Wikipidia bjnwiki https://bjn.wikipedia.org/wiki/Laman_Tatambaian MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Media Istimiwa Pamandiran Pamakai Pamandiran Pamakai Wikipidia Pamandiran Wikipidia Barakas Pamandiran Barakas MediaWiki Pamandiran MediaWiki Citakan Pamandiran Citakan Patulung Pamandiran Patulung Tumbung Pamandiran Tumbung Lawang Pamandiran Lawang TimedText TimedText talk Modul Pembicaraan Modul Acara Pembicaraan Acara 0 892 115397 99021 2026-10-30T22:55:14Z ~2026-55037-88 18005 /* */ 115397 wikitext text/x-wiki [[Barakas:Masjid Tengku Muhammad Faiz Petra (346904242).jpg|thumb|Kelantan]] [[Barakas:Flag of Kelantan.svg|thumb|Bandira Kelantan]] [[Barakas:Kelantan state locator.PNG|thumb|Andakan Kelantan]] '''Kalantan''' adalah sabuah negeri di [[Malaysia]]. Ibu kotanya adalah [[Kota Bharu]]. Negeri ini mempunyai peratus [[urang Malayu]] teramai iaitu sebanyak 96%. Sultan Kelantan sekarang ialah Sultan Muhammad V Ibni Sultan Ismail II Petra, Sultan ke-29 negeri Kelantan. {{Malaysia}} {{malaysia-stub}} [[Tumbung:Kalantan, Malaysia| ]] bo4yg2cigopo73rfnyvm6jau647nma9 0 19358 115398 115396 2026-10-30T22:58:46Z ~2026-55037-88 18005 115398 wikitext text/x-wiki {{AP}} {{ethnic group |group = Urang Malayu <br/> Suku Melayu <br/> Orang Melayu <br/> اورڠ ملايو |image = [[Berkas:Malay couple.jpg|thumb]] |caption = |poptime = '''± 27.000.000''' |region1 = '''{{flag|Malaysia}}''' |pop1 = 20.749.378 |ref1 = {{lower|<ref>{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}</ref>}} |region2 = '''{{flag|Indunisia}}''' |pop2 = 8.789.585 |ref2 = {{lower|<ref>{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}} |region3 = '''{{flag|Thailand}}''' |pop3 = 5.354.475 |ref3 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}</ref>}} |region4 = '''{{flag|Pilipina}}''' |pop4 = 2.000.000 |ref4 = |region5 = '''{{flag|Singapura}}''' |pop5 = 1.003.449 |ref5 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}</ref>}} |region6 = '''{{flag|Brunai}}''' |pop6 = 501.902 |ref6 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}</ref>}} |langs = [[Basa Malayu|Malayu]], [[Basa Indunisia|Indunisia]], [[Basa Arab|Arab]], [[Basa Inggris|Inggris]] |rels = [[Islam]] |related = [[Urang Banjar|Banjar]], [[Urang Jawa|Jawa]], Sunda, Minangkabau, Kerinci, Aceh, Dayak }} '''Urang Malayu''' ({{lang-ms|Orang Melayu}}; [[Jawi]]: {{Script/Arabic|أورڠ ملايو}}) ngini bubuhan étnis wan agama Austronésia nang baasal matan Samananjung Malayu, [[Sumatera]] timur, pasisir [[Kalimantan]], wan pulau-pulau halus nang baandak di antara lokasi-lokasi ngini nang dipinandui sabagai [[Nusantara]] Riau. [[Basa Malayu]] marupakan anggota matan rumpun basa Austronesia. Wilayah-wilayah ngini wayah ini marupakan bagian matan nagara-nagara [[Malaysia]], [[Indunisia]] ([[Sumatera]] timur wan selatan, Kapulauan Bangka Belitung, [[Kalimantan Barat]], Kapulauan Riau, wan pasisir [[Kalimantan Timur]]), bagian salatan Thailand (Pattani, Satun, Songkhla, Trang, Krabi, Yala, wan Narathiwat), [[Singapura]], [[Brunai]], wan ujung salatan Myanmar (Tanintharyi). [[Berkas:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|thumb|[[P. Ramlee]]]] [[Berkas:Malay tricolour.svg|thumb|[[Talu warna Malayu]]]] Bahkan, banyak komunitas Minangkabau, Mandailing, wan [[urang Dayak|Dayak]] nang pindah ka pantai timur [[Sumatera]] wan pantai barat [[pulau Kalimantan|Kalimantan]], mangaku sabagai urang Malayu. Salain di Nusantara, urang Malayu jua ada di Sri Lanka, Kapulauan Cocos (Keeling) ''(Cocos Malays)'', wan [[Aprika Salatan]] ''(Cape Malays)''. Pakambangan wan didirian Kasultanan Malaka pas abad ka-15 manyababakan revolusi ganal dalam sajarah bangsa Malayu. Hal ngitu tajadi karana kasultanan ngitu mambawa parubahan nang sangat signifikan pada tata kabudayaan wan kasultanan ngitu mandapatakan kajayaan pada masa ngitu. Sapanjang sajarahnya, urang-urang Malayu dipinandui sabagai komunitas padagangan pasisir nang baisi ciri-ciri budaya nang baubah.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 & 43}} Buhannya manyerap, mambagi wan manyampaiakan banyak ciri budaya dari kalompok etnis lokal lainnya, nang kaya Minangkabau wan Aceh. == Etimologi == {{multiple image | align = right | total_width = 420 | image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg | alt1 = Urang Malayu Malaka | caption1 = Gambaran cat banyu Purtugis matan urang Malayu di Malaka, kikira tahun 1540, ditampaiakan dalam Códice Casanatense | image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg | alt2 = Sepasang urang Malayu | caption2 = Ilustrasi pasangan Malayu, matan ''Reise nach Batavia'', antara tahun 1669 wan 1682 | image3 = JogetUNISEL.jpg | alt3 = Tari manari joget Malayu | caption3 = Tari Joget nang baasal matan masa Kasultanan Malaka, banyak aspek budaya Malayu baasal matan wilayah Malaka }} Kuya Malayu pamulaannya ngaran tampat (toponim), nang marujuk ka sabuting andak di Sumatera. Imbah abad ka-15 istilah Malayu mulai dipakai gasan manyambat ngaran suku (etnonim).<ref name=":0">{{cite book|author=Timothy P. Barnard|year=2004|title=Contesting Malayness: Malay identity across boundaries|location=Singapore|publisher=Singapore University press|isbn=9971-69-279-1|page=|url-status=live}}</ref>{{rp|3}} Sastra ''Sajarah Malayu'', mahubungakan asal etimologis "Melayu" lawan sabuah sungai halus bangaran Sungai Malayu di [[Sumatera]], [[Indunisia]]. Epos tasalah manyambat bahwa sungai ngini mangalir ka Sungai Musi di Palembang, padahal sabujurnya sungai ngini mangalir ka Sungai Batang Hari di [[Jambi]].<ref>{{Cite journal|last=Reid|first=Anthony|date=Uktubir 2001|title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=32|issue=3|pages=295-313}}</ref>{{rp|298}} Babarapa urang bapandapat bahwa istilah ngitu baasal matan sabuah kata nang baasal matan [[basa Malayu]], yaitu "melaju" nang baasal dari awalan 'me' wan akar kata 'laju', nang manggambarakan kakuatan arus di sungai ngitu.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}} [[Barakas:Candi Tinggi.jpg|thumb|upright=1|Candi Muaro Jambi di [[Jambi]], dihubungakan lawan keberadaan karajaan Melayu pra-Islam. Candi-candi biasanya dibangun di tangah-tangah pusat karajaan]] === Sabagai ngaran tampat (toponim) === Istilah "Malayu" dan palafalan nang sama sajak abad ke-15 adalah sabuah toponim kuno nang umumnya mangacu pada daerah-daerah di selat Malaka.{{sfn|Barnard|2004|p=3}} [[Barakas:Tengku Abd Aziz Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah.jpg|thumb|upright=1|Tengku Abdu Aziz, Pangeran dari [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] nang mamakai pakaian khas Melayu formal wayah itu (sekitar 1920)]] * '''''Malaya Dwipa''''', "Malaya Dwipa", kaya nang tacatat dalam bab 48 Bayupurana, wilayah Malaka marupakan sabuah provinsi di laut timur nang sugih banar lawan amas wan perak. Babarapa ahli jua mamasukakan wilayah [[Sumatera]] ka dalam istilah ngitu.{{sfn|Deka|2007|p=57}} Tagal, bubuhan ahli dari India parcaya bahua istilah ini hanya marujuk pada samananjung Malayu nang tadiri matan banyak gunung, sadangkan [[Sumatera]] labih marujuk pada gambaran di dalam Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}} * '''''Maleu-kolon''''' – sabuah lokasi di Samananjung Amang, nang tacatat dalam karya Klaudius Ptolemaeus (90–68 M), ''Geographia'' mancatat sabuah tanjung di ''Aurea Chersonesus'' (Samananjung Malayu) nang bangaran ''Maleu-kolon'', nang diyakini barasal matan Basa Sanskerta, ''malayakolam'' atawa ''malaikurram''.<ref>{{cite book|title= Researches on Ptolemy's geography of eastern Asia (further India and Indo-Malay archipelago|page= 101|author= Gerolamo Emilio Gerini|isbn= 81-70690366|year= 1974|publisher= Munshiram Manoharlal Publishers }}</ref> {{sfn|Gerini|1974|p=101}} * '''''Mo-lo-yu''''' – dikisahakan ulih Yijing, saurang biarawan [[Buddha]] matan dinasti Tang nang bakunjangan ka Asia tenggara pada tahun 688–695. Manurut Yijing, karajaan "Mo-Lo-Yu" bajarak 15 hari balayar matan Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga ([[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]]). Kerajaan ngitu jua jaraknya 15 hari palayaran dari Ka-Cha ([[Kadah, Malaysia|Kadah]]), sahingga kawa dikatahui bahwa kerajaan Mo-Lo-Yu baandak di tangah jarak antara kaduanya.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Teori populer mahubungakan ka'ada'an "Mo-Lo-Yu" lawan situs Kuil Muaro Jambi di Sumatera,{{sfn|Melayu Online|2005}} tagal ka'ada'an Jambi sangat balawanan lawan parnyaraan Yi Jinh nang manyambat bahwa inya ba'andak di tangah-tangah ''Ka-Cha'' (Kedah) lawan ''Bogha'' (Palembang)". Di antara masa akhir dinasti Yuan (1271–1368) wan masa awal dinasti Ming (1368–1644), kata ''Ma-La-Yu'' rancak disambat dalam teks-teks kuno Tiongkok gasan manyambat wilayah nang baandak di laut salatan. === Sabagai ngaran suku (etnonim) === Sastra Malayu Klasik manggambarakan urang Malayu dalam arti nang tahalus daripada interpretasi mudirin. ''Hikayat Hang Tuah'' (sakitar tahun 1700, manuskrip sakitar tahun 1849) hanya mangidentifikasi suku Malayu sabagai subyek Kasultanan Malaka; Brunai pada waktu itu kada dianggap sabagai Malayu. ''Hikayat Patani'' (sakitar 1876) kada manyabutakan Patani wan Brunai sabagai Malayu, istilah itu hanya digunaakan gasan [[Johor, Malaysia|Johor]]. Kedah kada tamasuk sabagai suku Malayu dalam ''Hikayat Kedah''/''Hikayat Merong'' Mahawangsa (sakitar 1821). ''Hikayat Aceh'' (sakitar 1625, naskah nang ada sakitar 1675) mahubungakan etnis Malayu lawan Johor, tagal kada manyabutakan Aceh atawa Deli sabagai Malayu.<ref>{{Cite book|last=Milner|first=Anthony|year=2011|url=https://books.google.co.id/books?id=sACaolB0FpkC&vq=liberally&source=gbs_navlinks_s|title=The Malays|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444391664|pages=91-92}}</ref><ref>Untuk usia manuskrip, lihat [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809133732/https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html |date=2022-08-09 }}.</ref> == Budaya == === Agama === [[Barakas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masigit Sultan Omar Ali Saifuddin di [[Brunai]] wayah malam [[Ramadan]]. Karajaan nang sugih ngini mangadopsi Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Malayu'') sabagai filosofi nasional sajak kamardikaannya pada tahun 1984.]] Masyarakat Malayu awal sabagian besar animis, percaya akan keberadaan ''semangat'' (roh) dalam sagala hal.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Sakitar pambukaan era umum, [[Hindu]]isme wan Budhisme diperkenalkan ulih padagang Asia Selatan ka Kapulauan Malaya, di mana buhannya bakambang sampai abad ka-13, sabalum datangnya Islam nang dibawa ulih padagang Muslim Arab, Asia Salatan wan Cina. Pada abad ka-15, Islam matan sekte Sunni ortodoks bakembang di [[dunia Malayu]] di bawah Kasultanan Malaka. Bida lawan Hinduisme, nang sacara superfisial maubah masyarakat Malayu awal, Islam kawa disambat sudah sacara pinuh baintegrasi ka dalam kahidupan sahari-hari panduduk.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Sajak era ngini, urang-urang Malayu dianggap sabagai kalompok etnis wan agama wan sacara tradisiunal mamiliki identifikasi erat dangan Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} wan mereka kada mangubah agama mereka sajak ngitu.<ref name="Syed" /> Identitas ngini sangat kuat sampai-sampai dipadahakan bahwa manjadi Muslim adalah ''masuk Melayu'' (masuk Malayu).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}} Namun, kepercayaan awal baisi akar nang labih dalam, buhannya mampartahanakan diri malawan anathema Islam – wan jua mistisisme Sufisme sudah bahubungan antara urang Malayu, lawan roh-roh dunia animistik awal wan babarapa unsur Hinduisme.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Imbah tahun 1970-an, kabangkitan Islam (disambat jua re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) di saluruh dunia Muslim, banyak tradisi nang dianggap manyalahi ajaran Islam wan mangandung unsur-unsur syirik ditinggalakan ulih urang Malayu di Malaysia, sadangkan di kalangan urang Malayu di Indunisia, tradisi ngini kada dianggap sabagai takhayul wan mangandung unsur-unsur syirik. Di antara tradisi nginih adalah festival ''mandi safar'' (mandi Safar), sebuah festival mandi gasan mancapai kamurnian spiritual, nang kawa dilihat ciri-cirinya mirip lawan babarapa matan Durga Puja di India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}} Kabanyakan etnis Malayu modern adalah panganut Islam Sunni<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=7 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Uktubir 2012}}</ref> wan festival Malayu nang paling panting adalah festival asal Islam — ''[[Hari Raya Pitrah|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Hari Raya Haji|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Tahun puga Islam|Awal Muharram]]'', wan ''[[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]]''. Di Malaysia wan Brunai, urang-urang Malayu dianggap murtad apabila bapindah agama matan Islam. Tagal, ada babarapa etnis Malayu nang badiam di luar nagara-nagara ngini jua sudah manarima agama lain sacara legal di bawah hukum. === Arsitéktur === {{See also|Rumah Malayu}} [[Barakas:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Rūmah tradisional Malayu di [[Kadah, Malaysia|Kadah]], dihiasi lawan panel ukiran khas dari Samananjung Malayu utara.]] [[Barakas:Malacca Sultanate Palace Museum 1.jpg|thumb|350px|Replika Istana Kasultanan Malaka, nang dibangun matan informasi wan data nang didapat matan Sajarah Malayu. Dokumen sajarah ngini baisi referensi gasan pambangunan wan arsitéktur istana-istana wayah zaman Sultan Mansur Shah, nang mamarintah matan 1458 sampai 1477.]] Berbagai pangaruh budaya, tarutama Cina, Hindia, wan Irupa, bamain peran utama dalam mambantuk arsitéktur Malayu.{{sfn|Henket|Heynen|2002|p=181}} Sampai wayah ngini, kayu adalah bahan utama nang diguna'akan gasan sabarataan bangunan tradisiunal Malayu.<ref name="MC1219">{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1219}}</ref> Tagal, banyak jua struktur batu nang ditamuakan tarutama kompleks kaagamaan matan zaman [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] wan karajaan Malayu isthmian kuno. Candi Muara Takus wan Candi Muaro Jambi di [[Sumatera]] adalah salah sabuting contoh nang bahubungan lawan unsur-unsur arsitektur Kakaisaran Sriwijaya. Namun, arsitéktur Sriwijaya tarutama diwakili di Chaiya (wayah ngini sabuah provinsi di Thailand) di Samananjung Malaya, nang marupakan pusat panting salawas periode Sriwijaya.{{sfn|Chihara|1996|p=213}}{{sfn|Van Beek|Invernizzi|1999|p=75}} Tipe strukturnya tadiri matan ruang sel gasan mangandung gambar Buddha wan puncak strukturnya diulah dalam bantuk ''stupa'' lawan teras-terasan nang baurutan, nang marupakan cuntuh nang paling baik di ''Wat Pra Borom That'' di Chaiya.{{sfn|Jermsawatdi|1989|p=65}} Ada jua bukti kuil Hindu atawa ''Candi'' di sakitar salatan [[Kadah, Malaysia|Kadah]] antara gunung Jerai wan lembah Sungai Muda, dairah nang dipinandui sabagai Lembah Bujang. Di dalam wilayah sakitar 350 kilometer pasagi, 87 situs agama sajarah awal sudah dilaporakan wan ada 12 ''candi'' nang baandak di puncak gunung, sabuah fitur nang manunjukakan mungkin baasal matan kaparcayaan Malayu prasejarah manganai kasucian tempat-tempat tinggi.{{sfn|O'Reilly|2007|p=42}} [[Barakas:Pintu Istana Setul Mambang Segara.jpg|thumb|350px|Sabuting panel dinding nang dihiasi lawan bamacam motif kambang matan istana Setul Mambang Segara nang dilihat di Muzium Negara. Setul adalah sabuah karajaan Malayu nang ada antara tahun 1808 wan 1915 di subalah utara Samananjung Malayu.]] Rujukan awal arsitektur Melayu di Samananjung Melayu kawa ditamui di babarapa catatan Cina. Sebuah catatan Cina abad ka-7 mangisahakan bubuhan jamaah haji Buddha nang datang ka Langkasuka wan manyabutakan kuta ngitu dikelilingi tembok nang di atasnya dibangun manara-manara wan didatangi malalui dua pintu gerbang.{{sfn|Jamil Abu Bakar|2002|p=59}} Catatan abad ka-7 nang lain matan utusan khusus Tiongkok ka Karajaan Bumi Habang di Samananjung Malaya, mancatat bahwa ibu kota baisi tiga gerbang nang tapisah labih matan saratus langkah, nang dihiasi lawan lukisan tema Buddha wan roh-roh bibinian.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=19}} Deskripsi rinci partama matan arsitéktur Malayu ada di ''Istana'' kayu nang ganal matan Mansur Shah matan Malaka (berada 1458-1477).<ref name="MC1219" /> Manurut Sejarah Melayu, bangunan ngini baisi struktur tujuh teluk nang ditinggikan di atas pilar-pilar kayu lawan atap tujuh tingkatan di atas karing-karing batu kapur wan dihiasi lawan puncak-puncak manara nang dihias lawan kaca kaca Cina.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=24}} [[Rumah Malayu|Rumah-rumah tradisiunal Malayu]] diulah mamakai struktur rangka kayu nang sederhana. Rūmah-rūmah nginih baisi atap nang manyimpang, teras di bagian muka, langit-langit nang tinggi, banyak lubang di dinding gasan ventilasi,<ref>{{cite web |last=Ahmad |first=A. Ghafar |title=Malay Vernacular Architecture |url= http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |access-date=26 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100610190114/http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |archive-date=10 Juni 2010 }}</ref> wan rancak dihiasi lawan ukiran kayu nang rumit. Kaindahan wan kualitas ukiran kayu Malayu dimaksudakan gasan manjadi indikator visual matan pangkat sosial wan status matan pamiliknya.{{sfn|Noor|Khoo|2003|p=47}} Rumah Salinger, nang manang Hadiah Arsitektur Aga Khan 1998, adalah contoh modern matan desain tradisiunal ngini.<ref name="Steele 187-188">{{cite book |last1=Steele |first1=James |url=https://archive.org/details/greenwoodencyclo0000stee/page/186/mode/2up?q=%22salinger+house%22 |title=The Greenwood encyclopedia of homes through world history: Volume 3 |date=2009 |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0-313-33791-8 |pages=187–188 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref><ref name="Jantan et al. 16-17">{{cite book |last1=Jantan |first1=Amer Hamzah |url=https://archive.org/details/malaysiasingapor0000mala/page/16/mode/2up?q=%22Rudinara%22 |title=Malaysia, Singapore, and ASEAN in an age of globalisation |last2=Said |first2=Hassan |last3=Bajunid |first3=Ibrahim Ahmad |last4=Ismail |first4=Ibrahim |last5=Talib |first5=Shaharil |last6=Ahmad |first6=Shamsulbahriah Ku |date=2002 |publisher=Asia-Europe Institute, University of Malaya |isbn=983-2085-42-X |pages=16–17 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref> Salawas babarapa dekade, arsitéktur tradisiunal Malayu dipangaruh ulih [[Bugis]] wan [[urang Jawa|Jawa]] matan salatan, Siam, Inggris, [[urang Arab|Arab]] wan India matan utara, Portugis, Belanda, Aceh wan [[Rumah Gadang|Minangkabau]] matan barat dan Cina Salatan matan timur.<ref>{{cite web |title=For Sale – CountryHeights |work=The Art of Living Show |date=22 Marit 2011 |via=YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM |archive-url=https://web.archive.org/web/20251102020704/https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM&feature=youtu.be |archive-date=2025-11-02 |url-status=live |access-date=2026-10-25 |dead-url=unfit}}</ref> === Basa === [[Barakas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|Prasasti Kedukan Bukit nang ditulis dalam aksara Pallawa. Baasal matan tahun 683, ngini adalah salah satu artefak tulisan Malayu nang paling tuha nang masih ada.]] {{Main|Basa Malayu}} {{See also|Tulisan Jawi}} [[Basa Malayu]] marupakan salah satu basa nang paling tarkanal di dunia, tarutama basa Austronesia. Varian wan dialek Malayu dipakai sabagai basa rasmi di [[Brunai]], [[Indunisia]], [[Malaysia]] wan [[Singapura]]. Basa ini jua dituturakan di [[Thailand]] salatan, Kapulauan Cocos, Pulau Natal, Sri Lanka. Basa ini dituturakan sabagai basa asli ulih sakitar 33 juta urang di saluruh Kapulauan Malayu wan dipakai sabagai basa kadua ulih sakitar 220 juta urang.{{sfn|Wright|2007|p=492}} Bentuk basa Malayu nang paling tuha baasal matan basa Proto-Malayo-Polinesia nang dituturakan ulih panduduk Austronesia nang paling awal di Asia Tanggara. Bantuk ngini kamudian bakambang manjadi Malayu Lawas pas budaya wan agama India mulai manambus wilayah ngitu. Basa Malayu Kuno baisi babarapa istilah sampai wahini, tapi tatap kada kawa dipahami ulih pamandir mudirin, samantara basa mudirin sudah banyak ta'akui dalam tulisan Malayu Klasik, nang bantuknya paling tuha ba'asal matan tahun 1303 M.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Malayu bakambang manjadi Basa Malayu Klasik malalui panambahan kata-kata [[basa Arab|Arab]] wan [[basa Parsia|Parsia]] nang barandak pas Islam datang ka wilayah ngitu, wan baubah sacara signifikan dalam prosesnya. Awalnya, Malayu Klasik marupakan sakalompok dialek nang bamacam-macam, mancarminakan asal-usul karajaan-karajaan Malayu di Asia Tenggara. Salah satu dialek ngini, nang dikambangakan dalam tradisi sastra Kasultanan Malaka pas abad ka-15, akhirnya manjadi dominan. Era Malaka ditandai lawan parubahan basa Malayu manjadi basa Islam, nang mirip lawan [[basa Arab|bahasa Arab]], [[basa Parsia|Persia]], Urdu wan Swahili. Tulisan Arab nang diadaptasi disambat Jawi dipakai gasan manggantiakan tulisan Kawi, istilah-istilah agama wan budaya Islam banyak disamakan, manyingkirakan banyak kata-kata Hindu-Buddha, wan basa Malayu jadi basa media pandidikan wan panyabaran Islam di saluruh wilayah Asia Tenggara. Di puncak kakuasaan Malaka pada abad ka-15, basa Malayu Klasik manyabar diluar dunia panutur<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> basa Malayu tradisiunal wan manyabapakan sabuah lingua franca nang disambat ''Bahasa Melayu pasar'' ("Basa Malayu Bazaar") atawa ''Bahasa Melayu rendah'' ("Basa Malayu Randah") sabagai balawanan ''Bahasa Melayu tinggi'' ("Basa Malayu Tinggi") di Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Umumnya diyakini bahwa Basa Malayu Bazaar marupakan basa pidgin wan pangambangan nang paling panting adalah bahwa bahasa pidgin manjadi kreol, manciptakan babarapa basa hanyar nang kaya Basa Malayu Ambon, Basa Malayu Manado wan [[Basa Betawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}} Panulis-panulis Irupa abad ka-17 wan ka-18, nang kaya Tavernier, Thomassin wan Werndly manggambarakan Basa Malayu sabagai "''basa urang-urang nang balajar di sabarataan India, nang kaya basa Latin di Eropa''".{{sfn|Sweeney|1987}} Basa ngini jua nang paling banyak diguna'akan salawas era kolonial Inggris wan Walanda di Kapulauan Malayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kabalikannya tajadi di Hindia Timur Spanyol, di mana Latinisasi massal kapulauan sapanjang tahun-tahun kolonial manyababakan coup de grâce basa Malayu di [[Pilipina]]. Dialek Kasultanan Johor, panerus langsung matan Malaka, manjadi basa standar di kalangan urang Malayu di [[Singapura]] wan [[Malaysia]], wan marupakan dasar asli gasan [[basa Indunisia]] standar.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}} Salain matan basa Malayu standar, nang dikambangakan di dalam lingkup Malaka-Johor, bamacam dialek Malayu lokal ada. Misalnya, urang Bangka, urang Brunai, urang Jambi, urang [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], urang [[Kadah, Malaysia|Kadah]], urang [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]], urang [[basa Palimbang|Palimbang]], urang Pattani, urang [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]], urang [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], wan banyak lainnya. Basa Malayu sacara historis ditulis dalam aksara Pallawa, Kawi wan Rencong. Imbah datangnya Islam, [[tulisan Jawi]] nang badasarkan basa Arab diadopsi wan masih diguna'akan sampai wahini sabagai salah satu dari dua aksara rasmi di [[Brunai]] wan sabagai aksara alternatif di [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Uktubir 2012 }}</ref> Mulai abad ka-17, sabagai hasil kolonisasi Inggris wan Walanda, aksara Jawi sacara batahap digantikan ulih tulisan Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=7 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> nang badasarkan Latin nang akhirnya manjadi tulisan moderen rasmi gasan basa Malayu di [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Indunisia]], wan tulisan ko-resmi di [[Brunai]]. === Festival wan parayaan === [[Barakas:Majlis Tujuh Likor Pasang Pelita.jpg|thumb|Barisan Pelita (lampu minyak) nang dinyalakan pas ''Malam Tujuh Likur'' (malam ka-27 Ramadhan), lampu minyak rancak dipakai gasan manarangi rumah wan jalan-jalan pas bulan Ramadhan. Di sini, di Muar, [[Johor, Malaysia|Johor]], Malaysia.]] Kambang biaknya [[Islam]] bahasil maubah identitas urang Malayu pas abad ka-15. Jadi, kabanyakan festival wan parayaan urang Malayu bajalan barengan lawan [[almanak Hijriah|kalender Islam]], tapi tatap kuat banar [[Malayisasi|nuansa khas Malayu]]nya. Pariayaan Hari Raya (harfiahnya "Hari Ganal") dua kali satahun, [[Aidilfitri]] wan [[Aidiladha]], disambut sabagai pariayaan ganal di saluruh komunitas Malayu. Dua hari raya ngini panting gasan mamparingati dua kajadian ganal wan filsafat dalam ajaran wan kayakinan [[Islam]]. Nang pamulaan manyimbuulkan kamanangan sabagai urang [[Muslim]] imbah sabulan [[saum|bapuasa/saum]] wan sabar di bulan [[Ramadan]], sadangkan nang kadua manyimbuulkan pangurbanan nang dilakuakan ulih Nabi Ibrahim (Abraham) atas nama [[Allah]]. Libur ''Raya'' biasanya dimulai pas acara pulang kampung nang disambat Balik Kampung atawa ''Balik Raya'' nang tajadi babarapa hari sabalum hari raya. Pas Hari Raya, urang Malayu marayaakan lawan manggawi salat Hari Raya, maadakan pista ganal, wan basilaturahmi lawan kawan, kaluarga, wan tatangga. Mambari salam jua penting, sabagai tanda hormat, kasih sayang wan parhatian. [[Barakas:COLLECTIE TROPENMUSEUM Plechtigheden bij de kroning van de Sultan van Deli in 1925 op de troon de sultan en zijn echtgenote met aan weerszijden de rijkssieraden TMnr 10001572.jpg|thumb|Upacara panobatan antara Tengku Otteman, sabagai ''Tengku Mahkota'' (Pangeran Mahkota) Kasultanan Deli, Hindia Walanda; lawan bininya, Raja Amnah, anggota Kaluarga Karajaan Pirak sabagai ''Tengku Puan Indera'' pas tahun 1925]] Upacara-upacara liturgi wan agama lain nang diparingati ulih urang Malayu tamasuk [[Ramadan|Ramadhan]], sabulan suci nang diparingati lawan [[puasa]] di siang hari wan macam-macam kagiatan kaagamaan; [[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]], arak-arakan ganal husus gasan mamparingati hari lahir Nabi [[Muhammad]]; [[Asura|Asyura]], paringatan [[Muharram]] di mana urang Malayu sacara khusyuk manyadiakan makanan husus, nang disambat ''Bubur Asyura''; Nisfu Sya'ban, paringatan Tangah [[Sakban]], hari puasa husus gasan pamintaan ampun; [[Nuzululquran|Nuzul Quran]], wahyu pamulaan [[Al-Qur'an]]; [[Isra Mikraj|Israk dan Mikraj]], naiknya Nabi Muhammad ka langit wan Awal Muharram, [[Tahun puga Islam|Tahun Baru Islam]]; talu parayaan tarakhir rancak diparingati lawan malakukan salat ''sunat'' husus, ceramah kaagamaan wan diskusi Islam di [[masigit]]. Ada jua banyak banar festival budaya dairah nang ada di dalam nagari wan acara-acara sosial di babagai kalangan masyarakat Malayu. Kawasan pasisir bahari dikenal mamparingati upacara ''Mandi Safar'' atawa ''Puja Pantai'', sabuting mandi pambarasihan pas [[almanak Hijriah|bulan Islam]] [[Safar]], nang asal mulanya ditiru matan ritual pambarasihan suci Malayu pra-Islam kuno, mirip lawan tradisi Belimau sabalum Ramadan; wan ''Pesta Menuai'', sabuting festival panen nang dirayakan ulih komunitas Malayu padalaman wan agraris lawan permainan tradisiunal, teater, Joget, wan repertoar tarian-drama lainnya. Tapi, kadua kabiasaan ngitu balahan-balahan mulai kada ada lagi marga adanya babagai parubahan sosial wan ikunumi nang diulah di masyarakat Malayu pas abad ka-20. Selain itu, banyak urang Malayu jua dikanal kawa maumpati upacara karajaan gasan mahurmati istana karajaan masing-masing. Ciri-ciri Islam jua banyak manandai parayaan-parayaan urang Malayu di tingkat individu, sabuah gabungan nang takait lawan upacara transisi spiritual sabagai urang Muslim. Urang Malayu biasanya maulah ''kenduri'', hajat keagamaan gasan marayai atawa maminta barakat gasan sabuah kajadian. Ada babarapa variasi filsafat kenduri, mulai matan ''Doa Selamat'' (maminta karidhaan wan parlindungan Ilahi), ''Kesyukuran'' (gasan manyampaikan rasa sukur wan tarima kasih), ''Melenggang Perut'' (upacara pijat gasan ibu nang bahamil anak partama), ''Aqiqah'' wan ''Cukur Jambul'' (upacara gasan bayi nang baru lahir, gasan marayai kahidupan hanyar), ''Bertindik'' (upacara tindik partama gasan anak bibinian), ''Khatam'' (upacara wisuda, imbah anak mamaca [[Al-Qur'an]] samunyaan gasan partama kalinya), ''Khatan'' (sunat), ''Kahwin'' (pabainan), ''Arwah'' atawa ''Tahlil'' (doa gasan urang nang sudah maninggal), wan lain-lainnya. Acara ngini biasanya diatur ulih kaluarga wan sacara tradisional dibantu ulih masarakat dalam sabuah acara basamuai nang disambat ''Rewang'' atawa ''Gotong-royong''. Salawas upacara ngini, sakulawarga ditulungi ulih tatangga wan kaluarga, nang manaiki tugas nang bamacam-macam, mulai matan manyadiakan makanan, mangatur tampat acara, manyiapakan logistik, wan pangawasan teknis lainnya. Tapi, imbah urbanisasi makin rancak di masyarakat Malayu modern, kabiasaan ''Rewang/Gotong-Royong'' paralahan-lalahan diganti lawan jasa katering nang disewa ulih kaluarga. === Musik === {{Main|Musik Malayu}} [[Musik Malayu]] adalah sabuting janis musik tradisional nang barasal wan bakambang di pasisir timur [[Sumatera]], [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]], wan Samananjung Malaya.<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> Musik ngini biasanya dinyanyikan ulih urang-urang matan suku bangsa Malayu nang kada jarang diumpati jua lawan tarian khas Malayu satampat misalnya tarian parsembahan dalam pajuangan atawa pesta adat, panambaian tamu kahormatan, wan dalam kagiatan kaagamaan.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref> Sairing lawan pakambangan zaman musik Malayu mangalami kabingungan gaya musik misalnya saja mangalami paduan lawan aliran [[musik pop]], [[musik rock]], wan [[dangdut]]. Aliran ngini kawa ditamui di nagara-nagara kaya Malayu, nang kaya [[Indunisia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Brunai]]. Pada pamulaan parkambangan alat musik nang digunaakan labih didominasi ulih tingkatan rebana nang disambat Kompang matan Ponorogo, petikan gambus, gesekan biola, picitan akordion, tingkatan [[kanung|gong/kanung]], wan tiupan [[sarunai]]. Hal ngini dipangaruh ulih budaya matan tanah [[urang Arab|Arab]] dan [[Irupa]] tradisional. Sairing bakambangnya teknologi, bubuhannya digantiakan lawan alat musik elektronik dalam bantuk keyboard. Dalam kiprahnya aliran ngini sampat populer di era '80an bahkan mamasuki era "puncak kahangatan" di era '90an. Hal ngini ditandai lawan makin banyaknya [[panyanyi]] & grup band Malayu, wan pandatang hanyar nang muncul lawan lagu-lagu andalan masing-masing. === Pakaian tradisiunal === [[Barakas:Busana Melayu.jpg|thumb|Urang Malayu dalam ''busana Melayu'', gaya pakaian tradisiunal Malayu]] Pakaian wan tekstil tradisiunal Malayu tarus-tarus barubah matan zaman kuno. Sacara historis, urang Malayu kuno dicatat mamakai bamacam bahan alami sabagai sumber penting gasan kain, pakaian wan pakaian. Namun, era umum, manyaksiakan kadatangan awal para padagang matan timur wan barat ka palabuhan Kapulauan Malayu, basama-sama buhannya manukar barang-barang mewah baru, tamasuk kapas halus wan sutra. Pakaian ngitu kamudian manjadi sumber mode Malayu tinggi wan mandapatakan peran budaya sabagai identitas nang maikat di kapulauan, tarutama di samananjung, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{sfn|Hassan|2016}} Dalam budaya Malayu, pakaian wan tekstil dihormati sabagai simbul kaindahan, kakuatan wan status. Banyak kisah dalam hikayat Malayu manakanakan wadah khusus nang ditampati ulih tekstil.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=2}} Industri paulahan tangan Malayu kawa diitihi asalnya sajak abad ka-13 pas jalur pardagangan timur bakambang di bawah dinasti Song. Pambahasan tentang tekstil nang diulah sacara lokal wan jua dominasi panen di Samananjung Malaya diulah dalam babarapa akun Cina wan Arab.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=19}} Di antara tekstil Malayu nang takanal adalah Songket, Batik, ''Telepok'', ''Limar'', ''Tenun'', ''Kelingkam'', ''Cindai'', ''Pelangi'' wan ''Tekad''. Pakaian Malayu Klasik bamacam-macam di antara wilayah nang balainan, tagal pakaian tradisional nang paling dalam di zaman modern adalah Baju Kurung (gasan [[bibinian]]) wan Baju Melayu (gasan [[lalakian]]), nang kaduanya diakui sabagai pakaian nasional gasan [[Malaysia]] wan [[Brunai]], wan jua dipakai ulih komunitas Malayu di [[Indunisia]], [[Singapura]], [[Pilipina]], Myanmar, wan [[Thailand]]. [[Barakas:HariRayaMalaykids.jpg|thumb|left|Anak-anak Malayu mamakai pakaian tradisiunal wayah [[Hari Raya Pitrah|Idul Fitri]]]] Kata ''Baju Kurung'', nang diartiakan sabagai "mambungkus awak" urang nang mamakainya diulah badasarkan prinsip Islam tentang kasadarhanaan, kasupanan wan karandahan hati. Praktik ngini paralil lawan doktrin agama Yahudi-Karistin, karana mamamirkan bagian-bagian intim tubuh dianggap dilarang dalam [[Islam]]. Interpretasi ngitu lalu ditarik ka cara Malayu mamakai pakaian wan perspektif budaya, ngini kawa disaksikan banar pada pamarintahan Mansur Shah matan Malaka pada abad ka-15, sultan malarang umatnya nang binian Muslim di publik gasan mamakai sarung haja matan dada ka bawah. Sapanjang zaman, Malayu Baju Kurung bajalan malalui babarapa reinkarnasi sabalum mangambil bantuk nang wahini. Marga luasnya bamacam karajaan Malayu di kapulauan, bantuk lokal wan tapisah matan pola desain Baju Kurung jua kawa disaksikan di wilayah ngitu, tamasuk Bengkulu, [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Jambi, Juhur-Riau, [[Pahang, Malaysia|Pahang]] wan Palimbang.{{sfn|Hassan|2016}} Modus nang sasuai matan Baju Kurung gasan laki-laki dipinandui sabagai "Baju Melayu". Bagian atas pakaian diulah lawan desain geometris nang hampir sama lawan Baju Kurung wan biasanya dipasangkan lawan kain anyaman nang dipinandui sabagai sarong. Pola [[tapih|sarong]] mungkin tamasuk simbol status pakawinan urang atawa pangkatnya dalam masyarakat Malayu tradisiunal.{{sfn|Hassan|2016}} Pakaian Malayu klasik umum lainnya gasan lalakian tadiri matan ''baju'' atawa ''tekua'' (sabuting janis baju lengan panjang), ''baju rompi'' (jaket), ''kancing'' (buting), ''celana'' kaki halus (seluar/[[salawar|salawar panjang]]), [[tapih|sarong/tapih]] nang dipakai di pinggang, ''capal'' (sandal), wan ''tanjak'' atawa ''tengkolok'' (alat panutup kapala); gasan bangsawan, ''baju sikap'' atawa ''baju layang'' (sabuting jenis mantel) wan ''pending'' (tali pinggang hiasan) jua identik gasan dipakai sabagai pakaian formal. Rancak jua gasan saurang ''pendekar'' (prajurit Malayu) gasan mamakai [[Karis]] di bagian muka sarong. Babeda lawan Baju Melayu nang tarus dipakai sabagai pakaian upacara haja, Baju Kurung dipakai saban hari sapanjang tahun ulih kabanyakan bibinian Malayu. Pamandangan pagawai sipil binian, pagawai profesional wan mahasiswa nang mamakai Baju Kurung rancak ditamui di [[Malaysia]] wan [[Brunai]]. === Pamainan tradisiunal === [[Barakas:Finished wau and wau frame.JPG|thumb|right|Sabuah bengkel tukang Wau di [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Malaysia]]. Janis layang-layang nang unik ngini kawa ditamui di pasisir timur laut Samananjung Malaya.]] Pamainan tradisiunal Malayu biasanya mamarluakan kaahlian karajinan wan katangkasan tangan wan kawa ditelusuri asal-usulnya sajak zaman Kasultanan Malaka. ''Sepak Raga'' wan pamainan [[kelayangan]] marupakan salah satu permainan tradisiunal nang disambat dalam Sajarah Malayu nang dimainakan ulih bangsawan wan bangsawan matan kasultanan Malayu.{{sfn|Leyden|1821|p=261}}{{sfn|Lockard|2009|p=48}}{{sfn|Ooi|2004|p=1357}} ''Sepak Raga'' adalah salah sabuting pamainan Malayu nang paling populer wan sudah dimainkan baabad-abad. Sacara tradisional, raga Sepak dimainakan dalam lingkaran lawan manendang wan manjagakan bola rotan di atas mangguna'akan apa haja bagian awak salain tangan wan tangan. Inya wayah diakui sabagai olahraga nasional [[Malaysia]] wan dimainkan dalam acara ulahraga{{sfn|Ziegler|1972|p=41}}{{sfn|McNair|2002|p=104}} internasional nangkaya Asian Games wan Southeast Asian Games. Pamainan populer lainnya adalah pambuatan ''Gasing'' nang biasanya dimainakan imbah musim [[katam]]. Katarampilan pangarjaan nang hebat diparluakan gasan manghasilakan ''Gasing'' (atas) nang paling kompetitif, babarapa di antaranya baputar salama dua jam satiap kali.<ref name="Alexander 2006 51">{{harvnb|Alexander|2006|p=51}}</ref> Mungkin pamainan Malayu nang paling populer adalah ''Wau'' (janis layang-layang unik matan pantai timur Samananjung Malayu) atawa layang-layang nang terbang. Parsaingan palayaran Wau diadaakan lawan juri nang mambariakan poin gasan karajinan (''Wau'' adalah objek nang indah wan bawarna-warni nang diandak di atas bingkai bambu), suara (barataan layang-layang Malayu didesain gasan maulah suara tatantu pas digusur angin) wan katinggian.<ref name="Alexander 2006 51"/> Urang Malayu jua baisi varian matan pamainan papan Mancala nang dikanal sabagai [[Daku|Congkak]]. Pamainan ngini dimainkan lawan mamindahkan batu, marmer, manik atawa cangkang di sakitar papan kayu nang tadiri matan dua walas atawa labih lubang. Mancala diakui sabagai pamainan tartua di dunia wan bisa ditelusuri asalnya sajak Mesir Kuno. Sairing bamainan tasabar di saluruh dunia, satiap kabudayaan ma'ulah parbidaan saurang tamasuk urang Malayu.{{sfn|Alexander|2006|p=52}} === Pangolahan logam === [[Barakas:Bunga Mas (Muzium Negara).jpg|thumb|Bunga Mas, Museum Nasional Malaysia. ''Bunga Mas'' ditawarakan ulih nagara-nagara Malayu utara [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Pattani, Nong Chik, Yala, Rangae, Kubang Pasu wan Setul kepada Raja Ayutthaya (Siam) sabagai simbul kasatiaan.]] Pada awal abad ke-17, emas, [[pirak]], besi wan kuningan samuanya sudah diulah dangan sampurna jadi bagian matan masyarakat Malayu. Era ngini manyaksiakan karya-karya logam manarima dukungan karajaan nang kritis. Banyak banar pangolahan logam Malayu nang muncul sabagai bukti era ngini, mulai matan belati khas Malayu nang dikiau [[Karis]] nang diulah matan [[wasi]], sampai ka perhiasan halus nang diulah matan [[amas]] wan perak. Bagi bangsawan Malayu pada periode ngini, karya-karya gantung (pangikat sabuk hias nang dihiasi lawan batu-batu mulia), ''keronsang'' (bros) wan ''cucuk sanggul'' (pin rambut) ditampilakan untuk manjadi salah sabuting barang mode nang paling dicari. Era ngini jua manjadi wadah gasan babarapa barang-barang penting lainnya dalam regalia Malayu nang dibuang dalam amas, tamasuk kotak upacara, ''Tepak sirih'' (wadah Betel) wan bagian-bagian Keris. Sani mengolah emas didominasi ulih repoussé wan teknik granulasi, di mana metode tradisional masih kawa disaksikan hari ini. Di era kontemporer, parhiasan amas Malayu tarutama ditamui dalam bantuk kalung kaki, gelang, cincin, kalung, liontin wan anting-anting.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011">{{cite web |title= Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass |website= Go2Travelmalaysia.com |url= http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |access-date= 25 Uktubir 2026 |archive-date= 19 Mai 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180519135144/http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |url-status= live }}</ref><ref name="Karyaneka 2013">{{cite web |last=Karyaneka |title=Metal Work |publisher=Syarikat Pemasaran Karyaneka Sdn. Bhd. |url= http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |access-date=25 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180324135832/http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |archive-date=24 Marit 2018 }}</ref> Dalam hal barang-barang pirak Malayu, barang-barang matan perak cukup dipinandui gasan desain nang canggih wan halus. Biasanya diulah lawan teknik repousse, filigree, wan niello. Barang-barang tradisiunal Malayu nang umum biasanya diulah matan pirak tamasuk ujung bantal, tali sabuk, sudut-sudut matt, stopper gasan wadah banyu, sarung Karis wan kotak-kotak tembakau. ''Awan Larat'' (pola awan) wan ''Kerawang'' (motif tumbuhan) adalah di antara desain nang populer gasan ujung bantal pirak dekoratif Malayu wan kotak tambakau.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/> Panggunaan barang-barang matan kuningan malabihi banyak kelas sosial Malayu klasik, nang dipakai ulih anggota bangsawan wan urang awam. Popularitas barang-barang matan kuningan sangat banyak dikontribusi karana daya tahan, kualitas wan kamampuan nang mampu dimiliki ulih samua urang. Barang-barang kuningan kawa dibagi jadi dua parbidaan, kuningan kuning gasan barang-barang fungsional wan putih gasan tujuan dekoratif. Ngitu rancak dipanculit wan dihiasi lawan bamacam-macam desain hiasan dalam motif kaagamaan wan bunga. Pamakaian kuningan, nang paling dipinandui gasan Tepak Sireh, wadah upacara gasan betel quid wan gasan mambangun alat musik tatantu kaya [[Kanung]] gasan orkestra [[Gamalan]] Malayu klasik. Salain itu, barang-barang tradisiunal Malayu nang tarkanal lainnya nang diulah matan lugam tamasuk vas bunga, taburan minyak wangi, baki, panci, ketel, wan wadah mambakar dupa.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/><ref name="Karyaneka 2013"/> === Seni bela diri === [[Barakas:Singaporean female pesilat - 20080222.jpg|thumb|Saurang praktisi silat binian matan [[Singapura]]]] Silat wan varian-variannya kawa ditamui di sabarataan [[dunia Malayu]]: Samananjung Malayu (tamasuk [[Singapura]]), Kapulauan Riau, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]]. Bukti arkeologis manunjuakan bahwa, pas abad ka-6, seni pajuangan nang diformalkan sudah dipraktikakan di Samananjung Malaya wan Sumatera.{{sfn|James|1994|p=73}} Bantuk-bantuk awal Silat diyakini sudah dikambangakan wan digunaakan dalam angkatan basanjata karajaan Malayu kuno di Langkasuka (abad ka-2){{sfn|Alexander|2006|p=225}}{{sfn|Abd. Rahman Ismail|2008|p=188}} wan [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7). Pangaruh matan kasultanan Malayu di [[Malaka, Malaysia|Malaka]], [[Johor, Malaysia|Johor]], Pattani wan [[Brunai]] sudah mambari kontribusi gasan panyebaran seni bela diri ngini di Kapulauan Malayu. Malalui labirin kanal laut nang rumit wan kapiler sungai nang mamfasilitasi partukaran wan padagangan di saluruh wilayah, Silat manjalani jalannya ka hutan hujan nang padat wan ka pagunungan. Lagenda Laksamana Hang Tuah matan Malaka adalah salah sabuting ''pesilat'' paling tarkenal dalam sajarah{{sfn|Green|2001|p=802}} wan bahkan dianggap ulih babarapa urang sabagai bapak silat Malayu.{{sfn|Sheikh Shamsuddin|2005|p=195}} Sajak era klasik, Silat Malayu manjalani diversifikasi nang ganal wan mambantuk apa nang wahini sacara tradisiunal diakui sabagai sumber Pencak Silat Indunisia wan bantuk-bantuk Silat lainnya di Asia Tunggara.{{sfn|Draeger|1992|p=23}}{{sfn|Farrer|2009|p=28}} Salain Silat, Tomoi jua dipraktikakan ulih urang Malayu, tarutama di wilayah utara Samananjung Malaya. Ngini adalah varian matan bantuk kickboxing Indo-Cina nang diyakini telah manyebar di daratan Asia Tunggara sajak zaman Kakaisaran Funan (68 M). === Seni pamentasan === [[Barakas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pamentasan Joget Gamelan, 1937]] Urang Malayu baisi bamacam-macam [[musik]] wan [[igal]] nang marupakan gabungan matan pangaruh budaya nang balainan. Genre nang khas mulai matan tarian rakyat tradisional Malayu nang kaya drama Mak Yong sampai tarian Zapin nang bapangaruh Arab. Gerakan koreografi jua bamacam-macam mulai matan langkah-langkah wan lagu-lagu sederhana di Dikir barat sampai gerakan nang rumit di Joget [[Gamalan|Gamelan]]. Musik tradisional Malayu pada dasarnya marupakan musik perkusi. Macam-macam [[kanung]] manyadiakan irama gasan banyak tarian. Ada jua drum bamacam-macam ukuran, mulai matan ''rebana ubi'' ganal nang dipakai gasan menandai acara-acara penting sampai ''gendang-rebana'' kecil (frame drum) nang dipakai gasan mengiringi bacaan vokal dalam upacara kaagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}} [[Barakas:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sabuting bubuhan dari penari Malayu Siam nang manampailakan Mak Yong (sakitar abad ka-19). Pada tahun 2005, buku ngini mandapat pangakuan sabagai salah satu karya agung warisan lisan wan nang kada talihat umat manusia ulih [[Pahimpunan Pandidikan, Kailmuan, wan Kabudayaan Pasarikatan Bangsa-Bangsa|UNESCO]].]] Musik Nobat manjadi bagian matan Royal Regalia dari pangadilan Malayu sajak datangnya Islam pada abad ka-12 wan hanya dimainkan dalam upacara pangadilan nang penting. Orkestrenya tamasuk instrumen sakral wan nang dihormati banar nang kaya ''nehara'' (drum ketel), ''[[babun]]'' (drum kepala ganda), ''nafiri'' (trumpet), ''[[sarunai]]'' (oboe), wan kadang-kadang gong berkunci wan sapasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}} Pangaruh India kuat dalam pamainan bayangan tradisional nang dipinandui sabagai Wayang Kulit nang mana kisah-kisah matan epik Hindu; Ramayana & Mahabharata mambantuk repertoar utama. Ada ampat macam teater wayang bayangan nang kawa ditamui di Samananjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Tatapi, seni wan kisah-kisah ''Wayang Purwa'' wan ''Wayang Siam'' manunjukakan pangaruh wilayah nang bagabung lawan basa Jawa wan Siam masing-masing, samantara ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Gedek'' mancaritakan bentuk wan gaya Malayu nang labih asli. Kesenian-kesenian pamentasan Malayu nang terkenal lainnya adalah; teater ''Bangsawan'', balada cinta ''Dondang Sayang'' wan tari ''Mak Inang'' matan Kasultanan Malaka, teater ''Jikey'' wan ''Mek Mulung'' matan [[Kadah, Malaysia|Kadah]], tari ''Asyik'' wan drama tari ''Menora'' matan Patani wan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], tari ''Ulek mayang'' wan ''Rodat'' matan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], teater ''Boria'' matan Penang, tari ''Canggung'' matan [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]], lagu-lagu naratif ''Mukun'' matan [[Brunai]] wan [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> Gending Sriwijaya matan Palembang, tari Serampang Dua Belas matan Serdang,<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api tarian api matan [[Riau]] wan Dikir barat Singapura matan [[Singapura]]. === Seni visual === [[Barakas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, burung mitos raksasa nang diulah gasan parada sunat agung pangeran [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]]] Ukiran kayu marupakan bagian matan seni visual Malayu klasik. Urang Malayu sacara tradisional manghias monumen, parahu, sanjata, makam, instrumen musik, wan pakakasnya lawan motif flora, kaligrafi, geometri, wan fitur kosmik. Seni ngini diulah lawan cara mahapus kayu lawan mamakai alat-alat nang tajam wan maumpati pola, komposisi wan urutan tartentu. Bentuk [[sani]], nang dipinandui sabagai ''ukir'', disambat sabagai tindakan pangabdian matan para pangrajin kepada pencipta wan hadiah gasan sasama manusia.{{sfn|Said|2005}} Bentuk kesenian ngini tarutama dikaranakan banyaknya kayu di Kapulauan Malayu wan jua karana kaahlian tukang-tukang kayu nang mamungkinakan urang-urang Malayu mapraktekkan ukiran kayu sabagai karajinan. Lingkungan tropis alami di mana flora wan fauna banyak nang mengilhami motif nang digambarakan dalam bentuk abstrak atawa distilasi ka dalam papan kayu. Dengan datangnya Islam, bentuk kaligrafi geometris wan Islam diparkanalakan dalam ukiran kayu. Kayu nang diguna'akan biasanya dari spesies kayu keras tropis nang diketahui tahan lama wan kawa tahan sarangan jamur, kumbang sapatu-sapatu listrik wan rayap.{{sfn|Said|2002}} Rumah atawa [[masigit]] tradisional Malayu nang khas pasti dihiasi lawan labih matan 20 bagian nang diukir. Ukiran di dinding wan panel mamungkinakan angin masuk wan kaluar bangunan sacara efektif wan kawa mamungkinakan sinar matahari mancahaya bagian dalam struktur. Pada saat nang sama, bayangan nang dibuang ulih panel jua akan meulah bayangan badasarkan motif nang manambah kaindahan di lantai. Jadi, bagian-bagian nang diukir manjalankan tujuan fungsional wan estetika. == Kalompok-kalompok sub-etnis == {{see also|Urang Malayu Malaysia|Urang Malayu Indunisia|Urang Malayu Brunai|Urang Malayu Singapura}} [[Barakas:Indonesia Ethnic Groups Map - EN.svg|thumb|center|upright=3.0|Wilayah urang Malayu digambarakan dalam warna hijau wan kalompok-kalompok sub-etnis nang bahubungan lainnya digambarakan dalam warna hijau nang labih gelap atawa labih cerah.]] Walaupun mambantuk 3,4% matan jumlah panduduk, etnis Malayu marupakan salah sabuting etnis nang paling banyak didistribusikan di Indunisia. Kaya nang ditampaiakan di peta, di luar Kapulauan Indunisia, urang Malayu bagana di Samananjung Malayu, mambantuk kalompok etnis nang mandominasi di Samananjung Malaysia wan minoritas nang signifikan di [[Singapura]], [[Thailand]] wan Myanmar salatan. Koridor wilayah Malayu Borneo dimulai di utara matan barat daya [[Sabah, Malaysia|Sabah]], tarus lawan nagara [[Brunai|Brunai Darussalam]], [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]] pasisir wan tarus turun ka [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{lower |0.4em|{{sfn|Yunos|Begawan|2011}}}} {| class="wikitable" |- ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Kalompok etnis ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Karajaan-karajaan sajarah ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Dairah lawan populasi nang signifikan |- valign="top" | Urang Malayu Bangka wan Balitung | | * {{Flagicon image|Flag of Bangka-Belitung.svg}} Kapulauan Bangka Belitung |- valign="top" | Urang Malayu Bangkok{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2003}}{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2007}} | | * {{flagicon image|Seal Bangkok.png}} Min Buri, Nong Chok<br />{{flagicon image|Seal Pathum Thani.png}} Lam Luk Ka, Mueang Pathum<br />{{flagicon image|Seal Ayutthaya.png}} Prupinsi Ayutthaya |- valign="top" | Urang Malayu Bangkulu | | * {{Flagicon image|Flag of Bengkulu.svg}} Bengkulu |- valign="top" | Urang Malayu Berau | * Kasultanan Berau (1377–1830) * Kasultanan Gunung Tabur (1810–1945) * Kasultanan Sambaliung (1810–1945) | * {{flagicon image|Coat of arms of Berau Regency.svg}} Kabupatin Berau |- valign="top" | Urang Bugis-Malayu<ref name="Karim">{{harvnb|Gulrose Karim|1990|p=74}}</ref><ref name="Joseph">{{harvnb|Joseph|Najmabadi|2006|p=436}}</ref>(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[Bugis]]) | * Karajaan Mempawah (1740–1950)<ref>{{cite web |url= http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |title=Mempawah Sultanate |website=Melaju Online |access-date=28 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160408190433/http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |archive-date=8 April 2016 }}</ref> * Kasultanan Selangor (1745–wahini) * Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911) | * {{Flag|Riau}},<br />{{Flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Burma | | * {{flagicon image|Flag of Tanintharyi Region (1974–2010).svg}} Divisi Tanintharyi |- valign="top" | [[Urang Malayu Brunai]]{{sfn|IBP|2007|pp=151–152}}<ref name="Colling">{{harvnb|Colling|1973|p=6804}}</ref><ref name="Aris">{{harvnb|Othman|1983|pp=1–26}}</ref><ref name="Husain">{{harvnb|Husain|2007|pp=16, 33, 34}}</ref> | * [[Kakaisaran Barunai]] (abad ka-7 sampai ka-15) * Kasultanan Brunai (1363–wahini) | * {{flag|Brunai}} * {{flagicon image|Flag of Labuan.svg}} Labuan,<br>{{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak]],<br>{{flag|Sabah}} |- valign="top" | Urang Malayu Cocos | | * {{flagicon image|Flag of Christmas Island.svg}} Pulau Natal,<br>{{flagicon image|Flag of the Cocos (Keeling) Islands.svg}} Kapulauan Cocos (Keeling) * {{flag|Sabah}} |- valign="top" | Urang Malayu Jambi | * Karajaan Jambi (abad ka-7) * Dharmasraya (1183–1347) * Kasultanan Jambi (1460–1907) | * {{flag|Jambi}} |- valign="top" | Urang Jawa-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[urang Jawa|Jawa]]) | * Kasultanan Palimbang (1550–1823) | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan,<br /> {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Juhur<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Johor (1528–wahini) * Kasultanan Muar (1855–1877) | * {{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]] |- valign="top" | Urang Malayu Kadah<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />{{sfn|Majlis Kebudayaan Negeri Kedah|1986|pp=19–69}} | * Paradaban Lambah Bujang (abad ka-1) * Langkasuka (abad ka-2–ka-14) * Karajaan Kadah (Kedah Tua) (abad ka-7t–ka-12) * Kasultanan Kadah (1136–wahini) * Kasultanan Setul (1808–1916){{sfn|Halimi|Pitchai|2016}} * Karajaan Kubang Pasu (1839–1864) * [[Pirlis, Malaysia|Karajaan Pirlis]] (1842–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Perlis.svg}} [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]],<br>{{flagicon image|Flag of Penang (Malaysia).svg}} Pulau Pinang,<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] * {{flagicon image|Seal Satun.png}} Satun,<br>{{flagicon image|Seal Trang.png}} Trang,<br>{{flagicon image|Seal Krabi.png}} Krabi |- valign="top" | Urang Malayu Kalantan<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Bumi Habang (abad ka-1–ka-6) * Kasultanan Kalantan (1267–wahini) * Kasultanan Jembal (1638–1720) | * {{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]] * {{flagicon image|Flag of Narathiwat.svg}} Narathiwat * {{flagicon image|Flag of Besut, Terengganu.svg}} Besut ([[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]]) |- valign="top" | Urang Malayu Lahat | | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan |- valign="top" | Urang Malayu Loloan | | * {{flagicon image|Lambang Kab Jembrana.png}} Kabupatin Jembrana |- valign="top" | Urang Malayu Malaka<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Malaka (1402–1511) | * {{flagicon image|Flag of Malacca.svg}} [[Malaka, Malaysia|Malaka]] |- valign="top" | Urang Minangkabau-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(''kalompok Malayu asimilasi katurunan Minangkabau'') | * Dharmasraya (1183–1347) * [[Kesultanan Siak]] (1725–1949) * Kapamimpinan Nagari Sambilan (1773–wahini) | * {{flag|Riau}},<br /> {{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau * {{flagicon image|Flag of Negeri Sembilan.svg}} [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]],<br>{{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br />{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Sumatera Timur Laut | * Kasultanan Asahan (1630–1946) * Kasultanan Bilah (1630–1946) * Kasultanan Deli (1632–1946) * Kasultanan Langkat (1568–1946) * Kasultanan Serdang (1728–1946) | * {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara |- valign="top" | Urang Malayu Pahang<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Pahang Kuna (abad ka-5–1454) * Kasultanan Pahang Lawas (1470–1623) * Karajaan Pahang Modern (1770–1881) * Kasultanan Pahang Moderen (1881–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] |- valign="top" | [[Urang Palimbang|Urang Malayu Palimbang]]<ref name="Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam">{{Cite web|title=Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam|language= id|date=Agustus 2019|url=https://www.researchgate.net/publication/334990443}}</ref><ref name="Tradisi Ruwahan pada Masyarakat Melayu Palembang">{{Cite web|title=Tradisi Ruwahan Masyarakat Melayu Palembang Dalam Perspektif Fenomenologis|language= id|date=Disimbir 2022|url=https://ejournal.uin-suska.ac.id/index.php/SosialBudaya/article/viewFile/19338/8602}}</ref><ref name="Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang">{{Cite web|title=Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang|language= id|date=Disimbir 2019|url=https://media.neliti.com/media/publications/506596-none-eb4c4768.pdf}}</ref><ref name="Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M : Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang - Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang">{{Cite journal|title=Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M: Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang – Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang|journal= Tamaddun: Jurnal Kebudayaan dan Sastra Islam|language= id|date=2022|volume= 18|issue= 2|pages= 69–86|doi= 10.19109/tamaddun.v18i2.2785|url=https://jurnal.radenfatah.ac.id/index.php/tamaddun/article/view/2785/1887|last1= Niswah|first1= Chirun|doi-access= free}}</ref> | * [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7–ka-13) * Kasultanan Palimbang (1550–1823) | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan |- valign="top" | Urang Malayu Patani<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Negara Sri Dharmaraja (Milinium ka-1–abad ka-15) * Langkasuka (abad ka-2–ka-14) * Kasultanan Pattani (1516–1902) * Kasultanan Singgora (1603–1689) * Karajaan Reman (1785–1902) * Karajaan Legeh (1755–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39">{{harvnb|Anuar Nik Mahmud|1999|p=39}}</ref> * Karajaan Nong Chik (1809–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Jalur (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Teluban (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Jering (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> | * {{flagicon image|Seal Pattani.png}} Pattani,<br>{{flagicon image|Seal Yala.png}} Yala,<br>{{flagicon image|Seal Narathiwat.png}} Narathiwat,<br>{{flagicon image|Seal Songkhla.png}} Songkhla,<br />{{flagicon image|Seal Phattalung.png}} Phattalung * {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]],<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] |- valign="top" | Urang Malayu Pirak<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Gangga Negara (abad ka-2–ka-11) * Kasultanan Pirak (1528–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] |- valign="top" | Urang Malayu Riau | * Kasultanan Kuntu Kampar (1234–1933) * Kasultanan Indragiri (1298–1945) * Kasultanan Rokan (1569–1940) * Kasultanan Pelalawan (1791–1946) * Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911) | * {{flag|Riau}},<br>{{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau,<br /> {{flagicon image|Lambang Kabupaten Pasaman.png}} Kabupatin Pasaman,<br />{{flagicon image|Lambang Kabupaten Lima Puluh Kota.png}} Kabupatin Lima Puluh Kota |- valign="top" | Urang Malayu Sarawak{{sfn|Said|2012}}{{sfn|Amanah Khairat Yayasan Melayu Sarawak|}} | * Karajaan Santubong (abad ka-7) * Karajaan Samarahan (abad ka-13) * Karajaan Saribas (abad ka-15) * Karajaan Banting (abad ka-16) * Kasultanan Sarawak (1598–1641) | * {{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]] |- valign="top" | Urang Malayu Slangor | * Kasultanan Selangor (1745–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]] |- valign="top" | [[Urang Malayu Singapura]] | * Karajaan Singapura (1299–1398) | * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Tamiang | * Karajaan Bukit Karang (1023–1330) * Kasultanan Benua Tamiang (1330–1528) | * {{flagicon image|Lambang Kabupaten Aceh Tamiang.png}} Kabupatin Aceh Tamiang |- valign="top" | Urang Malayu Tarangganu<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Terengganu (1708–wahini) * Karajaan Besut (1780–1899) | * {{flagicon image|Flag of Terengganu.svg}} [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] * [[Kuantan, Malaysia|Kuta Kuantan]] ([[Pahang, Malaysia|Pahang]]) |- valign="top" |Urang Malayu Kalimantan Barat | * Karajaan Landak (1292–1962) * Karajaan Matan (1590–1948) * Karajaan Mempawah (1740–1950) * Kasultanan Pontianak (1771–1950) * Kasultanan Sambas (1675–1944) * Karajaan Sanggau (1310–1960) * Karajaan Sintang (1365–1950) * [[Tanjungpura|Karajaan Tanjungpura]] (880–1590) | * {{flagicon image|Flag of West Kalimantan.svg}} [[Kalimantan Barat]] |} == Liat jua == * [[Dunia Malayu]] * [[Rumah Malayu]] == Rujukan == {{Reflist}} == Pranala luar == * {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu] * {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&hl=id&ct=clnk&cd=139&gl=id&client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]{{Dead link|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=26 Januari 2010 }} * {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=8 April 2016 }} {{DEFAULTSORT:Malayu}} [[Tumbung:Urang Malayu| ]] [[Tumbung:Malayu|*]] [[Tumbung:Malaysia]] [[Tumbung:Indunisia]] [[Tumbung:Brunai]] [[Tumbung:Singapura]] {{Authority control}} 8cob4l5pj1nk4f15146joz9n8ddffw5 10 20047 115413 68499 2026-10-31T08:28:21Z EmausBot 25 Pamasangan paugahan ganda ka [[Citakan:Country data Pilipina]] 115413 wikitext text/x-wiki #ALIH [[Citakan:Country data Pilipina]] epuqdsjg3yqg3gjalnpqf5agnoinrtv 10 20304 115412 68500 2026-10-31T08:28:11Z EmausBot 25 Pamasangan paugahan ganda ka [[Citakan:Country data Pilipina]] 115412 wikitext text/x-wiki #ALIH [[Citakan:Country data Pilipina]] epuqdsjg3yqg3gjalnpqf5agnoinrtv 10 20305 115411 68501 2026-10-31T08:28:01Z EmausBot 25 Pamasangan paugahan ganda ka [[Citakan:Country data Pilipina]] 115411 wikitext text/x-wiki #ALIH [[Citakan:Country data Pilipina]] epuqdsjg3yqg3gjalnpqf5agnoinrtv 0 22000 115408 72569 2026-10-31T03:53:13Z Erikanaymelia22 17619 Manambahi akan tumbung 115408 wikitext text/x-wiki '''Paawakan husus Pasarikatan Bangsa-Bangsa''' adalah pahimpunan badiri saurang (otonom) nang bagawi lawan [[Pasarikatan Bangsa-Bangsa]] wan bahubungan satu sama lain malalui wadah bacaram [[Majalis Ikunumi wan Susial Pasarikatan Bangsa-Bangsa|Majalis Ikunumi wan Susial PBB]] di tingkat antarpamarintahan, wan malalui Kapala Paawakan Eksekutif gasan Bacaram ([[bahasa Inggris]]: ''Chief Executives Board for Coordination'', CEB) di tingkat antarsakutariat.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/aboutun/chart_en.pdf|title=The United Nations System|archive-url=https://web.archive.org/web/20080109184227/http://www.un.org/aboutun/chart_en.pdf|archive-date=9 January 2008|dead-url=yes}}</ref> Paawakan-paawakan husus ngini mungkin wayah panambaiannya dibantuk atawa kada dibantuk ulih Pasarikatan Bangsa-Bangsa, tagal paawakan-paawakan ngitu imbahnya masuk ka dalam [[Sistim Pasarikatan Bangsa-Bangsa]] ulih Majalis Ikunumi wan Susial PBB nang batindak badasarakan Pasal 57 wan 63 [[Piagam Pasarikatan Bangsa-Bangsa|Piagam PBB]]. Wayah ngini PBB baisi jumlah 15<ref>{{Cite web|url=http://legal.un.org/repertory/art17/english/rep_supp10_vol2_art17_3_e_advance.pdf|title=REPERTORY OF PRACTICE OF UNITED NATIONS ORGANS SUPPLEMENT No. 10 (2000-2009) - ARTICLE 17(3)|publisher=[[United Nations]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019223038/http://legal.un.org/repertory/art17/english/rep_supp10_vol2_art17_3_e_advance.pdf|archive-date=19 October 2013|dead-url=yes|access-date=2013-09-18|quote=The number of specialized agencies thus rose to fifteen.}}</ref><ref> Eckart Klein: ''PBB, Aginsi Husus'', para.9. Dalam: [http://www.mpepil.com Max Planck Encyclopedia of Public International Law] . </ref><ref>{{Cite web|url=http://ask.un.org/faq/140935|title=What are UN specialized agencies, and how many are there?|publisher=Dag Hammarskjöld Library|access-date=11 March 2018|quote=There are currently 15 specialized agencies: ...}}</ref>{{NoteTag|In some sources,<ref>{{cite web|url=http://research.un.org/en/docs/unsystem/sa|title=UN Specialized Agencies|publisher=Dag Hammarskjöld Library|quote=There are 17 Specialized Agencies: ...|accessdate=11 March 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://research.un.org/c.php?g=756034&p=5435564#s-lg-box-wrapper-20157664|title=World Bank Group|publisher=Dag Hammarskjöld Library / UN System Documentation |quote=... IBRD, IFC and IDA are Specialized Agencies of the UN ...|accessdate=11 March 2018 }}</ref> the UN indicates that there are 17 specialized agencies, when counting the [[International Bank for Reconstruction and Development]] (IBRD), the [[International Finance Corporation]] (IFC), and the [[International Development Association]] (IDA), all part of the [[World Bank Group]] (WBG), as individual specialized agencies.}} paawakan husus nang manjalanakan bamamacam kagunaan atas ngaran PBB. Paawaakan-paawakan husus PBB ngitu dijabarakan di bawah ngini.<ref> [https://www.un.org/en/aboutun/structure/index.shtml Struktur dan organisasi PBB, Agen Khusus] </ref> == Pahimpunan Pangan wan Patanian (FAO) == [[Berkas:FAO_logo.svg|jmpl| Lambang FAO. ]] '''Pahimpunan Pangan wan Patanian''' (FAO) Pasarikatan Bangsa-Bangsa bausaha gasan maupayaakan tindakan basakala antarabangsa sakira kawa mangalahakan bancana kalaparan. Lawan baanggutaakan nagara-nagara maju wan nagara-nahara bakambang, FAO batindak jadi pawadahan nitral di mana sabarataan nagara sacara satara badapatan baimbai gasan manawarakan kasapakatan wan mahualakan kabijakan. Mandat FAO adalah gasan manaikakan tingkat gizi, maningkatakan [[kabakulihan]] patanian, mambaiki kahidupan panggana padalaman wan basumbang lawan patumbuhan ikunumi dunia. FAO adalah paawakan husus PBB pangganalnya di dunia. FAO didiriakan wayah tahun 1945 wan kantor pusatnya baandak di [[Roma]], [[Italia]]. == Pahimpunan Panarabangan Sipil Antarabangsa (ICAO) == [[Berkas:Flag_of_ICAO.svg|jmpl| Bandira ICAO. ]] '''Pahimpunan Panarabangan Sipil Antarabangsa''' (ICAO) didiriakan wayah tahun 1947. ICAO batugas manggawi panyusunan undang-undang di pandirian wan tiknik napigasi udara antarabangsa wan manyuruh parancanaan wan pangambangan [[Pausahaan panarabangan|paangkutan udara]] antarabangsa gasan mamastiakan patumbuhan aviasi tatap aman wan taatur. Kantur pusatnya baandak di ''[[Quartier international de Montréal]],'' di Kuta [[Montreal]], [[Québec|Quebec]], [[Kanada]]. Majalis ICAO mamutik rata-rata wan paraktik-paraktik nang dianjurakan pasal napigasi udara, pancagahan gangguan nang malawan hukum, wan palayanan tata cara lintas watas gasan [[panarabangan sipil]] antarabangsa. Suwalih ngitu, ICAO manatapakan jua paraturan-paraturan gasan panyalidikan kacalakaan udara, nang cagar digawi ulih pawinangan kasalamatan paangkutan wayah kaadaan kapalipitan ngitu nang baandak di nagara-nagara nang manandatangani [[Convention on International Civil Aviation|Pamupakatan Panarabangan Sipil Antarabangsa]], nang rancaknya dipinandui sawagai [[Convention on International Civil Aviation|Pamupakatan Chicago]]. == Dana Antarabangsa gasan Pangambangan Patanian (IFAD) == '''Dana Antarabangsa gasan Pangambangan Patanian''' (IFAD) nang didiriakan sawagai lambaga kaduitan antarabangsa wayah tahun 1977, jadi salah satu kulih tatambaian matan Padapatan Pangan Dunia wayah tahun 1974, wan jua sawagai tanggapan tahadap kaadaan di [[Sahel]]. IFAD bakurban gasan mambarantas kamiskinan di dairah padalaman nagara-nagara bakambang. Kantur pusatnya baandak di [[Roma]], [[Italia]]. == Pahimpunan Buruh Antarabangsa (ILO) == [[Berkas:Flag_of_ILO.svg|jmpl|Bandira ILO.]] '''Pahimpunan Buruh Antarabangsa''' (ILO) manangani masalah katanagagawian di dunia. Kantur pusatnya baandak di [[Jenewa]], [[Swiss]]. Didiriakan wayah tahun 1919, ILO dibantuk malalui panawaran [[Pajanjian Versailles]] wan pamulaannya marupakan salah sabuting paawakan matan Liga Bangsa-Bangsa. ILO jadi angguta matan sistim PBB imbah pambubaran Liga Bangsa-Bangsa nang diumpati lawan paulahan PBB wayah warih Parang Dunia II. == Jujuhutan == <references /> [[Tumbung:Daptar artikal Wikipidia]] [[Tumbung:Bangsa]] 1zz3hp3lnxhkp82ie0pd9z8km784gyk 0 22389 115404 73196 2026-10-31T03:29:04Z Erikanaymelia22 17619 Manambahi akan tumbung 115404 wikitext text/x-wiki [[Berkas:Lokasi Kalimantan Tengah Kota Palangka Raya.svg|250px|jmpl|pus|<center>Peta Lokasi Kota Palangka Raya di Kalimantan Tengah]] Ngini adalah '''daptar [[kacamatan]] wan [[kalurahan]] di [[Kuta Palangka Raya]]''', Parupinsi [[Kalimantan Tangah]], [[Indunisia]]. <onlyinclude>Kota Palangka Raya tadiri matan 5 kacamatan wan 30 kalurahan. Wayah tahun 2017, jumlah panggananya mancapai 258.550 ikung lawan luas wilayah 2.399,50 km² wan sabaran panggana 107 ikung/km².<ref name="Permendagri-137-2017">{{cite web|url= https://archive.org/details/PermendagriNo.137Tahun2017 |title= Peraturan Menteri Dalam Negeri Nomor 137 Tahun 2017 tentang Kode dan Data Wilayah Administrasi Pemerintahan |publisher= Kementerian Dalam Negeri Republik Indonesia |access-date= 3 Oktober 2019 |archive-url= https://archive.org/details/PermendagriNo.137Tahun2017/mode/2up |archive-date= 29 Desember 2018}}</ref><ref name="Permendagri-72-2019">{{cite web|url= http://jdih.setjen.kemendagri.go.id/pm/Permendagri%20No%2072%20Th%202019+lampiran.pdf |title= Peraturan Menteri Dalam Negeri Nomor 72 Tahun 2019 tentang Perubahan atas Permendagri nomor 137 Tahun 2017 tentang Kode dan Data Wilayah Administrasi Pemerintahan |archive-url= https://archive.org/details/permendagriindonesia722019 |archive-date= 25 Oktober 2019 |publisher= Kementerian Dalam Negeri Republik Indonesia |access-date= 15 Januari 2020}}</ref> Daptar kacamatan wan kalurahan di Kuta Palangka Raya, adalah sawagai ngini: {|class="wikitable sortable" width="100%" |-valign="top" style="background-color: #ccc;" !Kode <br/>Kemendagri !!Kecamatan !!Jumlah <br/>Kelurahan !!Daftar <br/>Kelurahan |-valign="top" |62.71.02 |[[Bukit Batu, Palangka Raya|Bukit Batu]] | align="center" | 7||{{Flatlist| * [[Banturung, Bukit Batu, Palangka Raya|Banturung]] * [[Habaring Hurung, Bukit Batu, Palangka Raya|Habaring Hurung]] * [[Kanarakan, Bukit Batu, Palangka Raya|Kanarakan]] * [[Marang, Bukit Batu, Palangka Raya|Marang]] * [[Sei Gohong, Bukit Batu, Palangka Raya|Sei Gohong]] * [[Tangkiling, Bukit Batu, Palangka Raya|Tangkiling]] * [[Tumbang Tahai, Bukit Batu, Palangka Raya|Tumbang Tahai]] }} |-valign="top" |62.71.03 |[[Jekan Raya, Palangka Raya|Jekan Raya]] | align="center" | 4||{{Flatlist| * [[Bukit Tunggal, Jekan Raya, Palangka Raya|Bukit Tunggal]] * [[Menteng, Jekan Raya, Palangka Raya|Menteng]] * [[Palangka, Jekan Raya, Palangka Raya|Palangka]] * [[Petuk Katimpun, Jekan Raya, Palangka Raya|Petuk Katimpun]] }} |-valign="top" |62.71.01 |[[Pahandut, Palangka Raya|Pahandut]] | align="center" | 6||{{Flatlist| * [[Langkai, Pahandut, Palangka Raya|Langkai]] * [[Pahandut, Pahandut, Palangka Raya|Pahandut]] * [[Pahandut Seberang, Pahandut, Palangka Raya|Pahandut Seberang]] * [[Panarung, Pahandut, Palangka Raya|Panarung]] * [[Tanjung Pinang, Pahandut, Palangka Raya|Tanjung Pinang]] * [[Tumbang Rungan, Pahandut, Palangka Raya|Tumbang Rungan]] }} |-valign="top" |62.71.05 |[[Rakumpit, Palangka Raya|Rakumpit]] | align="center" | 7||{{Flatlist| * [[Bukit Sua, Rakumpit, Palangka Raya|Bukit Sua]] * [[Gaung Baru, Rakumpit, Palangka Raya|Gaung Baru]] * [[Mungku Baru, Rakumpit, Palangka Raya|Mungku Baru]] * [[Pager, Rakumpit, Palangka Raya|Pager]] * [[Panjehang, Rakumpit, Palangka Raya|Panjehang]] * [[Petuk Barunai, Rakumpit, Palangka Raya|Petuk Barunai]] * [[Petuk Bukit, Rakumpit, Palangka Raya|Petuk Bukit]] }} |-valign="top" |62.71.04 |[[Sabangau, Palangka Raya|Sabangau]] | align="center" | 6||{{Flatlist| * [[Bereng Bengkel, Sabangau, Palangka Raya|Bereng Bengkel]] * [[Danau Tundai, Sabangau, Palangka Raya|Danau Tundai]] * [[Kalampangan, Sabangau, Palangka Raya|Kalampangan]] * [[Kameloh Baru, Sabangau, Palangka Raya|Kameloh Baru]] * [[Kereng Bangkirai, Sabangau, Palangka Raya|Kereng Bangkirai]] * [[Sabaru, Sabangau, Palangka Raya|Sabaru]] }} |-valign="top" style="background-color: #ccc;" ! !!TOTAL !!30 !! |}</onlyinclude> <references /> [[Tumbung:Kacamatan]] [[Tumbung:Kacamatan di indunisia]] [[Tumbung:Kuta Palangka Raya]] f82c0ev1u2tx1asjksw5sxxmmqe561h 0 22462 115406 73306 2026-10-31T03:33:11Z Erikanaymelia22 17619 Manambahi akan tumbung 115406 wikitext text/x-wiki <gallery mode=packed heights=200px style="text-align:center"> Berkas:Lambang Kota Samarinda.jpg|Lambang kota Samarinda Berkas:Lokasi Kalimantan Timur Kota Samarinda.svg|Peta Kota Samarinda di Kabupaten Kalimantan Timur </gallery> Ngini adalah '''daptar [[kacamatan]] wan [[kalurahan]] di [[kuta Samarinda]]''', Prupinsi [[Kalimantan Timur]], [[Indunisia]]. Daftar kacamatan dan kalurahan di Kuta Samarinda, adalah sebagai berikut: {|class="wikitable sortable" width="100%" |-valign="top" style="background-color: #ccc;" !Kode <br/>Kemendagri !!Kacamatan !!Luas<br/>wilayah<br/>(km2)!!Jumlah <br/>Kalurahan !!Daftar Kalurahan |-valign="top" |64.72.10 |[[Loa Janan Ilir, Samarinda|Loa Janan Ilir]] |align="center"|26,13 |align="center"| 5||{{Flatlist| * [[Harapan Baru, Loa Janan Ilir, Samarinda|Harapan Baru]] * [[Rapak Dalam, Loa Janan Ilir, Samarinda|Rapak Dalam]] * [[Sengkotek, Loa Janan Ilir, Samarinda|Sengkotek]] * [[Simpang Tiga, Loa Janan Ilir, Samarinda|Simpang Tiga]] * [[Tani Aman, Loa Janan Ilir, Samarinda|Tani Aman]] }} |-valign="top" |64.72.01 |[[Palaran, Samarinda|Palaran]] |align="center"|221,29 |align="center"| 5||{{Flatlist| * [[Bantuas, Palaran, Samarinda|Bantuas]] * [[Bukuan, Palaran, Samarinda|Bukuan]] * [[Handil Bakti, Palaran, Samarinda|Handil Bakti]] * [[Rawa Makmur, Palaran, Samarinda|Rawa Makmur]] * [[Simpang Pasir, Palaran, Samarinda|Simpang Pasir]] }} |-valign="top" |64.72.04 |[[Samarinda Ilir, Samarinda|Samarinda Ilir]] |align="center"|17,18 |align="center"| 5||{{Flatlist| * [[Pelita, Samarinda Ilir, Samarinda|Pelita]] * [[Selili, Samarinda Ilir, Samarinda|Selili]] * [[Sidodamai, Samarinda Ilir, Samarinda|Sidodamai]] * [[Sidomulyo, Samarinda Ilir, Samarinda|Sidomulyo]] * [[Sungai Dama, Samarinda Ilir, Samarinda|Sungai Dama]] }} |-valign="top" |64.72.09 |[[Samarinda Kota, Samarinda|Samarinda Kota]] |align="center"|11,12 |align="center"| 5||{{Flatlist| * [[Bugis, Samarinda Kota, Samarinda|Bugis]] * [[Karang Mumus, Samarinda Kota, Samarinda|Karang Mumus]] * [[Pasar Pagi, Samarinda Kota, Samarinda|Pasar Pagi]] * [[Pelabuhan, Samarinda Kota, Samarinda|Pelabuhan]] * [[Sungai Pinang Luar, Samarinda Kota, Samarinda|Sungai Pinang Luar]] }} |-valign="top" |64.72.02 |[[Samarinda Seberang, Samarinda|Samarinda Seberang]] |align="center"|12,49 |align="center"| 6||{{Flatlist| * [[Baqa, Samarinda Seberang, Samarinda|Baqa]] * [[Gunung Panjang, Samarinda Seberang, Samarinda|Gunung Panjang]] * [[Mangkupalas, Samarinda Seberang, Samarinda|Mangkupalas]] * [[Mesjid, Samarinda Seberang, Samarinda|Mesjid]] * [[Sungai Keledang, Samarinda Seberang, Samarinda|Sungai Keledang]] * [[Tenun, Samarinda Seberang, Samarinda|Tenun]] }} |-valign="top" |64.72.03 |[[Samarinda Ulu, Samarinda|Samarinda Ulu]] |align="center"|22,12 |align="center"| 8||{{Flatlist| * [[Air Hitam, Samarinda Ulu, Samarinda|Air Hitam]] * [[Air Putih, Samarinda Ulu, Samarinda|Air Putih]] * [[Bukit Pinang, Samarinda Ulu, Samarinda|Bukit Pinang]] * [[Dadi Mulya, Samarinda Ulu, Samarinda|Dadi Mulya]] * [[Gunung Kelua, Samarinda Ulu, Samarinda|Gunung Kelua]] * [[Jawa, Samarinda Ulu, Samarinda|Jawa]] * [[Sidodadi, Samarinda Ulu, Samarinda|Sidodadi]] * [[Teluk Lerong Ilir, Samarinda Ulu, Samarinda|Teluk Lerong Ilir]] }} |-valign="top" |64.72.05 |[[Samarinda Utara, Samarinda|Samarinda Utara]] |align="center"|229,52 |align="center"| 8||{{Flatlist| * [[Budaya Pampang, Samarinda Utara, Samarinda|Budaya Pampang]] * [[Lempake, Samarinda Utara, Samarinda|Lempake]] * [[Sempaja Barat, Samarinda Utara, Samarinda|Sempaja Barat]] * [[Sempaja Utara, Samarinda Utara, Samarinda|Sempaja Utara]] * [[Sempaja Selatan, Samarinda Utara, Samarinda|Sempaja Selatan]] * [[Sempaja Timur, Samarinda Utara, Samarinda|Sempaja Timur]] * [[Sungai Siring, Samarinda Utara, Samarinda|Sungai Siring]] * [[Tanah Merah, Samarinda Utara, Samarinda|Tanah Merah]] }} |-valign="top" |64.72.07 |[[Sambutan, Samarinda|Sambutan]] |align="center"|100,95 |align="center"| 5||{{Flatlist| * [[Makroman, Sambutan, Samarinda|Makroman]] * [[Pulau Atas, Sambutan, Samarinda|Pulau Atas]] * [[Sambutan, Sambutan, Samarinda|Sambutan]] * [[Sindang Sari, Sambutan, Samarinda|Sindang Sari]] * [[Sungai Kapih, Sambutan, Samarinda|Sungai Kapih]] }} |-valign="top" |64.72.06 |[[Sungai Kunjang, Samarinda|Sungai Kunjang]] |align="center"|43,04 |align="center"| 7||{{Flatlist| * [[Loa Buah, Sungai Kunjang, Samarinda|Loa Buah]] * [[Loa Bakung, Sungai Kunjang, Samarinda|Loa Bakung]] * [[Lok Bahu, Sungai Kunjang, Samarinda|Loa Bahu]] * [[Karang Anyar, Sungai Kunjang, Samarinda|Karang Anyar]] * [[Karang Asam Ilir, Sungai Kunjang, Samarinda|Karang Asam Ilir]] * [[Karang Asam Ulu, Sungai Kunjang, Samarinda|Karang Asam Ulu]] * [[Teluk Lerong Ulu, Sungai Kunjang, Samarinda|Teluk Lerong Ulu]] }} |-valign="top" |64.72.08 |[[Sungai Pinang, Samarinda|Sungai Pinang]] |align="center"|34,16 |align="center"| 5||{{Flatlist| * [[Bandara, Sungai Pinang, Samarinda|Bandara]] * [[Gunung Lingai, Sungai Pinang, Samarinda|Gunung Lingai]] * [[Mugirejo, Sungai Pinang, Samarinda|Mugirejo]] * [[Sungai Pinang Dalam, Sungai Pinang, Samarinda|Sungai Pinang Dalam]] * [[Temindung Permai, Sungai Pinang, Samarinda|Temindung Permai]] }} |-valign="top" style="background-color: #ccc;" ! !!TOTAL !! !!59 !! |}</onlyinclude> [[Tumbung:Kacamatan]] [[Tumbung:Kacamatan di indunisia]] [[Tumbung:Kalurahan]] [[Tumbung:Kalurahan di Indunisia]] [[Tumbung:Kuta Samarinda]] [[Tumbung:Kalimantan Timur]] 095y94g3tessi6xiqqhm238ff04mdqd 0 22802 115405 73793 2026-10-31T03:30:58Z Erikanaymelia22 17619 Manambahi akan pralanar wan tumbung 115405 wikitext text/x-wiki [[Berkas:Locator map of Pontianak City in West Kalimantan.svg|jmpl|250px|pus|<center>Pata tampat Kabupatin Pontianak</center>]] Ngini adalah '''daptar kacamatan wan kalurahan di [[Kuta Pontianak]]''', Prupinsi [[Kalimantan Barat]], [[Indunisia]]. <onlyinclude> [[Kuta Pontianak|Kota Pontianak]] tadiri matan 6 [[kacamatan]] wan 29 [[kalurahan]]. Wayah tahun 2017, jumlah panduduknya mancapai 655.572 jiwa lawan luas wilayah 107,80 km² wan sabaran panduduk 6.081 jiwa/km².<ref name="Permendagri-137-2017">{{cite web|url= https://archive.org/details/PermendagriNo.137Tahun2017 |title= Peraturan Menteri Dalam Negeri Nomor 137 Tahun 2017 tentang Kode dan Data Wilayah Administrasi Pemerintahan |publisher= Kementerian Dalam Negeri Republik Indonesia |access-date= 3 Oktober 2019 |archive-url= https://archive.org/details/PermendagriNo.137Tahun2017/mode/2up |archive-date= 29 Desember 2018}}</ref><ref name="Permendagri-72-2019">{{cite web|url= http://jdih.setjen.kemendagri.go.id/pm/Permendagri%20No%2072%20Th%202019+lampiran.pdf |title= Peraturan Menteri Dalam Negeri Nomor 72 Tahun 2019 tentang Perubahan atas Permendagri nomor 137 Tahun 2017 tentang Kode dan Data Wilayah Administrasi Pemerintahan |archive-url= https://archive.org/details/permendagriindonesia722019 |archive-date= 25 Oktober 2019 |publisher= Kementerian Dalam Negeri Republik Indonesia |access-date= 15 Januari 2020}}</ref> Daptar kacamatan wan kalurahan di Kuta Pontianak, adalah sawagai barikut: {|class="wikitable sortable" width="100%" |-valign="top" style="background-color: #ccc;" !Kode <br/>Kemendagri !!Kacamatan !!Jumlah <br/>Kalurahan !!Daptar <br/>Kalurahan |-valign="top" |61.71.03 |[[Pontianak Barat, Pontianak|Pontianak Barat]] |align="center"| 4||{{Flatlist| * [[Pal Lima, Pontianak Barat, Pontianak|Pal Lima]] * [[Sungai Beliung, Pontianak Barat, Pontianak|Sungai Beliung]] * [[Sungaijawi Dalam, Pontianak Barat, Pontianak|Sungaijawi Dalam]] * [[Sungaijawi Luar, Pontianak Barat, Pontianak|Sungaijawi Luar]] }} |-valign="top" |61.71.05 |[[Pontianak Kota, Pontianak|Pontianak Kota]] |align="center"| 5||{{Flatlist| * [[Daratsekip, Pontianak Kota, Pontianak|Daratsekip]] * [[Mariana, Pontianak Kota, Pontianak|Mariana]] * [[Sungaibangkong, Pontianak Kota, Pontianak|Sungaibangkong]] * [[Sungaijawi, Pontianak Kota, Pontianak|Sungaijawi]] * [[Tengah, Pontianak Kota, Pontianak|Tengah]] }} |-valign="top" |61.71.01 |[[Pontianak Selatan, Pontianak|Pontianak Selatan]] |align="center"| 5||{{Flatlist| * [[Akcaya, Pontianak Selatan, Pontianak|Akcaya]] * [[Benuamelayu Darat, Pontianak Selatan, Pontianak|Benuamelayu Darat]] * [[Benuamelayu Laut, Pontianak Selatan, Pontianak|Benuamelayu Laut]] * [[Kotabaru, Pontianak Selatan, Pontianak|Kotabaru]] * [[Parittokaya, Pontianak Selatan, Pontianak|Parittokaya]] }} |-valign="top" |61.71.06 |[[Pontianak Tunggara, Pontianak|Pontianak Tunggara]] |align="center"| 4||{{Flatlist| * [[Bangka Belitung Darat, Pontianak Tunggara, Pontianak|Bangka Belitung Darat]] * [[Bangka Belitung Laut, Pontianak Tunggara, Pontianak|Bangka Belitung Laut]] * [[Bansir Darat, Pontianak Tunggara, Pontianak|Bansir Darat]] * [[Bansir Laut, Pontianak Tunggara, Pontianak|Bansir Laut]] }} |-valign="top" |61.71.02 |[[Pontianak Timur, Pontianak|Pontianak Timur]] |align="center"| 7||{{Flatlist| * [[Banjar Serasan, Pontianak Timur, Pontianak|Banjar Serasan]] * [[Dalambugis, Pontianak Timur, Pontianak|Dalambugis]] * [[Paritmayor, Pontianak Timur, Pontianak|Paritmayor]] * [[Saigon, Pontianak Timur, Pontianak|Saigon]] * [[Tambelansampit, Pontianak Timur, Pontianak|Tambelansampit]] * [[Tanjunghulu, Pontianak Timur, Pontianak|Tanjunghulu]] * [[Tanjunghilir, Pontianak Timur, Pontianak|Tanjunghilir]] }} |-valign="top" |61.71.04 |[[Pontianak Utara, Pontianak|Pontianak Utara]] |align="center"| 4||{{Flatlist| * [[Batulayang, Pontianak Utara, Pontianak|Batulayang]] * [[Siantan Hilir, Pontianak Utara, Pontianak|Siantan Hilir]] * [[Siantan Hulu, Pontianak Utara, Pontianak|Siantan Hulu]] * [[Siantan Tengah, Pontianak Utara, Pontianak|Siantan Tengah]] }} |-valign="top" style="background-color: #ccc;" ! !!JUMLAH !!29 !! |}</onlyinclude> <references /> [[Tumbung:Kacamatan]] [[Tumbung:Kalurahan]] [[Tumbung:Kacamatan di indunisia]] [[Tumbung:Kalurahan di Indunisia]] [[Tumbung:Kuta Pontianak]] [[Tumbung:Kalimantan Barat]] cfi8067z1jgh5l7p2gzic5l97fzyz4i 0 22850 115407 73845 2026-10-31T03:35:20Z Erikanaymelia22 17619 115407 wikitext text/x-wiki <gallery mode=packed heights=200px style="text-align:center"> Berkas:City of Surabaya Logo.svg|Lambang Kota Surabaya Berkas:Locator kota surabaya.png|Peta Lokasi Kota Surabaya Berkas:Indonesia Surabaya City location map.svg|Peta Pembagian Administratif Surabaya. </gallery> Ngini adalah '''daptar [[kacamatan]] wan [[kalurahan]]/[[kampung]] di [[Kuta Surabaya]]''', Prupinsi [[Jawa Timur]], [[Indunisia]]. <onlyinclude> [[Kuta Surabaya]] baisi 31 kacamatan wan 154 kalurahan (matan jumlah 666 kacamatan, 777 kalurahan, wan 7.724 kampung di Jawa Timur). Wayah tahun 2017, jumlah panduduk 2.827.892 ikung wan luas wilayah 350,54 km² wan tingkat kapadatan panduduk sabasar 8.067 jiwa/km².<ref name="Permendagri-137-2017">{{cite web|url= https://archive.org/details/PermendagriNo.137Tahun2017 |title= Peraturan Menteri Dalam Negeri Nomor 137 Tahun 2017 tentang Kode dan Data Wilayah Administrasi Pemerintahan |publisher= Kementerian Dalam Negeri Republik Indonesia |access-date= 3 Oktober 2019 |archive-url= https://archive.org/details/PermendagriNo.137Tahun2017/mode/2up |archive-date= 29 Desember 2018}}</ref><ref name="Permendagri-72-2019">{{cite web|url= http://jdih.setjen.kemendagri.go.id/pm/Permendagri%20No%2072%20Th%202019+lampiran.pdf |title= Peraturan Menteri Dalam Negeri Nomor 72 Tahun 2019 tentang Perubahan atas Permendagri nomor 137 Tahun 2017 tentang Kode dan Data Wilayah Administrasi Pemerintahan |archive-url= https://archive.org/details/permendagriindonesia722019 |archive-date= 25 Oktober 2019 |publisher= Kementerian Dalam Negeri Republik Indonesia |access-date= 15 Januari 2020}}</ref> Daptar kacamatan wan kalurahan di Kuta Surabaya adalah sawagai barikut; {|class="wikitable sortable" width="100%" |-valign="top" style="background-color: #ccc;" !Kode <br/>Kemendagri !!Kacamatan !!Jumlah <br/>Kalurahan !!Daptar <br/>Kalurahan |-valign="top" |35.78.28 |[[Asemrowo, Surabaya|Asemrowo]] ||align="center"|3||{{Flatlist| * [[Asemrowo, Asemrowo, Surabaya|Asemrowo]] * [[Genting Kalianak, Asemrowo, Surabaya|Genting Kalianak]] * [[Tambak Sarioso, Asemrowo, Surabaya|Tambak Sarioso]] }} |-valign="top" |35.78.19 |[[Benowo, Surabaya|Benowo]] ||align="center"|4||{{Flatlist| * [[Kandangan, Benowo, Surabaya|Kandangan]] * [[Romokalisari, Benowo, Surabaya|Romokalisari]] * [[Sememi, Benowo, Surabaya|Sememi]] * [[Tambak Osowilangun, Benowo, Surabaya|Tambak Osowilangun]] }} |-valign="top" |35.78.13 |[[Bubutan, Surabaya|Bubutan]] ||align="center"|5||{{Flatlist| * [[Alun-Alun Contong, Bubutan, Surabaya|Alun-Alun Contong]] * [[Bubutan, Bubutan, Surabaya|Bubutan]] * [[Gundih, Bubutan, Surabaya|Gundih]] * [[Jepara, Bubutan, Surabaya|Jepara]] * [[Tembok Dukuh, Bubutan, Surabaya|Tembok Dukuh]] }} |-valign="top" |35.78.29 |[[Bulak, Surabaya|Bulak]] ||align="center"|4||{{Flatlist| * [[Bulak, Bulak, Surabaya|Bulak]] * [[Kedungcowek, Bulak, Surabaya|Kedungcowek]] * [[Kenjeran, Bulak, Surabaya|Kenjeran]] * [[Sukolilo Baru, Bulak, Surabaya|Sukolilo Baru]] }} |-valign="top" |35.78.21 |[[Dukuh Pakis, Surabaya|Dukuh Pakis]] ||align="center"|4||{{Flatlist| * [[Dukuh Kupang, Dukuh Pakis, Surabaya|Dukuh Kupang]] * [[Dukuh Pakis, Dukuh Pakis, Surabaya|Dukuh Pakis]] * [[Gunung Sari, Dukuh Pakis, Surabaya|Gunung Sari]] * [[Pradah Kalikendal, Dukuh Pakis, Surabaya|Pradah Kalikendal]] }} |-valign="top" |35.78.22 |[[Gayungan, Surabaya|Gayungan]] ||align="center"|4||{{Flatlist| * [[Dukuh Menanggal, Gayungan, Surabaya|Dukuh Menanggal]] * [[Gayungan, Gayungan, Surabaya|Gayungan]] * [[Ketintang, Gayungan, Surabaya|Ketintang]] * [[Menanggal, Gayungan, Surabaya|Menanggal]] }} |-valign="top" |35.78.07 |[[Genteng, Surabaya|Genteng]] ||align="center"|5||{{Flatlist| * [[Embong Kaliasin, Genteng, Surabaya|Embong Kaliasin]] * [[Genteng, Genteng, Surabaya|Genteng]] * [[Kapasari, Genteng, Surabaya|Kapasari]] * [[Ketabang, Genteng, Surabaya|Ketabang]] * [[Peneleh, Genteng, Surabaya|Peneleh]] }} |-valign="top" |35.78.08 |[[Gubeng, Surabaya|Gubeng]] ||align="center"|6||{{Flatlist| * [[Airlangga, Gubeng, Surabaya|Airlangga]] * [[Barata Jaya, Gubeng, Surabaya|Barata Jaya]] * [[Gubeng, Gubeng, Surabaya|Gubeng]] * [[Kertajaya, Gubeng, Surabaya|Kertajaya]] * [[Mojo, Gubeng, Surabaya|Mojo]] * [[Pucangsewu, Gubeng, Surabaya|Pucangsewu]] }} |-valign="top" |35.78.25 |[[Gunung Anyar, Surabaya|Gunung Anyar]] ||align="center"|4||{{Flatlist| * [[Gunung Anyar, Gunung Anyar, Surabaya|Gunung Anyar]] * [[Gunung Anyar Tambak, Gunung Anyar, Surabaya|Gunung Anyar Tambak]] * [[Rungkut Menanggal, Gunung Anyar, Surabaya|Rungkut Menanggal]] * [[Rungkut Tengah, Gunung Anyar, Surabaya|Rungkut Tengah]] }} |-valign="top" |35.78.23 |[[Jambangan, Surabaya|Jambangan]] ||align="center"|4||{{Flatlist| * [[Jambangan, Jambangan, Surabaya|Jambangan]] * [[Karah, Jambangan, Surabaya|Karah]] * [[Kebonsari, Jambangan, Surabaya|Kebonsari]] * [[Pagesangan, Jambangan, Surabaya|Pagesangan]] }} |-valign="top" |35.78.01 |[[Karang Pilang, Surabaya|Karang Pilang]] ||align="center"|4||{{Flatlist| * [[Karang Pilang, Karang Pilang, Surabaya|Karang Pilang]] * [[Kebraon, Karang Pilang, Surabaya|Kebraon]] * [[Kedurus, Karang Pilang, Surabaya|Kedurus]] * [[Warugunung, Karang Pilang, Surabaya|Warugunung]] }} |-valign="top" |35.78.17 |[[Kenjeran, Surabaya|Kenjeran]] ||align="center"|4||{{Flatlist| * [[Bulakbanteng, Kenjeran, Surabaya|Bulakbanteng]] * [[Tambakwedi, Kenjeran, Surabaya|Tambakwedi]] * [[Tanah Kalikedinding, Kenjeran, Surabaya|Tanah Kalikedinding]] * [[Sidotopo Wetan, Kenjeran, Surabaya|Sidotopo Wetan]] }} |-valign="top" |35.78.15 |[[Krembangan, Surabaya|Krembangan]] ||align="center"|5||{{Flatlist| * [[Dupak, Krembangan, Surabaya|Dupak]] * [[Kemayoran, Krembangan, Surabaya|Kemayoran]] * [[Krembangan Selatan, Krembangan, Surabaya|Krembangan Selatan]] * [[Morokrembangan, Krembangan, Surabaya|Morokrembangan]] * [[Perak Barat, Krembangan, Surabaya|Perak Barat]] }} |-valign="top" |35.78.18 |[[Lakarsantri, Surabaya|Lakarsantri]] ||align="center"|6||{{Flatlist| * [[Bangkingan, Lakarsantri, Surabaya|Bangkingan]] * [[Jeruk, Lakarsantri, Surabaya|Jeruk]] * [[Lakarsantri, Lakarsantri, Surabaya|Lakarsantri]] * [[Lidah Kulon, Lakarsantri, Surabaya|Lidah Kulon]] * [[Lidah Wetan, Lakarsantri, Surabaya|Lidah Wetan]] * [[Sumur Welut, Lakarsantri, Surabaya|Sumur Welut]] }} |-valign="top" |35.78.26 |[[Mulyorejo, Surabaya|Mulyorejo]] ||align="center"|6||{{Flatlist| * [[Dukuh Sutorejo, Mulyorejo, Surabaya|Dukuh Sutorejo]] * [[Kalijudan, Mulyorejo, Surabaya|Kalijudan]] * [[Kalisari, Mulyorejo, Surabaya|Kalisari]] * [[Kejawan Putih Tambak, Mulyorejo, Surabaya|Kejawan Putih Tambak]] * [[Manyar Sabrangan, Mulyorejo, Surabaya|Manyar Sabrangan]] * [[Mulyorejo, Mulyorejo, Surabaya|Mulyorejo]] }} |-valign="top" |35.78.12 |[[Pabean Cantian, Surabaya|Pabean Cantian]] ||align="center"|5||{{Flatlist| * [[Bongkaran, Pabean Cantian, Surabaya|Bongkaran]] * [[Krembangan Utara, Pabean Cantian, Surabaya|Krembangan Utara]] * [[Nyamplungan, Pabean Cantian, Surabaya|Nyamplungan]] * [[Perak Timur, Pabean Cantian, Surabaya|Perak Timur]] * [[Perak Utara, Pabean Cantian, Surabaya|Perak Utara]] }} |-valign="top" |35.78.30 |[[Pakal, Surabaya|Pakal]] ||align="center"|4||{{Flatlist| * [[Babat Jerawat, Pakal, Surabaya|Babat Jerawat]] * [[Benowo, Pakal, Surabaya|Benowo]] * [[Pakal, Pakal, Surabaya|Pakal]] * [[Sumberejo, Pakal, Surabaya|Sumberejo]] }} |-valign="top" |35.78.03 |[[Rungkut, Surabaya|Rungkut]] ||align="center"|6||{{Flatlist| * [[Kali Rungkut, Rungkut, Surabaya|Kali Rungkut]] * [[Kedung Baruk, Rungkut, Surabaya|Kedung Baruk]] * [[Medokan Ayu, Rungkut, Surabaya|Medokan Ayu]] * [[Penjaringan Sari, Rungkut, Surabaya|Penjaringan Sari]] * [[Rungkut Kidul, Rungkut, Surabaya|Rungkut Kidul]] * [[Wonorejo, Rungkut, Surabaya|Wonorejo]] }} |-valign="top" |35.78.31 |[[Sambikerep, Surabaya|Sambikerep]] ||align="center"|4||{{Flatlist| * [[Bringin, Sambikerep, Surabaya|Bringin]] * [[Made, Sambikerep, Surabaya|Made]] * [[Lontar, Sambikerep, Surabaya|Lontar]] * [[Sambikerep, Sambikerep, Surabaya|Sambikerep]] }} |-valign="top" |35.78.06 |[[Sawahan, Surabaya|Sawahan]] ||align="center"|6||{{Flatlist| * [[Banyu Urip, Sawahan, Surabaya|Banyu Urip]] * [[Kupang Krajan, Sawahan, Surabaya|Kupang Krajan]] * [[Pakis, Sawahan, Surabaya|Pakis]] * [[Patemon, Sawahan, Surabaya|Patemon]] * [[Putat Jaya, Sawahan, Surabaya|Putat Jaya]] * [[Sawahan, Sawahan, Surabaya|Sawahan]] }} |-valign="top" |35.78.16 |[[Semampir, Surabaya|Semampir]] ||align="center"|5||{{Flatlist| * [[Ampel, Semampir, Surabaya|Ampel]] * [[Pegirian, Semampir, Surabaya|Pegirian]] * [[Sidotopo, Semampir, Surabaya|Sidotopo]] * [[Ujung, Semampir, Surabaya|Ujung]] * [[Wonokusumo, Semampir, Surabaya|Wonokusumo]] }} |-valign="top" |35.78.11 |[[Simokerto, Surabaya|Simokerto]] ||align="center"|5||{{Flatlist| * [[Kapasan, Simokerto, Surabaya|Kapasan]] * [[Sidodadi, Simokerto, Surabaya|Sidodadi]] * [[Simokerto, Simokerto, Surabaya|Simokerto]] * [[Simolawang, Simokerto, Surabaya|Simolawang]] * [[Tambakrejo, Simokerto, Surabaya|Tambakrejo]] }} |-valign="top" |35.78.09 |[[Sukolilo, Surabaya|Sukolilo]] ||align="center"|7||{{Flatlist| * [[Gebang Putih, Sukolilo, Surabaya|Gebang Putih]] * [[Keputih, Sukolilo, Surabaya|Keputih]] * [[Klampisngasem, Sukolilo, Surabaya|Klampisngasem]] * [[Medokan Semampir, Sukolilo, Surabaya|Medokan Semampir]] * [[Menur Pumpungan, Sukolilo, Surabaya|Menur Pumpungan]] * [[Nginden Jangkungan, Sukolilo, Surabaya|Nginden Jangkungan]] * [[Semolowaru, Sukolilo, Surabaya|Semolowaru]] }} |-valign="top" |35.78.27 |[[Sukomanunggal, Surabaya|Sukomanunggal]] ||align="center"|6||{{Flatlist| * [[Putatgede, Sukomanunggal, Surabaya|Putatgede]] * [[Simomulyo, Sukomanunggal, Surabaya|Simomulyo]] * [[Simomulyo Baru, Sukomanunggal, Surabaya|Simomulyo Baru]] * [[Sonokwijenan, Sukomanunggal, Surabaya|Sonokwijenan]] * [[Sukomanunggal, Sukomanunggal, Surabaya|Sukomanunggal]] * [[Tanjungsari, Sukomanunggal, Surabaya|Tanjungsari]] }} |-valign="top" |35.78.10 |[[Tambaksari, Surabaya|Tambaksari]] ||align="center"|8||{{Flatlist| * [[Dukuh Setro, Tambaksari, Surabaya|Dukuh Setro]] * [[Gading, Tambaksari, Surabaya|Gading]] * [[Kapas Madya, Tambaksari, Surabaya|Kapas Madya]] * [[Pacar Kembang, Tambaksari, Surabaya|Pacar Kembang]] * [[Pacar Keling, Tambaksari, Surabaya|Pacar Keling]] * [[Ploso, Tambaksari, Surabaya|Ploso]] * [[Rangkah, Tambaksari, Surabaya|Rangkah]] * [[Tambaksari, Tambaksari, Surabaya|Tambaksari]] }} |-valign="top" |35.78.14 |[[Tandes, Surabaya|Tandes]] ||align="center"|6||{{Flatlist| * [[Balongsari, Tandes, Surabaya|Balongsari]] * [[Banjar Sugihan, Tandes, Surabaya|Banjar Sugihan]] * [[Karang Poh, Tandes, Surabaya|Karang Poh]] * [[Manukan Kulon, Tandes, Surabaya|Manukan Kulon]] * [[Manukan Wetan, Tandes, Surabaya|Manukan Wetan]] * [[Tandes, Tandes, Surabaya|Tandes]] }} |-valign="top" |35.78.05 |[[Tegalsari, Surabaya|Tegalsari]] ||align="center"|5||{{Flatlist| * [[Dr. Sutomo, Tegalsari, Surabaya|Dr. Sutomo]] * [[Kedungdoro, Tegalsari, Surabaya|Kedungdoro]] * [[Keputran, Tegalsari, Surabaya|Keputran]] * [[Tegalsari, Tegalsari, Surabaya|Tegalsari]] * [[Wonorejo, Tegalsari, Surabaya|Wonorejo]] }} |-valign="top" |35.78.24 |[[Tenggilis Mejoyo, Surabaya|Tenggilis Mejoyo]]||align="center"|4||{{Flatlist| * [[Kendangsari, Tenggilis Mejoyo, Surabaya|Kendangsari]] * [[Kutisari, Tenggilis Mejoyo, Surabaya|Kutisari]] * [[Panjang Jiwo, Tenggilis Mejoyo, Surabaya|Panjang Jiwo]] * [[Tenggilis Mejoyo, Tenggilis Mejoyo, Surabaya|Tenggilis Mejoyo]] }} |-valign="top" |35.78.20 |[[Wiyung, Surabaya|Wiyung]] ||align="center"|4||{{Flatlist| * [[Babatan, Wiyung, Surabaya|Babatan]] * [[Balasklumprik, Wiyung, Surabaya|Balasklumprik]] * [[Jajar Tunggal, Wiyung, Surabaya|Jajar Tunggal]] * [[Wiyung, Wiyung, Surabaya|Wiyung]] }} |-valign="top" |35.78.02 |[[Wonocolo, Surabaya|Wonocolo]] ||align="center"|5||{{Flatlist| * [[Bendul Merisi, Wonocolo, Surabaya|Bendul Merisi]] * [[Jemur Wonosari, Wonocolo, Surabaya|Jemur Wonosari]] * [[Margorejo, Wonocolo, Surabaya|Margorejo]] * [[Sidosermo, Wonocolo, Surabaya|Sidosermo]] * [[Siwalan Kerto, Wonocolo, Surabaya|Siwalan Kerto]] }} |-valign="top" |35.78.04 |[[Wonokromo, Surabaya|Wonokromo]] ||align="center"|6||{{Flatlist| * [[Darmo, Wonokromo, Surabaya|Darmo]] * [[Jagir, Wonokromo, Surabaya|Jagir]] * [[Ngagel, Wonokromo, Surabaya|Ngagel]] * [[Ngagelrejo, Wonokromo, Surabaya|Ngagelrejo]] * [[Sawunggaling, Wonokromo, Surabaya|Sawunggaling]] * [[Wonokromo, Wonokromo, Surabaya|Wonokromo]] }} |-valign="top" style="background-color: #ccc;" ! !!JUMLAH !!154 !! |}</onlyinclude> <references /> [[Tumbung:Kuta surabaya]] [[Tumbung:Jawa timur]] [[Tumbung:Kacamatan di indunisia]] [[Tumbung:Kalurahan di Jawa Timur]] am9pmc0q4uqmj6euwbm5mfe4j6g0tuu 0 24224 115409 109476 2026-10-31T04:40:53Z Ooligan 14866 115409 wikitext text/x-wiki {{Infobox_politician | honorific-prefix = [[Rujukan kehormat#Yang Berhormat|Yang Berhormat]] [[Datuk (gelaran)|Dato']] | name = Mohamed Khaled Nordin | honorific-suffix = <small> SPMJ (Johor); SIMP (Pahang); SMIJ (Johor); SPMP (Perak); PNBS (Sarawak); DSPN (PP); SMJ, PSI (I), PIS (II) (Johor)</small> | image = Khalednordin.jpg | imagesize = 200px | height = | caption = | office4 = [[Naib Presiden UMNO]] | term_start4 = 30 Jun 2018 | term_end4 = | alongside4 = <br> [[Ismail Sabri Yaakob]] dan [[Mahdzir Khalid]] | predecessor4 = [[Ahmad Zahid Hamidi]] <br> [[Hishammuddin Hussein]] <br> [[Mohd Shafie Apdal]] | successor4 = | office5 = Pengerusi <br> [[Boustead Holdings Berhad]]<ref>[https://rnggt.com/20205376/ Khaled Nordin dilantik Pengerusi Boustead Holdings Berhad, ''[[Rnggt]]'', Dicapai pada [[1 Mei]] [[2020]]]</ref> | term_start5 = 1 Mei 2020 | term_end5 = 5 Ogos 2021 | predecessor5 = [[Lodin Wok Kamaruddin]] | successor5 = [[Mohd Redzuan Md Yusof]] | office6 = [[Menteri Besar Johor]] | monarch6 = [[Ibrahim Ismail dari Johor|Sultan Ibrahim Ismail]] | term_start6 = 14 Mei 2013 | term_end6 = 10 Mei 2018 | predecessor6 = [[Abdul Ghani Othman]] | successor6 = [[Osman Sapian]] | office7 = Ahli [[Dewan Negeri Johor]] <br> untuk N43 [[Permas]] | term_start7 = 6 Mei 2013 | term_end7 = 10 Mei 2018 | majority7 = 5,752 (PRU-13) | predecessor7 = Munusamy Mareemuthu | successor7 = [[Che Zakaria Mohd Salleh]] | office8 = [[Menteri Pengajian Tinggi Malaysia|Menteri Pengajian Tinggi]] | term_start8 = 18 Mac 2008 | term_end8 = 14 Mei 2013 | predecessor8 = [[Mustapa Mohamed]] | successor8 = [[Tan Sri Muhyiddin Yassin]]<br>[[Idris bin Jusoh]] | constituency_MP9 = [[Pasir Gudang (kawasan persekutuan)|Pasir Gudang]], Johor | parliament9 = Malaysia | term_start9 = 2004 | term_end9 = 2013 | majority9 = | predecessor9 = ''Konstituensi baharu'' | successor9 ={{BN UMNO}} Normala Abdul Samad | constituency_MP10 = [[Johor Bahru (kawasan persekutuan)|Johor Bahru]] | parliament10 = Malaysia | term_start10 = 1990 | term_end10 = 2004 | majority10 = | predecessor10 = {{BN UMNO}} [[Shahrir Abdul Samad]] | successor10 = {{BN UMNO}} [[Shahrir Abdul Samad]] | birth_date = {{Birth date and age|1958|11|30|df=y}} | birth_place ={{flagicon|Muar}} [[Muar]], [[Johor]], [[Persekutuan Tanah Melayu]] (kini [[Malaysia]]) | residence = | death_date = | death_place = | party = {{BN dan UMNO}} | occupation = Ahli politik | profession = [[Peguam]] | alma_mater = [[Universiti Malaya]] (LLB) | relations = | father = Nordin Johari | mother = Marina Shukri | spouse = Datin Rosni Omar | children = Akmal Saufi Mohamed Khaled | website = | footnotes = }} [[Barakas:2026 Mohamed Khaled Nordin (cropped).jpg|jmpl|Mohamed Khaled Nordin (2024)]] [[Datuk (gelaran)|Dato']] '''Mohamed Khaled bin Nordin''' (diranakakan 30 November 1958) ialah saikung ahli politik Malaysia nang baasal matan [[Muar]], [[Johor]]. Sidin diangkat jadi Menteri Besar Johor ka-15 matan 2013 sampai 2018. Sabelum maisi jabatan ngini sidin marupakaan bakas Menteri Pengajian Tinggi (2008–2013). Sidin suah jua manjabat sawagai Katua Badan Penghubung UMNO Negara Bagian Johor wan mantan Anggota Majelis Negara [[Permas]]. Amun ditingkat partai, sidin marupakan [[Wakil Presiden UMNO]]. mefqe2cg1eelybnib9sdkhbek59qb5p 115410 115409 2026-10-31T04:41:17Z Ooligan 14866 2026 115410 wikitext text/x-wiki {{Infobox_politician | honorific-prefix = [[Rujukan kehormat#Yang Berhormat|Yang Berhormat]] [[Datuk (gelaran)|Dato']] | name = Mohamed Khaled Nordin | honorific-suffix = <small> SPMJ (Johor); SIMP (Pahang); SMIJ (Johor); SPMP (Perak); PNBS (Sarawak); DSPN (PP); SMJ, PSI (I), PIS (II) (Johor)</small> | image = Khalednordin.jpg | imagesize = 200px | height = | caption = | office4 = [[Naib Presiden UMNO]] | term_start4 = 30 Jun 2018 | term_end4 = | alongside4 = <br> [[Ismail Sabri Yaakob]] dan [[Mahdzir Khalid]] | predecessor4 = [[Ahmad Zahid Hamidi]] <br> [[Hishammuddin Hussein]] <br> [[Mohd Shafie Apdal]] | successor4 = | office5 = Pengerusi <br> [[Boustead Holdings Berhad]]<ref>[https://rnggt.com/20205376/ Khaled Nordin dilantik Pengerusi Boustead Holdings Berhad, ''[[Rnggt]]'', Dicapai pada [[1 Mei]] [[2020]]]</ref> | term_start5 = 1 Mei 2020 | term_end5 = 5 Ogos 2021 | predecessor5 = [[Lodin Wok Kamaruddin]] | successor5 = [[Mohd Redzuan Md Yusof]] | office6 = [[Menteri Besar Johor]] | monarch6 = [[Ibrahim Ismail dari Johor|Sultan Ibrahim Ismail]] | term_start6 = 14 Mei 2013 | term_end6 = 10 Mei 2018 | predecessor6 = [[Abdul Ghani Othman]] | successor6 = [[Osman Sapian]] | office7 = Ahli [[Dewan Negeri Johor]] <br> untuk N43 [[Permas]] | term_start7 = 6 Mei 2013 | term_end7 = 10 Mei 2018 | majority7 = 5,752 (PRU-13) | predecessor7 = Munusamy Mareemuthu | successor7 = [[Che Zakaria Mohd Salleh]] | office8 = [[Menteri Pengajian Tinggi Malaysia|Menteri Pengajian Tinggi]] | term_start8 = 18 Mac 2008 | term_end8 = 14 Mei 2013 | predecessor8 = [[Mustapa Mohamed]] | successor8 = [[Tan Sri Muhyiddin Yassin]]<br>[[Idris bin Jusoh]] | constituency_MP9 = [[Pasir Gudang (kawasan persekutuan)|Pasir Gudang]], Johor | parliament9 = Malaysia | term_start9 = 2004 | term_end9 = 2013 | majority9 = | predecessor9 = ''Konstituensi baharu'' | successor9 ={{BN UMNO}} Normala Abdul Samad | constituency_MP10 = [[Johor Bahru (kawasan persekutuan)|Johor Bahru]] | parliament10 = Malaysia | term_start10 = 1990 | term_end10 = 2004 | majority10 = | predecessor10 = {{BN UMNO}} [[Shahrir Abdul Samad]] | successor10 = {{BN UMNO}} [[Shahrir Abdul Samad]] | birth_date = {{Birth date and age|1958|11|30|df=y}} | birth_place ={{flagicon|Muar}} [[Muar]], [[Johor]], [[Persekutuan Tanah Melayu]] (kini [[Malaysia]]) | residence = | death_date = | death_place = | party = {{BN dan UMNO}} | occupation = Ahli politik | profession = [[Peguam]] | alma_mater = [[Universiti Malaya]] (LLB) | relations = | father = Nordin Johari | mother = Marina Shukri | spouse = Datin Rosni Omar | children = Akmal Saufi Mohamed Khaled | website = | footnotes = }} [[Barakas:2026 Mohamed Khaled Nordin (cropped).jpg|jmpl|Mohamed Khaled Nordin (2026)]] [[Datuk (gelaran)|Dato']] '''Mohamed Khaled bin Nordin''' (diranakakan 30 November 1958) ialah saikung ahli politik Malaysia nang baasal matan [[Muar]], [[Johor]]. Sidin diangkat jadi Menteri Besar Johor ka-15 matan 2013 sampai 2018. Sabelum maisi jabatan ngini sidin marupakaan bakas Menteri Pengajian Tinggi (2008–2013). Sidin suah jua manjabat sawagai Katua Badan Penghubung UMNO Negara Bagian Johor wan mantan Anggota Majelis Negara [[Permas]]. Amun ditingkat partai, sidin marupakan [[Wakil Presiden UMNO]]. bvml9etoq5ghx3uv4755rg242vlflwf 0 27110 115399 80474 2026-10-31T02:11:12Z Ezagren 143 115399 wikitext text/x-wiki {{Kampung |kar = |ngaran =Melan |prupinsi =Kalimantan Timur |dati2 =Kabupatin |ngaran dati2 =Kutai Timur |kacamatan =Long Mesangat |kode pos =75656 |luas =... km² |warga =... ikung |karacapan =... ikung/km² }} '''Melan''' yaitu sabuting [[kampung]] di Kacamatan [[Long Mesangat, Kutai Timur|Long Mesangat]], [[Kabupatin Kutai Timur]], Prupinsi [[Kalimantan Timur]], [[Indunisia]]. {{Long Mesangat, Kutai Timur}} {{Authority control}} {{Kampung-stub}} 4xg0ruqq72dv0wj4eqxei0sqtqfjqo8 0 27111 115400 80475 2026-10-31T02:11:17Z Ezagren 143 115400 wikitext text/x-wiki {{Kampung |kar = |ngaran =Mukti Utama |prupinsi =Kalimantan Timur |dati2 =Kabupatin |ngaran dati2 =Kutai Timur |kacamatan =Long Mesangat |kode pos =75656 |luas =... km² |warga =... ikung |karacapan =... ikung/km² }} '''Mukti Utama''' yaitu sabuting [[kampung]] di Kacamatan [[Long Mesangat, Kutai Timur|Long Mesangat]], [[Kabupatin Kutai Timur]], Prupinsi [[Kalimantan Timur]], [[Indunisia]]. {{Long Mesangat, Kutai Timur}} {{Authority control}} {{Kampung-stub}} 1ruv7v19rgg0ana3o0w4fq5qoz0w0jq 0 39894 115403 114369 2026-10-31T03:27:49Z Erikanaymelia22 17619 Manambahi akan tumbung 115403 wikitext text/x-wiki '''Besi berani''' (Arab Melayu: {{script|Arab|بسي براني}}) atawa magnét ngini [[banda]] nang kawa [[tarikan (fisika)|manarik banda lain nang parak duwa inya. Besi berani baisi sifat kamagnétan nang maulahnya kawa manariki banda diparaknya.{{Sfn|Siswanto, Susantini, dan Jatmiko|2018|p=33-34}} Besi berani ngini sabuting banda nang didalamnya ada baisi [[médan magnét]]. Bahan sabuting besi berani kawa baisi wujud nang babantuk magnet tatap atawa kada tatap. Besi berani nang rancak kita tamui wahini kabanyakannya besi berani ulahan. Banda nang takuat bila ditarik besi berani ngini biasanya [[lugam]]. Contoh banda nang baisi gaya tarik tatinggi kaya [[wasi]] wan [[waja]], lamunnya banda nang gaya tariknya tarandah ngitu kaya [[oksigen]] cair. ==Jujuhutan== <references/> [[Tumbung:Banda magnet]] tv6fbmknzbak6lemdbxw6n3505fzbaz 0 40056 115414 115170 2026-10-31T08:47:56Z Wadaihangit 12694 merapikan 115414 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name =<center>Parupuk</center> |image =Ab plant 337.jpg |image_caption = |regnum =[[Plantae]] |subregnum =[[Tumbuhan bapambuluh|Tracheophyta]] |divisio =[[Tumbuhan bakambang|Angiospermae]] |classis =[[Monokotil]] |ordo =[[Poales]] |familia =[[Poaceae]] |subfamilia =[[Arundinoideae]] |tribus =[[Arundineae]] |genus =''[[Phragmites]]'' |species ='''''P. karka''''' |binomial =''Phragmites karka'' |binomial_authority = [[Anders Jahan Retzius|Retz.]], Carl Bernhard von Trinius|Trin.]] ex [[Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]<ref>{{aut|[[Ernst Gottlieb von Steudel|Steudel, E.G. von]]}}. 1841. ''Nomenclator Botanicus. Editio secunda'' [http://bibdigital.rjb.csic.es/Imagenes/0_STE_Nomencl_2/STE_Nomencl_2_331.pdf Pars '''2''': 324.] Stuttgartiae et Tubingae :Typis et sumptibus J. G. Cottae 1840-1841.</ref> |synonyms =*''Arundo karka'' {{small|Retz.}}<ref>{{aut|[[Andreae Johannis Retzius|Retzius, A.J.]]}} 1791. ''Observationes botanicae :sex fasciculis comprehensae''. [http://biodiversitylibrary.org/item/44248#page/163/mode/1up Fasc. '''iv'''. 21.] Lipsiae [Leipzig] :Siegfried Lebrecht Crusium (1779-1791).</ref> (basionym) *''Phragmites vallatorius'' {{small|(Pluk. ex L.) Veldkamp}} (invalid) {{small|sinonim talangkapnya ada di ''The Plant List''}}<ref>The Plant List: [http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-433999 ''Phragmites karka'' (Retz.) Trin. ex Steud.]</ref> }} '''Parupuk''' ('''''Phragmites karka''''') iyalah ngaran [[kumpai]] ganal lawan manahun matan ''famili'' [[Poaceae]]. Kumpai nang rancak tahaga tumbuh di higa banyu, tanah nang licak atawa di wadah lambap ngini ''menyebar'' di samunyaan wilayah trupis. == Ngaran == Ngaran-ngaran sambatan di banua urang, antara lain, ''Perumpung'' ([[Basa Indunisia|id]])'','' ''palungpung, bayongbong, gayonggong, kasongkèt'' ([[Basa Sunda|Sd.]]); ''prumpung, plumpung, glagah asu'' ([[Basa Jawa|Jw.]]); ''parongpong'' ([[Basa Madura|Md.]]); ''parumpung, parungpung'' ([[Basa Bali|Bl.]]); ''atowong, gumulongo'' ([[Basa Minahasa|Minh.]]); ''tatepal, tatupele, tuyu, kasim, biet, cèo-cèo, lolo dowongi'' (bamacam basa di [[Maluku]]).<ref name="heyne305">{{aut|[[Karel Heyne|Heyne, K.]]}} 1987. ''Tumbuhan Berguna Indonesia'' '''I''': 305. Badan Litbang Kehutanan, Departemen Kehutanan. Jakarta. (versi berbahasa [[Belanda]] [http://archive.org/stream/denuttigeplanten1922heyn#page/246/mode/2up -1922- '''I''': 246-7])</ref> == Pinanduiakan == [[Barakas:Phragmites_karka_(Retz.)_Trin..JPG|kiri|jmpl|240x240px|Parawakan]] Rapun buluh nang manahun, baisi ''rizoma'' nang malayap lawan batang-batang tagak, hingga sampai 10 [[Meter|m]]. [[Daun]] batagas pita, panjang 30-80 cm lawan ligar 12-40 mm. Kambang takumpulan dalam ''malai'' sapanjang 30–50&nbsp;cm × 10–20&nbsp;cm, buku nang pambawahnya baisi banyak cikang takumpulan babulat. Kuntum kambang (''spikelet'') 9–12&nbsp;mm panjangnya.<ref name="pak">Flora of Pakistan: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=200025876 ''Phragmites karka'']</ref> == Agihan lawan ekologi == Parupuk ''menyebar'' luas mulai matan [[Afrika|Aprika]] trupis, [[Asia]] trupis, [[Polinesia]], lawan [[Australia]] utara. Juga tadapat di [[Pakistan]].<ref name="pak" /> Di [[Indonesia]], kumpai ganal ini tacatat matan [[Jawa]], [[Kalimantan]], [[Sulawesi]], lawan [[Maluku]]<ref name="heyne305" /><ref name="prosea">{{aut|Brink, M. & R.P. Escobin}}. (Eds.) ''Plant Resources of South-East Asia'' (PROSEA) '''17''' - Fibre plants: 209-11. ([http://www.proseanet.org/prohati2/browser.php?docsid=315 as ''Phragmites vallatoria''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140531124652/http://www.proseanet.org/prohati2/browser.php?docsid=315|date=2014-05-31}})</ref> [[Barakas:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Olieverfschildering_voorstellende_verdronken_riet_in_Mojokerto_TMnr_2998-1.jpg|kiri|jmpl|180x180px|Lukisan cat minyak: Parupuk di [[Mojokerto]]]] Di [[Nugini]], kumpai bapambuluh ngini tahaga mulai matan ''elevasi'' parak parmukaan laut sampai kikira di katinggian 2.000 m dpl. Parupuk tumbuh di sapanjangan higa [[sungai]], [[baruh]], lawan [[padang tagah]] nang hibak banyu; kumpai ngini tahan di [[baah]]. Di [[India]], Parupuk tumbuh di baruh nang ba[[curah hujan]] antara 200 sampai 5.000&nbsp;mm satahun. Rajin nitu, kumpai ngini tumbuh di [[tanah]] baliat nang [[pH]] kikira antara 4,5 ([[asam]]) sampai 7,5 ([[basa]]).<ref name="fao">FAO: [http://www.fao.org/ag/agp/AGPC/doc/Gbase/data/pf000309.htm ''Phragmites karka'' (Retz.) Steud.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412070213/http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/GBASE/DATA/PF000309.HTM|date=2016-04-12}}</ref> Parupuk rancak inya tumbuh bagarumbung lawan kada jarang tahaga sakli banyak.<ref name="prosea" /> == Kagunaan == Lamun ujar [[Rumphius]], batang ''kano-kano'' atawa ''tatepal'' nang dibalah dipakai gasan pangganti [[paring]] gasan baulah [[hatap]].<ref>{{aut|[[Rumphius|Rumpf, G.E.]]}} 1743. ''Herbarium Amboinense: plurimas conplectens arbores, frutices, ...'' [http://biodiversitylibrary.org/item/10354#page/26/mode/1up Pars '''IV''': 20], [http://biodiversitylibrary.org/item/10354#page/27/mode/1up Tab. 5]. Amstelaedami:apud Franciscum Changuion, Hermannum Uttwerf. MDCCXLIII.</ref> Di Jawa, batang Parupuk imbah dipipihakan lawan dibalah, dipakai gasan bahan anyaman nang kasar.<ref name="heyne305" /> Di [[Filipina|Pilipina]], daunnya dipakai gasan ''pupuk'' ka tanah.<ref name="prosea" /> Imbah ''dipangkas'', trubusannya iya gasan pamakanan hiwan nang diharagu nang cukup baik lawan ''produktif''.<ref name="fao" /> Rapun parumpung nang tahan baah juwa bamanpaat banar gasan palindung tanah matan [[rumbih]].<ref name="fao" /> == Catatan taksonomis == Bahanu ''Phragmites karka'' dianggap jadi bagian matan [[spesies]] ''Phragmites australis'' (Cav.) Trin. ex Steud. == Jujuhutan == {{reflist|2}} == Pranala luar == {{Commons category}} * IUCN Redlist: [http://www.iucnredlist.org/details/168955/0 ''Phragmites karka''] * Flowers of India: [http://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Tall%20Reed.html ''Phragmites karka''] * Kew RBG - GrassBase: [http://www.kew.org/data/grasses-db/www/imp07987.htm ''Phragmites vallatorius''] {{Taxonbar|from=Q3381655}} ah34qga6o2swhcxxn0nsjx0iw9apxsr 115415 115414 2026-10-31T08:48:10Z Wadaihangit 12694 Manambah [[:Tumbung:Kumpai|Tumbung:Kumpai]] mamakai [[WP:HC|HotCat]] 115415 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name =<center>Parupuk</center> |image =Ab plant 337.jpg |image_caption = |regnum =[[Plantae]] |subregnum =[[Tumbuhan bapambuluh|Tracheophyta]] |divisio =[[Tumbuhan bakambang|Angiospermae]] |classis =[[Monokotil]] |ordo =[[Poales]] |familia =[[Poaceae]] |subfamilia =[[Arundinoideae]] |tribus =[[Arundineae]] |genus =''[[Phragmites]]'' |species ='''''P. karka''''' |binomial =''Phragmites karka'' |binomial_authority = [[Anders Jahan Retzius|Retz.]], Carl Bernhard von Trinius|Trin.]] ex [[Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]<ref>{{aut|[[Ernst Gottlieb von Steudel|Steudel, E.G. von]]}}. 1841. ''Nomenclator Botanicus. Editio secunda'' [http://bibdigital.rjb.csic.es/Imagenes/0_STE_Nomencl_2/STE_Nomencl_2_331.pdf Pars '''2''': 324.] Stuttgartiae et Tubingae :Typis et sumptibus J. G. Cottae 1840-1841.</ref> |synonyms =*''Arundo karka'' {{small|Retz.}}<ref>{{aut|[[Andreae Johannis Retzius|Retzius, A.J.]]}} 1791. ''Observationes botanicae :sex fasciculis comprehensae''. [http://biodiversitylibrary.org/item/44248#page/163/mode/1up Fasc. '''iv'''. 21.] Lipsiae [Leipzig] :Siegfried Lebrecht Crusium (1779-1791).</ref> (basionym) *''Phragmites vallatorius'' {{small|(Pluk. ex L.) Veldkamp}} (invalid) {{small|sinonim talangkapnya ada di ''The Plant List''}}<ref>The Plant List: [http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-433999 ''Phragmites karka'' (Retz.) Trin. ex Steud.]</ref> }} '''Parupuk''' ('''''Phragmites karka''''') iyalah ngaran [[kumpai]] ganal lawan manahun matan ''famili'' [[Poaceae]]. Kumpai nang rancak tahaga tumbuh di higa banyu, tanah nang licak atawa di wadah lambap ngini ''menyebar'' di samunyaan wilayah trupis. == Ngaran == Ngaran-ngaran sambatan di banua urang, antara lain, ''Perumpung'' ([[Basa Indunisia|id]])'','' ''palungpung, bayongbong, gayonggong, kasongkèt'' ([[Basa Sunda|Sd.]]); ''prumpung, plumpung, glagah asu'' ([[Basa Jawa|Jw.]]); ''parongpong'' ([[Basa Madura|Md.]]); ''parumpung, parungpung'' ([[Basa Bali|Bl.]]); ''atowong, gumulongo'' ([[Basa Minahasa|Minh.]]); ''tatepal, tatupele, tuyu, kasim, biet, cèo-cèo, lolo dowongi'' (bamacam basa di [[Maluku]]).<ref name="heyne305">{{aut|[[Karel Heyne|Heyne, K.]]}} 1987. ''Tumbuhan Berguna Indonesia'' '''I''': 305. Badan Litbang Kehutanan, Departemen Kehutanan. Jakarta. (versi berbahasa [[Belanda]] [http://archive.org/stream/denuttigeplanten1922heyn#page/246/mode/2up -1922- '''I''': 246-7])</ref> == Pinanduiakan == [[Barakas:Phragmites_karka_(Retz.)_Trin..JPG|kiri|jmpl|240x240px|Parawakan]] Rapun buluh nang manahun, baisi ''rizoma'' nang malayap lawan batang-batang tagak, hingga sampai 10 [[Meter|m]]. [[Daun]] batagas pita, panjang 30-80 cm lawan ligar 12-40 mm. Kambang takumpulan dalam ''malai'' sapanjang 30–50&nbsp;cm × 10–20&nbsp;cm, buku nang pambawahnya baisi banyak cikang takumpulan babulat. Kuntum kambang (''spikelet'') 9–12&nbsp;mm panjangnya.<ref name="pak">Flora of Pakistan: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=200025876 ''Phragmites karka'']</ref> == Agihan lawan ekologi == Parupuk ''menyebar'' luas mulai matan [[Afrika|Aprika]] trupis, [[Asia]] trupis, [[Polinesia]], lawan [[Australia]] utara. Juga tadapat di [[Pakistan]].<ref name="pak" /> Di [[Indonesia]], kumpai ganal ini tacatat matan [[Jawa]], [[Kalimantan]], [[Sulawesi]], lawan [[Maluku]]<ref name="heyne305" /><ref name="prosea">{{aut|Brink, M. & R.P. Escobin}}. (Eds.) ''Plant Resources of South-East Asia'' (PROSEA) '''17''' - Fibre plants: 209-11. ([http://www.proseanet.org/prohati2/browser.php?docsid=315 as ''Phragmites vallatoria''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140531124652/http://www.proseanet.org/prohati2/browser.php?docsid=315|date=2014-05-31}})</ref> [[Barakas:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Olieverfschildering_voorstellende_verdronken_riet_in_Mojokerto_TMnr_2998-1.jpg|kiri|jmpl|180x180px|Lukisan cat minyak: Parupuk di [[Mojokerto]]]] Di [[Nugini]], kumpai bapambuluh ngini tahaga mulai matan ''elevasi'' parak parmukaan laut sampai kikira di katinggian 2.000 m dpl. Parupuk tumbuh di sapanjangan higa [[sungai]], [[baruh]], lawan [[padang tagah]] nang hibak banyu; kumpai ngini tahan di [[baah]]. Di [[India]], Parupuk tumbuh di baruh nang ba[[curah hujan]] antara 200 sampai 5.000&nbsp;mm satahun. Rajin nitu, kumpai ngini tumbuh di [[tanah]] baliat nang [[pH]] kikira antara 4,5 ([[asam]]) sampai 7,5 ([[basa]]).<ref name="fao">FAO: [http://www.fao.org/ag/agp/AGPC/doc/Gbase/data/pf000309.htm ''Phragmites karka'' (Retz.) Steud.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412070213/http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/GBASE/DATA/PF000309.HTM|date=2016-04-12}}</ref> Parupuk rancak inya tumbuh bagarumbung lawan kada jarang tahaga sakli banyak.<ref name="prosea" /> == Kagunaan == Lamun ujar [[Rumphius]], batang ''kano-kano'' atawa ''tatepal'' nang dibalah dipakai gasan pangganti [[paring]] gasan baulah [[hatap]].<ref>{{aut|[[Rumphius|Rumpf, G.E.]]}} 1743. ''Herbarium Amboinense: plurimas conplectens arbores, frutices, ...'' [http://biodiversitylibrary.org/item/10354#page/26/mode/1up Pars '''IV''': 20], [http://biodiversitylibrary.org/item/10354#page/27/mode/1up Tab. 5]. Amstelaedami:apud Franciscum Changuion, Hermannum Uttwerf. MDCCXLIII.</ref> Di Jawa, batang Parupuk imbah dipipihakan lawan dibalah, dipakai gasan bahan anyaman nang kasar.<ref name="heyne305" /> Di [[Filipina|Pilipina]], daunnya dipakai gasan ''pupuk'' ka tanah.<ref name="prosea" /> Imbah ''dipangkas'', trubusannya iya gasan pamakanan hiwan nang diharagu nang cukup baik lawan ''produktif''.<ref name="fao" /> Rapun parumpung nang tahan baah juwa bamanpaat banar gasan palindung tanah matan [[rumbih]].<ref name="fao" /> == Catatan taksonomis == Bahanu ''Phragmites karka'' dianggap jadi bagian matan [[spesies]] ''Phragmites australis'' (Cav.) Trin. ex Steud. == Jujuhutan == {{reflist|2}} == Pranala luar == {{Commons category}} * IUCN Redlist: [http://www.iucnredlist.org/details/168955/0 ''Phragmites karka''] * Flowers of India: [http://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Tall%20Reed.html ''Phragmites karka''] * Kew RBG - GrassBase: [http://www.kew.org/data/grasses-db/www/imp07987.htm ''Phragmites vallatorius''] {{Taxonbar|from=Q3381655}} [[Tumbung:Kumpai]] htyrua68yqapz02ruwpflpmxi6hmszs 0 40123 115401 2026-10-31T03:09:30Z Erikanaymelia22 17619 Maulah laman nang isinya '''''Kutai Kartanegara''' adalah sabuah kaputin nang ada di Pruvinsi Kalimantan Timur, Indunisia. ibu kuta wan pusat Pamarintahan Kabupatin ini tarlatak di Kacamatan Tenggarong.<ref>{{Cite web|title=PPDI Kabupaten Kutai Kartanegara|url=https://ppid.kukarkab.go.id/profilpemkab|website=PPID Kutai Kartanegara|access-date=2026-10-31}}</ref>'' 115401 wikitext text/x-wiki '''Kutai Kartanegara''' adalah sabuah kaputin nang ada di Pruvinsi Kalimantan Timur, Indunisia. ibu kuta wan pusat Pamarintahan Kabupatin ini tarlatak di Kacamatan Tenggarong.<ref>{{Cite web|title=PPDI Kabupaten Kutai Kartanegara|url=https://ppid.kukarkab.go.id/profilpemkab|website=PPID Kutai Kartanegara|access-date=2026-10-31}}</ref> siz0nhl80zk5ti74pjafk6m5o2gb0he 115416 115401 2026-10-31T10:24:25Z Wadaihangit 12694 115416 wikitext text/x-wiki '''Kutai Kartanegara''' adalah sabuah kaputin nang ada di Pruvinsi Kalimantan Timur, Indunisia. ibu kuta wan pusat Pamarintahan Kabupatin ini tarlatak di Kacamatan Tenggarong.<ref>{{Cite web|title=PPDI Kabupaten Kutai Kartanegara|url=https://ppid.kukarkab.go.id/profilpemkab|website=PPID Kutai Kartanegara|access-date=2026-10-31}}</ref> == Jujuhutan == kndl8imucwyr7k0kqzjmuy26ae8cz1p 0 40124 115402 2026-10-31T03:24:53Z Erikanaymelia22 17619 Maulah laman nang isinya '''''Kuta Surabaya''' adalah sabuah kuta di Pruvinsi Jawa Timur, Indunisia, dan sakaligus marupakan ibu kuta dari Pruvinsi Jawa Timur nang manjadi pusat pamarintahan dan parikunumian privinsi tarsabut. Surabaya jua marupakan kuta terbesar kadua di Indunisia satalah Jakarta. <ref>https://id.wikipedia.org/wiki/Kota_Surabaya</ref> Kuta Surabaya tarlatak antara 07° 9’ s.d 07° 21’ Lintang Salatan wan 112° 36’ s.d 112° 54’ Bujur Timur. Wilayahnya marupakan...'' 115402 wikitext text/x-wiki '''Kuta Surabaya''' adalah sabuah kuta di Pruvinsi Jawa Timur, Indunisia, dan sakaligus marupakan ibu kuta dari Pruvinsi Jawa Timur nang manjadi pusat pamarintahan dan parikunumian privinsi tarsabut. Surabaya jua marupakan kuta terbesar kadua di Indunisia satalah Jakarta. <ref>https://id.wikipedia.org/wiki/Kota_Surabaya</ref> Kuta Surabaya tarlatak antara 07° 9’ s.d 07° 21’ Lintang Salatan wan 112° 36’ s.d 112° 54’ Bujur Timur. Wilayahnya marupakan daratan randah nang ketinggiannya 3-6 meter diatas parmukaan air laut, kecuali di sabalah salatan ketinggian 25- 50 meter diatas permukaan air laut. Kuta Surabaya tabagi manjadi 31 kecamatan wan 153 Kalurahan. Kacamatan nang wilayahnya paling luas adalah Kacamatan Benowo, yaitu sekitar 23.73 km2 . Sedangkan nang paling halus adalah kacamatan Simokerto nang luas wilayah 2.59 km2 . Wilayah Kuta Surabaya bagian utara, bagian timur barbatasan wan Selat Madura, bagian selatan barbatasan wan Kabupaten Sidoarjo, wan bagian barat barbatasan Kabupatin Gresik. <ref>{{Cite web|title=Sekilah Kota Surabaya|url=Kuta Surabaya|website=https://www.surabaya.go.id/page/0/76094/sekilas-kota-surabaya|access-date=2026-10-31}}</ref> [[Tumbung:Kuta surabaya]] [[Tumbung:Jawa timur]] [[Tumbung:Pruvinsi]] [[Tumbung:Pruvinsi jawa]] 4a9pdh200j43xboazurunvjsx8k0u3q