kisah-kisah matan epik Hindu; Ramayana & Mahabharata mambantuk repertoar utama. Ada ampat macam teater wayang bayangan nang kawa ditamui di Samananjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Tatapi, seni wan kisah-kisah ''Wayang Purwa'' wan ''Wayang Siam'' manunjukakan pangaruh wilayah nang bagabung lawan basa Jawa wan Siam masing-masing, samantara ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Gedek'' mancaritakan bentuk wan gaya Malayu nang labih asli.
Kesenian-kesenian pamentasan Malayu nang terkenal lainnya adalah; teater ''Bangsawan'', balada cinta ''Dondang Sayang'' wan tari ''Mak Inang'' matan Kasultanan Malaka, teater ''Jikey'' wan ''Mek Mulung'' matan [[Kadah, Malaysia|Kadah]], tari ''Asyik'' wan drama tari ''Menora'' matan Patani wan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], tari ''Ulek mayang'' wan ''Rodat'' matan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], teater ''Boria'' matan Penang, tari ''Canggung'' matan [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]], lagu-lagu naratif ''Mukun'' matan [[Brunai]] wan [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> Gending Sriwijaya matan Palembang, tari Serampang Dua Belas matan Serdang,<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api tarian api matan [[Riau]] wan Dikir barat Singapura matan [[Singapura]].
=== Seni visual ===
[[Barakas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, burung mitos raksasa nang diulah gasan parada sunat agung pangeran [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]]]
Ukiran kayu marupakan bagian matan seni visual Malayu klasik. Urang Malayu sacara tradisional manghias monumen, parahu, sanjata, makam, instrumen musik, wan pakakasnya lawan motif flora, kaligrafi, geometri, wan fitur kosmik. Seni ngini diulah lawan cara mahapus kayu lawan mamakai alat-alat nang tajam wan maumpati pola, komposisi wan urutan tartentu. Bentuk [[sani]], nang dipinandui sabagai ''ukir'', disambat sabagai tindakan pangabdian matan para pangrajin kepada pencipta wan hadiah gasan sasama manusia.{{sfn|Said|2005}}
Bentuk kesenian ngini tarutama dikaranakan banyaknya kayu di Kapulauan Malayu wan jua karana kaahlian tukang-tukang kayu nang mamungkinakan urang-urang Malayu mapraktekkan ukiran kayu sabagai karajinan. Lingkungan tropis alami di mana flora wan fauna banyak nang mengilhami motif nang digambarakan dalam bentuk abstrak atawa distilasi ka dalam papan kayu. Dengan datangnya Islam, bentuk kaligrafi geometris wan Islam diparkanalakan dalam ukiran kayu. Kayu nang diguna'akan biasanya dari spesies kayu keras tropis nang diketahui tahan lama wan kawa tahan sarangan jamur, kumbang sapatu-sapatu listrik wan rayap.{{sfn|Said|2002}}
Rumah atawa [[masigit]] tradisional Malayu nang khas pasti dihiasi lawan labih matan 20 bagian nang diukir. Ukiran di dinding wan panel mamungkinakan angin masuk wan kaluar bangunan sacara efektif wan kawa mamungkinakan sinar matahari mancahaya bagian dalam struktur. Pada saat nang sama, bayangan nang dibuang ulih panel jua akan meulah bayangan badasarkan motif nang manambah kaindahan di lantai. Jadi, bagian-bagian nang diukir manjalankan tujuan fungsional wan estetika.
== Kalompok-kalompok sub-etnis ==
{{see also|Urang Malayu Malaysia|Urang Malayu Indunisia|Urang Malayu Brunai|Urang Malayu Singapura}}
[[Barakas:Indonesia Ethnic Groups Map - EN.svg|thumb|center|upright=3.0|Wilayah urang Malayu digambarakan dalam warna hijau wan kalompok-kalompok sub-etnis nang bahubungan lainnya digambarakan dalam warna hijau nang labih gelap atawa labih cerah.]]
Walaupun mambantuk 3,4% matan jumlah panduduk, etnis Malayu marupakan salah sabuting etnis nang paling banyak didistribusikan di Indunisia. Kaya nang ditampaiakan di peta, di luar Kapulauan Indunisia, urang Malayu bagana di Samananjung Malayu, mambantuk kalompok etnis nang mandominasi di Samananjung Malaysia wan minoritas nang signifikan di [[Singapura]], [[Thailand]] wan Myanmar salatan. Koridor wilayah Malayu Borneo dimulai di utara matan barat daya [[Sabah]], tarus lawan nagara [[Brunai|Brunai Darussalam]], [[Sarawak]] pasisir wan tarus turun ka [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{lower |0.4em|{{sfn|Yunos|Begawan|2011}}}}
{| class="wikitable"
|-
! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Kalompok etnis
! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Karajaan-karajaan sajarah
! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Dairah lawan populasi nang signifikan
|- valign="top"
| Urang Malayu Bangka wan Balitung
|
|
* {{Flagicon image|Flag of Bangka-Belitung.svg}} Kapulauan Bangka Belitung
|- valign="top"
| Urang Malayu Bangkok{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2003}}{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2007}}
|
|
* {{flagicon image|Seal Bangkok.png}} Min Buri, Nong Chok<br />{{flagicon image|Seal Pathum Thani.png}} Lam Luk Ka, Mueang Pathum<br />{{flagicon image|Seal Ayutthaya.png}} Prupinsi Ayutthaya
|- valign="top"
| Urang Malayu Bangkulu
|
|
* {{Flagicon image|Flag of Bengkulu.svg}} Bengkulu
|- valign="top"
| Urang Malayu Berau
|
* Kasultanan Berau (1377–1830)
* Kasultanan Gunung Tabur (1810–1945)
* Kasultanan Sambaliung (1810–1945)
|
* {{flagicon image|Coat of arms of Berau Regency.svg}} Kabupatin Berau
|- valign="top"
| Urang Bugis-Malayu<ref name="Karim">{{harvnb|Gulrose Karim|1990|p=74}}</ref><ref name="Joseph">{{harvnb|Joseph|Najmabadi|2006|p=436}}</ref>(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[Bugis]])
|
* Karajaan Mempawah (1740–1950)<ref>{{cite web |url= http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |title=Mempawah Sultanate |website=Melaju Online |access-date=28 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160408190433/http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |archive-date=8 April 2016 }}</ref>
* Kasultanan Selangor (1745–wahini)
* Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911)
|
* {{Flag|Riau}},<br />{{Flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau
* {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]]
* {{flag|Singapura}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Burma
|
|
* {{flagicon image|Flag of Tanintharyi Region (1974–2010).svg}} Divisi Tanintharyi
|- valign="top"
| [[Urang Malayu Brunai]]{{sfn|IBP|2007|pp=151–152}}<ref name="Colling">{{harvnb|Colling|1973|p=6804}}</ref><ref name="Aris">{{harvnb|Othman|1983|pp=1–26}}</ref><ref name="Husain">{{harvnb|Husain|2007|pp=16, 33, 34}}</ref>
|
* [[Kakaisaran Barunai]] (abad ka-7 sampai ka-15)
* Kasultanan Brunai (1363–wahini)
|
* {{flag|Brunai}}
* {{flagicon image|Flag of Labuan.svg}} Labuan,<br>{{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak]],<br>{{flag|Sabah}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Cocos
|
|
* {{flagicon image|Flag of Christmas Island.svg}} Pulau Natal,<br>{{flagicon image|Flag of the Cocos (Keeling) Islands.svg}} Kapulauan Cocos (Keeling)
* {{flag|Sabah}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Jambi
|
* Karajaan Jambi (abad ka-7)
* Dharmasraya (1183–1347)
* Kasultanan Jambi (1460–1907)
|
* {{flag|Jambi}}
|- valign="top"
| Urang Jawa-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[urang Jawa|Jawa]])
|
* Kasultanan Palimbang (1550–1823)
|
* {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan,<br /> {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara
* {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]]
* {{flag|Singapura}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Juhur<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Kasultanan Johor (1528–wahini)
* Kasultanan Muar (1855–1877)
|
* {{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]]
|- valign="top"
| Urang Malayu Kadah<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />{{sfn|Majlis Kebudayaan Negeri Kedah|1986|pp=19–69}}
|
* Paradaban Lambah Bujang (abad ka-1)
* Langkasuka (abad ka-2–ka-14)
* Karajaan Kadah (Kedah Tua) (abad ka-7t–ka-12)
* Kasultanan Kadah (1136–wahini)
* Kasultanan Setul (1808–1916){{sfn|Halimi|Pitchai|2016}}
* Karajaan Kubang Pasu (1839–1864)
* [[Pirlis, Malaysia|Karajaan Pirlis]] (1842–wahini)
|
* {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Perlis.svg}} [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]],<br>{{flagicon image|Flag of Penang (Malaysia).svg}} Pulau Pinang,<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]]
* {{flagicon image|Seal Satun.png}} Satun,<br>{{flagicon image|Seal Trang.png}} Trang,<br>{{flagicon image|Seal Krabi.png}} Krabi
|- valign="top"
| Urang Malayu Kalantan<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Karajaan Bumi Habang (abad ka-1–ka-6)
* Kasultanan Kalantan (1267–wahini)
* Kasultanan Jembal (1638–1720)
|
* {{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]
* {{flagicon image|Flag of Narathiwat.svg}} Narathiwat
* {{flagicon image|Flag of Besut, Terengganu.svg}} Besut ([[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]])
|- valign="top"
| Urang Malayu Lahat
|
|
* {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan
|- valign="top"
| Urang Malayu Loloan
|
|
* {{flagicon image|Lambang Kab Jembrana.png}} Kabupatin Jembrana
|- valign="top"
| Urang Malayu Malaka<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Kasultanan Malaka (1402–1511)
|
* {{flagicon image|Flag of Malacca.svg}} [[Malaka, Malaysia|Malaka]]
|- valign="top"
| Urang Minangkabau-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(''kalompok Malayu asimilasi katurunan Minangkabau'')
|
* Dharmasraya (1183–1347)
* [[Kesultanan Siak]] (1725–1949)
* Kapamimpinan Nagari Sambilan (1773–wahini)
|
* {{flag|Riau}},<br /> {{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau
* {{flagicon image|Flag of Negeri Sembilan.svg}} [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]],<br>{{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br />{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]]
* {{flag|Singapura}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Sumatera Timur Laut
|
* Kasultanan Asahan (1630–1946)
* Kasultanan Bilah (1630–1946)
* Kasultanan Deli (1632–1946)
* Kasultanan Langkat (1568–1946)
* Kasultanan Serdang (1728–1946)
|
* {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara
|- valign="top"
| Urang Malayu Pahang<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Karajaan Pahang Kuna (abad ka-5–1454)
* Kasultanan Pahang Lawas (1470–1623)
* Karajaan Pahang Modern (1770–1881)
* Kasultanan Pahang Moderen (1881–wahini)
|
* {{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]]
|- valign="top"
| [[Urang Palimbang|Urang Malayu Palimbang]]<ref name="Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam">{{Cite web|title=Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam|language= id|date=Agustus 2019|url=https://www.researchgate.net/publication/334990443}}</ref><ref name="Tradisi Ruwahan pada Masyarakat Melayu Palembang">{{Cite web|title=Tradisi Ruwahan Masyarakat Melayu Palembang Dalam Perspektif Fenomenologis|language= id|date=Disimbir 2022|url=https://ejournal.uin-suska.ac.id/index.php/SosialBudaya/article/viewFile/19338/8602}}</ref><ref name="Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang">{{Cite web|title=Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang|language= id|date=Disimbir 2019|url=https://media.neliti.com/media/publications/506596-none-eb4c4768.pdf}}</ref><ref name="Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M : Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang - Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang">{{Cite journal|title=Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M: Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang – Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang|journal= Tamaddun: Jurnal Kebudayaan dan Sastra Islam|language= id|date=2022|volume= 18|issue= 2|pages= 69–86|doi= 10.19109/tamaddun.v18i2.2785|url=https://jurnal.radenfatah.ac.id/index.php/tamaddun/article/view/2785/1887|last1= Niswah|first1= Chirun|doi-access= free}}</ref>
|
* [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7–ka-13)
* Kasultanan Palimbang (1550–1823)
|
* {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan
|- valign="top"
| Urang Malayu Patani<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Karajaan Negara Sri Dharmaraja (Milinium ka-1–abad ka-15)
* Langkasuka (abad ka-2–ka-14)
* Kasultanan Pattani (1516–1902)
* Kasultanan Singgora (1603–1689)
* Karajaan Reman (1785–1902)
* Karajaan Legeh (1755–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39">{{harvnb|Anuar Nik Mahmud|1999|p=39}}</ref>
* Karajaan Nong Chik (1809–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/>
* Karajaan Jalur (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/>
* Karajaan Teluban (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/>
* Karajaan Jering (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/>
|
* {{flagicon image|Seal Pattani.png}} Pattani,<br>{{flagicon image|Seal Yala.png}} Yala,<br>{{flagicon image|Seal Narathiwat.png}} Narathiwat,<br>{{flagicon image|Seal Songkhla.png}} Songkhla,<br />{{flagicon image|Seal Phattalung.png}} Phattalung
* {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]],<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]]
|- valign="top"
| Urang Malayu Pirak<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Gangga Negara (abad ka-2–ka-11)
* Kasultanan Pirak (1528–wahini)
|
* {{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]]
|- valign="top"
| Urang Malayu Riau
|
* Kasultanan Kuntu Kampar (1234–1933)
* Kasultanan Indragiri (1298–1945)
* Kasultanan Rokan (1569–1940)
* Kasultanan Pelalawan (1791–1946)
* Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911)
|
* {{flag|Riau}},<br>{{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau,<br /> {{flagicon image|Lambang Kabupaten Pasaman.png}} Kabupatin Pasaman,<br />{{flagicon image|Lambang Kabupaten Lima Puluh Kota.png}} Kabupatin Lima Puluh Kota
|- valign="top"
| Urang Malayu Sarawak{{sfn|Said|2012}}{{sfn|Amanah Khairat Yayasan Melayu Sarawak|}}
|
* Karajaan Santubong (abad ka-7)
* Karajaan Samarahan (abad ka-13)
* Karajaan Saribas (abad ka-15)
* Karajaan Banting (abad ka-16)
* Kasultanan Sarawak (1598–1641)
|
* {{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]]
|- valign="top"
| Urang Malayu Slangor
|
* Kasultanan Selangor (1745–wahini)
|
* {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]]
|- valign="top"
| [[Urang Malayu Singapura]]
|
* Karajaan Singapura (1299–1398)
|
* {{flag|Singapura}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Tamiang
|
* Karajaan Bukit Karang (1023–1330)
* Kasultanan Benua Tamiang (1330–1528)
|
* {{flagicon image|Lambang Kabupaten Aceh Tamiang.png}} Kabupatin Aceh Tamiang
|- valign="top"
| Urang Malayu Tarangganu<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Kasultanan Terengganu (1708–wahini)
* Karajaan Besut (1780–1899)
|
* {{flagicon image|Flag of Terengganu.svg}} [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]]
* [[Kuantan, Malaysia|Kuta Kuantan]] ([[Pahang, Malaysia|Pahang]])
|- valign="top"
|Urang Malayu Kalimantan Barat
|
* Karajaan Landak (1292–1962)
* Karajaan Matan (1590–1948)
* Karajaan Mempawah (1740–1950)
* Kasultanan Pontianak (1771–1950)
* Kasultanan Sambas (1675–1944)
* Karajaan Sanggau (1310–1960)
* Karajaan Sintang (1365–1950)
* [[Tanjungpura|Karajaan Tanjungpura]] (880–1590)
|
* {{flagicon image|Flag of West Kalimantan.svg}} [[Kalimantan Barat]]
|}
== Liat jua ==
* [[Dunia Malayu]]
* [[Rumah Malayu]]
== Rujukan ==
{{Reflist}}
== Pranala luar ==
* {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{en}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu]
* {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&hl=id&ct=clnk&cd=139&gl=id&client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]{{Dead link|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=26 Januari 2010 }}
* {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=8 April 2016 }}
{{DEFAULTSORT:Malayu}}
[[Tumbung:Urang Malayu| ]]
[[Tumbung:Malaysia]]
[[Tumbung:Indunisia]]
[[Tumbung:Brunai]]
[[Tumbung:Singapura]]
{{Authority control}}
hxqadfgfxobu7s2tknsvb98vavymav5
115335
115331
2026-10-28T15:06:00Z
~2026-55037-88
18005
/* */
115335
wikitext
text/x-wiki
{{AP}}
{{ethnic group
|group = Urang Malayu <br/> Suku Melayu <br/> Orang Melayu <br/> اورڠ ملايو
|image = [[Berkas:Malay couple.jpg|thumb]]
|caption =
|poptime = '''± 27.000.000'''
|region1 = '''{{flag|Malaysia}}'''
|pop1 = 20.749.378
|ref1 = {{lower|<ref>{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}</ref>}}
|region2 = '''{{flag|Indunisia}}'''
|pop2 = 8.789.585
|ref2 = {{lower|<ref>{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}}
|region3 = '''{{flag|Thailand}}'''
|pop3 = 5.354.475
|ref3 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}</ref>}}
|region4 = '''{{flag|Pilipina}}'''
|pop4 = 2.000.000
|ref4 =
|region5 = '''{{flag|Singapura}}'''
|pop5 = 1.003.449
|ref5 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}</ref>}}
|region6 = '''{{flag|Brunai}}'''
|pop6 = 501.902
|ref6 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}</ref>}}
|langs = [[Basa Malayu|Malayu]], [[Basa Indunisia|Indunisia]], [[Basa Arab|Arab]], [[Basa Inggris|Inggris]]
|rels = [[Islam]]
|related = [[Urang Banjar|Banjar]], [[Urang Jawa|Jawa]], Sunda, Minangkabau, Kerinci, Aceh, Dayak
}}
'''Urang Malayu''' ({{lang-ms|Orang Melayu}}; [[Jawi]]: {{Script/Arabic|أورڠ ملايو}}) ngini bubuhan étnis wan agama Austronésia nang baasal matan Samananjung Malayu, [[Sumatera]] timur, pasisir [[Kalimantan]], wan pulau-pulau halus nang baandak di antara lokasi-lokasi ngini nang dipinandui sabagai [[Nusantara]] Riau. [[Basa Malayu]] marupakan anggota matan rumpun basa Austronesia. Wilayah-wilayah ngini wayah ini marupakan bagian matan nagara-nagara [[Malaysia]], [[Indunisia]] ([[Sumatera]] timur wan selatan, Kapulauan Bangka Belitung, [[Kalimantan Barat]], Kapulauan Riau, wan pasisir [[Kalimantan Timur]]), bagian salatan Thailand (Pattani, Satun, Songkhla, Trang, Krabi, Yala, wan Narathiwat), [[Singapura]], [[Brunai]], wan ujung salatan Myanmar (Tanintharyi).
[[Berkas:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|thumb|[[P. Ramlee]]]]
[[Berkas:Malay tricolour.svg|thumb|[[Talu warna Malayu]]]]
Bahkan, banyak komunitas Minangkabau, Mandailing, wan [[urang Dayak|Dayak]] nang pindah ka pantai timur [[Sumatera]] wan pantai barat [[pulau Kalimantan|Kalimantan]], mangaku sabagai urang Malayu. Salain di Nusantara, urang Malayu jua ada di Sri Lanka, Kapulauan Cocos (Keeling) ''(Cocos Malays)'', wan [[Aprika Salatan]] ''(Cape Malays)''.
Pakambangan wan didirian Kasultanan Malaka pas abad ka-15 manyababakan revolusi ganal dalam sajarah bangsa Malayu. Hal ngitu tajadi karana kasultanan ngitu mambawa parubahan nang sangat signifikan pada tata kabudayaan wan kasultanan ngitu mandapatakan kajayaan pada masa ngitu.
Sapanjang sajarahnya, urang-urang Malayu dipinandui sabagai komunitas padagangan pasisir nang baisi ciri-ciri budaya nang baubah.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 & 43}} Buhannya manyerap, mambagi wan manyampaiakan banyak ciri budaya dari kalompok etnis lokal lainnya, nang kaya Minangkabau wan Aceh.
== Etimologi ==
{{multiple image
| align = right
| total_width = 420
| image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg
| alt1 = Urang Malayu Malaka
| caption1 = Lukisan cat banyu Portugis matan urang Malayu di Malaka, sakitar tahun 1540, ditampaiakan dalam Códice Casanatense
| image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg
| alt2 = Sepasang urang Malayu
| caption2 = Ilustrasi pasangan Malayu, dari ''Reise nach Batavia'', antara tahun 1669 wan 1682
| image3 = JogetUNISEL.jpg
| alt3 = Tari manari joget Malayu
| caption3 = Tari Joget nang baasal matan masa Kasultanan Malaka, banyak aspek budaya Malayu baasal matan wilayah Malaka
}}
Kata Melayu pada mulanya marupakan ngaran tampat (toponim), nang marujuk pada sabuah lokasi di Sumatera. Imbah abad ka-15 istilah Malayu mulai diguna'akan gasan marujuk pada ngaran suku (etnonim).<ref name=":0">{{cite book|author=Timothy P. Barnard|year=2004|title=Contesting Malayness: Malay identity across boundaries|location=Singapore|publisher=Singapore University press|isbn=9971-69-279-1|page=|url-status=live}}</ref>{{rp|3}}
Sastra ''Sajarah Malayu'', mahubungakan asal etimologis "Melayu" lawan sabuah sungai halus bangaran Sungai Malayu di [[Sumatera]], [[Indunisia]]. Epos tasalah manyambat bahwa sungai ngini mangalir ka Sungai Musi di Palembang, padahal sabujurnya sungai ngini mangalir ka Sungai Batang Hari di [[Jambi]].<ref>{{Cite journal|last=Reid|first=Anthony|date=Uktubir 2001|title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=32|issue=3|pages=295-313}}</ref>{{rp|298}} Babarapa urang bapandapat bahwa istilah ngitu baasal matan sabuah kata nang baasal matan [[basa Malayu]], yaitu "melaju" nang baasal dari awalan 'me' wan akar kata 'laju', nang manggambarakan kakuatan arus di sungai ngitu.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}}
[[Barakas:Candi Tinggi.jpg|thumb|upright=1|Candi Muaro Jambi di [[Jambi]], dihubungakan lawan keberadaan karajaan Melayu pra-Islam. Candi-candi biasanya dibangun di tangah-tangah pusat karajaan]]
=== Sabagai ngaran tampat (toponim) ===
Istilah "Malayu" dan palafalan nang sama sajak abad ke-15 adalah sabuah toponim kuno nang umumnya mangacu pada daerah-daerah di selat Malaka.{{sfn|Barnard|2004|p=3}}
[[Barakas:Tengku Abd Aziz Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah.jpg|thumb|upright=1|Tengku Abdu Aziz, Pangeran dari [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] nang mamakai pakaian khas Melayu formal wayah itu (sekitar 1920)]]
* '''''Malaya Dwipa''''', "Malaya Dwipa", kaya nang tacatat dalam bab 48 Bayupurana, wilayah Malaka marupakan sabuah provinsi di laut timur nang sugih banar lawan amas wan perak. Babarapa ahli jua mamasukakan wilayah [[Sumatera]] ka dalam istilah ngitu.{{sfn|Deka|2007|p=57}} Tagal, bubuhan ahli dari India parcaya bahua istilah ini hanya marujuk pada samananjung Malayu nang tadiri matan banyak gunung, sadangkan [[Sumatera]] labih marujuk pada gambaran di dalam Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}}
* '''''Maleu-kolon''''' – sabuah lokasi di Samananjung Amang, nang tacatat dalam karya Klaudius Ptolemaeus (90–68 M), ''Geographia'' mancatat sabuah tanjung di ''Aurea Chersonesus'' (Samananjung Malayu) nang bangaran ''Maleu-kolon'', nang diyakini barasal matan Basa Sanskerta, ''malayakolam'' atawa ''malaikurram''.<ref>{{cite book|title= Researches on Ptolemy's geography of eastern Asia (further India and Indo-Malay archipelago|page= 101|author= Gerolamo Emilio Gerini|isbn= 81-70690366|year= 1974|publisher= Munshiram Manoharlal Publishers }}</ref> {{sfn|Gerini|1974|p=101}}
* '''''Mo-lo-yu''''' – dikisahakan ulih Yijing, saurang biarawan [[Buddha]] matan dinasti Tang nang bakunjangan ka Asia tenggara pada tahun 688–695. Manurut Yijing, karajaan "Mo-Lo-Yu" bajarak 15 hari balayar matan Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga ([[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]]). Kerajaan ngitu jua jaraknya 15 hari palayaran dari Ka-Cha ([[Kadah, Malaysia|Kadah]]), sahingga kawa dikatahui bahwa kerajaan Mo-Lo-Yu baandak di tangah jarak antara kaduanya.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Teori populer mahubungakan ka'ada'an "Mo-Lo-Yu" lawan situs Kuil Muaro Jambi di Sumatera,{{sfn|Melayu Online|2005}} tagal ka'ada'an Jambi sangat balawanan lawan parnyaraan Yi Jinh nang manyambat bahwa inya ba'andak di tangah-tangah ''Ka-Cha'' (Kedah) lawan ''Bogha'' (Palembang)". Di antara masa akhir dinasti Yuan (1271–1368) wan masa awal dinasti Ming (1368–1644), kata ''Ma-La-Yu'' rancak disambat dalam teks-teks kuno Tiongkok gasan manyambat wilayah nang baandak di laut salatan.
=== Sabagai ngaran suku (etnonim) ===
Sastra Malayu Klasik manggambarakan urang Malayu dalam arti nang tahalus daripada interpretasi mudirin. ''Hikayat Hang Tuah'' (sakitar tahun 1700, manuskrip sakitar tahun 1849) hanya mangidentifikasi suku Malayu sabagai subyek Kasultanan Malaka; Brunai pada waktu itu kada dianggap sabagai Malayu. ''Hikayat Patani'' (sakitar 1876) kada manyabutakan Patani wan Brunai sabagai Malayu, istilah itu hanya digunaakan gasan [[Johor, Malaysia|Johor]]. Kedah kada tamasuk sabagai suku Malayu dalam ''Hikayat Kedah''/''Hikayat Merong'' Mahawangsa (sakitar 1821). ''Hikayat Aceh'' (sakitar 1625, naskah nang ada sakitar 1675) mahubungakan etnis Malayu lawan Johor, tagal kada manyabutakan Aceh atawa Deli sabagai Malayu.<ref>{{Cite book|last=Milner|first=Anthony|year=2011|url=https://books.google.co.id/books?id=sACaolB0FpkC&vq=liberally&source=gbs_navlinks_s|title=The Malays|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444391664|pages=91-92}}</ref><ref>Untuk usia manuskrip, lihat [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809133732/https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html |date=2022-08-09 }}.</ref>
== Budaya ==
=== Agama ===
[[Barakas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masigit Sultan Omar Ali Saifuddin di [[Brunai]] wayah malam [[Ramadan]]. Karajaan nang sugih ngini mangadopsi Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Malayu'') sabagai filosofi nasional sajak kamardikaannya pada tahun 1984.]]
Masyarakat Malayu awal sabagian besar animis, percaya akan keberadaan ''semangat'' (roh) dalam sagala hal.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Sakitar pambukaan era umum, [[Hindu]]isme wan Budhisme diperkenalkan ulih padagang Asia Selatan ka Kapulauan Malaya, di mana buhannya bakambang sampai abad ka-13, sabalum datangnya Islam nang dibawa ulih padagang Muslim Arab, Asia Salatan wan Cina.
Pada abad ka-15, Islam matan sekte Sunni ortodoks bakembang di [[dunia Malayu]] di bawah Kasultanan Malaka. Bida lawan Hinduisme, nang sacara superfisial maubah masyarakat Malayu awal, Islam kawa disambat sudah sacara pinuh baintegrasi ka dalam kahidupan sahari-hari panduduk.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Sajak era ngini, urang-urang Malayu dianggap sabagai kalompok etnis wan agama wan sacara tradisiunal mamiliki identifikasi erat dangan Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} wan mereka kada mangubah agama mereka sajak ngitu.<ref name="Syed" /> Identitas ngini sangat kuat sampai-sampai dipadahakan bahwa manjadi Muslim adalah ''masuk Melayu'' (masuk Malayu).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}}
Namun, kepercayaan awal baisi akar nang labih dalam, buhannya mampartahanakan diri malawan anathema Islam – wan jua mistisisme Sufisme sudah bahubungan antara urang Malayu, lawan roh-roh dunia animistik awal wan babarapa unsur Hinduisme.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Imbah tahun 1970-an, kabangkitan Islam (disambat jua re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) di saluruh dunia Muslim, banyak tradisi nang dianggap manyalahi ajaran Islam wan mangandung unsur-unsur syirik ditinggalakan ulih urang Malayu di Malaysia, sadangkan di kalangan urang Malayu di Indunisia, tradisi ngini kada dianggap sabagai takhayul wan mangandung unsur-unsur syirik. Di antara tradisi nginih adalah festival ''mandi safar'' (mandi Safar), sebuah festival mandi gasan mancapai kamurnian spiritual, nang kawa dilihat ciri-cirinya mirip lawan babarapa matan Durga Puja di India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}}
Kabanyakan etnis Malayu modern adalah panganut Islam Sunni<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=7 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Uktubir 2012}}</ref> wan festival Malayu nang paling panting adalah festival asal Islam — ''[[Hari Raya Pitrah|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Hari Raya Haji|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Tahun puga Islam|Awal Muharram]]'', wan ''[[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]]''. Di Malaysia wan Brunai, urang-urang Malayu dianggap murtad apabila bapindah agama matan Islam. Tagal, ada babarapa etnis Malayu nang badiam di luar nagara-nagara ngini jua sudah manarima agama lain sacara legal di bawah hukum.
=== Arsitéktur ===
{{See also|Rumah Malayu}}
[[Barakas:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Rūmah tradisional Malayu di [[Kadah, Malaysia|Kadah]], dihiasi lawan panel ukiran khas dari Samananjung Malayu utara.]]
[[Barakas:Malacca Sultanate Palace Museum 1.jpg|thumb|350px|Replika Istana Kasultanan Malaka, nang dibangun matan informasi wan data nang didapat matan Sajarah Malayu. Dokumen sajarah ngini baisi referensi gasan pambangunan wan arsitéktur istana-istana wayah zaman Sultan Mansur Shah, nang mamarintah matan 1458 sampai 1477.]]
Berbagai pangaruh budaya, tarutama Cina, Hindia, wan Irupa, bamain peran utama dalam mambantuk arsitéktur Malayu.{{sfn|Henket|Heynen|2002|p=181}} Sampai wayah ngini, kayu adalah bahan utama nang diguna'akan gasan sabarataan bangunan tradisiunal Malayu.<ref name="MC1219">{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1219}}</ref> Tagal, banyak jua struktur batu nang ditamuakan tarutama kompleks kaagamaan matan zaman [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] wan karajaan Malayu isthmian kuno.
Candi Muara Takus wan Candi Muaro Jambi di [[Sumatera]] adalah salah sabuting contoh nang bahubungan lawan unsur-unsur arsitektur Kakaisaran Sriwijaya. Namun, arsitéktur Sriwijaya tarutama diwakili di Chaiya (wayah ngini sabuah provinsi di Thailand) di Samananjung Malaya, nang marupakan pusat panting salawas periode Sriwijaya.{{sfn|Chihara|1996|p=213}}{{sfn|Van Beek|Invernizzi|1999|p=75}} Tipe strukturnya tadiri matan ruang sel gasan mangandung gambar Buddha wan puncak strukturnya diulah dalam bantuk ''stupa'' lawan teras-terasan nang baurutan, nang marupakan cuntuh nang paling baik di ''Wat Pra Borom That'' di Chaiya.{{sfn|Jermsawatdi|1989|p=65}}
Ada jua bukti kuil Hindu atawa ''Candi'' di sakitar salatan [[Kadah, Malaysia|Kadah]] antara gunung Jerai wan lembah Sungai Muda, dairah nang dipinandui sabagai Lembah Bujang. Di dalam wilayah sakitar 350 kilometer pasagi, 87 situs agama sajarah awal sudah dilaporakan wan ada 12 ''candi'' nang baandak di puncak gunung, sabuah fitur nang manunjukakan mungkin baasal matan kaparcayaan Malayu prasejarah manganai kasucian tempat-tempat tinggi.{{sfn|O'Reilly|2007|p=42}}
[[Barakas:Pintu Istana Setul Mambang Segara.jpg|thumb|350px|Sabuting panel dinding nang dihiasi lawan bamacam motif kambang matan istana Setul Mambang Segara nang dilihat di Muzium Negara. Setul adalah sabuah karajaan Malayu nang ada antara tahun 1808 wan 1915 di subalah utara Samananjung Malayu.]]
Rujukan awal arsitektur Melayu di Samananjung Melayu kawa ditamui di babarapa catatan Cina. Sebuah catatan Cina abad ka-7 mangisahakan bubuhan jamaah haji Buddha nang datang ka Langkasuka wan manyabutakan kuta ngitu dikelilingi tembok nang di atasnya dibangun manara-manara wan didatangi malalui dua pintu gerbang.{{sfn|Jamil Abu Bakar|2002|p=59}} Catatan abad ka-7 nang lain matan utusan khusus Tiongkok ka Karajaan Bumi Habang di Samananjung Malaya, mancatat bahwa ibu kota baisi tiga gerbang nang tapisah labih matan saratus langkah, nang dihiasi lawan lukisan tema Buddha wan roh-roh bibinian.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=19}}
Deskripsi rinci partama matan arsitéktur Malayu ada di ''Istana'' kayu nang ganal matan Mansur Shah matan Malaka (berada 1458-1477).<ref name="MC1219" /> Manurut Sejarah Melayu, bangunan ngini baisi struktur tujuh teluk nang ditinggikan di atas pilar-pilar kayu lawan atap tujuh tingkatan di atas karing-karing batu kapur wan dihiasi lawan puncak-puncak manara nang dihias lawan kaca kaca Cina.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=24}}
[[Rumah Malayu|Rumah-rumah tradisiunal Malayu]] diulah mamakai struktur rangka kayu nang sederhana. Rūmah-rūmah nginih baisi atap nang manyimpang, teras di bagian muka, langit-langit nang tinggi, banyak lubang di dinding gasan ventilasi,<ref>{{cite web |last=Ahmad |first=A. Ghafar |title=Malay Vernacular Architecture |url= http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |access-date=26 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100610190114/http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |archive-date=10 Juni 2010 }}</ref> wan rancak dihiasi lawan ukiran kayu nang rumit. Kaindahan wan kualitas ukiran kayu Malayu dimaksudakan gasan manjadi indikator visual matan pangkat sosial wan status matan pamiliknya.{{sfn|Noor|Khoo|2003|p=47}} Rumah Salinger, nang manang Hadiah Arsitektur Aga Khan 1998, adalah contoh modern matan desain tradisiunal ngini.<ref name="Steele 187-188">{{cite book |last1=Steele |first1=James |url=https://archive.org/details/greenwoodencyclo0000stee/page/186/mode/2up?q=%22salinger+house%22 |title=The Greenwood encyclopedia of homes through world history: Volume 3 |date=2009 |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0-313-33791-8 |pages=187–188 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref><ref name="Jantan et al. 16-17">{{cite book |last1=Jantan |first1=Amer Hamzah |url=https://archive.org/details/malaysiasingapor0000mala/page/16/mode/2up?q=%22Rudinara%22 |title=Malaysia, Singapore, and ASEAN in an age of globalisation |last2=Said |first2=Hassan |last3=Bajunid |first3=Ibrahim Ahmad |last4=Ismail |first4=Ibrahim |last5=Talib |first5=Shaharil |last6=Ahmad |first6=Shamsulbahriah Ku |date=2002 |publisher=Asia-Europe Institute, University of Malaya |isbn=983-2085-42-X |pages=16–17 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref>
Salawas babarapa dekade, arsitéktur tradisiunal Malayu dipangaruh ulih [[Bugis]] wan [[urang Jawa|Jawa]] matan salatan, Siam, Inggris, [[urang Arab|Arab]] wan India matan utara, Portugis, Belanda, Aceh wan [[Rumah Gadang|Minangkabau]] matan barat dan Cina Salatan matan timur.<ref>{{cite web |title=For Sale – CountryHeights |work=The Art of Living Show |date=22 Marit 2011 |via=YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM |archive-url=https://web.archive.org/web/20251102020704/https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM&feature=youtu.be |archive-date=2025-11-02 |url-status=live |access-date=2026-10-25 |dead-url=unfit}}</ref>
=== Basa ===
[[Barakas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|Prasasti Kedukan Bukit nang ditulis dalam aksara Pallawa. Baasal matan tahun 683, ngini adalah salah satu artefak tulisan Malayu nang paling tuha nang masih ada.]]
{{Main|Basa Malayu}}
{{See also|Tulisan Jawi}}
[[Basa Malayu]] marupakan salah satu basa nang paling tarkanal di dunia, tarutama basa Austronesia. Varian wan dialek Malayu dipakai sabagai basa rasmi di [[Brunai]], [[Indunisia]], [[Malaysia]] wan [[Singapura]]. Basa ini jua dituturakan di [[Thailand]] salatan, Kapulauan Cocos, Pulau Natal, Sri Lanka. Basa ini dituturakan sabagai basa asli ulih sakitar 33 juta urang di saluruh Kapulauan Malayu wan dipakai sabagai basa kadua ulih sakitar 220 juta urang.{{sfn|Wright|2007|p=492}}
Bentuk basa Malayu nang paling tuha baasal matan basa Proto-Malayo-Polinesia nang dituturakan ulih panduduk Austronesia nang paling awal di Asia Tanggara. Bantuk ngini kamudian bakambang manjadi Malayu Lawas pas budaya wan agama India mulai manambus wilayah ngitu. Basa Malayu Kuno baisi babarapa istilah sampai wahini, tapi tatap kada kawa dipahami ulih pamandir mudirin, samantara basa mudirin sudah banyak ta'akui dalam tulisan Malayu Klasik, nang bantuknya paling tuha ba'asal matan tahun 1303 M.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Malayu bakambang manjadi Basa Malayu Klasik malalui panambahan kata-kata [[basa Arab|Arab]] wan [[basa Parsia|Parsia]] nang barandak pas Islam datang ka wilayah ngitu, wan baubah sacara signifikan dalam prosesnya. Awalnya, Malayu Klasik marupakan sakalompok dialek nang bamacam-macam, mancarminakan asal-usul karajaan-karajaan Malayu di Asia Tenggara. Salah satu dialek ngini, nang dikambangakan dalam tradisi sastra Kasultanan Malaka pas abad ka-15, akhirnya manjadi dominan.
Era Malaka ditandai lawan parubahan basa Malayu manjadi basa Islam, nang mirip lawan [[basa Arab|bahasa Arab]], [[basa Parsia|Persia]], Urdu wan Swahili. Tulisan Arab nang diadaptasi disambat Jawi dipakai gasan manggantiakan tulisan Kawi, istilah-istilah agama wan budaya Islam banyak disamakan, manyingkirakan banyak kata-kata Hindu-Buddha, wan basa Malayu jadi basa media pandidikan wan panyabaran Islam di saluruh wilayah Asia Tenggara. Di puncak kakuasaan Malaka pada abad ka-15, basa Malayu Klasik manyabar diluar dunia panutur<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> basa Malayu tradisiunal wan manyabapakan sabuah lingua franca nang disambat ''Bahasa Melayu pasar'' ("Basa Malayu Bazaar") atawa ''Bahasa Melayu rendah'' ("Basa Malayu Randah") sabagai balawanan ''Bahasa Melayu tinggi'' ("Basa Malayu Tinggi") di Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Umumnya diyakini bahwa Basa Malayu Bazaar marupakan basa pidgin wan pangambangan nang paling panting adalah bahwa bahasa pidgin manjadi kreol, manciptakan babarapa basa hanyar nang kaya Basa Malayu Ambon, Basa Malayu Manado wan [[Basa Betawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}}
Panulis-panulis Irupa abad ka-17 wan ka-18, nang kaya Tavernier, Thomassin wan Werndly manggambarakan Basa Malayu sabagai "''basa urang-urang nang balajar di sabarataan India, nang kaya basa Latin di Eropa''".{{sfn|Sweeney|1987}} Basa ngini jua nang paling banyak diguna'akan salawas era kolonial Inggris wan Walanda di Kapulauan Malayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kabalikannya tajadi di Hindia Timur Spanyol, di mana Latinisasi massal kapulauan sapanjang tahun-tahun kolonial manyababakan coup de grâce basa Malayu di [[Pilipina]].
Dialek Kasultanan Johor, panerus langsung matan Malaka, manjadi basa standar di kalangan urang Malayu di [[Singapura]] wan [[Malaysia]], wan marupakan dasar asli gasan [[basa Indunisia]] standar.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}}
Salain matan basa Malayu standar, nang dikambangakan di dalam lingkup Malaka-Johor, bamacam dialek Malayu lokal ada. Misalnya, urang Bangka, urang Brunai, urang Jambi, urang [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], urang [[Kadah, Malaysia|Kadah]], urang [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]], urang [[basa Palimbang|Palimbang]], urang Pattani, urang [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]], urang [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], wan banyak lainnya.
Basa Malayu sacara historis ditulis dalam aksara Pallawa, Kawi wan Rencong. Imbah datangnya Islam, [[tulisan Jawi]] nang badasarkan basa Arab diadopsi wan masih diguna'akan sampai wahini sabagai salah satu dari dua aksara rasmi di [[Brunai]] wan sabagai aksara alternatif di [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Uktubir 2012 }}</ref> Mulai abad ka-17, sabagai hasil kolonisasi Inggris wan Walanda, aksara Jawi sacara batahap digantikan ulih tulisan Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=7 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> nang badasarkan Latin nang akhirnya manjadi tulisan moderen rasmi gasan basa Malayu di [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Indunisia]], wan tulisan ko-resmi di [[Brunai]].
=== Musik ===
{{Main|Musik Malayu}}
[[Musik Malayu]] adalah sabuting janis musik tradisional nang barasal wan bakambang di pasisir timur [[Sumatera]], [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]], wan Samananjung Malaya.<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> Musik ngini biasanya dinyanyikan ulih urang-urang matan suku bangsa Malayu nang kada jarang diumpati jua lawan tarian khas Malayu satampat misalnya tarian parsembahan dalam pajuangan atawa pesta adat, panambaian tamu kahormatan, wan dalam kagiatan kaagamaan.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref>
Sairing lawan pakambangan zaman musik Malayu mangalami kabingungan gaya musik misalnya saja mangalami paduan lawan aliran [[musik pop]], [[musik rock]], wan [[dangdut]]. Aliran ngini kawa ditamui di nagara-nagara kaya Malayu, nang kaya [[Indunisia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Brunai]].
Pada pamulaan parkambangan alat musik nang digunaakan labih didominasi ulih tingkatan rebana nang disambat Kompang matan Ponorogo, petikan gambus, gesekan biola, picitan akordion, tingkatan [[kanung|gong/kanung]], wan tiupan [[sarunai]]. Hal ngini dipangaruh ulih budaya matan tanah [[urang Arab|Arab]] dan [[Irupa]] tradisional. Sairing bakambangnya teknologi, bubuhannya digantiakan lawan alat musik elektronik dalam bantuk keyboard.
Dalam kiprahnya aliran ngini sampat populer di era '80an bahkan mamasuki era "puncak kahangatan" di era '90an. Hal ngini ditandai lawan makin banyaknya [[panyanyi]] & grup band Malayu, wan pandatang hanyar nang muncul lawan lagu-lagu andalan masing-masing.
=== Pakaian tradisiunal ===
[[Barakas:Busana Melayu.jpg|thumb|Urang Malayu dalam ''busana Melayu'', gaya pakaian tradisiunal Malayu]]
Pakaian wan tekstil tradisiunal Malayu tarus-tarus barubah matan zaman kuno. Sacara historis, urang Malayu kuno dicatat mamakai bamacam bahan alami sabagai sumber penting gasan kain, pakaian wan pakaian. Namun, era umum, manyaksiakan kadatangan awal para padagang matan timur wan barat ka palabuhan Kapulauan Malayu, basama-sama buhannya manukar barang-barang mewah baru, tamasuk kapas halus wan sutra. Pakaian ngitu kamudian manjadi sumber mode Malayu tinggi wan mandapatakan peran budaya sabagai identitas nang maikat di kapulauan, tarutama di samananjung, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{sfn|Hassan|2016}}
Dalam budaya Malayu, pakaian wan tekstil dihormati sabagai simbul kaindahan, kakuatan wan status. Banyak kisah dalam hikayat Malayu manakanakan wadah khusus nang ditampati ulih tekstil.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=2}} Industri paulahan tangan Malayu kawa diitihi asalnya sajak abad ka-13 pas jalur pardagangan timur bakambang di bawah dinasti Song. Pambahasan tentang tekstil nang diulah sacara lokal wan jua dominasi panen di Samananjung Malaya diulah dalam babarapa akun Cina wan Arab.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=19}} Di antara tekstil Malayu nang takanal adalah Songket, Batik, ''Telepok'', ''Limar'', ''Tenun'', ''Kelingkam'', ''Cindai'', ''Pelangi'' wan ''Tekad''.
Pakaian Malayu Klasik bamacam-macam di antara wilayah nang balainan, tagal pakaian tradisional nang paling dalam di zaman modern adalah Baju Kurung (gasan [[bibinian]]) wan Baju Melayu (gasan [[lalakian]]), nang kaduanya diakui sabagai pakaian nasional gasan [[Malaysia]] wan [[Brunai]], wan jua dipakai ulih komunitas Malayu di [[Indunisia]], [[Singapura]], [[Pilipina]], Myanmar, wan [[Thailand]].
[[Barakas:HariRayaMalaykids.jpg|thumb|left|Anak-anak Malayu mamakai pakaian tradisiunal wayah [[Hari Raya Pitrah|Idul Fitri]]]]
Kata ''Baju Kurung'', nang diartiakan sabagai "mambungkus awak" urang nang mamakainya diulah badasarkan prinsip Islam tentang kasadarhanaan, kasupanan wan karandahan hati. Praktik ngini paralil lawan doktrin agama Yahudi-Karistin, karana mamamirkan bagian-bagian intim tubuh dianggap dilarang dalam [[Islam]]. Interpretasi ngitu lalu ditarik ka cara Malayu mamakai pakaian wan perspektif budaya, ngini kawa disaksikan banar pada pamarintahan Mansur Shah matan Malaka pada abad ka-15, sultan malarang umatnya nang binian Muslim di publik gasan mamakai sarung haja matan dada ka bawah. Sapanjang zaman, Malayu Baju Kurung bajalan malalui babarapa reinkarnasi sabalum mangambil bantuk nang wahini. Marga luasnya bamacam karajaan Malayu di kapulauan, bantuk lokal wan tapisah matan pola desain Baju Kurung jua kawa disaksikan di wilayah ngitu, tamasuk Bengkulu, [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Jambi, Juhur-Riau, [[Pahang, Malaysia|Pahang]] wan Palimbang.{{sfn|Hassan|2016}}
Modus nang sasuai matan Baju Kurung gasan laki-laki dipinandui sabagai "Baju Melayu". Bagian atas pakaian diulah lawan desain geometris nang hampir sama lawan Baju Kurung wan biasanya dipasangkan lawan kain anyaman nang dipinandui sabagai sarong. Pola [[tapih|sarong]] mungkin tamasuk simbol status pakawinan urang atawa pangkatnya dalam masyarakat Malayu tradisiunal.{{sfn|Hassan|2016}}
Pakaian Malayu klasik umum lainnya gasan lalakian tadiri matan ''baju'' atawa ''tekua'' (sabuting janis baju lengan panjang), ''baju rompi'' (jaket), ''kancing'' (buting), ''celana'' kaki halus (seluar/[[salawar|salawar panjang]]), [[tapih|sarong/tapih]] nang dipakai di pinggang, ''capal'' (sandal), wan ''tanjak'' atawa ''tengkolok'' (alat panutup kapala); gasan bangsawan, ''baju sikap'' atawa ''baju layang'' (sabuting jenis mantel) wan ''pending'' (tali pinggang hiasan) jua identik gasan dipakai sabagai pakaian formal. Rancak jua gasan saurang ''pendekar'' (prajurit Malayu) gasan mamakai [[Karis]] di bagian muka sarong.
Babeda lawan Baju Melayu nang tarus dipakai sabagai pakaian upacara haja, Baju Kurung dipakai saban hari sapanjang tahun ulih kabanyakan bibinian Malayu. Pamandangan pagawai sipil binian, pagawai profesional wan mahasiswa nang mamakai Baju Kurung rancak ditamui di [[Malaysia]] wan [[Brunai]].
=== Pamainan tradisiunal ===
[[Barakas:Finished wau and wau frame.JPG|thumb|right|Sabuah bengkel tukang Wau di [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Malaysia]]. Janis layang-layang nang unik ngini kawa ditamui di pasisir timur laut Samananjung Malaya.]]
Pamainan tradisiunal Malayu biasanya mamarluakan kaahlian karajinan wan katangkasan tangan wan kawa ditelusuri asal-usulnya sajak zaman Kasultanan Malaka. ''Sepak Raga'' wan pamainan [[kelayangan]] marupakan salah satu permainan tradisiunal nang disambat dalam Sajarah Malayu nang dimainakan ulih bangsawan wan bangsawan matan kasultanan Malayu.{{sfn|Leyden|1821|p=261}}{{sfn|Lockard|2009|p=48}}{{sfn|Ooi|2004|p=1357}}
''Sepak Raga'' adalah salah sabuting pamainan Malayu nang paling populer wan sudah dimainkan baabad-abad. Sacara tradisional, raga Sepak dimainakan dalam lingkaran lawan manendang wan manjagakan bola rotan di atas mangguna'akan apa haja bagian awak salain tangan wan tangan. Inya wayah diakui sabagai olahraga nasional [[Malaysia]] wan dimainkan dalam acara ulahraga{{sfn|Ziegler|1972|p=41}}{{sfn|McNair|2002|p=104}} internasional nangkaya Asian Games wan Southeast Asian Games.
Pamainan populer lainnya adalah pambuatan ''Gasing'' nang biasanya dimainakan imbah musim [[katam]]. Katarampilan pangarjaan nang hebat diparluakan gasan manghasilakan ''Gasing'' (atas) nang paling kompetitif, babarapa di antaranya baputar salama dua jam satiap kali.<ref name="Alexander 2006 51">{{harvnb|Alexander|2006|p=51}}</ref>
Mungkin pamainan Malayu nang paling populer adalah ''Wau'' (janis layang-layang unik matan pantai timur Samananjung Malayu) atawa layang-layang nang terbang. Parsaingan palayaran Wau diadaakan lawan juri nang mambariakan poin gasan karajinan (''Wau'' adalah objek nang indah wan bawarna-warni nang diandak di atas bingkai bambu), suara (barataan layang-layang Malayu didesain gasan maulah suara tatantu pas digusur angin) wan katinggian.<ref name="Alexander 2006 51"/>
Urang Malayu jua baisi varian matan pamainan papan Mancala nang dikanal sabagai [[Daku|Congkak]]. Pamainan ngini dimainkan lawan mamindahkan batu, marmer, manik atawa cangkang di sakitar papan kayu nang tadiri matan dua walas atawa labih lubang. Mancala diakui sabagai pamainan tartua di dunia wan bisa ditelusuri asalnya sajak Mesir Kuno. Sairing bamainan tasabar di saluruh dunia, satiap kabudayaan ma'ulah parbidaan saurang tamasuk urang Malayu.{{sfn|Alexander|2006|p=52}}
=== Pangolahan logam ===
[[Barakas:Bunga Mas (Muzium Negara).jpg|thumb|Bunga Mas, Museum Nasional Malaysia. ''Bunga Mas'' ditawarakan ulih nagara-nagara Malayu utara [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Pattani, Nong Chik, Yala, Rangae, Kubang Pasu wan Setul kepada Raja Ayutthaya (Siam) sabagai simbul kasatiaan.]]
Pada awal abad ke-17, emas, [[pirak]], besi wan kuningan samuanya sudah diulah dangan sampurna jadi bagian matan masyarakat Malayu. Era ngini manyaksiakan karya-karya logam manarima dukungan karajaan nang kritis. Banyak banar pangolahan logam Malayu nang muncul sabagai bukti era ngini, mulai matan belati khas Malayu nang dikiau [[Karis]] nang diulah matan [[wasi]], sampai ka perhiasan halus nang diulah matan [[amas]] wan perak. Bagi bangsawan Malayu pada periode ngini, karya-karya gantung (pangikat sabuk hias nang dihiasi lawan batu-batu mulia), ''keronsang'' (bros) wan ''cucuk sanggul'' (pin rambut) ditampilakan untuk manjadi salah sabuting barang mode nang paling dicari. Era ngini jua manjadi wadah gasan babarapa barang-barang penting lainnya dalam regalia Malayu nang dibuang dalam amas, tamasuk kotak upacara, ''Tepak sirih'' (wadah Betel) wan bagian-bagian Keris. Sani mengolah emas didominasi ulih repoussé wan teknik granulasi, di mana metode tradisional masih kawa disaksikan hari ini. Di era kontemporer, parhiasan amas Malayu tarutama ditamui dalam bantuk kalung kaki, gelang, cincin, kalung, liontin wan anting-anting.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011">{{cite web |title= Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass |website= Go2Travelmalaysia.com |url= http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |access-date= 25 Uktubir 2026 |archive-date= 19 Mai 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180519135144/http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |url-status= live }}</ref><ref name="Karyaneka 2013">{{cite web |last=Karyaneka |title=Metal Work |publisher=Syarikat Pemasaran Karyaneka Sdn. Bhd. |url= http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |access-date=25 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180324135832/http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |archive-date=24 Marit 2018 }}</ref>
Dalam hal barang-barang pirak Malayu, barang-barang matan perak cukup dipinandui gasan desain nang canggih wan halus. Biasanya diulah lawan teknik repousse, filigree, wan niello. Barang-barang tradisiunal Malayu nang umum biasanya diulah matan pirak tamasuk ujung bantal, tali sabuk, sudut-sudut matt, stopper gasan wadah banyu, sarung Karis wan kotak-kotak tembakau. ''Awan Larat'' (pola awan) wan ''Kerawang'' (motif tumbuhan) adalah di antara desain nang populer gasan ujung bantal pirak dekoratif Malayu wan kotak tambakau.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/>
Panggunaan barang-barang matan kuningan malabihi banyak kelas sosial Malayu klasik, nang dipakai ulih anggota bangsawan wan urang awam. Popularitas barang-barang matan kuningan sangat banyak dikontribusi karana daya tahan, kualitas wan kamampuan nang mampu dimiliki ulih samua urang. Barang-barang kuningan kawa dibagi jadi dua parbidaan, kuningan kuning gasan barang-barang fungsional wan putih gasan tujuan dekoratif. Ngitu rancak dipanculit wan dihiasi lawan bamacam-macam desain hiasan dalam motif kaagamaan wan bunga. Pamakaian kuningan, nang paling dipinandui gasan Tepak Sireh, wadah upacara gasan betel quid wan gasan mambangun alat musik tatantu kaya [[Kanung]] gasan orkestra [[Gamalan]] Malayu klasik. Salain itu, barang-barang tradisiunal Malayu nang tarkanal lainnya nang diulah matan lugam tamasuk vas bunga, taburan minyak wangi, baki, panci, ketel, wan wadah mambakar dupa.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/><ref name="Karyaneka 2013"/>
=== Seni bela diri ===
[[Barakas:Singaporean female pesilat - 20080222.jpg|thumb|Saurang praktisi silat binian matan [[Singapura]]]]
Silat wan varian-variannya kawa ditamui di sabarataan [[dunia Malayu]]: Samananjung Malayu (tamasuk [[Singapura]]), Kapulauan Riau, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]]. Bukti arkeologis manunjuakan bahwa, pas abad ka-6, seni pajuangan nang diformalkan sudah dipraktikakan di Samananjung Malaya wan Sumatera.{{sfn|James|1994|p=73}} Bantuk-bantuk awal Silat diyakini sudah dikambangakan wan digunaakan dalam angkatan basanjata karajaan Malayu kuno di Langkasuka (abad ka-2){{sfn|Alexander|2006|p=225}}{{sfn|Abd. Rahman Ismail|2008|p=188}} wan [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7).
Pangaruh matan kasultanan Malayu di [[Malaka, Malaysia|Malaka]], [[Johor, Malaysia|Johor]], Pattani wan [[Brunai]] sudah mambari kontribusi gasan panyebaran seni bela diri ngini di Kapulauan Malayu. Malalui labirin kanal laut nang rumit wan kapiler sungai nang mamfasilitasi partukaran wan padagangan di saluruh wilayah, Silat manjalani jalannya ka hutan hujan nang padat wan ka pagunungan. Lagenda Laksamana Hang Tuah matan Malaka adalah salah sabuting ''pesilat'' paling tarkenal dalam sajarah{{sfn|Green|2001|p=802}} wan bahkan dianggap ulih babarapa urang sabagai bapak silat Malayu.{{sfn|Sheikh Shamsuddin|2005|p=195}} Sajak era klasik, Silat Malayu manjalani diversifikasi nang ganal wan mambantuk apa nang wahini sacara tradisiunal diakui sabagai sumber Pencak Silat Indunisia wan bantuk-bantuk Silat lainnya di Asia Tunggara.{{sfn|Draeger|1992|p=23}}{{sfn|Farrer|2009|p=28}}
Salain Silat, Tomoi jua dipraktikakan ulih urang Malayu, tarutama di wilayah utara Samananjung Malaya. Ngini adalah varian matan bantuk kickboxing Indo-Cina nang diyakini telah manyebar di daratan Asia Tunggara sajak zaman Kakaisaran Funan (68 M).
=== Seni pamentasan ===
[[Barakas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pamentasan Joget Gamelan, 1937]]
Urang Malayu baisi bamacam-macam [[musik]] wan [[igal]] nang marupakan gabungan matan pangaruh budaya nang balainan. Genre nang khas mulai matan tarian rakyat tradisional Malayu nang kaya drama Mak Yong sampai tarian Zapin nang bapangaruh Arab. Gerakan koreografi jua bamacam-macam mulai matan langkah-langkah wan lagu-lagu sederhana di Dikir barat sampai gerakan nang rumit di Joget [[Gamalan|Gamelan]].
Musik tradisional Malayu pada dasarnya marupakan musik perkusi. Macam-macam [[kanung]] manyadiakan irama gasan banyak tarian. Ada jua drum bamacam-macam ukuran, mulai matan ''rebana ubi'' ganal nang dipakai gasan menandai acara-acara penting sampai ''gendang-rebana'' kecil (frame drum) nang dipakai gasan mengiringi bacaan vokal dalam upacara kaagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}}
[[Barakas:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sabuting bubuhan dari penari Malayu Siam nang manampailakan Mak Yong (sakitar abad ka-19). Pada tahun 2005, buku ngini mandapat pangakuan sabagai salah satu karya agung warisan lisan wan nang kada talihat umat manusia ulih [[Pahimpunan Pandidikan, Kailmuan, wan Kabudayaan Pasarikatan Bangsa-Bangsa|UNESCO]].]]
Musik Nobat manjadi bagian matan Royal Regalia dari pangadilan Malayu sajak datangnya Islam pada abad ka-12 wan hanya dimainkan dalam upacara pangadilan nang penting. Orkestrenya tamasuk instrumen sakral wan nang dihormati banar nang kaya ''nehara'' (drum ketel), ''[[babun]]'' (drum kepala ganda), ''nafiri'' (trumpet), ''[[sarunai]]'' (oboe), wan kadang-kadang gong berkunci wan sapasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}}
Pangaruh India kuat dalam pamainan bayangan tradisional nang dipinandui sabagai Wayang Kulit nang mana kisah-kisah matan epik Hindu; Ramayana & Mahabharata mambantuk repertoar utama. Ada ampat macam teater wayang bayangan nang kawa ditamui di Samananjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Tatapi, seni wan kisah-kisah ''Wayang Purwa'' wan ''Wayang Siam'' manunjukakan pangaruh wilayah nang bagabung lawan basa Jawa wan Siam masing-masing, samantara ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Gedek'' mancaritakan bentuk wan gaya Malayu nang labih asli.
Kesenian-kesenian pamentasan Malayu nang terkenal lainnya adalah; teater ''Bangsawan'', balada cinta ''Dondang Sayang'' wan tari ''Mak Inang'' matan Kasultanan Malaka, teater ''Jikey'' wan ''Mek Mulung'' matan [[Kadah, Malaysia|Kadah]], tari ''Asyik'' wan drama tari ''Menora'' matan Patani wan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], tari ''Ulek mayang'' wan ''Rodat'' matan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], teater ''Boria'' matan Penang, tari ''Canggung'' matan [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]], lagu-lagu naratif ''Mukun'' matan [[Brunai]] wan [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> Gending Sriwijaya matan Palembang, tari Serampang Dua Belas matan Serdang,<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api tarian api matan [[Riau]] wan Dikir barat Singapura matan [[Singapura]].
=== Seni visual ===
[[Barakas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, burung mitos raksasa nang diulah gasan parada sunat agung pangeran [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]]]
Ukiran kayu marupakan bagian matan seni visual Malayu klasik. Urang Malayu sacara tradisional manghias monumen, parahu, sanjata, makam, instrumen musik, wan pakakasnya lawan motif flora, kaligrafi, geometri, wan fitur kosmik. Seni ngini diulah lawan cara mahapus kayu lawan mamakai alat-alat nang tajam wan maumpati pola, komposisi wan urutan tartentu. Bentuk [[sani]], nang dipinandui sabagai ''ukir'', disambat sabagai tindakan pangabdian matan para pangrajin kepada pencipta wan hadiah gasan sasama manusia.{{sfn|Said|2005}}
Bentuk kesenian ngini tarutama dikaranakan banyaknya kayu di Kapulauan Malayu wan jua karana kaahlian tukang-tukang kayu nang mamungkinakan urang-urang Malayu mapraktekkan ukiran kayu sabagai karajinan. Lingkungan tropis alami di mana flora wan fauna banyak nang mengilhami motif nang digambarakan dalam bentuk abstrak atawa distilasi ka dalam papan kayu. Dengan datangnya Islam, bentuk kaligrafi geometris wan Islam diparkanalakan dalam ukiran kayu. Kayu nang diguna'akan biasanya dari spesies kayu keras tropis nang diketahui tahan lama wan kawa tahan sarangan jamur, kumbang sapatu-sapatu listrik wan rayap.{{sfn|Said|2002}}
Rumah atawa [[masigit]] tradisional Malayu nang khas pasti dihiasi lawan labih matan 20 bagian nang diukir. Ukiran di dinding wan panel mamungkinakan angin masuk wan kaluar bangunan sacara efektif wan kawa mamungkinakan sinar matahari mancahaya bagian dalam struktur. Pada saat nang sama, bayangan nang dibuang ulih panel jua akan meulah bayangan badasarkan motif nang manambah kaindahan di lantai. Jadi, bagian-bagian nang diukir manjalankan tujuan fungsional wan estetika.
== Kalompok-kalompok sub-etnis ==
{{see also|Urang Malayu Malaysia|Urang Malayu Indunisia|Urang Malayu Brunai|Urang Malayu Singapura}}
[[Barakas:Indonesia Ethnic Groups Map - EN.svg|thumb|center|upright=3.0|Wilayah urang Malayu digambarakan dalam warna hijau wan kalompok-kalompok sub-etnis nang bahubungan lainnya digambarakan dalam warna hijau nang labih gelap atawa labih cerah.]]
Walaupun mambantuk 3,4% matan jumlah panduduk, etnis Malayu marupakan salah sabuting etnis nang paling banyak didistribusikan di Indunisia. Kaya nang ditampaiakan di peta, di luar Kapulauan Indunisia, urang Malayu bagana di Samananjung Malayu, mambantuk kalompok etnis nang mandominasi di Samananjung Malaysia wan minoritas nang signifikan di [[Singapura]], [[Thailand]] wan Myanmar salatan. Koridor wilayah Malayu Borneo dimulai di utara matan barat daya [[Sabah]], tarus lawan nagara [[Brunai|Brunai Darussalam]], [[Sarawak]] pasisir wan tarus turun ka [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{lower |0.4em|{{sfn|Yunos|Begawan|2011}}}}
{| class="wikitable"
|-
! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Kalompok etnis
! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Karajaan-karajaan sajarah
! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Dairah lawan populasi nang signifikan
|- valign="top"
| Urang Malayu Bangka wan Balitung
|
|
* {{Flagicon image|Flag of Bangka-Belitung.svg}} Kapulauan Bangka Belitung
|- valign="top"
| Urang Malayu Bangkok{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2003}}{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2007}}
|
|
* {{flagicon image|Seal Bangkok.png}} Min Buri, Nong Chok<br />{{flagicon image|Seal Pathum Thani.png}} Lam Luk Ka, Mueang Pathum<br />{{flagicon image|Seal Ayutthaya.png}} Prupinsi Ayutthaya
|- valign="top"
| Urang Malayu Bangkulu
|
|
* {{Flagicon image|Flag of Bengkulu.svg}} Bengkulu
|- valign="top"
| Urang Malayu Berau
|
* Kasultanan Berau (1377–1830)
* Kasultanan Gunung Tabur (1810–1945)
* Kasultanan Sambaliung (1810–1945)
|
* {{flagicon image|Coat of arms of Berau Regency.svg}} Kabupatin Berau
|- valign="top"
| Urang Bugis-Malayu<ref name="Karim">{{harvnb|Gulrose Karim|1990|p=74}}</ref><ref name="Joseph">{{harvnb|Joseph|Najmabadi|2006|p=436}}</ref>(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[Bugis]])
|
* Karajaan Mempawah (1740–1950)<ref>{{cite web |url= http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |title=Mempawah Sultanate |website=Melaju Online |access-date=28 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160408190433/http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |archive-date=8 April 2016 }}</ref>
* Kasultanan Selangor (1745–wahini)
* Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911)
|
* {{Flag|Riau}},<br />{{Flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau
* {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]]
* {{flag|Singapura}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Burma
|
|
* {{flagicon image|Flag of Tanintharyi Region (1974–2010).svg}} Divisi Tanintharyi
|- valign="top"
| [[Urang Malayu Brunai]]{{sfn|IBP|2007|pp=151–152}}<ref name="Colling">{{harvnb|Colling|1973|p=6804}}</ref><ref name="Aris">{{harvnb|Othman|1983|pp=1–26}}</ref><ref name="Husain">{{harvnb|Husain|2007|pp=16, 33, 34}}</ref>
|
* [[Kakaisaran Barunai]] (abad ka-7 sampai ka-15)
* Kasultanan Brunai (1363–wahini)
|
* {{flag|Brunai}}
* {{flagicon image|Flag of Labuan.svg}} Labuan,<br>{{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak]],<br>{{flag|Sabah}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Cocos
|
|
* {{flagicon image|Flag of Christmas Island.svg}} Pulau Natal,<br>{{flagicon image|Flag of the Cocos (Keeling) Islands.svg}} Kapulauan Cocos (Keeling)
* {{flag|Sabah}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Jambi
|
* Karajaan Jambi (abad ka-7)
* Dharmasraya (1183–1347)
* Kasultanan Jambi (1460–1907)
|
* {{flag|Jambi}}
|- valign="top"
| Urang Jawa-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[urang Jawa|Jawa]])
|
* Kasultanan Palimbang (1550–1823)
|
* {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan,<br /> {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara
* {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]]
* {{flag|Singapura}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Juhur<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Kasultanan Johor (1528–wahini)
* Kasultanan Muar (1855–1877)
|
* {{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]]
|- valign="top"
| Urang Malayu Kadah<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />{{sfn|Majlis Kebudayaan Negeri Kedah|1986|pp=19–69}}
|
* Paradaban Lambah Bujang (abad ka-1)
* Langkasuka (abad ka-2–ka-14)
* Karajaan Kadah (Kedah Tua) (abad ka-7t–ka-12)
* Kasultanan Kadah (1136–wahini)
* Kasultanan Setul (1808–1916){{sfn|Halimi|Pitchai|2016}}
* Karajaan Kubang Pasu (1839–1864)
* [[Pirlis, Malaysia|Karajaan Pirlis]] (1842–wahini)
|
* {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Perlis.svg}} [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]],<br>{{flagicon image|Flag of Penang (Malaysia).svg}} Pulau Pinang,<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]]
* {{flagicon image|Seal Satun.png}} Satun,<br>{{flagicon image|Seal Trang.png}} Trang,<br>{{flagicon image|Seal Krabi.png}} Krabi
|- valign="top"
| Urang Malayu Kalantan<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Karajaan Bumi Habang (abad ka-1–ka-6)
* Kasultanan Kalantan (1267–wahini)
* Kasultanan Jembal (1638–1720)
|
* {{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]
* {{flagicon image|Flag of Narathiwat.svg}} Narathiwat
* {{flagicon image|Flag of Besut, Terengganu.svg}} Besut ([[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]])
|- valign="top"
| Urang Malayu Lahat
|
|
* {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan
|- valign="top"
| Urang Malayu Loloan
|
|
* {{flagicon image|Lambang Kab Jembrana.png}} Kabupatin Jembrana
|- valign="top"
| Urang Malayu Malaka<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Kasultanan Malaka (1402–1511)
|
* {{flagicon image|Flag of Malacca.svg}} [[Malaka, Malaysia|Malaka]]
|- valign="top"
| Urang Minangkabau-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(''kalompok Malayu asimilasi katurunan Minangkabau'')
|
* Dharmasraya (1183–1347)
* [[Kesultanan Siak]] (1725–1949)
* Kapamimpinan Nagari Sambilan (1773–wahini)
|
* {{flag|Riau}},<br /> {{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau
* {{flagicon image|Flag of Negeri Sembilan.svg}} [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]],<br>{{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br />{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]]
* {{flag|Singapura}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Sumatera Timur Laut
|
* Kasultanan Asahan (1630–1946)
* Kasultanan Bilah (1630–1946)
* Kasultanan Deli (1632–1946)
* Kasultanan Langkat (1568–1946)
* Kasultanan Serdang (1728–1946)
|
* {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara
|- valign="top"
| Urang Malayu Pahang<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Karajaan Pahang Kuna (abad ka-5–1454)
* Kasultanan Pahang Lawas (1470–1623)
* Karajaan Pahang Modern (1770–1881)
* Kasultanan Pahang Moderen (1881–wahini)
|
* {{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]]
|- valign="top"
| [[Urang Palimbang|Urang Malayu Palimbang]]<ref name="Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam">{{Cite web|title=Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam|language= id|date=Agustus 2019|url=https://www.researchgate.net/publication/334990443}}</ref><ref name="Tradisi Ruwahan pada Masyarakat Melayu Palembang">{{Cite web|title=Tradisi Ruwahan Masyarakat Melayu Palembang Dalam Perspektif Fenomenologis|language= id|date=Disimbir 2022|url=https://ejournal.uin-suska.ac.id/index.php/SosialBudaya/article/viewFile/19338/8602}}</ref><ref name="Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang">{{Cite web|title=Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang|language= id|date=Disimbir 2019|url=https://media.neliti.com/media/publications/506596-none-eb4c4768.pdf}}</ref><ref name="Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M : Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang - Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang">{{Cite journal|title=Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M: Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang – Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang|journal= Tamaddun: Jurnal Kebudayaan dan Sastra Islam|language= id|date=2022|volume= 18|issue= 2|pages= 69–86|doi= 10.19109/tamaddun.v18i2.2785|url=https://jurnal.radenfatah.ac.id/index.php/tamaddun/article/view/2785/1887|last1= Niswah|first1= Chirun|doi-access= free}}</ref>
|
* [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7–ka-13)
* Kasultanan Palimbang (1550–1823)
|
* {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan
|- valign="top"
| Urang Malayu Patani<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Karajaan Negara Sri Dharmaraja (Milinium ka-1–abad ka-15)
* Langkasuka (abad ka-2–ka-14)
* Kasultanan Pattani (1516–1902)
* Kasultanan Singgora (1603–1689)
* Karajaan Reman (1785–1902)
* Karajaan Legeh (1755–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39">{{harvnb|Anuar Nik Mahmud|1999|p=39}}</ref>
* Karajaan Nong Chik (1809–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/>
* Karajaan Jalur (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/>
* Karajaan Teluban (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/>
* Karajaan Jering (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/>
|
* {{flagicon image|Seal Pattani.png}} Pattani,<br>{{flagicon image|Seal Yala.png}} Yala,<br>{{flagicon image|Seal Narathiwat.png}} Narathiwat,<br>{{flagicon image|Seal Songkhla.png}} Songkhla,<br />{{flagicon image|Seal Phattalung.png}} Phattalung
* {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]],<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]]
|- valign="top"
| Urang Malayu Pirak<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Gangga Negara (abad ka-2–ka-11)
* Kasultanan Pirak (1528–wahini)
|
* {{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]]
|- valign="top"
| Urang Malayu Riau
|
* Kasultanan Kuntu Kampar (1234–1933)
* Kasultanan Indragiri (1298–1945)
* Kasultanan Rokan (1569–1940)
* Kasultanan Pelalawan (1791–1946)
* Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911)
|
* {{flag|Riau}},<br>{{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau,<br /> {{flagicon image|Lambang Kabupaten Pasaman.png}} Kabupatin Pasaman,<br />{{flagicon image|Lambang Kabupaten Lima Puluh Kota.png}} Kabupatin Lima Puluh Kota
|- valign="top"
| Urang Malayu Sarawak{{sfn|Said|2012}}{{sfn|Amanah Khairat Yayasan Melayu Sarawak|}}
|
* Karajaan Santubong (abad ka-7)
* Karajaan Samarahan (abad ka-13)
* Karajaan Saribas (abad ka-15)
* Karajaan Banting (abad ka-16)
* Kasultanan Sarawak (1598–1641)
|
* {{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]]
|- valign="top"
| Urang Malayu Slangor
|
* Kasultanan Selangor (1745–wahini)
|
* {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]]
|- valign="top"
| [[Urang Malayu Singapura]]
|
* Karajaan Singapura (1299–1398)
|
* {{flag|Singapura}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Tamiang
|
* Karajaan Bukit Karang (1023–1330)
* Kasultanan Benua Tamiang (1330–1528)
|
* {{flagicon image|Lambang Kabupaten Aceh Tamiang.png}} Kabupatin Aceh Tamiang
|- valign="top"
| Urang Malayu Tarangganu<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Kasultanan Terengganu (1708–wahini)
* Karajaan Besut (1780–1899)
|
* {{flagicon image|Flag of Terengganu.svg}} [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]]
* [[Kuantan, Malaysia|Kuta Kuantan]] ([[Pahang, Malaysia|Pahang]])
|- valign="top"
|Urang Malayu Kalimantan Barat
|
* Karajaan Landak (1292–1962)
* Karajaan Matan (1590–1948)
* Karajaan Mempawah (1740–1950)
* Kasultanan Pontianak (1771–1950)
* Kasultanan Sambas (1675–1944)
* Karajaan Sanggau (1310–1960)
* Karajaan Sintang (1365–1950)
* [[Tanjungpura|Karajaan Tanjungpura]] (880–1590)
|
* {{flagicon image|Flag of West Kalimantan.svg}} [[Kalimantan Barat]]
|}
== Liat jua ==
* [[Dunia Malayu]]
* [[Rumah Malayu]]
== Rujukan ==
{{Reflist}}
== Pranala luar ==
* {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{en}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu]
* {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&hl=id&ct=clnk&cd=139&gl=id&client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]{{Dead link|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=26 Januari 2010 }}
* {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=8 April 2016 }}
{{DEFAULTSORT:Malayu}}
[[Tumbung:Urang Malayu| ]]
[[Tumbung:Malaysia]]
[[Tumbung:Indunisia]]
[[Tumbung:Brunai]]
[[Tumbung:Singapura]]
{{Authority control}}
b1smyobz2uchjw4n72g8c49yxrfqlyw
115350
115335
2026-10-29T10:01:21Z
~2026-56391-53
18044
115350
wikitext
text/x-wiki
{{AP}}
{{ethnic group
|group = Urang Malayu <br/> Suku Melayu <br/> Orang Melayu <br/> اورڠ ملايو
|image = [[Berkas:Malay couple.jpg|thumb]]
|caption =
|poptime = '''± 27.000.000'''
|region1 = '''{{flag|Malaysia}}'''
|pop1 = 20.749.378
|ref1 = {{lower|<ref>{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}</ref>}}
|region2 = '''{{flag|Indunisia}}'''
|pop2 = 8.789.585
|ref2 = {{lower|<ref>{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}}
|region3 = '''{{flag|Thailand}}'''
|pop3 = 5.354.475
|ref3 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}</ref>}}
|region4 = '''{{flag|Pilipina}}'''
|pop4 = 2.000.000
|ref4 =
|region5 = '''{{flag|Singapura}}'''
|pop5 = 1.003.449
|ref5 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}</ref>}}
|region6 = '''{{flag|Brunai}}'''
|pop6 = 501.902
|ref6 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}</ref>}}
|langs = [[Basa Malayu|Malayu]], [[Basa Indunisia|Indunisia]], [[Basa Arab|Arab]], [[Basa Inggris|Inggris]]
|rels = [[Islam]]
|related = [[Urang Banjar|Banjar]], [[Urang Jawa|Jawa]], Sunda, Minangkabau, Kerinci, Aceh, Dayak
}}
'''Urang Malayu''' ({{lang-ms|Orang Melayu}}; [[Jawi]]: {{Script/Arabic|أورڠ ملايو}}) ngini bubuhan étnis wan agama Austronésia nang baasal matan Samananjung Malayu, [[Sumatera]] timur, pasisir [[Kalimantan]], wan pulau-pulau halus nang baandak di antara lokasi-lokasi ngini nang dipinandui sabagai [[Nusantara]] Riau. [[Basa Malayu]] marupakan anggota matan rumpun basa Austronesia. Wilayah-wilayah ngini wayah ini marupakan bagian matan nagara-nagara [[Malaysia]], [[Indunisia]] ([[Sumatera]] timur wan selatan, Kapulauan Bangka Belitung, [[Kalimantan Barat]], Kapulauan Riau, wan pasisir [[Kalimantan Timur]]), bagian salatan Thailand (Pattani, Satun, Songkhla, Trang, Krabi, Yala, wan Narathiwat), [[Singapura]], [[Brunai]], wan ujung salatan Myanmar (Tanintharyi).
[[Berkas:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|thumb|[[P. Ramlee]]]]
[[Berkas:Malay tricolour.svg|thumb|[[Talu warna Malayu]]]]
Bahkan, banyak komunitas Minangkabau, Mandailing, wan [[urang Dayak|Dayak]] nang pindah ka pantai timur [[Sumatera]] wan pantai barat [[pulau Kalimantan|Kalimantan]], mangaku sabagai urang Malayu. Salain di Nusantara, urang Malayu jua ada di Sri Lanka, Kapulauan Cocos (Keeling) ''(Cocos Malays)'', wan [[Aprika Salatan]] ''(Cape Malays)''.
Pakambangan wan didirian Kasultanan Malaka pas abad ka-15 manyababakan revolusi ganal dalam sajarah bangsa Malayu. Hal ngitu tajadi karana kasultanan ngitu mambawa parubahan nang sangat signifikan pada tata kabudayaan wan kasultanan ngitu mandapatakan kajayaan pada masa ngitu.
Sapanjang sajarahnya, urang-urang Malayu dipinandui sabagai komunitas padagangan pasisir nang baisi ciri-ciri budaya nang baubah.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 & 43}} Buhannya manyerap, mambagi wan manyampaiakan banyak ciri budaya dari kalompok etnis lokal lainnya, nang kaya Minangkabau wan Aceh.
== Etimologi ==
{{multiple image
| align = right
| total_width = 420
| image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg
| alt1 = Urang Malayu Malaka
| caption1 = Lukisan cat banyu Portugis matan urang Malayu di Malaka, sakitar tahun 1540, ditampaiakan dalam Códice Casanatense
| image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg
| alt2 = Sepasang urang Malayu
| caption2 = Ilustrasi pasangan Malayu, dari ''Reise nach Batavia'', antara tahun 1669 wan 1682
| image3 = JogetUNISEL.jpg
| alt3 = Tari manari joget Malayu
| caption3 = Tari Joget nang baasal matan masa Kasultanan Malaka, banyak aspek budaya Malayu baasal matan wilayah Malaka
}}
Kata Melayu pada mulanya marupakan ngaran tampat (toponim), nang marujuk pada sabuah lokasi di Sumatera. Imbah abad ka-15 istilah Malayu mulai diguna'akan gasan marujuk pada ngaran suku (etnonim).<ref name=":0">{{cite book|author=Timothy P. Barnard|year=2004|title=Contesting Malayness: Malay identity across boundaries|location=Singapore|publisher=Singapore University press|isbn=9971-69-279-1|page=|url-status=live}}</ref>{{rp|3}}
Sastra ''Sajarah Malayu'', mahubungakan asal etimologis "Melayu" lawan sabuah sungai halus bangaran Sungai Malayu di [[Sumatera]], [[Indunisia]]. Epos tasalah manyambat bahwa sungai ngini mangalir ka Sungai Musi di Palembang, padahal sabujurnya sungai ngini mangalir ka Sungai Batang Hari di [[Jambi]].<ref>{{Cite journal|last=Reid|first=Anthony|date=Uktubir 2001|title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=32|issue=3|pages=295-313}}</ref>{{rp|298}} Babarapa urang bapandapat bahwa istilah ngitu baasal matan sabuah kata nang baasal matan [[basa Malayu]], yaitu "melaju" nang baasal dari awalan 'me' wan akar kata 'laju', nang manggambarakan kakuatan arus di sungai ngitu.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}}
[[Barakas:Candi Tinggi.jpg|thumb|upright=1|Candi Muaro Jambi di [[Jambi]], dihubungakan lawan keberadaan karajaan Melayu pra-Islam. Candi-candi biasanya dibangun di tangah-tangah pusat karajaan]]
=== Sabagai ngaran tampat (toponim) ===
Istilah "Malayu" dan palafalan nang sama sajak abad ke-15 adalah sabuah toponim kuno nang umumnya mangacu pada daerah-daerah di selat Malaka.{{sfn|Barnard|2004|p=3}}
[[Barakas:Tengku Abd Aziz Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah.jpg|thumb|upright=1|Tengku Abdu Aziz, Pangeran dari [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] nang mamakai pakaian khas Melayu formal wayah itu (sekitar 1920)]]
* '''''Malaya Dwipa''''', "Malaya Dwipa", kaya nang tacatat dalam bab 48 Bayupurana, wilayah Malaka marupakan sabuah provinsi di laut timur nang sugih banar lawan amas wan perak. Babarapa ahli jua mamasukakan wilayah [[Sumatera]] ka dalam istilah ngitu.{{sfn|Deka|2007|p=57}} Tagal, bubuhan ahli dari India parcaya bahua istilah ini hanya marujuk pada samananjung Malayu nang tadiri matan banyak gunung, sadangkan [[Sumatera]] labih marujuk pada gambaran di dalam Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}}
* '''''Maleu-kolon''''' – sabuah lokasi di Samananjung Amang, nang tacatat dalam karya Klaudius Ptolemaeus (90–68 M), ''Geographia'' mancatat sabuah tanjung di ''Aurea Chersonesus'' (Samananjung Malayu) nang bangaran ''Maleu-kolon'', nang diyakini barasal matan Basa Sanskerta, ''malayakolam'' atawa ''malaikurram''.<ref>{{cite book|title= Researches on Ptolemy's geography of eastern Asia (further India and Indo-Malay archipelago|page= 101|author= Gerolamo Emilio Gerini|isbn= 81-70690366|year= 1974|publisher= Munshiram Manoharlal Publishers }}</ref> {{sfn|Gerini|1974|p=101}}
* '''''Mo-lo-yu''''' – dikisahakan ulih Yijing, saurang biarawan [[Buddha]] matan dinasti Tang nang bakunjangan ka Asia tenggara pada tahun 688–695. Manurut Yijing, karajaan "Mo-Lo-Yu" bajarak 15 hari balayar matan Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga ([[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]]). Kerajaan ngitu jua jaraknya 15 hari palayaran dari Ka-Cha ([[Kadah, Malaysia|Kadah]]), sahingga kawa dikatahui bahwa kerajaan Mo-Lo-Yu baandak di tangah jarak antara kaduanya.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Teori populer mahubungakan ka'ada'an "Mo-Lo-Yu" lawan situs Kuil Muaro Jambi di Sumatera,{{sfn|Melayu Online|2005}} tagal ka'ada'an Jambi sangat balawanan lawan parnyaraan Yi Jinh nang manyambat bahwa inya ba'andak di tangah-tangah ''Ka-Cha'' (Kedah) lawan ''Bogha'' (Palembang)". Di antara masa akhir dinasti Yuan (1271–1368) wan masa awal dinasti Ming (1368–1644), kata ''Ma-La-Yu'' rancak disambat dalam teks-teks kuno Tiongkok gasan manyambat wilayah nang baandak di laut salatan.
=== Sabagai ngaran suku (etnonim) ===
Sastra Malayu Klasik manggambarakan urang Malayu dalam arti nang tahalus daripada interpretasi mudirin. ''Hikayat Hang Tuah'' (sakitar tahun 1700, manuskrip sakitar tahun 1849) hanya mangidentifikasi suku Malayu sabagai subyek Kasultanan Malaka; Brunai pada waktu itu kada dianggap sabagai Malayu. ''Hikayat Patani'' (sakitar 1876) kada manyabutakan Patani wan Brunai sabagai Malayu, istilah itu hanya digunaakan gasan [[Johor, Malaysia|Johor]]. Kedah kada tamasuk sabagai suku Malayu dalam ''Hikayat Kedah''/''Hikayat Merong'' Mahawangsa (sakitar 1821). ''Hikayat Aceh'' (sakitar 1625, naskah nang ada sakitar 1675) mahubungakan etnis Malayu lawan Johor, tagal kada manyabutakan Aceh atawa Deli sabagai Malayu.<ref>{{Cite book|last=Milner|first=Anthony|year=2011|url=https://books.google.co.id/books?id=sACaolB0FpkC&vq=liberally&source=gbs_navlinks_s|title=The Malays|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444391664|pages=91-92}}</ref><ref>Untuk usia manuskrip, lihat [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809133732/https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html |date=2022-08-09 }}.</ref>
== Budaya ==
=== Agama ===
[[Barakas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masigit Sultan Omar Ali Saifuddin di [[Brunai]] wayah malam [[Ramadan]]. Karajaan nang sugih ngini mangadopsi Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Malayu'') sabagai filosofi nasional sajak kamardikaannya pada tahun 1984.]]
Masyarakat Malayu awal sabagian besar animis, percaya akan keberadaan ''semangat'' (roh) dalam sagala hal.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Sakitar pambukaan era umum, [[Hindu]]isme wan Budhisme diperkenalkan ulih padagang Asia Selatan ka Kapulauan Malaya, di mana buhannya bakambang sampai abad ka-13, sabalum datangnya Islam nang dibawa ulih padagang Muslim Arab, Asia Salatan wan Cina.
Pada abad ka-15, Islam matan sekte Sunni ortodoks bakembang di [[dunia Malayu]] di bawah Kasultanan Malaka. Bida lawan Hinduisme, nang sacara superfisial maubah masyarakat Malayu awal, Islam kawa disambat sudah sacara pinuh baintegrasi ka dalam kahidupan sahari-hari panduduk.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Sajak era ngini, urang-urang Malayu dianggap sabagai kalompok etnis wan agama wan sacara tradisiunal mamiliki identifikasi erat dangan Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} wan mereka kada mangubah agama mereka sajak ngitu.<ref name="Syed" /> Identitas ngini sangat kuat sampai-sampai dipadahakan bahwa manjadi Muslim adalah ''masuk Melayu'' (masuk Malayu).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}}
Namun, kepercayaan awal baisi akar nang labih dalam, buhannya mampartahanakan diri malawan anathema Islam – wan jua mistisisme Sufisme sudah bahubungan antara urang Malayu, lawan roh-roh dunia animistik awal wan babarapa unsur Hinduisme.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Imbah tahun 1970-an, kabangkitan Islam (disambat jua re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) di saluruh dunia Muslim, banyak tradisi nang dianggap manyalahi ajaran Islam wan mangandung unsur-unsur syirik ditinggalakan ulih urang Malayu di Malaysia, sadangkan di kalangan urang Malayu di Indunisia, tradisi ngini kada dianggap sabagai takhayul wan mangandung unsur-unsur syirik. Di antara tradisi nginih adalah festival ''mandi safar'' (mandi Safar), sebuah festival mandi gasan mancapai kamurnian spiritual, nang kawa dilihat ciri-cirinya mirip lawan babarapa matan Durga Puja di India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}}
Kabanyakan etnis Malayu modern adalah panganut Islam Sunni<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=7 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Uktubir 2012}}</ref> wan festival Malayu nang paling panting adalah festival asal Islam — ''[[Hari Raya Pitrah|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Hari Raya Haji|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Tahun puga Islam|Awal Muharram]]'', wan ''[[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]]''. Di Malaysia wan Brunai, urang-urang Malayu dianggap murtad apabila bapindah agama matan Islam. Tagal, ada babarapa etnis Malayu nang badiam di luar nagara-nagara ngini jua sudah manarima agama lain sacara legal di bawah hukum.
=== Arsitéktur ===
{{See also|Rumah Malayu}}
[[Barakas:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Rūmah tradisional Malayu di [[Kadah, Malaysia|Kadah]], dihiasi lawan panel ukiran khas dari Samananjung Malayu utara.]]
[[Barakas:Malacca Sultanate Palace Museum 1.jpg|thumb|350px|Replika Istana Kasultanan Malaka, nang dibangun matan informasi wan data nang didapat matan Sajarah Malayu. Dokumen sajarah ngini baisi referensi gasan pambangunan wan arsitéktur istana-istana wayah zaman Sultan Mansur Shah, nang mamarintah matan 1458 sampai 1477.]]
Berbagai pangaruh budaya, tarutama Cina, Hindia, wan Irupa, bamain peran utama dalam mambantuk arsitéktur Malayu.{{sfn|Henket|Heynen|2002|p=181}} Sampai wayah ngini, kayu adalah bahan utama nang diguna'akan gasan sabarataan bangunan tradisiunal Malayu.<ref name="MC1219">{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1219}}</ref> Tagal, banyak jua struktur batu nang ditamuakan tarutama kompleks kaagamaan matan zaman [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] wan karajaan Malayu isthmian kuno.
Candi Muara Takus wan Candi Muaro Jambi di [[Sumatera]] adalah salah sabuting contoh nang bahubungan lawan unsur-unsur arsitektur Kakaisaran Sriwijaya. Namun, arsitéktur Sriwijaya tarutama diwakili di Chaiya (wayah ngini sabuah provinsi di Thailand) di Samananjung Malaya, nang marupakan pusat panting salawas periode Sriwijaya.{{sfn|Chihara|1996|p=213}}{{sfn|Van Beek|Invernizzi|1999|p=75}} Tipe strukturnya tadiri matan ruang sel gasan mangandung gambar Buddha wan puncak strukturnya diulah dalam bantuk ''stupa'' lawan teras-terasan nang baurutan, nang marupakan cuntuh nang paling baik di ''Wat Pra Borom That'' di Chaiya.{{sfn|Jermsawatdi|1989|p=65}}
Ada jua bukti kuil Hindu atawa ''Candi'' di sakitar salatan [[Kadah, Malaysia|Kadah]] antara gunung Jerai wan lembah Sungai Muda, dairah nang dipinandui sabagai Lembah Bujang. Di dalam wilayah sakitar 350 kilometer pasagi, 87 situs agama sajarah awal sudah dilaporakan wan ada 12 ''candi'' nang baandak di puncak gunung, sabuah fitur nang manunjukakan mungkin baasal matan kaparcayaan Malayu prasejarah manganai kasucian tempat-tempat tinggi.{{sfn|O'Reilly|2007|p=42}}
[[Barakas:Pintu Istana Setul Mambang Segara.jpg|thumb|350px|Sabuting panel dinding nang dihiasi lawan bamacam motif kambang matan istana Setul Mambang Segara nang dilihat di Muzium Negara. Setul adalah sabuah karajaan Malayu nang ada antara tahun 1808 wan 1915 di subalah utara Samananjung Malayu.]]
Rujukan awal arsitektur Melayu di Samananjung Melayu kawa ditamui di babarapa catatan Cina. Sebuah catatan Cina abad ka-7 mangisahakan bubuhan jamaah haji Buddha nang datang ka Langkasuka wan manyabutakan kuta ngitu dikelilingi tembok nang di atasnya dibangun manara-manara wan didatangi malalui dua pintu gerbang.{{sfn|Jamil Abu Bakar|2002|p=59}} Catatan abad ka-7 nang lain matan utusan khusus Tiongkok ka Karajaan Bumi Habang di Samananjung Malaya, mancatat bahwa ibu kota baisi tiga gerbang nang tapisah labih matan saratus langkah, nang dihiasi lawan lukisan tema Buddha wan roh-roh bibinian.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=19}}
Deskripsi rinci partama matan arsitéktur Malayu ada di ''Istana'' kayu nang ganal matan Mansur Shah matan Malaka (berada 1458-1477).<ref name="MC1219" /> Manurut Sejarah Melayu, bangunan ngini baisi struktur tujuh teluk nang ditinggikan di atas pilar-pilar kayu lawan atap tujuh tingkatan di atas karing-karing batu kapur wan dihiasi lawan puncak-puncak manara nang dihias lawan kaca kaca Cina.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=24}}
[[Rumah Malayu|Rumah-rumah tradisiunal Malayu]] diulah mamakai struktur rangka kayu nang sederhana. Rūmah-rūmah nginih baisi atap nang manyimpang, teras di bagian muka, langit-langit nang tinggi, banyak lubang di dinding gasan ventilasi,<ref>{{cite web |last=Ahmad |first=A. Ghafar |title=Malay Vernacular Architecture |url= http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |access-date=26 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100610190114/http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |archive-date=10 Juni 2010 }}</ref> wan rancak dihiasi lawan ukiran kayu nang rumit. Kaindahan wan kualitas ukiran kayu Malayu dimaksudakan gasan manjadi indikator visual matan pangkat sosial wan status matan pamiliknya.{{sfn|Noor|Khoo|2003|p=47}} Rumah Salinger, nang manang Hadiah Arsitektur Aga Khan 1998, adalah contoh modern matan desain tradisiunal ngini.<ref name="Steele 187-188">{{cite book |last1=Steele |first1=James |url=https://archive.org/details/greenwoodencyclo0000stee/page/186/mode/2up?q=%22salinger+house%22 |title=The Greenwood encyclopedia of homes through world history: Volume 3 |date=2009 |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0-313-33791-8 |pages=187–188 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref><ref name="Jantan et al. 16-17">{{cite book |last1=Jantan |first1=Amer Hamzah |url=https://archive.org/details/malaysiasingapor0000mala/page/16/mode/2up?q=%22Rudinara%22 |title=Malaysia, Singapore, and ASEAN in an age of globalisation |last2=Said |first2=Hassan |last3=Bajunid |first3=Ibrahim Ahmad |last4=Ismail |first4=Ibrahim |last5=Talib |first5=Shaharil |last6=Ahmad |first6=Shamsulbahriah Ku |date=2002 |publisher=Asia-Europe Institute, University of Malaya |isbn=983-2085-42-X |pages=16–17 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref>
Salawas babarapa dekade, arsitéktur tradisiunal Malayu dipangaruh ulih [[Bugis]] wan [[urang Jawa|Jawa]] matan salatan, Siam, Inggris, [[urang Arab|Arab]] wan India matan utara, Portugis, Belanda, Aceh wan [[Rumah Gadang|Minangkabau]] matan barat dan Cina Salatan matan timur.<ref>{{cite web |title=For Sale – CountryHeights |work=The Art of Living Show |date=22 Marit 2011 |via=YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM |archive-url=https://web.archive.org/web/20251102020704/https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM&feature=youtu.be |archive-date=2025-11-02 |url-status=live |access-date=2026-10-25 |dead-url=unfit}}</ref>
=== Basa ===
[[Barakas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|Prasasti Kedukan Bukit nang ditulis dalam aksara Pallawa. Baasal matan tahun 683, ngini adalah salah satu artefak tulisan Malayu nang paling tuha nang masih ada.]]
{{Main|Basa Malayu}}
{{See also|Tulisan Jawi}}
[[Basa Malayu]] marupakan salah satu basa nang paling tarkanal di dunia, tarutama basa Austronesia. Varian wan dialek Malayu dipakai sabagai basa rasmi di [[Brunai]], [[Indunisia]], [[Malaysia]] wan [[Singapura]]. Basa ini jua dituturakan di [[Thailand]] salatan, Kapulauan Cocos, Pulau Natal, Sri Lanka. Basa ini dituturakan sabagai basa asli ulih sakitar 33 juta urang di saluruh Kapulauan Malayu wan dipakai sabagai basa kadua ulih sakitar 220 juta urang.{{sfn|Wright|2007|p=492}}
Bentuk basa Malayu nang paling tuha baasal matan basa Proto-Malayo-Polinesia nang dituturakan ulih panduduk Austronesia nang paling awal di Asia Tanggara. Bantuk ngini kamudian bakambang manjadi Malayu Lawas pas budaya wan agama India mulai manambus wilayah ngitu. Basa Malayu Kuno baisi babarapa istilah sampai wahini, tapi tatap kada kawa dipahami ulih pamandir mudirin, samantara basa mudirin sudah banyak ta'akui dalam tulisan Malayu Klasik, nang bantuknya paling tuha ba'asal matan tahun 1303 M.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Malayu bakambang manjadi Basa Malayu Klasik malalui panambahan kata-kata [[basa Arab|Arab]] wan [[basa Parsia|Parsia]] nang barandak pas Islam datang ka wilayah ngitu, wan baubah sacara signifikan dalam prosesnya. Awalnya, Malayu Klasik marupakan sakalompok dialek nang bamacam-macam, mancarminakan asal-usul karajaan-karajaan Malayu di Asia Tenggara. Salah satu dialek ngini, nang dikambangakan dalam tradisi sastra Kasultanan Malaka pas abad ka-15, akhirnya manjadi dominan.
Era Malaka ditandai lawan parubahan basa Malayu manjadi basa Islam, nang mirip lawan [[basa Arab|bahasa Arab]], [[basa Parsia|Persia]], Urdu wan Swahili. Tulisan Arab nang diadaptasi disambat Jawi dipakai gasan manggantiakan tulisan Kawi, istilah-istilah agama wan budaya Islam banyak disamakan, manyingkirakan banyak kata-kata Hindu-Buddha, wan basa Malayu jadi basa media pandidikan wan panyabaran Islam di saluruh wilayah Asia Tenggara. Di puncak kakuasaan Malaka pada abad ka-15, basa Malayu Klasik manyabar diluar dunia panutur<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> basa Malayu tradisiunal wan manyabapakan sabuah lingua franca nang disambat ''Bahasa Melayu pasar'' ("Basa Malayu Bazaar") atawa ''Bahasa Melayu rendah'' ("Basa Malayu Randah") sabagai balawanan ''Bahasa Melayu tinggi'' ("Basa Malayu Tinggi") di Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Umumnya diyakini bahwa Basa Malayu Bazaar marupakan basa pidgin wan pangambangan nang paling panting adalah bahwa bahasa pidgin manjadi kreol, manciptakan babarapa basa hanyar nang kaya Basa Malayu Ambon, Basa Malayu Manado wan [[Basa Betawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}}
Panulis-panulis Irupa abad ka-17 wan ka-18, nang kaya Tavernier, Thomassin wan Werndly manggambarakan Basa Malayu sabagai "''basa urang-urang nang balajar di sabarataan India, nang kaya basa Latin di Eropa''".{{sfn|Sweeney|1987}} Basa ngini jua nang paling banyak diguna'akan salawas era kolonial Inggris wan Walanda di Kapulauan Malayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kabalikannya tajadi di Hindia Timur Spanyol, di mana Latinisasi massal kapulauan sapanjang tahun-tahun kolonial manyababakan coup de grâce basa Malayu di [[Pilipina]].
Dialek Kasultanan Johor, panerus langsung matan Malaka, manjadi basa standar di kalangan urang Malayu di [[Singapura]] wan [[Malaysia]], wan marupakan dasar asli gasan [[basa Indunisia]] standar.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}}
Salain matan basa Malayu standar, nang dikambangakan di dalam lingkup Malaka-Johor, bamacam dialek Malayu lokal ada. Misalnya, urang Bangka, urang Brunai, urang Jambi, urang [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], urang [[Kadah, Malaysia|Kadah]], urang [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]], urang [[basa Palimbang|Palimbang]], urang Pattani, urang [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]], urang [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], wan banyak lainnya.
Basa Malayu sacara historis ditulis dalam aksara Pallawa, Kawi wan Rencong. Imbah datangnya Islam, [[tulisan Jawi]] nang badasarkan basa Arab diadopsi wan masih diguna'akan sampai wahini sabagai salah satu dari dua aksara rasmi di [[Brunai]] wan sabagai aksara alternatif di [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Uktubir 2012 }}</ref> Mulai abad ka-17, sabagai hasil kolonisasi Inggris wan Walanda, aksara Jawi sacara batahap digantikan ulih tulisan Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=7 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> nang badasarkan Latin nang akhirnya manjadi tulisan moderen rasmi gasan basa Malayu di [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Indunisia]], wan tulisan ko-resmi di [[Brunai]].
=== Musik ===
{{Main|Musik Malayu}}
[[Musik Malayu]] adalah sabuting janis musik tradisional nang barasal wan bakambang di pasisir timur [[Sumatera]], [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]], wan Samananjung Malaya.<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> Musik ngini biasanya dinyanyikan ulih urang-urang matan suku bangsa Malayu nang kada jarang diumpati jua lawan tarian khas Malayu satampat misalnya tarian parsembahan dalam pajuangan atawa pesta adat, panambaian tamu kahormatan, wan dalam kagiatan kaagamaan.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref>
Sairing lawan pakambangan zaman musik Malayu mangalami kabingungan gaya musik misalnya saja mangalami paduan lawan aliran [[musik pop]], [[musik rock]], wan [[dangdut]]. Aliran ngini kawa ditamui di nagara-nagara kaya Malayu, nang kaya [[Indunisia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Brunai]].
Pada pamulaan parkambangan alat musik nang digunaakan labih didominasi ulih tingkatan rebana nang disambat Kompang matan Ponorogo, petikan gambus, gesekan biola, picitan akordion, tingkatan [[kanung|gong/kanung]], wan tiupan [[sarunai]]. Hal ngini dipangaruh ulih budaya matan tanah [[urang Arab|Arab]] dan [[Irupa]] tradisional. Sairing bakambangnya teknologi, bubuhannya digantiakan lawan alat musik elektronik dalam bantuk keyboard.
Dalam kiprahnya aliran ngini sampat populer di era '80an bahkan mamasuki era "puncak kahangatan" di era '90an. Hal ngini ditandai lawan makin banyaknya [[panyanyi]] & grup band Malayu, wan pandatang hanyar nang muncul lawan lagu-lagu andalan masing-masing.
=== Pakaian tradisiunal ===
[[Barakas:Busana Melayu.jpg|thumb|Urang Malayu dalam ''busana Melayu'', gaya pakaian tradisiunal Malayu]]
Pakaian wan tekstil tradisiunal Malayu tarus-tarus barubah matan zaman kuno. Sacara historis, urang Malayu kuno dicatat mamakai bamacam bahan alami sabagai sumber penting gasan kain, pakaian wan pakaian. Namun, era umum, manyaksiakan kadatangan awal para padagang matan timur wan barat ka palabuhan Kapulauan Malayu, basama-sama buhannya manukar barang-barang mewah baru, tamasuk kapas halus wan sutra. Pakaian ngitu kamudian manjadi sumber mode Malayu tinggi wan mandapatakan peran budaya sabagai identitas nang maikat di kapulauan, tarutama di samananjung, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{sfn|Hassan|2016}}
Dalam budaya Malayu, pakaian wan tekstil dihormati sabagai simbul kaindahan, kakuatan wan status. Banyak kisah dalam hikayat Malayu manakanakan wadah khusus nang ditampati ulih tekstil.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=2}} Industri paulahan tangan Malayu kawa diitihi asalnya sajak abad ka-13 pas jalur pardagangan timur bakambang di bawah dinasti Song. Pambahasan tentang tekstil nang diulah sacara lokal wan jua dominasi panen di Samananjung Malaya diulah dalam babarapa akun Cina wan Arab.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=19}} Di antara tekstil Malayu nang takanal adalah Songket, Batik, ''Telepok'', ''Limar'', ''Tenun'', ''Kelingkam'', ''Cindai'', ''Pelangi'' wan ''Tekad''.
Pakaian Malayu Klasik bamacam-macam di antara wilayah nang balainan, tagal pakaian tradisional nang paling dalam di zaman modern adalah Baju Kurung (gasan [[bibinian]]) wan Baju Melayu (gasan [[lalakian]]), nang kaduanya diakui sabagai pakaian nasional gasan [[Malaysia]] wan [[Brunai]], wan jua dipakai ulih komunitas Malayu di [[Indunisia]], [[Singapura]], [[Pilipina]], Myanmar, wan [[Thailand]].
[[Barakas:HariRayaMalaykids.jpg|thumb|left|Anak-anak Malayu mamakai pakaian tradisiunal wayah [[Hari Raya Pitrah|Idul Fitri]]]]
Kata ''Baju Kurung'', nang diartiakan sabagai "mambungkus awak" urang nang mamakainya diulah badasarkan prinsip Islam tentang kasadarhanaan, kasupanan wan karandahan hati. Praktik ngini paralil lawan doktrin agama Yahudi-Karistin, karana mamamirkan bagian-bagian intim tubuh dianggap dilarang dalam [[Islam]]. Interpretasi ngitu lalu ditarik ka cara Malayu mamakai pakaian wan perspektif budaya, ngini kawa disaksikan banar pada pamarintahan Mansur Shah matan Malaka pada abad ka-15, sultan malarang umatnya nang binian Muslim di publik gasan mamakai sarung haja matan dada ka bawah. Sapanjang zaman, Malayu Baju Kurung bajalan malalui babarapa reinkarnasi sabalum mangambil bantuk nang wahini. Marga luasnya bamacam karajaan Malayu di kapulauan, bantuk lokal wan tapisah matan pola desain Baju Kurung jua kawa disaksikan di wilayah ngitu, tamasuk Bengkulu, [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Jambi, Juhur-Riau, [[Pahang, Malaysia|Pahang]] wan Palimbang.{{sfn|Hassan|2016}}
Modus nang sasuai matan Baju Kurung gasan laki-laki dipinandui sabagai "Baju Melayu". Bagian atas pakaian diulah lawan desain geometris nang hampir sama lawan Baju Kurung wan biasanya dipasangkan lawan kain anyaman nang dipinandui sabagai sarong. Pola [[tapih|sarong]] mungkin tamasuk simbol status pakawinan urang atawa pangkatnya dalam masyarakat Malayu tradisiunal.{{sfn|Hassan|2016}}
Pakaian Malayu klasik umum lainnya gasan lalakian tadiri matan ''baju'' atawa ''tekua'' (sabuting janis baju lengan panjang), ''baju rompi'' (jaket), ''kancing'' (buting), ''celana'' kaki halus (seluar/[[salawar|salawar panjang]]), [[tapih|sarong/tapih]] nang dipakai di pinggang, ''capal'' (sandal), wan ''tanjak'' atawa ''tengkolok'' (alat panutup kapala); gasan bangsawan, ''baju sikap'' atawa ''baju layang'' (sabuting jenis mantel) wan ''pending'' (tali pinggang hiasan) jua identik gasan dipakai sabagai pakaian formal. Rancak jua gasan saurang ''pendekar'' (prajurit Malayu) gasan mamakai [[Karis]] di bagian muka sarong.
Babeda lawan Baju Melayu nang tarus dipakai sabagai pakaian upacara haja, Baju Kurung dipakai saban hari sapanjang tahun ulih kabanyakan bibinian Malayu. Pamandangan pagawai sipil binian, pagawai profesional wan mahasiswa nang mamakai Baju Kurung rancak ditamui di [[Malaysia]] wan [[Brunai]].
=== Pamainan tradisiunal ===
[[Barakas:Finished wau and wau frame.JPG|thumb|right|Sabuah bengkel tukang Wau di [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Malaysia]]. Janis layang-layang nang unik ngini kawa ditamui di pasisir timur laut Samananjung Malaya.]]
Pamainan tradisiunal Malayu biasanya mamarluakan kaahlian karajinan wan katangkasan tangan wan kawa ditelusuri asal-usulnya sajak zaman Kasultanan Malaka. ''Sepak Raga'' wan pamainan [[kelayangan]] marupakan salah satu permainan tradisiunal nang disambat dalam Sajarah Malayu nang dimainakan ulih bangsawan wan bangsawan matan kasultanan Malayu.{{sfn|Leyden|1821|p=261}}{{sfn|Lockard|2009|p=48}}{{sfn|Ooi|2004|p=1357}}
''Sepak Raga'' adalah salah sabuting pamainan Malayu nang paling populer wan sudah dimainkan baabad-abad. Sacara tradisional, raga Sepak dimainakan dalam lingkaran lawan manendang wan manjagakan bola rotan di atas mangguna'akan apa haja bagian awak salain tangan wan tangan. Inya wayah diakui sabagai olahraga nasional [[Malaysia]] wan dimainkan dalam acara ulahraga{{sfn|Ziegler|1972|p=41}}{{sfn|McNair|2002|p=104}} internasional nangkaya Asian Games wan Southeast Asian Games.
Pamainan populer lainnya adalah pambuatan ''Gasing'' nang biasanya dimainakan imbah musim [[katam]]. Katarampilan pangarjaan nang hebat diparluakan gasan manghasilakan ''Gasing'' (atas) nang paling kompetitif, babarapa di antaranya baputar salama dua jam satiap kali.<ref name="Alexander 2006 51">{{harvnb|Alexander|2006|p=51}}</ref>
Mungkin pamainan Malayu nang paling populer adalah ''Wau'' (janis layang-layang unik matan pantai timur Samananjung Malayu) atawa layang-layang nang terbang. Parsaingan palayaran Wau diadaakan lawan juri nang mambariakan poin gasan karajinan (''Wau'' adalah objek nang indah wan bawarna-warni nang diandak di atas bingkai bambu), suara (barataan layang-layang Malayu didesain gasan maulah suara tatantu pas digusur angin) wan katinggian.<ref name="Alexander 2006 51"/>
Urang Malayu jua baisi varian matan pamainan papan Mancala nang dikanal sabagai [[Daku|Congkak]]. Pamainan ngini dimainkan lawan mamindahkan batu, marmer, manik atawa cangkang di sakitar papan kayu nang tadiri matan dua walas atawa labih lubang. Mancala diakui sabagai pamainan tartua di dunia wan bisa ditelusuri asalnya sajak Mesir Kuno. Sairing bamainan tasabar di saluruh dunia, satiap kabudayaan ma'ulah parbidaan saurang tamasuk urang Malayu.{{sfn|Alexander|2006|p=52}}
=== Pangolahan logam ===
[[Barakas:Bunga Mas (Muzium Negara).jpg|thumb|Bunga Mas, Museum Nasional Malaysia. ''Bunga Mas'' ditawarakan ulih nagara-nagara Malayu utara [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Pattani, Nong Chik, Yala, Rangae, Kubang Pasu wan Setul kepada Raja Ayutthaya (Siam) sabagai simbul kasatiaan.]]
Pada awal abad ke-17, emas, [[pirak]], besi wan kuningan samuanya sudah diulah dangan sampurna jadi bagian matan masyarakat Malayu. Era ngini manyaksiakan karya-karya logam manarima dukungan karajaan nang kritis. Banyak banar pangolahan logam Malayu nang muncul sabagai bukti era ngini, mulai matan belati khas Malayu nang dikiau [[Karis]] nang diulah matan [[wasi]], sampai ka perhiasan halus nang diulah matan [[amas]] wan perak. Bagi bangsawan Malayu pada periode ngini, karya-karya gantung (pangikat sabuk hias nang dihiasi lawan batu-batu mulia), ''keronsang'' (bros) wan ''cucuk sanggul'' (pin rambut) ditampilakan untuk manjadi salah sabuting barang mode nang paling dicari. Era ngini jua manjadi wadah gasan babarapa barang-barang penting lainnya dalam regalia Malayu nang dibuang dalam amas, tamasuk kotak upacara, ''Tepak sirih'' (wadah Betel) wan bagian-bagian Keris. Sani mengolah emas didominasi ulih repoussé wan teknik granulasi, di mana metode tradisional masih kawa disaksikan hari ini. Di era kontemporer, parhiasan amas Malayu tarutama ditamui dalam bantuk kalung kaki, gelang, cincin, kalung, liontin wan anting-anting.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011">{{cite web |title= Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass |website= Go2Travelmalaysia.com |url= http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |access-date= 25 Uktubir 2026 |archive-date= 19 Mai 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180519135144/http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |url-status= live }}</ref><ref name="Karyaneka 2013">{{cite web |last=Karyaneka |title=Metal Work |publisher=Syarikat Pemasaran Karyaneka Sdn. Bhd. |url= http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |access-date=25 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180324135832/http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |archive-date=24 Marit 2018 }}</ref>
Dalam hal barang-barang pirak Malayu, barang-barang matan perak cukup dipinandui gasan desain nang canggih wan halus. Biasanya diulah lawan teknik repousse, filigree, wan niello. Barang-barang tradisiunal Malayu nang umum biasanya diulah matan pirak tamasuk ujung bantal, tali sabuk, sudut-sudut matt, stopper gasan wadah banyu, sarung Karis wan kotak-kotak tembakau. ''Awan Larat'' (pola awan) wan ''Kerawang'' (motif tumbuhan) adalah di antara desain nang populer gasan ujung bantal pirak dekoratif Malayu wan kotak tambakau.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/>
Panggunaan barang-barang matan kuningan malabihi banyak kelas sosial Malayu klasik, nang dipakai ulih anggota bangsawan wan urang awam. Popularitas barang-barang matan kuningan sangat banyak dikontribusi karana daya tahan, kualitas wan kamampuan nang mampu dimiliki ulih samua urang. Barang-barang kuningan kawa dibagi jadi dua parbidaan, kuningan kuning gasan barang-barang fungsional wan putih gasan tujuan dekoratif. Ngitu rancak dipanculit wan dihiasi lawan bamacam-macam desain hiasan dalam motif kaagamaan wan bunga. Pamakaian kuningan, nang paling dipinandui gasan Tepak Sireh, wadah upacara gasan betel quid wan gasan mambangun alat musik tatantu kaya [[Kanung]] gasan orkestra [[Gamalan]] Malayu klasik. Salain itu, barang-barang tradisiunal Malayu nang tarkanal lainnya nang diulah matan lugam tamasuk vas bunga, taburan minyak wangi, baki, panci, ketel, wan wadah mambakar dupa.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/><ref name="Karyaneka 2013"/>
=== Seni bela diri ===
[[Barakas:Singaporean female pesilat - 20080222.jpg|thumb|Saurang praktisi silat binian matan [[Singapura]]]]
Silat wan varian-variannya kawa ditamui di sabarataan [[dunia Malayu]]: Samananjung Malayu (tamasuk [[Singapura]]), Kapulauan Riau, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]]. Bukti arkeologis manunjuakan bahwa, pas abad ka-6, seni pajuangan nang diformalkan sudah dipraktikakan di Samananjung Malaya wan Sumatera.{{sfn|James|1994|p=73}} Bantuk-bantuk awal Silat diyakini sudah dikambangakan wan digunaakan dalam angkatan basanjata karajaan Malayu kuno di Langkasuka (abad ka-2){{sfn|Alexander|2006|p=225}}{{sfn|Abd. Rahman Ismail|2008|p=188}} wan [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7).
Pangaruh matan kasultanan Malayu di [[Malaka, Malaysia|Malaka]], [[Johor, Malaysia|Johor]], Pattani wan [[Brunai]] sudah mambari kontribusi gasan panyebaran seni bela diri ngini di Kapulauan Malayu. Malalui labirin kanal laut nang rumit wan kapiler sungai nang mamfasilitasi partukaran wan padagangan di saluruh wilayah, Silat manjalani jalannya ka hutan hujan nang padat wan ka pagunungan. Lagenda Laksamana Hang Tuah matan Malaka adalah salah sabuting ''pesilat'' paling tarkenal dalam sajarah{{sfn|Green|2001|p=802}} wan bahkan dianggap ulih babarapa urang sabagai bapak silat Malayu.{{sfn|Sheikh Shamsuddin|2005|p=195}} Sajak era klasik, Silat Malayu manjalani diversifikasi nang ganal wan mambantuk apa nang wahini sacara tradisiunal diakui sabagai sumber Pencak Silat Indunisia wan bantuk-bantuk Silat lainnya di Asia Tunggara.{{sfn|Draeger|1992|p=23}}{{sfn|Farrer|2009|p=28}}
Salain Silat, Tomoi jua dipraktikakan ulih urang Malayu, tarutama di wilayah utara Samananjung Malaya. Ngini adalah varian matan bantuk kickboxing Indo-Cina nang diyakini telah manyebar di daratan Asia Tunggara sajak zaman Kakaisaran Funan (68 M).
=== Seni pamentasan ===
[[Barakas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pamentasan Joget Gamelan, 1937]]
Urang Malayu baisi bamacam-macam [[musik]] wan [[igal]] nang marupakan gabungan matan pangaruh budaya nang balainan. Genre nang khas mulai matan tarian rakyat tradisional Malayu nang kaya drama Mak Yong sampai tarian Zapin nang bapangaruh Arab. Gerakan koreografi jua bamacam-macam mulai matan langkah-langkah wan lagu-lagu sederhana di Dikir barat sampai gerakan nang rumit di Joget [[Gamalan|Gamelan]].
Musik tradisional Malayu pada dasarnya marupakan musik perkusi. Macam-macam [[kanung]] manyadiakan irama gasan banyak tarian. Ada jua drum bamacam-macam ukuran, mulai matan ''rebana ubi'' ganal nang dipakai gasan menandai acara-acara penting sampai ''gendang-rebana'' kecil (frame drum) nang dipakai gasan mengiringi bacaan vokal dalam upacara kaagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}}
[[Barakas:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sabuting bubuhan dari penari Malayu Siam nang manampailakan Mak Yong (sakitar abad ka-19). Pada tahun 2005, buku ngini mandapat pangakuan sabagai salah satu karya agung warisan lisan wan nang kada talihat umat manusia ulih [[Pahimpunan Pandidikan, Kailmuan, wan Kabudayaan Pasarikatan Bangsa-Bangsa|UNESCO]].]]
Musik Nobat manjadi bagian matan Royal Regalia dari pangadilan Malayu sajak datangnya Islam pada abad ka-12 wan hanya dimainkan dalam upacara pangadilan nang penting. Orkestrenya tamasuk instrumen sakral wan nang dihormati banar nang kaya ''nehara'' (drum ketel), ''[[babun]]'' (drum kepala ganda), ''nafiri'' (trumpet), ''[[sarunai]]'' (oboe), wan kadang-kadang gong berkunci wan sapasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}}
Pangaruh India kuat dalam pamainan bayangan tradisional nang dipinandui sabagai Wayang Kulit nang mana kisah-kisah matan epik Hindu; Ramayana & Mahabharata mambantuk repertoar utama. Ada ampat macam teater wayang bayangan nang kawa ditamui di Samananjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Tatapi, seni wan kisah-kisah ''Wayang Purwa'' wan ''Wayang Siam'' manunjukakan pangaruh wilayah nang bagabung lawan basa Jawa wan Siam masing-masing, samantara ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Gedek'' mancaritakan bentuk wan gaya Malayu nang labih asli.
Kesenian-kesenian pamentasan Malayu nang terkenal lainnya adalah; teater ''Bangsawan'', balada cinta ''Dondang Sayang'' wan tari ''Mak Inang'' matan Kasultanan Malaka, teater ''Jikey'' wan ''Mek Mulung'' matan [[Kadah, Malaysia|Kadah]], tari ''Asyik'' wan drama tari ''Menora'' matan Patani wan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], tari ''Ulek mayang'' wan ''Rodat'' matan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], teater ''Boria'' matan Penang, tari ''Canggung'' matan [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]], lagu-lagu naratif ''Mukun'' matan [[Brunai]] wan [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> Gending Sriwijaya matan Palembang, tari Serampang Dua Belas matan Serdang,<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api tarian api matan [[Riau]] wan Dikir barat Singapura matan [[Singapura]].
=== Seni visual ===
[[Barakas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, burung mitos raksasa nang diulah gasan parada sunat agung pangeran [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]]]
Ukiran kayu marupakan bagian matan seni visual Malayu klasik. Urang Malayu sacara tradisional manghias monumen, parahu, sanjata, makam, instrumen musik, wan pakakasnya lawan motif flora, kaligrafi, geometri, wan fitur kosmik. Seni ngini diulah lawan cara mahapus kayu lawan mamakai alat-alat nang tajam wan maumpati pola, komposisi wan urutan tartentu. Bentuk [[sani]], nang dipinandui sabagai ''ukir'', disambat sabagai tindakan pangabdian matan para pangrajin kepada pencipta wan hadiah gasan sasama manusia.{{sfn|Said|2005}}
Bentuk kesenian ngini tarutama dikaranakan banyaknya kayu di Kapulauan Malayu wan jua karana kaahlian tukang-tukang kayu nang mamungkinakan urang-urang Malayu mapraktekkan ukiran kayu sabagai karajinan. Lingkungan tropis alami di mana flora wan fauna banyak nang mengilhami motif nang digambarakan dalam bentuk abstrak atawa distilasi ka dalam papan kayu. Dengan datangnya Islam, bentuk kaligrafi geometris wan Islam diparkanalakan dalam ukiran kayu. Kayu nang diguna'akan biasanya dari spesies kayu keras tropis nang diketahui tahan lama wan kawa tahan sarangan jamur, kumbang sapatu-sapatu listrik wan rayap.{{sfn|Said|2002}}
Rumah atawa [[masigit]] tradisional Malayu nang khas pasti dihiasi lawan labih matan 20 bagian nang diukir. Ukiran di dinding wan panel mamungkinakan angin masuk wan kaluar bangunan sacara efektif wan kawa mamungkinakan sinar matahari mancahaya bagian dalam struktur. Pada saat nang sama, bayangan nang dibuang ulih panel jua akan meulah bayangan badasarkan motif nang manambah kaindahan di lantai. Jadi, bagian-bagian nang diukir manjalankan tujuan fungsional wan estetika.
== Kalompok-kalompok sub-etnis ==
{{see also|Urang Malayu Malaysia|Urang Malayu Indunisia|Urang Malayu Brunai|Urang Malayu Singapura}}
[[Barakas:Indonesia Ethnic Groups Map - EN.svg|thumb|center|upright=3.0|Wilayah urang Malayu digambarakan dalam warna hijau wan kalompok-kalompok sub-etnis nang bahubungan lainnya digambarakan dalam warna hijau nang labih gelap atawa labih cerah.]]
Walaupun mambantuk 3,4% matan jumlah panduduk, etnis Malayu marupakan salah sabuting etnis nang paling banyak didistribusikan di Indunisia. Kaya nang ditampaiakan di peta, di luar Kapulauan Indunisia, urang Malayu bagana di Samananjung Malayu, mambantuk kalompok etnis nang mandominasi di Samananjung Malaysia wan minoritas nang signifikan di [[Singapura]], [[Thailand]] wan Myanmar salatan. Koridor wilayah Malayu Borneo dimulai di utara matan barat daya [[Sabah]], tarus lawan nagara [[Brunai|Brunai Darussalam]], [[Sarawak]] pasisir wan tarus turun ka [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{lower |0.4em|{{sfn|Yunos|Begawan|2011}}}}
{| class="wikitable"
|-
! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Kalompok etnis
! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Karajaan-karajaan sajarah
! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Dairah lawan populasi nang signifikan
|- valign="top"
| Urang Malayu Bangka wan Balitung
|
|
* {{Flagicon image|Flag of Bangka-Belitung.svg}} Kapulauan Bangka Belitung
|- valign="top"
| Urang Malayu Bangkok{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2003}}{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2007}}
|
|
* {{flagicon image|Seal Bangkok.png}} Min Buri, Nong Chok<br />{{flagicon image|Seal Pathum Thani.png}} Lam Luk Ka, Mueang Pathum<br />{{flagicon image|Seal Ayutthaya.png}} Prupinsi Ayutthaya
|- valign="top"
| Urang Malayu Bangkulu
|
|
* {{Flagicon image|Flag of Bengkulu.svg}} Bengkulu
|- valign="top"
| Urang Malayu Berau
|
* Kasultanan Berau (1377–1830)
* Kasultanan Gunung Tabur (1810–1945)
* Kasultanan Sambaliung (1810–1945)
|
* {{flagicon image|Coat of arms of Berau Regency.svg}} Kabupatin Berau
|- valign="top"
| Urang Bugis-Malayu<ref name="Karim">{{harvnb|Gulrose Karim|1990|p=74}}</ref><ref name="Joseph">{{harvnb|Joseph|Najmabadi|2006|p=436}}</ref>(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[Bugis]])
|
* Karajaan Mempawah (1740–1950)<ref>{{cite web |url= http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |title=Mempawah Sultanate |website=Melaju Online |access-date=28 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160408190433/http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |archive-date=8 April 2016 }}</ref>
* Kasultanan Selangor (1745–wahini)
* Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911)
|
* {{Flag|Riau}},<br />{{Flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau
* {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]]
* {{flag|Singapura}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Burma
|
|
* {{flagicon image|Flag of Tanintharyi Region (1974–2010).svg}} Divisi Tanintharyi
|- valign="top"
| [[Urang Malayu Brunai]]{{sfn|IBP|2007|pp=151–152}}<ref name="Colling">{{harvnb|Colling|1973|p=6804}}</ref><ref name="Aris">{{harvnb|Othman|1983|pp=1–26}}</ref><ref name="Husain">{{harvnb|Husain|2007|pp=16, 33, 34}}</ref>
|
* [[Kakaisaran Barunai]] (abad ka-7 sampai ka-15)
* Kasultanan Brunai (1363–wahini)
|
* {{flag|Brunai}}
* {{flagicon image|Flag of Labuan.svg}} Labuan,<br>{{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak]],<br>{{flag|Sabah}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Cocos
|
|
* {{flagicon image|Flag of Christmas Island.svg}} Pulau Natal,<br>{{flagicon image|Flag of the Cocos (Keeling) Islands.svg}} Kapulauan Cocos (Keeling)
* {{flag|Sabah}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Jambi
|
* Karajaan Jambi (abad ka-7)
* Dharmasraya (1183–1347)
* Kasultanan Jambi (1460–1907)
|
* {{flag|Jambi}}
|- valign="top"
| Urang Jawa-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[urang Jawa|Jawa]])
|
* Kasultanan Palimbang (1550–1823)
|
* {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan,<br /> {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara
* {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]]
* {{flag|Singapura}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Juhur<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Kasultanan Johor (1528–wahini)
* Kasultanan Muar (1855–1877)
|
* {{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]]
|- valign="top"
| Urang Malayu Kadah<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />{{sfn|Majlis Kebudayaan Negeri Kedah|1986|pp=19–69}}
|
* Paradaban Lambah Bujang (abad ka-1)
* Langkasuka (abad ka-2–ka-14)
* Karajaan Kadah (Kedah Tua) (abad ka-7t–ka-12)
* Kasultanan Kadah (1136–wahini)
* Kasultanan Setul (1808–1916){{sfn|Halimi|Pitchai|2016}}
* Karajaan Kubang Pasu (1839–1864)
* [[Pirlis, Malaysia|Karajaan Pirlis]] (1842–wahini)
|
* {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Perlis.svg}} [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]],<br>{{flagicon image|Flag of Penang (Malaysia).svg}} Pulau Pinang,<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]]
* {{flagicon image|Seal Satun.png}} Satun,<br>{{flagicon image|Seal Trang.png}} Trang,<br>{{flagicon image|Seal Krabi.png}} Krabi
|- valign="top"
| Urang Malayu Kalantan<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Karajaan Bumi Habang (abad ka-1–ka-6)
* Kasultanan Kalantan (1267–wahini)
* Kasultanan Jembal (1638–1720)
|
* {{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]
* {{flagicon image|Flag of Narathiwat.svg}} Narathiwat
* {{flagicon image|Flag of Besut, Terengganu.svg}} Besut ([[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]])
|- valign="top"
| Urang Malayu Lahat
|
|
* {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan
|- valign="top"
| Urang Malayu Loloan
|
|
* {{flagicon image|Lambang Kab Jembrana.png}} Kabupatin Jembrana
|- valign="top"
| Urang Malayu Malaka<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Kasultanan Malaka (1402–1511)
|
* {{flagicon image|Flag of Malacca.svg}} [[Malaka, Malaysia|Malaka]]
|- valign="top"
| Urang Minangkabau-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(''kalompok Malayu asimilasi katurunan Minangkabau'')
|
* Dharmasraya (1183–1347)
* [[Kesultanan Siak]] (1725–1949)
* Kapamimpinan Nagari Sambilan (1773–wahini)
|
* {{flag|Riau}},<br /> {{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau
* {{flagicon image|Flag of Negeri Sembilan.svg}} [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]],<br>{{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br />{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]]
* {{flag|Singapura}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Sumatera Timur Laut
|
* Kasultanan Asahan (1630–1946)
* Kasultanan Bilah (1630–1946)
* Kasultanan Deli (1632–1946)
* Kasultanan Langkat (1568–1946)
* Kasultanan Serdang (1728–1946)
|
* {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara
|- valign="top"
| Urang Malayu Pahang<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Karajaan Pahang Kuna (abad ka-5–1454)
* Kasultanan Pahang Lawas (1470–1623)
* Karajaan Pahang Modern (1770–1881)
* Kasultanan Pahang Moderen (1881–wahini)
|
* {{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]]
|- valign="top"
| [[Urang Palimbang|Urang Malayu Palimbang]]<ref name="Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam">{{Cite web|title=Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam|language= id|date=Agustus 2019|url=https://www.researchgate.net/publication/334990443}}</ref><ref name="Tradisi Ruwahan pada Masyarakat Melayu Palembang">{{Cite web|title=Tradisi Ruwahan Masyarakat Melayu Palembang Dalam Perspektif Fenomenologis|language= id|date=Disimbir 2022|url=https://ejournal.uin-suska.ac.id/index.php/SosialBudaya/article/viewFile/19338/8602}}</ref><ref name="Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang">{{Cite web|title=Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang|language= id|date=Disimbir 2019|url=https://media.neliti.com/media/publications/506596-none-eb4c4768.pdf}}</ref><ref name="Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M : Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang - Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang">{{Cite journal|title=Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M: Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang – Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang|journal= Tamaddun: Jurnal Kebudayaan dan Sastra Islam|language= id|date=2022|volume= 18|issue= 2|pages= 69–86|doi= 10.19109/tamaddun.v18i2.2785|url=https://jurnal.radenfatah.ac.id/index.php/tamaddun/article/view/2785/1887|last1= Niswah|first1= Chirun|doi-access= free}}</ref>
|
* [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7–ka-13)
* Kasultanan Palimbang (1550–1823)
|
* {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan
|- valign="top"
| Urang Malayu Patani<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Karajaan Negara Sri Dharmaraja (Milinium ka-1–abad ka-15)
* Langkasuka (abad ka-2–ka-14)
* Kasultanan Pattani (1516–1902)
* Kasultanan Singgora (1603–1689)
* Karajaan Reman (1785–1902)
* Karajaan Legeh (1755–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39">{{harvnb|Anuar Nik Mahmud|1999|p=39}}</ref>
* Karajaan Nong Chik (1809–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/>
* Karajaan Jalur (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/>
* Karajaan Teluban (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/>
* Karajaan Jering (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/>
|
* {{flagicon image|Seal Pattani.png}} Pattani,<br>{{flagicon image|Seal Yala.png}} Yala,<br>{{flagicon image|Seal Narathiwat.png}} Narathiwat,<br>{{flagicon image|Seal Songkhla.png}} Songkhla,<br />{{flagicon image|Seal Phattalung.png}} Phattalung
* {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]],<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]]
|- valign="top"
| Urang Malayu Pirak<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Gangga Negara (abad ka-2–ka-11)
* Kasultanan Pirak (1528–wahini)
|
* {{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]]
|- valign="top"
| Urang Malayu Riau
|
* Kasultanan Kuntu Kampar (1234–1933)
* Kasultanan Indragiri (1298–1945)
* Kasultanan Rokan (1569–1940)
* Kasultanan Pelalawan (1791–1946)
* Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911)
|
* {{flag|Riau}},<br>{{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau,<br /> {{flagicon image|Lambang Kabupaten Pasaman.png}} Kabupatin Pasaman,<br />{{flagicon image|Lambang Kabupaten Lima Puluh Kota.png}} Kabupatin Lima Puluh Kota
|- valign="top"
| Urang Malayu Sarawak{{sfn|Said|2012}}{{sfn|Amanah Khairat Yayasan Melayu Sarawak|}}
|
* Karajaan Santubong (abad ka-7)
* Karajaan Samarahan (abad ka-13)
* Karajaan Saribas (abad ka-15)
* Karajaan Banting (abad ka-16)
* Kasultanan Sarawak (1598–1641)
|
* {{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]]
|- valign="top"
| Urang Malayu Slangor
|
* Kasultanan Selangor (1745–wahini)
|
* {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]]
|- valign="top"
| [[Urang Malayu Singapura]]
|
* Karajaan Singapura (1299–1398)
|
* {{flag|Singapura}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Tamiang
|
* Karajaan Bukit Karang (1023–1330)
* Kasultanan Benua Tamiang (1330–1528)
|
* {{flagicon image|Lambang Kabupaten Aceh Tamiang.png}} Kabupatin Aceh Tamiang
|- valign="top"
| Urang Malayu Tarangganu<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Kasultanan Terengganu (1708–wahini)
* Karajaan Besut (1780–1899)
|
* {{flagicon image|Flag of Terengganu.svg}} [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]]
* [[Kuantan, Malaysia|Kuta Kuantan]] ([[Pahang, Malaysia|Pahang]])
|- valign="top"
|Urang Malayu Kalimantan Barat
|
* Karajaan Landak (1292–1962)
* Karajaan Matan (1590–1948)
* Karajaan Mempawah (1740–1950)
* Kasultanan Pontianak (1771–1950)
* Kasultanan Sambas (1675–1944)
* Karajaan Sanggau (1310–1960)
* Karajaan Sintang (1365–1950)
* [[Tanjungpura|Karajaan Tanjungpura]] (880–1590)
|
* {{flagicon image|Flag of West Kalimantan.svg}} [[Kalimantan Barat]]
|}
== Liat jua ==
* [[Dunia Malayu]]
* [[Rumah Malayu]]
== Rujukan ==
{{Reflist}}
== Pranala luar ==
* {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{en}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu]
* {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&hl=id&ct=clnk&cd=139&gl=id&client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]{{Dead link|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=26 Januari 2010 }}
* {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=8 April 2016 }}
{{DEFAULTSORT:Malayu}}
[[Tumbung:Urang Malayu| ]]
[[Tumbung:Malayu|Urang]]
[[Tumbung:Malaysia]]
[[Tumbung:Indunisia]]
[[Tumbung:Brunai]]
[[Tumbung:Singapura]]
{{Authority control}}
ptw2sg4u7ma2eq61huyl1vbu7vog96m
115356
115350
2026-10-29T10:22:48Z
~2026-56391-53
18044
115356
wikitext
text/x-wiki
{{AP}}
{{ethnic group
|group = Urang Malayu <br/> Suku Melayu <br/> Orang Melayu <br/> اورڠ ملايو
|image = [[Berkas:Malay couple.jpg|thumb]]
|caption =
|poptime = '''± 27.000.000'''
|region1 = '''{{flag|Malaysia}}'''
|pop1 = 20.749.378
|ref1 = {{lower|<ref>{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}</ref>}}
|region2 = '''{{flag|Indunisia}}'''
|pop2 = 8.789.585
|ref2 = {{lower|<ref>{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}}
|region3 = '''{{flag|Thailand}}'''
|pop3 = 5.354.475
|ref3 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}</ref>}}
|region4 = '''{{flag|Pilipina}}'''
|pop4 = 2.000.000
|ref4 =
|region5 = '''{{flag|Singapura}}'''
|pop5 = 1.003.449
|ref5 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}</ref>}}
|region6 = '''{{flag|Brunai}}'''
|pop6 = 501.902
|ref6 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}</ref>}}
|langs = [[Basa Malayu|Malayu]], [[Basa Indunisia|Indunisia]], [[Basa Arab|Arab]], [[Basa Inggris|Inggris]]
|rels = [[Islam]]
|related = [[Urang Banjar|Banjar]], [[Urang Jawa|Jawa]], Sunda, Minangkabau, Kerinci, Aceh, Dayak
}}
'''Urang Malayu''' ({{lang-ms|Orang Melayu}}; [[Jawi]]: {{Script/Arabic|أورڠ ملايو}}) ngini bubuhan étnis wan agama Austronésia nang baasal matan Samananjung Malayu, [[Sumatera]] timur, pasisir [[Kalimantan]], wan pulau-pulau halus nang baandak di antara lokasi-lokasi ngini nang dipinandui sabagai [[Nusantara]] Riau. [[Basa Malayu]] marupakan anggota matan rumpun basa Austronesia. Wilayah-wilayah ngini wayah ini marupakan bagian matan nagara-nagara [[Malaysia]], [[Indunisia]] ([[Sumatera]] timur wan selatan, Kapulauan Bangka Belitung, [[Kalimantan Barat]], Kapulauan Riau, wan pasisir [[Kalimantan Timur]]), bagian salatan Thailand (Pattani, Satun, Songkhla, Trang, Krabi, Yala, wan Narathiwat), [[Singapura]], [[Brunai]], wan ujung salatan Myanmar (Tanintharyi).
[[Berkas:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|thumb|[[P. Ramlee]]]]
[[Berkas:Malay tricolour.svg|thumb|[[Talu warna Malayu]]]]
Bahkan, banyak komunitas Minangkabau, Mandailing, wan [[urang Dayak|Dayak]] nang pindah ka pantai timur [[Sumatera]] wan pantai barat [[pulau Kalimantan|Kalimantan]], mangaku sabagai urang Malayu. Salain di Nusantara, urang Malayu jua ada di Sri Lanka, Kapulauan Cocos (Keeling) ''(Cocos Malays)'', wan [[Aprika Salatan]] ''(Cape Malays)''.
Pakambangan wan didirian Kasultanan Malaka pas abad ka-15 manyababakan revolusi ganal dalam sajarah bangsa Malayu. Hal ngitu tajadi karana kasultanan ngitu mambawa parubahan nang sangat signifikan pada tata kabudayaan wan kasultanan ngitu mandapatakan kajayaan pada masa ngitu.
Sapanjang sajarahnya, urang-urang Malayu dipinandui sabagai komunitas padagangan pasisir nang baisi ciri-ciri budaya nang baubah.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 & 43}} Buhannya manyerap, mambagi wan manyampaiakan banyak ciri budaya dari kalompok etnis lokal lainnya, nang kaya Minangkabau wan Aceh.
== Etimologi ==
{{multiple image
| align = right
| total_width = 420
| image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg
| alt1 = Urang Malayu Malaka
| caption1 = Lukisan cat banyu Portugis matan urang Malayu di Malaka, sakitar tahun 1540, ditampaiakan dalam Códice Casanatense
| image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg
| alt2 = Sepasang urang Malayu
| caption2 = Ilustrasi pasangan Malayu, dari ''Reise nach Batavia'', antara tahun 1669 wan 1682
| image3 = JogetUNISEL.jpg
| alt3 = Tari manari joget Malayu
| caption3 = Tari Joget nang baasal matan masa Kasultanan Malaka, banyak aspek budaya Malayu baasal matan wilayah Malaka
}}
Kata Melayu pada mulanya marupakan ngaran tampat (toponim), nang marujuk pada sabuah lokasi di Sumatera. Imbah abad ka-15 istilah Malayu mulai diguna'akan gasan marujuk pada ngaran suku (etnonim).<ref name=":0">{{cite book|author=Timothy P. Barnard|year=2004|title=Contesting Malayness: Malay identity across boundaries|location=Singapore|publisher=Singapore University press|isbn=9971-69-279-1|page=|url-status=live}}</ref>{{rp|3}}
Sastra ''Sajarah Malayu'', mahubungakan asal etimologis "Melayu" lawan sabuah sungai halus bangaran Sungai Malayu di [[Sumatera]], [[Indunisia]]. Epos tasalah manyambat bahwa sungai ngini mangalir ka Sungai Musi di Palembang, padahal sabujurnya sungai ngini mangalir ka Sungai Batang Hari di [[Jambi]].<ref>{{Cite journal|last=Reid|first=Anthony|date=Uktubir 2001|title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=32|issue=3|pages=295-313}}</ref>{{rp|298}} Babarapa urang bapandapat bahwa istilah ngitu baasal matan sabuah kata nang baasal matan [[basa Malayu]], yaitu "melaju" nang baasal dari awalan 'me' wan akar kata 'laju', nang manggambarakan kakuatan arus di sungai ngitu.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}}
[[Barakas:Candi Tinggi.jpg|thumb|upright=1|Candi Muaro Jambi di [[Jambi]], dihubungakan lawan keberadaan karajaan Melayu pra-Islam. Candi-candi biasanya dibangun di tangah-tangah pusat karajaan]]
=== Sabagai ngaran tampat (toponim) ===
Istilah "Malayu" dan palafalan nang sama sajak abad ke-15 adalah sabuah toponim kuno nang umumnya mangacu pada daerah-daerah di selat Malaka.{{sfn|Barnard|2004|p=3}}
[[Barakas:Tengku Abd Aziz Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah.jpg|thumb|upright=1|Tengku Abdu Aziz, Pangeran dari [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] nang mamakai pakaian khas Melayu formal wayah itu (sekitar 1920)]]
* '''''Malaya Dwipa''''', "Malaya Dwipa", kaya nang tacatat dalam bab 48 Bayupurana, wilayah Malaka marupakan sabuah provinsi di laut timur nang sugih banar lawan amas wan perak. Babarapa ahli jua mamasukakan wilayah [[Sumatera]] ka dalam istilah ngitu.{{sfn|Deka|2007|p=57}} Tagal, bubuhan ahli dari India parcaya bahua istilah ini hanya marujuk pada samananjung Malayu nang tadiri matan banyak gunung, sadangkan [[Sumatera]] labih marujuk pada gambaran di dalam Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}}
* '''''Maleu-kolon''''' – sabuah lokasi di Samananjung Amang, nang tacatat dalam karya Klaudius Ptolemaeus (90–68 M), ''Geographia'' mancatat sabuah tanjung di ''Aurea Chersonesus'' (Samananjung Malayu) nang bangaran ''Maleu-kolon'', nang diyakini barasal matan Basa Sanskerta, ''malayakolam'' atawa ''malaikurram''.<ref>{{cite book|title= Researches on Ptolemy's geography of eastern Asia (further India and Indo-Malay archipelago|page= 101|author= Gerolamo Emilio Gerini|isbn= 81-70690366|year= 1974|publisher= Munshiram Manoharlal Publishers }}</ref> {{sfn|Gerini|1974|p=101}}
* '''''Mo-lo-yu''''' – dikisahakan ulih Yijing, saurang biarawan [[Buddha]] matan dinasti Tang nang bakunjangan ka Asia tenggara pada tahun 688–695. Manurut Yijing, karajaan "Mo-Lo-Yu" bajarak 15 hari balayar matan Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga ([[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]]). Kerajaan ngitu jua jaraknya 15 hari palayaran dari Ka-Cha ([[Kadah, Malaysia|Kadah]]), sahingga kawa dikatahui bahwa kerajaan Mo-Lo-Yu baandak di tangah jarak antara kaduanya.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Teori populer mahubungakan ka'ada'an "Mo-Lo-Yu" lawan situs Kuil Muaro Jambi di Sumatera,{{sfn|Melayu Online|2005}} tagal ka'ada'an Jambi sangat balawanan lawan parnyaraan Yi Jinh nang manyambat bahwa inya ba'andak di tangah-tangah ''Ka-Cha'' (Kedah) lawan ''Bogha'' (Palembang)". Di antara masa akhir dinasti Yuan (1271–1368) wan masa awal dinasti Ming (1368–1644), kata ''Ma-La-Yu'' rancak disambat dalam teks-teks kuno Tiongkok gasan manyambat wilayah nang baandak di laut salatan.
=== Sabagai ngaran suku (etnonim) ===
Sastra Malayu Klasik manggambarakan urang Malayu dalam arti nang tahalus daripada interpretasi mudirin. ''Hikayat Hang Tuah'' (sakitar tahun 1700, manuskrip sakitar tahun 1849) hanya mangidentifikasi suku Malayu sabagai subyek Kasultanan Malaka; Brunai pada waktu itu kada dianggap sabagai Malayu. ''Hikayat Patani'' (sakitar 1876) kada manyabutakan Patani wan Brunai sabagai Malayu, istilah itu hanya digunaakan gasan [[Johor, Malaysia|Johor]]. Kedah kada tamasuk sabagai suku Malayu dalam ''Hikayat Kedah''/''Hikayat Merong'' Mahawangsa (sakitar 1821). ''Hikayat Aceh'' (sakitar 1625, naskah nang ada sakitar 1675) mahubungakan etnis Malayu lawan Johor, tagal kada manyabutakan Aceh atawa Deli sabagai Malayu.<ref>{{Cite book|last=Milner|first=Anthony|year=2011|url=https://books.google.co.id/books?id=sACaolB0FpkC&vq=liberally&source=gbs_navlinks_s|title=The Malays|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444391664|pages=91-92}}</ref><ref>Untuk usia manuskrip, lihat [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809133732/https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html |date=2022-08-09 }}.</ref>
== Budaya ==
=== Agama ===
[[Barakas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masigit Sultan Omar Ali Saifuddin di [[Brunai]] wayah malam [[Ramadan]]. Karajaan nang sugih ngini mangadopsi Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Malayu'') sabagai filosofi nasional sajak kamardikaannya pada tahun 1984.]]
Masyarakat Malayu awal sabagian besar animis, percaya akan keberadaan ''semangat'' (roh) dalam sagala hal.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Sakitar pambukaan era umum, [[Hindu]]isme wan Budhisme diperkenalkan ulih padagang Asia Selatan ka Kapulauan Malaya, di mana buhannya bakambang sampai abad ka-13, sabalum datangnya Islam nang dibawa ulih padagang Muslim Arab, Asia Salatan wan Cina.
Pada abad ka-15, Islam matan sekte Sunni ortodoks bakembang di [[dunia Malayu]] di bawah Kasultanan Malaka. Bida lawan Hinduisme, nang sacara superfisial maubah masyarakat Malayu awal, Islam kawa disambat sudah sacara pinuh baintegrasi ka dalam kahidupan sahari-hari panduduk.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Sajak era ngini, urang-urang Malayu dianggap sabagai kalompok etnis wan agama wan sacara tradisiunal mamiliki identifikasi erat dangan Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} wan mereka kada mangubah agama mereka sajak ngitu.<ref name="Syed" /> Identitas ngini sangat kuat sampai-sampai dipadahakan bahwa manjadi Muslim adalah ''masuk Melayu'' (masuk Malayu).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}}
Namun, kepercayaan awal baisi akar nang labih dalam, buhannya mampartahanakan diri malawan anathema Islam – wan jua mistisisme Sufisme sudah bahubungan antara urang Malayu, lawan roh-roh dunia animistik awal wan babarapa unsur Hinduisme.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Imbah tahun 1970-an, kabangkitan Islam (disambat jua re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) di saluruh dunia Muslim, banyak tradisi nang dianggap manyalahi ajaran Islam wan mangandung unsur-unsur syirik ditinggalakan ulih urang Malayu di Malaysia, sadangkan di kalangan urang Malayu di Indunisia, tradisi ngini kada dianggap sabagai takhayul wan mangandung unsur-unsur syirik. Di antara tradisi nginih adalah festival ''mandi safar'' (mandi Safar), sebuah festival mandi gasan mancapai kamurnian spiritual, nang kawa dilihat ciri-cirinya mirip lawan babarapa matan Durga Puja di India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}}
Kabanyakan etnis Malayu modern adalah panganut Islam Sunni<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=7 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Uktubir 2012}}</ref> wan festival Malayu nang paling panting adalah festival asal Islam — ''[[Hari Raya Pitrah|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Hari Raya Haji|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Tahun puga Islam|Awal Muharram]]'', wan ''[[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]]''. Di Malaysia wan Brunai, urang-urang Malayu dianggap murtad apabila bapindah agama matan Islam. Tagal, ada babarapa etnis Malayu nang badiam di luar nagara-nagara ngini jua sudah manarima agama lain sacara legal di bawah hukum.
=== Arsitéktur ===
{{See also|Rumah Malayu}}
[[Barakas:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Rūmah tradisional Malayu di [[Kadah, Malaysia|Kadah]], dihiasi lawan panel ukiran khas dari Samananjung Malayu utara.]]
[[Barakas:Malacca Sultanate Palace Museum 1.jpg|thumb|350px|Replika Istana Kasultanan Malaka, nang dibangun matan informasi wan data nang didapat matan Sajarah Malayu. Dokumen sajarah ngini baisi referensi gasan pambangunan wan arsitéktur istana-istana wayah zaman Sultan Mansur Shah, nang mamarintah matan 1458 sampai 1477.]]
Berbagai pangaruh budaya, tarutama Cina, Hindia, wan Irupa, bamain peran utama dalam mambantuk arsitéktur Malayu.{{sfn|Henket|Heynen|2002|p=181}} Sampai wayah ngini, kayu adalah bahan utama nang diguna'akan gasan sabarataan bangunan tradisiunal Malayu.<ref name="MC1219">{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1219}}</ref> Tagal, banyak jua struktur batu nang ditamuakan tarutama kompleks kaagamaan matan zaman [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] wan karajaan Malayu isthmian kuno.
Candi Muara Takus wan Candi Muaro Jambi di [[Sumatera]] adalah salah sabuting contoh nang bahubungan lawan unsur-unsur arsitektur Kakaisaran Sriwijaya. Namun, arsitéktur Sriwijaya tarutama diwakili di Chaiya (wayah ngini sabuah provinsi di Thailand) di Samananjung Malaya, nang marupakan pusat panting salawas periode Sriwijaya.{{sfn|Chihara|1996|p=213}}{{sfn|Van Beek|Invernizzi|1999|p=75}} Tipe strukturnya tadiri matan ruang sel gasan mangandung gambar Buddha wan puncak strukturnya diulah dalam bantuk ''stupa'' lawan teras-terasan nang baurutan, nang marupakan cuntuh nang paling baik di ''Wat Pra Borom That'' di Chaiya.{{sfn|Jermsawatdi|1989|p=65}}
Ada jua bukti kuil Hindu atawa ''Candi'' di sakitar salatan [[Kadah, Malaysia|Kadah]] antara gunung Jerai wan lembah Sungai Muda, dairah nang dipinandui sabagai Lembah Bujang. Di dalam wilayah sakitar 350 kilometer pasagi, 87 situs agama sajarah awal sudah dilaporakan wan ada 12 ''candi'' nang baandak di puncak gunung, sabuah fitur nang manunjukakan mungkin baasal matan kaparcayaan Malayu prasejarah manganai kasucian tempat-tempat tinggi.{{sfn|O'Reilly|2007|p=42}}
[[Barakas:Pintu Istana Setul Mambang Segara.jpg|thumb|350px|Sabuting panel dinding nang dihiasi lawan bamacam motif kambang matan istana Setul Mambang Segara nang dilihat di Muzium Negara. Setul adalah sabuah karajaan Malayu nang ada antara tahun 1808 wan 1915 di subalah utara Samananjung Malayu.]]
Rujukan awal arsitektur Melayu di Samananjung Melayu kawa ditamui di babarapa catatan Cina. Sebuah catatan Cina abad ka-7 mangisahakan bubuhan jamaah haji Buddha nang datang ka Langkasuka wan manyabutakan kuta ngitu dikelilingi tembok nang di atasnya dibangun manara-manara wan didatangi malalui dua pintu gerbang.{{sfn|Jamil Abu Bakar|2002|p=59}} Catatan abad ka-7 nang lain matan utusan khusus Tiongkok ka Karajaan Bumi Habang di Samananjung Malaya, mancatat bahwa ibu kota baisi tiga gerbang nang tapisah labih matan saratus langkah, nang dihiasi lawan lukisan tema Buddha wan roh-roh bibinian.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=19}}
Deskripsi rinci partama matan arsitéktur Malayu ada di ''Istana'' kayu nang ganal matan Mansur Shah matan Malaka (berada 1458-1477).<ref name="MC1219" /> Manurut Sejarah Melayu, bangunan ngini baisi struktur tujuh teluk nang ditinggikan di atas pilar-pilar kayu lawan atap tujuh tingkatan di atas karing-karing batu kapur wan dihiasi lawan puncak-puncak manara nang dihias lawan kaca kaca Cina.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=24}}
[[Rumah Malayu|Rumah-rumah tradisiunal Malayu]] diulah mamakai struktur rangka kayu nang sederhana. Rūmah-rūmah nginih baisi atap nang manyimpang, teras di bagian muka, langit-langit nang tinggi, banyak lubang di dinding gasan ventilasi,<ref>{{cite web |last=Ahmad |first=A. Ghafar |title=Malay Vernacular Architecture |url= http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |access-date=26 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100610190114/http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |archive-date=10 Juni 2010 }}</ref> wan rancak dihiasi lawan ukiran kayu nang rumit. Kaindahan wan kualitas ukiran kayu Malayu dimaksudakan gasan manjadi indikator visual matan pangkat sosial wan status matan pamiliknya.{{sfn|Noor|Khoo|2003|p=47}} Rumah Salinger, nang manang Hadiah Arsitektur Aga Khan 1998, adalah contoh modern matan desain tradisiunal ngini.<ref name="Steele 187-188">{{cite book |last1=Steele |first1=James |url=https://archive.org/details/greenwoodencyclo0000stee/page/186/mode/2up?q=%22salinger+house%22 |title=The Greenwood encyclopedia of homes through world history: Volume 3 |date=2009 |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0-313-33791-8 |pages=187–188 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref><ref name="Jantan et al. 16-17">{{cite book |last1=Jantan |first1=Amer Hamzah |url=https://archive.org/details/malaysiasingapor0000mala/page/16/mode/2up?q=%22Rudinara%22 |title=Malaysia, Singapore, and ASEAN in an age of globalisation |last2=Said |first2=Hassan |last3=Bajunid |first3=Ibrahim Ahmad |last4=Ismail |first4=Ibrahim |last5=Talib |first5=Shaharil |last6=Ahmad |first6=Shamsulbahriah Ku |date=2002 |publisher=Asia-Europe Institute, University of Malaya |isbn=983-2085-42-X |pages=16–17 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref>
Salawas babarapa dekade, arsitéktur tradisiunal Malayu dipangaruh ulih [[Bugis]] wan [[urang Jawa|Jawa]] matan salatan, Siam, Inggris, [[urang Arab|Arab]] wan India matan utara, Portugis, Belanda, Aceh wan [[Rumah Gadang|Minangkabau]] matan barat dan Cina Salatan matan timur.<ref>{{cite web |title=For Sale – CountryHeights |work=The Art of Living Show |date=22 Marit 2011 |via=YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM |archive-url=https://web.archive.org/web/20251102020704/https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM&feature=youtu.be |archive-date=2025-11-02 |url-status=live |access-date=2026-10-25 |dead-url=unfit}}</ref>
=== Basa ===
[[Barakas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|Prasasti Kedukan Bukit nang ditulis dalam aksara Pallawa. Baasal matan tahun 683, ngini adalah salah satu artefak tulisan Malayu nang paling tuha nang masih ada.]]
{{Main|Basa Malayu}}
{{See also|Tulisan Jawi}}
[[Basa Malayu]] marupakan salah satu basa nang paling tarkanal di dunia, tarutama basa Austronesia. Varian wan dialek Malayu dipakai sabagai basa rasmi di [[Brunai]], [[Indunisia]], [[Malaysia]] wan [[Singapura]]. Basa ini jua dituturakan di [[Thailand]] salatan, Kapulauan Cocos, Pulau Natal, Sri Lanka. Basa ini dituturakan sabagai basa asli ulih sakitar 33 juta urang di saluruh Kapulauan Malayu wan dipakai sabagai basa kadua ulih sakitar 220 juta urang.{{sfn|Wright|2007|p=492}}
Bentuk basa Malayu nang paling tuha baasal matan basa Proto-Malayo-Polinesia nang dituturakan ulih panduduk Austronesia nang paling awal di Asia Tanggara. Bantuk ngini kamudian bakambang manjadi Malayu Lawas pas budaya wan agama India mulai manambus wilayah ngitu. Basa Malayu Kuno baisi babarapa istilah sampai wahini, tapi tatap kada kawa dipahami ulih pamandir mudirin, samantara basa mudirin sudah banyak ta'akui dalam tulisan Malayu Klasik, nang bantuknya paling tuha ba'asal matan tahun 1303 M.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Malayu bakambang manjadi Basa Malayu Klasik malalui panambahan kata-kata [[basa Arab|Arab]] wan [[basa Parsia|Parsia]] nang barandak pas Islam datang ka wilayah ngitu, wan baubah sacara signifikan dalam prosesnya. Awalnya, Malayu Klasik marupakan sakalompok dialek nang bamacam-macam, mancarminakan asal-usul karajaan-karajaan Malayu di Asia Tenggara. Salah satu dialek ngini, nang dikambangakan dalam tradisi sastra Kasultanan Malaka pas abad ka-15, akhirnya manjadi dominan.
Era Malaka ditandai lawan parubahan basa Malayu manjadi basa Islam, nang mirip lawan [[basa Arab|bahasa Arab]], [[basa Parsia|Persia]], Urdu wan Swahili. Tulisan Arab nang diadaptasi disambat Jawi dipakai gasan manggantiakan tulisan Kawi, istilah-istilah agama wan budaya Islam banyak disamakan, manyingkirakan banyak kata-kata Hindu-Buddha, wan basa Malayu jadi basa media pandidikan wan panyabaran Islam di saluruh wilayah Asia Tenggara. Di puncak kakuasaan Malaka pada abad ka-15, basa Malayu Klasik manyabar diluar dunia panutur<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> basa Malayu tradisiunal wan manyabapakan sabuah lingua franca nang disambat ''Bahasa Melayu pasar'' ("Basa Malayu Bazaar") atawa ''Bahasa Melayu rendah'' ("Basa Malayu Randah") sabagai balawanan ''Bahasa Melayu tinggi'' ("Basa Malayu Tinggi") di Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Umumnya diyakini bahwa Basa Malayu Bazaar marupakan basa pidgin wan pangambangan nang paling panting adalah bahwa bahasa pidgin manjadi kreol, manciptakan babarapa basa hanyar nang kaya Basa Malayu Ambon, Basa Malayu Manado wan [[Basa Betawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}}
Panulis-panulis Irupa abad ka-17 wan ka-18, nang kaya Tavernier, Thomassin wan Werndly manggambarakan Basa Malayu sabagai "''basa urang-urang nang balajar di sabarataan India, nang kaya basa Latin di Eropa''".{{sfn|Sweeney|1987}} Basa ngini jua nang paling banyak diguna'akan salawas era kolonial Inggris wan Walanda di Kapulauan Malayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kabalikannya tajadi di Hindia Timur Spanyol, di mana Latinisasi massal kapulauan sapanjang tahun-tahun kolonial manyababakan coup de grâce basa Malayu di [[Pilipina]].
Dialek Kasultanan Johor, panerus langsung matan Malaka, manjadi basa standar di kalangan urang Malayu di [[Singapura]] wan [[Malaysia]], wan marupakan dasar asli gasan [[basa Indunisia]] standar.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}}
Salain matan basa Malayu standar, nang dikambangakan di dalam lingkup Malaka-Johor, bamacam dialek Malayu lokal ada. Misalnya, urang Bangka, urang Brunai, urang Jambi, urang [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], urang [[Kadah, Malaysia|Kadah]], urang [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]], urang [[basa Palimbang|Palimbang]], urang Pattani, urang [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]], urang [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], wan banyak lainnya.
Basa Malayu sacara historis ditulis dalam aksara Pallawa, Kawi wan Rencong. Imbah datangnya Islam, [[tulisan Jawi]] nang badasarkan basa Arab diadopsi wan masih diguna'akan sampai wahini sabagai salah satu dari dua aksara rasmi di [[Brunai]] wan sabagai aksara alternatif di [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Uktubir 2012 }}</ref> Mulai abad ka-17, sabagai hasil kolonisasi Inggris wan Walanda, aksara Jawi sacara batahap digantikan ulih tulisan Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=7 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> nang badasarkan Latin nang akhirnya manjadi tulisan moderen rasmi gasan basa Malayu di [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Indunisia]], wan tulisan ko-resmi di [[Brunai]].
=== Musik ===
{{Main|Musik Malayu}}
[[Musik Malayu]] adalah sabuting janis musik tradisional nang barasal wan bakambang di pasisir timur [[Sumatera]], [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]], wan Samananjung Malaya.<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> Musik ngini biasanya dinyanyikan ulih urang-urang matan suku bangsa Malayu nang kada jarang diumpati jua lawan tarian khas Malayu satampat misalnya tarian parsembahan dalam pajuangan atawa pesta adat, panambaian tamu kahormatan, wan dalam kagiatan kaagamaan.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref>
Sairing lawan pakambangan zaman musik Malayu mangalami kabingungan gaya musik misalnya saja mangalami paduan lawan aliran [[musik pop]], [[musik rock]], wan [[dangdut]]. Aliran ngini kawa ditamui di nagara-nagara kaya Malayu, nang kaya [[Indunisia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Brunai]].
Pada pamulaan parkambangan alat musik nang digunaakan labih didominasi ulih tingkatan rebana nang disambat Kompang matan Ponorogo, petikan gambus, gesekan biola, picitan akordion, tingkatan [[kanung|gong/kanung]], wan tiupan [[sarunai]]. Hal ngini dipangaruh ulih budaya matan tanah [[urang Arab|Arab]] dan [[Irupa]] tradisional. Sairing bakambangnya teknologi, bubuhannya digantiakan lawan alat musik elektronik dalam bantuk keyboard.
Dalam kiprahnya aliran ngini sampat populer di era '80an bahkan mamasuki era "puncak kahangatan" di era '90an. Hal ngini ditandai lawan makin banyaknya [[panyanyi]] & grup band Malayu, wan pandatang hanyar nang muncul lawan lagu-lagu andalan masing-masing.
=== Pakaian tradisiunal ===
[[Barakas:Busana Melayu.jpg|thumb|Urang Malayu dalam ''busana Melayu'', gaya pakaian tradisiunal Malayu]]
Pakaian wan tekstil tradisiunal Malayu tarus-tarus barubah matan zaman kuno. Sacara historis, urang Malayu kuno dicatat mamakai bamacam bahan alami sabagai sumber penting gasan kain, pakaian wan pakaian. Namun, era umum, manyaksiakan kadatangan awal para padagang matan timur wan barat ka palabuhan Kapulauan Malayu, basama-sama buhannya manukar barang-barang mewah baru, tamasuk kapas halus wan sutra. Pakaian ngitu kamudian manjadi sumber mode Malayu tinggi wan mandapatakan peran budaya sabagai identitas nang maikat di kapulauan, tarutama di samananjung, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{sfn|Hassan|2016}}
Dalam budaya Malayu, pakaian wan tekstil dihormati sabagai simbul kaindahan, kakuatan wan status. Banyak kisah dalam hikayat Malayu manakanakan wadah khusus nang ditampati ulih tekstil.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=2}} Industri paulahan tangan Malayu kawa diitihi asalnya sajak abad ka-13 pas jalur pardagangan timur bakambang di bawah dinasti Song. Pambahasan tentang tekstil nang diulah sacara lokal wan jua dominasi panen di Samananjung Malaya diulah dalam babarapa akun Cina wan Arab.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=19}} Di antara tekstil Malayu nang takanal adalah Songket, Batik, ''Telepok'', ''Limar'', ''Tenun'', ''Kelingkam'', ''Cindai'', ''Pelangi'' wan ''Tekad''.
Pakaian Malayu Klasik bamacam-macam di antara wilayah nang balainan, tagal pakaian tradisional nang paling dalam di zaman modern adalah Baju Kurung (gasan [[bibinian]]) wan Baju Melayu (gasan [[lalakian]]), nang kaduanya diakui sabagai pakaian nasional gasan [[Malaysia]] wan [[Brunai]], wan jua dipakai ulih komunitas Malayu di [[Indunisia]], [[Singapura]], [[Pilipina]], Myanmar, wan [[Thailand]].
[[Barakas:HariRayaMalaykids.jpg|thumb|left|Anak-anak Malayu mamakai pakaian tradisiunal wayah [[Hari Raya Pitrah|Idul Fitri]]]]
Kata ''Baju Kurung'', nang diartiakan sabagai "mambungkus awak" urang nang mamakainya diulah badasarkan prinsip Islam tentang kasadarhanaan, kasupanan wan karandahan hati. Praktik ngini paralil lawan doktrin agama Yahudi-Karistin, karana mamamirkan bagian-bagian intim tubuh dianggap dilarang dalam [[Islam]]. Interpretasi ngitu lalu ditarik ka cara Malayu mamakai pakaian wan perspektif budaya, ngini kawa disaksikan banar pada pamarintahan Mansur Shah matan Malaka pada abad ka-15, sultan malarang umatnya nang binian Muslim di publik gasan mamakai sarung haja matan dada ka bawah. Sapanjang zaman, Malayu Baju Kurung bajalan malalui babarapa reinkarnasi sabalum mangambil bantuk nang wahini. Marga luasnya bamacam karajaan Malayu di kapulauan, bantuk lokal wan tapisah matan pola desain Baju Kurung jua kawa disaksikan di wilayah ngitu, tamasuk Bengkulu, [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Jambi, Juhur-Riau, [[Pahang, Malaysia|Pahang]] wan Palimbang.{{sfn|Hassan|2016}}
Modus nang sasuai matan Baju Kurung gasan laki-laki dipinandui sabagai "Baju Melayu". Bagian atas pakaian diulah lawan desain geometris nang hampir sama lawan Baju Kurung wan biasanya dipasangkan lawan kain anyaman nang dipinandui sabagai sarong. Pola [[tapih|sarong]] mungkin tamasuk simbol status pakawinan urang atawa pangkatnya dalam masyarakat Malayu tradisiunal.{{sfn|Hassan|2016}}
Pakaian Malayu klasik umum lainnya gasan lalakian tadiri matan ''baju'' atawa ''tekua'' (sabuting janis baju lengan panjang), ''baju rompi'' (jaket), ''kancing'' (buting), ''celana'' kaki halus (seluar/[[salawar|salawar panjang]]), [[tapih|sarong/tapih]] nang dipakai di pinggang, ''capal'' (sandal), wan ''tanjak'' atawa ''tengkolok'' (alat panutup kapala); gasan bangsawan, ''baju sikap'' atawa ''baju layang'' (sabuting jenis mantel) wan ''pending'' (tali pinggang hiasan) jua identik gasan dipakai sabagai pakaian formal. Rancak jua gasan saurang ''pendekar'' (prajurit Malayu) gasan mamakai [[Karis]] di bagian muka sarong.
Babeda lawan Baju Melayu nang tarus dipakai sabagai pakaian upacara haja, Baju Kurung dipakai saban hari sapanjang tahun ulih kabanyakan bibinian Malayu. Pamandangan pagawai sipil binian, pagawai profesional wan mahasiswa nang mamakai Baju Kurung rancak ditamui di [[Malaysia]] wan [[Brunai]].
=== Pamainan tradisiunal ===
[[Barakas:Finished wau and wau frame.JPG|thumb|right|Sabuah bengkel tukang Wau di [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Malaysia]]. Janis layang-layang nang unik ngini kawa ditamui di pasisir timur laut Samananjung Malaya.]]
Pamainan tradisiunal Malayu biasanya mamarluakan kaahlian karajinan wan katangkasan tangan wan kawa ditelusuri asal-usulnya sajak zaman Kasultanan Malaka. ''Sepak Raga'' wan pamainan [[kelayangan]] marupakan salah satu permainan tradisiunal nang disambat dalam Sajarah Malayu nang dimainakan ulih bangsawan wan bangsawan matan kasultanan Malayu.{{sfn|Leyden|1821|p=261}}{{sfn|Lockard|2009|p=48}}{{sfn|Ooi|2004|p=1357}}
''Sepak Raga'' adalah salah sabuting pamainan Malayu nang paling populer wan sudah dimainkan baabad-abad. Sacara tradisional, raga Sepak dimainakan dalam lingkaran lawan manendang wan manjagakan bola rotan di atas mangguna'akan apa haja bagian awak salain tangan wan tangan. Inya wayah diakui sabagai olahraga nasional [[Malaysia]] wan dimainkan dalam acara ulahraga{{sfn|Ziegler|1972|p=41}}{{sfn|McNair|2002|p=104}} internasional nangkaya Asian Games wan Southeast Asian Games.
Pamainan populer lainnya adalah pambuatan ''Gasing'' nang biasanya dimainakan imbah musim [[katam]]. Katarampilan pangarjaan nang hebat diparluakan gasan manghasilakan ''Gasing'' (atas) nang paling kompetitif, babarapa di antaranya baputar salama dua jam satiap kali.<ref name="Alexander 2006 51">{{harvnb|Alexander|2006|p=51}}</ref>
Mungkin pamainan Malayu nang paling populer adalah ''Wau'' (janis layang-layang unik matan pantai timur Samananjung Malayu) atawa layang-layang nang terbang. Parsaingan palayaran Wau diadaakan lawan juri nang mambariakan poin gasan karajinan (''Wau'' adalah objek nang indah wan bawarna-warni nang diandak di atas bingkai bambu), suara (barataan layang-layang Malayu didesain gasan maulah suara tatantu pas digusur angin) wan katinggian.<ref name="Alexander 2006 51"/>
Urang Malayu jua baisi varian matan pamainan papan Mancala nang dikanal sabagai [[Daku|Congkak]]. Pamainan ngini dimainkan lawan mamindahkan batu, marmer, manik atawa cangkang di sakitar papan kayu nang tadiri matan dua walas atawa labih lubang. Mancala diakui sabagai pamainan tartua di dunia wan bisa ditelusuri asalnya sajak Mesir Kuno. Sairing bamainan tasabar di saluruh dunia, satiap kabudayaan ma'ulah parbidaan saurang tamasuk urang Malayu.{{sfn|Alexander|2006|p=52}}
=== Pangolahan logam ===
[[Barakas:Bunga Mas (Muzium Negara).jpg|thumb|Bunga Mas, Museum Nasional Malaysia. ''Bunga Mas'' ditawarakan ulih nagara-nagara Malayu utara [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Pattani, Nong Chik, Yala, Rangae, Kubang Pasu wan Setul kepada Raja Ayutthaya (Siam) sabagai simbul kasatiaan.]]
Pada awal abad ke-17, emas, [[pirak]], besi wan kuningan samuanya sudah diulah dangan sampurna jadi bagian matan masyarakat Malayu. Era ngini manyaksiakan karya-karya logam manarima dukungan karajaan nang kritis. Banyak banar pangolahan logam Malayu nang muncul sabagai bukti era ngini, mulai matan belati khas Malayu nang dikiau [[Karis]] nang diulah matan [[wasi]], sampai ka perhiasan halus nang diulah matan [[amas]] wan perak. Bagi bangsawan Malayu pada periode ngini, karya-karya gantung (pangikat sabuk hias nang dihiasi lawan batu-batu mulia), ''keronsang'' (bros) wan ''cucuk sanggul'' (pin rambut) ditampilakan untuk manjadi salah sabuting barang mode nang paling dicari. Era ngini jua manjadi wadah gasan babarapa barang-barang penting lainnya dalam regalia Malayu nang dibuang dalam amas, tamasuk kotak upacara, ''Tepak sirih'' (wadah Betel) wan bagian-bagian Keris. Sani mengolah emas didominasi ulih repoussé wan teknik granulasi, di mana metode tradisional masih kawa disaksikan hari ini. Di era kontemporer, parhiasan amas Malayu tarutama ditamui dalam bantuk kalung kaki, gelang, cincin, kalung, liontin wan anting-anting.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011">{{cite web |title= Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass |website= Go2Travelmalaysia.com |url= http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |access-date= 25 Uktubir 2026 |archive-date= 19 Mai 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180519135144/http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |url-status= live }}</ref><ref name="Karyaneka 2013">{{cite web |last=Karyaneka |title=Metal Work |publisher=Syarikat Pemasaran Karyaneka Sdn. Bhd. |url= http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |access-date=25 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180324135832/http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |archive-date=24 Marit 2018 }}</ref>
Dalam hal barang-barang pirak Malayu, barang-barang matan perak cukup dipinandui gasan desain nang canggih wan halus. Biasanya diulah lawan teknik repousse, filigree, wan niello. Barang-barang tradisiunal Malayu nang umum biasanya diulah matan pirak tamasuk ujung bantal, tali sabuk, sudut-sudut matt, stopper gasan wadah banyu, sarung Karis wan kotak-kotak tembakau. ''Awan Larat'' (pola awan) wan ''Kerawang'' (motif tumbuhan) adalah di antara desain nang populer gasan ujung bantal pirak dekoratif Malayu wan kotak tambakau.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/>
Panggunaan barang-barang matan kuningan malabihi banyak kelas sosial Malayu klasik, nang dipakai ulih anggota bangsawan wan urang awam. Popularitas barang-barang matan kuningan sangat banyak dikontribusi karana daya tahan, kualitas wan kamampuan nang mampu dimiliki ulih samua urang. Barang-barang kuningan kawa dibagi jadi dua parbidaan, kuningan kuning gasan barang-barang fungsional wan putih gasan tujuan dekoratif. Ngitu rancak dipanculit wan dihiasi lawan bamacam-macam desain hiasan dalam motif kaagamaan wan bunga. Pamakaian kuningan, nang paling dipinandui gasan Tepak Sireh, wadah upacara gasan betel quid wan gasan mambangun alat musik tatantu kaya [[Kanung]] gasan orkestra [[Gamalan]] Malayu klasik. Salain itu, barang-barang tradisiunal Malayu nang tarkanal lainnya nang diulah matan lugam tamasuk vas bunga, taburan minyak wangi, baki, panci, ketel, wan wadah mambakar dupa.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/><ref name="Karyaneka 2013"/>
=== Seni bela diri ===
[[Barakas:Singaporean female pesilat - 20080222.jpg|thumb|Saurang praktisi silat binian matan [[Singapura]]]]
Silat wan varian-variannya kawa ditamui di sabarataan [[dunia Malayu]]: Samananjung Malayu (tamasuk [[Singapura]]), Kapulauan Riau, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]]. Bukti arkeologis manunjuakan bahwa, pas abad ka-6, seni pajuangan nang diformalkan sudah dipraktikakan di Samananjung Malaya wan Sumatera.{{sfn|James|1994|p=73}} Bantuk-bantuk awal Silat diyakini sudah dikambangakan wan digunaakan dalam angkatan basanjata karajaan Malayu kuno di Langkasuka (abad ka-2){{sfn|Alexander|2006|p=225}}{{sfn|Abd. Rahman Ismail|2008|p=188}} wan [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7).
Pangaruh matan kasultanan Malayu di [[Malaka, Malaysia|Malaka]], [[Johor, Malaysia|Johor]], Pattani wan [[Brunai]] sudah mambari kontribusi gasan panyebaran seni bela diri ngini di Kapulauan Malayu. Malalui labirin kanal laut nang rumit wan kapiler sungai nang mamfasilitasi partukaran wan padagangan di saluruh wilayah, Silat manjalani jalannya ka hutan hujan nang padat wan ka pagunungan. Lagenda Laksamana Hang Tuah matan Malaka adalah salah sabuting ''pesilat'' paling tarkenal dalam sajarah{{sfn|Green|2001|p=802}} wan bahkan dianggap ulih babarapa urang sabagai bapak silat Malayu.{{sfn|Sheikh Shamsuddin|2005|p=195}} Sajak era klasik, Silat Malayu manjalani diversifikasi nang ganal wan mambantuk apa nang wahini sacara tradisiunal diakui sabagai sumber Pencak Silat Indunisia wan bantuk-bantuk Silat lainnya di Asia Tunggara.{{sfn|Draeger|1992|p=23}}{{sfn|Farrer|2009|p=28}}
Salain Silat, Tomoi jua dipraktikakan ulih urang Malayu, tarutama di wilayah utara Samananjung Malaya. Ngini adalah varian matan bantuk kickboxing Indo-Cina nang diyakini telah manyebar di daratan Asia Tunggara sajak zaman Kakaisaran Funan (68 M).
=== Seni pamentasan ===
[[Barakas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pamentasan Joget Gamelan, 1937]]
Urang Malayu baisi bamacam-macam [[musik]] wan [[igal]] nang marupakan gabungan matan pangaruh budaya nang balainan. Genre nang khas mulai matan tarian rakyat tradisional Malayu nang kaya drama Mak Yong sampai tarian Zapin nang bapangaruh Arab. Gerakan koreografi jua bamacam-macam mulai matan langkah-langkah wan lagu-lagu sederhana di Dikir barat sampai gerakan nang rumit di Joget [[Gamalan|Gamelan]].
Musik tradisional Malayu pada dasarnya marupakan musik perkusi. Macam-macam [[kanung]] manyadiakan irama gasan banyak tarian. Ada jua drum bamacam-macam ukuran, mulai matan ''rebana ubi'' ganal nang dipakai gasan menandai acara-acara penting sampai ''gendang-rebana'' kecil (frame drum) nang dipakai gasan mengiringi bacaan vokal dalam upacara kaagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}}
[[Barakas:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sabuting bubuhan dari penari Malayu Siam nang manampailakan Mak Yong (sakitar abad ka-19). Pada tahun 2005, buku ngini mandapat pangakuan sabagai salah satu karya agung warisan lisan wan nang kada talihat umat manusia ulih [[Pahimpunan Pandidikan, Kailmuan, wan Kabudayaan Pasarikatan Bangsa-Bangsa|UNESCO]].]]
Musik Nobat manjadi bagian matan Royal Regalia dari pangadilan Malayu sajak datangnya Islam pada abad ka-12 wan hanya dimainkan dalam upacara pangadilan nang penting. Orkestrenya tamasuk instrumen sakral wan nang dihormati banar nang kaya ''nehara'' (drum ketel), ''[[babun]]'' (drum kepala ganda), ''nafiri'' (trumpet), ''[[sarunai]]'' (oboe), wan kadang-kadang gong berkunci wan sapasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}}
Pangaruh India kuat dalam pamainan bayangan tradisional nang dipinandui sabagai Wayang Kulit nang mana kisah-kisah matan epik Hindu; Ramayana & Mahabharata mambantuk repertoar utama. Ada ampat macam teater wayang bayangan nang kawa ditamui di Samananjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Tatapi, seni wan kisah-kisah ''Wayang Purwa'' wan ''Wayang Siam'' manunjukakan pangaruh wilayah nang bagabung lawan basa Jawa wan Siam masing-masing, samantara ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Gedek'' mancaritakan bentuk wan gaya Malayu nang labih asli.
Kesenian-kesenian pamentasan Malayu nang terkenal lainnya adalah; teater ''Bangsawan'', balada cinta ''Dondang Sayang'' wan tari ''Mak Inang'' matan Kasultanan Malaka, teater ''Jikey'' wan ''Mek Mulung'' matan [[Kadah, Malaysia|Kadah]], tari ''Asyik'' wan drama tari ''Menora'' matan Patani wan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], tari ''Ulek mayang'' wan ''Rodat'' matan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], teater ''Boria'' matan Penang, tari ''Canggung'' matan [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]], lagu-lagu naratif ''Mukun'' matan [[Brunai]] wan [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> Gending Sriwijaya matan Palembang, tari Serampang Dua Belas matan Serdang,<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api tarian api matan [[Riau]] wan Dikir barat Singapura matan [[Singapura]].
=== Seni visual ===
[[Barakas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, burung mitos raksasa nang diulah gasan parada sunat agung pangeran [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]]]
Ukiran kayu marupakan bagian matan seni visual Malayu klasik. Urang Malayu sacara tradisional manghias monumen, parahu, sanjata, makam, instrumen musik, wan pakakasnya lawan motif flora, kaligrafi, geometri, wan fitur kosmik. Seni ngini diulah lawan cara mahapus kayu lawan mamakai alat-alat nang tajam wan maumpati pola, komposisi wan urutan tartentu. Bentuk [[sani]], nang dipinandui sabagai ''ukir'', disambat sabagai tindakan pangabdian matan para pangrajin kepada pencipta wan hadiah gasan sasama manusia.{{sfn|Said|2005}}
Bentuk kesenian ngini tarutama dikaranakan banyaknya kayu di Kapulauan Malayu wan jua karana kaahlian tukang-tukang kayu nang mamungkinakan urang-urang Malayu mapraktekkan ukiran kayu sabagai karajinan. Lingkungan tropis alami di mana flora wan fauna banyak nang mengilhami motif nang digambarakan dalam bentuk abstrak atawa distilasi ka dalam papan kayu. Dengan datangnya Islam, bentuk kaligrafi geometris wan Islam diparkanalakan dalam ukiran kayu. Kayu nang diguna'akan biasanya dari spesies kayu keras tropis nang diketahui tahan lama wan kawa tahan sarangan jamur, kumbang sapatu-sapatu listrik wan rayap.{{sfn|Said|2002}}
Rumah atawa [[masigit]] tradisional Malayu nang khas pasti dihiasi lawan labih matan 20 bagian nang diukir. Ukiran di dinding wan panel mamungkinakan angin masuk wan kaluar bangunan sacara efektif wan kawa mamungkinakan sinar matahari mancahaya bagian dalam struktur. Pada saat nang sama, bayangan nang dibuang ulih panel jua akan meulah bayangan badasarkan motif nang manambah kaindahan di lantai. Jadi, bagian-bagian nang diukir manjalankan tujuan fungsional wan estetika.
== Kalompok-kalompok sub-etnis ==
{{see also|Urang Malayu Malaysia|Urang Malayu Indunisia|Urang Malayu Brunai|Urang Malayu Singapura}}
[[Barakas:Indonesia Ethnic Groups Map - EN.svg|thumb|center|upright=3.0|Wilayah urang Malayu digambarakan dalam warna hijau wan kalompok-kalompok sub-etnis nang bahubungan lainnya digambarakan dalam warna hijau nang labih gelap atawa labih cerah.]]
Walaupun mambantuk 3,4% matan jumlah panduduk, etnis Malayu marupakan salah sabuting etnis nang paling banyak didistribusikan di Indunisia. Kaya nang ditampaiakan di peta, di luar Kapulauan Indunisia, urang Malayu bagana di Samananjung Malayu, mambantuk kalompok etnis nang mandominasi di Samananjung Malaysia wan minoritas nang signifikan di [[Singapura]], [[Thailand]] wan Myanmar salatan. Koridor wilayah Malayu Borneo dimulai di utara matan barat daya [[Sabah]], tarus lawan nagara [[Brunai|Brunai Darussalam]], [[Sarawak]] pasisir wan tarus turun ka [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{lower |0.4em|{{sfn|Yunos|Begawan|2011}}}}
{| class="wikitable"
|-
! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Kalompok etnis
! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Karajaan-karajaan sajarah
! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Dairah lawan populasi nang signifikan
|- valign="top"
| Urang Malayu Bangka wan Balitung
|
|
* {{Flagicon image|Flag of Bangka-Belitung.svg}} Kapulauan Bangka Belitung
|- valign="top"
| Urang Malayu Bangkok{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2003}}{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2007}}
|
|
* {{flagicon image|Seal Bangkok.png}} Min Buri, Nong Chok<br />{{flagicon image|Seal Pathum Thani.png}} Lam Luk Ka, Mueang Pathum<br />{{flagicon image|Seal Ayutthaya.png}} Prupinsi Ayutthaya
|- valign="top"
| Urang Malayu Bangkulu
|
|
* {{Flagicon image|Flag of Bengkulu.svg}} Bengkulu
|- valign="top"
| Urang Malayu Berau
|
* Kasultanan Berau (1377–1830)
* Kasultanan Gunung Tabur (1810–1945)
* Kasultanan Sambaliung (1810–1945)
|
* {{flagicon image|Coat of arms of Berau Regency.svg}} Kabupatin Berau
|- valign="top"
| Urang Bugis-Malayu<ref name="Karim">{{harvnb|Gulrose Karim|1990|p=74}}</ref><ref name="Joseph">{{harvnb|Joseph|Najmabadi|2006|p=436}}</ref>(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[Bugis]])
|
* Karajaan Mempawah (1740–1950)<ref>{{cite web |url= http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |title=Mempawah Sultanate |website=Melaju Online |access-date=28 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160408190433/http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |archive-date=8 April 2016 }}</ref>
* Kasultanan Selangor (1745–wahini)
* Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911)
|
* {{Flag|Riau}},<br />{{Flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau
* {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]]
* {{flag|Singapura}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Burma
|
|
* {{flagicon image|Flag of Tanintharyi Region (1974–2010).svg}} Divisi Tanintharyi
|- valign="top"
| [[Urang Malayu Brunai]]{{sfn|IBP|2007|pp=151–152}}<ref name="Colling">{{harvnb|Colling|1973|p=6804}}</ref><ref name="Aris">{{harvnb|Othman|1983|pp=1–26}}</ref><ref name="Husain">{{harvnb|Husain|2007|pp=16, 33, 34}}</ref>
|
* [[Kakaisaran Barunai]] (abad ka-7 sampai ka-15)
* Kasultanan Brunai (1363–wahini)
|
* {{flag|Brunai}}
* {{flagicon image|Flag of Labuan.svg}} Labuan,<br>{{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak]],<br>{{flag|Sabah}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Cocos
|
|
* {{flagicon image|Flag of Christmas Island.svg}} Pulau Natal,<br>{{flagicon image|Flag of the Cocos (Keeling) Islands.svg}} Kapulauan Cocos (Keeling)
* {{flag|Sabah}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Jambi
|
* Karajaan Jambi (abad ka-7)
* Dharmasraya (1183–1347)
* Kasultanan Jambi (1460–1907)
|
* {{flag|Jambi}}
|- valign="top"
| Urang Jawa-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[urang Jawa|Jawa]])
|
* Kasultanan Palimbang (1550–1823)
|
* {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan,<br /> {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara
* {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]]
* {{flag|Singapura}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Juhur<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Kasultanan Johor (1528–wahini)
* Kasultanan Muar (1855–1877)
|
* {{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]]
|- valign="top"
| Urang Malayu Kadah<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />{{sfn|Majlis Kebudayaan Negeri Kedah|1986|pp=19–69}}
|
* Paradaban Lambah Bujang (abad ka-1)
* Langkasuka (abad ka-2–ka-14)
* Karajaan Kadah (Kedah Tua) (abad ka-7t–ka-12)
* Kasultanan Kadah (1136–wahini)
* Kasultanan Setul (1808–1916){{sfn|Halimi|Pitchai|2016}}
* Karajaan Kubang Pasu (1839–1864)
* [[Pirlis, Malaysia|Karajaan Pirlis]] (1842–wahini)
|
* {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Perlis.svg}} [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]],<br>{{flagicon image|Flag of Penang (Malaysia).svg}} Pulau Pinang,<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]]
* {{flagicon image|Seal Satun.png}} Satun,<br>{{flagicon image|Seal Trang.png}} Trang,<br>{{flagicon image|Seal Krabi.png}} Krabi
|- valign="top"
| Urang Malayu Kalantan<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Karajaan Bumi Habang (abad ka-1–ka-6)
* Kasultanan Kalantan (1267–wahini)
* Kasultanan Jembal (1638–1720)
|
* {{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]
* {{flagicon image|Flag of Narathiwat.svg}} Narathiwat
* {{flagicon image|Flag of Besut, Terengganu.svg}} Besut ([[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]])
|- valign="top"
| Urang Malayu Lahat
|
|
* {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan
|- valign="top"
| Urang Malayu Loloan
|
|
* {{flagicon image|Lambang Kab Jembrana.png}} Kabupatin Jembrana
|- valign="top"
| Urang Malayu Malaka<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Kasultanan Malaka (1402–1511)
|
* {{flagicon image|Flag of Malacca.svg}} [[Malaka, Malaysia|Malaka]]
|- valign="top"
| Urang Minangkabau-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(''kalompok Malayu asimilasi katurunan Minangkabau'')
|
* Dharmasraya (1183–1347)
* [[Kesultanan Siak]] (1725–1949)
* Kapamimpinan Nagari Sambilan (1773–wahini)
|
* {{flag|Riau}},<br /> {{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau
* {{flagicon image|Flag of Negeri Sembilan.svg}} [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]],<br>{{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br />{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]]
* {{flag|Singapura}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Sumatera Timur Laut
|
* Kasultanan Asahan (1630–1946)
* Kasultanan Bilah (1630–1946)
* Kasultanan Deli (1632–1946)
* Kasultanan Langkat (1568–1946)
* Kasultanan Serdang (1728–1946)
|
* {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara
|- valign="top"
| Urang Malayu Pahang<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Karajaan Pahang Kuna (abad ka-5–1454)
* Kasultanan Pahang Lawas (1470–1623)
* Karajaan Pahang Modern (1770–1881)
* Kasultanan Pahang Moderen (1881–wahini)
|
* {{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]]
|- valign="top"
| [[Urang Palimbang|Urang Malayu Palimbang]]<ref name="Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam">{{Cite web|title=Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam|language= id|date=Agustus 2019|url=https://www.researchgate.net/publication/334990443}}</ref><ref name="Tradisi Ruwahan pada Masyarakat Melayu Palembang">{{Cite web|title=Tradisi Ruwahan Masyarakat Melayu Palembang Dalam Perspektif Fenomenologis|language= id|date=Disimbir 2022|url=https://ejournal.uin-suska.ac.id/index.php/SosialBudaya/article/viewFile/19338/8602}}</ref><ref name="Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang">{{Cite web|title=Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang|language= id|date=Disimbir 2019|url=https://media.neliti.com/media/publications/506596-none-eb4c4768.pdf}}</ref><ref name="Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M : Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang - Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang">{{Cite journal|title=Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M: Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang – Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang|journal= Tamaddun: Jurnal Kebudayaan dan Sastra Islam|language= id|date=2022|volume= 18|issue= 2|pages= 69–86|doi= 10.19109/tamaddun.v18i2.2785|url=https://jurnal.radenfatah.ac.id/index.php/tamaddun/article/view/2785/1887|last1= Niswah|first1= Chirun|doi-access= free}}</ref>
|
* [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7–ka-13)
* Kasultanan Palimbang (1550–1823)
|
* {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan
|- valign="top"
| Urang Malayu Patani<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Karajaan Negara Sri Dharmaraja (Milinium ka-1–abad ka-15)
* Langkasuka (abad ka-2–ka-14)
* Kasultanan Pattani (1516–1902)
* Kasultanan Singgora (1603–1689)
* Karajaan Reman (1785–1902)
* Karajaan Legeh (1755–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39">{{harvnb|Anuar Nik Mahmud|1999|p=39}}</ref>
* Karajaan Nong Chik (1809–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/>
* Karajaan Jalur (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/>
* Karajaan Teluban (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/>
* Karajaan Jering (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/>
|
* {{flagicon image|Seal Pattani.png}} Pattani,<br>{{flagicon image|Seal Yala.png}} Yala,<br>{{flagicon image|Seal Narathiwat.png}} Narathiwat,<br>{{flagicon image|Seal Songkhla.png}} Songkhla,<br />{{flagicon image|Seal Phattalung.png}} Phattalung
* {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]],<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]]
|- valign="top"
| Urang Malayu Pirak<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Gangga Negara (abad ka-2–ka-11)
* Kasultanan Pirak (1528–wahini)
|
* {{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]]
|- valign="top"
| Urang Malayu Riau
|
* Kasultanan Kuntu Kampar (1234–1933)
* Kasultanan Indragiri (1298–1945)
* Kasultanan Rokan (1569–1940)
* Kasultanan Pelalawan (1791–1946)
* Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911)
|
* {{flag|Riau}},<br>{{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau,<br /> {{flagicon image|Lambang Kabupaten Pasaman.png}} Kabupatin Pasaman,<br />{{flagicon image|Lambang Kabupaten Lima Puluh Kota.png}} Kabupatin Lima Puluh Kota
|- valign="top"
| Urang Malayu Sarawak{{sfn|Said|2012}}{{sfn|Amanah Khairat Yayasan Melayu Sarawak|}}
|
* Karajaan Santubong (abad ka-7)
* Karajaan Samarahan (abad ka-13)
* Karajaan Saribas (abad ka-15)
* Karajaan Banting (abad ka-16)
* Kasultanan Sarawak (1598–1641)
|
* {{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]]
|- valign="top"
| Urang Malayu Slangor
|
* Kasultanan Selangor (1745–wahini)
|
* {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]]
|- valign="top"
| [[Urang Malayu Singapura]]
|
* Karajaan Singapura (1299–1398)
|
* {{flag|Singapura}}
|- valign="top"
| Urang Malayu Tamiang
|
* Karajaan Bukit Karang (1023–1330)
* Kasultanan Benua Tamiang (1330–1528)
|
* {{flagicon image|Lambang Kabupaten Aceh Tamiang.png}} Kabupatin Aceh Tamiang
|- valign="top"
| Urang Malayu Tarangganu<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />
|
* Kasultanan Terengganu (1708–wahini)
* Karajaan Besut (1780–1899)
|
* {{flagicon image|Flag of Terengganu.svg}} [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]]
* [[Kuantan, Malaysia|Kuta Kuantan]] ([[Pahang, Malaysia|Pahang]])
|- valign="top"
|Urang Malayu Kalimantan Barat
|
* Karajaan Landak (1292–1962)
* Karajaan Matan (1590–1948)
* Karajaan Mempawah (1740–1950)
* Kasultanan Pontianak (1771–1950)
* Kasultanan Sambas (1675–1944)
* Karajaan Sanggau (1310–1960)
* Karajaan Sintang (1365–1950)
* [[Tanjungpura|Karajaan Tanjungpura]] (880–1590)
|
* {{flagicon image|Flag of West Kalimantan.svg}} [[Kalimantan Barat]]
|}
== Liat jua ==
* [[Dunia Malayu]]
* [[Rumah Malayu]]
== Rujukan ==
{{Reflist}}
== Pranala luar ==
* {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{en}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu]
* {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&hl=id&ct=clnk&cd=139&gl=id&client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]{{Dead link|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=26 Januari 2010 }}
* {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=8 April 2016 }}
{{DEFAULTSORT:Malayu}}
[[Tumbung:Urang Malayu| ]]
[[Tumbung:Malayu|*]]
[[Tumbung:Malaysia]]
[[Tumbung:Indunisia]]
[[Tumbung:Brunai]]
[[Tumbung:Singapura]]
{{Authority control}}
s3oguzky4m2lg6dumrrthvwe5bc6u0t
Citakan:Country data Filipina
10
19991
115333
112852
2026-10-28T15:02:42Z
~2026-56391-53
18044
Paugahan laman ka [[Citakan:Country data Pilipina]]
115333
wikitext
text/x-wiki
#Redirect [[Citakan:Country data Pilipina]]
lyim2q2me51uk1450gzyc6s0g028ah8
Kumpai
0
21565
115339
114936
2026-10-29T07:12:41Z
Wadaihangit
12694
+ informasi
115339
wikitext
text/x-wiki
[[Berkas:Rumput HIjau.jpg|jmpl|238x238px|Kumpai nang rancak dipakai gasan mahiasi taman wan dipakai gasan lapangan bal di [[Indunisia]]]]
[[Berkas:Kite Hill.JPG|jmpl|Lapangan bakumpai handap gasan wadah urang badudukan di [[Johor]], [[Malaysia]].|238x238px]]
'''Kumpai''' ({{lang-id|rumput}}) adalah [[tumbuhan munukutil]] nang baisi daun kipit maruncing bapanjang nang tumbuh matan dasar batang lawan batang babuku. Kumpai juwa ditanam gasan [[tanaman hias]], [[tanaman tatamba]], wan makanan tarnak. Kumpai rajin disambat juwa gasan tungkaran atawa padang<ref>{{cite web|title=Cambridge Dictionary: Grass|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/grass|access-date=12 July 2025}}</ref> lawan tarujuk gasan famili tanaman.<ref>{{Cite web|title=Diversity and classification of grasses|url=https://evolution.earthathome.org/grasses/diversity/|website=Earth@Home: Evolution|language=en-US|access-date=2025-12-16}}</ref>
Tagal, kumpai nang tumbuh di [[pahumaan]] basipat mangganggu partumbuhan tanaman tatambaian sampai rancak disambat sawagai tanaman pangganggu (gulma). Sapalih cuntuh kumpai nang rancak ditanam di Indunisia nintu nangkaya kumpai japang, kumpai gajah halus, kumpai paking, kumpai manila, kumpai teki, kumpai kucai, wan [[halalang]].
Kumpai naya tiba tumatan famili [[Poaceae]] atawa kumpai bujuran, [[Cyperaceae]] atawa [[purun]] lawan [[Juncaceae]]. Padang kumpai rajin nitu hibak lawan kumpai bujuran, nang kikira 5 buting pariannya mangganggui 46% padang urang batanam banih, gandum, jagung, barli, lawan manisan.<ref name="Kraehmer">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=AUOXDwAAQBAJ|title=Grasses: Crops, Competitors, and Ornamentals|date=2019|publisher=Wiley|isbn=978-1-119-41680-7|editor1-last=Kraehmer|editor1-first=Hansjoerg|page=3}}</ref><ref name="Hipp">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Gkfdbp7cRgQC|title=Field Guide to Wisconsin Sedges: An Introduction to the Genus Carex (Cyperaceae)|last1=Hipp|first1=Andrew L.|date=2008|publisher=The University of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-22590-2|location=Madinson, WI|page=6}}</ref>
Kumpai atawa nang tapinandui lawan ngaran "Rumput" nang hudah dipakaiakan gasan sekelompok tumbuhan nang kada bakula, tamasuk jumpun nang daun duwa batangnya dimakan lawan hewan peliharaan dan liar.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O73BAwAAQBAJ&pg=PA6|title=Field Guide to Grasses of California|last=Jr|first=James P. Smith|date=2014-09-12|publisher=Univ of California Press|isbn=978-0-520-95843-2|language=en}}</ref>
== Jujuhutan ==
<references />
[[Tumbung:Tumbuhan liar]]
fer3ricxzk3q0k28vew6a71adxenxvd
115340
115339
2026-10-29T07:12:50Z
Wadaihangit
12694
Manambah [[:Tumbung:Kumpai|Tumbung:Kumpai]] mamakai [[WP:HC|HotCat]]
115340
wikitext
text/x-wiki
[[Berkas:Rumput HIjau.jpg|jmpl|238x238px|Kumpai nang rancak dipakai gasan mahiasi taman wan dipakai gasan lapangan bal di [[Indunisia]]]]
[[Berkas:Kite Hill.JPG|jmpl|Lapangan bakumpai handap gasan wadah urang badudukan di [[Johor]], [[Malaysia]].|238x238px]]
'''Kumpai''' ({{lang-id|rumput}}) adalah [[tumbuhan munukutil]] nang baisi daun kipit maruncing bapanjang nang tumbuh matan dasar batang lawan batang babuku. Kumpai juwa ditanam gasan [[tanaman hias]], [[tanaman tatamba]], wan makanan tarnak. Kumpai rajin disambat juwa gasan tungkaran atawa padang<ref>{{cite web|title=Cambridge Dictionary: Grass|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/grass|access-date=12 July 2025}}</ref> lawan tarujuk gasan famili tanaman.<ref>{{Cite web|title=Diversity and classification of grasses|url=https://evolution.earthathome.org/grasses/diversity/|website=Earth@Home: Evolution|language=en-US|access-date=2025-12-16}}</ref>
Tagal, kumpai nang tumbuh di [[pahumaan]] basipat mangganggu partumbuhan tanaman tatambaian sampai rancak disambat sawagai tanaman pangganggu (gulma). Sapalih cuntuh kumpai nang rancak ditanam di Indunisia nintu nangkaya kumpai japang, kumpai gajah halus, kumpai paking, kumpai manila, kumpai teki, kumpai kucai, wan [[halalang]].
Kumpai naya tiba tumatan famili [[Poaceae]] atawa kumpai bujuran, [[Cyperaceae]] atawa [[purun]] lawan [[Juncaceae]]. Padang kumpai rajin nitu hibak lawan kumpai bujuran, nang kikira 5 buting pariannya mangganggui 46% padang urang batanam banih, gandum, jagung, barli, lawan manisan.<ref name="Kraehmer">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=AUOXDwAAQBAJ|title=Grasses: Crops, Competitors, and Ornamentals|date=2019|publisher=Wiley|isbn=978-1-119-41680-7|editor1-last=Kraehmer|editor1-first=Hansjoerg|page=3}}</ref><ref name="Hipp">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Gkfdbp7cRgQC|title=Field Guide to Wisconsin Sedges: An Introduction to the Genus Carex (Cyperaceae)|last1=Hipp|first1=Andrew L.|date=2008|publisher=The University of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-22590-2|location=Madinson, WI|page=6}}</ref>
Kumpai atawa nang tapinandui lawan ngaran "Rumput" nang hudah dipakaiakan gasan sekelompok tumbuhan nang kada bakula, tamasuk jumpun nang daun duwa batangnya dimakan lawan hewan peliharaan dan liar.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O73BAwAAQBAJ&pg=PA6|title=Field Guide to Grasses of California|last=Jr|first=James P. Smith|date=2014-09-12|publisher=Univ of California Press|isbn=978-0-520-95843-2|language=en}}</ref>
== Jujuhutan ==
<references />
[[Tumbung:Tumbuhan liar]]
[[Tumbung:Kumpai]]
s1br2o8qucpz9wi9x788yrdbocbmw00
115342
115340
2026-10-29T07:18:58Z
Wadaihangit
12694
+ pranala dalam
115342
wikitext
text/x-wiki
[[Berkas:Rumput HIjau.jpg|jmpl|238x238px|Kumpai nang rancak dipakai gasan mahiasi taman wan dipakai gasan lapangan bal di [[Indunisia]]]]
[[Berkas:Kite Hill.JPG|jmpl|Lapangan bakumpai handap gasan wadah urang badudukan di [[Johor]], [[Malaysia]].|238x238px]]
'''Kumpai''' ({{lang-id|rumput}}) adalah [[tumbuhan munukutil]] nang baisi daun kipit maruncing bapanjang nang tumbuh matan dasar batang lawan batang babuku. Kumpai juwa ditanam gasan [[tanaman hias]], [[tanaman tatamba]], wan makanan tarnak. Kumpai rajin disambat juwa gasan tungkaran atawa padang<ref>{{cite web|title=Cambridge Dictionary: Grass|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/grass|access-date=12 July 2025}}</ref> lawan tarujuk gasan famili tanaman.<ref>{{Cite web|title=Diversity and classification of grasses|url=https://evolution.earthathome.org/grasses/diversity/|website=Earth@Home: Evolution|language=en-US|access-date=2025-12-16}}</ref>
Tagal, kumpai nang tumbuh di [[pahumaan]] basipat mangganggu partumbuhan tanaman tatambaian sampai rancak disambat sawagai tanaman pangganggu (gulma). Sapalih cuntuh kumpai nang rancak ditanam di Indunisia nintu nangkaya kumpai japang, kumpai gajah halus, kumpai paking, kumpai manila, kumpai teki, kumpai kucai, wan [[halalang]].
Kumpai naya tiba tumatan famili [[Poaceae]] atawa kumpai bujuran, [[Cyperaceae]] atawa [[purun]] lawan [[Juncaceae]]. Padang kumpai rajin nitu hibak lawan kumpai bujuran, nang kikira 5 buting pariannya mangganggui 46% padang urang batanam [[banih]], [[gandum]], [[jagung]], [[barli]], lawan [[manisan]].<ref name="Kraehmer">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=AUOXDwAAQBAJ|title=Grasses: Crops, Competitors, and Ornamentals|date=2019|publisher=Wiley|isbn=978-1-119-41680-7|editor1-last=Kraehmer|editor1-first=Hansjoerg|page=3}}</ref><ref name="Hipp">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Gkfdbp7cRgQC|title=Field Guide to Wisconsin Sedges: An Introduction to the Genus Carex (Cyperaceae)|last1=Hipp|first1=Andrew L.|date=2008|publisher=The University of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-22590-2|location=Madinson, WI|page=6}}</ref>
Kumpai atawa nang tapinandui lawan ngaran "Rumput" nang hudah dipakaiakan gasan sekelompok tumbuhan nang kada bakula, tamasuk [[jumpun]] nang daun duwa batangnya dimakan lawan hewan haraguan duwa ''liar''.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O73BAwAAQBAJ&pg=PA6|title=Field Guide to Grasses of California|last=Jr|first=James P. Smith|date=2014-09-12|publisher=Univ of California Press|isbn=978-0-520-95843-2|language=en}}</ref>
== Itihi juwa ==
* [[Daptar ngaran kumpai]]
== Jujuhutan ==
<references />
[[Tumbung:Tumbuhan liar]]
[[Tumbung:Kumpai]]
lpses1xqnao1ixn5uzoxmt20vs9vem0
Makmur Jaya, Kombeng, Kutai Timur
0
27104
115336
115328
2026-10-29T00:42:19Z
Ezagren
143
+gambar
115336
wikitext
text/x-wiki
{{Kampung
|kar =
|gambar =[[Barakas:Kantor Desa Makmur Jaya, Kutai Timur.JPG|300px|Kantur pambakal Makmur Jaya]]
|panjalasan =Kantur pambakal Makmur Jaya
|ngaran =Makmur Jaya
|prupinsi =Kalimantan Timur
|dati2 =Kabupatin
|ngaran dati2 =Kutai Timur
|kacamatan =Kongbeng
|kode pos =75555
|luas =... km²
|warga =... ikung
|karacapan =... ikung/km²
}}
'''Makmur Jaya''' yaitu sabuting [[kampung]] di Kacamatan [[Kongbeng, Kutai Timur|Kongbeng]], [[Kabupatin Kutai Timur]], Prupinsi [[Kalimantan Timur]], [[Indunisia]].
{{Kongbeng, Kutai Timur}}
{{Authority control}}
{{Kampung-stub}}
3sv2a5k1g6laqjb3j89qeffbqdpky9x
Marga Mulya, Kombeng, Kutai Timur
0
27105
115337
80469
2026-10-29T00:42:22Z
Ezagren
143
+gambar
115337
wikitext
text/x-wiki
{{Kampung
|kar =
|gambar =[[Barakas:Kantor Desa Marga Mulia, Kutai Timur.JPG|300px|Kantur pambakal Marga Mulia]]
|panjalasan =Kantur pambakal Marga Mulia
|ngaran =Marga Mulia
|prupinsi =Kalimantan Timur
|dati2 =Kabupatin
|ngaran dati2 =Kutai Timur
|kacamatan =Kongbeng
|kode pos =75555
|luas =... km²
|warga =... ikung
|karacapan =... ikung/km²
}}
'''Marga Mulia''' yaitu sabuting [[kampung]] di Kacamatan [[Kongbeng, Kutai Timur|Kongbeng]], [[Kabupatin Kutai Timur]], Prupinsi [[Kalimantan Timur]], [[Indunisia]].
{{Kongbeng, Kutai Timur}}
{{Authority control}}
{{Kampung-stub}}
pgb0sfxkzdq7umlykoh657qadfyz6wj
Miau Baru, Kombeng, Kutai Timur
0
27106
115338
80470
2026-10-29T00:42:24Z
Ezagren
143
+gambar
115338
wikitext
text/x-wiki
{{Kampung
|kar =
|gambar =[[Barakas:Kantor Desa Miau Baru, Kutai Timur.JPG|300px|Kantur pambakal Miau Baru]]
|panjalasan =Kantur pambakal Miau Baru
|ngaran =Miau Baru
|prupinsi =Kalimantan Timur
|dati2 =Kabupatin
|ngaran dati2 =Kutai Timur
|kacamatan =Kongbeng
|kode pos =75555
|luas =... km²
|warga =... ikung
|karacapan =... ikung/km²
}}
'''Miau Baru''' yaitu sabuting [[kampung]] di Kacamatan [[Kongbeng, Kutai Timur|Kongbeng]], [[Kabupatin Kutai Timur]], Prupinsi [[Kalimantan Timur]], [[Indunisia]].
{{Kongbeng, Kutai Timur}}
{{Authority control}}
{{Kampung-stub}}
dgm8tr9b2t5ikykmt63aavl9tu2e4yd
Daptar ngaran kumpai
0
35778
115343
101002
2026-10-29T07:31:04Z
Wadaihangit
12694
+ pranala dalam
115343
wikitext
text/x-wiki
[[Kumpai]] diakuri duwa buhan ahli baisi labih pada 10.000 huaran, famili kukumpaian Lalambai atawa garumbung ''Poaceae'' adalah sabuting kulawarga tanaman bakambang pangganalnya. Anggutanya iya bubuhan ''monokotil'' wan baisi daun nang uratnya sajajar; kambangnya rajin ''diserbuki'' duwa angin. Banyak kumpai ditanam gasan tanaman hias wan gasan tutungkaran, lawan juwa sapalih iya gasan dimakan. Di bawah ngini adalah daptar sapalih ''genus'' wan ''spesies'' utama dalam ''Poaceae'', disusun babaris matan abjad nang ngarannya dipinandui.
{| class="wikitable sortable mw-collapsible"
|+Kaluarga kumpai
!Ngaran sini
!Ngaran Indunisia
!Ngaran ilmiah
!Gambar
|-
|Babarasan
|Mengkrengan
|''Polygonum barbatum L''
|
|-
|Babarasan
|
|''Persicaria lapathifolia''
|
|-
|[[Babatungan]]
|Sangketan
|''Heliotropium indicum l''
|
|-
|[[Banta]]
|Rumput banto
|''Isachne indica''
|
|-
|[[Bantain]]
|Rumput Mutiara
|''Hedyotis corymbosa''
|[[Barakas:Hedyotis corymbosa? 08417.jpg|nirbing|120x120px]]
|-
|[[Jalukap]] / Batis kuda
|Pegagan
|''Centella asiatica''
|[[Barakas:Centella asiatica 6121.jpg|nirbing|120x120px]]
|-
|[[Bariwit laki]]
|
|''Cyperus sphacelatus''
|
|-
|[[Bindrang]]
|
|''Schleria clepis''
|
|-
|[[Buntut kucing]]
|Rumput ekor-kucing
|''Pennisetum polystachyon''
|
|-
|[[Dadangsit]]
|Krangkong
|''Ludwigia adscendens''
|
|-
|[[Halalang]]
|Ilalang
|''Imperata cylindrica''
|
|-
|[[Hambin hambin buah|Hambin-hambin buah]]
|Meniran
|''Phyllanthus niruri''
|
|-
|[[Hati tanah]]
|Paku gajah
|''Angiopteris evecta''
|
|-
|Hiptis
|Lumut besi
|''hyptis capitata''
|
|-
|[[Hiring-hiring]]
|Teki ladang
|''Cyperus sp.''
|
|-
|[[Jajagungan]]
|Kolonjono
|''Brachiaria mutica''
|
|-
|Jalama/[[Kirinyuh]]
|Rumput menjangan
|''Eupatorium odoratum''
|
|-
|[[Jangang]]
|Resam
|''Dicranopteris linearis''
|
|-
|[[Jariangau]]
|Jeringau
|''Acorus calamus''
|
|-
|[[Juragi]]
|Rumput setawar
|''Borreria alata''
|
|-
|[[Kacibling]]
|Kejibeling
|''Strobilanthes crispa''
|
|-
|[[Kacip Patimah]]
|Rumput fatimah
|''Labisia pumila''
|
|-
|[[Kasuran]]
|Rumput minyak
|''Isachne glubosa''
|
|-
|[[Karamak]]
|Kremah
|''Alternanthera sessilis''
|
|-
|[[Kumpai baras]]
|
|''Paspalum distichum''
|
|-
|[[Kumpai batu]]
|Rumput gajah
|''Panicum virgatum''
|
|-
|[[Kumpai juluk]]
|Rumput tembaga
|''Hymenachne acutigluma''
|
|-
|[[Kumpai lalangsatan]]
|Daun dewa
|''Gynura divaricata''
|
|-
|[[Kumpai minyak]]
|
|''hymenachne amplexicaulis''
|
|-
|''Kumpai sagitiga''
|
|''Cyperus polystachyos''
|
|-
|[[Laladingan]]
|Rumput bambu
|''Lophatherum gracile''
|
|-
|[[Lalai gajah]]
|Sangketan
|''Heliotropium indicum''
|
|-
|[[Lampuyang]]
|Lempuyangan
|''Panicum repens''
|
|-
|[[Lanji batah]]
|Rumput mutiara
|''Hedyotis corymbosa''
|
|-
|[[Lapak bumi]]
|Ki Tolod
|''Hippobroma longifora''
|
|-
|[[Puak]]
|Beluntas
|''Pluchea indica''
|
|-
|[[Lunuk lupun]]
|Daun sendok
|''Plantago major L''
|
|-
|[[Pancing-pancing]]
|Bandotan
|''Ageratum conyzoides''
|
|-
|[[Papaikatan]]
|Rumput lilit kain
|''Centotheca lappacea''
|
|-
|''Papayungan''
|Rumput teki
|''Cyperus rotundus''
|
|-
|[[Papisangan]]
|Cacabean/primrose air
|''Ludwigia hyssopifolia''
|
|-
|[[Papulut tahi bayi]]
|Pulutan
|''Urena lobata L''
|
|-
|[[Patah kamudi]]
|Tempuh wiyang
|''Emilia sonchifolia''
|
|-
|[[Pikajar]]
|
|''schizaea digitata''
|
|-
|[[Purun]]
|
|''Eleocharis palustris''
|
|-
|[[Purun banyu]]
|
|''Eleocharis acicularis''
|
|-
|[[Rija-rija]]
|
|''scleria bancana''
|
|-
|[[Riu-riu]]
|Paku rane
|''Selaginella plana''
|
|-
|[[Kumpai janggut]]
|Rumput kepiting
|''Digitaria longiflora''
|
|-
|[[Kumpai jarum]]
|Rumput bermuda
|''Cynodon dactylon''
|
|-
|[[Kumpai pait]]
|Rumput kerbau
|''Paspalum conjugatum''
|
|-
|[[Untalan sawa]]
|
|
|
|-
|[[Sambung tulang]]
|Tempuh wiyang
|''milia sonchifolia''
|
|-
|[[Sampairingan]]
|
|''Cyperus cyperoides''
|
|-
|[[Sarapangan]]
|Rumput belulang
|''Eleusine indica''
|
|-
|sarapangan
|Rumput pangola
|''(Digitaria decumbens)''
|
|-
|[[Sawi hutan]]
|Sapu manis
|''Scoparia dulcis''
|
|-
|[[Sirih Cina]]
|Tumpang air
|''Peperomia pellucida''
|
|-
|[[Suang bini]]
|Orang aring
|''Eclipta alba''
|
|-
|[[Suling naga]]
|Tegari
|''Dianella nemerosa''
|
|-
|[[Suntilang]]
|Rumput bermuda
|''cynodon dactylon''
|
|-
|[[Kumpai Tagah banua|Tagah banua]]
|Rumput paragis
|''Eleusine indica''
|
|-
|[[Tapak kambing]]
|Katang-katang
|''Ipomoae pes-caprae''
|
|-
|[[Tibaran]]
|Rumput gajah
|''Pennisetum purpureum''
|
|-
|[[Tibarau]]
|Gelagah
|''Saccharum spontaneum''
|
|-
|[[Taratat]]
|Rumput bambu
|''Lopatherum gracile''
|
|-
|[[Tumbaran]]
|Teki
|''fimbristylis littoralis''
|
|-
|[[Tunjuk langit]]
|Jajalakan
|''Tectaria zeylanica''
|
|-
|[[Uluh dagang]]
|Rumput jariji
|''Digitaria sanguinalis''
|
|}
Garumbung ngini tamasuk juwa kaluwarga paring, hanjalai, gandum duwa banih.
== Jujuhutan ==
<references />
[[Tumbung:Tanaman]]
[[Tumbung:Kumpai]]
[[Tumbung:Tanaman baruh]]
[[Tumbung:Tanaman babigi]]
[[Tumbung:Tanaman hias]]
[[Tumbung:Tanaman bakambang]]
9idlxmq1qgxejl493sdy1d820qh65yd
Pamandiran Pamakai:Estoppel
3
35832
115357
101169
2026-10-29T10:59:07Z
Neriah
11172
Neriah maugahakan laman [[Pamandiran Pamakai:Bruhpedia]] ka [[Pamandiran Pamakai:Estoppel]]: Sacara utumatis mamindahakan laman wayah mangganti ngaran pamakai "[[Special:CentralAuth/Bruhpedia|Bruhpedia]]" manjadi "[[Special:CentralAuth/Estoppel|Estoppel]]"
101169
wikitext
text/x-wiki
{| style="vertical-align:top; border:1px solid #abf5d5; background-color:#f1fcf5; padding: .5em .5em .2em .5em "
! style="border-bottom:1px solid #abf5d5; background-color:#d0f5e5; padding:0.2em 0.5em 0.2em 0.5em; font-weight:bold; font-size: 120%" | '''Uy, {{PAGENAME}}, [[Wikipidia:Salamat datang|salamat datang]] di [[Wikipidia basa Banjar]]!'''[[Tumbung:Wikipidiawan nang bagabung bulan Pibuari 2025|{{PAGENAME}}]]
|-
| style="border-bottom:1px solid #f1fcf5; padding:0.4em 1em 0.3em 1em; text-align: left; font-size:95%;" |
{| cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:.5em 0em 1em 0em; width:100%"
| style="width:50%; vertical-align:top; border:1px solid #AFA3BF; background-color:#faf5ff;" |
<div style="border-bottom:1px solid #AFA3BF; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 1em 0.2em 1em; font-weight:bold">[[Barakas:Crystal Clear app kedit.svg|right|48px|link=|Mamulai]] '''Mamulai'''</div>
<div style="border-bottom:1px solid #AFA3BF; padding:0.4em 1em 0.3em 1em">
* Bubuhan pamakai hanyar kawa manjanaki [[Wikipidia:Pangantar|Pangantar Wikipidia]] hulu.
* Pian kawa maucapakan salamat datang gasan Wikipidiawan lainnya di [[Wikipidia:Laman paminanduan|laman paminanduan]]
* Bingung mulai manjalajah matan mana? Ilangi [[Wikipidia:Laman babarang|laman babarang]]
* Gasan mancubai mambabak, cuba pakai [[Wikipidia:Bak karangan|bak karangan]].{{#ifexist:Pamakai:{{PAGENAME}}||
* Tulisakan jua sahikit jati diri Pian di [{{fullurl:Pamakai:{{PAGENAME}}|action=edit&preload=Citakan:Salamatdatang/Profil}}&editintro=Citakan:Salamatdatang/Editintro3 Pamakai:{{PAGENAME}}], laman jati diri wan wadah paribadi Pian, sakira kami kawa labih maminandui Pian.}}
* Baca jua [[Wikipidia:Lima tihang|Lima tihang]] sabalum malanjutakan. Ngini adalah lima hal panting nang mandasari hari-hari Pian lawan Wikipidia di sabarataan dunia.
</div>
<div style="border-bottom:1px solid #AFA3BF; background-color:#ddcef2; padding:0.2em 1em 0.2em 1em; font-weight:bold">[[Barakas:Crystal Clear app utilities.png|right|48px|link=|Patulung]] '''Patulung'''</div>
<div style="padding:0.4em 1em 0.3em 1em">
* [[Patulung:Isi]] - wadah mangikihi panjalasan pasal manyumbang di Wikipidia, sabalum batakun lawan pamakai lain.
* [[Wikipidia:Takun jawab|FAQ]] - patakunan nang rancak diajuakan pasal Wikipidia.
* [[Portal:Komunitas]] - panjalasan kagiatan di Wikipidia.
</div>
| style="padding:0em 0.5em 0em 0.5em; background-color:#f1fcf5;"|
| style="width:50%%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" |
<div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 1em 0.2em 1em; font-weight:bold">[[Barakas:Crystal Clear app kdmconfig.png|right|48px|link=|Tips]] '''''Tips'''''</div>
<div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em 1em">
* [[Patulung:Tanda tangan|Tanda tangani tarus]] patakunan Pian di [[Wikipidia:Warung Kupi|Warung Kupi]] atawa [[Wikipidia:Laman pamandiran|laman pamandiran]], caranya mangatikakan <code><nowiki>~~~~</nowiki></code> di kalimat nang pauncitan. Ngini supaya taubah saurang jadi ngaran pamakai wan tanggal wayah ngitu jua.
* Jangan kada ingat: [[Wikipidia:Kabijakan wan pedoman|Asas wan paduman dasar]] Wikipidia.
* Handak maulah atawa mambabak laman? Pinandui dahulu [[Wikipidia:Pedoman gaya|gaya]] Wikipidia! Imbah ngitu itihi [[Wikipidia:Mamulai laman hanyar|mamulai laman hanyar]] wan [[Wikipidia:Mambabak sabuah laman|mambabak sabuting laman]].
</div>
<div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 1em 0.2em 1em; font-weight:bold">[[Barakas:Crystal Clear action reload.png|right|48px|link=|Maulah kasalahan?]] '''Maulah kasalahan?'''</div>
<div style="solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em 1em">
* [[Wikipidia:Jangan dibabani aturan|'''''Jangan takutan''''']]! Pian kada usah takutan tasalah wayah mambabak atawa maulah laman hanyar, manambahakan atawa mahapus kalimat.<p>[[Wikipidia:Pambakal|Pambakal]] wan bubuhan [[Wikipidia:Wikipidiawan|pamakai]] lainnya nang maitihi [[Istimiwa:Perubahan terbaru|paubahan pahanyarnya]] cagar lakas mandapatakan kasalahan Pian wan mambulikakannya nangkaya halam/samula/panambayan.</p>
</div>
|}
: '''''Welcome!''' If you are not an Banjarese speaker, you may want to visit the [[Wikipidia:Kadutaan|Banjarese Wikipedia embassy]] or [[Wikipedia:Babel/bjn-0|a slight info to find users speaking your language]]. Enjoy!''
: '''Salamat manjalajah''', kami mahadangi babakan Pian di [[Wikipidia basa Banjar]]!
|}
pdyywpdd24u614y0p9cb45nlrc7odfi
Urang Dayak Maratus
0
36606
115345
108919
2026-10-29T09:56:21Z
~2026-56391-53
18044
115345
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ethnic group|group=Urang Dayak Meratus|image=|image_caption=Balian Kaharingan matan bubuhan Dayak Meratus|caption=Balian Kaharingan matan bubuhan Dayak Meratus|langs=[[Basa Bukit|Meratus]], [[basa Banjar|Banjar]], [[basa Indunisia|Indunisia]]|popplace={{flag|Kalimantan Selatan}} : '''39.000 (Cacah jiwa 2020) '''''{{br}}|related=[[Urang Dayak Ngaju|Ngaju]], [[Urang Banjar|Banjar]], [[Urang Dayak Maanyan|Maanyan]]|rels=[[Kaharingan]]}}
'''[[Urang Dayak]] Maratus''' atawa '''Urang Gunung''' adalah ngaran kolektif gasan sakumpulan sub-suku Dayak nang bagana di sapanjangan kawasan [[Pagunungan Meratus|Pagunungan Maratus]] di [[Kalimantan Salatan]] sampai di pahalatan [[Kalimantan Timur]]. Urang [[Banjar Kuala]] manyambat urang Dayak Maratus sabagai Urang Biaju (Dayak Biaju) nang dianggap sama haja duwa [[Dayak Ngaju]] (Biaju), tagal urang [[Banjar Pahuluan]] manyambat urang Dayak Maratus lawan Urang Bukit (Dayak Bukit/Buguet).<ref name="The Monthly">{{En}} {{Cite book|url=http://books.google.com/books?id=vEMFAAAAQAAJ&dq=Buguet%2C%20or%20Bukit&hl=id&pg=PA14#v=onepage&q=Buguet,%20or%20Bukit&f=false|title=The Monthly repository (and review).|last=|first=|publisher=|year=1822}}</ref><ref>Istilah bukit sudah terdapat [[Hikayat Banjar]] (1663) merujuk kepada lokasi/penduduk pegunungan Meratus yang hidup terpisah dengan penduduk yang tinggal di sepanjang hilir sungai. Dalam [[Hikayat Banjar]] tertulis: "Kemudian daripada itu raja itu menyuruh Aria Magatsari menundukkan batang Tabalung dan batang Balangan dan batang Petak serta '''bukit'''nya............Sudah kemudian daripada itu maka maharaja Negara-Dipa menitahkan Tumanggung Tatah Jiwa menundukkan batang Alai dan batang Hamandit serta '''bukit'''nya."</ref> Selato manyangka, Suku Bukit tamasuk golongan [[Suku Punan]].<ref>{{En}}{{Cite book|url=http://books.google.co.id/books?id=T_TGggCgjRgC&lpg=PA26&dq=suku%20bukat&pg=PA17#v=onepage&q=suku%20bukat&f=false|title=Nomads of the Borneo rainforest: the economics, politics,and ideology of settling down|last=Sellato|first=Bernard|publisher=University of Hawaii Press|year=1994|isbn=0-8248-1566-1|pages=17}}ISBN 9780824815660</ref> Tagal, [[Tjilik Riwut]] mambagi inya manjadi garumbung tahalus kaya [[Dayak Alai]], [[Dayak Amandit]] ([[Loksado, Hulu Sungai Selatan|Loksado]]), [[Dayak Tapin]] ([[Harakit, Piani, Tapin|Harakit]]), [[Dayak Kayu Tangi]], dan lain-lain, imbah itu inya mambagi inya ka dalam Rumpun Ngaju. Tagal pulang panalitian tarakhir tumatan segi linguistik, basa nang dipakai sub Suku Dayak ngini tamasuk [[Bahasa Melayik|basa Melayu]], jadi sarumpun lawan [[Suku Kedayan|Suku Kadayan]], [[Dayak Kendayan]] wan [[Iban]].<ref>Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, ed. (2013). [[Glottolog]]. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.</ref>
[[Barakas:Pernikahan Adat Dayak Meratus.jpg|jmpl|Acara kawinan urang Dayak Meratus]]
Manurut habitatnya, maka akhir-akhir ini inya labih katuju disambat Suku Dayak Maratus, pada ngaran sabalumnya Urang Pagunungan nang sudah luas diartiakan sabagai urang pagunungan. Padahal menurut [[Hairus Salim]], dari kosakata lokal di daerah situ istilah bukit baarti bagian bawah matan sabuah puhun nang jua baarti urang atau sekelompok orang atau rumpun keluarga nang pertama nang merupakan cikal bakal masyarakat lainnya.
'''Suku Buket''', ngaran nang dipakai ulih BPS gasan etnis ini wayah cacah jiwa panduduk tahun 2000. Di Kalimantan Salatan wayah cacah jiwa [[Penduduk|panduduk]] tahun [[2000]] Suku Bukit jumlahnya 35.838 ikung nusia, sapalih ganalnya tadapat di [[Kabupatin Kotabaru]] nang jumlahnya 14.508 ikung nusia.
[[Suku Bukit]] kada sama lawan [[Suku Ukit]], [[Suku Ukit|Suku ukiran]], [[Suku Bukat]] atawa [[Suku Bukit Gunung Bawakng]]. Suku Bukit atawa Suku Dayak Bukit tadapat di babarapa [[kacamatan]] nang baandak di Pagunungan Maratus di [[Kabupatin Banjar]], [[Kabupatin Balangan]], [[Kabupatin Hulu Sungai Tengah|Hulu Sungai Tengah]], [[Kabupatin Hulu Sungai Selatan|Hulu Sungai Selatan]], [[Kabupatin Tapin|Kabupaten Tapin]], [[Kabupatin Tanah Laut|Tanah laut]], [[Kabupatin Tanah Bumbu|Tanah Bumbu]], wan Kotabaru.
== Daptar Garumbung Tahalus ==
Daptar suku Dayak Maratus adalah:<ref>{{Id icon}} [http://www.melawikab.go.id/index.php?option=com_content&view=article&id=57&Itemid=77 Potensi Budaya Kabupaten Melawi] {{Webarchive}}</ref>
* <span class="cx-segment" data-segmentid="91">[[Urang Dayak Pitap|Dayak Pitap]], di kampung [[Dayak Pitap, Tebing Tinggi, Balangan|Dayak Pitap]] wan sakitarnya;<ref>http://www.youtube.com/watch?v=kxapDaxDaZM</ref></span>
* <span class="cx-segment" data-segmentid="94">[[Dayak Alai]] tadiri matan:</span>
** <span class="cx-segment" data-segmentid="96">Parubuhan [[Labuhan, Batang Alai Selatan, Hulu Sungai Tangah|Pelabuhan]];<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=zvmQL7wdOjI&feature=related Good News LABUHAN People/Language Movie Trailer (Bahasa Labuhan/Bahasa Dayak Bukit di Labuhan)]</ref><ref>[http://www.facebook.com/group.php?gid=231911386382&v=wall FACEBOOK BOEBOEHAN BOEKIT LABUHAN]</ref></span>
** <span class="cx-segment" data-segmentid="98">[[Dayak Atiran]];</span>
** <span class="cx-segment" data-segmentid="100">[[Dayak Kiyu]] marupakan dusun [[Hinas Kiri, Batang Alai Timur, Hulu Sungai Tangah|Hinas Kiri]];<ref>{{Cite web |url=http://www.downtoearth-indonesia.org/sites/downtoearth-indonesia.org/files/R-5-Meratus.pdf |title=Archive copy |access-date=2025-06-21 |archive-date=2013-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130613110124/http://www.downtoearth-indonesia.org/sites/downtoearth-indonesia.org/files/R-5-Meratus.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>http://anakmeratus.blogspot.com/2011/03/profil-komunitas-dayak-meratus-kiyu.html</ref><ref>http://www.pixoto.com/images-photography/people/portraits-of-women/dayak-kiyu-71943508</ref><ref>http://www.youtube.com/watch?v=rpZ7s4WT1o8</ref><ref>{{Cite web|title=Salinan arsip|url=http://www.downtoearth-indonesia.org/sites/downtoearth-indonesia.org/files/R-5-Meratus.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20130613110124/http://www.downtoearth-indonesia.org/sites/downtoearth-indonesia.org/files/R-5-Meratus.pdf|archive-date=2013-06-13|dead-url=yes|access-date=2014-08-03}}</ref></span>
** <span class="cx-segment" data-segmentid="102">Dayak [[Juhu, Batang Alai Timur, Hulu Sungai Tangah|Juhu]]'''.'''<ref>http://www.youtube.com/watch?v=3ZQrz3zQGic</ref><ref>http://www.youtube.com/watch?v=LJyvd5LH0mQ</ref></span>
* <span class="cx-segment" data-segmentid="104">[[Dayak Hantakan]] (Dayak Bukit), di kampung [[Haruyan Dayak, Hantakan, Hulu Sungai Tangah|Haruyan Dayak]];<ref>[http://www.metrotanjung.com/2011/02/program-kat-sulit-terwujud.html Metro Tanjung]{{Dead link}}</ref></span>
* <span class="cx-segment" data-segmentid="106">Dayak [[Labuan Amas Selatan, Hulu Sungai Tangah|Labuan Amas]];</span>
* <span class="cx-segment" data-segmentid="107">Dayak Loksado (Dayak [[Distrik Amandit|Amandida]]), di Kacamatan Loksado;<ref>{{Cite web|title=Salinan arsip|url=http://manajemen.unnes.ac.id/wp-content/uploads/2013/01/PEMBERDAYAAN-MASYARAKAT-SUKU-DAYAK-LOKSADO-BERBASIS-KEARIFAN-LOKAL.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20131216210139/http://manajemen.unnes.ac.id/wp-content/uploads/2013/01/PEMBERDAYAAN-MASYARAKAT-SUKU-DAYAK-LOKSADO-BERBASIS-KEARIFAN-LOKAL.pdf|archive-date=2013-12-16|dead-url=yes|access-date=2013-02-17}}</ref><ref>http://www.youtube.com/watch?v=RBJqBweBagY</ref><ref>http://www.youtube.com/watch?v=9DxQa9XFbeA</ref></span>
* <span class="cx-segment" data-segmentid="110">Dayak Harakit (Dayak Tapin), di kampung Harakit nang sakitarnya;</span>
* <span class="cx-segment" data-segmentid="112">[[Dayak Paramasan]], di Kacamatan [[Paramasan, Banjar|Paramasan]];<ref>{{Cite web|title=Tokoh Dayak Meratus Minta Perebutan Diakhiri|url=http://www.yipd.or.id/main/readnews/3254|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826023520/http://www.yipd.or.id/main/readnews/3254|archive-date=2013-08-26|dead-url=yes|access-date=2011-04-17}}</ref><ref>{{Cite web|title=Pasca Diterbitkannya Keputusan MK Tokoh Paramasan Sampaikan Pernyataan Sikap|url=http://id.banjarkab.go.id/index.php?option=com_content&task=view&id=1745|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304114631/http://id.banjarkab.go.id/index.php?option=com_content&task=view&id=1745|archive-date=2016-03-04|dead-url=yes|access-date=2011-04-17}}</ref></span>
* <span class="cx-segment" data-segmentid="114">Dayak Kayu Tangi (mangali kawasan Riam Kanan sabalum dijadikan waduk); </span>
* <span class="cx-segment" data-segmentid="117">[[Dayak Bangkalaan]], di kampung [[Bangkalaan Dayak, Kelumpang Hulu, Kotabaru|Pangkalan Dayak]];<ref>{{Cite web |url=http://hileud.com/hileudnews?title=Dua+Kelompok+Suku+Dayak+Berdemo&id=361148 |title=Dua Kelompok Suku Dayak Berdemo |access-date=2025-06-21 |archive-date=2021-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210728195938/http://hileud.com/hileudnews?title=Dua+Kelompok+Suku+Dayak+Berdemo&id=361148 |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://fadlybatulicin.blogspot.com/2011/03/dayak-bangkalaan-terima-ambulance.html Dayak Bangkalaan Terima Ambulance Wallesta]{{Dead link}}</ref><ref>http://www.youtube.com/watch?v=AU8TUKq08qI</ref></span>
*[[Dayak Sampanahan]], di Kacamatan [[Sampanahan, Sampanahan, Kotabaru|Sampanahan]], Kotabaru;
* <span class="cx-segment" data-segmentid="121">[[Dayak Riam Adungan]], di kampung [[Riam Adungan, Kintap, Tanah Laut|Riam Adungan]];</span>
* <span class="cx-segment" data-segmentid="123">[[Dayak Bajuin]], di kampung [[Bajuin, Bajuin, Tanah Laut|Bajuin]];</span>
* <span class="cx-segment" data-segmentid="125">[[Dayak Sebamban hanyar|Dayak Sebamban Hanyar]];<ref>http://www.youtube.com/watch?v=riQjYGw5tEs</ref></span>
* <span class="cx-segment" data-segmentid="127">wan lain-lain.</span>
== Balai ==
Wadah buhannya manggawi ritual adat (aruh) Dayak Maratus disambat lawan balai.<ref>{{Cite web|title=Salinan arsip|url=http://kampus.okezone.com/read/2013/11/01/373/890425/sabet-gelar-doktor-dari-teliti-hunian-suku-dayak-bukit|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102201036/http://kampus.okezone.com/read/2013/11/01/373/890425/sabet-gelar-doktor-dari-teliti-hunian-suku-dayak-bukit|archive-date=2013-11-02|dead-url=yes|access-date=2013-12-06}}</ref> Istilah balai masih dilastariakan jua ulih Dayak Maratus nang masuk Islam/Banjar Hulu Sungai gasan manyambat surau/langgar (atawa Balai Islam).
== Jujuhutan ==
<references />
[[Tumbung:Wikibalalah II]]
[[Tumbung:Dayak]]
[[Tumbung:Malayu]]
[[Tumbung:Suku di Kalimantan Salatan]]
n88ubjl1fx3xkehzf3pvpd53j2hxiav
Tumbung:Basa Malayu
14
38464
115352
110508
2026-10-29T10:03:00Z
~2026-56391-53
18044
/* */
115352
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main}}
{{Commonscat|Malay language}}
[[Tumbung:Basa|Malayu]]
[[Tumbung:Malaysia|Malayu]]
[[Tumbung:Indunisia|Malayu]]
[[Tumbung:Brunai|Malayu]]
[[Tumbung:Singapura|Malayu]]
[[Tumbung:Malayu]]
h3iaipqvvlaghrr82m3qv4e0fzeuose
Tumbung:Urang Malayu
14
38508
115351
110589
2026-10-29T10:02:28Z
~2026-56391-53
18044
/* */
115351
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main}}
{{Commonscat|Malay people}}
{{DEFAULTSORT:Malayu}}
[[Tumbung:Malaysia]]
[[Tumbung:Indunisia]]
[[Tumbung:Brunai]]
[[Tumbung:Singapura]]
[[Tumbung:Malayu|Urang]]
fvrookemvs63n8u00y4m8tu3xzetti9
Talu warna Malayu
0
40071
115353
115226
2026-10-29T10:03:54Z
~2026-56391-53
18044
115353
wikitext
text/x-wiki
[[Barakas:Malay tricolour.svg|thumb]]
'''Tiga warna''', '''talu warna''', atawa '''Triwarna''' nang manampilakan warna [[hijau]], kuning wan [[habang]], marupakan kombinasi warna nang rancak ditamui dalam bamacam desain simbul nang diguna'akan ulih babarapa organisasi utama gasan mawakili [[urang Malayu|urang-urang Malayu]].
==Daptar Pustaka==
* {{citation | last1 = Blackburn | first1 = Kevin | last2 = Hack | first2 = Karl | title = War, Memory and the Making of Modern Malaysia and Singapore | publisher = National University of Singapore | year = 2012 | isbn = 978-997-169-599-6 }}
*{{citation | author = Che Husna Azhari | title = Teknologi Warna Alam Melayu (Dye technology of the Malay world) | journal = Akademika | volume = 51 | year = 1997 | publisher = [[Universiti Kebangsaan Malaysia]] | url = http://ejournal.ukm.my/akademika/article/viewFile/3062/1953 }}
* {{citation | author = Kedah State Government | title = Profil Negeri - Bendera Negeri ('State profile - State flag') | year = 2015 | url = http://portal.kedah.gov.my/profil-negeri | access-date = 2020-02-14 | archive-date = 2016-01-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160115030459/http://portal.kedah.gov.my/profil-negeri | dead-url = yes }}
* {{citation | last = Lemiere | first = Sophie | title = Gangsta to the roots: Gangsta beyond stereotypes | publisher = New Mandala | year = 2015 | url = http://asiapacific.anu.edu.au/newmandala/2015/01/07/gangsta-to-the-roots-gangsta-beyond-stereotypes/ | access-date = 2020-02-14 | archive-date = 2015-04-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150419001132/http://asiapacific.anu.edu.au/newmandala/2015/01/07/gangsta-to-the-roots-gangsta-beyond-stereotypes/ | dead-url = yes }}
* {{citation | author = Pertubuhan Silat Seni Gayong | title = Lambang Gayong (Logo of Gayong) | publisher = | year = 2013 | url = http://www.gayong.com.my/index.php/lambang | access-date = 2020-02-14 | archive-date = 2022-12-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20221211155707/http://www.gayong.com.my/index.php/lambang | dead-url = yes }}
* {{citation | author = Rahmah Ghazali | title = Pekida: We are not rogues | publisher = The Star Online | year = 2014 | url =http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/24/Pekida-we-not-rogues-Tiga-Line/ }}
* {{citation | author = Rejimen Askar Melayu Diraja | title = Bendera RAMD (Flag of RAMD) | publisher = | year = 2015 | url = http://www.ramd.mil.my/index.php/bendera-ramd | access-date = 2020-02-14 | archive-date = 2015-04-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150414134120/http://www.ramd.mil.my/index.php/bendera-ramd | dead-url = yes }}
* {{citation | author = Umno Online | title = Bendera UMNO : ‘Sang Saka Bangsa’ (Flag of Umno: 'Sang Saka Bangsa') | publisher = | year = 2014 | url = http://www.umno-online.my/?page_id=37168 | access-date = 2020-02-14 | archive-date = 2015-04-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150421190956/http://www.umno-online.my/?page_id=37168 | dead-url = yes }}
[[Tumbung:Malaysia]]
[[Tumbung:Indunisia]]
[[Tumbung:Brunai]]
[[Tumbung:Singapura]]
[[Tumbung:Malayu]]
k3afkt0b4prp9vqn1yjrxsus0hygloh
Pirunduk (pilim)
0
40095
115330
2026-10-28T12:59:21Z
Wadaihangit
12694
hanyar
115330
wikitext
text/x-wiki
'''Pirunduk''' iyalah pilim [[kirik]] [[Indunisia]] 2026 nang disutradari lawan [[Billy Christian]] duwa ''skenarionya'' ditulis lawan [[Budi Ismanto]] nang salajur jadi ''prosedurnya'' juwa. Pilim naya tayang pamulaan mulai 22 Uktubir 2026. Pilim naya mangisahakan parihal bibinian nang bawani mamakai kajian [[pirunduk]] gasan maambil pahatian lakinya.<ref>{{Cite web|last=Supriyanto|date=2026-10-18|title=Sinopsis Film Pirunduk, Aulia Sarah Terjerat Ilmu Hitam demi Menaklukkan Suami|url=https://www.tabloidbintang.com/film-tv-musik/219353-sinopsis-film-pirunduk-aulia-sarah-terjerat-ilmu-hitam-demi-menaklukkan-suami|website=Tabloid Bintang|access-date=2026-10-28}}</ref>
[[Pilim]] Pirunduk balatar kahidupan dan budaya [[urang Banjar]] wayah 1980-an.<ref>{{Cite web|last=Salsabila|first=Davina|date=2026-10-22|title=Sinopsis Film Horor ‘Pirunduk’, Angkat ‘Urban Legend’ Banjar ke Layar Lebar|url=https://rri.co.id/hiburan/2833774/sinopsis-film-horor-pirunduk-angkat-urban-legend-banjar-ke-layar-lebar|website=RRI|access-date=2026-10-28}}</ref>
== Kisah ==
Dikisah'akan Siti, biniang nang kawin lawan juragan ngaran Badarudin gasan malunasi hutang abahnya. Sakalinya, kawinan buhannya nang kada pakai cinta nintu maulah Siti tajabak dalam rumah tangga hibak lawan pandaritaan lawan ''kekerasan''.
Kaadaan sasain bangalih wayah Siti kada batianan haja lagi, pahadangan nitu Badarudin babini anum pulang bangaran Ratih.
Rasa tasisih, Siti mamilih jalan nang kada dibulihakan, yaitu bakaji Pirunduk. Inya baharap kakuatan nintu kawa maulah Inya jadi babungas sakira kawa lakinya hakun babulik ka Inya. Tagal, kaputusan nintu mambawa ''konsekuensi'' nang bakirik. Bungas nang didapat matan bakaji nang maulah ''teror'' nang ma'ancam Siti, Badarudin, sampai ka urang kampung kana juwa.
== Pamain ==
* [[Aulia Sarah]] jadi Siti
* [[Bucek Depp]] jadi Badarudin
* [[Yoriko Angeline]] jadi Ratih
* Boy Idrus
* Alam Jaya
* Budi Rab
== Jujuhutan ==
<references />
== Pranala luar ==
* [[imdbtitle:36553729|Pirunduk di IMDB]]
[[Tumbung:Pilim Indunisia tahun 2026]]
[[Tumbung:Pilim Indunisia]]
[[Tumbung:Pilim kirik]]
[[Tumbung:Pilim nang balatar di Kalimantan Salatan]]
7464np209b0cpvnd2wac8tzebzvyejm
115334
115330
2026-10-28T15:05:37Z
Volstand
9299
115334
wikitext
text/x-wiki
'''Pirunduk''' ngini pilim [[kirik]] [[Indunisia]] 2026 nang disutradari [[Billy Christian]] duwa ''skenarionya'' ditulis [[Budi Ismanto]] nang salajur jadi ''prosedurnya'' juwa. Pilim naya tayang pamulaan mulai 22 Uktubir 2026. Pilim naya mangisahakan pasal bibinian nang bawani mamakai kajian [[pirunduk]] gasan maambil pahatian lakinya.<ref>{{Cite web|last=Supriyanto|date=2026-10-18|title=Sinopsis Film Pirunduk, Aulia Sarah Terjerat Ilmu Hitam demi Menaklukkan Suami|url=https://www.tabloidbintang.com/film-tv-musik/219353-sinopsis-film-pirunduk-aulia-sarah-terjerat-ilmu-hitam-demi-menaklukkan-suami|website=Tabloid Bintang|access-date=2026-10-28}}</ref>
[[Pilim]] Pirunduk balatar kahidupan wan budaya [[urang Banjar]] wayah 1980-an.<ref>{{Cite web|last=Salsabila|first=Davina|date=2026-10-22|title=Sinopsis Film Horor ‘Pirunduk’, Angkat ‘Urban Legend’ Banjar ke Layar Lebar|url=https://rri.co.id/hiburan/2833774/sinopsis-film-horor-pirunduk-angkat-urban-legend-banjar-ke-layar-lebar|website=RRI|access-date=2026-10-28}}</ref>
== Kisah ==
Dikisah'akan Siti, biniang nang kawin lawan juragan bangaran Badarudin gasan malunasi hutang abahnya. Sakalinya, maraga buhannya ngini kawin lain maraga bakatujuan nintu maulah Siti tajabak dalam rumah tangga nang papak lawan pandaritaan duwa ''kekerasan''.
Hidupnya sasain bangalih wayah Siti kada batianan haja lagi, pahadangan nitu Badarudin babini anum pulang lawan binian bangaran Ratih.
Rasa tasisih, Siti mamilih jalan nang kada dibulihakan, yaitu bakaji Pirunduk. Inya baharap kakuatan nintu kawa maulah Inya jadi babungas sakira kawa lakinya hakun babulik ka Inya. Tagal, kaputusan nintu mambawa ''konsekuensi'' nang bakirik. Bungas nang didapat matan bakaji nang maulah ''teror'' nang ma'ancam Siti, Badarudin, sampai ka urang kampung kana juwa.
== Pamain ==
* [[Aulia Sarah]] jadi Siti
* [[Bucek Depp]] jadi Badarudin
* [[Yoriko Angeline]] jadi Ratih
* Boy Idrus
* Alam Jaya
* Budi Rab
== Jujuhutan ==
<references />
== Pranala luar ==
[[Tumbung:Pilim Indunisia tahun 2026]]
[[Tumbung:Pilim Indunisia]]
[[Tumbung:Pilim kirik]]
[[Tumbung:Pilim nang balatar di Kalimantan Salatan]]
bfhopaay8gxdpt90zgdiymojgxhe8wk
Citakan:Country data Pilipina
10
40096
115332
2026-10-28T15:00:42Z
~2026-56391-53
18044
Maulah laman nang isinya ''{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} |alias = Pilipina | flag alias = Flag of the Philippines.svg |alt attribute = Bendera Pilipina | flag alias-1535 = Flag_of_Cross_of_Burgundy.svg | flag alias-1821 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg | flag alias-1873 = Flag of Spain (1873–1874).svg | flag alias-1875 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg | flag alias-aguinaldo = Philippines Flag Original.svg | flag alias-1898 = Flag of the Uni...''
115332
wikitext
text/x-wiki
{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}}
|alias = Pilipina
| flag alias = Flag of the Philippines.svg
|alt attribute = Bendera Pilipina
| flag alias-1535 = Flag_of_Cross_of_Burgundy.svg
| flag alias-1821 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg
| flag alias-1873 = Flag of Spain (1873–1874).svg
| flag alias-1875 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg
| flag alias-aguinaldo = Philippines Flag Original.svg
| flag alias-1898 = Flag of the United States (1896-1908).svg
| flag alias-1908 = US flag 46 stars.svg
| flag alias-1912 = US flag 48 stars.svg
| flag alias-1919 = Flag of the Philippines (1919–1936).svg
| flag alias-1936 = Flag of the Philippines (navy blue).svg
| flag alias-1985 = Flag of the Philippines (light blue).svg
| flag alias-1986 = Flag of the Philippines (navy blue).svg
|flag alias-war = War Flag of the Philippines.svg
|link alias-naval = Angkatan Laut Pilipina
|size = {{{size|}}}
|name = {{{name|}}}
|altlink = {{{altlink|}}}
|variant = {{{variant|}}}
<noinclude>
| var1 = 1535
| var2 = 1821
| var3 = 1873
| var4 = 1875
| var5 = aguinaldo
| var6 = 1898
| var7 = 1908
| var8 = 1912
| var9 = 1919
| var10 = 1936
| var11 = 1985
| var12 = 1986
|redir1 = PHL
|redir2 = PHI
|redir3 = Philippines
</noinclude>
}}
b8cw7xgo75bpb44kvv4itetyz45oev4
Tumbung:Kumpai
14
40097
115341
2026-10-29T07:17:02Z
Wadaihangit
12694
hanyar
115341
wikitext
text/x-wiki
{{artikalutama}}
[[Tumbung:Bentuk kehidupan tumbuhan]]
[[Tumbung:Tumbuhan par kabiasaan]]
5iu8zpxv60rp474syasyb3pywf1nzhp
Tumbung:Malayu
14
40098
115346
2026-10-29T09:56:52Z
~2026-56391-53
18044
/* */
115346
wikitext
text/x-wiki
Malayu
ms9u6uqswnyl78k7tapx9npiem23f1k
115348
115346
2026-10-29T09:59:11Z
~2026-56391-53
18044
/* */
115348
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
115349
115348
2026-10-29T10:00:09Z
~2026-56391-53
18044
/* */
115349
wikitext
text/x-wiki
[[Tumbung:Malaysia]]
[[Tumbung:Indunisia]]
[[Tumbung:Brunai]]
[[Tumbung:Singapura]]
go2jwrckkksw5t5gj5egqhdiw5434ja
Urang Malayu Malaysia
0
40099
115354
2026-10-29T10:05:00Z
~2026-55037-88
18005
Maulah laman nang isinya ''{{Infobox ethnic group | group = Urang Malayu Malaysia | native_name = Orang Melayu Malaysia<br/>{{lang|ms-arab|{{Script|Arab|اورڠ ملايو مليسيا}}}} | image = Tarik upih pinang.jpg | image_upright = 1.2 | image_caption = Anak-anak Malayu bagainan ''Tarik Upih Pinang'', pamainan tradisiunal nang malibatakan manarik daun palem. | population = '''Suku bangsa Malayu'''<br />'''17.610.458 (2023)'''<br/>'''57,9%'''...''
115354
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ethnic group
| group = Urang Malayu Malaysia
| native_name = Orang Melayu Malaysia<br/>{{lang|ms-arab|{{Script|Arab|اورڠ ملايو مليسيا}}}}
| image = Tarik upih pinang.jpg
| image_upright = 1.2
| image_caption = Anak-anak Malayu bagainan ''Tarik Upih Pinang'', pamainan tradisiunal nang malibatakan manarik daun palem.
| population = '''Suku bangsa Malayu'''<br />'''17.610.458 (2023)'''<br/>'''57,9%''' populasi Malaysia<ref name="2023 population">{{cite web|url=https://www.dosm.gov.my/uploads/release-content/file_20230510164502.pdf|title=Demographic Statistics Malaysia - First Quarter of 2023|publisher=Department of Statistics, Malaysia|year=2023|access-date=29 Uktubir 2026|archive-date=13 Mai 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513151119/https://www.dosm.gov.my/uploads/release-content/file_20230510164502.pdf}}</ref><br />
| popplace = '''[[Malaysia]]'''
| languages = [[Basa Malayu]] • [[Basa Arab|Arab]] • [[Basa Inggris|Inggris]]
| religions = [[Islam]]
| related-c = {{hlist|[[Urang Malayu Indunisia|Malayu Indunisia]]|[[Urang Malayu Brunai|Malayu Brunai]]|[[Urang Malayu Singapura|Malayu Singapura]]}}
}}
'''Urang Malayu [[Malaysia]]''' ({{lang-ms|Orang Melayu Malaysia}}, [[Tulisan Jawi|Jawi]]: {{lang|ms-arab|{{Script|Arab|أورڠ ملايو مليسيا}}}}) adalah urang Malaysia nang bakaum [[urang Malayu|Malayu]] nang asal-usulnya barasal sabalumnya atawa sabagian matan [[dunia Malayu]]. Bisa diklasipikasiakan sacara umum jadi dua tumbung utama; ''Anak Jati'' (urang Malayu asli atawa urang Malayu lokal) wan ''Anak Dagang'' (urang Malayu padagang atawa urang Malayu asing).<ref name="MMO">{{cite web|author1=Mohd Hazmi Mohd Rosli|author2=Rahmat Mohamad|title=Were the Malays immigrants? |url=http://www.themalaymailonline.com/what-you-think/article/were-the-malays-immigrants-mohd-hazmi-mohd-rusli-and-rahmat-mohamad#6S4ortxP2ZO8Ts0F.97|website=The Malay Mail Online|access-date=29 Uktubir 2026|date=5 Juni 2014}}</ref><ref name="Miller">{{harvnb|Miller|Williams|2006|pp=45–46}}</ref>
Urang ''Anak Jati'' atawa urang Malayu asli tadiri matan urang-urang nang manjalani kabudayaan Malayu nang asli di daerah pasisir Samananjung Malayu wan [[pulau Kalimantan|Kalimantan]].<ref name="Miller"/> Di antara kalompok nang terkenal ada [[urang Malayu Brunai|urang Brunai]], urang Kadah, urang Kalantan, urang Pahang, urang Pirak, urang Sarawak, wan urang Tarangganu. Di sisi lain, ''Anak Dagang'' atawa urang Malayu pandatang tadiri matan turunan imigran matan macam-macam wilayah lain di Kapulauan Malayu, nang imbahnya manjadi warga kasultanan-kasultanan Malayu sarata [[Malayisasi|tasarap wan taasimilasi]] ka dalam budaya Malayu pada masa nang balain-lain; proses ngini dimudahakan ulih kasamaan gaya hidup wan agama nang dianut.
Urang Malayu asing baisi katurunan Acéh, [[urang Banjar|Banjar]], [[Bugis]], [[urang Jawa|Jawa]], Mandailing wan Minangkabau nang asalnya matan [[Indunisia]].<ref>{{harvnb|Gulrose Karim|1990|p=74}}</ref><ref>{{harvnb|Suad Joseph|Afsaneh Najmabadi|2006|p=436}}</ref> Sawetara urang Malayu matan luar nagari kawa jua bamula matan wilayah lain di Asia Tenggara, tamasuk suku Cham matan Indochina, urang Malayu Cocos matan Kapulauan Cocos (Keeling) milik [[Australia]], wan jua urang Malayu Patani matan [[Thailand]] bagian selatan. Terdapat jua kalumpuk minoritas urang Malayu nang sabagian marupakan katurunan matan imigran nang datang kamudian matan macam-macam nagara lain, nang sudah baasimilasi ka dalam budaya Malayu Muslim.
== Liat jua ==
* [[Urang Dayak]]
== Rujukan ==
{{commons category|People of Malaysia of Malay descent}}
{{reflist}}
{{Authority control}}
[[Tumbung:Malayu|Malaysia]]
[[Tumbung:Malaysia|Malayu]]
251d9ruoai48etvjixhc37gfqh28qdx
115355
115354
2026-10-29T10:09:35Z
~2026-55037-88
18005
/* */
115355
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ethnic group
| group = Urang Malayu Malaysia
| native_name = Orang Melayu Malaysia<br/>{{lang|ms-arab|{{Script|Arab|اورڠ ملايو مليسيا}}}}
| image = Tarik upih pinang.jpg
| image_upright = 1.2
| image_caption = Anak-anak Malayu bagainan ''Tarik Upih Pinang'', pamainan tradisiunal nang malibatakan manarik daun palem.
| population = '''Suku bangsa Malayu'''<br />'''17.610.458 (2023)'''<br/>'''57,9%''' populasi Malaysia<ref name="2023 population">{{cite web|url=https://www.dosm.gov.my/uploads/release-content/file_20230510164502.pdf|title=Demographic Statistics Malaysia - First Quarter of 2023|publisher=Department of Statistics, Malaysia|year=2023|access-date=29 Uktubir 2026|archive-date=13 Mai 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513151119/https://www.dosm.gov.my/uploads/release-content/file_20230510164502.pdf}}</ref><br />
| popplace = '''[[Malaysia]]'''
| languages = [[Basa Malayu]] • [[Basa Arab|Arab]] • [[Basa Inggris|Inggris]]
| religions = [[Islam]]
| related-c = {{hlist|[[Urang Malayu Indunisia|Malayu Indunisia]]|[[Urang Malayu Brunai|Malayu Brunai]]|[[Urang Malayu Singapura|Malayu Singapura]]}}
}}
'''Urang Malayu [[Malaysia]]''' ({{lang-ms|Orang Melayu Malaysia}}, [[Tulisan Jawi|Jawi]]: {{lang|ms-arab|{{Script|Arab|أورڠ ملايو مليسيا}}}}) adalah urang Malaysia nang bakaum [[urang Malayu|Malayu]] nang asal-usulnya barasal sabalumnya atawa sabagian matan [[dunia Malayu]]. Bisa diklasipikasiakan sacara umum jadi dua tumbung utama; ''Anak Jati'' (urang Malayu asli atawa urang Malayu lokal) wan ''Anak Dagang'' (urang Malayu padagang atawa urang Malayu asing).<ref name="MMO">{{cite web|author1=Mohd Hazmi Mohd Rosli|author2=Rahmat Mohamad|title=Were the Malays immigrants? |url=http://www.themalaymailonline.com/what-you-think/article/were-the-malays-immigrants-mohd-hazmi-mohd-rusli-and-rahmat-mohamad#6S4ortxP2ZO8Ts0F.97|website=The Malay Mail Online|access-date=29 Uktubir 2026|date=5 Juni 2014}}</ref><ref name="Miller">{{harvnb|Miller|Williams|2006|pp=45–46}}</ref>
Urang ''Anak Jati'' atawa urang Malayu asli tadiri matan urang-urang nang manjalani kabudayaan Malayu nang asli di daerah pasisir Samananjung Malayu wan [[pulau Kalimantan|Kalimantan]].<ref name="Miller"/> Di antara kalompok nang terkenal ada [[urang Malayu Brunai|urang Brunai]], urang Kadah, urang Kalantan, urang Pahang, urang Pirak, urang Sarawak, wan urang Tarangganu. Di sisi lain, ''Anak Dagang'' atawa urang Malayu pandatang tadiri matan turunan imigran matan macam-macam wilayah lain di Kapulauan Malayu, nang imbahnya manjadi warga kasultanan-kasultanan Malayu sarata [[Malayisasi|tasarap wan taasimilasi]] ka dalam budaya Malayu pada masa nang balain-lain; proses ngini dimudahakan ulih kasamaan gaya hidup wan agama nang dianut.
Urang Malayu asing baisi katurunan Acéh, [[urang Banjar|Banjar]], [[Bugis]], [[urang Jawa|Jawa]], Mandailing wan Minangkabau nang asalnya matan [[Indunisia]].<ref>{{harvnb|Gulrose Karim|1990|p=74}}</ref><ref>{{harvnb|Suad Joseph|Afsaneh Najmabadi|2006|p=436}}</ref> Sawetara urang Malayu matan luar nagari kawa jua bamula matan wilayah lain di Asia Tunggara, tamasuk suku Cham matan Indochina, urang Malayu Cocos matan Kapulauan Cocos (Keeling) milik [[Australia]], wan jua urang Malayu Patani matan [[Thailand]] bagian selatan. Terdapat jua kalumpuk minoritas urang Malayu nang sabagian marupakan katurunan matan imigran nang datang kamudian matan macam-macam nagara lain, nang sudah baasimilasi ka dalam budaya Malayu Muslim.
== Liat jua ==
* [[Urang Dayak]]
== Rujukan ==
{{commons category|People of Malaysia of Malay descent}}
{{reflist}}
{{Authority control}}
[[Tumbung:Malayu|Malaysia]]
[[Tumbung:Malaysia|Malayu]]
syz4qgithnfvnf70hda2x4xu3ll01s9
Pamandiran Pamakai:Bruhpedia
3
40100
115358
2026-10-29T10:59:07Z
Neriah
11172
Neriah maugahakan laman [[Pamandiran Pamakai:Bruhpedia]] ka [[Pamandiran Pamakai:Estoppel]]: Sacara utumatis mamindahakan laman wayah mangganti ngaran pamakai "[[Special:CentralAuth/Bruhpedia|Bruhpedia]]" manjadi "[[Special:CentralAuth/Estoppel|Estoppel]]"
115358
wikitext
text/x-wiki
#ALIH [[Pamandiran Pamakai:Estoppel]]
q7b44cob5treydtmqi3fqheah9o2ach