Wikipidia bjnwiki https://bjn.wikipedia.org/wiki/Laman_Tatambaian MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Media Istimiwa Pamandiran Pamakai Pamandiran Pamakai Wikipidia Pamandiran Wikipidia Barakas Pamandiran Barakas MediaWiki Pamandiran MediaWiki Citakan Pamandiran Citakan Patulung Pamandiran Patulung Tumbung Pamandiran Tumbung Lawang Pamandiran Lawang TimedText TimedText talk Modul Pembicaraan Modul Acara Pembicaraan Acara Tumbung:Kaluarga 14 607 115544 3914 2026-11-02T14:29:13Z Erikanaymelia22 17619 115544 wikitext text/x-wiki '''Kaluarga''' atawa '''Famili''' adalah sakalumpuk urang nang bahubungan darah, ikatan kalahiran, hubungan khusus, parkawinan atawa nang lainnya. Kaluarga marupakan unit halus dari [[masarakat]] nang terdiri atas kapala kaluarga wan babarapa urang nang dikumpulkan. salajur jua urang nang manarima kalabihan wan kakurangan baik buruknya dalam sabuah hubungan kaluarga. [[Tumbung:Kaluarga]] bjv2tqsipeum60wf4mfh0bse2ruxg3j Paringin Selatan, Balangan 0 1980 115559 99451 2026-11-03T00:14:09Z Supribanjar 16784 115559 wikitext text/x-wiki {{kacamatan |gambar = [[Barakas:Kantor Kecamatan Paringin Selatan, Balangan.JPG|300px|Kantur camat Paringin Selatan]] |panjalasan = Kantur kacamatan Paringin Selatan |ngaran = Paringin Selatan |dati2 = Kabupatin |ngaran dati2 = Balangan |luas = ... km&sup2; |warga = ... |kalurahan = 15/1 |ngaran camat = |karacapan = ... jiwa/km&sup2; |prupinsi = Kalimantan Salatan }} '''Paringin Selatan''' yaitu ngaran kacamatan di Kabupatin [[Kabupatin Balangan|Balangan]], Prupinsi [[Kalimantan Selatan]], [[Indunisia]]. == Tautan luar == {{RefDagri|2022}} {{Paringin Selatan, Balangan}} {{Kabupaten Balangan}} {{kacamatan-stub}} qgtubw8h0k4hmus6epkokk285p3q0yw SMA 1 Banjarbaru 0 4775 115543 26273 2026-11-02T13:37:38Z Erikanaymelia22 17619 115543 wikitext text/x-wiki '''SMAN 1 Banjarbaru''' adalah [[Sakulah|sakulahan]] SMA nang andakannya di Jalan Keruing numur 3 [[Banjarbaru]]. Kapala sakulahnya bangaran Drs. Syahrudin. SMA 1 Banjarbaru ngini adalah salah satu sakulah nang bataraf internasional di [[Kalimantan Salatan]]. Sakulah ngini baisi anam buting kalas sapuluh, ampat buting kalas sawalas IPA, dua buting kalas sawalas IPS, ampat buting kalas duawalas IPA, wan dua buting kalas duawalas IPS. == Wadah Gawi == Daptar wadah gawi nang dimiliki SMAN 1 Banjarbaru gasan maandaki kagiatan balajar mangajar. Wadah gawi yaitu: # Kelas # Perpustakaan # Laboratorium Biologi # Laboratorium Fisika # Laboratorium Kimia # Laboratorium Komputer # Lapangan Basket # Lapangan Voli # UKS # Toilet == Sasampatan == SMAN 1 Banjarbaru mamiliki banyak kagiatan sasampatan, diantaranya : # OSIS # Paskibra # Pramuka # Bola Basket # Bola Voli # Futsal # Tari Tradisional # English Debate # Dance # PMR # KIR # Panting # Teater # Sinematografi # Marching Band # Rohani Islam # Design Poster {{sakulah-stub}} [[Tumbung:Sakulah manangah atas di Kalimantan Salatan|SMAN 1 Banjarbaru]] [[Tumbung:Banjarbaru]] 43u3fm5f1nrjt7e06z683nbjjuze5ly Citakan:Country data Austeralia 10 5610 115561 68755 2026-11-03T01:33:16Z ~2026-55037-88 18005 /* */ 115561 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Australia | flag alias = Flag of Australia.svg | flag alias-1903 = Flag of Australia (1903–1908).svg | flag alias-civil = Civil Ensign of Australia.svg | flag alias-naval = Naval Ensign of Australia.svg | link alias-naval = Angkatan Laut Australia | flag alias-air force = Air Force Ensign of Australia.svg | link alias-air force = Angkatan Udara Australia | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1903 | var2 = civil | redir1 = AUS | related1 = Australasia </noinclude> }} mnrqxqjy16iqddc9amzfw9drb7x1plt Kapul, Halong, Balangan 0 7776 115545 100116 2026-11-02T14:47:45Z Supribanjar 16784 115545 wikitext text/x-wiki {{kampung |kar = |gambar =[[Barakas:Kantor Desa Kapul, Balangan.jpg|300px|Kantur pambakal Kapul]] |panjalasan =Kantur pambakal Kapul |ngaran =Kapul |prupinsi =Kalimantan Selatan |dati2 =Kabupatin |ngaran dati2 =Balangan |kacamatan =Halong |kode pos =71666 |luas =... km² |warga =... urang |karacapan =... urang/km² }} '''Kapul''' yaitu ngaran [[kampung]] di wilayah Kacamatan [[Halong, Balangan|Halong]], Kabupatin [[Kabupatin Balangan|Balangan]], Prupinsi [[Kalimantan Selatan]], [[Indunisia]]. == Watas wilayah == Watas wilayah kampung Kapul yaitu: {{Watas_USBT |utara=... |selatan=... |barat=... |timur=... }} == Tautan luar == {{RefDagri|2022}} {{Halong, Balangan}} {{kampung-stub}} p470lzlkd4i4cgeumfegv6f4lop50sh Linggang Bigung, Kutai Barat 0 17098 115546 62998 2026-11-02T14:48:33Z Supribanjar 16784 115546 wikitext text/x-wiki {{kacamatan |gambar = [[Barakas:Kantor Kecamatan Linggang Bigung, Kutai Barat.JPG|300px|Kantur camat Linggang Bigung]] |panjalasan = Kantur kacamatan Linggang Bigung |ngaran = Linggang Bigung |dati2 = Kabupatin |ngaran dati2 = Kutai Barat |prupinsi = Kalimantan Timur |luas = ... km&sup2; |warga = ... ikung |karacapan = ... ikung/km&sup2; |kalurahan = 11/- |ngaran camat = ... }} '''Linggang Bigung''' ngaran kacamatan di Kabupatin [[Kabupatin Kutai Barat|Kutai Barat]], Prupinsi [[Kalimantan Timur]], [[Indunisia]]. == Géografi == === Watas wilayah === Watas wilayah kacamatan Linggang Bigung: {{Watas_USBT |utara=... |selatan=... |barat=... |timur=... }} === Pambagian administratip === Kacamatan Linggang Bigung dibagi manjadi 11 kampung, antara lain: {{colbegin}} # {{colend}} == Tautan luar == {{RefDagri|2022}} {{Linggang Bigung, Kutai Barat}} {{Kabupatin Kutai Barat}} {{kacamatan-stub}} t2w652dcavn3fy1fbhacsxh8yy874y4 Sastra 0 17622 115578 91662 2026-11-03T10:58:33Z ~2026-55037-88 18005 115578 wikitext text/x-wiki '''Sastra''' ([[Sanskerta]]: शास्त्र, ''shastra'') marupakan kata ambilan matan bahasa Sanskerta ''śāstra'', nang artinya "tulisan nang ada instruksinya" atawa "pedoman", matan kata awal ''śās-'' yang artinya "instruksi" atawa "ajaran". Tulisan Sastra jua kada hanya tulisan nang baisi tantang intruksi ajaran, lebih matan ngitu dalam [[Bahasa Indonésia|basa Indunisia]] kata ngini nih rancak dipakai hagan marujuk ka "kesusastraan" atawa sabuting janis tulisan nang beisi arti atawa keindahan tartantu. Hal Yang parlu dikatahui juga adalah pemakaian istilah sastra wan sastrawi. Segmentasi sastra labih mengacu sasuai defenisinya sabagai tulisan wara. Sadang sastrawi labih mearah pada sastra nang kental nuansa puitis atawa abstraknya. Istilah sastrawan marupakan salah satu cuntuhnya, diartiakan sabagai urang nang harat sastrawi, lain sastra. Karana, sastrawan tuh adalah seorang nang ketuju nuansa puitis wan abstraknya, kada hanya sakadar tulisan haja. Salain itu dalam arti kesusastraan, sastra kawa dibagi jadi sastra tartulis atawa [[sastra lisan]] (sastra oral). Di sini sastra kada banyak bahubungan wan tulisan, tapi wan bahasa nang dijadiakan wahana hagan maekspresikan pangalaman atawa pamikiran tartantu. Biasanya kesusastraan tuh dibagi menurut daerah geografis atawa bahasa. Jadi, nang tarmasuk dalam kategori Sastra adalah: * [[Prosa]] * [[Puisi]] * [[Sandiwara]]/[[drama]] * [[Novel Sastra]]/[[Prosa Panjang]]<ref>{{Cite web|url=https://beart.id/5-novel-sastra-karya-novelis-dan-sastrawan-terkenal/|title=5 Novel Sastra Karya Novelis dan Sastrawan Terkenal Begitu Menginspirasi|date=2020-04-04|language=id-ID|access-date=2020-05-06|archive-date=2020-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811094916/https://beart.id/5-novel-sastra-karya-novelis-dan-sastrawan-terkenal/|dead-url=yes}}</ref> == Pangartian Sastra Manurut ahli == Sugiantomas, manyambat bahwa sastra adalah hasil kegiatan kreatif manusia nang dituangakan ka dalam media bahasa, baik lisan maupun tulisan. Sabuting karya seni kawa disambat sebagai karya nang banilai sastra bukan hanya karana bahasa indah, beralun-alun, penuh lawan irama wan parumpamaan, melainkan harus diitihi secara kasabarataan; matan nilai-nilai estetika, nilai-nilai moral, wan nlai-nilai konsepsi nang terdapat dalam karya sastra nangitu.<ref>Sugiantomas, Aan. (2020). Langkah Awal Menuju Apresiasi Sastra Indonesia. Cirebon : CV RinMedia</ref> Manurut Eagleton, sastra adalah karya tulisan indah (belle letters) nang mencatatakan sabuting hal lawan bentuk bahasa nang dipadatakan, didalamkan, dibalitakan, dipanjang-hendepakan wan diputarbalikkan, dijadikan ganjil atawa cara panggubahan estetis lainnya malalui alat bahasa.<ref>Eagleton, Terry. (2010). Teori Sastra : Sebuah Pengantar Komprehensif. Yogyakarta : Jalasutra.</ref> Manurut, Sumardjo wan Saini KM, sastra adalah ungkapan pribadi manusia nang berupa pangalaman, pamikiran, perasaan, ide, semangat, keyakinan dalam sabuting bentuk gambaran kongkrit nang mambangkitakan pesona lawan alat bahasa.<ref>Sumardjo, Jakob, dan Saini KM. (1991). Apresiasi Kesusastraan. Jakarta : PT. Gramedia Pustaka Utama</ref> Manurut, Semi sastra adalah sabuting bantuk hasil pekerjaan seni kreatif nang objeknya (subjeknya) adalah manusia wan kahidupannya lawan mamakai bahasa sabagai medium.<ref>Semi, Atar. (1988). Kritik Sastra. Bandung : Angkasa</ref> Bardasarkan pandapat ahli di atas, kawa disimpulkan bahwa sastra marupakan karya seni nang baisi ungkapan ide kreatif manusia nang dituangakan dalam media bahasa, baik lisan maupun tulisan. == Aliran Sastra == Dalam karya sastra dipinandui babarapa aliran nang kaya: * [[Realisme]], yaitu aliran sastra ngini marupakan aliran nang manggambarakan kaadaan/[[paristiwa]] sasuai lawan kanyataan atau nang sabujur-bujurnya. Pangarang kada manambahi atawa mangurangi sabuting paristiwa. * [[Naturalisme]], yaitu aliran sastra ngini manggambarakan saban sabuting hal sacara apa adanya nang dijiwai lawan hal-hal nang kurang baik. * [[Neonaturalisme]], marupakan aliran hanyar matan naturalisme. Aliran ngini kada hanya mangungkapakan sisi buruk, tagal jua mamandang sabuting hal matan nang sudut baik jua. * [[Ekspresionisme]], yaitu aliran nang manikinakan lawan parasaan jiwa pangarangnya. * [[Impresionisme]], yaitu aliran nang manikinakan lawan kesan sapintas tarhadap sabuting paristiwa. * [[Determinisme]], yaitu aliran nang manggambarakan sabuting paristiwa atawa kajadian matan sisi buruknya haja, Rancaknya manyoroti lawan kakadaadilan, panyelewengan wan lain-lain. * [[Surealisme]], yaitu aliran nang manggambarakan sabuting hal sacara balabihan sahingga ngalih dipahami ulih panikmat atawa pambaca. * [[Idealisme]], yaitu aliran nang rancaknya manggambarakan cita-cita atawa pandirian pangarangnya. * [[Simbolisme]], yaitu aliran nang manampaiakan simbol-simbol (isyarat) dalam karyanya. Hal ngini digawi pangarang hagan mangalabui maksud nang sabujurnya/ * [[Romantisme]], yaitu aliran nang manggambarakan sabuting hal sacara sentimentil hibak parasaan. * [[Psikologisme]], yaitu aliran dalam sastra nang rancak manikinakan lawan aspek-aspek kajiwaan. * [[Didaktisme]], yaitu aliran dalam sastra yang manikinakan lawan aspek-aspek pandidikan. * [[Mistikisme]], yaitu aliran nang manggambarakan pangalaman dalam mancari wan marasaakan nafas katuhanan wan kaabadian.<ref>Ahyar, Juni. (2019). Apa itu sastra. Jenis-jenis Karya Sastra dan Bagaimanakah Cara menulis dan mengapresiasi sastra. Yogyakarta: Deepublish</ref> == Sastra Nusantara == * [[Sastra Bali]] * [[Sastra Banjar]] * [[Sastra Batak]] * [[Sastra Bugis]] * [[Sastra Indunisia]] (Modern) * [[Sastra Jawa]] * [[Sastra Madura]] * [[Sastra Makassar]] * [[Sastra Melayu]] * [[Sastra Minangkabau]] * [[Sastra Sasak]] * [[Sastra Sunda]] * [[Sastra Lampung]] * [[Sastra Aceh]] == Sastra Barat (Irupa wan panjajahannya) == * [[Sastra Belanda]] * [[Sastra Inggris]] * [[Sastra Italia]] * [[Sastra babahasa Jerman|Sastra Jerman]] * [[Sastra Latin]] * [[Sastra Prancis]] * [[Sastra Rusia]] * [[Sastra Spanyol]] * [[Sastra Yunani]] == Sastra Asia == * [[Sastra Arab]] * [[Sastra Tiongkok]] * [[Sastra Ibrani]] * [[Sastra India Modern]] * [[Sastra Jepang]] * [[Sastra Parsi]] * [[Sastra Sanskerta]] * [[Sastra Melayu]] == Sastra Dunia == * [[Sastra Dunia]] == Lihati jua == * [[Aksara Nusantara]] * [[Komik]] * [[Daftar pujangga Indunisia]] * [[Daftar sastrawan Indonesia]] * [[Prasasti Nusantara]] == Referensi == <references /> [[Tumbung:Sastra| ]] [[Tumbung:WikiBaiman]] r48a3230dwyyov05jig1v0ltpiqyy34 Sastra Melayu 0 19248 115574 91233 2026-11-03T10:23:14Z ~2026-55037-88 18005 /* Lihati jua */ 115574 wikitext text/x-wiki '''Sastra Melayu''' Klasik baawal pas [[abad ka-16 Masehi]]. Mulai wayahtu sampai wayahini gaya bahasanya kada banyak baubah. [[Dukumin]] panambayan nang ditulis dalam bahasa Melayu klasik adalah sabuting surat matan raja Ternate, [[Sultan]] [[Abu Hayat]] hagan raja João III di [[Portugal]] wan bertarikhkan tahun [[1521 Masehi]]. == Daftar bentuk sastra Melayu == === Gurindam === [[Gurindam]] adalah sabuting bantuk puisi Melayu lawa nang tadiri matan duwa baris kalimat lawan irama uncit nang sama, nang marupakan sabuting kasatuan nang utuh. Baris pamulaan baisi samacam sual, masalah atawa parjanjian wan baris kaduwa baisikan jawabannya atawa akibat matan masalah atawa parjanjian pada baris pamulaan nang tadi. ==== Gurindam Lama ==== contoh: : Pabila banyak mencela orang<br /> : Itulah tanda dirinya kurang<br /> :: Dengan ibu hendaknya hormat<br /> :: Supaya badan dapat selamat<br /> ==== Gurindam Dua Belas ==== Kumpulan gurindam nang dikarang ulih Raja Ali Haji matan Kepulauan Riau. Dingarani ''Gurindam Dua Belas'' ulih karana baisi 12 pasal, antara lain tentang ibadah, kewajiban raja, kewajiban anak tahadap kuitan, tugas kuitan lawan anak, budi pekerti wan hidup bermasyarakat. === Hikayat === [[Hikayat]] adalah salah sabuting bentuk sastra prosa nang baisi tentang kisah, cerita, dongeng maupun sejarah. Umumnya mangisahkan tentang kaharatan maupun kapahlawanan saikung urang lengkap lawan keanehan, kesaktian serta mukjizat tokoh utama. Salah satu hikayat nang populer di Riau adalah ''Yong Dolah''. === Karmina === [[Karmina]] atawa dipanandui lawan ngaran pantun kilat adalah pantun nang tadiri matan duwa baris. Baris pamulaan marupakan sampiran wan baris kaduwa adalah isi. Baisi bantuk sajak lurus (a-a). Rancaknya, dipakai hagan manyamapaiakan sindiran atawa ungkapan nang langsung. Cuntuh Sudah gaharu cendana pula Sudah tahu masih bertanya pula === Pantun === [[Pantun]] marupakan samacam puisi nang tadiri atas 4 baris basajak a-b-a-b, a-b-b-a, a-a-b-b. Duwa baris nang awal marupakan sampiran, nang rancaknya tantang alam (flura atawa fauna); duwa baris uncit marupakan isi, nang marupakan tujuan matan pantun nang itu. 1 baris tadiri matan 4-5 kata, 8-12 suku kata. Cuntuh Pantun Kayu cendana di atas batu Sudah diikat dibawa pulang Adat dunia memang begitu Benda yang buruk memang terbuang === Seloka === [[Seloka]] marupakan bantuk puisi Melayu Klasik, baisi papatah maupun paumpaan nang mangandung bagayaan, sindiran wan jua sambatan. Rancaknya ditulis ampat baris mamakai bantuk pantun atawa syair, kadang jua ditamui seloka nang ditulis labih matan ampat baris : cuntuh seloka labih matan 4 baris: :: Baik budi emak si Randang<br /> :: Dagang lalu ditanakkan<br /> :: Tiada berkayu rumah diruntuhkan<br /> :: Anak pulang kelaparan<br /> :: Anak dipangku diletakkan<br /> :: Kera dihutan disusui<br /> === Syair === [[Syair]] adalah puisi atawa karangan lawan bantuk taikat nang mamantingakan irama sajak. Rancaknya tadiri matan 4 baris, bairama aaaa, kaampat baris nang itu mangandung arti atawa maksud panyair (pada pantun 2 baris pauncitan nang mangandung maksud). Syair baasal matan Arab. === Talibun === [[Talibun]] adalah samacam puisi lawan nang kaya pantun karana baisi sampiran wan isi, tatapi labih matan 4 baris (mulai matan 6 baris sampai 20 baris). Bairama abc -abc, abcd -abcd, abcde-abcde, wan satarusnya. Cuntuh Talibun: : Kalau anak pergi ke pekan<br /> : Yu beli belanak beli<br /> : Ikan panjang beli dahulu<br /> : Kalau anak pergi berjalan<br /> : Ibu cari sanakpun cari<br /> : Induk semang cari dahulu<br /> === Lain-lain === *[[Kitab Seribu Masalah]] == Lihati jua == * [[Basa Malayu]] * [[Sastra]] [http://www.pustakaseni.com/ Puisi Syair dan Pantun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141004050042/http://www.pustakaseni.com/ |date=2014-10-04 }} 5u7244hm3ad9ux76zw7u47sivz7633y 115577 115574 2026-11-03T10:58:03Z ~2026-55037-88 18005 115577 wikitext text/x-wiki '''Sastra Melayu''' Klasik baawal pas [[abad ka-16 Masehi]]. Mulai wayahtu sampai wayahini gaya bahasanya kada banyak baubah. [[Dukumin]] panambayan nang ditulis dalam bahasa Melayu klasik adalah sabuting surat matan raja Ternate, [[Sultan]] [[Abu Hayat]] hagan raja João III di [[Portugal]] wan bertarikhkan tahun [[1521 Masehi]]. == Daftar bentuk sastra Melayu == === Gurindam === [[Gurindam]] adalah sabuting bantuk puisi Melayu lawa nang tadiri matan duwa baris kalimat lawan irama uncit nang sama, nang marupakan sabuting kasatuan nang utuh. Baris pamulaan baisi samacam sual, masalah atawa parjanjian wan baris kaduwa baisikan jawabannya atawa akibat matan masalah atawa parjanjian pada baris pamulaan nang tadi. ==== Gurindam Lama ==== contoh: : Pabila banyak mencela orang<br /> : Itulah tanda dirinya kurang<br /> :: Dengan ibu hendaknya hormat<br /> :: Supaya badan dapat selamat<br /> ==== Gurindam Dua Belas ==== Kumpulan gurindam nang dikarang ulih Raja Ali Haji matan Kepulauan Riau. Dingarani ''Gurindam Dua Belas'' ulih karana baisi 12 pasal, antara lain tentang ibadah, kewajiban raja, kewajiban anak tahadap kuitan, tugas kuitan lawan anak, budi pekerti wan hidup bermasyarakat. === Hikayat === [[Hikayat]] adalah salah sabuting bentuk sastra prosa nang baisi tentang kisah, cerita, dongeng maupun sejarah. Umumnya mangisahkan tentang kaharatan maupun kapahlawanan saikung urang lengkap lawan keanehan, kesaktian serta mukjizat tokoh utama. Salah satu hikayat nang populer di Riau adalah ''Yong Dolah''. === Karmina === [[Karmina]] atawa dipanandui lawan ngaran pantun kilat adalah pantun nang tadiri matan duwa baris. Baris pamulaan marupakan sampiran wan baris kaduwa adalah isi. Baisi bantuk sajak lurus (a-a). Rancaknya, dipakai hagan manyamapaiakan sindiran atawa ungkapan nang langsung. Cuntuh Sudah gaharu cendana pula Sudah tahu masih bertanya pula === Pantun === [[Pantun]] marupakan samacam puisi nang tadiri atas 4 baris basajak a-b-a-b, a-b-b-a, a-a-b-b. Duwa baris nang awal marupakan sampiran, nang rancaknya tantang alam (flura atawa fauna); duwa baris uncit marupakan isi, nang marupakan tujuan matan pantun nang itu. 1 baris tadiri matan 4-5 kata, 8-12 suku kata. Cuntuh Pantun Kayu cendana di atas batu Sudah diikat dibawa pulang Adat dunia memang begitu Benda yang buruk memang terbuang === Seloka === [[Seloka]] marupakan bantuk puisi Melayu Klasik, baisi papatah maupun paumpaan nang mangandung bagayaan, sindiran wan jua sambatan. Rancaknya ditulis ampat baris mamakai bantuk pantun atawa syair, kadang jua ditamui seloka nang ditulis labih matan ampat baris : cuntuh seloka labih matan 4 baris: :: Baik budi emak si Randang<br /> :: Dagang lalu ditanakkan<br /> :: Tiada berkayu rumah diruntuhkan<br /> :: Anak pulang kelaparan<br /> :: Anak dipangku diletakkan<br /> :: Kera dihutan disusui<br /> === Syair === [[Syair]] adalah puisi atawa karangan lawan bantuk taikat nang mamantingakan irama sajak. Rancaknya tadiri matan 4 baris, bairama aaaa, kaampat baris nang itu mangandung arti atawa maksud panyair (pada pantun 2 baris pauncitan nang mangandung maksud). Syair baasal matan Arab. === Talibun === [[Talibun]] adalah samacam puisi lawan nang kaya pantun karana baisi sampiran wan isi, tatapi labih matan 4 baris (mulai matan 6 baris sampai 20 baris). Bairama abc -abc, abcd -abcd, abcde-abcde, wan satarusnya. Cuntuh Talibun: : Kalau anak pergi ke pekan<br /> : Yu beli belanak beli<br /> : Ikan panjang beli dahulu<br /> : Kalau anak pergi berjalan<br /> : Ibu cari sanakpun cari<br /> : Induk semang cari dahulu<br /> === Lain-lain === *[[Kitab Seribu Masalah]] == Lihati jua == * [[Basa Malayu]] * [[Sastra]] [http://www.pustakaseni.com/ Puisi Syair dan Pantun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141004050042/http://www.pustakaseni.com/ |date=2014-10-04 }} [[Tumbung:Sastra|Malayu]] osbaz5d4rdbnjrhtvt2y794ypqhvbfd 115580 115577 2026-11-03T11:51:36Z ~2026-55037-88 18005 Paugahan laman ka [[Sastra Malayu]] 115580 wikitext text/x-wiki #Redirect [[Sastra Malayu]] bb7b5wvz1vlxpmq2iwfnfoohb3s06pq Urang Malayu 0 19358 115562 115520 2026-11-03T01:36:41Z ~2026-55037-88 18005 /* */ 115562 wikitext text/x-wiki {{AP}} {{ethnic group |group = Urang Malayu <br/> Suku Melayu <br/> Orang Melayu <br/> اورڠ ملايو |image = [[Berkas:Malay couple.jpg|thumb]] |caption = |poptime = '''± 27.000.000''' |region1 = '''{{flag|Malaysia}}''' |pop1 = 20.749.378 |ref1 = {{lower|<ref>{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}</ref>}} |region2 = '''{{flag|Indunisia}}''' |pop2 = 8.789.585 |ref2 = {{lower|<ref>{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}} |region3 = '''{{flag|Thailand}}''' |pop3 = 5.354.475 |ref3 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}</ref>}} |region4 = '''{{flag|Pilipina}}''' |pop4 = 2.000.000 |ref4 = |region5 = '''{{flag|Singapura}}''' |pop5 = 1.003.449 |ref5 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}</ref>}} |region6 = '''{{flag|Brunai}}''' |pop6 = 501.902 |ref6 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}</ref>}} | region7 = '''{{flag|Australia}}''' | pop7 = 33.183 | ref7 = <ref>{{cite web|url=http://profile.id.com.au/australia/ancestry|title=Australia – Ancestry|website=.id community|access-date=3 Nupimbir 2026|archive-date=3 Januari 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230103081623/https://profile.id.com.au/australia/ancestry/|url-status=live}}</ref> | region8 = '''{{flag|Britania Raya}}''' | pop8 = ~33.000{{Citation needed|date=Nupimbir 2026}} | ref8 = | region9 = '''{{flag|Amirika Sarikat}}''' | pop9 = 29.431 | ref9 = <ref name="Access (DADS) 2010">{{cite web|title=Data Access Dissemination Systems (DADS): Results|website=United States Census Bureau|date=5 Uktubir 2010|url=https://www.census.gov/|access-date=3 Nupimbir 2026|archive-date=27 Disimbir 1996|archive-url=https://web.archive.org/web/19961227012639/https://www.census.gov/|url-status=live}}</ref> |langs = [[Basa Malayu|Malayu]], [[Basa Indunisia|Indunisia]], [[Basa Arab|Arab]], [[Basa Inggris|Inggris]] |rels = [[Islam]] |related = [[Urang Banjar|Banjar]], [[Urang Jawa|Jawa]], Sunda, Minangkabau, Kerinci, Aceh, Dayak }} '''Urang Malayu''' ({{lang-ms|Orang Melayu}}; [[Jawi]]: {{Script/Arabic|أورڠ ملايو}}) ngini bubuhan étnis wan agama Austronésia nang baasal matan Samananjung Malayu, [[Sumatera]] timur, pasisir [[Kalimantan]], wan pulau-pulau halus nang baandak di antara lokasi-lokasi ngini nang dipinandui sabagai [[Nusantara]] Riau. [[Basa Malayu]] marupakan anggota matan rumpun basa Austronesia. Wilayah-wilayah ngini wayah ini marupakan bagian matan nagara-nagara [[Malaysia]], [[Indunisia]] ([[Sumatera]] timur wan selatan, Kapulauan Bangka Belitung, [[Kalimantan Barat]], Kapulauan Riau, wan pasisir [[Kalimantan Timur]]), bagian salatan Thailand (Pattani, Satun, Songkhla, Trang, Krabi, Yala, wan Narathiwat), [[Singapura]], [[Brunai]], wan ujung salatan Myanmar (Tanintharyi). [[Berkas:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|thumb|[[P. Ramlee]]]] [[Berkas:Malay tricolour.svg|thumb|[[Talu warna Malayu]]]] Bahkan, banyak komunitas Minangkabau, Mandailing, wan [[urang Dayak|Dayak]] nang pindah ka pantai timur [[Sumatera]] wan pantai barat [[pulau Kalimantan|Kalimantan]], mangaku sabagai urang Malayu. Salain di Nusantara, urang Malayu jua ada di Sri Lanka, Kapulauan Cocos (Keeling) ''(Cocos Malays)'', wan [[Aprika Salatan]] ''(Cape Malays)''. Pakambangan wan didirian Kasultanan Malaka pas abad ka-15 manyababakan revolusi ganal dalam sajarah bangsa Malayu. Hal ngitu tajadi karana kasultanan ngitu mambawa parubahan nang sangat signifikan pada tata kabudayaan wan kasultanan ngitu mandapatakan kajayaan pada masa ngitu. Sapanjang sajarahnya, urang-urang Malayu dipinandui sabagai komunitas padagangan pasisir nang baisi ciri-ciri budaya nang baubah.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 & 43}} Buhannya manyerap, mambagi wan manyampaiakan banyak ciri budaya dari kalompok etnis lokal lainnya, nang kaya Minangkabau wan Aceh. == Etimologi == {{multiple image | align = right | total_width = 420 | image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg | alt1 = Urang Malayu Malaka | caption1 = Gambaran cat banyu Purtugis matan urang Malayu di Malaka, kikira tahun 1540, ditampaiakan dalam Códice Casanatense | image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg | alt2 = Sepasang urang Malayu | caption2 = Ilustrasi pasangan Malayu, matan ''Reise nach Batavia'', antara tahun 1669 wan 1682 | image3 = JogetUNISEL.jpg | alt3 = Tari manari joget Malayu | caption3 = Tari Joget nang baasal matan masa Kasultanan Malaka, banyak aspek budaya Malayu baasal matan wilayah Malaka }} Kuya Malayu pamulaannya ngaran tampat (toponim), nang marujuk ka sabuting andak di Sumatera. Imbah abad ka-15 istilah Malayu mulai dipakai gasan manyambat ngaran suku (etnonim).<ref name=":0">{{cite book|author=Timothy P. Barnard|year=2004|title=Contesting Malayness: Malay identity across boundaries|location=Singapore|publisher=Singapore University press|isbn=9971-69-279-1|page=|url-status=live}}</ref>{{rp|3}} Sastra ''Sajarah Malayu'', mahubungakan asal etimologis "Melayu" lawan sabuah sungai halus bangaran Sungai Malayu di [[Sumatera]], [[Indunisia]]. Epos tasalah manyambat bahwa sungai ngini mangalir ka Sungai Musi di Palembang, padahal sabujurnya sungai ngini mangalir ka Sungai Batang Hari di [[Jambi]].<ref>{{Cite journal|last=Reid|first=Anthony|date=Uktubir 2001|title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=32|issue=3|pages=295-313}}</ref>{{rp|298}} Babarapa urang bapandapat bahwa istilah ngitu baasal matan sabuah kata nang baasal matan [[basa Malayu]], yaitu "melaju" nang baasal dari awalan 'me' wan akar kata 'laju', nang manggambarakan kakuatan arus di sungai ngitu.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}} [[Barakas:Candi Tinggi.jpg|thumb|upright=1|Candi Muaro Jambi di [[Jambi]], dihubungakan lawan keberadaan karajaan Melayu pra-Islam. Candi-candi biasanya dibangun di tangah-tangah pusat karajaan]] === Sabagai ngaran tampat (toponim) === Istilah "Malayu" dan palafalan nang sama sajak abad ke-15 adalah sabuah toponim kuno nang umumnya mangacu pada daerah-daerah di selat Malaka.{{sfn|Barnard|2004|p=3}} [[Barakas:Tengku Abd Aziz Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah.jpg|thumb|upright=1|Tengku Abdu Aziz, Pangeran dari [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] nang mamakai pakaian khas Melayu formal wayah itu (sekitar 1920)]] * '''''Malaya Dwipa''''', "Malaya Dwipa", kaya nang tacatat dalam bab 48 Bayupurana, wilayah Malaka marupakan sabuah provinsi di laut timur nang sugih banar lawan amas wan perak. Babarapa ahli jua mamasukakan wilayah [[Sumatera]] ka dalam istilah ngitu.{{sfn|Deka|2007|p=57}} Tagal, bubuhan ahli dari India parcaya bahua istilah ini hanya marujuk pada samananjung Malayu nang tadiri matan banyak gunung, sadangkan [[Sumatera]] labih marujuk pada gambaran di dalam Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}} * '''''Maleu-kolon''''' – sabuah lokasi di Samananjung Amang, nang tacatat dalam karya Klaudius Ptolemaeus (90–68 M), ''Geographia'' mancatat sabuah tanjung di ''Aurea Chersonesus'' (Samananjung Malayu) nang bangaran ''Maleu-kolon'', nang diyakini barasal matan Basa Sanskerta, ''malayakolam'' atawa ''malaikurram''.<ref>{{cite book|title= Researches on Ptolemy's geography of eastern Asia (further India and Indo-Malay archipelago|page= 101|author= Gerolamo Emilio Gerini|isbn= 81-70690366|year= 1974|publisher= Munshiram Manoharlal Publishers }}</ref> {{sfn|Gerini|1974|p=101}} * '''''Mo-lo-yu''''' – dikisahakan ulih Yijing, saurang biarawan [[Buddha]] matan dinasti Tang nang bakunjangan ka Asia tenggara pada tahun 688–695. Manurut Yijing, karajaan "Mo-Lo-Yu" bajarak 15 hari balayar matan Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga ([[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]]). Kerajaan ngitu jua jaraknya 15 hari palayaran dari Ka-Cha ([[Kadah, Malaysia|Kadah]]), sahingga kawa dikatahui bahwa kerajaan Mo-Lo-Yu baandak di tangah jarak antara kaduanya.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Teori populer mahubungakan ka'ada'an "Mo-Lo-Yu" lawan situs Kuil Muaro Jambi di Sumatera,{{sfn|Melayu Online|2005}} tagal ka'ada'an Jambi sangat balawanan lawan parnyaraan Yi Jinh nang manyambat bahwa inya ba'andak di tangah-tangah ''Ka-Cha'' (Kedah) lawan ''Bogha'' (Palembang)". Di antara masa akhir dinasti Yuan (1271–1368) wan masa awal dinasti Ming (1368–1644), kata ''Ma-La-Yu'' rancak disambat dalam teks-teks kuno Tiongkok gasan manyambat wilayah nang baandak di laut salatan. === Sabagai ngaran suku (etnonim) === Sastra Malayu Klasik manggambarakan urang Malayu dalam arti nang tahalus daripada interpretasi mudirin. ''Hikayat Hang Tuah'' (sakitar tahun 1700, manuskrip sakitar tahun 1849) hanya mangidentifikasi suku Malayu sabagai subyek Kasultanan Malaka; Brunai pada waktu itu kada dianggap sabagai Malayu. ''Hikayat Patani'' (sakitar 1876) kada manyabutakan Patani wan Brunai sabagai Malayu, istilah itu hanya digunaakan gasan [[Johor, Malaysia|Johor]]. Kedah kada tamasuk sabagai suku Malayu dalam ''Hikayat Kedah''/''Hikayat Merong'' Mahawangsa (sakitar 1821). ''Hikayat Aceh'' (sakitar 1625, naskah nang ada sakitar 1675) mahubungakan etnis Malayu lawan Johor, tagal kada manyabutakan Aceh atawa Deli sabagai Malayu.<ref>{{Cite book|last=Milner|first=Anthony|year=2011|url=https://books.google.co.id/books?id=sACaolB0FpkC&vq=liberally&source=gbs_navlinks_s|title=The Malays|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444391664|pages=91-92}}</ref><ref>Untuk usia manuskrip, lihat [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809133732/https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html |date=2022-08-09 }}.</ref> == Budaya == === Agama === [[Barakas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masigit Sultan Omar Ali Saifuddin di [[Brunai]] wayah malam [[Ramadan]]. Karajaan nang sugih ngini mangadopsi Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Malayu'') sabagai filosofi nasional sajak kamardikaannya pada tahun 1984.]] Masyarakat Malayu awal sabagian besar animis, percaya akan keberadaan ''semangat'' (roh) dalam sagala hal.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Sakitar pambukaan era umum, [[Hindu]]isme wan Budhisme diperkenalkan ulih padagang Asia Selatan ka Kapulauan Malaya, di mana buhannya bakambang sampai abad ka-13, sabalum datangnya Islam nang dibawa ulih padagang Muslim Arab, Asia Salatan wan Cina. Pada abad ka-15, Islam matan sekte Sunni ortodoks bakembang di [[dunia Malayu]] di bawah Kasultanan Malaka. Bida lawan Hinduisme, nang sacara superfisial maubah masyarakat Malayu awal, Islam kawa disambat sudah sacara pinuh baintegrasi ka dalam kahidupan sahari-hari panduduk.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Sajak era ngini, urang-urang Malayu dianggap sabagai kalompok etnis wan agama wan sacara tradisiunal mamiliki identifikasi erat dangan Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} wan mereka kada mangubah agama mereka sajak ngitu.<ref name="Syed" /> Identitas ngini sangat kuat sampai-sampai dipadahakan bahwa manjadi Muslim adalah ''masuk Melayu'' (masuk Malayu).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}} Namun, kepercayaan awal baisi akar nang labih dalam, buhannya mampartahanakan diri malawan anathema Islam – wan jua mistisisme Sufisme sudah bahubungan antara urang Malayu, lawan roh-roh dunia animistik awal wan babarapa unsur Hinduisme.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Imbah tahun 1970-an, kabangkitan Islam (disambat jua re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) di saluruh dunia Muslim, banyak tradisi nang dianggap manyalahi ajaran Islam wan mangandung unsur-unsur syirik ditinggalakan ulih urang Malayu di Malaysia, sadangkan di kalangan urang Malayu di Indunisia, tradisi ngini kada dianggap sabagai takhayul wan mangandung unsur-unsur syirik. Di antara tradisi nginih adalah festival ''mandi safar'' (mandi Safar), sebuah festival mandi gasan mancapai kamurnian spiritual, nang kawa dilihat ciri-cirinya mirip lawan babarapa matan Durga Puja di India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}} Kabanyakan etnis Malayu modern adalah panganut Islam Sunni<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=7 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Uktubir 2012}}</ref> wan festival Malayu nang paling panting adalah festival asal Islam — ''[[Hari Raya Pitrah|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Hari Raya Haji|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Tahun puga Islam|Awal Muharram]]'', wan ''[[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]]''. Di Malaysia wan Brunai, urang-urang Malayu dianggap murtad apabila bapindah agama matan Islam. Tagal, ada babarapa etnis Malayu nang badiam di luar nagara-nagara ngini jua sudah manarima agama lain sacara legal di bawah hukum. === Arsitéktur === {{See also|Rumah Malayu}} [[Barakas:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Rūmah tradisional Malayu di [[Kadah, Malaysia|Kadah]], dihiasi lawan panel ukiran khas dari Samananjung Malayu utara.]] [[Barakas:Malacca Sultanate Palace Museum 1.jpg|thumb|350px|Replika Istana Kasultanan Malaka, nang dibangun matan informasi wan data nang didapat matan Sajarah Malayu. Dokumen sajarah ngini baisi referensi gasan pambangunan wan arsitéktur istana-istana wayah zaman Sultan Mansur Shah, nang mamarintah matan 1458 sampai 1477.]] Berbagai pangaruh budaya, tarutama Cina, Hindia, wan Irupa, bamain peran utama dalam mambantuk arsitéktur Malayu.{{sfn|Henket|Heynen|2002|p=181}} Sampai wayah ngini, kayu adalah bahan utama nang diguna'akan gasan sabarataan bangunan tradisiunal Malayu.<ref name="MC1219">{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1219}}</ref> Tagal, banyak jua struktur batu nang ditamuakan tarutama kompleks kaagamaan matan zaman [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] wan karajaan Malayu isthmian kuno. Candi Muara Takus wan Candi Muaro Jambi di [[Sumatera]] adalah salah sabuting contoh nang bahubungan lawan unsur-unsur arsitektur Kakaisaran Sriwijaya. Namun, arsitéktur Sriwijaya tarutama diwakili di Chaiya (wayah ngini sabuah provinsi di Thailand) di Samananjung Malaya, nang marupakan pusat panting salawas periode Sriwijaya.{{sfn|Chihara|1996|p=213}}{{sfn|Van Beek|Invernizzi|1999|p=75}} Tipe strukturnya tadiri matan ruang sel gasan mangandung gambar Buddha wan puncak strukturnya diulah dalam bantuk ''stupa'' lawan teras-terasan nang baurutan, nang marupakan cuntuh nang paling baik di ''Wat Pra Borom That'' di Chaiya.{{sfn|Jermsawatdi|1989|p=65}} Ada jua bukti kuil Hindu atawa ''Candi'' di sakitar salatan [[Kadah, Malaysia|Kadah]] antara gunung Jerai wan lembah Sungai Muda, dairah nang dipinandui sabagai Lembah Bujang. Di dalam wilayah sakitar 350 kilometer pasagi, 87 situs agama sajarah awal sudah dilaporakan wan ada 12 ''candi'' nang baandak di puncak gunung, sabuah fitur nang manunjukakan mungkin baasal matan kaparcayaan Malayu prasejarah manganai kasucian tempat-tempat tinggi.{{sfn|O'Reilly|2007|p=42}} [[Barakas:Pintu Istana Setul Mambang Segara.jpg|thumb|350px|Sabuting panel dinding nang dihiasi lawan bamacam motif kambang matan istana Setul Mambang Segara nang dilihat di Muzium Negara. Setul adalah sabuah karajaan Malayu nang ada antara tahun 1808 wan 1915 di subalah utara Samananjung Malayu.]] Rujukan awal arsitektur Melayu di Samananjung Melayu kawa ditamui di babarapa catatan Cina. Sebuah catatan Cina abad ka-7 mangisahakan bubuhan jamaah haji Buddha nang datang ka Langkasuka wan manyabutakan kuta ngitu dikelilingi tembok nang di atasnya dibangun manara-manara wan didatangi malalui dua pintu gerbang.{{sfn|Jamil Abu Bakar|2002|p=59}} Catatan abad ka-7 nang lain matan utusan khusus Tiongkok ka Karajaan Bumi Habang di Samananjung Malaya, mancatat bahwa ibu kota baisi tiga gerbang nang tapisah labih matan saratus langkah, nang dihiasi lawan lukisan tema Buddha wan roh-roh bibinian.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=19}} Deskripsi rinci partama matan arsitéktur Malayu ada di ''Istana'' kayu nang ganal matan Mansur Shah matan Malaka (berada 1458-1477).<ref name="MC1219" /> Manurut Sejarah Melayu, bangunan ngini baisi struktur tujuh teluk nang ditinggikan di atas pilar-pilar kayu lawan atap tujuh tingkatan di atas karing-karing batu kapur wan dihiasi lawan puncak-puncak manara nang dihias lawan kaca kaca Cina.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=24}} [[Rumah Malayu|Rumah-rumah tradisiunal Malayu]] diulah mamakai struktur rangka kayu nang sederhana. Rūmah-rūmah nginih baisi atap nang manyimpang, teras di bagian muka, langit-langit nang tinggi, banyak lubang di dinding gasan ventilasi,<ref>{{cite web |last=Ahmad |first=A. Ghafar |title=Malay Vernacular Architecture |url= http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |access-date=26 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100610190114/http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |archive-date=10 Juni 2010 }}</ref> wan rancak dihiasi lawan ukiran kayu nang rumit. Kaindahan wan kualitas ukiran kayu Malayu dimaksudakan gasan manjadi indikator visual matan pangkat sosial wan status matan pamiliknya.{{sfn|Noor|Khoo|2003|p=47}} Rumah Salinger, nang manang Hadiah Arsitektur Aga Khan 1998, adalah contoh modern matan desain tradisiunal ngini.<ref name="Steele 187-188">{{cite book |last1=Steele |first1=James |url=https://archive.org/details/greenwoodencyclo0000stee/page/186/mode/2up?q=%22salinger+house%22 |title=The Greenwood encyclopedia of homes through world history: Volume 3 |date=2009 |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0-313-33791-8 |pages=187–188 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref><ref name="Jantan et al. 16-17">{{cite book |last1=Jantan |first1=Amer Hamzah |url=https://archive.org/details/malaysiasingapor0000mala/page/16/mode/2up?q=%22Rudinara%22 |title=Malaysia, Singapore, and ASEAN in an age of globalisation |last2=Said |first2=Hassan |last3=Bajunid |first3=Ibrahim Ahmad |last4=Ismail |first4=Ibrahim |last5=Talib |first5=Shaharil |last6=Ahmad |first6=Shamsulbahriah Ku |date=2002 |publisher=Asia-Europe Institute, University of Malaya |isbn=983-2085-42-X |pages=16–17 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref> Salawas babarapa dekade, arsitéktur tradisiunal Malayu dipangaruh ulih [[Bugis]] wan [[urang Jawa|Jawa]] matan salatan, Siam, Inggris, [[urang Arab|Arab]] wan India matan utara, Portugis, Belanda, Aceh wan [[Rumah Gadang|Minangkabau]] matan barat dan Cina Salatan matan timur.<ref>{{cite web |title=For Sale – CountryHeights |work=The Art of Living Show |date=22 Marit 2011 |via=YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM |archive-url=https://web.archive.org/web/20251102020704/https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM&feature=youtu.be |archive-date=2025-11-02 |url-status=live |access-date=2026-10-25 |dead-url=unfit}}</ref> === Basa === [[Barakas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|Prasasti Kedukan Bukit nang ditulis dalam aksara Pallawa. Baasal matan tahun 683, ngini adalah salah satu artefak tulisan Malayu nang paling tuha nang masih ada.]] {{Main|Basa Malayu}} {{See also|Tulisan Jawi}} [[Basa Malayu]] marupakan salah satu basa nang paling tarkanal di dunia, tarutama basa Austronesia. Varian wan dialek Malayu dipakai sabagai basa rasmi di [[Brunai]], [[Indunisia]], [[Malaysia]] wan [[Singapura]]. Basa ini jua dituturakan di [[Thailand]] salatan, Kapulauan Cocos, Pulau Natal, Sri Lanka. Basa ini dituturakan sabagai basa asli ulih sakitar 33 juta urang di saluruh Kapulauan Malayu wan dipakai sabagai basa kadua ulih sakitar 220 juta urang.{{sfn|Wright|2007|p=492}} Bentuk basa Malayu nang paling tuha baasal matan basa Proto-Malayo-Polinesia nang dituturakan ulih panduduk Austronesia nang paling awal di Asia Tanggara. Bantuk ngini kamudian bakambang manjadi Malayu Lawas pas budaya wan agama India mulai manambus wilayah ngitu. Basa Malayu Kuno baisi babarapa istilah sampai wahini, tapi tatap kada kawa dipahami ulih pamandir mudirin, samantara basa mudirin sudah banyak ta'akui dalam tulisan Malayu Klasik, nang bantuknya paling tuha ba'asal matan tahun 1303 M.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Malayu bakambang manjadi Basa Malayu Klasik malalui panambahan kata-kata [[basa Arab|Arab]] wan [[basa Parsia|Parsia]] nang barandak pas Islam datang ka wilayah ngitu, wan baubah sacara signifikan dalam prosesnya. Awalnya, Malayu Klasik marupakan sakalompok dialek nang bamacam-macam, mancarminakan asal-usul karajaan-karajaan Malayu di Asia Tenggara. Salah satu dialek ngini, nang dikambangakan dalam tradisi sastra Kasultanan Malaka pas abad ka-15, akhirnya manjadi dominan. Era Malaka ditandai lawan parubahan basa Malayu manjadi basa Islam, nang mirip lawan [[basa Arab|bahasa Arab]], [[basa Parsia|Persia]], Urdu wan Swahili. Tulisan Arab nang diadaptasi disambat Jawi dipakai gasan manggantiakan tulisan Kawi, istilah-istilah agama wan budaya Islam banyak disamakan, manyingkirakan banyak kata-kata Hindu-Buddha, wan basa Malayu jadi basa media pandidikan wan panyabaran Islam di saluruh wilayah Asia Tenggara. Di puncak kakuasaan Malaka pada abad ka-15, basa Malayu Klasik manyabar diluar dunia panutur<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> basa Malayu tradisiunal wan manyabapakan sabuah lingua franca nang disambat ''Bahasa Melayu pasar'' ("Basa Malayu Bazaar") atawa ''Bahasa Melayu rendah'' ("Basa Malayu Randah") sabagai balawanan ''Bahasa Melayu tinggi'' ("Basa Malayu Tinggi") di Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Umumnya diyakini bahwa Basa Malayu Bazaar marupakan basa pidgin wan pangambangan nang paling panting adalah bahwa bahasa pidgin manjadi kreol, manciptakan babarapa basa hanyar nang kaya Basa Malayu Ambon, Basa Malayu Manado wan [[Basa Betawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}} Panulis-panulis Irupa abad ka-17 wan ka-18, nang kaya Tavernier, Thomassin wan Werndly manggambarakan Basa Malayu sabagai "''basa urang-urang nang balajar di sabarataan India, nang kaya basa Latin di Eropa''".{{sfn|Sweeney|1987}} Basa ngini jua nang paling banyak diguna'akan salawas era kolonial Inggris wan Walanda di Kapulauan Malayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kabalikannya tajadi di Hindia Timur Spanyol, di mana Latinisasi massal kapulauan sapanjang tahun-tahun kolonial manyababakan coup de grâce basa Malayu di [[Pilipina]]. Dialek Kasultanan Johor, panerus langsung matan Malaka, manjadi basa standar di kalangan urang Malayu di [[Singapura]] wan [[Malaysia]], wan marupakan dasar asli gasan [[basa Indunisia]] standar.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}} Salain matan basa Malayu standar, nang dikambangakan di dalam lingkup Malaka-Johor, bamacam dialek Malayu lokal ada. Misalnya, urang Bangka, urang Brunai, urang Jambi, urang [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], urang [[Kadah, Malaysia|Kadah]], urang [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]], urang [[basa Palimbang|Palimbang]], urang Pattani, urang [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]], urang [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], wan banyak lainnya. Basa Malayu sacara historis ditulis dalam aksara Pallawa, Kawi wan Rencong. Imbah datangnya Islam, [[tulisan Jawi]] nang badasarkan basa Arab diadopsi wan masih diguna'akan sampai wahini sabagai salah satu dari dua aksara rasmi di [[Brunai]] wan sabagai aksara alternatif di [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Uktubir 2012 }}</ref> Mulai abad ka-17, sabagai hasil kolonisasi Inggris wan Walanda, aksara Jawi sacara batahap digantikan ulih tulisan Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=7 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> nang badasarkan Latin nang akhirnya manjadi tulisan moderen rasmi gasan basa Malayu di [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Indunisia]], wan tulisan ko-resmi di [[Brunai]]. === Festival wan parayaan === [[Barakas:Majlis Tujuh Likor Pasang Pelita.jpg|thumb|Barisan Pelita (lampu minyak) nang dinyalakan pas ''Malam Tujuh Likur'' (malam ka-27 Ramadhan), lampu minyak rancak dipakai gasan manarangi rumah wan jalan-jalan pas bulan Ramadhan. Di sini, di Muar, [[Johor, Malaysia|Johor]], Malaysia.]] Kambang biaknya [[Islam]] bahasil maubah identitas urang Malayu pas abad ka-15. Jadi, kabanyakan festival wan parayaan urang Malayu bajalan barengan lawan [[almanak Hijriah|kalender Islam]], tapi tatap kuat banar [[Malayisasi|nuansa khas Malayu]]nya. Pariayaan Hari Raya (harfiahnya "Hari Ganal") dua kali satahun, [[Aidilfitri]] wan [[Aidiladha]], disambut sabagai pariayaan ganal di saluruh komunitas Malayu. Dua hari raya ngini panting gasan mamparingati dua kajadian ganal wan filsafat dalam ajaran wan kayakinan [[Islam]]. Nang pamulaan manyimbuulkan kamanangan sabagai urang [[Muslim]] imbah sabulan [[saum|bapuasa/saum]] wan sabar di bulan [[Ramadan]], sadangkan nang kadua manyimbuulkan pangurbanan nang dilakuakan ulih Nabi Ibrahim (Abraham) atas nama [[Allah]]. Libur ''Raya'' biasanya dimulai pas acara pulang kampung nang disambat Balik Kampung atawa ''Balik Raya'' nang tajadi babarapa hari sabalum hari raya. Pas Hari Raya, urang Malayu marayaakan lawan manggawi salat Hari Raya, maadakan pista ganal, wan basilaturahmi lawan kawan, kaluarga, wan tatangga. Mambari salam jua penting, sabagai tanda hormat, kasih sayang wan parhatian. [[Barakas:COLLECTIE TROPENMUSEUM Plechtigheden bij de kroning van de Sultan van Deli in 1925 op de troon de sultan en zijn echtgenote met aan weerszijden de rijkssieraden TMnr 10001572.jpg|thumb|Upacara panobatan antara Tengku Otteman, sabagai ''Tengku Mahkota'' (Pangeran Mahkota) Kasultanan Deli, Hindia Walanda; lawan bininya, Raja Amnah, anggota Kaluarga Karajaan Pirak sabagai ''Tengku Puan Indera'' pas tahun 1925]] Upacara-upacara liturgi wan agama lain nang diparingati ulih urang Malayu tamasuk [[Ramadan|Ramadhan]], sabulan suci nang diparingati lawan [[puasa]] di siang hari wan macam-macam kagiatan kaagamaan; [[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]], arak-arakan ganal husus gasan mamparingati hari lahir Nabi [[Muhammad]]; [[Asura|Asyura]], paringatan [[Muharram]] di mana urang Malayu sacara khusyuk manyadiakan makanan husus, nang disambat ''Bubur Asyura''; Nisfu Sya'ban, paringatan Tangah [[Sakban]], hari puasa husus gasan pamintaan ampun; [[Nuzululquran|Nuzul Quran]], wahyu pamulaan [[Al-Qur'an]]; [[Isra Mikraj|Israk dan Mikraj]], naiknya Nabi Muhammad ka langit wan Awal Muharram, [[Tahun puga Islam|Tahun Baru Islam]]; talu parayaan tarakhir rancak diparingati lawan malakukan salat ''sunat'' husus, ceramah kaagamaan wan diskusi Islam di [[masigit]]. Ada jua banyak banar festival budaya dairah nang ada di dalam nagari wan acara-acara sosial di babagai kalangan masyarakat Malayu. Kawasan pasisir bahari dikenal mamparingati upacara ''Mandi Safar'' atawa ''Puja Pantai'', sabuting mandi pambarasihan pas [[almanak Hijriah|bulan Islam]] [[Safar]], nang asal mulanya ditiru matan ritual pambarasihan suci Malayu pra-Islam kuno, mirip lawan tradisi Belimau sabalum Ramadan; wan ''Pesta Menuai'', sabuting festival panen nang dirayakan ulih komunitas Malayu padalaman wan agraris lawan permainan tradisiunal, teater, Joget, wan repertoar tarian-drama lainnya. Tapi, kadua kabiasaan ngitu balahan-balahan mulai kada ada lagi marga adanya babagai parubahan sosial wan ikunumi nang diulah di masyarakat Malayu pas abad ka-20. Selain itu, banyak urang Malayu jua dikanal kawa maumpati upacara karajaan gasan mahurmati istana karajaan masing-masing. Ciri-ciri Islam jua banyak manandai parayaan-parayaan urang Malayu di tingkat individu, sabuah gabungan nang takait lawan upacara transisi spiritual sabagai urang Muslim. Urang Malayu biasanya maulah ''kenduri'', hajat keagamaan gasan marayai atawa maminta barakat gasan sabuah kajadian. Ada babarapa variasi filsafat kenduri, mulai matan ''Doa Selamat'' (maminta karidhaan wan parlindungan Ilahi), ''Kesyukuran'' (gasan manyampaikan rasa sukur wan tarima kasih), ''Melenggang Perut'' (upacara pijat gasan ibu nang bahamil anak partama), ''Aqiqah'' wan ''Cukur Jambul'' (upacara gasan bayi nang baru lahir, gasan marayai kahidupan hanyar), ''Bertindik'' (upacara tindik partama gasan anak bibinian), ''Khatam'' (upacara wisuda, imbah anak mamaca [[Al-Qur'an]] samunyaan gasan partama kalinya), ''Khatan'' (sunat), ''Kahwin'' (pabainan), ''Arwah'' atawa ''Tahlil'' (doa gasan urang nang sudah maninggal), wan lain-lainnya. Acara ngini biasanya diatur ulih kaluarga wan sacara tradisional dibantu ulih masarakat dalam sabuah acara basamuai nang disambat ''Rewang'' atawa ''Gotong-royong''. Salawas upacara ngini, sakulawarga ditulungi ulih tatangga wan kaluarga, nang manaiki tugas nang bamacam-macam, mulai matan manyadiakan makanan, mangatur tampat acara, manyiapakan logistik, wan pangawasan teknis lainnya. Tapi, imbah urbanisasi makin rancak di masyarakat Malayu modern, kabiasaan ''Rewang/Gotong-Royong'' paralahan-lalahan diganti lawan jasa katering nang disewa ulih kaluarga. === Musik === {{Main|Musik Malayu}} [[Musik Malayu]] adalah sabuting janis musik tradisional nang barasal wan bakambang di pasisir timur [[Sumatera]], [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]], wan Samananjung Malaya.<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> Musik ngini biasanya dinyanyikan ulih urang-urang matan suku bangsa Malayu nang kada jarang diumpati jua lawan tarian khas Malayu satampat misalnya tarian parsembahan dalam pajuangan atawa pesta adat, panambaian tamu kahormatan, wan dalam kagiatan kaagamaan.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref> Sairing lawan pakambangan zaman musik Malayu mangalami kabingungan gaya musik misalnya saja mangalami paduan lawan aliran [[musik pop]], [[musik rock]], wan [[dangdut]]. Aliran ngini kawa ditamui di nagara-nagara kaya Malayu, nang kaya [[Indunisia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Brunai]]. Pada pamulaan parkambangan alat musik nang digunaakan labih didominasi ulih tingkatan rebana nang disambat Kompang matan Ponorogo, petikan gambus, gesekan biola, picitan akordion, tingkatan [[kanung|gong/kanung]], wan tiupan [[sarunai]]. Hal ngini dipangaruh ulih budaya matan tanah [[urang Arab|Arab]] dan [[Irupa]] tradisional. Sairing bakambangnya teknologi, bubuhannya digantiakan lawan alat musik elektronik dalam bantuk keyboard. Dalam kiprahnya aliran ngini sampat populer di era '80an bahkan mamasuki era "puncak kahangatan" di era '90an. Hal ngini ditandai lawan makin banyaknya [[panyanyi]] & grup band Malayu, wan pandatang hanyar nang muncul lawan lagu-lagu andalan masing-masing. === Pakaian tradisiunal === [[Barakas:Busana Melayu.jpg|thumb|Urang Malayu dalam ''busana Melayu'', gaya pakaian tradisiunal Malayu]] Pakaian wan tekstil tradisiunal Malayu tarus-tarus barubah matan zaman kuno. Sacara historis, urang Malayu kuno dicatat mamakai bamacam bahan alami sabagai sumber penting gasan kain, pakaian wan pakaian. Namun, era umum, manyaksiakan kadatangan awal para padagang matan timur wan barat ka palabuhan Kapulauan Malayu, basama-sama buhannya manukar barang-barang mewah baru, tamasuk kapas halus wan sutra. Pakaian ngitu kamudian manjadi sumber mode Malayu tinggi wan mandapatakan peran budaya sabagai identitas nang maikat di kapulauan, tarutama di samananjung, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{sfn|Hassan|2016}} Dalam budaya Malayu, pakaian wan tekstil dihormati sabagai simbul kaindahan, kakuatan wan status. Banyak kisah dalam hikayat Malayu manakanakan wadah khusus nang ditampati ulih tekstil.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=2}} Industri paulahan tangan Malayu kawa diitihi asalnya sajak abad ka-13 pas jalur pardagangan timur bakambang di bawah dinasti Song. Pambahasan tentang tekstil nang diulah sacara lokal wan jua dominasi panen di Samananjung Malaya diulah dalam babarapa akun Cina wan Arab.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=19}} Di antara tekstil Malayu nang takanal adalah Songket, Batik, ''Telepok'', ''Limar'', ''Tenun'', ''Kelingkam'', ''Cindai'', ''Pelangi'' wan ''Tekad''. Pakaian Malayu Klasik bamacam-macam di antara wilayah nang balainan, tagal pakaian tradisional nang paling dalam di zaman modern adalah Baju Kurung (gasan [[bibinian]]) wan Baju Melayu (gasan [[lalakian]]), nang kaduanya diakui sabagai pakaian nasional gasan [[Malaysia]] wan [[Brunai]], wan jua dipakai ulih komunitas Malayu di [[Indunisia]], [[Singapura]], [[Pilipina]], Myanmar, wan [[Thailand]]. [[Barakas:HariRayaMalaykids.jpg|thumb|left|Anak-anak Malayu mamakai pakaian tradisiunal wayah [[Hari Raya Pitrah|Idul Fitri]]]] Kata ''Baju Kurung'', nang diartiakan sabagai "mambungkus awak" urang nang mamakainya diulah badasarkan prinsip Islam tentang kasadarhanaan, kasupanan wan karandahan hati. Praktik ngini paralil lawan doktrin agama Yahudi-Karistin, karana mamamirkan bagian-bagian intim tubuh dianggap dilarang dalam [[Islam]]. Interpretasi ngitu lalu ditarik ka cara Malayu mamakai pakaian wan perspektif budaya, ngini kawa disaksikan banar pada pamarintahan Mansur Shah matan Malaka pada abad ka-15, sultan malarang umatnya nang binian Muslim di publik gasan mamakai sarung haja matan dada ka bawah. Sapanjang zaman, Malayu Baju Kurung bajalan malalui babarapa reinkarnasi sabalum mangambil bantuk nang wahini. Marga luasnya bamacam karajaan Malayu di kapulauan, bantuk lokal wan tapisah matan pola desain Baju Kurung jua kawa disaksikan di wilayah ngitu, tamasuk Bengkulu, [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Jambi, Juhur-Riau, [[Pahang, Malaysia|Pahang]] wan Palimbang.{{sfn|Hassan|2016}} Modus nang sasuai matan Baju Kurung gasan laki-laki dipinandui sabagai "Baju Melayu". Bagian atas pakaian diulah lawan desain geometris nang hampir sama lawan Baju Kurung wan biasanya dipasangkan lawan kain anyaman nang dipinandui sabagai sarong. Pola [[tapih|sarong]] mungkin tamasuk simbol status pakawinan urang atawa pangkatnya dalam masyarakat Malayu tradisiunal.{{sfn|Hassan|2016}} Pakaian Malayu klasik umum lainnya gasan lalakian tadiri matan ''baju'' atawa ''tekua'' (sabuting janis baju lengan panjang), ''baju rompi'' (jaket), ''kancing'' (buting), ''celana'' kaki halus (seluar/[[salawar|salawar panjang]]), [[tapih|sarong/tapih]] nang dipakai di pinggang, ''capal'' (sandal), wan ''tanjak'' atawa ''tengkolok'' (alat panutup kapala); gasan bangsawan, ''baju sikap'' atawa ''baju layang'' (sabuting jenis mantel) wan ''pending'' (tali pinggang hiasan) jua identik gasan dipakai sabagai pakaian formal. Rancak jua gasan saurang ''pendekar'' (prajurit Malayu) gasan mamakai [[Karis]] di bagian muka sarong. Babeda lawan Baju Melayu nang tarus dipakai sabagai pakaian upacara haja, Baju Kurung dipakai saban hari sapanjang tahun ulih kabanyakan bibinian Malayu. Pamandangan pagawai sipil binian, pagawai profesional wan mahasiswa nang mamakai Baju Kurung rancak ditamui di [[Malaysia]] wan [[Brunai]]. === Pamainan tradisiunal === [[Barakas:Finished wau and wau frame.JPG|thumb|right|Sabuah bengkel tukang Wau di [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Malaysia]]. Janis layang-layang nang unik ngini kawa ditamui di pasisir timur laut Samananjung Malaya.]] Pamainan tradisiunal Malayu biasanya mamarluakan kaahlian karajinan wan katangkasan tangan wan kawa ditelusuri asal-usulnya sajak zaman Kasultanan Malaka. ''Sepak Raga'' wan pamainan [[kelayangan]] marupakan salah satu permainan tradisiunal nang disambat dalam Sajarah Malayu nang dimainakan ulih bangsawan wan bangsawan matan kasultanan Malayu.{{sfn|Leyden|1821|p=261}}{{sfn|Lockard|2009|p=48}}{{sfn|Ooi|2004|p=1357}} ''Sepak Raga'' adalah salah sabuting pamainan Malayu nang paling populer wan sudah dimainkan baabad-abad. Sacara tradisional, raga Sepak dimainakan dalam lingkaran lawan manendang wan manjagakan bola rotan di atas mangguna'akan apa haja bagian awak salain tangan wan tangan. Inya wayah diakui sabagai olahraga nasional [[Malaysia]] wan dimainkan dalam acara ulahraga{{sfn|Ziegler|1972|p=41}}{{sfn|McNair|2002|p=104}} internasional nangkaya Asian Games wan Southeast Asian Games. Pamainan populer lainnya adalah pambuatan ''Gasing'' nang biasanya dimainakan imbah musim [[katam]]. Katarampilan pangarjaan nang hebat diparluakan gasan manghasilakan ''Gasing'' (atas) nang paling kompetitif, babarapa di antaranya baputar salama dua jam satiap kali.<ref name="Alexander 2006 51">{{harvnb|Alexander|2006|p=51}}</ref> Mungkin pamainan Malayu nang paling populer adalah ''Wau'' (janis layang-layang unik matan pantai timur Samananjung Malayu) atawa layang-layang nang terbang. Parsaingan palayaran Wau diadaakan lawan juri nang mambariakan poin gasan karajinan (''Wau'' adalah objek nang indah wan bawarna-warni nang diandak di atas bingkai bambu), suara (barataan layang-layang Malayu didesain gasan maulah suara tatantu pas digusur angin) wan katinggian.<ref name="Alexander 2006 51"/> Urang Malayu jua baisi varian matan pamainan papan Mancala nang dikanal sabagai [[Daku|Congkak]]. Pamainan ngini dimainkan lawan mamindahkan batu, marmer, manik atawa cangkang di sakitar papan kayu nang tadiri matan dua walas atawa labih lubang. Mancala diakui sabagai pamainan tartua di dunia wan bisa ditelusuri asalnya sajak Mesir Kuno. Sairing bamainan tasabar di saluruh dunia, satiap kabudayaan ma'ulah parbidaan saurang tamasuk urang Malayu.{{sfn|Alexander|2006|p=52}} === Pangolahan logam === [[Barakas:Bunga Mas (Muzium Negara).jpg|thumb|Bunga Mas, Museum Nasional Malaysia. ''Bunga Mas'' ditawarakan ulih nagara-nagara Malayu utara [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Pattani, Nong Chik, Yala, Rangae, Kubang Pasu wan Setul kepada Raja Ayutthaya (Siam) sabagai simbul kasatiaan.]] Pada awal abad ke-17, emas, [[pirak]], besi wan kuningan samuanya sudah diulah dangan sampurna jadi bagian matan masyarakat Malayu. Era ngini manyaksiakan karya-karya logam manarima dukungan karajaan nang kritis. Banyak banar pangolahan logam Malayu nang muncul sabagai bukti era ngini, mulai matan belati khas Malayu nang dikiau [[Karis]] nang diulah matan [[wasi]], sampai ka perhiasan halus nang diulah matan [[amas]] wan perak. Bagi bangsawan Malayu pada periode ngini, karya-karya gantung (pangikat sabuk hias nang dihiasi lawan batu-batu mulia), ''keronsang'' (bros) wan ''cucuk sanggul'' (pin rambut) ditampilakan untuk manjadi salah sabuting barang mode nang paling dicari. Era ngini jua manjadi wadah gasan babarapa barang-barang penting lainnya dalam regalia Malayu nang dibuang dalam amas, tamasuk kotak upacara, ''Tepak sirih'' (wadah Betel) wan bagian-bagian Keris. Sani mengolah emas didominasi ulih repoussé wan teknik granulasi, di mana metode tradisional masih kawa disaksikan hari ini. Di era kontemporer, parhiasan amas Malayu tarutama ditamui dalam bantuk kalung kaki, gelang, cincin, kalung, liontin wan anting-anting.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011">{{cite web |title= Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass |website= Go2Travelmalaysia.com |url= http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |access-date= 25 Uktubir 2026 |archive-date= 19 Mai 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180519135144/http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |url-status= live }}</ref><ref name="Karyaneka 2013">{{cite web |last=Karyaneka |title=Metal Work |publisher=Syarikat Pemasaran Karyaneka Sdn. Bhd. |url= http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |access-date=25 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180324135832/http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |archive-date=24 Marit 2018 }}</ref> Dalam hal barang-barang pirak Malayu, barang-barang matan perak cukup dipinandui gasan desain nang canggih wan halus. Biasanya diulah lawan teknik repousse, filigree, wan niello. Barang-barang tradisiunal Malayu nang umum biasanya diulah matan pirak tamasuk ujung bantal, tali sabuk, sudut-sudut matt, stopper gasan wadah banyu, sarung Karis wan kotak-kotak tembakau. ''Awan Larat'' (pola awan) wan ''Kerawang'' (motif tumbuhan) adalah di antara desain nang populer gasan ujung bantal pirak dekoratif Malayu wan kotak tambakau.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/> Panggunaan barang-barang matan kuningan malabihi banyak kelas sosial Malayu klasik, nang dipakai ulih anggota bangsawan wan urang awam. Popularitas barang-barang matan kuningan sangat banyak dikontribusi karana daya tahan, kualitas wan kamampuan nang mampu dimiliki ulih samua urang. Barang-barang kuningan kawa dibagi jadi dua parbidaan, kuningan kuning gasan barang-barang fungsional wan putih gasan tujuan dekoratif. Ngitu rancak dipanculit wan dihiasi lawan bamacam-macam desain hiasan dalam motif kaagamaan wan bunga. Pamakaian kuningan, nang paling dipinandui gasan Tepak Sireh, wadah upacara gasan betel quid wan gasan mambangun alat musik tatantu kaya [[Kanung]] gasan orkestra [[Gamalan]] Malayu klasik. Salain itu, barang-barang tradisiunal Malayu nang tarkanal lainnya nang diulah matan lugam tamasuk vas bunga, taburan minyak wangi, baki, panci, ketel, wan wadah mambakar dupa.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/><ref name="Karyaneka 2013"/> === Seni bela diri === [[Barakas:Singaporean female pesilat - 20080222.jpg|thumb|Saurang praktisi silat binian matan [[Singapura]]]] Silat wan varian-variannya kawa ditamui di sabarataan [[dunia Malayu]]: Samananjung Malayu (tamasuk [[Singapura]]), Kapulauan Riau, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]]. Bukti arkeologis manunjuakan bahwa, pas abad ka-6, seni pajuangan nang diformalkan sudah dipraktikakan di Samananjung Malaya wan Sumatera.{{sfn|James|1994|p=73}} Bantuk-bantuk awal Silat diyakini sudah dikambangakan wan digunaakan dalam angkatan basanjata karajaan Malayu kuno di Langkasuka (abad ka-2){{sfn|Alexander|2006|p=225}}{{sfn|Abd. Rahman Ismail|2008|p=188}} wan [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7). Pangaruh matan kasultanan Malayu di [[Malaka, Malaysia|Malaka]], [[Johor, Malaysia|Johor]], Pattani wan [[Brunai]] sudah mambari kontribusi gasan panyebaran seni bela diri ngini di Kapulauan Malayu. Malalui labirin kanal laut nang rumit wan kapiler sungai nang mamfasilitasi partukaran wan padagangan di saluruh wilayah, Silat manjalani jalannya ka hutan hujan nang padat wan ka pagunungan. Lagenda Laksamana Hang Tuah matan Malaka adalah salah sabuting ''pesilat'' paling tarkenal dalam sajarah{{sfn|Green|2001|p=802}} wan bahkan dianggap ulih babarapa urang sabagai bapak silat Malayu.{{sfn|Sheikh Shamsuddin|2005|p=195}} Sajak era klasik, Silat Malayu manjalani diversifikasi nang ganal wan mambantuk apa nang wahini sacara tradisiunal diakui sabagai sumber Pencak Silat Indunisia wan bantuk-bantuk Silat lainnya di Asia Tunggara.{{sfn|Draeger|1992|p=23}}{{sfn|Farrer|2009|p=28}} Salain Silat, Tomoi jua dipraktikakan ulih urang Malayu, tarutama di wilayah utara Samananjung Malaya. Ngini adalah varian matan bantuk kickboxing Indo-Cina nang diyakini telah manyebar di daratan Asia Tunggara sajak zaman Kakaisaran Funan (68 M). === Seni pamentasan === [[Barakas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pamentasan Joget Gamelan, 1937]] Urang Malayu baisi bamacam-macam [[musik]] wan [[igal]] nang marupakan gabungan matan pangaruh budaya nang balainan. Genre nang khas mulai matan tarian rakyat tradisional Malayu nang kaya drama Mak Yong sampai tarian Zapin nang bapangaruh Arab. Gerakan koreografi jua bamacam-macam mulai matan langkah-langkah wan lagu-lagu sederhana di Dikir barat sampai gerakan nang rumit di Joget [[Gamalan|Gamelan]]. Musik tradisional Malayu pada dasarnya marupakan musik perkusi. Macam-macam [[kanung]] manyadiakan irama gasan banyak tarian. Ada jua drum bamacam-macam ukuran, mulai matan ''rebana ubi'' ganal nang dipakai gasan menandai acara-acara penting sampai ''gendang-rebana'' kecil (frame drum) nang dipakai gasan mengiringi bacaan vokal dalam upacara kaagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}} [[Barakas:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sabuting bubuhan dari penari Malayu Siam nang manampailakan Mak Yong (sakitar abad ka-19). Pada tahun 2005, buku ngini mandapat pangakuan sabagai salah satu karya agung warisan lisan wan nang kada talihat umat manusia ulih [[Pahimpunan Pandidikan, Kailmuan, wan Kabudayaan Pasarikatan Bangsa-Bangsa|UNESCO]].]] Musik Nobat manjadi bagian matan Royal Regalia dari pangadilan Malayu sajak datangnya Islam pada abad ka-12 wan hanya dimainkan dalam upacara pangadilan nang penting. Orkestrenya tamasuk instrumen sakral wan nang dihormati banar nang kaya ''nehara'' (drum ketel), ''[[babun]]'' (drum kepala ganda), ''nafiri'' (trumpet), ''[[sarunai]]'' (oboe), wan kadang-kadang gong berkunci wan sapasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}} Pangaruh India kuat dalam pamainan bayangan tradisional nang dipinandui sabagai Wayang Kulit nang mana kisah-kisah matan epik Hindu; Ramayana & Mahabharata mambantuk repertoar utama. Ada ampat macam teater wayang bayangan nang kawa ditamui di Samananjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Tatapi, seni wan kisah-kisah ''Wayang Purwa'' wan ''Wayang Siam'' manunjukakan pangaruh wilayah nang bagabung lawan basa Jawa wan Siam masing-masing, samantara ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Gedek'' mancaritakan bentuk wan gaya Malayu nang labih asli. Kesenian-kesenian pamentasan Malayu nang terkenal lainnya adalah; teater ''Bangsawan'', balada cinta ''Dondang Sayang'' wan tari ''Mak Inang'' matan Kasultanan Malaka, teater ''Jikey'' wan ''Mek Mulung'' matan [[Kadah, Malaysia|Kadah]], tari ''Asyik'' wan drama tari ''Menora'' matan Patani wan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], tari ''Ulek mayang'' wan ''Rodat'' matan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], teater ''Boria'' matan Penang, tari ''Canggung'' matan [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]], lagu-lagu naratif ''Mukun'' matan [[Brunai]] wan [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> Gending Sriwijaya matan Palembang, tari Serampang Dua Belas matan Serdang,<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api tarian api matan [[Riau]] wan Dikir barat Singapura matan [[Singapura]]. === Seni visual === [[Barakas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, burung mitos raksasa nang diulah gasan parada sunat agung pangeran [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]]] Ukiran kayu marupakan bagian matan seni visual Malayu klasik. Urang Malayu sacara tradisional manghias monumen, parahu, sanjata, makam, instrumen musik, wan pakakasnya lawan motif flora, kaligrafi, geometri, wan fitur kosmik. Seni ngini diulah lawan cara mahapus kayu lawan mamakai alat-alat nang tajam wan maumpati pola, komposisi wan urutan tartentu. Bentuk [[sani]], nang dipinandui sabagai ''ukir'', disambat sabagai tindakan pangabdian matan para pangrajin kepada pencipta wan hadiah gasan sasama manusia.{{sfn|Said|2005}} Bentuk kesenian ngini tarutama dikaranakan banyaknya kayu di Kapulauan Malayu wan jua karana kaahlian tukang-tukang kayu nang mamungkinakan urang-urang Malayu mapraktekkan ukiran kayu sabagai karajinan. Lingkungan tropis alami di mana flora wan fauna banyak nang mengilhami motif nang digambarakan dalam bentuk abstrak atawa distilasi ka dalam papan kayu. Dengan datangnya Islam, bentuk kaligrafi geometris wan Islam diparkanalakan dalam ukiran kayu. Kayu nang diguna'akan biasanya dari spesies kayu keras tropis nang diketahui tahan lama wan kawa tahan sarangan jamur, kumbang sapatu-sapatu listrik wan rayap.{{sfn|Said|2002}} Rumah atawa [[masigit]] tradisional Malayu nang khas pasti dihiasi lawan labih matan 20 bagian nang diukir. Ukiran di dinding wan panel mamungkinakan angin masuk wan kaluar bangunan sacara efektif wan kawa mamungkinakan sinar matahari mancahaya bagian dalam struktur. Pada saat nang sama, bayangan nang dibuang ulih panel jua akan meulah bayangan badasarkan motif nang manambah kaindahan di lantai. Jadi, bagian-bagian nang diukir manjalankan tujuan fungsional wan estetika. == Kalompok-kalompok sub-etnis == {{see also|Urang Malayu Malaysia|Urang Malayu Indunisia|Urang Malayu Brunai|Urang Malayu Singapura}} [[Barakas:Indonesia Ethnic Groups Map - EN.svg|thumb|center|upright=3.0|Wilayah urang Malayu digambarakan dalam warna hijau wan kalompok-kalompok sub-etnis nang bahubungan lainnya digambarakan dalam warna hijau nang labih gelap atawa labih cerah.]] Walaupun mambantuk 3,4% matan jumlah panduduk, etnis Malayu marupakan salah sabuting etnis nang paling banyak didistribusikan di Indunisia. Kaya nang ditampaiakan di peta, di luar Kapulauan Indunisia, urang Malayu bagana di Samananjung Malayu, mambantuk kalompok etnis nang mandominasi di Samananjung Malaysia wan minoritas nang signifikan di [[Singapura]], [[Thailand]] wan Myanmar salatan. Koridor wilayah Malayu Borneo dimulai di utara matan barat daya [[Sabah, Malaysia|Sabah]], tarus lawan nagara [[Brunai|Brunai Darussalam]], [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]] pasisir wan tarus turun ka [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{lower |0.4em|{{sfn|Yunos|Begawan|2011}}}} {| class="wikitable" |- ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Kalompok etnis ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Karajaan-karajaan sajarah ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Dairah lawan populasi nang signifikan |- valign="top" | Urang Malayu Bangka wan Balitung | | * {{Flagicon image|Flag of Bangka-Belitung.svg}} Kapulauan Bangka Belitung |- valign="top" | Urang Malayu Bangkok{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2003}}{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2007}} | | * {{flagicon image|Seal Bangkok.png}} Min Buri, Nong Chok<br />{{flagicon image|Seal Pathum Thani.png}} Lam Luk Ka, Mueang Pathum<br />{{flagicon image|Seal Ayutthaya.png}} Prupinsi Ayutthaya |- valign="top" | Urang Malayu Bangkulu | | * {{Flagicon image|Flag of Bengkulu.svg}} Bengkulu |- valign="top" | Urang Malayu Berau | * Kasultanan Berau (1377–1830) * Kasultanan Gunung Tabur (1810–1945) * Kasultanan Sambaliung (1810–1945) | * {{flagicon image|Coat of arms of Berau Regency.svg}} Kabupatin Berau |- valign="top" | Urang Bugis-Malayu<ref name="Karim">{{harvnb|Gulrose Karim|1990|p=74}}</ref><ref name="Joseph">{{harvnb|Joseph|Najmabadi|2006|p=436}}</ref>(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[Bugis]]) | * Karajaan Mempawah (1740–1950)<ref>{{cite web |url= http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |title=Mempawah Sultanate |website=Melaju Online |access-date=28 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160408190433/http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |archive-date=8 April 2016 }}</ref> * Kasultanan Selangor (1745–wahini) * Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911) | * {{Flag|Riau}},<br />{{Flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Burma | | * {{flagicon image|Flag of Tanintharyi Region (1974–2010).svg}} Divisi Tanintharyi |- valign="top" | [[Urang Malayu Brunai]]{{sfn|IBP|2007|pp=151–152}}<ref name="Colling">{{harvnb|Colling|1973|p=6804}}</ref><ref name="Aris">{{harvnb|Othman|1983|pp=1–26}}</ref><ref name="Husain">{{harvnb|Husain|2007|pp=16, 33, 34}}</ref> | * [[Kakaisaran Barunai]] (abad ka-7 sampai ka-15) * Kasultanan Brunai (1363–wahini) | * {{flag|Brunai}} * {{flagicon image|Flag of Labuan.svg}} Labuan,<br>{{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak]],<br>{{flag|Sabah}} |- valign="top" | Urang Malayu Cocos | | * {{flagicon image|Flag of Christmas Island.svg}} Pulau Natal,<br>{{flagicon image|Flag of the Cocos (Keeling) Islands.svg}} Kapulauan Cocos (Keeling) * {{flag|Sabah}} |- valign="top" | Urang Malayu Jambi | * Karajaan Jambi (abad ka-7) * Dharmasraya (1183–1347) * Kasultanan Jambi (1460–1907) | * {{flag|Jambi}} |- valign="top" | Urang Jawa-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[urang Jawa|Jawa]]) | * Kasultanan Palimbang (1550–1823) | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan,<br /> {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Juhur<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Johor (1528–wahini) * Kasultanan Muar (1855–1877) | * {{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]] |- valign="top" | Urang Malayu Kadah<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />{{sfn|Majlis Kebudayaan Negeri Kedah|1986|pp=19–69}} | * Paradaban Lambah Bujang (abad ka-1) * Langkasuka (abad ka-2–ka-14) * Karajaan Kadah (Kedah Tua) (abad ka-7t–ka-12) * Kasultanan Kadah (1136–wahini) * Kasultanan Setul (1808–1916){{sfn|Halimi|Pitchai|2016}} * Karajaan Kubang Pasu (1839–1864) * [[Pirlis, Malaysia|Karajaan Pirlis]] (1842–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Perlis.svg}} [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]],<br>{{flagicon image|Flag of Penang (Malaysia).svg}} Pulau Pinang,<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] * {{flagicon image|Seal Satun.png}} Satun,<br>{{flagicon image|Seal Trang.png}} Trang,<br>{{flagicon image|Seal Krabi.png}} Krabi |- valign="top" | Urang Malayu Kalantan<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Bumi Habang (abad ka-1–ka-6) * Kasultanan Kalantan (1267–wahini) * Kasultanan Jembal (1638–1720) | * {{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]] * {{flagicon image|Flag of Narathiwat.svg}} Narathiwat * {{flagicon image|Flag of Besut, Terengganu.svg}} Besut ([[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]]) |- valign="top" | Urang Malayu Lahat | | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan |- valign="top" | Urang Malayu Loloan | | * {{flagicon image|Lambang Kab Jembrana.png}} Kabupatin Jembrana |- valign="top" | Urang Malayu Malaka<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Malaka (1402–1511) | * {{flagicon image|Flag of Malacca.svg}} [[Malaka, Malaysia|Malaka]] |- valign="top" | Urang Minangkabau-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(''kalompok Malayu asimilasi katurunan Minangkabau'') | * Dharmasraya (1183–1347) * [[Kesultanan Siak]] (1725–1949) * Kapamimpinan Nagari Sambilan (1773–wahini) | * {{flag|Riau}},<br /> {{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau * {{flagicon image|Flag of Negeri Sembilan.svg}} [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]],<br>{{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br />{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Sumatera Timur Laut | * Kasultanan Asahan (1630–1946) * Kasultanan Bilah (1630–1946) * Kasultanan Deli (1632–1946) * Kasultanan Langkat (1568–1946) * Kasultanan Serdang (1728–1946) | * {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara |- valign="top" | Urang Malayu Pahang<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Pahang Kuna (abad ka-5–1454) * Kasultanan Pahang Lawas (1470–1623) * Karajaan Pahang Modern (1770–1881) * Kasultanan Pahang Moderen (1881–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] |- valign="top" | [[Urang Palimbang|Urang Malayu Palimbang]]<ref name="Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam">{{Cite web|title=Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam|language= id|date=Agustus 2019|url=https://www.researchgate.net/publication/334990443}}</ref><ref name="Tradisi Ruwahan pada Masyarakat Melayu Palembang">{{Cite web|title=Tradisi Ruwahan Masyarakat Melayu Palembang Dalam Perspektif Fenomenologis|language= id|date=Disimbir 2022|url=https://ejournal.uin-suska.ac.id/index.php/SosialBudaya/article/viewFile/19338/8602}}</ref><ref name="Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang">{{Cite web|title=Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang|language= id|date=Disimbir 2019|url=https://media.neliti.com/media/publications/506596-none-eb4c4768.pdf}}</ref><ref name="Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M : Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang - Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang">{{Cite journal|title=Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M: Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang – Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang|journal= Tamaddun: Jurnal Kebudayaan dan Sastra Islam|language= id|date=2022|volume= 18|issue= 2|pages= 69–86|doi= 10.19109/tamaddun.v18i2.2785|url=https://jurnal.radenfatah.ac.id/index.php/tamaddun/article/view/2785/1887|last1= Niswah|first1= Chirun|doi-access= free}}</ref> | * [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7–ka-13) * Kasultanan Palimbang (1550–1823) | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan |- valign="top" | Urang Malayu Patani<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Negara Sri Dharmaraja (Milinium ka-1–abad ka-15) * Langkasuka (abad ka-2–ka-14) * Kasultanan Pattani (1516–1902) * Kasultanan Singgora (1603–1689) * Karajaan Reman (1785–1902) * Karajaan Legeh (1755–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39">{{harvnb|Anuar Nik Mahmud|1999|p=39}}</ref> * Karajaan Nong Chik (1809–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Jalur (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Teluban (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Jering (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> | * {{flagicon image|Seal Pattani.png}} Pattani,<br>{{flagicon image|Seal Yala.png}} Yala,<br>{{flagicon image|Seal Narathiwat.png}} Narathiwat,<br>{{flagicon image|Seal Songkhla.png}} Songkhla,<br />{{flagicon image|Seal Phattalung.png}} Phattalung * {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]],<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] |- valign="top" | Urang Malayu Pirak<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Gangga Negara (abad ka-2–ka-11) * Kasultanan Pirak (1528–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] |- valign="top" | Urang Malayu Riau | * Kasultanan Kuntu Kampar (1234–1933) * Kasultanan Indragiri (1298–1945) * Kasultanan Rokan (1569–1940) * Kasultanan Pelalawan (1791–1946) * Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911) | * {{flag|Riau}},<br>{{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau,<br /> {{flagicon image|Lambang Kabupaten Pasaman.png}} Kabupatin Pasaman,<br />{{flagicon image|Lambang Kabupaten Lima Puluh Kota.png}} Kabupatin Lima Puluh Kota |- valign="top" | Urang Malayu Sarawak{{sfn|Said|2012}}{{sfn|Amanah Khairat Yayasan Melayu Sarawak|}} | * Karajaan Santubong (abad ka-7) * Karajaan Samarahan (abad ka-13) * Karajaan Saribas (abad ka-15) * Karajaan Banting (abad ka-16) * Kasultanan Sarawak (1598–1641) | * {{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]] |- valign="top" | Urang Malayu Slangor | * Kasultanan Selangor (1745–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]] |- valign="top" | [[Urang Malayu Singapura]] | * Karajaan Singapura (1299–1398) | * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Tamiang | * Karajaan Bukit Karang (1023–1330) * Kasultanan Benua Tamiang (1330–1528) | * {{flagicon image|Lambang Kabupaten Aceh Tamiang.png}} Kabupatin Aceh Tamiang |- valign="top" | Urang Malayu Tarangganu<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Terengganu (1708–wahini) * Karajaan Besut (1780–1899) | * {{flagicon image|Flag of Terengganu.svg}} [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] * [[Kuantan, Malaysia|Kuta Kuantan]] ([[Pahang, Malaysia|Pahang]]) |- valign="top" |Urang Malayu Kalimantan Barat | * Karajaan Landak (1292–1962) * Karajaan Matan (1590–1948) * Karajaan Mempawah (1740–1950) * Kasultanan Pontianak (1771–1950) * Kasultanan Sambas (1675–1944) * Karajaan Sanggau (1310–1960) * Karajaan Sintang (1365–1950) * [[Tanjungpura|Karajaan Tanjungpura]] (880–1590) | * {{flagicon image|Flag of West Kalimantan.svg}} [[Kalimantan Barat]] |} == Liat jua == * [[Dunia Malayu]] * [[Rumah Malayu]] == Rujukan == {{Reflist}} == Pranala luar == * {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu] * {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&hl=id&ct=clnk&cd=139&gl=id&client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]{{Dead link|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=26 Januari 2010 }} * {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=8 April 2016 }} {{DEFAULTSORT:Malayu}} [[Tumbung:Urang Malayu| ]] [[Tumbung:Malayu|*]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Malaysia]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Indunisia]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Brunai]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Singapura]] {{Authority control}} mn6dw13he54fwf2uh0axi2amvb9inq7 115569 115562 2026-11-03T07:08:46Z ~2026-55037-88 18005 /* Sastra */ 115569 wikitext text/x-wiki {{AP}} {{ethnic group |group = Urang Malayu <br/> Suku Melayu <br/> Orang Melayu <br/> اورڠ ملايو |image = [[Berkas:Malay couple.jpg|thumb]] |caption = |poptime = '''± 27.000.000''' |region1 = '''{{flag|Malaysia}}''' |pop1 = 20.749.378 |ref1 = {{lower|<ref>{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}</ref>}} |region2 = '''{{flag|Indunisia}}''' |pop2 = 8.789.585 |ref2 = {{lower|<ref>{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}} |region3 = '''{{flag|Thailand}}''' |pop3 = 5.354.475 |ref3 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}</ref>}} |region4 = '''{{flag|Pilipina}}''' |pop4 = 2.000.000 |ref4 = |region5 = '''{{flag|Singapura}}''' |pop5 = 1.003.449 |ref5 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}</ref>}} |region6 = '''{{flag|Brunai}}''' |pop6 = 501.902 |ref6 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}</ref>}} | region7 = '''{{flag|Australia}}''' | pop7 = 33.183 | ref7 = <ref>{{cite web|url=http://profile.id.com.au/australia/ancestry|title=Australia – Ancestry|website=.id community|access-date=3 Nupimbir 2026|archive-date=3 Januari 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230103081623/https://profile.id.com.au/australia/ancestry/|url-status=live}}</ref> | region8 = '''{{flag|Britania Raya}}''' | pop8 = ~33.000{{Citation needed|date=Nupimbir 2026}} | ref8 = | region9 = '''{{flag|Amirika Sarikat}}''' | pop9 = 29.431 | ref9 = <ref name="Access (DADS) 2010">{{cite web|title=Data Access Dissemination Systems (DADS): Results|website=United States Census Bureau|date=5 Uktubir 2010|url=https://www.census.gov/|access-date=3 Nupimbir 2026|archive-date=27 Disimbir 1996|archive-url=https://web.archive.org/web/19961227012639/https://www.census.gov/|url-status=live}}</ref> |langs = [[Basa Malayu|Malayu]], [[Basa Indunisia|Indunisia]], [[Basa Arab|Arab]], [[Basa Inggris|Inggris]] |rels = [[Islam]] |related = [[Urang Banjar|Banjar]], [[Urang Jawa|Jawa]], Sunda, Minangkabau, Kerinci, Aceh, Dayak }} '''Urang Malayu''' ({{lang-ms|Orang Melayu}}; [[Jawi]]: {{Script/Arabic|أورڠ ملايو}}) ngini bubuhan étnis wan agama Austronésia nang baasal matan Samananjung Malayu, [[Sumatera]] timur, pasisir [[Kalimantan]], wan pulau-pulau halus nang baandak di antara lokasi-lokasi ngini nang dipinandui sabagai [[Nusantara]] Riau. [[Basa Malayu]] marupakan anggota matan rumpun basa Austronesia. Wilayah-wilayah ngini wayah ini marupakan bagian matan nagara-nagara [[Malaysia]], [[Indunisia]] ([[Sumatera]] timur wan selatan, Kapulauan Bangka Belitung, [[Kalimantan Barat]], Kapulauan Riau, wan pasisir [[Kalimantan Timur]]), bagian salatan Thailand (Pattani, Satun, Songkhla, Trang, Krabi, Yala, wan Narathiwat), [[Singapura]], [[Brunai]], wan ujung salatan Myanmar (Tanintharyi). [[Berkas:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|thumb|[[P. Ramlee]]]] [[Berkas:Malay tricolour.svg|thumb|[[Talu warna Malayu]]]] Bahkan, banyak komunitas Minangkabau, Mandailing, wan [[urang Dayak|Dayak]] nang pindah ka pantai timur [[Sumatera]] wan pantai barat [[pulau Kalimantan|Kalimantan]], mangaku sabagai urang Malayu. Salain di Nusantara, urang Malayu jua ada di Sri Lanka, Kapulauan Cocos (Keeling) ''(Cocos Malays)'', wan [[Aprika Salatan]] ''(Cape Malays)''. Pakambangan wan didirian Kasultanan Malaka pas abad ka-15 manyababakan revolusi ganal dalam sajarah bangsa Malayu. Hal ngitu tajadi karana kasultanan ngitu mambawa parubahan nang sangat signifikan pada tata kabudayaan wan kasultanan ngitu mandapatakan kajayaan pada masa ngitu. Sapanjang sajarahnya, urang-urang Malayu dipinandui sabagai komunitas padagangan pasisir nang baisi ciri-ciri budaya nang baubah.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 & 43}} Buhannya manyerap, mambagi wan manyampaiakan banyak ciri budaya dari kalompok etnis lokal lainnya, nang kaya Minangkabau wan Aceh. == Etimologi == {{multiple image | align = right | total_width = 420 | image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg | alt1 = Urang Malayu Malaka | caption1 = Gambaran cat banyu Purtugis matan urang Malayu di Malaka, kikira tahun 1540, ditampaiakan dalam Códice Casanatense | image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg | alt2 = Sepasang urang Malayu | caption2 = Ilustrasi pasangan Malayu, matan ''Reise nach Batavia'', antara tahun 1669 wan 1682 | image3 = JogetUNISEL.jpg | alt3 = Tari manari joget Malayu | caption3 = Tari Joget nang baasal matan masa Kasultanan Malaka, banyak aspek budaya Malayu baasal matan wilayah Malaka }} Kuya Malayu pamulaannya ngaran tampat (toponim), nang marujuk ka sabuting andak di Sumatera. Imbah abad ka-15 istilah Malayu mulai dipakai gasan manyambat ngaran suku (etnonim).<ref name=":0">{{cite book|author=Timothy P. Barnard|year=2004|title=Contesting Malayness: Malay identity across boundaries|location=Singapore|publisher=Singapore University press|isbn=9971-69-279-1|page=|url-status=live}}</ref>{{rp|3}} Sastra ''Sajarah Malayu'', mahubungakan asal etimologis "Melayu" lawan sabuah sungai halus bangaran Sungai Malayu di [[Sumatera]], [[Indunisia]]. Epos tasalah manyambat bahwa sungai ngini mangalir ka Sungai Musi di Palembang, padahal sabujurnya sungai ngini mangalir ka Sungai Batang Hari di [[Jambi]].<ref>{{Cite journal|last=Reid|first=Anthony|date=Uktubir 2001|title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=32|issue=3|pages=295-313}}</ref>{{rp|298}} Babarapa urang bapandapat bahwa istilah ngitu baasal matan sabuah kata nang baasal matan [[basa Malayu]], yaitu "melaju" nang baasal dari awalan 'me' wan akar kata 'laju', nang manggambarakan kakuatan arus di sungai ngitu.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}} [[Barakas:Candi Tinggi.jpg|thumb|upright=1|Candi Muaro Jambi di [[Jambi]], dihubungakan lawan keberadaan karajaan Melayu pra-Islam. Candi-candi biasanya dibangun di tangah-tangah pusat karajaan]] === Sabagai ngaran tampat (toponim) === Istilah "Malayu" dan palafalan nang sama sajak abad ke-15 adalah sabuah toponim kuno nang umumnya mangacu pada daerah-daerah di selat Malaka.{{sfn|Barnard|2004|p=3}} [[Barakas:Tengku Abd Aziz Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah.jpg|thumb|upright=1|Tengku Abdu Aziz, Pangeran dari [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] nang mamakai pakaian khas Melayu formal wayah itu (sekitar 1920)]] * '''''Malaya Dwipa''''', "Malaya Dwipa", kaya nang tacatat dalam bab 48 Bayupurana, wilayah Malaka marupakan sabuah provinsi di laut timur nang sugih banar lawan amas wan perak. Babarapa ahli jua mamasukakan wilayah [[Sumatera]] ka dalam istilah ngitu.{{sfn|Deka|2007|p=57}} Tagal, bubuhan ahli dari India parcaya bahua istilah ini hanya marujuk pada samananjung Malayu nang tadiri matan banyak gunung, sadangkan [[Sumatera]] labih marujuk pada gambaran di dalam Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}} * '''''Maleu-kolon''''' – sabuah lokasi di Samananjung Amang, nang tacatat dalam karya Klaudius Ptolemaeus (90–68 M), ''Geographia'' mancatat sabuah tanjung di ''Aurea Chersonesus'' (Samananjung Malayu) nang bangaran ''Maleu-kolon'', nang diyakini barasal matan Basa Sanskerta, ''malayakolam'' atawa ''malaikurram''.<ref>{{cite book|title= Researches on Ptolemy's geography of eastern Asia (further India and Indo-Malay archipelago|page= 101|author= Gerolamo Emilio Gerini|isbn= 81-70690366|year= 1974|publisher= Munshiram Manoharlal Publishers }}</ref> {{sfn|Gerini|1974|p=101}} * '''''Mo-lo-yu''''' – dikisahakan ulih Yijing, saurang biarawan [[Buddha]] matan dinasti Tang nang bakunjangan ka Asia tenggara pada tahun 688–695. Manurut Yijing, karajaan "Mo-Lo-Yu" bajarak 15 hari balayar matan Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga ([[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]]). Kerajaan ngitu jua jaraknya 15 hari palayaran dari Ka-Cha ([[Kadah, Malaysia|Kadah]]), sahingga kawa dikatahui bahwa kerajaan Mo-Lo-Yu baandak di tangah jarak antara kaduanya.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Teori populer mahubungakan ka'ada'an "Mo-Lo-Yu" lawan situs Kuil Muaro Jambi di Sumatera,{{sfn|Melayu Online|2005}} tagal ka'ada'an Jambi sangat balawanan lawan parnyaraan Yi Jinh nang manyambat bahwa inya ba'andak di tangah-tangah ''Ka-Cha'' (Kedah) lawan ''Bogha'' (Palembang)". Di antara masa akhir dinasti Yuan (1271–1368) wan masa awal dinasti Ming (1368–1644), kata ''Ma-La-Yu'' rancak disambat dalam teks-teks kuno Tiongkok gasan manyambat wilayah nang baandak di laut salatan. === Sabagai ngaran suku (etnonim) === Sastra Malayu Klasik manggambarakan urang Malayu dalam arti nang tahalus daripada interpretasi mudirin. ''Hikayat Hang Tuah'' (sakitar tahun 1700, manuskrip sakitar tahun 1849) hanya mangidentifikasi suku Malayu sabagai subyek Kasultanan Malaka; Brunai pada waktu itu kada dianggap sabagai Malayu. ''Hikayat Patani'' (sakitar 1876) kada manyabutakan Patani wan Brunai sabagai Malayu, istilah itu hanya digunaakan gasan [[Johor, Malaysia|Johor]]. Kedah kada tamasuk sabagai suku Malayu dalam ''Hikayat Kedah''/''Hikayat Merong'' Mahawangsa (sakitar 1821). ''Hikayat Aceh'' (sakitar 1625, naskah nang ada sakitar 1675) mahubungakan etnis Malayu lawan Johor, tagal kada manyabutakan Aceh atawa Deli sabagai Malayu.<ref>{{Cite book|last=Milner|first=Anthony|year=2011|url=https://books.google.co.id/books?id=sACaolB0FpkC&vq=liberally&source=gbs_navlinks_s|title=The Malays|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444391664|pages=91-92}}</ref><ref>Untuk usia manuskrip, lihat [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809133732/https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html |date=2022-08-09 }}.</ref> == Budaya == === Agama === [[Barakas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masigit Sultan Omar Ali Saifuddin di [[Brunai]] wayah malam [[Ramadan]]. Karajaan nang sugih ngini mangadopsi Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Malayu'') sabagai filosofi nasional sajak kamardikaannya pada tahun 1984.]] Masyarakat Malayu awal sabagian besar animis, percaya akan keberadaan ''semangat'' (roh) dalam sagala hal.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Sakitar pambukaan era umum, [[Hindu]]isme wan Budhisme diperkenalkan ulih padagang Asia Selatan ka Kapulauan Malaya, di mana buhannya bakambang sampai abad ka-13, sabalum datangnya Islam nang dibawa ulih padagang Muslim Arab, Asia Salatan wan Cina. Pada abad ka-15, Islam matan sekte Sunni ortodoks bakembang di [[dunia Malayu]] di bawah Kasultanan Malaka. Bida lawan Hinduisme, nang sacara superfisial maubah masyarakat Malayu awal, Islam kawa disambat sudah sacara pinuh baintegrasi ka dalam kahidupan sahari-hari panduduk.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Sajak era ngini, urang-urang Malayu dianggap sabagai kalompok etnis wan agama wan sacara tradisiunal mamiliki identifikasi erat dangan Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} wan mereka kada mangubah agama mereka sajak ngitu.<ref name="Syed" /> Identitas ngini sangat kuat sampai-sampai dipadahakan bahwa manjadi Muslim adalah ''masuk Melayu'' (masuk Malayu).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}} Namun, kepercayaan awal baisi akar nang labih dalam, buhannya mampartahanakan diri malawan anathema Islam – wan jua mistisisme Sufisme sudah bahubungan antara urang Malayu, lawan roh-roh dunia animistik awal wan babarapa unsur Hinduisme.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Imbah tahun 1970-an, kabangkitan Islam (disambat jua re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) di saluruh dunia Muslim, banyak tradisi nang dianggap manyalahi ajaran Islam wan mangandung unsur-unsur syirik ditinggalakan ulih urang Malayu di Malaysia, sadangkan di kalangan urang Malayu di Indunisia, tradisi ngini kada dianggap sabagai takhayul wan mangandung unsur-unsur syirik. Di antara tradisi nginih adalah festival ''mandi safar'' (mandi Safar), sebuah festival mandi gasan mancapai kamurnian spiritual, nang kawa dilihat ciri-cirinya mirip lawan babarapa matan Durga Puja di India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}} Kabanyakan etnis Malayu modern adalah panganut Islam Sunni<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=7 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Uktubir 2012}}</ref> wan festival Malayu nang paling panting adalah festival asal Islam — ''[[Hari Raya Pitrah|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Hari Raya Haji|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Tahun puga Islam|Awal Muharram]]'', wan ''[[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]]''. Di Malaysia wan Brunai, urang-urang Malayu dianggap murtad apabila bapindah agama matan Islam. Tagal, ada babarapa etnis Malayu nang badiam di luar nagara-nagara ngini jua sudah manarima agama lain sacara legal di bawah hukum. === Arsitéktur === {{See also|Rumah Malayu}} [[Barakas:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Rūmah tradisional Malayu di [[Kadah, Malaysia|Kadah]], dihiasi lawan panel ukiran khas dari Samananjung Malayu utara.]] [[Barakas:Malacca Sultanate Palace Museum 1.jpg|thumb|350px|Replika Istana Kasultanan Malaka, nang dibangun matan informasi wan data nang didapat matan Sajarah Malayu. Dokumen sajarah ngini baisi referensi gasan pambangunan wan arsitéktur istana-istana wayah zaman Sultan Mansur Shah, nang mamarintah matan 1458 sampai 1477.]] Berbagai pangaruh budaya, tarutama Cina, Hindia, wan Irupa, bamain peran utama dalam mambantuk arsitéktur Malayu.{{sfn|Henket|Heynen|2002|p=181}} Sampai wayah ngini, kayu adalah bahan utama nang diguna'akan gasan sabarataan bangunan tradisiunal Malayu.<ref name="MC1219">{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1219}}</ref> Tagal, banyak jua struktur batu nang ditamuakan tarutama kompleks kaagamaan matan zaman [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] wan karajaan Malayu isthmian kuno. Candi Muara Takus wan Candi Muaro Jambi di [[Sumatera]] adalah salah sabuting contoh nang bahubungan lawan unsur-unsur arsitektur Kakaisaran Sriwijaya. Namun, arsitéktur Sriwijaya tarutama diwakili di Chaiya (wayah ngini sabuah provinsi di Thailand) di Samananjung Malaya, nang marupakan pusat panting salawas periode Sriwijaya.{{sfn|Chihara|1996|p=213}}{{sfn|Van Beek|Invernizzi|1999|p=75}} Tipe strukturnya tadiri matan ruang sel gasan mangandung gambar Buddha wan puncak strukturnya diulah dalam bantuk ''stupa'' lawan teras-terasan nang baurutan, nang marupakan cuntuh nang paling baik di ''Wat Pra Borom That'' di Chaiya.{{sfn|Jermsawatdi|1989|p=65}} Ada jua bukti kuil Hindu atawa ''Candi'' di sakitar salatan [[Kadah, Malaysia|Kadah]] antara gunung Jerai wan lembah Sungai Muda, dairah nang dipinandui sabagai Lembah Bujang. Di dalam wilayah sakitar 350 kilometer pasagi, 87 situs agama sajarah awal sudah dilaporakan wan ada 12 ''candi'' nang baandak di puncak gunung, sabuah fitur nang manunjukakan mungkin baasal matan kaparcayaan Malayu prasejarah manganai kasucian tempat-tempat tinggi.{{sfn|O'Reilly|2007|p=42}} [[Barakas:Pintu Istana Setul Mambang Segara.jpg|thumb|350px|Sabuting panel dinding nang dihiasi lawan bamacam motif kambang matan istana Setul Mambang Segara nang dilihat di Muzium Negara. Setul adalah sabuah karajaan Malayu nang ada antara tahun 1808 wan 1915 di subalah utara Samananjung Malayu.]] Rujukan awal arsitektur Melayu di Samananjung Melayu kawa ditamui di babarapa catatan Cina. Sebuah catatan Cina abad ka-7 mangisahakan bubuhan jamaah haji Buddha nang datang ka Langkasuka wan manyabutakan kuta ngitu dikelilingi tembok nang di atasnya dibangun manara-manara wan didatangi malalui dua pintu gerbang.{{sfn|Jamil Abu Bakar|2002|p=59}} Catatan abad ka-7 nang lain matan utusan khusus Tiongkok ka Karajaan Bumi Habang di Samananjung Malaya, mancatat bahwa ibu kota baisi tiga gerbang nang tapisah labih matan saratus langkah, nang dihiasi lawan lukisan tema Buddha wan roh-roh bibinian.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=19}} Deskripsi rinci partama matan arsitéktur Malayu ada di ''Istana'' kayu nang ganal matan Mansur Shah matan Malaka (berada 1458-1477).<ref name="MC1219" /> Manurut Sejarah Melayu, bangunan ngini baisi struktur tujuh teluk nang ditinggikan di atas pilar-pilar kayu lawan atap tujuh tingkatan di atas karing-karing batu kapur wan dihiasi lawan puncak-puncak manara nang dihias lawan kaca kaca Cina.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=24}} [[Rumah Malayu|Rumah-rumah tradisiunal Malayu]] diulah mamakai struktur rangka kayu nang sederhana. Rūmah-rūmah nginih baisi atap nang manyimpang, teras di bagian muka, langit-langit nang tinggi, banyak lubang di dinding gasan ventilasi,<ref>{{cite web |last=Ahmad |first=A. Ghafar |title=Malay Vernacular Architecture |url= http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |access-date=26 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100610190114/http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |archive-date=10 Juni 2010 }}</ref> wan rancak dihiasi lawan ukiran kayu nang rumit. Kaindahan wan kualitas ukiran kayu Malayu dimaksudakan gasan manjadi indikator visual matan pangkat sosial wan status matan pamiliknya.{{sfn|Noor|Khoo|2003|p=47}} Rumah Salinger, nang manang Hadiah Arsitektur Aga Khan 1998, adalah contoh modern matan desain tradisiunal ngini.<ref name="Steele 187-188">{{cite book |last1=Steele |first1=James |url=https://archive.org/details/greenwoodencyclo0000stee/page/186/mode/2up?q=%22salinger+house%22 |title=The Greenwood encyclopedia of homes through world history: Volume 3 |date=2009 |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0-313-33791-8 |pages=187–188 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref><ref name="Jantan et al. 16-17">{{cite book |last1=Jantan |first1=Amer Hamzah |url=https://archive.org/details/malaysiasingapor0000mala/page/16/mode/2up?q=%22Rudinara%22 |title=Malaysia, Singapore, and ASEAN in an age of globalisation |last2=Said |first2=Hassan |last3=Bajunid |first3=Ibrahim Ahmad |last4=Ismail |first4=Ibrahim |last5=Talib |first5=Shaharil |last6=Ahmad |first6=Shamsulbahriah Ku |date=2002 |publisher=Asia-Europe Institute, University of Malaya |isbn=983-2085-42-X |pages=16–17 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref> Salawas babarapa dekade, arsitéktur tradisiunal Malayu dipangaruh ulih [[Bugis]] wan [[urang Jawa|Jawa]] matan salatan, Siam, Inggris, [[urang Arab|Arab]] wan India matan utara, Portugis, Belanda, Aceh wan [[Rumah Gadang|Minangkabau]] matan barat dan Cina Salatan matan timur.<ref>{{cite web |title=For Sale – CountryHeights |work=The Art of Living Show |date=22 Marit 2011 |via=YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM |archive-url=https://web.archive.org/web/20251102020704/https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM&feature=youtu.be |archive-date=2025-11-02 |url-status=live |access-date=2026-10-25 |dead-url=unfit}}</ref> === Basa === [[Barakas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|Prasasti Kedukan Bukit nang ditulis dalam aksara Pallawa. Baasal matan tahun 683, ngini adalah salah satu artefak tulisan Malayu nang paling tuha nang masih ada.]] {{Main|Basa Malayu}} {{See also|Tulisan Jawi}} [[Basa Malayu]] marupakan salah satu basa nang paling tarkanal di dunia, tarutama basa Austronesia. Varian wan dialek Malayu dipakai sabagai basa rasmi di [[Brunai]], [[Indunisia]], [[Malaysia]] wan [[Singapura]]. Basa ini jua dituturakan di [[Thailand]] salatan, Kapulauan Cocos, Pulau Natal, Sri Lanka. Basa ini dituturakan sabagai basa asli ulih sakitar 33 juta urang di saluruh Kapulauan Malayu wan dipakai sabagai basa kadua ulih sakitar 220 juta urang.{{sfn|Wright|2007|p=492}} Bentuk basa Malayu nang paling tuha baasal matan basa Proto-Malayo-Polinesia nang dituturakan ulih panduduk Austronesia nang paling awal di Asia Tanggara. Bantuk ngini kamudian bakambang manjadi Malayu Lawas pas budaya wan agama India mulai manambus wilayah ngitu. Basa Malayu Kuno baisi babarapa istilah sampai wahini, tapi tatap kada kawa dipahami ulih pamandir mudirin, samantara basa mudirin sudah banyak ta'akui dalam tulisan Malayu Klasik, nang bantuknya paling tuha ba'asal matan tahun 1303 M.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Malayu bakambang manjadi Basa Malayu Klasik malalui panambahan kata-kata [[basa Arab|Arab]] wan [[basa Parsia|Parsia]] nang barandak pas Islam datang ka wilayah ngitu, wan baubah sacara signifikan dalam prosesnya. Awalnya, Malayu Klasik marupakan sakalompok dialek nang bamacam-macam, mancarminakan asal-usul karajaan-karajaan Malayu di Asia Tenggara. Salah satu dialek ngini, nang dikambangakan dalam tradisi sastra Kasultanan Malaka pas abad ka-15, akhirnya manjadi dominan. Era Malaka ditandai lawan parubahan basa Malayu manjadi basa Islam, nang mirip lawan [[basa Arab|bahasa Arab]], [[basa Parsia|Persia]], Urdu wan Swahili. Tulisan Arab nang diadaptasi disambat Jawi dipakai gasan manggantiakan tulisan Kawi, istilah-istilah agama wan budaya Islam banyak disamakan, manyingkirakan banyak kata-kata Hindu-Buddha, wan basa Malayu jadi basa media pandidikan wan panyabaran Islam di saluruh wilayah Asia Tenggara. Di puncak kakuasaan Malaka pada abad ka-15, basa Malayu Klasik manyabar diluar dunia panutur<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> basa Malayu tradisiunal wan manyabapakan sabuah lingua franca nang disambat ''Bahasa Melayu pasar'' ("Basa Malayu Bazaar") atawa ''Bahasa Melayu rendah'' ("Basa Malayu Randah") sabagai balawanan ''Bahasa Melayu tinggi'' ("Basa Malayu Tinggi") di Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Umumnya diyakini bahwa Basa Malayu Bazaar marupakan basa pidgin wan pangambangan nang paling panting adalah bahwa bahasa pidgin manjadi kreol, manciptakan babarapa basa hanyar nang kaya Basa Malayu Ambon, Basa Malayu Manado wan [[Basa Betawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}} Panulis-panulis Irupa abad ka-17 wan ka-18, nang kaya Tavernier, Thomassin wan Werndly manggambarakan Basa Malayu sabagai "''basa urang-urang nang balajar di sabarataan India, nang kaya basa Latin di Eropa''".{{sfn|Sweeney|1987}} Basa ngini jua nang paling banyak diguna'akan salawas era kolonial Inggris wan Walanda di Kapulauan Malayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kabalikannya tajadi di Hindia Timur Spanyol, di mana Latinisasi massal kapulauan sapanjang tahun-tahun kolonial manyababakan coup de grâce basa Malayu di [[Pilipina]]. Dialek Kasultanan Johor, panerus langsung matan Malaka, manjadi basa standar di kalangan urang Malayu di [[Singapura]] wan [[Malaysia]], wan marupakan dasar asli gasan [[basa Indunisia]] standar.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}} Salain matan basa Malayu standar, nang dikambangakan di dalam lingkup Malaka-Johor, bamacam dialek Malayu lokal ada. Misalnya, urang Bangka, urang Brunai, urang Jambi, urang [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], urang [[Kadah, Malaysia|Kadah]], urang [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]], urang [[basa Palimbang|Palimbang]], urang Pattani, urang [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]], urang [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], wan banyak lainnya. Basa Malayu sacara historis ditulis dalam aksara Pallawa, Kawi wan Rencong. Imbah datangnya Islam, [[tulisan Jawi]] nang badasarkan basa Arab diadopsi wan masih diguna'akan sampai wahini sabagai salah satu dari dua aksara rasmi di [[Brunai]] wan sabagai aksara alternatif di [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Uktubir 2012 }}</ref> Mulai abad ka-17, sabagai hasil kolonisasi Inggris wan Walanda, aksara Jawi sacara batahap digantikan ulih tulisan Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=7 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> nang badasarkan Latin nang akhirnya manjadi tulisan moderen rasmi gasan basa Malayu di [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Indunisia]], wan tulisan ko-resmi di [[Brunai]]. === Festival wan parayaan === [[Barakas:Majlis Tujuh Likor Pasang Pelita.jpg|thumb|Barisan Pelita (lampu minyak) nang dinyalakan pas ''Malam Tujuh Likur'' (malam ka-27 Ramadhan), lampu minyak rancak dipakai gasan manarangi rumah wan jalan-jalan pas bulan Ramadhan. Di sini, di Muar, [[Johor, Malaysia|Johor]], Malaysia.]] Kambang biaknya [[Islam]] bahasil maubah identitas urang Malayu pas abad ka-15. Jadi, kabanyakan festival wan parayaan urang Malayu bajalan barengan lawan [[almanak Hijriah|kalender Islam]], tapi tatap kuat banar [[Malayisasi|nuansa khas Malayu]]nya. Pariayaan Hari Raya (harfiahnya "Hari Ganal") dua kali satahun, [[Aidilfitri]] wan [[Aidiladha]], disambut sabagai pariayaan ganal di saluruh komunitas Malayu. Dua hari raya ngini panting gasan mamparingati dua kajadian ganal wan filsafat dalam ajaran wan kayakinan [[Islam]]. Nang pamulaan manyimbuulkan kamanangan sabagai urang [[Muslim]] imbah sabulan [[saum|bapuasa/saum]] wan sabar di bulan [[Ramadan]], sadangkan nang kadua manyimbuulkan pangurbanan nang dilakuakan ulih Nabi Ibrahim (Abraham) atas nama [[Allah]]. Libur ''Raya'' biasanya dimulai pas acara pulang kampung nang disambat Balik Kampung atawa ''Balik Raya'' nang tajadi babarapa hari sabalum hari raya. Pas Hari Raya, urang Malayu marayaakan lawan manggawi salat Hari Raya, maadakan pista ganal, wan basilaturahmi lawan kawan, kaluarga, wan tatangga. Mambari salam jua penting, sabagai tanda hormat, kasih sayang wan parhatian. [[Barakas:COLLECTIE TROPENMUSEUM Plechtigheden bij de kroning van de Sultan van Deli in 1925 op de troon de sultan en zijn echtgenote met aan weerszijden de rijkssieraden TMnr 10001572.jpg|thumb|Upacara panobatan antara Tengku Otteman, sabagai ''Tengku Mahkota'' (Pangeran Mahkota) Kasultanan Deli, Hindia Walanda; lawan bininya, Raja Amnah, anggota Kaluarga Karajaan Pirak sabagai ''Tengku Puan Indera'' pas tahun 1925]] Upacara-upacara liturgi wan agama lain nang diparingati ulih urang Malayu tamasuk [[Ramadan|Ramadhan]], sabulan suci nang diparingati lawan [[puasa]] di siang hari wan macam-macam kagiatan kaagamaan; [[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]], arak-arakan ganal husus gasan mamparingati hari lahir Nabi [[Muhammad]]; [[Asura|Asyura]], paringatan [[Muharram]] di mana urang Malayu sacara khusyuk manyadiakan makanan husus, nang disambat ''Bubur Asyura''; Nisfu Sya'ban, paringatan Tangah [[Sakban]], hari puasa husus gasan pamintaan ampun; [[Nuzululquran|Nuzul Quran]], wahyu pamulaan [[Al-Qur'an]]; [[Isra Mikraj|Israk dan Mikraj]], naiknya Nabi Muhammad ka langit wan Awal Muharram, [[Tahun puga Islam|Tahun Baru Islam]]; talu parayaan tarakhir rancak diparingati lawan malakukan salat ''sunat'' husus, ceramah kaagamaan wan diskusi Islam di [[masigit]]. Ada jua banyak banar festival budaya dairah nang ada di dalam nagari wan acara-acara sosial di babagai kalangan masyarakat Malayu. Kawasan pasisir bahari dikenal mamparingati upacara ''Mandi Safar'' atawa ''Puja Pantai'', sabuting mandi pambarasihan pas [[almanak Hijriah|bulan Islam]] [[Safar]], nang asal mulanya ditiru matan ritual pambarasihan suci Malayu pra-Islam kuno, mirip lawan tradisi Belimau sabalum Ramadan; wan ''Pesta Menuai'', sabuting festival panen nang dirayakan ulih komunitas Malayu padalaman wan agraris lawan permainan tradisiunal, teater, Joget, wan repertoar tarian-drama lainnya. Tapi, kadua kabiasaan ngitu balahan-balahan mulai kada ada lagi marga adanya babagai parubahan sosial wan ikunumi nang diulah di masyarakat Malayu pas abad ka-20. Selain itu, banyak urang Malayu jua dikanal kawa maumpati upacara karajaan gasan mahurmati istana karajaan masing-masing. Ciri-ciri Islam jua banyak manandai parayaan-parayaan urang Malayu di tingkat individu, sabuah gabungan nang takait lawan upacara transisi spiritual sabagai urang Muslim. Urang Malayu biasanya maulah ''kenduri'', hajat keagamaan gasan marayai atawa maminta barakat gasan sabuah kajadian. Ada babarapa variasi filsafat kenduri, mulai matan ''Doa Selamat'' (maminta karidhaan wan parlindungan Ilahi), ''Kesyukuran'' (gasan manyampaikan rasa sukur wan tarima kasih), ''Melenggang Perut'' (upacara pijat gasan ibu nang bahamil anak partama), ''Aqiqah'' wan ''Cukur Jambul'' (upacara gasan bayi nang baru lahir, gasan marayai kahidupan hanyar), ''Bertindik'' (upacara tindik partama gasan anak bibinian), ''Khatam'' (upacara wisuda, imbah anak mamaca [[Al-Qur'an]] samunyaan gasan partama kalinya), ''Khatan'' (sunat), ''Kahwin'' (pabainan), ''Arwah'' atawa ''Tahlil'' (doa gasan urang nang sudah maninggal), wan lain-lainnya. Acara ngini biasanya diatur ulih kaluarga wan sacara tradisional dibantu ulih masarakat dalam sabuah acara basamuai nang disambat ''Rewang'' atawa ''Gotong-royong''. Salawas upacara ngini, sakulawarga ditulungi ulih tatangga wan kaluarga, nang manaiki tugas nang bamacam-macam, mulai matan manyadiakan makanan, mangatur tampat acara, manyiapakan logistik, wan pangawasan teknis lainnya. Tapi, imbah urbanisasi makin rancak di masyarakat Malayu modern, kabiasaan ''Rewang/Gotong-Royong'' paralahan-lalahan diganti lawan jasa katering nang disewa ulih kaluarga. === Musik === {{Main|Musik Malayu}} [[Musik Malayu]] adalah sabuting janis musik tradisional nang barasal wan bakambang di pasisir timur [[Sumatera]], [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]], wan Samananjung Malaya.<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> Musik ngini biasanya dinyanyikan ulih urang-urang matan suku bangsa Malayu nang kada jarang diumpati jua lawan tarian khas Malayu satampat misalnya tarian parsembahan dalam pajuangan atawa pesta adat, panambaian tamu kahormatan, wan dalam kagiatan kaagamaan.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref> Sairing lawan pakambangan zaman musik Malayu mangalami kabingungan gaya musik misalnya saja mangalami paduan lawan aliran [[musik pop]], [[musik rock]], wan [[dangdut]]. Aliran ngini kawa ditamui di nagara-nagara kaya Malayu, nang kaya [[Indunisia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Brunai]]. Pada pamulaan parkambangan alat musik nang digunaakan labih didominasi ulih tingkatan rebana nang disambat Kompang matan Ponorogo, petikan gambus, gesekan biola, picitan akordion, tingkatan [[kanung|gong/kanung]], wan tiupan [[sarunai]]. Hal ngini dipangaruh ulih budaya matan tanah [[urang Arab|Arab]] dan [[Irupa]] tradisional. Sairing bakambangnya teknologi, bubuhannya digantiakan lawan alat musik elektronik dalam bantuk keyboard. Dalam kiprahnya aliran ngini sampat populer di era '80an bahkan mamasuki era "puncak kahangatan" di era '90an. Hal ngini ditandai lawan makin banyaknya [[panyanyi]] & grup band Malayu, wan pandatang hanyar nang muncul lawan lagu-lagu andalan masing-masing. === Pakaian tradisiunal === [[Barakas:Busana Melayu.jpg|thumb|Urang Malayu dalam ''busana Melayu'', gaya pakaian tradisiunal Malayu]] Pakaian wan tekstil tradisiunal Malayu tarus-tarus barubah matan zaman kuno. Sacara historis, urang Malayu kuno dicatat mamakai bamacam bahan alami sabagai sumber penting gasan kain, pakaian wan pakaian. Namun, era umum, manyaksiakan kadatangan awal para padagang matan timur wan barat ka palabuhan Kapulauan Malayu, basama-sama buhannya manukar barang-barang mewah baru, tamasuk kapas halus wan sutra. Pakaian ngitu kamudian manjadi sumber mode Malayu tinggi wan mandapatakan peran budaya sabagai identitas nang maikat di kapulauan, tarutama di samananjung, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{sfn|Hassan|2016}} Dalam budaya Malayu, pakaian wan tekstil dihormati sabagai simbul kaindahan, kakuatan wan status. Banyak kisah dalam hikayat Malayu manakanakan wadah khusus nang ditampati ulih tekstil.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=2}} Industri paulahan tangan Malayu kawa diitihi asalnya sajak abad ka-13 pas jalur pardagangan timur bakambang di bawah dinasti Song. Pambahasan tentang tekstil nang diulah sacara lokal wan jua dominasi panen di Samananjung Malaya diulah dalam babarapa akun Cina wan Arab.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=19}} Di antara tekstil Malayu nang takanal adalah Songket, Batik, ''Telepok'', ''Limar'', ''Tenun'', ''Kelingkam'', ''Cindai'', ''Pelangi'' wan ''Tekad''. Pakaian Malayu Klasik bamacam-macam di antara wilayah nang balainan, tagal pakaian tradisional nang paling dalam di zaman modern adalah Baju Kurung (gasan [[bibinian]]) wan Baju Melayu (gasan [[lalakian]]), nang kaduanya diakui sabagai pakaian nasional gasan [[Malaysia]] wan [[Brunai]], wan jua dipakai ulih komunitas Malayu di [[Indunisia]], [[Singapura]], [[Pilipina]], Myanmar, wan [[Thailand]]. [[Barakas:HariRayaMalaykids.jpg|thumb|left|Anak-anak Malayu mamakai pakaian tradisiunal wayah [[Hari Raya Pitrah|Idul Fitri]]]] Kata ''Baju Kurung'', nang diartiakan sabagai "mambungkus awak" urang nang mamakainya diulah badasarkan prinsip Islam tentang kasadarhanaan, kasupanan wan karandahan hati. Praktik ngini paralil lawan doktrin agama Yahudi-Karistin, karana mamamirkan bagian-bagian intim tubuh dianggap dilarang dalam [[Islam]]. Interpretasi ngitu lalu ditarik ka cara Malayu mamakai pakaian wan perspektif budaya, ngini kawa disaksikan banar pada pamarintahan Mansur Shah matan Malaka pada abad ka-15, sultan malarang umatnya nang binian Muslim di publik gasan mamakai sarung haja matan dada ka bawah. Sapanjang zaman, Malayu Baju Kurung bajalan malalui babarapa reinkarnasi sabalum mangambil bantuk nang wahini. Marga luasnya bamacam karajaan Malayu di kapulauan, bantuk lokal wan tapisah matan pola desain Baju Kurung jua kawa disaksikan di wilayah ngitu, tamasuk Bengkulu, [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Jambi, Juhur-Riau, [[Pahang, Malaysia|Pahang]] wan Palimbang.{{sfn|Hassan|2016}} Modus nang sasuai matan Baju Kurung gasan laki-laki dipinandui sabagai "Baju Melayu". Bagian atas pakaian diulah lawan desain geometris nang hampir sama lawan Baju Kurung wan biasanya dipasangkan lawan kain anyaman nang dipinandui sabagai sarong. Pola [[tapih|sarong]] mungkin tamasuk simbol status pakawinan urang atawa pangkatnya dalam masyarakat Malayu tradisiunal.{{sfn|Hassan|2016}} Pakaian Malayu klasik umum lainnya gasan lalakian tadiri matan ''baju'' atawa ''tekua'' (sabuting janis baju lengan panjang), ''baju rompi'' (jaket), ''kancing'' (buting), ''celana'' kaki halus (seluar/[[salawar|salawar panjang]]), [[tapih|sarong/tapih]] nang dipakai di pinggang, ''capal'' (sandal), wan ''tanjak'' atawa ''tengkolok'' (alat panutup kapala); gasan bangsawan, ''baju sikap'' atawa ''baju layang'' (sabuting jenis mantel) wan ''pending'' (tali pinggang hiasan) jua identik gasan dipakai sabagai pakaian formal. Rancak jua gasan saurang ''pendekar'' (prajurit Malayu) gasan mamakai [[Karis]] di bagian muka sarong. Babeda lawan Baju Melayu nang tarus dipakai sabagai pakaian upacara haja, Baju Kurung dipakai saban hari sapanjang tahun ulih kabanyakan bibinian Malayu. Pamandangan pagawai sipil binian, pagawai profesional wan mahasiswa nang mamakai Baju Kurung rancak ditamui di [[Malaysia]] wan [[Brunai]]. === Pamainan tradisiunal === [[Barakas:Finished wau and wau frame.JPG|thumb|right|Sabuah bengkel tukang Wau di [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Malaysia]]. Janis layang-layang nang unik ngini kawa ditamui di pasisir timur laut Samananjung Malaya.]] Pamainan tradisiunal Malayu biasanya mamarluakan kaahlian karajinan wan katangkasan tangan wan kawa ditelusuri asal-usulnya sajak zaman Kasultanan Malaka. ''Sepak Raga'' wan pamainan [[kelayangan]] marupakan salah satu permainan tradisiunal nang disambat dalam Sajarah Malayu nang dimainakan ulih bangsawan wan bangsawan matan kasultanan Malayu.{{sfn|Leyden|1821|p=261}}{{sfn|Lockard|2009|p=48}}{{sfn|Ooi|2004|p=1357}} ''Sepak Raga'' adalah salah sabuting pamainan Malayu nang paling populer wan sudah dimainkan baabad-abad. Sacara tradisional, raga Sepak dimainakan dalam lingkaran lawan manendang wan manjagakan bola rotan di atas mangguna'akan apa haja bagian awak salain tangan wan tangan. Inya wayah diakui sabagai olahraga nasional [[Malaysia]] wan dimainkan dalam acara ulahraga{{sfn|Ziegler|1972|p=41}}{{sfn|McNair|2002|p=104}} internasional nangkaya Asian Games wan Southeast Asian Games. Pamainan populer lainnya adalah pambuatan ''Gasing'' nang biasanya dimainakan imbah musim [[katam]]. Katarampilan pangarjaan nang hebat diparluakan gasan manghasilakan ''Gasing'' (atas) nang paling kompetitif, babarapa di antaranya baputar salama dua jam satiap kali.<ref name="Alexander 2006 51">{{harvnb|Alexander|2006|p=51}}</ref> Mungkin pamainan Malayu nang paling populer adalah ''Wau'' (janis layang-layang unik matan pantai timur Samananjung Malayu) atawa layang-layang nang terbang. Parsaingan palayaran Wau diadaakan lawan juri nang mambariakan poin gasan karajinan (''Wau'' adalah objek nang indah wan bawarna-warni nang diandak di atas bingkai bambu), suara (barataan layang-layang Malayu didesain gasan maulah suara tatantu pas digusur angin) wan katinggian.<ref name="Alexander 2006 51"/> Urang Malayu jua baisi varian matan pamainan papan Mancala nang dikanal sabagai [[Daku|Congkak]]. Pamainan ngini dimainkan lawan mamindahkan batu, marmer, manik atawa cangkang di sakitar papan kayu nang tadiri matan dua walas atawa labih lubang. Mancala diakui sabagai pamainan tartua di dunia wan bisa ditelusuri asalnya sajak Mesir Kuno. Sairing bamainan tasabar di saluruh dunia, satiap kabudayaan ma'ulah parbidaan saurang tamasuk urang Malayu.{{sfn|Alexander|2006|p=52}} === Pangolahan logam === [[Barakas:Bunga Mas (Muzium Negara).jpg|thumb|Bunga Mas, Museum Nasional Malaysia. ''Bunga Mas'' ditawarakan ulih nagara-nagara Malayu utara [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Pattani, Nong Chik, Yala, Rangae, Kubang Pasu wan Setul kepada Raja Ayutthaya (Siam) sabagai simbul kasatiaan.]] Pada awal abad ke-17, emas, [[pirak]], besi wan kuningan samuanya sudah diulah dangan sampurna jadi bagian matan masyarakat Malayu. Era ngini manyaksiakan karya-karya logam manarima dukungan karajaan nang kritis. Banyak banar pangolahan logam Malayu nang muncul sabagai bukti era ngini, mulai matan belati khas Malayu nang dikiau [[Karis]] nang diulah matan [[wasi]], sampai ka perhiasan halus nang diulah matan [[amas]] wan perak. Bagi bangsawan Malayu pada periode ngini, karya-karya gantung (pangikat sabuk hias nang dihiasi lawan batu-batu mulia), ''keronsang'' (bros) wan ''cucuk sanggul'' (pin rambut) ditampilakan untuk manjadi salah sabuting barang mode nang paling dicari. Era ngini jua manjadi wadah gasan babarapa barang-barang penting lainnya dalam regalia Malayu nang dibuang dalam amas, tamasuk kotak upacara, ''Tepak sirih'' (wadah Betel) wan bagian-bagian Keris. Sani mengolah emas didominasi ulih repoussé wan teknik granulasi, di mana metode tradisional masih kawa disaksikan hari ini. Di era kontemporer, parhiasan amas Malayu tarutama ditamui dalam bantuk kalung kaki, gelang, cincin, kalung, liontin wan anting-anting.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011">{{cite web |title= Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass |website= Go2Travelmalaysia.com |url= http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |access-date= 25 Uktubir 2026 |archive-date= 19 Mai 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180519135144/http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |url-status= live }}</ref><ref name="Karyaneka 2013">{{cite web |last=Karyaneka |title=Metal Work |publisher=Syarikat Pemasaran Karyaneka Sdn. Bhd. |url= http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |access-date=25 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180324135832/http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |archive-date=24 Marit 2018 }}</ref> Dalam hal barang-barang pirak Malayu, barang-barang matan perak cukup dipinandui gasan desain nang canggih wan halus. Biasanya diulah lawan teknik repousse, filigree, wan niello. Barang-barang tradisiunal Malayu nang umum biasanya diulah matan pirak tamasuk ujung bantal, tali sabuk, sudut-sudut matt, stopper gasan wadah banyu, sarung Karis wan kotak-kotak tembakau. ''Awan Larat'' (pola awan) wan ''Kerawang'' (motif tumbuhan) adalah di antara desain nang populer gasan ujung bantal pirak dekoratif Malayu wan kotak tambakau.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/> Panggunaan barang-barang matan kuningan malabihi banyak kelas sosial Malayu klasik, nang dipakai ulih anggota bangsawan wan urang awam. Popularitas barang-barang matan kuningan sangat banyak dikontribusi karana daya tahan, kualitas wan kamampuan nang mampu dimiliki ulih samua urang. Barang-barang kuningan kawa dibagi jadi dua parbidaan, kuningan kuning gasan barang-barang fungsional wan putih gasan tujuan dekoratif. Ngitu rancak dipanculit wan dihiasi lawan bamacam-macam desain hiasan dalam motif kaagamaan wan bunga. Pamakaian kuningan, nang paling dipinandui gasan Tepak Sireh, wadah upacara gasan betel quid wan gasan mambangun alat musik tatantu kaya [[Kanung]] gasan orkestra [[Gamalan]] Malayu klasik. Salain itu, barang-barang tradisiunal Malayu nang tarkanal lainnya nang diulah matan lugam tamasuk vas bunga, taburan minyak wangi, baki, panci, ketel, wan wadah mambakar dupa.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/><ref name="Karyaneka 2013"/> === Sastra === [[Barakas:Hkyt merong mahawgsa.jpg|thumb|Hikayat Merong Mahawangsa dalam [[tulisan Jawi|teks Jawi]]. Dikanal jua sabagai Sajarah Kadah, ngini adalah sastra Malayu kuno nang mancatat silsilah Merong Mahawangsa wan pandirian Kadah.]] Sastra lisan wan [[sastra]] klasik urang Malayu baandak banyak gambaran tentang urang-urang, matan zaman kuno sampai zaman modern.{{sfn|Littrup|1996|p=192}} Di antara bantuk-bantuk puisi dalam sastra Malayu adalah – Pantun, Syair, wan Gurindam. Bantuk sastra Malayu nang paling awal adalah sastra lisan wan tema utamanya adalah carita rakyat tradisiunal nang barhubungan lawan alam, binatang, wan manusia. Kisah rakyat Malayu klasik tadiri matan lagu wan musik tradisional, puisi heroik, dongeng binatang, kisah hantu, kajadian bahari, dunging, kisah simbolis, mitos, wan kisah bardik. Satiap carita baisi energi sorang dalam hal watak, sumanget, latar belakang, wan cara bacarita, wan kabanyakan digawi lawan tujuan gasan mambari kabahagiaan, bimbingan, pangajaran, pangangan, panjalasan, wan lain-lainnya. Cerita rakyat dihafal wan diwarisakan matan sabuting generasi panyampai cerita ka generasi nang lain. Banyak jua matan kisah-kisah ngini nang ditulis ulih ''penglipur lara'' (panyambun kisah), misal: ''Hikayat Malim Dewa'', ''Hikayat Malim Deman'', ''Hikayat Raja Donan'', ''Hikayat Anggun Cik Tunggal'', wan ''Hikayat Awang Sulung Merah Muda''. Pas pangaruh [[Hindia]] masuk ka Kapulauan Malayu sakitar 2.000 tahun nang lalu, sastra Malayu mulai manggabungakan unsur-unsur India. Sastra pas zaman ngini kabanyakan adalah tarjamahan [[sastra Sanskerta|sastra wan roman Sanskerta]], atawa paling kada babarapa karya nang diilhami ulih karya-karya ngitu, wan penuh lawan rujukan ka mitologi Hindu. Mungkin di awal-awal tu kawa ditelusuri karya-karya kaya ''Hikayat Seri Rama'' (tarjamahan bebas ''Ramayana''), ''Hikayat Bayan Budiman'' (adaptasi Śukasaptati) wan ''Hikayat Panca Tanderan'' (adaptasi ''Hitopadesha'').<ref name="popular science 1899">{{harvnb|Ford|1899|pp=379–381}}</ref> Jaman sastra Malayu klasik dimulai imbah kadatangan Islam wan panamuan [[tulisan Jawi]] (tulisan Malayu nang babasis tulisan Arab). Imbah ngitu, kayakinan wan konsep Islam mulai mambari pangaruh pada sastra Malayu. Batu Surat Tarangganu, nang batanggal 1303, adalah tulisan Malayu naratif nang paling tuha nang dikatahui. Batu ngini baisi tulisan nang manjalasakan sajarah, hukum, wan kisah cinta dalam tulisan Jawi.<ref name="Marshall Cavendish 2007 1218">{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1218}}</ref> Pas puncak kajayaannya, Kasultanan Malaka kada haja jadi pusat Islamisasi, tapi jua jadi pusat ekspresi budaya Malayu, tamasuk sastra. Salawas masa ngini, karya sastra Timur Tangah nang terkenal ditarjamahkan wan buku-buku agama ditulis dalam [[bahasa Malayu]]. Di antara karya-karya terkenal nang sudah diartiakan adalah ''Hikayat Muhammad Hanafiah'' wan ''Hikayat Amir Hamzah''. Kamajuan sastra Malayu pas periode ngini jua ditulisi ulih karya sastra lokal lainnya nang dibari warna ulih [[Sufi|tasawuf]] mistis Timur Tengah, karya-karya terkenal Hamzah Fansuri kaya ''Asrar al-Arifin'' (''Rahsia Orang yang Bijaksana''; Rahasia Orang Bijak), ''Sharab al-Asyikin'' (''Minuman Segala Orang yang Berahi''; Minuman Semua Orang Bersemangat) wan ''Zinat al-Muwahidin'' (''Perhiasan Sekalian Orang yang Mengesakan''; Perhiasan Semua Orang Berbakti) kawa dianggap sabagai magnum opus era ngitu. [[Barakas:Wayang Kulit Kelantan-Patani.jpg|thumb|upright=1.5|Wayang Kulit gaya Kalantan-Patani (Pamainan bayangan) nang mancurit'akan kisah kapahlawanan Hikayat Seri Rama]] Karya sastra Malayu nang paling panting mungkin Sajarah Malayu atawa Sulalatus Salatin. Karya ngini disambat "karya sastra Malayu nang paling takanal, paling unik, wan nang paling rancak" ulih salah saurang ahli nang paling takanal dalam studi Malayu, Sir Richard O. Winstedt.{{sfn|Boyd|1999|p=756}} Tanggal pasti panyusunannya wan identitas panulis aslinya kada pasti, tapi manurut parintah Sultan Alauddin Riaayat Shah III matan Johor pas tahun 1612, Tun Sri Lanang mangawasi proses panyuntingan wan panyusunan Sajarah Malayu.{{sfn|Jaaffar|Hussain|Ahmad|1992|p=260}} Pas abad ka-19, sastra Malayu mandapat babarapa tambahan nang penting, tamasuk ''Kitab Ilmu Bedil'' (Buku Senjata Tradisional) nang manyadiakan rincian nang baharga tentang amunisi wan sanjata tradisiunal Malayu. Jaman ngini jua menyaksikan pamakaian jurnal kedokteran Malayu nang labih luas, nang disambat ''Kitab Tib''. Karya-karya nginih sabujurnya panting banar karana jadi rujukan gasan pangatahuan wan teknologi Malayu pas zaman klasik.<ref>{{cite web |title=Kitab Ilmu Bedil – Book of Malay Traditional Weaponry (2016) |date=10 Juli 2016 |website=The Memory of the World Committee for Asia and the Pacific |url=http://www.mowcapunesco.org/register/kitab-ilmu-bedil-ms-101-or-book-of-malay-traditional-weaponry-2016/ |access-date=3 Nupimbir 2026 |archive-date=3 Disimbir 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203224429/http://www.mowcapunesco.org/register/kitab-ilmu-bedil-ms-101-or-book-of-malay-traditional-weaponry-2016/ |url-status=live }}</ref> Teks-teks Malayu abad ka-19 nang lain ditulis di Sumatra, ngini tamasuk ''Kitab Pengetahuan Bahasa'' (Buku Pengetahuan Bahasa) ulih Raja Ali Haji wan ''Perhimpunan Gunawan bagi Laki-Laki dan Perempuan'' (Kumpulan Jampi gasan Laki-Laki wan Bini) ulih Khatijah Terung, bini Raja Haji Abdullah bin Raja Hassan.<ref>{{Cite journal |last=Musa |first=Mohd Faizal |date=2021 |title=Transcripts of Gender, Intimacy, and Islam in Southeast Asia: The "Outrageous" Texts of Raja Ali Haji and Khatijah Terung |journal=Religions |language=en |volume=12 |issue=3 |page=219 |doi=10.3390/rel12030219 |issn=2077-1444|doi-access=free }}</ref> Abad nang sama jua menyaksikan parubahan ganal dalam sastra Malayu liwat tulisan [[Abdullah bin Abdul Kadir]], sabuting munshi nang lahir di [[Kuta Malaka, Malaysia|Malaka]] nang takanal di [[Singapura]].<ref name="popular science 1899" /> Abdullah dianggap sabagai urang Malayu nang paling berbudaya nang pernah manulis,<ref name="popular science 1899" /> salah saurang panamu ganal<ref name="Sneddon 2003 59"/> di sastra Malayu wan bapak sastra Malayu modern.<ref name="Marshall Cavendish 2007 1218"/> Karya-karya paling penting sidin adalah ''Hikayat Abdullah'' (sabuting autobiografi), ''Kisah Pelayaran Abdullah ke Kelantan'' (sabuting catatan perjalanan sidin gasan pamarintah ka [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]), wan ''Kisah Pelayaran Abdullah ke Mekah'' (sabuting narasi haji sidin ka Mekah tahun 1854). Karya sidin jadi inspirasi gasan generasi panulis di masa depan wan jadi tanda awal parubahan matan sastra Malayu klasik ka sastra Malayu mudirin.<ref name="Sneddon 2003 59"/> === Seni bela diri === [[Barakas:Singaporean female pesilat - 20080222.jpg|thumb|Saurang praktisi silat binian matan [[Singapura]]]] Silat wan varian-variannya kawa ditamui di sabarataan [[dunia Malayu]]: Samananjung Malayu (tamasuk [[Singapura]]), Kapulauan Riau, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]]. Bukti arkeologis manunjuakan bahwa, pas abad ka-6, seni pajuangan nang diformalkan sudah dipraktikakan di Samananjung Malaya wan Sumatera.{{sfn|James|1994|p=73}} Bantuk-bantuk awal Silat diyakini sudah dikambangakan wan digunaakan dalam angkatan basanjata karajaan Malayu kuno di Langkasuka (abad ka-2){{sfn|Alexander|2006|p=225}}{{sfn|Abd. Rahman Ismail|2008|p=188}} wan [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7). Pangaruh matan kasultanan Malayu di [[Malaka, Malaysia|Malaka]], [[Johor, Malaysia|Johor]], Pattani wan [[Brunai]] sudah mambari kontribusi gasan panyebaran seni bela diri ngini di Kapulauan Malayu. Malalui labirin kanal laut nang rumit wan kapiler sungai nang mamfasilitasi partukaran wan padagangan di saluruh wilayah, Silat manjalani jalannya ka hutan hujan nang padat wan ka pagunungan. Lagenda Laksamana Hang Tuah matan Malaka adalah salah sabuting ''pesilat'' paling tarkenal dalam sajarah{{sfn|Green|2001|p=802}} wan bahkan dianggap ulih babarapa urang sabagai bapak silat Malayu.{{sfn|Sheikh Shamsuddin|2005|p=195}} Sajak era klasik, Silat Malayu manjalani diversifikasi nang ganal wan mambantuk apa nang wahini sacara tradisiunal diakui sabagai sumber Pencak Silat Indunisia wan bantuk-bantuk Silat lainnya di Asia Tunggara.{{sfn|Draeger|1992|p=23}}{{sfn|Farrer|2009|p=28}} Salain Silat, Tomoi jua dipraktikakan ulih urang Malayu, tarutama di wilayah utara Samananjung Malaya. Ngini adalah varian matan bantuk kickboxing Indo-Cina nang diyakini telah manyebar di daratan Asia Tunggara sajak zaman Kakaisaran Funan (68 M). === Seni pamentasan === [[Barakas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pamentasan Joget Gamelan, 1937]] Urang Malayu baisi bamacam-macam [[musik]] wan [[igal]] nang marupakan gabungan matan pangaruh budaya nang balainan. Genre nang khas mulai matan tarian rakyat tradisional Malayu nang kaya drama Mak Yong sampai tarian Zapin nang bapangaruh Arab. Gerakan koreografi jua bamacam-macam mulai matan langkah-langkah wan lagu-lagu sederhana di Dikir barat sampai gerakan nang rumit di Joget [[Gamalan|Gamelan]]. Musik tradisional Malayu pada dasarnya marupakan musik perkusi. Macam-macam [[kanung]] manyadiakan irama gasan banyak tarian. Ada jua drum bamacam-macam ukuran, mulai matan ''rebana ubi'' ganal nang dipakai gasan menandai acara-acara penting sampai ''gendang-rebana'' kecil (frame drum) nang dipakai gasan mengiringi bacaan vokal dalam upacara kaagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}} [[Barakas:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sabuting bubuhan dari penari Malayu Siam nang manampailakan Mak Yong (sakitar abad ka-19). Pada tahun 2005, buku ngini mandapat pangakuan sabagai salah satu karya agung warisan lisan wan nang kada talihat umat manusia ulih [[Pahimpunan Pandidikan, Kailmuan, wan Kabudayaan Pasarikatan Bangsa-Bangsa|UNESCO]].]] Musik Nobat manjadi bagian matan Royal Regalia dari pangadilan Malayu sajak datangnya Islam pada abad ka-12 wan hanya dimainkan dalam upacara pangadilan nang penting. Orkestrenya tamasuk instrumen sakral wan nang dihormati banar nang kaya ''nehara'' (drum ketel), ''[[babun]]'' (drum kepala ganda), ''nafiri'' (trumpet), ''[[sarunai]]'' (oboe), wan kadang-kadang gong berkunci wan sapasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}} Pangaruh India kuat dalam pamainan bayangan tradisional nang dipinandui sabagai Wayang Kulit nang mana kisah-kisah matan epik Hindu; Ramayana & Mahabharata mambantuk repertoar utama. Ada ampat macam teater wayang bayangan nang kawa ditamui di Samananjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Tatapi, seni wan kisah-kisah ''Wayang Purwa'' wan ''Wayang Siam'' manunjukakan pangaruh wilayah nang bagabung lawan basa Jawa wan Siam masing-masing, samantara ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Gedek'' mancaritakan bentuk wan gaya Malayu nang labih asli. Kesenian-kesenian pamentasan Malayu nang terkenal lainnya adalah; teater ''Bangsawan'', balada cinta ''Dondang Sayang'' wan tari ''Mak Inang'' matan Kasultanan Malaka, teater ''Jikey'' wan ''Mek Mulung'' matan [[Kadah, Malaysia|Kadah]], tari ''Asyik'' wan drama tari ''Menora'' matan Patani wan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], tari ''Ulek mayang'' wan ''Rodat'' matan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], teater ''Boria'' matan Penang, tari ''Canggung'' matan [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]], lagu-lagu naratif ''Mukun'' matan [[Brunai]] wan [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> Gending Sriwijaya matan Palembang, tari Serampang Dua Belas matan Serdang,<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api tarian api matan [[Riau]] wan Dikir barat Singapura matan [[Singapura]]. === Seni visual === [[Barakas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, burung mitos raksasa nang diulah gasan parada sunat agung pangeran [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]]] Ukiran kayu marupakan bagian matan seni visual Malayu klasik. Urang Malayu sacara tradisional manghias monumen, parahu, sanjata, makam, instrumen musik, wan pakakasnya lawan motif flora, kaligrafi, geometri, wan fitur kosmik. Seni ngini diulah lawan cara mahapus kayu lawan mamakai alat-alat nang tajam wan maumpati pola, komposisi wan urutan tartentu. Bentuk [[sani]], nang dipinandui sabagai ''ukir'', disambat sabagai tindakan pangabdian matan para pangrajin kepada pencipta wan hadiah gasan sasama manusia.{{sfn|Said|2005}} Bentuk kesenian ngini tarutama dikaranakan banyaknya kayu di Kapulauan Malayu wan jua karana kaahlian tukang-tukang kayu nang mamungkinakan urang-urang Malayu mapraktekkan ukiran kayu sabagai karajinan. Lingkungan tropis alami di mana flora wan fauna banyak nang mengilhami motif nang digambarakan dalam bentuk abstrak atawa distilasi ka dalam papan kayu. Dengan datangnya Islam, bentuk kaligrafi geometris wan Islam diparkanalakan dalam ukiran kayu. Kayu nang diguna'akan biasanya dari spesies kayu keras tropis nang diketahui tahan lama wan kawa tahan sarangan jamur, kumbang sapatu-sapatu listrik wan rayap.{{sfn|Said|2002}} Rumah atawa [[masigit]] tradisional Malayu nang khas pasti dihiasi lawan labih matan 20 bagian nang diukir. Ukiran di dinding wan panel mamungkinakan angin masuk wan kaluar bangunan sacara efektif wan kawa mamungkinakan sinar matahari mancahaya bagian dalam struktur. Pada saat nang sama, bayangan nang dibuang ulih panel jua akan meulah bayangan badasarkan motif nang manambah kaindahan di lantai. Jadi, bagian-bagian nang diukir manjalankan tujuan fungsional wan estetika. == Kalompok-kalompok sub-etnis == {{see also|Urang Malayu Malaysia|Urang Malayu Indunisia|Urang Malayu Brunai|Urang Malayu Singapura}} [[Barakas:Indonesia Ethnic Groups Map - EN.svg|thumb|center|upright=3.0|Wilayah urang Malayu digambarakan dalam warna hijau wan kalompok-kalompok sub-etnis nang bahubungan lainnya digambarakan dalam warna hijau nang labih gelap atawa labih cerah.]] Walaupun mambantuk 3,4% matan jumlah panduduk, etnis Malayu marupakan salah sabuting etnis nang paling banyak didistribusikan di Indunisia. Kaya nang ditampaiakan di peta, di luar Kapulauan Indunisia, urang Malayu bagana di Samananjung Malayu, mambantuk kalompok etnis nang mandominasi di Samananjung Malaysia wan minoritas nang signifikan di [[Singapura]], [[Thailand]] wan Myanmar salatan. Koridor wilayah Malayu Borneo dimulai di utara matan barat daya [[Sabah, Malaysia|Sabah]], tarus lawan nagara [[Brunai|Brunai Darussalam]], [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]] pasisir wan tarus turun ka [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{lower |0.4em|{{sfn|Yunos|Begawan|2011}}}} {| class="wikitable" |- ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Kalompok etnis ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Karajaan-karajaan sajarah ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Dairah lawan populasi nang signifikan |- valign="top" | Urang Malayu Bangka wan Balitung | | * {{Flagicon image|Flag of Bangka-Belitung.svg}} Kapulauan Bangka Belitung |- valign="top" | Urang Malayu Bangkok{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2003}}{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2007}} | | * {{flagicon image|Seal Bangkok.png}} Min Buri, Nong Chok<br />{{flagicon image|Seal Pathum Thani.png}} Lam Luk Ka, Mueang Pathum<br />{{flagicon image|Seal Ayutthaya.png}} Prupinsi Ayutthaya |- valign="top" | Urang Malayu Bangkulu | | * {{Flagicon image|Flag of Bengkulu.svg}} Bengkulu |- valign="top" | Urang Malayu Berau | * Kasultanan Berau (1377–1830) * Kasultanan Gunung Tabur (1810–1945) * Kasultanan Sambaliung (1810–1945) | * {{flagicon image|Coat of arms of Berau Regency.svg}} Kabupatin Berau |- valign="top" | Urang Bugis-Malayu<ref name="Karim">{{harvnb|Gulrose Karim|1990|p=74}}</ref><ref name="Joseph">{{harvnb|Joseph|Najmabadi|2006|p=436}}</ref>(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[Bugis]]) | * Karajaan Mempawah (1740–1950)<ref>{{cite web |url= http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |title=Mempawah Sultanate |website=Melaju Online |access-date=28 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160408190433/http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |archive-date=8 April 2016 }}</ref> * Kasultanan Selangor (1745–wahini) * Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911) | * {{Flag|Riau}},<br />{{Flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Burma | | * {{flagicon image|Flag of Tanintharyi Region (1974–2010).svg}} Divisi Tanintharyi |- valign="top" | [[Urang Malayu Brunai]]{{sfn|IBP|2007|pp=151–152}}<ref name="Colling">{{harvnb|Colling|1973|p=6804}}</ref><ref name="Aris">{{harvnb|Othman|1983|pp=1–26}}</ref><ref name="Husain">{{harvnb|Husain|2007|pp=16, 33, 34}}</ref> | * [[Kakaisaran Barunai]] (abad ka-7 sampai ka-15) * Kasultanan Brunai (1363–wahini) | * {{flag|Brunai}} * {{flagicon image|Flag of Labuan.svg}} Labuan,<br>{{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak]],<br>{{flag|Sabah}} |- valign="top" | Urang Malayu Cocos | | * {{flagicon image|Flag of Christmas Island.svg}} Pulau Natal,<br>{{flagicon image|Flag of the Cocos (Keeling) Islands.svg}} Kapulauan Cocos (Keeling) * {{flag|Sabah}} |- valign="top" | Urang Malayu Jambi | * Karajaan Jambi (abad ka-7) * Dharmasraya (1183–1347) * Kasultanan Jambi (1460–1907) | * {{flag|Jambi}} |- valign="top" | Urang Jawa-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[urang Jawa|Jawa]]) | * Kasultanan Palimbang (1550–1823) | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan,<br /> {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Juhur<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Johor (1528–wahini) * Kasultanan Muar (1855–1877) | * {{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]] |- valign="top" | Urang Malayu Kadah<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />{{sfn|Majlis Kebudayaan Negeri Kedah|1986|pp=19–69}} | * Paradaban Lambah Bujang (abad ka-1) * Langkasuka (abad ka-2–ka-14) * Karajaan Kadah (Kedah Tua) (abad ka-7t–ka-12) * Kasultanan Kadah (1136–wahini) * Kasultanan Setul (1808–1916){{sfn|Halimi|Pitchai|2016}} * Karajaan Kubang Pasu (1839–1864) * [[Pirlis, Malaysia|Karajaan Pirlis]] (1842–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Perlis.svg}} [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]],<br>{{flagicon image|Flag of Penang (Malaysia).svg}} Pulau Pinang,<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] * {{flagicon image|Seal Satun.png}} Satun,<br>{{flagicon image|Seal Trang.png}} Trang,<br>{{flagicon image|Seal Krabi.png}} Krabi |- valign="top" | Urang Malayu Kalantan<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Bumi Habang (abad ka-1–ka-6) * Kasultanan Kalantan (1267–wahini) * Kasultanan Jembal (1638–1720) | * {{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]] * {{flagicon image|Flag of Narathiwat.svg}} Narathiwat * {{flagicon image|Flag of Besut, Terengganu.svg}} Besut ([[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]]) |- valign="top" | Urang Malayu Lahat | | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan |- valign="top" | Urang Malayu Loloan | | * {{flagicon image|Lambang Kab Jembrana.png}} Kabupatin Jembrana |- valign="top" | Urang Malayu Malaka<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Malaka (1402–1511) | * {{flagicon image|Flag of Malacca.svg}} [[Malaka, Malaysia|Malaka]] |- valign="top" | Urang Minangkabau-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(''kalompok Malayu asimilasi katurunan Minangkabau'') | * Dharmasraya (1183–1347) * [[Kesultanan Siak]] (1725–1949) * Kapamimpinan Nagari Sambilan (1773–wahini) | * {{flag|Riau}},<br /> {{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau * {{flagicon image|Flag of Negeri Sembilan.svg}} [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]],<br>{{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br />{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Sumatera Timur Laut | * Kasultanan Asahan (1630–1946) * Kasultanan Bilah (1630–1946) * Kasultanan Deli (1632–1946) * Kasultanan Langkat (1568–1946) * Kasultanan Serdang (1728–1946) | * {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara |- valign="top" | Urang Malayu Pahang<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Pahang Kuna (abad ka-5–1454) * Kasultanan Pahang Lawas (1470–1623) * Karajaan Pahang Modern (1770–1881) * Kasultanan Pahang Moderen (1881–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] |- valign="top" | [[Urang Palimbang|Urang Malayu Palimbang]]<ref name="Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam">{{Cite web|title=Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam|language= id|date=Agustus 2019|url=https://www.researchgate.net/publication/334990443}}</ref><ref name="Tradisi Ruwahan pada Masyarakat Melayu Palembang">{{Cite web|title=Tradisi Ruwahan Masyarakat Melayu Palembang Dalam Perspektif Fenomenologis|language= id|date=Disimbir 2022|url=https://ejournal.uin-suska.ac.id/index.php/SosialBudaya/article/viewFile/19338/8602}}</ref><ref name="Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang">{{Cite web|title=Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang|language= id|date=Disimbir 2019|url=https://media.neliti.com/media/publications/506596-none-eb4c4768.pdf}}</ref><ref name="Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M : Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang - Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang">{{Cite journal|title=Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M: Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang – Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang|journal= Tamaddun: Jurnal Kebudayaan dan Sastra Islam|language= id|date=2022|volume= 18|issue= 2|pages= 69–86|doi= 10.19109/tamaddun.v18i2.2785|url=https://jurnal.radenfatah.ac.id/index.php/tamaddun/article/view/2785/1887|last1= Niswah|first1= Chirun|doi-access= free}}</ref> | * [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7–ka-13) * Kasultanan Palimbang (1550–1823) | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan |- valign="top" | Urang Malayu Patani<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Negara Sri Dharmaraja (Milinium ka-1–abad ka-15) * Langkasuka (abad ka-2–ka-14) * Kasultanan Pattani (1516–1902) * Kasultanan Singgora (1603–1689) * Karajaan Reman (1785–1902) * Karajaan Legeh (1755–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39">{{harvnb|Anuar Nik Mahmud|1999|p=39}}</ref> * Karajaan Nong Chik (1809–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Jalur (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Teluban (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Jering (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> | * {{flagicon image|Seal Pattani.png}} Pattani,<br>{{flagicon image|Seal Yala.png}} Yala,<br>{{flagicon image|Seal Narathiwat.png}} Narathiwat,<br>{{flagicon image|Seal Songkhla.png}} Songkhla,<br />{{flagicon image|Seal Phattalung.png}} Phattalung * {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]],<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] |- valign="top" | Urang Malayu Pirak<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Gangga Negara (abad ka-2–ka-11) * Kasultanan Pirak (1528–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] |- valign="top" | Urang Malayu Riau | * Kasultanan Kuntu Kampar (1234–1933) * Kasultanan Indragiri (1298–1945) * Kasultanan Rokan (1569–1940) * Kasultanan Pelalawan (1791–1946) * Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911) | * {{flag|Riau}},<br>{{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau,<br /> {{flagicon image|Lambang Kabupaten Pasaman.png}} Kabupatin Pasaman,<br />{{flagicon image|Lambang Kabupaten Lima Puluh Kota.png}} Kabupatin Lima Puluh Kota |- valign="top" | Urang Malayu Sarawak{{sfn|Said|2012}}{{sfn|Amanah Khairat Yayasan Melayu Sarawak|}} | * Karajaan Santubong (abad ka-7) * Karajaan Samarahan (abad ka-13) * Karajaan Saribas (abad ka-15) * Karajaan Banting (abad ka-16) * Kasultanan Sarawak (1598–1641) | * {{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]] |- valign="top" | Urang Malayu Slangor | * Kasultanan Selangor (1745–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]] |- valign="top" | [[Urang Malayu Singapura]] | * Karajaan Singapura (1299–1398) | * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Tamiang | * Karajaan Bukit Karang (1023–1330) * Kasultanan Benua Tamiang (1330–1528) | * {{flagicon image|Lambang Kabupaten Aceh Tamiang.png}} Kabupatin Aceh Tamiang |- valign="top" | Urang Malayu Tarangganu<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Terengganu (1708–wahini) * Karajaan Besut (1780–1899) | * {{flagicon image|Flag of Terengganu.svg}} [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] * [[Kuantan, Malaysia|Kuta Kuantan]] ([[Pahang, Malaysia|Pahang]]) |- valign="top" |Urang Malayu Kalimantan Barat | * Karajaan Landak (1292–1962) * Karajaan Matan (1590–1948) * Karajaan Mempawah (1740–1950) * Kasultanan Pontianak (1771–1950) * Kasultanan Sambas (1675–1944) * Karajaan Sanggau (1310–1960) * Karajaan Sintang (1365–1950) * [[Tanjungpura|Karajaan Tanjungpura]] (880–1590) | * {{flagicon image|Flag of West Kalimantan.svg}} [[Kalimantan Barat]] |} == Liat jua == * [[Dunia Malayu]] * [[Rumah Malayu]] == Rujukan == {{Reflist}} == Pranala luar == * {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu] * {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&hl=id&ct=clnk&cd=139&gl=id&client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]{{Dead link|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=26 Januari 2010 }} * {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=8 April 2016 }} {{DEFAULTSORT:Malayu}} [[Tumbung:Urang Malayu| ]] [[Tumbung:Malayu|*]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Malaysia]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Indunisia]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Brunai]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Singapura]] {{Authority control}} im9bb7f5f90kuulfh8rqw80h37spcs7 115570 115569 2026-11-03T07:12:47Z ~2026-55037-88 18005 115570 wikitext text/x-wiki {{AP}} {{ethnic group |group = Urang Malayu <br/> Suku Melayu <br/> Orang Melayu <br/> اورڠ ملايو |image = [[Berkas:Malay couple.jpg|thumb]] |caption = |poptime = '''± 27.000.000''' |region1 = '''{{flag|Malaysia}}''' |pop1 = 20.749.378 |ref1 = {{lower|<ref>{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}</ref>}} |region2 = '''{{flag|Indunisia}}''' |pop2 = 8.789.585 |ref2 = {{lower|<ref>{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}} |region3 = '''{{flag|Thailand}}''' |pop3 = 5.354.475 |ref3 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}</ref>}} |region4 = '''{{flag|Pilipina}}''' |pop4 = 2.000.000 |ref4 = |region5 = '''{{flag|Singapura}}''' |pop5 = 1.003.449 |ref5 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}</ref>}} |region6 = '''{{flag|Brunai}}''' |pop6 = 501.902 |ref6 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}</ref>}} | region7 = '''{{flag|Australia}}''' | pop7 = 33.183 | ref7 = <ref>{{cite web|url=http://profile.id.com.au/australia/ancestry|title=Australia – Ancestry|website=.id community|access-date=3 Nupimbir 2026|archive-date=3 Januari 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230103081623/https://profile.id.com.au/australia/ancestry/|url-status=live}}</ref> | region8 = '''{{flag|Britania Raya}}''' | pop8 = ~33.000{{Citation needed|date=Nupimbir 2026}} | ref8 = | region9 = '''{{flag|Amirika Sarikat}}''' | pop9 = 29.431 | ref9 = <ref name="Access (DADS) 2010">{{cite web|title=Data Access Dissemination Systems (DADS): Results|website=United States Census Bureau|date=5 Uktubir 2010|url=https://www.census.gov/|access-date=3 Nupimbir 2026|archive-date=27 Disimbir 1996|archive-url=https://web.archive.org/web/19961227012639/https://www.census.gov/|url-status=live}}</ref> |langs = [[Basa Malayu|Malayu]], [[Basa Indunisia|Indunisia]], [[Basa Arab|Arab]], [[Basa Inggris|Inggris]] |rels = [[Islam]] |related = [[Urang Banjar|Banjar]], [[Urang Jawa|Jawa]], Sunda, Minangkabau, Kerinci, Aceh, Dayak }} '''Urang Malayu''' ({{lang-ms|Orang Melayu}}; [[Jawi]]: {{Script/Arabic|أورڠ ملايو}}) ngini bubuhan étnis wan agama Austronésia nang baasal matan Samananjung Malayu, [[Sumatera]] timur, pasisir [[Kalimantan]], wan pulau-pulau halus nang baandak di antara lokasi-lokasi ngini nang dipinandui sabagai [[Nusantara]] Riau. [[Basa Malayu]] marupakan anggota matan rumpun basa Austronesia. Wilayah-wilayah ngini wayah ini marupakan bagian matan nagara-nagara [[Malaysia]], [[Indunisia]] ([[Sumatera]] timur wan selatan, Kapulauan Bangka Belitung, [[Kalimantan Barat]], Kapulauan Riau, wan pasisir [[Kalimantan Timur]]), bagian salatan Thailand (Pattani, Satun, Songkhla, Trang, Krabi, Yala, wan Narathiwat), [[Singapura]], [[Brunai]], wan ujung salatan Myanmar (Tanintharyi). [[Berkas:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|thumb|[[P. Ramlee]]]] [[Berkas:Malay tricolour.svg|thumb|[[Talu warna Malayu]]]] Bahkan, banyak komunitas Minangkabau, Mandailing, wan [[urang Dayak|Dayak]] nang pindah ka pantai timur [[Sumatera]] wan pantai barat [[pulau Kalimantan|Kalimantan]], mangaku sabagai urang Malayu. Salain di Nusantara, urang Malayu jua ada di Sri Lanka, Kapulauan Cocos (Keeling) ''(Cocos Malays)'', wan [[Aprika Salatan]] ''(Cape Malays)''. Pakambangan wan didirian Kasultanan Malaka pas abad ka-15 manyababakan revolusi ganal dalam sajarah bangsa Malayu. Hal ngitu tajadi karana kasultanan ngitu mambawa parubahan nang sangat signifikan pada tata kabudayaan wan kasultanan ngitu mandapatakan kajayaan pada masa ngitu. Sapanjang sajarahnya, urang-urang Malayu dipinandui sabagai komunitas padagangan pasisir nang baisi ciri-ciri budaya nang baubah.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 & 43}} Buhannya manyerap, mambagi wan manyampaiakan banyak ciri budaya dari kalompok etnis lokal lainnya, nang kaya Minangkabau wan Aceh. == Etimologi == {{multiple image | align = right | total_width = 420 | image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg | alt1 = Urang Malayu Malaka | caption1 = Gambaran cat banyu Purtugis matan urang Malayu di Malaka, kikira tahun 1540, ditampaiakan dalam Códice Casanatense | image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg | alt2 = Sepasang urang Malayu | caption2 = Ilustrasi pasangan Malayu, matan ''Reise nach Batavia'', antara tahun 1669 wan 1682 | image3 = JogetUNISEL.jpg | alt3 = Tari manari joget Malayu | caption3 = Tari Joget nang baasal matan masa Kasultanan Malaka, banyak aspek budaya Malayu baasal matan wilayah Malaka }} Kuya Malayu pamulaannya ngaran tampat (toponim), nang marujuk ka sabuting andak di Sumatera. Imbah abad ka-15 istilah Malayu mulai dipakai gasan manyambat ngaran suku (etnonim).<ref name=":0">{{cite book|author=Timothy P. Barnard|year=2004|title=Contesting Malayness: Malay identity across boundaries|location=Singapore|publisher=Singapore University press|isbn=9971-69-279-1|page=|url-status=live}}</ref>{{rp|3}} Sastra ''Sajarah Malayu'', mahubungakan asal etimologis "Melayu" lawan sabuah sungai halus bangaran Sungai Malayu di [[Sumatera]], [[Indunisia]]. Epos tasalah manyambat bahwa sungai ngini mangalir ka Sungai Musi di Palembang, padahal sabujurnya sungai ngini mangalir ka Sungai Batang Hari di [[Jambi]].<ref>{{Cite journal|last=Reid|first=Anthony|date=Uktubir 2001|title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=32|issue=3|pages=295-313}}</ref>{{rp|298}} Babarapa urang bapandapat bahwa istilah ngitu baasal matan sabuah kata nang baasal matan [[basa Malayu]], yaitu "melaju" nang baasal dari awalan 'me' wan akar kata 'laju', nang manggambarakan kakuatan arus di sungai ngitu.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}} [[Barakas:Candi Tinggi.jpg|thumb|upright=1|Candi Muaro Jambi di [[Jambi]], dihubungakan lawan keberadaan karajaan Melayu pra-Islam. Candi-candi biasanya dibangun di tangah-tangah pusat karajaan]] === Sabagai ngaran tampat (toponim) === Istilah "Malayu" dan palafalan nang sama sajak abad ke-15 adalah sabuah toponim kuno nang umumnya mangacu pada daerah-daerah di selat Malaka.{{sfn|Barnard|2004|p=3}} [[Barakas:Tengku Abd Aziz Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah.jpg|thumb|upright=1|Tengku Abdu Aziz, Pangeran dari [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] nang mamakai pakaian khas Melayu formal wayah itu (sekitar 1920)]] * '''''Malaya Dwipa''''', "Malaya Dwipa", kaya nang tacatat dalam bab 48 Bayupurana, wilayah Malaka marupakan sabuah provinsi di laut timur nang sugih banar lawan amas wan perak. Babarapa ahli jua mamasukakan wilayah [[Sumatera]] ka dalam istilah ngitu.{{sfn|Deka|2007|p=57}} Tagal, bubuhan ahli dari India parcaya bahua istilah ini hanya marujuk pada samananjung Malayu nang tadiri matan banyak gunung, sadangkan [[Sumatera]] labih marujuk pada gambaran di dalam Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}} * '''''Maleu-kolon''''' – sabuah lokasi di Samananjung Amang, nang tacatat dalam karya Klaudius Ptolemaeus (90–68 M), ''Geographia'' mancatat sabuah tanjung di ''Aurea Chersonesus'' (Samananjung Malayu) nang bangaran ''Maleu-kolon'', nang diyakini barasal matan Basa Sanskerta, ''malayakolam'' atawa ''malaikurram''.<ref>{{cite book|title= Researches on Ptolemy's geography of eastern Asia (further India and Indo-Malay archipelago|page= 101|author= Gerolamo Emilio Gerini|isbn= 81-70690366|year= 1974|publisher= Munshiram Manoharlal Publishers }}</ref> {{sfn|Gerini|1974|p=101}} * '''''Mo-lo-yu''''' – dikisahakan ulih Yijing, saurang biarawan [[Buddha]] matan dinasti Tang nang bakunjangan ka Asia tenggara pada tahun 688–695. Manurut Yijing, karajaan "Mo-Lo-Yu" bajarak 15 hari balayar matan Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga ([[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]]). Kerajaan ngitu jua jaraknya 15 hari palayaran dari Ka-Cha ([[Kadah, Malaysia|Kadah]]), sahingga kawa dikatahui bahwa kerajaan Mo-Lo-Yu baandak di tangah jarak antara kaduanya.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Teori populer mahubungakan ka'ada'an "Mo-Lo-Yu" lawan situs Kuil Muaro Jambi di Sumatera,{{sfn|Melayu Online|2005}} tagal ka'ada'an Jambi sangat balawanan lawan parnyaraan Yi Jinh nang manyambat bahwa inya ba'andak di tangah-tangah ''Ka-Cha'' (Kedah) lawan ''Bogha'' (Palembang)". Di antara masa akhir dinasti Yuan (1271–1368) wan masa awal dinasti Ming (1368–1644), kata ''Ma-La-Yu'' rancak disambat dalam teks-teks kuno Tiongkok gasan manyambat wilayah nang baandak di laut salatan. === Sabagai ngaran suku (etnonim) === Sastra Malayu Klasik manggambarakan urang Malayu dalam arti nang tahalus daripada interpretasi mudirin. ''Hikayat Hang Tuah'' (sakitar tahun 1700, manuskrip sakitar tahun 1849) hanya mangidentifikasi suku Malayu sabagai subyek Kasultanan Malaka; Brunai pada waktu itu kada dianggap sabagai Malayu. ''Hikayat Patani'' (sakitar 1876) kada manyabutakan Patani wan Brunai sabagai Malayu, istilah itu hanya digunaakan gasan [[Johor, Malaysia|Johor]]. Kedah kada tamasuk sabagai suku Malayu dalam ''Hikayat Kedah''/''Hikayat Merong'' Mahawangsa (sakitar 1821). ''Hikayat Aceh'' (sakitar 1625, naskah nang ada sakitar 1675) mahubungakan etnis Malayu lawan Johor, tagal kada manyabutakan Aceh atawa Deli sabagai Malayu.<ref>{{Cite book|last=Milner|first=Anthony|year=2011|url=https://books.google.co.id/books?id=sACaolB0FpkC&vq=liberally&source=gbs_navlinks_s|title=The Malays|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444391664|pages=91-92}}</ref><ref>Untuk usia manuskrip, lihat [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809133732/https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html |date=2022-08-09 }}.</ref> == Budaya == === Agama === [[Barakas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masigit Sultan Omar Ali Saifuddin di [[Brunai]] wayah malam [[Ramadan]]. Karajaan nang sugih ngini mangadopsi Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Malayu'') sabagai filosofi nasional sajak kamardikaannya pada tahun 1984.]] Masyarakat Malayu awal sabagian besar animis, percaya akan keberadaan ''semangat'' (roh) dalam sagala hal.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Sakitar pambukaan era umum, [[Hindu]]isme wan Budhisme diperkenalkan ulih padagang Asia Selatan ka Kapulauan Malaya, di mana buhannya bakambang sampai abad ka-13, sabalum datangnya Islam nang dibawa ulih padagang Muslim Arab, Asia Salatan wan Cina. Pada abad ka-15, Islam matan sekte Sunni ortodoks bakembang di [[dunia Malayu]] di bawah Kasultanan Malaka. Bida lawan Hinduisme, nang sacara superfisial maubah masyarakat Malayu awal, Islam kawa disambat sudah sacara pinuh baintegrasi ka dalam kahidupan sahari-hari panduduk.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Sajak era ngini, urang-urang Malayu dianggap sabagai kalompok etnis wan agama wan sacara tradisiunal mamiliki identifikasi erat dangan Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} wan mereka kada mangubah agama mereka sajak ngitu.<ref name="Syed" /> Identitas ngini sangat kuat sampai-sampai dipadahakan bahwa manjadi Muslim adalah ''masuk Melayu'' (masuk Malayu).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}} Namun, kepercayaan awal baisi akar nang labih dalam, buhannya mampartahanakan diri malawan anathema Islam – wan jua mistisisme Sufisme sudah bahubungan antara urang Malayu, lawan roh-roh dunia animistik awal wan babarapa unsur Hinduisme.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Imbah tahun 1970-an, kabangkitan Islam (disambat jua re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) di saluruh dunia Muslim, banyak tradisi nang dianggap manyalahi ajaran Islam wan mangandung unsur-unsur syirik ditinggalakan ulih urang Malayu di Malaysia, sadangkan di kalangan urang Malayu di Indunisia, tradisi ngini kada dianggap sabagai takhayul wan mangandung unsur-unsur syirik. Di antara tradisi nginih adalah festival ''mandi safar'' (mandi Safar), sebuah festival mandi gasan mancapai kamurnian spiritual, nang kawa dilihat ciri-cirinya mirip lawan babarapa matan Durga Puja di India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}} Kabanyakan etnis Malayu modern adalah panganut Islam Sunni<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=7 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Uktubir 2012}}</ref> wan festival Malayu nang paling panting adalah festival asal Islam — ''[[Hari Raya Pitrah|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Hari Raya Haji|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Tahun puga Islam|Awal Muharram]]'', wan ''[[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]]''. Di Malaysia wan Brunai, urang-urang Malayu dianggap murtad apabila bapindah agama matan Islam. Tagal, ada babarapa etnis Malayu nang badiam di luar nagara-nagara ngini jua sudah manarima agama lain sacara legal di bawah hukum. === Arsitéktur === {{See also|Rumah Malayu}} [[Barakas:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Rūmah tradisional Malayu di [[Kadah, Malaysia|Kadah]], dihiasi lawan panel ukiran khas dari Samananjung Malayu utara.]] [[Barakas:Malacca Sultanate Palace Museum 1.jpg|thumb|350px|Replika Istana Kasultanan Malaka, nang dibangun matan informasi wan data nang didapat matan Sajarah Malayu. Dokumen sajarah ngini baisi referensi gasan pambangunan wan arsitéktur istana-istana wayah zaman Sultan Mansur Shah, nang mamarintah matan 1458 sampai 1477.]] Berbagai pangaruh budaya, tarutama Cina, Hindia, wan Irupa, bamain peran utama dalam mambantuk arsitéktur Malayu.{{sfn|Henket|Heynen|2002|p=181}} Sampai wayah ngini, kayu adalah bahan utama nang diguna'akan gasan sabarataan bangunan tradisiunal Malayu.<ref name="MC1219">{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1219}}</ref> Tagal, banyak jua struktur batu nang ditamuakan tarutama kompleks kaagamaan matan zaman [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] wan karajaan Malayu isthmian kuno. Candi Muara Takus wan Candi Muaro Jambi di [[Sumatera]] adalah salah sabuting contoh nang bahubungan lawan unsur-unsur arsitektur Kakaisaran Sriwijaya. Namun, arsitéktur Sriwijaya tarutama diwakili di Chaiya (wayah ngini sabuah provinsi di Thailand) di Samananjung Malaya, nang marupakan pusat panting salawas periode Sriwijaya.{{sfn|Chihara|1996|p=213}}{{sfn|Van Beek|Invernizzi|1999|p=75}} Tipe strukturnya tadiri matan ruang sel gasan mangandung gambar Buddha wan puncak strukturnya diulah dalam bantuk ''stupa'' lawan teras-terasan nang baurutan, nang marupakan cuntuh nang paling baik di ''Wat Pra Borom That'' di Chaiya.{{sfn|Jermsawatdi|1989|p=65}} Ada jua bukti kuil Hindu atawa ''Candi'' di sakitar salatan [[Kadah, Malaysia|Kadah]] antara gunung Jerai wan lembah Sungai Muda, dairah nang dipinandui sabagai Lembah Bujang. Di dalam wilayah sakitar 350 kilometer pasagi, 87 situs agama sajarah awal sudah dilaporakan wan ada 12 ''candi'' nang baandak di puncak gunung, sabuah fitur nang manunjukakan mungkin baasal matan kaparcayaan Malayu prasejarah manganai kasucian tempat-tempat tinggi.{{sfn|O'Reilly|2007|p=42}} [[Barakas:Pintu Istana Setul Mambang Segara.jpg|thumb|350px|Sabuting panel dinding nang dihiasi lawan bamacam motif kambang matan istana Setul Mambang Segara nang dilihat di Muzium Negara. Setul adalah sabuah karajaan Malayu nang ada antara tahun 1808 wan 1915 di subalah utara Samananjung Malayu.]] Rujukan awal arsitektur Melayu di Samananjung Melayu kawa ditamui di babarapa catatan Cina. Sebuah catatan Cina abad ka-7 mangisahakan bubuhan jamaah haji Buddha nang datang ka Langkasuka wan manyabutakan kuta ngitu dikelilingi tembok nang di atasnya dibangun manara-manara wan didatangi malalui dua pintu gerbang.{{sfn|Jamil Abu Bakar|2002|p=59}} Catatan abad ka-7 nang lain matan utusan khusus Tiongkok ka Karajaan Bumi Habang di Samananjung Malaya, mancatat bahwa ibu kota baisi tiga gerbang nang tapisah labih matan saratus langkah, nang dihiasi lawan lukisan tema Buddha wan roh-roh bibinian.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=19}} Deskripsi rinci partama matan arsitéktur Malayu ada di ''Istana'' kayu nang ganal matan Mansur Shah matan Malaka (berada 1458-1477).<ref name="MC1219" /> Manurut Sejarah Melayu, bangunan ngini baisi struktur tujuh teluk nang ditinggikan di atas pilar-pilar kayu lawan atap tujuh tingkatan di atas karing-karing batu kapur wan dihiasi lawan puncak-puncak manara nang dihias lawan kaca kaca Cina.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=24}} [[Rumah Malayu|Rumah-rumah tradisiunal Malayu]] diulah mamakai struktur rangka kayu nang sederhana. Rūmah-rūmah nginih baisi atap nang manyimpang, teras di bagian muka, langit-langit nang tinggi, banyak lubang di dinding gasan ventilasi,<ref>{{cite web |last=Ahmad |first=A. Ghafar |title=Malay Vernacular Architecture |url= http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |access-date=26 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100610190114/http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |archive-date=10 Juni 2010 }}</ref> wan rancak dihiasi lawan ukiran kayu nang rumit. Kaindahan wan kualitas ukiran kayu Malayu dimaksudakan gasan manjadi indikator visual matan pangkat sosial wan status matan pamiliknya.{{sfn|Noor|Khoo|2003|p=47}} Rumah Salinger, nang manang Hadiah Arsitektur Aga Khan 1998, adalah contoh modern matan desain tradisiunal ngini.<ref name="Steele 187-188">{{cite book |last1=Steele |first1=James |url=https://archive.org/details/greenwoodencyclo0000stee/page/186/mode/2up?q=%22salinger+house%22 |title=The Greenwood encyclopedia of homes through world history: Volume 3 |date=2009 |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0-313-33791-8 |pages=187–188 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref><ref name="Jantan et al. 16-17">{{cite book |last1=Jantan |first1=Amer Hamzah |url=https://archive.org/details/malaysiasingapor0000mala/page/16/mode/2up?q=%22Rudinara%22 |title=Malaysia, Singapore, and ASEAN in an age of globalisation |last2=Said |first2=Hassan |last3=Bajunid |first3=Ibrahim Ahmad |last4=Ismail |first4=Ibrahim |last5=Talib |first5=Shaharil |last6=Ahmad |first6=Shamsulbahriah Ku |date=2002 |publisher=Asia-Europe Institute, University of Malaya |isbn=983-2085-42-X |pages=16–17 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref> Salawas babarapa dekade, arsitéktur tradisiunal Malayu dipangaruh ulih [[Bugis]] wan [[urang Jawa|Jawa]] matan salatan, Siam, Inggris, [[urang Arab|Arab]] wan India matan utara, Portugis, Belanda, Aceh wan [[Rumah Gadang|Minangkabau]] matan barat dan Cina Salatan matan timur.<ref>{{cite web |title=For Sale – CountryHeights |work=The Art of Living Show |date=22 Marit 2011 |via=YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM |archive-url=https://web.archive.org/web/20251102020704/https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM&feature=youtu.be |archive-date=2025-11-02 |url-status=live |access-date=2026-10-25 |dead-url=unfit}}</ref> === Basa === [[Barakas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|Prasasti Kedukan Bukit nang ditulis dalam aksara Pallawa. Baasal matan tahun 683, ngini adalah salah satu artefak tulisan Malayu nang paling tuha nang masih ada.]] {{Main|Basa Malayu}} {{See also|Tulisan Jawi}} [[Basa Malayu]] marupakan salah satu basa nang paling tarkanal di dunia, tarutama basa Austronesia. Varian wan dialek Malayu dipakai sabagai basa rasmi di [[Brunai]], [[Indunisia]], [[Malaysia]] wan [[Singapura]]. Basa ini jua dituturakan di [[Thailand]] salatan, Kapulauan Cocos, Pulau Natal, Sri Lanka. Basa ini dituturakan sabagai basa asli ulih sakitar 33 juta urang di saluruh Kapulauan Malayu wan dipakai sabagai basa kadua ulih sakitar 220 juta urang.{{sfn|Wright|2007|p=492}} Bentuk basa Malayu nang paling tuha baasal matan basa Proto-Malayo-Polinesia nang dituturakan ulih panduduk Austronesia nang paling awal di Asia Tanggara. Bantuk ngini kamudian bakambang manjadi Malayu Lawas pas budaya wan agama India mulai manambus wilayah ngitu. Basa Malayu Kuno baisi babarapa istilah sampai wahini, tapi tatap kada kawa dipahami ulih pamandir mudirin, samantara basa mudirin sudah banyak ta'akui dalam tulisan Malayu Klasik, nang bantuknya paling tuha ba'asal matan tahun 1303 M.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Malayu bakambang manjadi Basa Malayu Klasik malalui panambahan kata-kata [[basa Arab|Arab]] wan [[basa Parsia|Parsia]] nang barandak pas Islam datang ka wilayah ngitu, wan baubah sacara signifikan dalam prosesnya. Awalnya, Malayu Klasik marupakan sakalompok dialek nang bamacam-macam, mancarminakan asal-usul karajaan-karajaan Malayu di Asia Tenggara. Salah satu dialek ngini, nang dikambangakan dalam tradisi sastra Kasultanan Malaka pas abad ka-15, akhirnya manjadi dominan. Era Malaka ditandai lawan parubahan basa Malayu manjadi basa Islam, nang mirip lawan [[basa Arab|bahasa Arab]], [[basa Parsia|Persia]], Urdu wan Swahili. Tulisan Arab nang diadaptasi disambat Jawi dipakai gasan manggantiakan tulisan Kawi, istilah-istilah agama wan budaya Islam banyak disamakan, manyingkirakan banyak kata-kata Hindu-Buddha, wan basa Malayu jadi basa media pandidikan wan panyabaran Islam di saluruh wilayah Asia Tenggara. Di puncak kakuasaan Malaka pada abad ka-15, basa Malayu Klasik manyabar diluar dunia panutur<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> basa Malayu tradisiunal wan manyabapakan sabuah lingua franca nang disambat ''Bahasa Melayu pasar'' ("Basa Malayu Bazaar") atawa ''Bahasa Melayu rendah'' ("Basa Malayu Randah") sabagai balawanan ''Bahasa Melayu tinggi'' ("Basa Malayu Tinggi") di Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Umumnya diyakini bahwa Basa Malayu Bazaar marupakan basa pidgin wan pangambangan nang paling panting adalah bahwa bahasa pidgin manjadi kreol, manciptakan babarapa basa hanyar nang kaya Basa Malayu Ambon, Basa Malayu Manado wan [[Basa Betawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}} Panulis-panulis Irupa abad ka-17 wan ka-18, nang kaya Tavernier, Thomassin wan Werndly manggambarakan Basa Malayu sabagai "''basa urang-urang nang balajar di sabarataan India, nang kaya basa Latin di Eropa''".{{sfn|Sweeney|1987}} Basa ngini jua nang paling banyak diguna'akan salawas era kolonial Inggris wan Walanda di Kapulauan Malayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kabalikannya tajadi di Hindia Timur Spanyol, di mana Latinisasi massal kapulauan sapanjang tahun-tahun kolonial manyababakan coup de grâce basa Malayu di [[Pilipina]]. Dialek Kasultanan Johor, panerus langsung matan Malaka, manjadi basa standar di kalangan urang Malayu di [[Singapura]] wan [[Malaysia]], wan marupakan dasar asli gasan [[basa Indunisia]] standar.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}} Salain matan basa Malayu standar, nang dikambangakan di dalam lingkup Malaka-Johor, bamacam dialek Malayu lokal ada. Misalnya, urang Bangka, urang Brunai, urang Jambi, urang [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], urang [[Kadah, Malaysia|Kadah]], urang [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]], urang [[basa Palimbang|Palimbang]], urang Pattani, urang [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]], urang [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], wan banyak lainnya. Basa Malayu sacara historis ditulis dalam aksara Pallawa, Kawi wan Rencong. Imbah datangnya Islam, [[tulisan Jawi]] nang badasarkan basa Arab diadopsi wan masih diguna'akan sampai wahini sabagai salah satu dari dua aksara rasmi di [[Brunai]] wan sabagai aksara alternatif di [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Uktubir 2012 }}</ref> Mulai abad ka-17, sabagai hasil kolonisasi Inggris wan Walanda, aksara Jawi sacara batahap digantikan ulih tulisan Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=7 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> nang badasarkan Latin nang akhirnya manjadi tulisan moderen rasmi gasan basa Malayu di [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Indunisia]], wan tulisan ko-resmi di [[Brunai]]. === Festival wan parayaan === [[Barakas:Majlis Tujuh Likor Pasang Pelita.jpg|thumb|Barisan Pelita (lampu minyak) nang dinyalakan pas ''Malam Tujuh Likur'' (malam ka-27 Ramadhan), lampu minyak rancak dipakai gasan manarangi rumah wan jalan-jalan pas bulan Ramadhan. Di sini, di Muar, [[Johor, Malaysia|Johor]], Malaysia.]] Kambang biaknya [[Islam]] bahasil maubah identitas urang Malayu pas abad ka-15. Jadi, kabanyakan festival wan parayaan urang Malayu bajalan barengan lawan [[almanak Hijriah|kalender Islam]], tapi tatap kuat banar [[Malayisasi|nuansa khas Malayu]]nya. Pariayaan Hari Raya (harfiahnya "Hari Ganal") dua kali satahun, [[Aidilfitri]] wan [[Aidiladha]], disambut sabagai pariayaan ganal di saluruh komunitas Malayu. Dua hari raya ngini panting gasan mamparingati dua kajadian ganal wan filsafat dalam ajaran wan kayakinan [[Islam]]. Nang pamulaan manyimbuulkan kamanangan sabagai urang [[Muslim]] imbah sabulan [[saum|bapuasa/saum]] wan sabar di bulan [[Ramadan]], sadangkan nang kadua manyimbuulkan pangurbanan nang dilakuakan ulih Nabi Ibrahim (Abraham) atas nama [[Allah]]. Libur ''Raya'' biasanya dimulai pas acara pulang kampung nang disambat Balik Kampung atawa ''Balik Raya'' nang tajadi babarapa hari sabalum hari raya. Pas Hari Raya, urang Malayu marayaakan lawan manggawi salat Hari Raya, maadakan pista ganal, wan basilaturahmi lawan kawan, kaluarga, wan tatangga. Mambari salam jua penting, sabagai tanda hormat, kasih sayang wan parhatian. [[Barakas:COLLECTIE TROPENMUSEUM Plechtigheden bij de kroning van de Sultan van Deli in 1925 op de troon de sultan en zijn echtgenote met aan weerszijden de rijkssieraden TMnr 10001572.jpg|thumb|Upacara panobatan antara Tengku Otteman, sabagai ''Tengku Mahkota'' (Pangeran Mahkota) Kasultanan Deli, Hindia Walanda; lawan bininya, Raja Amnah, anggota Kaluarga Karajaan Pirak sabagai ''Tengku Puan Indera'' pas tahun 1925]] Upacara-upacara liturgi wan agama lain nang diparingati ulih urang Malayu tamasuk [[Ramadan|Ramadhan]], sabulan suci nang diparingati lawan [[puasa]] di siang hari wan macam-macam kagiatan kaagamaan; [[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]], arak-arakan ganal husus gasan mamparingati hari lahir Nabi [[Muhammad]]; [[Asura|Asyura]], paringatan [[Muharram]] di mana urang Malayu sacara khusyuk manyadiakan makanan husus, nang disambat ''Bubur Asyura''; Nisfu Sya'ban, paringatan Tangah [[Sakban]], hari puasa husus gasan pamintaan ampun; [[Nuzululquran|Nuzul Quran]], wahyu pamulaan [[Al-Qur'an]]; [[Isra Mikraj|Israk dan Mikraj]], naiknya Nabi Muhammad ka langit wan Awal Muharram, [[Tahun puga Islam|Tahun Baru Islam]]; talu parayaan tarakhir rancak diparingati lawan malakukan salat ''sunat'' husus, ceramah kaagamaan wan diskusi Islam di [[masigit]]. Ada jua banyak banar festival budaya dairah nang ada di dalam nagari wan acara-acara sosial di babagai kalangan masyarakat Malayu. Kawasan pasisir bahari dikenal mamparingati upacara ''Mandi Safar'' atawa ''Puja Pantai'', sabuting mandi pambarasihan pas [[almanak Hijriah|bulan Islam]] [[Safar]], nang asal mulanya ditiru matan ritual pambarasihan suci Malayu pra-Islam kuno, mirip lawan tradisi Belimau sabalum Ramadan; wan ''Pesta Menuai'', sabuting festival panen nang dirayakan ulih komunitas Malayu padalaman wan agraris lawan permainan tradisiunal, teater, Joget, wan repertoar tarian-drama lainnya. Tapi, kadua kabiasaan ngitu balahan-balahan mulai kada ada lagi marga adanya babagai parubahan sosial wan ikunumi nang diulah di masyarakat Malayu pas abad ka-20. Selain itu, banyak urang Malayu jua dikanal kawa maumpati upacara karajaan gasan mahurmati istana karajaan masing-masing. Ciri-ciri Islam jua banyak manandai parayaan-parayaan urang Malayu di tingkat individu, sabuah gabungan nang takait lawan upacara transisi spiritual sabagai urang Muslim. Urang Malayu biasanya maulah ''kenduri'', hajat keagamaan gasan marayai atawa maminta barakat gasan sabuah kajadian. Ada babarapa variasi filsafat kenduri, mulai matan ''Doa Selamat'' (maminta karidhaan wan parlindungan Ilahi), ''Kesyukuran'' (gasan manyampaikan rasa sukur wan tarima kasih), ''Melenggang Perut'' (upacara pijat gasan ibu nang bahamil anak partama), ''Aqiqah'' wan ''Cukur Jambul'' (upacara gasan bayi nang baru lahir, gasan marayai kahidupan hanyar), ''Bertindik'' (upacara tindik partama gasan anak bibinian), ''Khatam'' (upacara wisuda, imbah anak mamaca [[Al-Qur'an]] samunyaan gasan partama kalinya), ''Khatan'' (sunat), ''Kahwin'' (pabainan), ''Arwah'' atawa ''Tahlil'' (doa gasan urang nang sudah maninggal), wan lain-lainnya. Acara ngini biasanya diatur ulih kaluarga wan sacara tradisional dibantu ulih masarakat dalam sabuah acara basamuai nang disambat ''Rewang'' atawa ''Gotong-royong''. Salawas upacara ngini, sakulawarga ditulungi ulih tatangga wan kaluarga, nang manaiki tugas nang bamacam-macam, mulai matan manyadiakan makanan, mangatur tampat acara, manyiapakan logistik, wan pangawasan teknis lainnya. Tapi, imbah urbanisasi makin rancak di masyarakat Malayu modern, kabiasaan ''Rewang/Gotong-Royong'' paralahan-lalahan diganti lawan jasa katering nang disewa ulih kaluarga. === Musik === {{Main|Musik Malayu}} [[Musik Malayu]] adalah sabuting janis musik tradisional nang barasal wan bakambang di pasisir timur [[Sumatera]], [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]], wan Samananjung Malaya.<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> Musik ngini biasanya dinyanyikan ulih urang-urang matan suku bangsa Malayu nang kada jarang diumpati jua lawan tarian khas Malayu satampat misalnya tarian parsembahan dalam pajuangan atawa pesta adat, panambaian tamu kahormatan, wan dalam kagiatan kaagamaan.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref> Sairing lawan pakambangan zaman musik Malayu mangalami kabingungan gaya musik misalnya saja mangalami paduan lawan aliran [[musik pop]], [[musik rock]], wan [[dangdut]]. Aliran ngini kawa ditamui di nagara-nagara kaya Malayu, nang kaya [[Indunisia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Brunai]]. Pada pamulaan parkambangan alat musik nang digunaakan labih didominasi ulih tingkatan rebana nang disambat Kompang matan Ponorogo, petikan gambus, gesekan biola, picitan akordion, tingkatan [[kanung|gong/kanung]], wan tiupan [[sarunai]]. Hal ngini dipangaruh ulih budaya matan tanah [[urang Arab|Arab]] dan [[Irupa]] tradisional. Sairing bakambangnya teknologi, bubuhannya digantiakan lawan alat musik elektronik dalam bantuk keyboard. Dalam kiprahnya aliran ngini sampat populer di era '80an bahkan mamasuki era "puncak kahangatan" di era '90an. Hal ngini ditandai lawan makin banyaknya [[panyanyi]] & grup band Malayu, wan pandatang hanyar nang muncul lawan lagu-lagu andalan masing-masing. === Pakaian tradisiunal === [[Barakas:Busana Melayu.jpg|thumb|Urang Malayu dalam ''busana Melayu'', gaya pakaian tradisiunal Malayu]] Pakaian wan tekstil tradisiunal Malayu tarus-tarus barubah matan zaman kuno. Sacara historis, urang Malayu kuno dicatat mamakai bamacam bahan alami sabagai sumber penting gasan kain, pakaian wan pakaian. Namun, era umum, manyaksiakan kadatangan awal para padagang matan timur wan barat ka palabuhan Kapulauan Malayu, basama-sama buhannya manukar barang-barang mewah baru, tamasuk kapas halus wan sutra. Pakaian ngitu kamudian manjadi sumber mode Malayu tinggi wan mandapatakan peran budaya sabagai identitas nang maikat di kapulauan, tarutama di samananjung, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{sfn|Hassan|2016}} Dalam budaya Malayu, pakaian wan tekstil dihormati sabagai simbul kaindahan, kakuatan wan status. Banyak kisah dalam hikayat Malayu manakanakan wadah khusus nang ditampati ulih tekstil.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=2}} Industri paulahan tangan Malayu kawa diitihi asalnya sajak abad ka-13 pas jalur pardagangan timur bakambang di bawah dinasti Song. Pambahasan tentang tekstil nang diulah sacara lokal wan jua dominasi panen di Samananjung Malaya diulah dalam babarapa akun Cina wan Arab.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=19}} Di antara tekstil Malayu nang takanal adalah Songket, Batik, ''Telepok'', ''Limar'', ''Tenun'', ''Kelingkam'', ''Cindai'', ''Pelangi'' wan ''Tekad''. Pakaian Malayu Klasik bamacam-macam di antara wilayah nang balainan, tagal pakaian tradisional nang paling dalam di zaman modern adalah Baju Kurung (gasan [[bibinian]]) wan Baju Melayu (gasan [[lalakian]]), nang kaduanya diakui sabagai pakaian nasional gasan [[Malaysia]] wan [[Brunai]], wan jua dipakai ulih komunitas Malayu di [[Indunisia]], [[Singapura]], [[Pilipina]], Myanmar, wan [[Thailand]]. [[Barakas:HariRayaMalaykids.jpg|thumb|left|Anak-anak Malayu mamakai pakaian tradisiunal wayah [[Hari Raya Pitrah|Idul Fitri]]]] Kata ''Baju Kurung'', nang diartiakan sabagai "mambungkus awak" urang nang mamakainya diulah badasarkan prinsip Islam tentang kasadarhanaan, kasupanan wan karandahan hati. Praktik ngini paralil lawan doktrin agama Yahudi-Karistin, karana mamamirkan bagian-bagian intim tubuh dianggap dilarang dalam [[Islam]]. Interpretasi ngitu lalu ditarik ka cara Malayu mamakai pakaian wan perspektif budaya, ngini kawa disaksikan banar pada pamarintahan Mansur Shah matan Malaka pada abad ka-15, sultan malarang umatnya nang binian Muslim di publik gasan mamakai sarung haja matan dada ka bawah. Sapanjang zaman, Malayu Baju Kurung bajalan malalui babarapa reinkarnasi sabalum mangambil bantuk nang wahini. Marga luasnya bamacam karajaan Malayu di kapulauan, bantuk lokal wan tapisah matan pola desain Baju Kurung jua kawa disaksikan di wilayah ngitu, tamasuk Bengkulu, [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Jambi, Juhur-Riau, [[Pahang, Malaysia|Pahang]] wan Palimbang.{{sfn|Hassan|2016}} Modus nang sasuai matan Baju Kurung gasan laki-laki dipinandui sabagai "Baju Melayu". Bagian atas pakaian diulah lawan desain geometris nang hampir sama lawan Baju Kurung wan biasanya dipasangkan lawan kain anyaman nang dipinandui sabagai sarong. Pola [[tapih|sarong]] mungkin tamasuk simbol status pakawinan urang atawa pangkatnya dalam masyarakat Malayu tradisiunal.{{sfn|Hassan|2016}} Pakaian Malayu klasik umum lainnya gasan lalakian tadiri matan ''baju'' atawa ''tekua'' (sabuting janis baju lengan panjang), ''baju rompi'' (jaket), ''kancing'' (buting), ''celana'' kaki halus (seluar/[[salawar|salawar panjang]]), [[tapih|sarong/tapih]] nang dipakai di pinggang, ''capal'' (sandal), wan ''tanjak'' atawa ''tengkolok'' (alat panutup kapala); gasan bangsawan, ''baju sikap'' atawa ''baju layang'' (sabuting jenis mantel) wan ''pending'' (tali pinggang hiasan) jua identik gasan dipakai sabagai pakaian formal. Rancak jua gasan saurang ''pendekar'' (prajurit Malayu) gasan mamakai [[Karis]] di bagian muka sarong. Babeda lawan Baju Melayu nang tarus dipakai sabagai pakaian upacara haja, Baju Kurung dipakai saban hari sapanjang tahun ulih kabanyakan bibinian Malayu. Pamandangan pagawai sipil binian, pagawai profesional wan mahasiswa nang mamakai Baju Kurung rancak ditamui di [[Malaysia]] wan [[Brunai]]. === Pamainan tradisiunal === [[Barakas:Finished wau and wau frame.JPG|thumb|right|Sabuah bengkel tukang Wau di [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Malaysia]]. Janis layang-layang nang unik ngini kawa ditamui di pasisir timur laut Samananjung Malaya.]] Pamainan tradisiunal Malayu biasanya mamarluakan kaahlian karajinan wan katangkasan tangan wan kawa ditelusuri asal-usulnya sajak zaman Kasultanan Malaka. ''Sepak Raga'' wan pamainan [[kelayangan]] marupakan salah satu permainan tradisiunal nang disambat dalam Sajarah Malayu nang dimainakan ulih bangsawan wan bangsawan matan kasultanan Malayu.{{sfn|Leyden|1821|p=261}}{{sfn|Lockard|2009|p=48}}{{sfn|Ooi|2004|p=1357}} ''Sepak Raga'' adalah salah sabuting pamainan Malayu nang paling populer wan sudah dimainkan baabad-abad. Sacara tradisional, raga Sepak dimainakan dalam lingkaran lawan manendang wan manjagakan bola rotan di atas mangguna'akan apa haja bagian awak salain tangan wan tangan. Inya wayah diakui sabagai olahraga nasional [[Malaysia]] wan dimainkan dalam acara ulahraga{{sfn|Ziegler|1972|p=41}}{{sfn|McNair|2002|p=104}} internasional nangkaya Asian Games wan Southeast Asian Games. Pamainan populer lainnya adalah pambuatan ''Gasing'' nang biasanya dimainakan imbah musim [[katam]]. Katarampilan pangarjaan nang hebat diparluakan gasan manghasilakan ''Gasing'' (atas) nang paling kompetitif, babarapa di antaranya baputar salama dua jam satiap kali.<ref name="Alexander 2006 51">{{harvnb|Alexander|2006|p=51}}</ref> Mungkin pamainan Malayu nang paling populer adalah ''Wau'' (janis layang-layang unik matan pantai timur Samananjung Malayu) atawa layang-layang nang terbang. Parsaingan palayaran Wau diadaakan lawan juri nang mambariakan poin gasan karajinan (''Wau'' adalah objek nang indah wan bawarna-warni nang diandak di atas bingkai bambu), suara (barataan layang-layang Malayu didesain gasan maulah suara tatantu pas digusur angin) wan katinggian.<ref name="Alexander 2006 51"/> Urang Malayu jua baisi varian matan pamainan papan Mancala nang dikanal sabagai [[Daku|Congkak]]. Pamainan ngini dimainkan lawan mamindahkan batu, marmer, manik atawa cangkang di sakitar papan kayu nang tadiri matan dua walas atawa labih lubang. Mancala diakui sabagai pamainan tartua di dunia wan bisa ditelusuri asalnya sajak Mesir Kuno. Sairing bamainan tasabar di saluruh dunia, satiap kabudayaan ma'ulah parbidaan saurang tamasuk urang Malayu.{{sfn|Alexander|2006|p=52}} === Pangolahan logam === [[Barakas:Bunga Mas (Muzium Negara).jpg|thumb|Bunga Mas, Museum Nasional Malaysia. ''Bunga Mas'' ditawarakan ulih nagara-nagara Malayu utara [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Pattani, Nong Chik, Yala, Rangae, Kubang Pasu wan Setul kepada Raja Ayutthaya (Siam) sabagai simbul kasatiaan.]] Pada awal abad ke-17, emas, [[pirak]], besi wan kuningan samuanya sudah diulah dangan sampurna jadi bagian matan masyarakat Malayu. Era ngini manyaksiakan karya-karya logam manarima dukungan karajaan nang kritis. Banyak banar pangolahan logam Malayu nang muncul sabagai bukti era ngini, mulai matan belati khas Malayu nang dikiau [[Karis]] nang diulah matan [[wasi]], sampai ka perhiasan halus nang diulah matan [[amas]] wan perak. Bagi bangsawan Malayu pada periode ngini, karya-karya gantung (pangikat sabuk hias nang dihiasi lawan batu-batu mulia), ''keronsang'' (bros) wan ''cucuk sanggul'' (pin rambut) ditampilakan untuk manjadi salah sabuting barang mode nang paling dicari. Era ngini jua manjadi wadah gasan babarapa barang-barang penting lainnya dalam regalia Malayu nang dibuang dalam amas, tamasuk kotak upacara, ''Tepak sirih'' (wadah Betel) wan bagian-bagian Keris. Sani mengolah emas didominasi ulih repoussé wan teknik granulasi, di mana metode tradisional masih kawa disaksikan hari ini. Di era kontemporer, parhiasan amas Malayu tarutama ditamui dalam bantuk kalung kaki, gelang, cincin, kalung, liontin wan anting-anting.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011">{{cite web |title= Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass |website= Go2Travelmalaysia.com |url= http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |access-date= 25 Uktubir 2026 |archive-date= 19 Mai 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180519135144/http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |url-status= live }}</ref><ref name="Karyaneka 2013">{{cite web |last=Karyaneka |title=Metal Work |publisher=Syarikat Pemasaran Karyaneka Sdn. Bhd. |url= http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |access-date=25 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180324135832/http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |archive-date=24 Marit 2018 }}</ref> Dalam hal barang-barang pirak Malayu, barang-barang matan perak cukup dipinandui gasan desain nang canggih wan halus. Biasanya diulah lawan teknik repousse, filigree, wan niello. Barang-barang tradisiunal Malayu nang umum biasanya diulah matan pirak tamasuk ujung bantal, tali sabuk, sudut-sudut matt, stopper gasan wadah banyu, sarung Karis wan kotak-kotak tembakau. ''Awan Larat'' (pola awan) wan ''Kerawang'' (motif tumbuhan) adalah di antara desain nang populer gasan ujung bantal pirak dekoratif Malayu wan kotak tambakau.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/> Panggunaan barang-barang matan kuningan malabihi banyak kelas sosial Malayu klasik, nang dipakai ulih anggota bangsawan wan urang awam. Popularitas barang-barang matan kuningan sangat banyak dikontribusi karana daya tahan, kualitas wan kamampuan nang mampu dimiliki ulih samua urang. Barang-barang kuningan kawa dibagi jadi dua parbidaan, kuningan kuning gasan barang-barang fungsional wan putih gasan tujuan dekoratif. Ngitu rancak dipanculit wan dihiasi lawan bamacam-macam desain hiasan dalam motif kaagamaan wan bunga. Pamakaian kuningan, nang paling dipinandui gasan Tepak Sireh, wadah upacara gasan betel quid wan gasan mambangun alat musik tatantu kaya [[Kanung]] gasan orkestra [[Gamalan]] Malayu klasik. Salain itu, barang-barang tradisiunal Malayu nang tarkanal lainnya nang diulah matan lugam tamasuk vas bunga, taburan minyak wangi, baki, panci, ketel, wan wadah mambakar dupa.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/><ref name="Karyaneka 2013"/> === Sastra === [[Barakas:Hkyt merong mahawgsa.jpg|thumb|Hikayat Merong Mahawangsa dalam [[tulisan Jawi|teks Jawi]]. Dikanal jua sabagai Sajarah Kadah, ngini adalah sastra Malayu kuno nang mancatat silsilah Merong Mahawangsa wan pandirian Kadah.]] Sastra lisan wan [[sastra]] klasik urang Malayu baandak banyak gambaran tentang urang-urang, matan zaman kuno sampai zaman modern.{{sfn|Littrup|1996|p=192}} Di antara bantuk-bantuk puisi dalam sastra Malayu adalah – Pantun, Syair, wan Gurindam. Bantuk sastra Malayu nang paling awal adalah sastra lisan wan tema utamanya adalah carita rakyat tradisiunal nang barhubungan lawan alam, binatang, wan manusia. Kisah rakyat Malayu klasik tadiri matan lagu wan musik tradisional, puisi heroik, dongeng binatang, kisah hantu, kajadian bahari, dunging, kisah simbolis, mitos, wan kisah bardik. Satiap carita baisi energi sorang dalam hal watak, sumanget, latar belakang, wan cara bacarita, wan kabanyakan digawi lawan tujuan gasan mambari kabahagiaan, bimbingan, pangajaran, pangangan, panjalasan, wan lain-lainnya. Cerita rakyat dihafal wan diwarisakan matan sabuting generasi panyampai cerita ka generasi nang lain. Banyak jua matan kisah-kisah ngini nang ditulis ulih ''penglipur lara'' (panyambun kisah), misal: ''Hikayat Malim Dewa'', ''Hikayat Malim Deman'', ''Hikayat Raja Donan'', ''Hikayat Anggun Cik Tunggal'', wan ''Hikayat Awang Sulung Merah Muda''. Pas pangaruh [[Hindia]] masuk ka Kapulauan Malayu sakitar 2.000 tahun nang lalu, sastra Malayu mulai manggabungakan unsur-unsur India. Sastra pas zaman ngini kabanyakan adalah tarjamahan [[sastra Sanskerta|sastra wan roman Sanskerta]], atawa paling kada babarapa karya nang diilhami ulih karya-karya ngitu, wan penuh lawan rujukan ka mitologi Hindu. Mungkin di awal-awal tu kawa ditelusuri karya-karya kaya ''Hikayat Seri Rama'' (tarjamahan bebas ''Ramayana''), ''Hikayat Bayan Budiman'' (adaptasi Śukasaptati) wan ''Hikayat Panca Tanderan'' (adaptasi ''Hitopadesha'').<ref name="popular science 1899">{{harvnb|Ford|1899|pp=379–381}}</ref> Jaman sastra Malayu klasik dimulai imbah kadatangan Islam wan panamuan [[tulisan Jawi]] (tulisan Malayu nang babasis tulisan Arab). Imbah ngitu, kayakinan wan konsep Islam mulai mambari pangaruh pada sastra Malayu. Batu Surat Tarangganu, nang batanggal 1303, adalah tulisan Malayu naratif nang paling tuha nang dikatahui. Batu ngini baisi tulisan nang manjalasakan sajarah, hukum, wan kisah cinta dalam tulisan Jawi.<ref name="Marshall Cavendish 2007 1218">{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1218}}</ref> Pas puncak kajayaannya, Kasultanan Malaka kada haja jadi pusat Islamisasi, tapi jua jadi pusat ekspresi budaya Malayu, tamasuk sastra. Salawas masa ngini, karya sastra Timur Tangah nang terkenal ditarjamahkan wan buku-buku agama ditulis dalam [[bahasa Malayu]]. Di antara karya-karya terkenal nang sudah diartiakan adalah ''Hikayat Muhammad Hanafiah'' wan ''Hikayat Amir Hamzah''. Kamajuan sastra Malayu pas periode ngini jua ditulisi ulih karya sastra lokal lainnya nang dibari warna ulih [[Sufi|tasawuf]] mistis Timur Tengah, karya-karya terkenal Hamzah Fansuri kaya ''Asrar al-Arifin'' (''Rahsia Orang yang Bijaksana''; Rahasia Orang Bijak), ''Sharab al-Asyikin'' (''Minuman Segala Orang yang Berahi''; Minuman Semua Orang Bersemangat) wan ''Zinat al-Muwahidin'' (''Perhiasan Sekalian Orang yang Mengesakan''; Perhiasan Semua Orang Berbakti) kawa dianggap sabagai magnum opus era ngitu. [[Barakas:Wayang Kulit Kelantan-Patani.jpg|thumb|upright=1.5|Wayang Kulit gaya Kalantan-Patani (Pamainan bayangan) nang mancurit'akan kisah kapahlawanan Hikayat Seri Rama]] Karya sastra Malayu nang paling panting mungkin Sajarah Malayu atawa Sulalatus Salatin. Karya ngini disambat "karya sastra Malayu nang paling takanal, paling unik, wan nang paling rancak" ulih salah saurang ahli nang paling takanal dalam studi Malayu, Sir Richard O. Winstedt.{{sfn|Boyd|1999|p=756}} Tanggal pasti panyusunannya wan identitas panulis aslinya kada pasti, tapi manurut parintah Sultan Alauddin Riaayat Shah III matan Johor pas tahun 1612, Tun Sri Lanang mangawasi proses panyuntingan wan panyusunan Sajarah Malayu.{{sfn|Jaaffar|Hussain|Ahmad|1992|p=260}} Pas abad ka-19, sastra Malayu mandapat babarapa tambahan nang penting, tamasuk ''Kitab Ilmu Bedil'' (Buku Senjata Tradisional) nang manyadiakan rincian nang baharga tentang amunisi wan sanjata tradisiunal Malayu. Jaman ngini jua menyaksikan pamakaian jurnal kedokteran Malayu nang labih luas, nang disambat ''Kitab Tib''. Karya-karya nginih sabujurnya panting banar karana jadi rujukan gasan pangatahuan wan teknologi Malayu pas zaman klasik.<ref>{{cite web |title=Kitab Ilmu Bedil – Book of Malay Traditional Weaponry (2016) |date=10 Juli 2016 |website=The Memory of the World Committee for Asia and the Pacific |url=http://www.mowcapunesco.org/register/kitab-ilmu-bedil-ms-101-or-book-of-malay-traditional-weaponry-2016/ |access-date=3 Nupimbir 2026 |archive-date=3 Disimbir 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203224429/http://www.mowcapunesco.org/register/kitab-ilmu-bedil-ms-101-or-book-of-malay-traditional-weaponry-2016/ |url-status=live }}</ref> Teks-teks Malayu abad ka-19 nang lain ditulis di Sumatra, ngini tamasuk ''Kitab Pengetahuan Bahasa'' (Buku Pengetahuan Bahasa) ulih Raja Ali Haji wan ''Perhimpunan Gunawan bagi Laki-Laki dan Perempuan'' (Kumpulan Jampi gasan Laki-Laki wan Bini) ulih Khatijah Terung, bini Raja Haji Abdullah bin Raja Hassan.<ref>{{Cite journal |last=Musa |first=Mohd Faizal |date=2021 |title=Transcripts of Gender, Intimacy, and Islam in Southeast Asia: The "Outrageous" Texts of Raja Ali Haji and Khatijah Terung |journal=Religions |language=en |volume=12 |issue=3 |page=219 |doi=10.3390/rel12030219 |issn=2077-1444|doi-access=free }}</ref> Abad nang sama jua menyaksikan parubahan ganal dalam sastra Malayu liwat tulisan [[Abdullah bin Abdul Kadir]], sabuting munshi nang lahir di [[Kuta Malaka, Malaysia|Malaka]] nang takanal di [[Singapura]].<ref name="popular science 1899" /> Abdullah dianggap sabagai urang Malayu nang paling berbudaya nang pernah manulis,<ref name="popular science 1899" /> salah saurang panamu ganal<ref name="Sneddon 2003 59"/> di sastra Malayu wan bapak sastra Malayu modern.<ref name="Marshall Cavendish 2007 1218"/> Karya-karya paling penting sidin adalah ''Hikayat Abdullah'' (sabuting autobiografi), ''Kisah Pelayaran Abdullah ke Kelantan'' (sabuting catatan perjalanan sidin gasan pamarintah ka [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]), wan ''Kisah Pelayaran Abdullah ke Mekah'' (sabuting narasi [[haji]] sidin ka Mekah tahun 1854). Karya sidin jadi inspirasi gasan generasi panulis di masa depan wan jadi tanda awal parubahan matan sastra Malayu klasik ka sastra Malayu mudirin.<ref name="Sneddon 2003 59"/> === Seni bela diri === [[Barakas:Singaporean female pesilat - 20080222.jpg|thumb|Saurang praktisi silat binian matan [[Singapura]]]] Silat wan varian-variannya kawa ditamui di sabarataan [[dunia Malayu]]: Samananjung Malayu (tamasuk [[Singapura]]), Kapulauan Riau, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]]. Bukti arkeologis manunjuakan bahwa, pas abad ka-6, seni pajuangan nang diformalkan sudah dipraktikakan di Samananjung Malaya wan Sumatera.{{sfn|James|1994|p=73}} Bantuk-bantuk awal Silat diyakini sudah dikambangakan wan digunaakan dalam angkatan basanjata karajaan Malayu kuno di Langkasuka (abad ka-2){{sfn|Alexander|2006|p=225}}{{sfn|Abd. Rahman Ismail|2008|p=188}} wan [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7). Pangaruh matan kasultanan Malayu di [[Malaka, Malaysia|Malaka]], [[Johor, Malaysia|Johor]], Pattani wan [[Brunai]] sudah mambari kontribusi gasan panyebaran seni bela diri ngini di Kapulauan Malayu. Malalui labirin kanal laut nang rumit wan kapiler sungai nang mamfasilitasi partukaran wan padagangan di saluruh wilayah, Silat manjalani jalannya ka hutan hujan nang padat wan ka pagunungan. Lagenda Laksamana Hang Tuah matan Malaka adalah salah sabuting ''pesilat'' paling tarkenal dalam sajarah{{sfn|Green|2001|p=802}} wan bahkan dianggap ulih babarapa urang sabagai bapak silat Malayu.{{sfn|Sheikh Shamsuddin|2005|p=195}} Sajak era klasik, Silat Malayu manjalani diversifikasi nang ganal wan mambantuk apa nang wahini sacara tradisiunal diakui sabagai sumber Pencak Silat Indunisia wan bantuk-bantuk Silat lainnya di Asia Tunggara.{{sfn|Draeger|1992|p=23}}{{sfn|Farrer|2009|p=28}} Salain Silat, Tomoi jua dipraktikakan ulih urang Malayu, tarutama di wilayah utara Samananjung Malaya. Ngini adalah varian matan bantuk kickboxing Indo-Cina nang diyakini telah manyebar di daratan Asia Tunggara sajak zaman Kakaisaran Funan (68 M). === Seni pamentasan === [[Barakas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pamentasan Joget Gamelan, 1937]] Urang Malayu baisi bamacam-macam [[musik]] wan [[igal]] nang marupakan gabungan matan pangaruh budaya nang balainan. Genre nang khas mulai matan tarian rakyat tradisional Malayu nang kaya drama Mak Yong sampai tarian Zapin nang bapangaruh Arab. Gerakan koreografi jua bamacam-macam mulai matan langkah-langkah wan lagu-lagu sederhana di Dikir barat sampai gerakan nang rumit di Joget [[Gamalan|Gamelan]]. Musik tradisional Malayu pada dasarnya marupakan musik perkusi. Macam-macam [[kanung]] manyadiakan irama gasan banyak tarian. Ada jua drum bamacam-macam ukuran, mulai matan ''rebana ubi'' ganal nang dipakai gasan menandai acara-acara penting sampai ''gendang-rebana'' kecil (frame drum) nang dipakai gasan mengiringi bacaan vokal dalam upacara kaagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}} [[Barakas:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sabuting bubuhan dari penari Malayu Siam nang manampailakan Mak Yong (sakitar abad ka-19). Pada tahun 2005, buku ngini mandapat pangakuan sabagai salah satu karya agung warisan lisan wan nang kada talihat umat manusia ulih [[Pahimpunan Pandidikan, Kailmuan, wan Kabudayaan Pasarikatan Bangsa-Bangsa|UNESCO]].]] Musik Nobat manjadi bagian matan Royal Regalia dari pangadilan Malayu sajak datangnya Islam pada abad ka-12 wan hanya dimainkan dalam upacara pangadilan nang penting. Orkestrenya tamasuk instrumen sakral wan nang dihormati banar nang kaya ''nehara'' (drum ketel), ''[[babun]]'' (drum kepala ganda), ''nafiri'' (trumpet), ''[[sarunai]]'' (oboe), wan kadang-kadang gong berkunci wan sapasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}} Pangaruh India kuat dalam pamainan bayangan tradisional nang dipinandui sabagai Wayang Kulit nang mana kisah-kisah matan epik Hindu; Ramayana & Mahabharata mambantuk repertoar utama. Ada ampat macam teater wayang bayangan nang kawa ditamui di Samananjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Tatapi, seni wan kisah-kisah ''Wayang Purwa'' wan ''Wayang Siam'' manunjukakan pangaruh wilayah nang bagabung lawan basa Jawa wan Siam masing-masing, samantara ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Gedek'' mancaritakan bentuk wan gaya Malayu nang labih asli. Kesenian-kesenian pamentasan Malayu nang terkenal lainnya adalah; teater ''Bangsawan'', balada cinta ''Dondang Sayang'' wan tari ''Mak Inang'' matan Kasultanan Malaka, teater ''Jikey'' wan ''Mek Mulung'' matan [[Kadah, Malaysia|Kadah]], tari ''Asyik'' wan drama tari ''Menora'' matan Patani wan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], tari ''Ulek mayang'' wan ''Rodat'' matan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], teater ''Boria'' matan Penang, tari ''Canggung'' matan [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]], lagu-lagu naratif ''Mukun'' matan [[Brunai]] wan [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> Gending Sriwijaya matan Palembang, tari Serampang Dua Belas matan Serdang,<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api tarian api matan [[Riau]] wan Dikir barat Singapura matan [[Singapura]]. === Seni visual === [[Barakas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, burung mitos raksasa nang diulah gasan parada sunat agung pangeran [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]]] Ukiran kayu marupakan bagian matan seni visual Malayu klasik. Urang Malayu sacara tradisional manghias monumen, parahu, sanjata, makam, instrumen musik, wan pakakasnya lawan motif flora, kaligrafi, geometri, wan fitur kosmik. Seni ngini diulah lawan cara mahapus kayu lawan mamakai alat-alat nang tajam wan maumpati pola, komposisi wan urutan tartentu. Bentuk [[sani]], nang dipinandui sabagai ''ukir'', disambat sabagai tindakan pangabdian matan para pangrajin kepada pencipta wan hadiah gasan sasama manusia.{{sfn|Said|2005}} Bentuk kesenian ngini tarutama dikaranakan banyaknya kayu di Kapulauan Malayu wan jua karana kaahlian tukang-tukang kayu nang mamungkinakan urang-urang Malayu mapraktekkan ukiran kayu sabagai karajinan. Lingkungan tropis alami di mana flora wan fauna banyak nang mengilhami motif nang digambarakan dalam bentuk abstrak atawa distilasi ka dalam papan kayu. Dengan datangnya Islam, bentuk kaligrafi geometris wan Islam diparkanalakan dalam ukiran kayu. Kayu nang diguna'akan biasanya dari spesies kayu keras tropis nang diketahui tahan lama wan kawa tahan sarangan jamur, kumbang sapatu-sapatu listrik wan rayap.{{sfn|Said|2002}} Rumah atawa [[masigit]] tradisional Malayu nang khas pasti dihiasi lawan labih matan 20 bagian nang diukir. Ukiran di dinding wan panel mamungkinakan angin masuk wan kaluar bangunan sacara efektif wan kawa mamungkinakan sinar matahari mancahaya bagian dalam struktur. Pada saat nang sama, bayangan nang dibuang ulih panel jua akan meulah bayangan badasarkan motif nang manambah kaindahan di lantai. Jadi, bagian-bagian nang diukir manjalankan tujuan fungsional wan estetika. == Kalompok-kalompok sub-etnis == {{see also|Urang Malayu Malaysia|Urang Malayu Indunisia|Urang Malayu Brunai|Urang Malayu Singapura}} [[Barakas:Indonesia Ethnic Groups Map - EN.svg|thumb|center|upright=3.0|Wilayah urang Malayu digambarakan dalam warna hijau wan kalompok-kalompok sub-etnis nang bahubungan lainnya digambarakan dalam warna hijau nang labih gelap atawa labih cerah.]] Walaupun mambantuk 3,4% matan jumlah panduduk, etnis Malayu marupakan salah sabuting etnis nang paling banyak didistribusikan di Indunisia. Kaya nang ditampaiakan di peta, di luar Kapulauan Indunisia, urang Malayu bagana di Samananjung Malayu, mambantuk kalompok etnis nang mandominasi di Samananjung Malaysia wan minoritas nang signifikan di [[Singapura]], [[Thailand]] wan Myanmar salatan. Koridor wilayah Malayu Borneo dimulai di utara matan barat daya [[Sabah, Malaysia|Sabah]], tarus lawan nagara [[Brunai|Brunai Darussalam]], [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]] pasisir wan tarus turun ka [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{lower |0.4em|{{sfn|Yunos|Begawan|2011}}}} {| class="wikitable" |- ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Kalompok etnis ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Karajaan-karajaan sajarah ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Dairah lawan populasi nang signifikan |- valign="top" | Urang Malayu Bangka wan Balitung | | * {{Flagicon image|Flag of Bangka-Belitung.svg}} Kapulauan Bangka Belitung |- valign="top" | Urang Malayu Bangkok{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2003}}{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2007}} | | * {{flagicon image|Seal Bangkok.png}} Min Buri, Nong Chok<br />{{flagicon image|Seal Pathum Thani.png}} Lam Luk Ka, Mueang Pathum<br />{{flagicon image|Seal Ayutthaya.png}} Prupinsi Ayutthaya |- valign="top" | Urang Malayu Bangkulu | | * {{Flagicon image|Flag of Bengkulu.svg}} Bengkulu |- valign="top" | Urang Malayu Berau | * Kasultanan Berau (1377–1830) * Kasultanan Gunung Tabur (1810–1945) * Kasultanan Sambaliung (1810–1945) | * {{flagicon image|Coat of arms of Berau Regency.svg}} Kabupatin Berau |- valign="top" | Urang Bugis-Malayu<ref name="Karim">{{harvnb|Gulrose Karim|1990|p=74}}</ref><ref name="Joseph">{{harvnb|Joseph|Najmabadi|2006|p=436}}</ref>(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[Bugis]]) | * Karajaan Mempawah (1740–1950)<ref>{{cite web |url= http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |title=Mempawah Sultanate |website=Melaju Online |access-date=28 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160408190433/http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |archive-date=8 April 2016 }}</ref> * Kasultanan Selangor (1745–wahini) * Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911) | * {{Flag|Riau}},<br />{{Flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Burma | | * {{flagicon image|Flag of Tanintharyi Region (1974–2010).svg}} Divisi Tanintharyi |- valign="top" | [[Urang Malayu Brunai]]{{sfn|IBP|2007|pp=151–152}}<ref name="Colling">{{harvnb|Colling|1973|p=6804}}</ref><ref name="Aris">{{harvnb|Othman|1983|pp=1–26}}</ref><ref name="Husain">{{harvnb|Husain|2007|pp=16, 33, 34}}</ref> | * [[Kakaisaran Barunai]] (abad ka-7 sampai ka-15) * Kasultanan Brunai (1363–wahini) | * {{flag|Brunai}} * {{flagicon image|Flag of Labuan.svg}} Labuan,<br>{{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak]],<br>{{flag|Sabah}} |- valign="top" | Urang Malayu Cocos | | * {{flagicon image|Flag of Christmas Island.svg}} Pulau Natal,<br>{{flagicon image|Flag of the Cocos (Keeling) Islands.svg}} Kapulauan Cocos (Keeling) * {{flag|Sabah}} |- valign="top" | Urang Malayu Jambi | * Karajaan Jambi (abad ka-7) * Dharmasraya (1183–1347) * Kasultanan Jambi (1460–1907) | * {{flag|Jambi}} |- valign="top" | Urang Jawa-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[urang Jawa|Jawa]]) | * Kasultanan Palimbang (1550–1823) | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan,<br /> {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Juhur<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Johor (1528–wahini) * Kasultanan Muar (1855–1877) | * {{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]] |- valign="top" | Urang Malayu Kadah<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />{{sfn|Majlis Kebudayaan Negeri Kedah|1986|pp=19–69}} | * Paradaban Lambah Bujang (abad ka-1) * Langkasuka (abad ka-2–ka-14) * Karajaan Kadah (Kedah Tua) (abad ka-7t–ka-12) * Kasultanan Kadah (1136–wahini) * Kasultanan Setul (1808–1916){{sfn|Halimi|Pitchai|2016}} * Karajaan Kubang Pasu (1839–1864) * [[Pirlis, Malaysia|Karajaan Pirlis]] (1842–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Perlis.svg}} [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]],<br>{{flagicon image|Flag of Penang (Malaysia).svg}} Pulau Pinang,<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] * {{flagicon image|Seal Satun.png}} Satun,<br>{{flagicon image|Seal Trang.png}} Trang,<br>{{flagicon image|Seal Krabi.png}} Krabi |- valign="top" | Urang Malayu Kalantan<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Bumi Habang (abad ka-1–ka-6) * Kasultanan Kalantan (1267–wahini) * Kasultanan Jembal (1638–1720) | * {{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]] * {{flagicon image|Flag of Narathiwat.svg}} Narathiwat * {{flagicon image|Flag of Besut, Terengganu.svg}} Besut ([[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]]) |- valign="top" | Urang Malayu Lahat | | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan |- valign="top" | Urang Malayu Loloan | | * {{flagicon image|Lambang Kab Jembrana.png}} Kabupatin Jembrana |- valign="top" | Urang Malayu Malaka<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Malaka (1402–1511) | * {{flagicon image|Flag of Malacca.svg}} [[Malaka, Malaysia|Malaka]] |- valign="top" | Urang Minangkabau-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(''kalompok Malayu asimilasi katurunan Minangkabau'') | * Dharmasraya (1183–1347) * [[Kesultanan Siak]] (1725–1949) * Kapamimpinan Nagari Sambilan (1773–wahini) | * {{flag|Riau}},<br /> {{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau * {{flagicon image|Flag of Negeri Sembilan.svg}} [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]],<br>{{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br />{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Sumatera Timur Laut | * Kasultanan Asahan (1630–1946) * Kasultanan Bilah (1630–1946) * Kasultanan Deli (1632–1946) * Kasultanan Langkat (1568–1946) * Kasultanan Serdang (1728–1946) | * {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara |- valign="top" | Urang Malayu Pahang<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Pahang Kuna (abad ka-5–1454) * Kasultanan Pahang Lawas (1470–1623) * Karajaan Pahang Modern (1770–1881) * Kasultanan Pahang Moderen (1881–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] |- valign="top" | [[Urang Palimbang|Urang Malayu Palimbang]]<ref name="Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam">{{Cite web|title=Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam|language= id|date=Agustus 2019|url=https://www.researchgate.net/publication/334990443}}</ref><ref name="Tradisi Ruwahan pada Masyarakat Melayu Palembang">{{Cite web|title=Tradisi Ruwahan Masyarakat Melayu Palembang Dalam Perspektif Fenomenologis|language= id|date=Disimbir 2022|url=https://ejournal.uin-suska.ac.id/index.php/SosialBudaya/article/viewFile/19338/8602}}</ref><ref name="Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang">{{Cite web|title=Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang|language= id|date=Disimbir 2019|url=https://media.neliti.com/media/publications/506596-none-eb4c4768.pdf}}</ref><ref name="Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M : Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang - Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang">{{Cite journal|title=Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M: Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang – Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang|journal= Tamaddun: Jurnal Kebudayaan dan Sastra Islam|language= id|date=2022|volume= 18|issue= 2|pages= 69–86|doi= 10.19109/tamaddun.v18i2.2785|url=https://jurnal.radenfatah.ac.id/index.php/tamaddun/article/view/2785/1887|last1= Niswah|first1= Chirun|doi-access= free}}</ref> | * [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7–ka-13) * Kasultanan Palimbang (1550–1823) | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan |- valign="top" | Urang Malayu Patani<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Negara Sri Dharmaraja (Milinium ka-1–abad ka-15) * Langkasuka (abad ka-2–ka-14) * Kasultanan Pattani (1516–1902) * Kasultanan Singgora (1603–1689) * Karajaan Reman (1785–1902) * Karajaan Legeh (1755–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39">{{harvnb|Anuar Nik Mahmud|1999|p=39}}</ref> * Karajaan Nong Chik (1809–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Jalur (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Teluban (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Jering (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> | * {{flagicon image|Seal Pattani.png}} Pattani,<br>{{flagicon image|Seal Yala.png}} Yala,<br>{{flagicon image|Seal Narathiwat.png}} Narathiwat,<br>{{flagicon image|Seal Songkhla.png}} Songkhla,<br />{{flagicon image|Seal Phattalung.png}} Phattalung * {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]],<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] |- valign="top" | Urang Malayu Pirak<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Gangga Negara (abad ka-2–ka-11) * Kasultanan Pirak (1528–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] |- valign="top" | Urang Malayu Riau | * Kasultanan Kuntu Kampar (1234–1933) * Kasultanan Indragiri (1298–1945) * Kasultanan Rokan (1569–1940) * Kasultanan Pelalawan (1791–1946) * Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911) | * {{flag|Riau}},<br>{{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau,<br /> {{flagicon image|Lambang Kabupaten Pasaman.png}} Kabupatin Pasaman,<br />{{flagicon image|Lambang Kabupaten Lima Puluh Kota.png}} Kabupatin Lima Puluh Kota |- valign="top" | Urang Malayu Sarawak{{sfn|Said|2012}}{{sfn|Amanah Khairat Yayasan Melayu Sarawak|}} | * Karajaan Santubong (abad ka-7) * Karajaan Samarahan (abad ka-13) * Karajaan Saribas (abad ka-15) * Karajaan Banting (abad ka-16) * Kasultanan Sarawak (1598–1641) | * {{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]] |- valign="top" | Urang Malayu Slangor | * Kasultanan Selangor (1745–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]] |- valign="top" | [[Urang Malayu Singapura]] | * Karajaan Singapura (1299–1398) | * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Tamiang | * Karajaan Bukit Karang (1023–1330) * Kasultanan Benua Tamiang (1330–1528) | * {{flagicon image|Lambang Kabupaten Aceh Tamiang.png}} Kabupatin Aceh Tamiang |- valign="top" | Urang Malayu Tarangganu<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Terengganu (1708–wahini) * Karajaan Besut (1780–1899) | * {{flagicon image|Flag of Terengganu.svg}} [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] * [[Kuantan, Malaysia|Kuta Kuantan]] ([[Pahang, Malaysia|Pahang]]) |- valign="top" |Urang Malayu Kalimantan Barat | * Karajaan Landak (1292–1962) * Karajaan Matan (1590–1948) * Karajaan Mempawah (1740–1950) * Kasultanan Pontianak (1771–1950) * Kasultanan Sambas (1675–1944) * Karajaan Sanggau (1310–1960) * Karajaan Sintang (1365–1950) * [[Tanjungpura|Karajaan Tanjungpura]] (880–1590) | * {{flagicon image|Flag of West Kalimantan.svg}} [[Kalimantan Barat]] |} == Liat jua == * [[Dunia Malayu]] * [[Rumah Malayu]] == Rujukan == {{Reflist}} == Pranala luar == * {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu] * {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&hl=id&ct=clnk&cd=139&gl=id&client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]{{Dead link|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=26 Januari 2010 }} * {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=8 April 2016 }} {{DEFAULTSORT:Malayu}} [[Tumbung:Urang Malayu| ]] [[Tumbung:Malayu|*]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Malaysia]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Indunisia]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Brunai]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Singapura]] {{Authority control}} 08iwtc9s4b7tgkozap0q1tzxapg7kj0 115571 115570 2026-11-03T09:57:37Z ~2026-55037-88 18005 /* Seni visual */ 115571 wikitext text/x-wiki {{AP}} {{ethnic group |group = Urang Malayu <br/> Suku Melayu <br/> Orang Melayu <br/> اورڠ ملايو |image = [[Berkas:Malay couple.jpg|thumb]] |caption = |poptime = '''± 27.000.000''' |region1 = '''{{flag|Malaysia}}''' |pop1 = 20.749.378 |ref1 = {{lower|<ref>{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}</ref>}} |region2 = '''{{flag|Indunisia}}''' |pop2 = 8.789.585 |ref2 = {{lower|<ref>{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}} |region3 = '''{{flag|Thailand}}''' |pop3 = 5.354.475 |ref3 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}</ref>}} |region4 = '''{{flag|Pilipina}}''' |pop4 = 2.000.000 |ref4 = |region5 = '''{{flag|Singapura}}''' |pop5 = 1.003.449 |ref5 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}</ref>}} |region6 = '''{{flag|Brunai}}''' |pop6 = 501.902 |ref6 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}</ref>}} | region7 = '''{{flag|Australia}}''' | pop7 = 33.183 | ref7 = <ref>{{cite web|url=http://profile.id.com.au/australia/ancestry|title=Australia – Ancestry|website=.id community|access-date=3 Nupimbir 2026|archive-date=3 Januari 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230103081623/https://profile.id.com.au/australia/ancestry/|url-status=live}}</ref> | region8 = '''{{flag|Britania Raya}}''' | pop8 = ~33.000{{Citation needed|date=Nupimbir 2026}} | ref8 = | region9 = '''{{flag|Amirika Sarikat}}''' | pop9 = 29.431 | ref9 = <ref name="Access (DADS) 2010">{{cite web|title=Data Access Dissemination Systems (DADS): Results|website=United States Census Bureau|date=5 Uktubir 2010|url=https://www.census.gov/|access-date=3 Nupimbir 2026|archive-date=27 Disimbir 1996|archive-url=https://web.archive.org/web/19961227012639/https://www.census.gov/|url-status=live}}</ref> |langs = [[Basa Malayu|Malayu]], [[Basa Indunisia|Indunisia]], [[Basa Arab|Arab]], [[Basa Inggris|Inggris]] |rels = [[Islam]] |related = [[Urang Banjar|Banjar]], [[Urang Jawa|Jawa]], Sunda, Minangkabau, Kerinci, Aceh, Dayak }} '''Urang Malayu''' ({{lang-ms|Orang Melayu}}; [[Jawi]]: {{Script/Arabic|أورڠ ملايو}}) ngini bubuhan étnis wan agama Austronésia nang baasal matan Samananjung Malayu, [[Sumatera]] timur, pasisir [[Kalimantan]], wan pulau-pulau halus nang baandak di antara lokasi-lokasi ngini nang dipinandui sabagai [[Nusantara]] Riau. [[Basa Malayu]] marupakan anggota matan rumpun basa Austronesia. Wilayah-wilayah ngini wayah ini marupakan bagian matan nagara-nagara [[Malaysia]], [[Indunisia]] ([[Sumatera]] timur wan selatan, Kapulauan Bangka Belitung, [[Kalimantan Barat]], Kapulauan Riau, wan pasisir [[Kalimantan Timur]]), bagian salatan Thailand (Pattani, Satun, Songkhla, Trang, Krabi, Yala, wan Narathiwat), [[Singapura]], [[Brunai]], wan ujung salatan Myanmar (Tanintharyi). [[Berkas:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|thumb|[[P. Ramlee]]]] [[Berkas:Malay tricolour.svg|thumb|[[Talu warna Malayu]]]] Bahkan, banyak komunitas Minangkabau, Mandailing, wan [[urang Dayak|Dayak]] nang pindah ka pantai timur [[Sumatera]] wan pantai barat [[pulau Kalimantan|Kalimantan]], mangaku sabagai urang Malayu. Salain di Nusantara, urang Malayu jua ada di Sri Lanka, Kapulauan Cocos (Keeling) ''(Cocos Malays)'', wan [[Aprika Salatan]] ''(Cape Malays)''. Pakambangan wan didirian Kasultanan Malaka pas abad ka-15 manyababakan revolusi ganal dalam sajarah bangsa Malayu. Hal ngitu tajadi karana kasultanan ngitu mambawa parubahan nang sangat signifikan pada tata kabudayaan wan kasultanan ngitu mandapatakan kajayaan pada masa ngitu. Sapanjang sajarahnya, urang-urang Malayu dipinandui sabagai komunitas padagangan pasisir nang baisi ciri-ciri budaya nang baubah.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 & 43}} Buhannya manyerap, mambagi wan manyampaiakan banyak ciri budaya dari kalompok etnis lokal lainnya, nang kaya Minangkabau wan Aceh. == Etimologi == {{multiple image | align = right | total_width = 420 | image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg | alt1 = Urang Malayu Malaka | caption1 = Gambaran cat banyu Purtugis matan urang Malayu di Malaka, kikira tahun 1540, ditampaiakan dalam Códice Casanatense | image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg | alt2 = Sepasang urang Malayu | caption2 = Ilustrasi pasangan Malayu, matan ''Reise nach Batavia'', antara tahun 1669 wan 1682 | image3 = JogetUNISEL.jpg | alt3 = Tari manari joget Malayu | caption3 = Tari Joget nang baasal matan masa Kasultanan Malaka, banyak aspek budaya Malayu baasal matan wilayah Malaka }} Kuya Malayu pamulaannya ngaran tampat (toponim), nang marujuk ka sabuting andak di Sumatera. Imbah abad ka-15 istilah Malayu mulai dipakai gasan manyambat ngaran suku (etnonim).<ref name=":0">{{cite book|author=Timothy P. Barnard|year=2004|title=Contesting Malayness: Malay identity across boundaries|location=Singapore|publisher=Singapore University press|isbn=9971-69-279-1|page=|url-status=live}}</ref>{{rp|3}} Sastra ''Sajarah Malayu'', mahubungakan asal etimologis "Melayu" lawan sabuah sungai halus bangaran Sungai Malayu di [[Sumatera]], [[Indunisia]]. Epos tasalah manyambat bahwa sungai ngini mangalir ka Sungai Musi di Palembang, padahal sabujurnya sungai ngini mangalir ka Sungai Batang Hari di [[Jambi]].<ref>{{Cite journal|last=Reid|first=Anthony|date=Uktubir 2001|title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=32|issue=3|pages=295-313}}</ref>{{rp|298}} Babarapa urang bapandapat bahwa istilah ngitu baasal matan sabuah kata nang baasal matan [[basa Malayu]], yaitu "melaju" nang baasal dari awalan 'me' wan akar kata 'laju', nang manggambarakan kakuatan arus di sungai ngitu.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}} [[Barakas:Candi Tinggi.jpg|thumb|upright=1|Candi Muaro Jambi di [[Jambi]], dihubungakan lawan keberadaan karajaan Melayu pra-Islam. Candi-candi biasanya dibangun di tangah-tangah pusat karajaan]] === Sabagai ngaran tampat (toponim) === Istilah "Malayu" dan palafalan nang sama sajak abad ke-15 adalah sabuah toponim kuno nang umumnya mangacu pada daerah-daerah di selat Malaka.{{sfn|Barnard|2004|p=3}} [[Barakas:Tengku Abd Aziz Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah.jpg|thumb|upright=1|Tengku Abdu Aziz, Pangeran dari [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] nang mamakai pakaian khas Melayu formal wayah itu (sekitar 1920)]] * '''''Malaya Dwipa''''', "Malaya Dwipa", kaya nang tacatat dalam bab 48 Bayupurana, wilayah Malaka marupakan sabuah provinsi di laut timur nang sugih banar lawan amas wan perak. Babarapa ahli jua mamasukakan wilayah [[Sumatera]] ka dalam istilah ngitu.{{sfn|Deka|2007|p=57}} Tagal, bubuhan ahli dari India parcaya bahua istilah ini hanya marujuk pada samananjung Malayu nang tadiri matan banyak gunung, sadangkan [[Sumatera]] labih marujuk pada gambaran di dalam Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}} * '''''Maleu-kolon''''' – sabuah lokasi di Samananjung Amang, nang tacatat dalam karya Klaudius Ptolemaeus (90–68 M), ''Geographia'' mancatat sabuah tanjung di ''Aurea Chersonesus'' (Samananjung Malayu) nang bangaran ''Maleu-kolon'', nang diyakini barasal matan Basa Sanskerta, ''malayakolam'' atawa ''malaikurram''.<ref>{{cite book|title= Researches on Ptolemy's geography of eastern Asia (further India and Indo-Malay archipelago|page= 101|author= Gerolamo Emilio Gerini|isbn= 81-70690366|year= 1974|publisher= Munshiram Manoharlal Publishers }}</ref> {{sfn|Gerini|1974|p=101}} * '''''Mo-lo-yu''''' – dikisahakan ulih Yijing, saurang biarawan [[Buddha]] matan dinasti Tang nang bakunjangan ka Asia tenggara pada tahun 688–695. Manurut Yijing, karajaan "Mo-Lo-Yu" bajarak 15 hari balayar matan Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga ([[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]]). Kerajaan ngitu jua jaraknya 15 hari palayaran dari Ka-Cha ([[Kadah, Malaysia|Kadah]]), sahingga kawa dikatahui bahwa kerajaan Mo-Lo-Yu baandak di tangah jarak antara kaduanya.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Teori populer mahubungakan ka'ada'an "Mo-Lo-Yu" lawan situs Kuil Muaro Jambi di Sumatera,{{sfn|Melayu Online|2005}} tagal ka'ada'an Jambi sangat balawanan lawan parnyaraan Yi Jinh nang manyambat bahwa inya ba'andak di tangah-tangah ''Ka-Cha'' (Kedah) lawan ''Bogha'' (Palembang)". Di antara masa akhir dinasti Yuan (1271–1368) wan masa awal dinasti Ming (1368–1644), kata ''Ma-La-Yu'' rancak disambat dalam teks-teks kuno Tiongkok gasan manyambat wilayah nang baandak di laut salatan. === Sabagai ngaran suku (etnonim) === Sastra Malayu Klasik manggambarakan urang Malayu dalam arti nang tahalus daripada interpretasi mudirin. ''Hikayat Hang Tuah'' (sakitar tahun 1700, manuskrip sakitar tahun 1849) hanya mangidentifikasi suku Malayu sabagai subyek Kasultanan Malaka; Brunai pada waktu itu kada dianggap sabagai Malayu. ''Hikayat Patani'' (sakitar 1876) kada manyabutakan Patani wan Brunai sabagai Malayu, istilah itu hanya digunaakan gasan [[Johor, Malaysia|Johor]]. Kedah kada tamasuk sabagai suku Malayu dalam ''Hikayat Kedah''/''Hikayat Merong'' Mahawangsa (sakitar 1821). ''Hikayat Aceh'' (sakitar 1625, naskah nang ada sakitar 1675) mahubungakan etnis Malayu lawan Johor, tagal kada manyabutakan Aceh atawa Deli sabagai Malayu.<ref>{{Cite book|last=Milner|first=Anthony|year=2011|url=https://books.google.co.id/books?id=sACaolB0FpkC&vq=liberally&source=gbs_navlinks_s|title=The Malays|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444391664|pages=91-92}}</ref><ref>Untuk usia manuskrip, lihat [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809133732/https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html |date=2022-08-09 }}.</ref> == Budaya == === Agama === [[Barakas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masigit Sultan Omar Ali Saifuddin di [[Brunai]] wayah malam [[Ramadan]]. Karajaan nang sugih ngini mangadopsi Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Malayu'') sabagai filosofi nasional sajak kamardikaannya pada tahun 1984.]] Masyarakat Malayu awal sabagian besar animis, percaya akan keberadaan ''semangat'' (roh) dalam sagala hal.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Sakitar pambukaan era umum, [[Hindu]]isme wan Budhisme diperkenalkan ulih padagang Asia Selatan ka Kapulauan Malaya, di mana buhannya bakambang sampai abad ka-13, sabalum datangnya Islam nang dibawa ulih padagang Muslim Arab, Asia Salatan wan Cina. Pada abad ka-15, Islam matan sekte Sunni ortodoks bakembang di [[dunia Malayu]] di bawah Kasultanan Malaka. Bida lawan Hinduisme, nang sacara superfisial maubah masyarakat Malayu awal, Islam kawa disambat sudah sacara pinuh baintegrasi ka dalam kahidupan sahari-hari panduduk.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Sajak era ngini, urang-urang Malayu dianggap sabagai kalompok etnis wan agama wan sacara tradisiunal mamiliki identifikasi erat dangan Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} wan mereka kada mangubah agama mereka sajak ngitu.<ref name="Syed" /> Identitas ngini sangat kuat sampai-sampai dipadahakan bahwa manjadi Muslim adalah ''masuk Melayu'' (masuk Malayu).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}} Namun, kepercayaan awal baisi akar nang labih dalam, buhannya mampartahanakan diri malawan anathema Islam – wan jua mistisisme Sufisme sudah bahubungan antara urang Malayu, lawan roh-roh dunia animistik awal wan babarapa unsur Hinduisme.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Imbah tahun 1970-an, kabangkitan Islam (disambat jua re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) di saluruh dunia Muslim, banyak tradisi nang dianggap manyalahi ajaran Islam wan mangandung unsur-unsur syirik ditinggalakan ulih urang Malayu di Malaysia, sadangkan di kalangan urang Malayu di Indunisia, tradisi ngini kada dianggap sabagai takhayul wan mangandung unsur-unsur syirik. Di antara tradisi nginih adalah festival ''mandi safar'' (mandi Safar), sebuah festival mandi gasan mancapai kamurnian spiritual, nang kawa dilihat ciri-cirinya mirip lawan babarapa matan Durga Puja di India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}} Kabanyakan etnis Malayu modern adalah panganut Islam Sunni<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=7 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Uktubir 2012}}</ref> wan festival Malayu nang paling panting adalah festival asal Islam — ''[[Hari Raya Pitrah|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Hari Raya Haji|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Tahun puga Islam|Awal Muharram]]'', wan ''[[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]]''. Di Malaysia wan Brunai, urang-urang Malayu dianggap murtad apabila bapindah agama matan Islam. Tagal, ada babarapa etnis Malayu nang badiam di luar nagara-nagara ngini jua sudah manarima agama lain sacara legal di bawah hukum. === Arsitéktur === {{See also|Rumah Malayu}} [[Barakas:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Rūmah tradisional Malayu di [[Kadah, Malaysia|Kadah]], dihiasi lawan panel ukiran khas dari Samananjung Malayu utara.]] [[Barakas:Malacca Sultanate Palace Museum 1.jpg|thumb|350px|Replika Istana Kasultanan Malaka, nang dibangun matan informasi wan data nang didapat matan Sajarah Malayu. Dokumen sajarah ngini baisi referensi gasan pambangunan wan arsitéktur istana-istana wayah zaman Sultan Mansur Shah, nang mamarintah matan 1458 sampai 1477.]] Berbagai pangaruh budaya, tarutama Cina, Hindia, wan Irupa, bamain peran utama dalam mambantuk arsitéktur Malayu.{{sfn|Henket|Heynen|2002|p=181}} Sampai wayah ngini, kayu adalah bahan utama nang diguna'akan gasan sabarataan bangunan tradisiunal Malayu.<ref name="MC1219">{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1219}}</ref> Tagal, banyak jua struktur batu nang ditamuakan tarutama kompleks kaagamaan matan zaman [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] wan karajaan Malayu isthmian kuno. Candi Muara Takus wan Candi Muaro Jambi di [[Sumatera]] adalah salah sabuting contoh nang bahubungan lawan unsur-unsur arsitektur Kakaisaran Sriwijaya. Namun, arsitéktur Sriwijaya tarutama diwakili di Chaiya (wayah ngini sabuah provinsi di Thailand) di Samananjung Malaya, nang marupakan pusat panting salawas periode Sriwijaya.{{sfn|Chihara|1996|p=213}}{{sfn|Van Beek|Invernizzi|1999|p=75}} Tipe strukturnya tadiri matan ruang sel gasan mangandung gambar Buddha wan puncak strukturnya diulah dalam bantuk ''stupa'' lawan teras-terasan nang baurutan, nang marupakan cuntuh nang paling baik di ''Wat Pra Borom That'' di Chaiya.{{sfn|Jermsawatdi|1989|p=65}} Ada jua bukti kuil Hindu atawa ''Candi'' di sakitar salatan [[Kadah, Malaysia|Kadah]] antara gunung Jerai wan lembah Sungai Muda, dairah nang dipinandui sabagai Lembah Bujang. Di dalam wilayah sakitar 350 kilometer pasagi, 87 situs agama sajarah awal sudah dilaporakan wan ada 12 ''candi'' nang baandak di puncak gunung, sabuah fitur nang manunjukakan mungkin baasal matan kaparcayaan Malayu prasejarah manganai kasucian tempat-tempat tinggi.{{sfn|O'Reilly|2007|p=42}} [[Barakas:Pintu Istana Setul Mambang Segara.jpg|thumb|350px|Sabuting panel dinding nang dihiasi lawan bamacam motif kambang matan istana Setul Mambang Segara nang dilihat di Muzium Negara. Setul adalah sabuah karajaan Malayu nang ada antara tahun 1808 wan 1915 di subalah utara Samananjung Malayu.]] Rujukan awal arsitektur Melayu di Samananjung Melayu kawa ditamui di babarapa catatan Cina. Sebuah catatan Cina abad ka-7 mangisahakan bubuhan jamaah haji Buddha nang datang ka Langkasuka wan manyabutakan kuta ngitu dikelilingi tembok nang di atasnya dibangun manara-manara wan didatangi malalui dua pintu gerbang.{{sfn|Jamil Abu Bakar|2002|p=59}} Catatan abad ka-7 nang lain matan utusan khusus Tiongkok ka Karajaan Bumi Habang di Samananjung Malaya, mancatat bahwa ibu kota baisi tiga gerbang nang tapisah labih matan saratus langkah, nang dihiasi lawan lukisan tema Buddha wan roh-roh bibinian.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=19}} Deskripsi rinci partama matan arsitéktur Malayu ada di ''Istana'' kayu nang ganal matan Mansur Shah matan Malaka (berada 1458-1477).<ref name="MC1219" /> Manurut Sejarah Melayu, bangunan ngini baisi struktur tujuh teluk nang ditinggikan di atas pilar-pilar kayu lawan atap tujuh tingkatan di atas karing-karing batu kapur wan dihiasi lawan puncak-puncak manara nang dihias lawan kaca kaca Cina.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=24}} [[Rumah Malayu|Rumah-rumah tradisiunal Malayu]] diulah mamakai struktur rangka kayu nang sederhana. Rūmah-rūmah nginih baisi atap nang manyimpang, teras di bagian muka, langit-langit nang tinggi, banyak lubang di dinding gasan ventilasi,<ref>{{cite web |last=Ahmad |first=A. Ghafar |title=Malay Vernacular Architecture |url= http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |access-date=26 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100610190114/http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |archive-date=10 Juni 2010 }}</ref> wan rancak dihiasi lawan ukiran kayu nang rumit. Kaindahan wan kualitas ukiran kayu Malayu dimaksudakan gasan manjadi indikator visual matan pangkat sosial wan status matan pamiliknya.{{sfn|Noor|Khoo|2003|p=47}} Rumah Salinger, nang manang Hadiah Arsitektur Aga Khan 1998, adalah contoh modern matan desain tradisiunal ngini.<ref name="Steele 187-188">{{cite book |last1=Steele |first1=James |url=https://archive.org/details/greenwoodencyclo0000stee/page/186/mode/2up?q=%22salinger+house%22 |title=The Greenwood encyclopedia of homes through world history: Volume 3 |date=2009 |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0-313-33791-8 |pages=187–188 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref><ref name="Jantan et al. 16-17">{{cite book |last1=Jantan |first1=Amer Hamzah |url=https://archive.org/details/malaysiasingapor0000mala/page/16/mode/2up?q=%22Rudinara%22 |title=Malaysia, Singapore, and ASEAN in an age of globalisation |last2=Said |first2=Hassan |last3=Bajunid |first3=Ibrahim Ahmad |last4=Ismail |first4=Ibrahim |last5=Talib |first5=Shaharil |last6=Ahmad |first6=Shamsulbahriah Ku |date=2002 |publisher=Asia-Europe Institute, University of Malaya |isbn=983-2085-42-X |pages=16–17 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref> Salawas babarapa dekade, arsitéktur tradisiunal Malayu dipangaruh ulih [[Bugis]] wan [[urang Jawa|Jawa]] matan salatan, Siam, Inggris, [[urang Arab|Arab]] wan India matan utara, Portugis, Belanda, Aceh wan [[Rumah Gadang|Minangkabau]] matan barat dan Cina Salatan matan timur.<ref>{{cite web |title=For Sale – CountryHeights |work=The Art of Living Show |date=22 Marit 2011 |via=YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM |archive-url=https://web.archive.org/web/20251102020704/https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM&feature=youtu.be |archive-date=2025-11-02 |url-status=live |access-date=2026-10-25 |dead-url=unfit}}</ref> === Basa === [[Barakas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|Prasasti Kedukan Bukit nang ditulis dalam aksara Pallawa. Baasal matan tahun 683, ngini adalah salah satu artefak tulisan Malayu nang paling tuha nang masih ada.]] {{Main|Basa Malayu}} {{See also|Tulisan Jawi}} [[Basa Malayu]] marupakan salah satu basa nang paling tarkanal di dunia, tarutama basa Austronesia. Varian wan dialek Malayu dipakai sabagai basa rasmi di [[Brunai]], [[Indunisia]], [[Malaysia]] wan [[Singapura]]. Basa ini jua dituturakan di [[Thailand]] salatan, Kapulauan Cocos, Pulau Natal, Sri Lanka. Basa ini dituturakan sabagai basa asli ulih sakitar 33 juta urang di saluruh Kapulauan Malayu wan dipakai sabagai basa kadua ulih sakitar 220 juta urang.{{sfn|Wright|2007|p=492}} Bentuk basa Malayu nang paling tuha baasal matan basa Proto-Malayo-Polinesia nang dituturakan ulih panduduk Austronesia nang paling awal di Asia Tanggara. Bantuk ngini kamudian bakambang manjadi Malayu Lawas pas budaya wan agama India mulai manambus wilayah ngitu. Basa Malayu Kuno baisi babarapa istilah sampai wahini, tapi tatap kada kawa dipahami ulih pamandir mudirin, samantara basa mudirin sudah banyak ta'akui dalam tulisan Malayu Klasik, nang bantuknya paling tuha ba'asal matan tahun 1303 M.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Malayu bakambang manjadi Basa Malayu Klasik malalui panambahan kata-kata [[basa Arab|Arab]] wan [[basa Parsia|Parsia]] nang barandak pas Islam datang ka wilayah ngitu, wan baubah sacara signifikan dalam prosesnya. Awalnya, Malayu Klasik marupakan sakalompok dialek nang bamacam-macam, mancarminakan asal-usul karajaan-karajaan Malayu di Asia Tenggara. Salah satu dialek ngini, nang dikambangakan dalam tradisi sastra Kasultanan Malaka pas abad ka-15, akhirnya manjadi dominan. Era Malaka ditandai lawan parubahan basa Malayu manjadi basa Islam, nang mirip lawan [[basa Arab|bahasa Arab]], [[basa Parsia|Persia]], Urdu wan Swahili. Tulisan Arab nang diadaptasi disambat Jawi dipakai gasan manggantiakan tulisan Kawi, istilah-istilah agama wan budaya Islam banyak disamakan, manyingkirakan banyak kata-kata Hindu-Buddha, wan basa Malayu jadi basa media pandidikan wan panyabaran Islam di saluruh wilayah Asia Tenggara. Di puncak kakuasaan Malaka pada abad ka-15, basa Malayu Klasik manyabar diluar dunia panutur<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> basa Malayu tradisiunal wan manyabapakan sabuah lingua franca nang disambat ''Bahasa Melayu pasar'' ("Basa Malayu Bazaar") atawa ''Bahasa Melayu rendah'' ("Basa Malayu Randah") sabagai balawanan ''Bahasa Melayu tinggi'' ("Basa Malayu Tinggi") di Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Umumnya diyakini bahwa Basa Malayu Bazaar marupakan basa pidgin wan pangambangan nang paling panting adalah bahwa bahasa pidgin manjadi kreol, manciptakan babarapa basa hanyar nang kaya Basa Malayu Ambon, Basa Malayu Manado wan [[Basa Betawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}} Panulis-panulis Irupa abad ka-17 wan ka-18, nang kaya Tavernier, Thomassin wan Werndly manggambarakan Basa Malayu sabagai "''basa urang-urang nang balajar di sabarataan India, nang kaya basa Latin di Eropa''".{{sfn|Sweeney|1987}} Basa ngini jua nang paling banyak diguna'akan salawas era kolonial Inggris wan Walanda di Kapulauan Malayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kabalikannya tajadi di Hindia Timur Spanyol, di mana Latinisasi massal kapulauan sapanjang tahun-tahun kolonial manyababakan coup de grâce basa Malayu di [[Pilipina]]. Dialek Kasultanan Johor, panerus langsung matan Malaka, manjadi basa standar di kalangan urang Malayu di [[Singapura]] wan [[Malaysia]], wan marupakan dasar asli gasan [[basa Indunisia]] standar.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}} Salain matan basa Malayu standar, nang dikambangakan di dalam lingkup Malaka-Johor, bamacam dialek Malayu lokal ada. Misalnya, urang Bangka, urang Brunai, urang Jambi, urang [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], urang [[Kadah, Malaysia|Kadah]], urang [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]], urang [[basa Palimbang|Palimbang]], urang Pattani, urang [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]], urang [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], wan banyak lainnya. Basa Malayu sacara historis ditulis dalam aksara Pallawa, Kawi wan Rencong. Imbah datangnya Islam, [[tulisan Jawi]] nang badasarkan basa Arab diadopsi wan masih diguna'akan sampai wahini sabagai salah satu dari dua aksara rasmi di [[Brunai]] wan sabagai aksara alternatif di [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Uktubir 2012 }}</ref> Mulai abad ka-17, sabagai hasil kolonisasi Inggris wan Walanda, aksara Jawi sacara batahap digantikan ulih tulisan Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=7 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> nang badasarkan Latin nang akhirnya manjadi tulisan moderen rasmi gasan basa Malayu di [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Indunisia]], wan tulisan ko-resmi di [[Brunai]]. === Festival wan parayaan === [[Barakas:Majlis Tujuh Likor Pasang Pelita.jpg|thumb|Barisan Pelita (lampu minyak) nang dinyalakan pas ''Malam Tujuh Likur'' (malam ka-27 Ramadhan), lampu minyak rancak dipakai gasan manarangi rumah wan jalan-jalan pas bulan Ramadhan. Di sini, di Muar, [[Johor, Malaysia|Johor]], Malaysia.]] Kambang biaknya [[Islam]] bahasil maubah identitas urang Malayu pas abad ka-15. Jadi, kabanyakan festival wan parayaan urang Malayu bajalan barengan lawan [[almanak Hijriah|kalender Islam]], tapi tatap kuat banar [[Malayisasi|nuansa khas Malayu]]nya. Pariayaan Hari Raya (harfiahnya "Hari Ganal") dua kali satahun, [[Aidilfitri]] wan [[Aidiladha]], disambut sabagai pariayaan ganal di saluruh komunitas Malayu. Dua hari raya ngini panting gasan mamparingati dua kajadian ganal wan filsafat dalam ajaran wan kayakinan [[Islam]]. Nang pamulaan manyimbuulkan kamanangan sabagai urang [[Muslim]] imbah sabulan [[saum|bapuasa/saum]] wan sabar di bulan [[Ramadan]], sadangkan nang kadua manyimbuulkan pangurbanan nang dilakuakan ulih Nabi Ibrahim (Abraham) atas nama [[Allah]]. Libur ''Raya'' biasanya dimulai pas acara pulang kampung nang disambat Balik Kampung atawa ''Balik Raya'' nang tajadi babarapa hari sabalum hari raya. Pas Hari Raya, urang Malayu marayaakan lawan manggawi salat Hari Raya, maadakan pista ganal, wan basilaturahmi lawan kawan, kaluarga, wan tatangga. Mambari salam jua penting, sabagai tanda hormat, kasih sayang wan parhatian. [[Barakas:COLLECTIE TROPENMUSEUM Plechtigheden bij de kroning van de Sultan van Deli in 1925 op de troon de sultan en zijn echtgenote met aan weerszijden de rijkssieraden TMnr 10001572.jpg|thumb|Upacara panobatan antara Tengku Otteman, sabagai ''Tengku Mahkota'' (Pangeran Mahkota) Kasultanan Deli, Hindia Walanda; lawan bininya, Raja Amnah, anggota Kaluarga Karajaan Pirak sabagai ''Tengku Puan Indera'' pas tahun 1925]] Upacara-upacara liturgi wan agama lain nang diparingati ulih urang Malayu tamasuk [[Ramadan|Ramadhan]], sabulan suci nang diparingati lawan [[puasa]] di siang hari wan macam-macam kagiatan kaagamaan; [[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]], arak-arakan ganal husus gasan mamparingati hari lahir Nabi [[Muhammad]]; [[Asura|Asyura]], paringatan [[Muharram]] di mana urang Malayu sacara khusyuk manyadiakan makanan husus, nang disambat ''Bubur Asyura''; Nisfu Sya'ban, paringatan Tangah [[Sakban]], hari puasa husus gasan pamintaan ampun; [[Nuzululquran|Nuzul Quran]], wahyu pamulaan [[Al-Qur'an]]; [[Isra Mikraj|Israk dan Mikraj]], naiknya Nabi Muhammad ka langit wan Awal Muharram, [[Tahun puga Islam|Tahun Baru Islam]]; talu parayaan tarakhir rancak diparingati lawan malakukan salat ''sunat'' husus, ceramah kaagamaan wan diskusi Islam di [[masigit]]. Ada jua banyak banar festival budaya dairah nang ada di dalam nagari wan acara-acara sosial di babagai kalangan masyarakat Malayu. Kawasan pasisir bahari dikenal mamparingati upacara ''Mandi Safar'' atawa ''Puja Pantai'', sabuting mandi pambarasihan pas [[almanak Hijriah|bulan Islam]] [[Safar]], nang asal mulanya ditiru matan ritual pambarasihan suci Malayu pra-Islam kuno, mirip lawan tradisi Belimau sabalum Ramadan; wan ''Pesta Menuai'', sabuting festival panen nang dirayakan ulih komunitas Malayu padalaman wan agraris lawan permainan tradisiunal, teater, Joget, wan repertoar tarian-drama lainnya. Tapi, kadua kabiasaan ngitu balahan-balahan mulai kada ada lagi marga adanya babagai parubahan sosial wan ikunumi nang diulah di masyarakat Malayu pas abad ka-20. Selain itu, banyak urang Malayu jua dikanal kawa maumpati upacara karajaan gasan mahurmati istana karajaan masing-masing. Ciri-ciri Islam jua banyak manandai parayaan-parayaan urang Malayu di tingkat individu, sabuah gabungan nang takait lawan upacara transisi spiritual sabagai urang Muslim. Urang Malayu biasanya maulah ''kenduri'', hajat keagamaan gasan marayai atawa maminta barakat gasan sabuah kajadian. Ada babarapa variasi filsafat kenduri, mulai matan ''Doa Selamat'' (maminta karidhaan wan parlindungan Ilahi), ''Kesyukuran'' (gasan manyampaikan rasa sukur wan tarima kasih), ''Melenggang Perut'' (upacara pijat gasan ibu nang bahamil anak partama), ''Aqiqah'' wan ''Cukur Jambul'' (upacara gasan bayi nang baru lahir, gasan marayai kahidupan hanyar), ''Bertindik'' (upacara tindik partama gasan anak bibinian), ''Khatam'' (upacara wisuda, imbah anak mamaca [[Al-Qur'an]] samunyaan gasan partama kalinya), ''Khatan'' (sunat), ''Kahwin'' (pabainan), ''Arwah'' atawa ''Tahlil'' (doa gasan urang nang sudah maninggal), wan lain-lainnya. Acara ngini biasanya diatur ulih kaluarga wan sacara tradisional dibantu ulih masarakat dalam sabuah acara basamuai nang disambat ''Rewang'' atawa ''Gotong-royong''. Salawas upacara ngini, sakulawarga ditulungi ulih tatangga wan kaluarga, nang manaiki tugas nang bamacam-macam, mulai matan manyadiakan makanan, mangatur tampat acara, manyiapakan logistik, wan pangawasan teknis lainnya. Tapi, imbah urbanisasi makin rancak di masyarakat Malayu modern, kabiasaan ''Rewang/Gotong-Royong'' paralahan-lalahan diganti lawan jasa katering nang disewa ulih kaluarga. === Musik === {{Main|Musik Malayu}} [[Musik Malayu]] adalah sabuting janis musik tradisional nang barasal wan bakambang di pasisir timur [[Sumatera]], [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]], wan Samananjung Malaya.<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> Musik ngini biasanya dinyanyikan ulih urang-urang matan suku bangsa Malayu nang kada jarang diumpati jua lawan tarian khas Malayu satampat misalnya tarian parsembahan dalam pajuangan atawa pesta adat, panambaian tamu kahormatan, wan dalam kagiatan kaagamaan.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref> Sairing lawan pakambangan zaman musik Malayu mangalami kabingungan gaya musik misalnya saja mangalami paduan lawan aliran [[musik pop]], [[musik rock]], wan [[dangdut]]. Aliran ngini kawa ditamui di nagara-nagara kaya Malayu, nang kaya [[Indunisia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Brunai]]. Pada pamulaan parkambangan alat musik nang digunaakan labih didominasi ulih tingkatan rebana nang disambat Kompang matan Ponorogo, petikan gambus, gesekan biola, picitan akordion, tingkatan [[kanung|gong/kanung]], wan tiupan [[sarunai]]. Hal ngini dipangaruh ulih budaya matan tanah [[urang Arab|Arab]] dan [[Irupa]] tradisional. Sairing bakambangnya teknologi, bubuhannya digantiakan lawan alat musik elektronik dalam bantuk keyboard. Dalam kiprahnya aliran ngini sampat populer di era '80an bahkan mamasuki era "puncak kahangatan" di era '90an. Hal ngini ditandai lawan makin banyaknya [[panyanyi]] & grup band Malayu, wan pandatang hanyar nang muncul lawan lagu-lagu andalan masing-masing. === Pakaian tradisiunal === [[Barakas:Busana Melayu.jpg|thumb|Urang Malayu dalam ''busana Melayu'', gaya pakaian tradisiunal Malayu]] Pakaian wan tekstil tradisiunal Malayu tarus-tarus barubah matan zaman kuno. Sacara historis, urang Malayu kuno dicatat mamakai bamacam bahan alami sabagai sumber penting gasan kain, pakaian wan pakaian. Namun, era umum, manyaksiakan kadatangan awal para padagang matan timur wan barat ka palabuhan Kapulauan Malayu, basama-sama buhannya manukar barang-barang mewah baru, tamasuk kapas halus wan sutra. Pakaian ngitu kamudian manjadi sumber mode Malayu tinggi wan mandapatakan peran budaya sabagai identitas nang maikat di kapulauan, tarutama di samananjung, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{sfn|Hassan|2016}} Dalam budaya Malayu, pakaian wan tekstil dihormati sabagai simbul kaindahan, kakuatan wan status. Banyak kisah dalam hikayat Malayu manakanakan wadah khusus nang ditampati ulih tekstil.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=2}} Industri paulahan tangan Malayu kawa diitihi asalnya sajak abad ka-13 pas jalur pardagangan timur bakambang di bawah dinasti Song. Pambahasan tentang tekstil nang diulah sacara lokal wan jua dominasi panen di Samananjung Malaya diulah dalam babarapa akun Cina wan Arab.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=19}} Di antara tekstil Malayu nang takanal adalah Songket, Batik, ''Telepok'', ''Limar'', ''Tenun'', ''Kelingkam'', ''Cindai'', ''Pelangi'' wan ''Tekad''. Pakaian Malayu Klasik bamacam-macam di antara wilayah nang balainan, tagal pakaian tradisional nang paling dalam di zaman modern adalah Baju Kurung (gasan [[bibinian]]) wan Baju Melayu (gasan [[lalakian]]), nang kaduanya diakui sabagai pakaian nasional gasan [[Malaysia]] wan [[Brunai]], wan jua dipakai ulih komunitas Malayu di [[Indunisia]], [[Singapura]], [[Pilipina]], Myanmar, wan [[Thailand]]. [[Barakas:HariRayaMalaykids.jpg|thumb|left|Anak-anak Malayu mamakai pakaian tradisiunal wayah [[Hari Raya Pitrah|Idul Fitri]]]] Kata ''Baju Kurung'', nang diartiakan sabagai "mambungkus awak" urang nang mamakainya diulah badasarkan prinsip Islam tentang kasadarhanaan, kasupanan wan karandahan hati. Praktik ngini paralil lawan doktrin agama Yahudi-Karistin, karana mamamirkan bagian-bagian intim tubuh dianggap dilarang dalam [[Islam]]. Interpretasi ngitu lalu ditarik ka cara Malayu mamakai pakaian wan perspektif budaya, ngini kawa disaksikan banar pada pamarintahan Mansur Shah matan Malaka pada abad ka-15, sultan malarang umatnya nang binian Muslim di publik gasan mamakai sarung haja matan dada ka bawah. Sapanjang zaman, Malayu Baju Kurung bajalan malalui babarapa reinkarnasi sabalum mangambil bantuk nang wahini. Marga luasnya bamacam karajaan Malayu di kapulauan, bantuk lokal wan tapisah matan pola desain Baju Kurung jua kawa disaksikan di wilayah ngitu, tamasuk Bengkulu, [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Jambi, Juhur-Riau, [[Pahang, Malaysia|Pahang]] wan Palimbang.{{sfn|Hassan|2016}} Modus nang sasuai matan Baju Kurung gasan laki-laki dipinandui sabagai "Baju Melayu". Bagian atas pakaian diulah lawan desain geometris nang hampir sama lawan Baju Kurung wan biasanya dipasangkan lawan kain anyaman nang dipinandui sabagai sarong. Pola [[tapih|sarong]] mungkin tamasuk simbol status pakawinan urang atawa pangkatnya dalam masyarakat Malayu tradisiunal.{{sfn|Hassan|2016}} Pakaian Malayu klasik umum lainnya gasan lalakian tadiri matan ''baju'' atawa ''tekua'' (sabuting janis baju lengan panjang), ''baju rompi'' (jaket), ''kancing'' (buting), ''celana'' kaki halus (seluar/[[salawar|salawar panjang]]), [[tapih|sarong/tapih]] nang dipakai di pinggang, ''capal'' (sandal), wan ''tanjak'' atawa ''tengkolok'' (alat panutup kapala); gasan bangsawan, ''baju sikap'' atawa ''baju layang'' (sabuting jenis mantel) wan ''pending'' (tali pinggang hiasan) jua identik gasan dipakai sabagai pakaian formal. Rancak jua gasan saurang ''pendekar'' (prajurit Malayu) gasan mamakai [[Karis]] di bagian muka sarong. Babeda lawan Baju Melayu nang tarus dipakai sabagai pakaian upacara haja, Baju Kurung dipakai saban hari sapanjang tahun ulih kabanyakan bibinian Malayu. Pamandangan pagawai sipil binian, pagawai profesional wan mahasiswa nang mamakai Baju Kurung rancak ditamui di [[Malaysia]] wan [[Brunai]]. === Pamainan tradisiunal === [[Barakas:Finished wau and wau frame.JPG|thumb|right|Sabuah bengkel tukang Wau di [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Malaysia]]. Janis layang-layang nang unik ngini kawa ditamui di pasisir timur laut Samananjung Malaya.]] Pamainan tradisiunal Malayu biasanya mamarluakan kaahlian karajinan wan katangkasan tangan wan kawa ditelusuri asal-usulnya sajak zaman Kasultanan Malaka. ''Sepak Raga'' wan pamainan [[kelayangan]] marupakan salah satu permainan tradisiunal nang disambat dalam Sajarah Malayu nang dimainakan ulih bangsawan wan bangsawan matan kasultanan Malayu.{{sfn|Leyden|1821|p=261}}{{sfn|Lockard|2009|p=48}}{{sfn|Ooi|2004|p=1357}} ''Sepak Raga'' adalah salah sabuting pamainan Malayu nang paling populer wan sudah dimainkan baabad-abad. Sacara tradisional, raga Sepak dimainakan dalam lingkaran lawan manendang wan manjagakan bola rotan di atas mangguna'akan apa haja bagian awak salain tangan wan tangan. Inya wayah diakui sabagai olahraga nasional [[Malaysia]] wan dimainkan dalam acara ulahraga{{sfn|Ziegler|1972|p=41}}{{sfn|McNair|2002|p=104}} internasional nangkaya Asian Games wan Southeast Asian Games. Pamainan populer lainnya adalah pambuatan ''Gasing'' nang biasanya dimainakan imbah musim [[katam]]. Katarampilan pangarjaan nang hebat diparluakan gasan manghasilakan ''Gasing'' (atas) nang paling kompetitif, babarapa di antaranya baputar salama dua jam satiap kali.<ref name="Alexander 2006 51">{{harvnb|Alexander|2006|p=51}}</ref> Mungkin pamainan Malayu nang paling populer adalah ''Wau'' (janis layang-layang unik matan pantai timur Samananjung Malayu) atawa layang-layang nang terbang. Parsaingan palayaran Wau diadaakan lawan juri nang mambariakan poin gasan karajinan (''Wau'' adalah objek nang indah wan bawarna-warni nang diandak di atas bingkai bambu), suara (barataan layang-layang Malayu didesain gasan maulah suara tatantu pas digusur angin) wan katinggian.<ref name="Alexander 2006 51"/> Urang Malayu jua baisi varian matan pamainan papan Mancala nang dikanal sabagai [[Daku|Congkak]]. Pamainan ngini dimainkan lawan mamindahkan batu, marmer, manik atawa cangkang di sakitar papan kayu nang tadiri matan dua walas atawa labih lubang. Mancala diakui sabagai pamainan tartua di dunia wan bisa ditelusuri asalnya sajak Mesir Kuno. Sairing bamainan tasabar di saluruh dunia, satiap kabudayaan ma'ulah parbidaan saurang tamasuk urang Malayu.{{sfn|Alexander|2006|p=52}} === Pangolahan logam === [[Barakas:Bunga Mas (Muzium Negara).jpg|thumb|Bunga Mas, Museum Nasional Malaysia. ''Bunga Mas'' ditawarakan ulih nagara-nagara Malayu utara [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Pattani, Nong Chik, Yala, Rangae, Kubang Pasu wan Setul kepada Raja Ayutthaya (Siam) sabagai simbul kasatiaan.]] Pada awal abad ke-17, emas, [[pirak]], besi wan kuningan samuanya sudah diulah dangan sampurna jadi bagian matan masyarakat Malayu. Era ngini manyaksiakan karya-karya logam manarima dukungan karajaan nang kritis. Banyak banar pangolahan logam Malayu nang muncul sabagai bukti era ngini, mulai matan belati khas Malayu nang dikiau [[Karis]] nang diulah matan [[wasi]], sampai ka perhiasan halus nang diulah matan [[amas]] wan perak. Bagi bangsawan Malayu pada periode ngini, karya-karya gantung (pangikat sabuk hias nang dihiasi lawan batu-batu mulia), ''keronsang'' (bros) wan ''cucuk sanggul'' (pin rambut) ditampilakan untuk manjadi salah sabuting barang mode nang paling dicari. Era ngini jua manjadi wadah gasan babarapa barang-barang penting lainnya dalam regalia Malayu nang dibuang dalam amas, tamasuk kotak upacara, ''Tepak sirih'' (wadah Betel) wan bagian-bagian Keris. Sani mengolah emas didominasi ulih repoussé wan teknik granulasi, di mana metode tradisional masih kawa disaksikan hari ini. Di era kontemporer, parhiasan amas Malayu tarutama ditamui dalam bantuk kalung kaki, gelang, cincin, kalung, liontin wan anting-anting.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011">{{cite web |title= Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass |website= Go2Travelmalaysia.com |url= http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |access-date= 25 Uktubir 2026 |archive-date= 19 Mai 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180519135144/http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |url-status= live }}</ref><ref name="Karyaneka 2013">{{cite web |last=Karyaneka |title=Metal Work |publisher=Syarikat Pemasaran Karyaneka Sdn. Bhd. |url= http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |access-date=25 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180324135832/http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |archive-date=24 Marit 2018 }}</ref> Dalam hal barang-barang pirak Malayu, barang-barang matan perak cukup dipinandui gasan desain nang canggih wan halus. Biasanya diulah lawan teknik repousse, filigree, wan niello. Barang-barang tradisiunal Malayu nang umum biasanya diulah matan pirak tamasuk ujung bantal, tali sabuk, sudut-sudut matt, stopper gasan wadah banyu, sarung Karis wan kotak-kotak tembakau. ''Awan Larat'' (pola awan) wan ''Kerawang'' (motif tumbuhan) adalah di antara desain nang populer gasan ujung bantal pirak dekoratif Malayu wan kotak tambakau.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/> Panggunaan barang-barang matan kuningan malabihi banyak kelas sosial Malayu klasik, nang dipakai ulih anggota bangsawan wan urang awam. Popularitas barang-barang matan kuningan sangat banyak dikontribusi karana daya tahan, kualitas wan kamampuan nang mampu dimiliki ulih samua urang. Barang-barang kuningan kawa dibagi jadi dua parbidaan, kuningan kuning gasan barang-barang fungsional wan putih gasan tujuan dekoratif. Ngitu rancak dipanculit wan dihiasi lawan bamacam-macam desain hiasan dalam motif kaagamaan wan bunga. Pamakaian kuningan, nang paling dipinandui gasan Tepak Sireh, wadah upacara gasan betel quid wan gasan mambangun alat musik tatantu kaya [[Kanung]] gasan orkestra [[Gamalan]] Malayu klasik. Salain itu, barang-barang tradisiunal Malayu nang tarkanal lainnya nang diulah matan lugam tamasuk vas bunga, taburan minyak wangi, baki, panci, ketel, wan wadah mambakar dupa.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/><ref name="Karyaneka 2013"/> === Sastra === [[Barakas:Hkyt merong mahawgsa.jpg|thumb|Hikayat Merong Mahawangsa dalam [[tulisan Jawi|teks Jawi]]. Dikanal jua sabagai Sajarah Kadah, ngini adalah sastra Malayu kuno nang mancatat silsilah Merong Mahawangsa wan pandirian Kadah.]] Sastra lisan wan [[sastra]] klasik urang Malayu baandak banyak gambaran tentang urang-urang, matan zaman kuno sampai zaman modern.{{sfn|Littrup|1996|p=192}} Di antara bantuk-bantuk puisi dalam sastra Malayu adalah – Pantun, Syair, wan Gurindam. Bantuk sastra Malayu nang paling awal adalah sastra lisan wan tema utamanya adalah carita rakyat tradisiunal nang barhubungan lawan alam, binatang, wan manusia. Kisah rakyat Malayu klasik tadiri matan lagu wan musik tradisional, puisi heroik, dongeng binatang, kisah hantu, kajadian bahari, dunging, kisah simbolis, mitos, wan kisah bardik. Satiap carita baisi energi sorang dalam hal watak, sumanget, latar belakang, wan cara bacarita, wan kabanyakan digawi lawan tujuan gasan mambari kabahagiaan, bimbingan, pangajaran, pangangan, panjalasan, wan lain-lainnya. Cerita rakyat dihafal wan diwarisakan matan sabuting generasi panyampai cerita ka generasi nang lain. Banyak jua matan kisah-kisah ngini nang ditulis ulih ''penglipur lara'' (panyambun kisah), misal: ''Hikayat Malim Dewa'', ''Hikayat Malim Deman'', ''Hikayat Raja Donan'', ''Hikayat Anggun Cik Tunggal'', wan ''Hikayat Awang Sulung Merah Muda''. Pas pangaruh [[Hindia]] masuk ka Kapulauan Malayu sakitar 2.000 tahun nang lalu, sastra Malayu mulai manggabungakan unsur-unsur India. Sastra pas zaman ngini kabanyakan adalah tarjamahan [[sastra Sanskerta|sastra wan roman Sanskerta]], atawa paling kada babarapa karya nang diilhami ulih karya-karya ngitu, wan penuh lawan rujukan ka mitologi Hindu. Mungkin di awal-awal tu kawa ditelusuri karya-karya kaya ''Hikayat Seri Rama'' (tarjamahan bebas ''Ramayana''), ''Hikayat Bayan Budiman'' (adaptasi Śukasaptati) wan ''Hikayat Panca Tanderan'' (adaptasi ''Hitopadesha'').<ref name="popular science 1899">{{harvnb|Ford|1899|pp=379–381}}</ref> Jaman sastra Malayu klasik dimulai imbah kadatangan Islam wan panamuan [[tulisan Jawi]] (tulisan Malayu nang babasis tulisan Arab). Imbah ngitu, kayakinan wan konsep Islam mulai mambari pangaruh pada sastra Malayu. Batu Surat Tarangganu, nang batanggal 1303, adalah tulisan Malayu naratif nang paling tuha nang dikatahui. Batu ngini baisi tulisan nang manjalasakan sajarah, hukum, wan kisah cinta dalam tulisan Jawi.<ref name="Marshall Cavendish 2007 1218">{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1218}}</ref> Pas puncak kajayaannya, Kasultanan Malaka kada haja jadi pusat Islamisasi, tapi jua jadi pusat ekspresi budaya Malayu, tamasuk sastra. Salawas masa ngini, karya sastra Timur Tangah nang terkenal ditarjamahkan wan buku-buku agama ditulis dalam [[bahasa Malayu]]. Di antara karya-karya terkenal nang sudah diartiakan adalah ''Hikayat Muhammad Hanafiah'' wan ''Hikayat Amir Hamzah''. Kamajuan sastra Malayu pas periode ngini jua ditulisi ulih karya sastra lokal lainnya nang dibari warna ulih [[Sufi|tasawuf]] mistis Timur Tengah, karya-karya terkenal Hamzah Fansuri kaya ''Asrar al-Arifin'' (''Rahsia Orang yang Bijaksana''; Rahasia Orang Bijak), ''Sharab al-Asyikin'' (''Minuman Segala Orang yang Berahi''; Minuman Semua Orang Bersemangat) wan ''Zinat al-Muwahidin'' (''Perhiasan Sekalian Orang yang Mengesakan''; Perhiasan Semua Orang Berbakti) kawa dianggap sabagai magnum opus era ngitu. [[Barakas:Wayang Kulit Kelantan-Patani.jpg|thumb|upright=1.5|Wayang Kulit gaya Kalantan-Patani (Pamainan bayangan) nang mancurit'akan kisah kapahlawanan Hikayat Seri Rama]] Karya sastra Malayu nang paling panting mungkin Sajarah Malayu atawa Sulalatus Salatin. Karya ngini disambat "karya sastra Malayu nang paling takanal, paling unik, wan nang paling rancak" ulih salah saurang ahli nang paling takanal dalam studi Malayu, Sir Richard O. Winstedt.{{sfn|Boyd|1999|p=756}} Tanggal pasti panyusunannya wan identitas panulis aslinya kada pasti, tapi manurut parintah Sultan Alauddin Riaayat Shah III matan Johor pas tahun 1612, Tun Sri Lanang mangawasi proses panyuntingan wan panyusunan Sajarah Malayu.{{sfn|Jaaffar|Hussain|Ahmad|1992|p=260}} Pas abad ka-19, sastra Malayu mandapat babarapa tambahan nang penting, tamasuk ''Kitab Ilmu Bedil'' (Buku Senjata Tradisional) nang manyadiakan rincian nang baharga tentang amunisi wan sanjata tradisiunal Malayu. Jaman ngini jua menyaksikan pamakaian jurnal kedokteran Malayu nang labih luas, nang disambat ''Kitab Tib''. Karya-karya nginih sabujurnya panting banar karana jadi rujukan gasan pangatahuan wan teknologi Malayu pas zaman klasik.<ref>{{cite web |title=Kitab Ilmu Bedil – Book of Malay Traditional Weaponry (2016) |date=10 Juli 2016 |website=The Memory of the World Committee for Asia and the Pacific |url=http://www.mowcapunesco.org/register/kitab-ilmu-bedil-ms-101-or-book-of-malay-traditional-weaponry-2016/ |access-date=3 Nupimbir 2026 |archive-date=3 Disimbir 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203224429/http://www.mowcapunesco.org/register/kitab-ilmu-bedil-ms-101-or-book-of-malay-traditional-weaponry-2016/ |url-status=live }}</ref> Teks-teks Malayu abad ka-19 nang lain ditulis di Sumatra, ngini tamasuk ''Kitab Pengetahuan Bahasa'' (Buku Pengetahuan Bahasa) ulih Raja Ali Haji wan ''Perhimpunan Gunawan bagi Laki-Laki dan Perempuan'' (Kumpulan Jampi gasan Laki-Laki wan Bini) ulih Khatijah Terung, bini Raja Haji Abdullah bin Raja Hassan.<ref>{{Cite journal |last=Musa |first=Mohd Faizal |date=2021 |title=Transcripts of Gender, Intimacy, and Islam in Southeast Asia: The "Outrageous" Texts of Raja Ali Haji and Khatijah Terung |journal=Religions |language=en |volume=12 |issue=3 |page=219 |doi=10.3390/rel12030219 |issn=2077-1444|doi-access=free }}</ref> Abad nang sama jua menyaksikan parubahan ganal dalam sastra Malayu liwat tulisan [[Abdullah bin Abdul Kadir]], sabuting munshi nang lahir di [[Kuta Malaka, Malaysia|Malaka]] nang takanal di [[Singapura]].<ref name="popular science 1899" /> Abdullah dianggap sabagai urang Malayu nang paling berbudaya nang pernah manulis,<ref name="popular science 1899" /> salah saurang panamu ganal<ref name="Sneddon 2003 59"/> di sastra Malayu wan bapak sastra Malayu modern.<ref name="Marshall Cavendish 2007 1218"/> Karya-karya paling penting sidin adalah ''Hikayat Abdullah'' (sabuting autobiografi), ''Kisah Pelayaran Abdullah ke Kelantan'' (sabuting catatan perjalanan sidin gasan pamarintah ka [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]), wan ''Kisah Pelayaran Abdullah ke Mekah'' (sabuting narasi [[haji]] sidin ka Mekah tahun 1854). Karya sidin jadi inspirasi gasan generasi panulis di masa depan wan jadi tanda awal parubahan matan sastra Malayu klasik ka sastra Malayu mudirin.<ref name="Sneddon 2003 59"/> === Seni bela diri === [[Barakas:Singaporean female pesilat - 20080222.jpg|thumb|Saurang praktisi silat binian matan [[Singapura]]]] Silat wan varian-variannya kawa ditamui di sabarataan [[dunia Malayu]]: Samananjung Malayu (tamasuk [[Singapura]]), Kapulauan Riau, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]]. Bukti arkeologis manunjuakan bahwa, pas abad ka-6, seni pajuangan nang diformalkan sudah dipraktikakan di Samananjung Malaya wan Sumatera.{{sfn|James|1994|p=73}} Bantuk-bantuk awal Silat diyakini sudah dikambangakan wan digunaakan dalam angkatan basanjata karajaan Malayu kuno di Langkasuka (abad ka-2){{sfn|Alexander|2006|p=225}}{{sfn|Abd. Rahman Ismail|2008|p=188}} wan [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7). Pangaruh matan kasultanan Malayu di [[Malaka, Malaysia|Malaka]], [[Johor, Malaysia|Johor]], Pattani wan [[Brunai]] sudah mambari kontribusi gasan panyebaran seni bela diri ngini di Kapulauan Malayu. Malalui labirin kanal laut nang rumit wan kapiler sungai nang mamfasilitasi partukaran wan padagangan di saluruh wilayah, Silat manjalani jalannya ka hutan hujan nang padat wan ka pagunungan. Lagenda Laksamana Hang Tuah matan Malaka adalah salah sabuting ''pesilat'' paling tarkenal dalam sajarah{{sfn|Green|2001|p=802}} wan bahkan dianggap ulih babarapa urang sabagai bapak silat Malayu.{{sfn|Sheikh Shamsuddin|2005|p=195}} Sajak era klasik, Silat Malayu manjalani diversifikasi nang ganal wan mambantuk apa nang wahini sacara tradisiunal diakui sabagai sumber Pencak Silat Indunisia wan bantuk-bantuk Silat lainnya di Asia Tunggara.{{sfn|Draeger|1992|p=23}}{{sfn|Farrer|2009|p=28}} Salain Silat, Tomoi jua dipraktikakan ulih urang Malayu, tarutama di wilayah utara Samananjung Malaya. Ngini adalah varian matan bantuk kickboxing Indo-Cina nang diyakini telah manyebar di daratan Asia Tunggara sajak zaman Kakaisaran Funan (68 M). === Seni pamentasan === [[Barakas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pamentasan Joget Gamelan, 1937]] Urang Malayu baisi bamacam-macam [[musik]] wan [[igal]] nang marupakan gabungan matan pangaruh budaya nang balainan. Genre nang khas mulai matan tarian rakyat tradisional Malayu nang kaya drama Mak Yong sampai tarian Zapin nang bapangaruh Arab. Gerakan koreografi jua bamacam-macam mulai matan langkah-langkah wan lagu-lagu sederhana di Dikir barat sampai gerakan nang rumit di Joget [[Gamalan|Gamelan]]. Musik tradisional Malayu pada dasarnya marupakan musik perkusi. Macam-macam [[kanung]] manyadiakan irama gasan banyak tarian. Ada jua drum bamacam-macam ukuran, mulai matan ''rebana ubi'' ganal nang dipakai gasan menandai acara-acara penting sampai ''gendang-rebana'' kecil (frame drum) nang dipakai gasan mengiringi bacaan vokal dalam upacara kaagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}} [[Barakas:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sabuting bubuhan dari penari Malayu Siam nang manampailakan Mak Yong (sakitar abad ka-19). Pada tahun 2005, buku ngini mandapat pangakuan sabagai salah satu karya agung warisan lisan wan nang kada talihat umat manusia ulih [[Pahimpunan Pandidikan, Kailmuan, wan Kabudayaan Pasarikatan Bangsa-Bangsa|UNESCO]].]] Musik Nobat manjadi bagian matan Royal Regalia dari pangadilan Malayu sajak datangnya Islam pada abad ka-12 wan hanya dimainkan dalam upacara pangadilan nang penting. Orkestrenya tamasuk instrumen sakral wan nang dihormati banar nang kaya ''nehara'' (drum ketel), ''[[babun]]'' (drum kepala ganda), ''nafiri'' (trumpet), ''[[sarunai]]'' (oboe), wan kadang-kadang gong berkunci wan sapasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}} Pangaruh India kuat dalam pamainan bayangan tradisional nang dipinandui sabagai Wayang Kulit nang mana kisah-kisah matan epik Hindu; Ramayana & Mahabharata mambantuk repertoar utama. Ada ampat macam teater wayang bayangan nang kawa ditamui di Samananjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Tatapi, seni wan kisah-kisah ''Wayang Purwa'' wan ''Wayang Siam'' manunjukakan pangaruh wilayah nang bagabung lawan basa Jawa wan Siam masing-masing, samantara ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Gedek'' mancaritakan bentuk wan gaya Malayu nang labih asli. Kesenian-kesenian pamentasan Malayu nang terkenal lainnya adalah; teater ''Bangsawan'', balada cinta ''Dondang Sayang'' wan tari ''Mak Inang'' matan Kasultanan Malaka, teater ''Jikey'' wan ''Mek Mulung'' matan [[Kadah, Malaysia|Kadah]], tari ''Asyik'' wan drama tari ''Menora'' matan Patani wan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], tari ''Ulek mayang'' wan ''Rodat'' matan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], teater ''Boria'' matan Penang, tari ''Canggung'' matan [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]], lagu-lagu naratif ''Mukun'' matan [[Brunai]] wan [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> Gending Sriwijaya matan Palembang, tari Serampang Dua Belas matan Serdang,<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api tarian api matan [[Riau]] wan Dikir barat Singapura matan [[Singapura]]. === Seni visual === [[Barakas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, burung mitos raksasa nang diulah gasan parada sunat agung pangeran [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]]] Ukiran kayu marupakan bagian matan seni visual Malayu klasik. Urang Malayu sacara tradisional manghias monumen, parahu, sanjata, makam, instrumen musik, wan pakakasnya lawan motif flora, kaligrafi, geometri, wan fitur kosmik. Seni ngini diulah lawan cara mahapus kayu lawan mamakai alat-alat nang tajam wan maumpati pola, komposisi wan urutan tartentu. Bentuk [[sani]], nang dipinandui sabagai ''ukir'', disambat sabagai tindakan pangabdian matan para pangrajin kepada pencipta wan hadiah gasan sasama manusia.{{sfn|Said|2005}} Bentuk kesenian ngini tarutama dikaranakan banyaknya kayu di Kapulauan Malayu wan jua karana kaahlian tukang-tukang kayu nang mamungkinakan urang-urang Malayu mapraktekkan ukiran kayu sabagai karajinan. Lingkungan tropis alami di mana flora wan fauna banyak nang mengilhami motif nang digambarakan dalam bentuk abstrak atawa distilasi ka dalam papan kayu. Dengan datangnya Islam, bentuk kaligrafi geometris wan Islam diparkanalakan dalam ukiran kayu. Kayu nang diguna'akan biasanya dari spesies kayu keras tropis nang diketahui tahan lama wan kawa tahan sarangan jamur, kumbang sapatu-sapatu listrik wan rayap.{{sfn|Said|2002}} Rumah atawa [[masigit]] tradisional Malayu nang khas pasti dihiasi lawan labih matan 20 bagian nang diukir. Ukiran di dinding wan panel mamungkinakan angin masuk wan kaluar bangunan sacara efektif wan kawa mamungkinakan sinar matahari mancahaya bagian dalam struktur. Pada saat nang sama, bayangan nang dibuang ulih panel jua akan meulah bayangan badasarkan motif nang manambah kaindahan di lantai. Jadi, bagian-bagian nang diukir manjalankan tujuan fungsional wan estetika. === Tambikar === [[Barakas:Sayong.jpg|thumb|''Labu Sayong'' bawarna hitam, guci klasik Malayu matan Kuala Kangsar, [[Pirak, Malaysia|Pirak]], [[Malaysia]]]] Dalam budaya Malayu, tambikar kada cuma dianggap sabagai parabot rumah tangga haja. Ini dianggap sabagai karya [[sani]], contoh talenta, nang dihiasi lawan kaindahan, warisan, katabahan, wan kabaktian ka agama. Tambikar tanah liat Malayu biasanya kada bapasir, lawan rancangan hiasannya diukir pas tambikarnya satangah kering pas proses pambuatannya.<ref name="Travel Malaysia 2012">{{cite web |title= Malaysian Handicraft – Pottery |website= Go2Travelmalaysia.com |url= http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/pottery.htm |access-date= 3 Nupimbir 2026 |archive-date= 21 Nupimbir 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171121031048/http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/pottery.htm |url-status= live }}</ref> Manurut babarapa panalitian,<ref name="Azmi Arifin 2015">{{harvnb|Azmi Arifin|2015}}</ref> industri parak Malayu asli bagambang sacara lokal matan zaman kuno nang ganal wan matan situ mancakup tingkatan kabudayaan nang tinggi. Jua sudah dicatat bahwa ciri-ciri desain tembikar Malayu manunjukakan kada adanya pangaruh asing sabalum abad ka-19, sabuah paradoks amun dipikirakan kontak budaya nang luas antara urang Malayu lawan dunia luar.<ref name="Azmi Arifin 2015"/> Di antara keramik tradisiunal Malayu nang terkenal ada ''Mambong'' matan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], nang dibentuk dari tanah liat wan dikenal lawan warna terakota. Biasanya, bantuknya kayak alat masak. Di pasisir barat, ''Labu Sayong'' nang bawarna itam di Kuala Kangsar dihormati gasan guci nang babantuk labu. Ada jua babarapa varian ''Labu'', tamasuk ''Labu Tela'', ''Labu Kepala'', ''Labu Gelugor Tela'' wan ''Labu Gelugor Kepala''.<ref name="Travel Malaysia 2012"/> Bantuk-bentuk karamik tradisiunal Malayu nang lain adalah: ''Belanga'', biasanya baisi bibir nang lebar wan dasar nang bulik, parakian ngini biasanya dipakai gasan mamasak kari. Dianggap bahwa struktur tanahnya kawa manulung panas supaya rata tarusar, nang bakaitan lawan dasar bulatnya. Versi nang labih halus matan ''Belanga'' disambat ''periok'', dipakai gasan mamasak [[banih|nasi/banih]]; ''Buyong'', rancak dikiau baisi leher nang lurus wan badan nang babantuk bola, rancak dipakai gasan wadah banyu; ''Terenang'', ''Terenang'' nang babantuk persegi dipakai gasan wadah, hususnya di daerah Malayu pasisir [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], Patani, wan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]]; ''Bekas Bara'', wadah halus, biasanya diulah gasan dipakai gasan dupa; ''Jambangan'', vas tradisiunal Malayu, biasanya gasan tujuan estetika wan ''Geluk'', wadah banyu halus.{{sfn|Cikgu Paklong|2017}} == Kalompok-kalompok sub-etnis == {{see also|Urang Malayu Malaysia|Urang Malayu Indunisia|Urang Malayu Brunai|Urang Malayu Singapura}} [[Barakas:Indonesia Ethnic Groups Map - EN.svg|thumb|center|upright=3.0|Wilayah urang Malayu digambarakan dalam warna hijau wan kalompok-kalompok sub-etnis nang bahubungan lainnya digambarakan dalam warna hijau nang labih gelap atawa labih cerah.]] Walaupun mambantuk 3,4% matan jumlah panduduk, etnis Malayu marupakan salah sabuting etnis nang paling banyak didistribusikan di Indunisia. Kaya nang ditampaiakan di peta, di luar Kapulauan Indunisia, urang Malayu bagana di Samananjung Malayu, mambantuk kalompok etnis nang mandominasi di Samananjung Malaysia wan minoritas nang signifikan di [[Singapura]], [[Thailand]] wan Myanmar salatan. Koridor wilayah Malayu Borneo dimulai di utara matan barat daya [[Sabah, Malaysia|Sabah]], tarus lawan nagara [[Brunai|Brunai Darussalam]], [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]] pasisir wan tarus turun ka [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{lower |0.4em|{{sfn|Yunos|Begawan|2011}}}} {| class="wikitable" |- ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Kalompok etnis ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Karajaan-karajaan sajarah ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Dairah lawan populasi nang signifikan |- valign="top" | Urang Malayu Bangka wan Balitung | | * {{Flagicon image|Flag of Bangka-Belitung.svg}} Kapulauan Bangka Belitung |- valign="top" | Urang Malayu Bangkok{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2003}}{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2007}} | | * {{flagicon image|Seal Bangkok.png}} Min Buri, Nong Chok<br />{{flagicon image|Seal Pathum Thani.png}} Lam Luk Ka, Mueang Pathum<br />{{flagicon image|Seal Ayutthaya.png}} Prupinsi Ayutthaya |- valign="top" | Urang Malayu Bangkulu | | * {{Flagicon image|Flag of Bengkulu.svg}} Bengkulu |- valign="top" | Urang Malayu Berau | * Kasultanan Berau (1377–1830) * Kasultanan Gunung Tabur (1810–1945) * Kasultanan Sambaliung (1810–1945) | * {{flagicon image|Coat of arms of Berau Regency.svg}} Kabupatin Berau |- valign="top" | Urang Bugis-Malayu<ref name="Karim">{{harvnb|Gulrose Karim|1990|p=74}}</ref><ref name="Joseph">{{harvnb|Joseph|Najmabadi|2006|p=436}}</ref>(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[Bugis]]) | * Karajaan Mempawah (1740–1950)<ref>{{cite web |url= http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |title=Mempawah Sultanate |website=Melaju Online |access-date=28 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160408190433/http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |archive-date=8 April 2016 }}</ref> * Kasultanan Selangor (1745–wahini) * Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911) | * {{Flag|Riau}},<br />{{Flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Burma | | * {{flagicon image|Flag of Tanintharyi Region (1974–2010).svg}} Divisi Tanintharyi |- valign="top" | [[Urang Malayu Brunai]]{{sfn|IBP|2007|pp=151–152}}<ref name="Colling">{{harvnb|Colling|1973|p=6804}}</ref><ref name="Aris">{{harvnb|Othman|1983|pp=1–26}}</ref><ref name="Husain">{{harvnb|Husain|2007|pp=16, 33, 34}}</ref> | * [[Kakaisaran Barunai]] (abad ka-7 sampai ka-15) * Kasultanan Brunai (1363–wahini) | * {{flag|Brunai}} * {{flagicon image|Flag of Labuan.svg}} Labuan,<br>{{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak]],<br>{{flag|Sabah}} |- valign="top" | Urang Malayu Cocos | | * {{flagicon image|Flag of Christmas Island.svg}} Pulau Natal,<br>{{flagicon image|Flag of the Cocos (Keeling) Islands.svg}} Kapulauan Cocos (Keeling) * {{flag|Sabah}} |- valign="top" | Urang Malayu Jambi | * Karajaan Jambi (abad ka-7) * Dharmasraya (1183–1347) * Kasultanan Jambi (1460–1907) | * {{flag|Jambi}} |- valign="top" | Urang Jawa-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[urang Jawa|Jawa]]) | * Kasultanan Palimbang (1550–1823) | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan,<br /> {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Juhur<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Johor (1528–wahini) * Kasultanan Muar (1855–1877) | * {{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]] |- valign="top" | Urang Malayu Kadah<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />{{sfn|Majlis Kebudayaan Negeri Kedah|1986|pp=19–69}} | * Paradaban Lambah Bujang (abad ka-1) * Langkasuka (abad ka-2–ka-14) * Karajaan Kadah (Kedah Tua) (abad ka-7t–ka-12) * Kasultanan Kadah (1136–wahini) * Kasultanan Setul (1808–1916){{sfn|Halimi|Pitchai|2016}} * Karajaan Kubang Pasu (1839–1864) * [[Pirlis, Malaysia|Karajaan Pirlis]] (1842–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Perlis.svg}} [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]],<br>{{flagicon image|Flag of Penang (Malaysia).svg}} Pulau Pinang,<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] * {{flagicon image|Seal Satun.png}} Satun,<br>{{flagicon image|Seal Trang.png}} Trang,<br>{{flagicon image|Seal Krabi.png}} Krabi |- valign="top" | Urang Malayu Kalantan<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Bumi Habang (abad ka-1–ka-6) * Kasultanan Kalantan (1267–wahini) * Kasultanan Jembal (1638–1720) | * {{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]] * {{flagicon image|Flag of Narathiwat.svg}} Narathiwat * {{flagicon image|Flag of Besut, Terengganu.svg}} Besut ([[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]]) |- valign="top" | Urang Malayu Lahat | | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan |- valign="top" | Urang Malayu Loloan | | * {{flagicon image|Lambang Kab Jembrana.png}} Kabupatin Jembrana |- valign="top" | Urang Malayu Malaka<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Malaka (1402–1511) | * {{flagicon image|Flag of Malacca.svg}} [[Malaka, Malaysia|Malaka]] |- valign="top" | Urang Minangkabau-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(''kalompok Malayu asimilasi katurunan Minangkabau'') | * Dharmasraya (1183–1347) * [[Kesultanan Siak]] (1725–1949) * Kapamimpinan Nagari Sambilan (1773–wahini) | * {{flag|Riau}},<br /> {{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau * {{flagicon image|Flag of Negeri Sembilan.svg}} [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]],<br>{{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br />{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Sumatera Timur Laut | * Kasultanan Asahan (1630–1946) * Kasultanan Bilah (1630–1946) * Kasultanan Deli (1632–1946) * Kasultanan Langkat (1568–1946) * Kasultanan Serdang (1728–1946) | * {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara |- valign="top" | Urang Malayu Pahang<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Pahang Kuna (abad ka-5–1454) * Kasultanan Pahang Lawas (1470–1623) * Karajaan Pahang Modern (1770–1881) * Kasultanan Pahang Moderen (1881–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] |- valign="top" | [[Urang Palimbang|Urang Malayu Palimbang]]<ref name="Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam">{{Cite web|title=Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam|language= id|date=Agustus 2019|url=https://www.researchgate.net/publication/334990443}}</ref><ref name="Tradisi Ruwahan pada Masyarakat Melayu Palembang">{{Cite web|title=Tradisi Ruwahan Masyarakat Melayu Palembang Dalam Perspektif Fenomenologis|language= id|date=Disimbir 2022|url=https://ejournal.uin-suska.ac.id/index.php/SosialBudaya/article/viewFile/19338/8602}}</ref><ref name="Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang">{{Cite web|title=Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang|language= id|date=Disimbir 2019|url=https://media.neliti.com/media/publications/506596-none-eb4c4768.pdf}}</ref><ref name="Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M : Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang - Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang">{{Cite journal|title=Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M: Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang – Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang|journal= Tamaddun: Jurnal Kebudayaan dan Sastra Islam|language= id|date=2022|volume= 18|issue= 2|pages= 69–86|doi= 10.19109/tamaddun.v18i2.2785|url=https://jurnal.radenfatah.ac.id/index.php/tamaddun/article/view/2785/1887|last1= Niswah|first1= Chirun|doi-access= free}}</ref> | * [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7–ka-13) * Kasultanan Palimbang (1550–1823) | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan |- valign="top" | Urang Malayu Patani<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Negara Sri Dharmaraja (Milinium ka-1–abad ka-15) * Langkasuka (abad ka-2–ka-14) * Kasultanan Pattani (1516–1902) * Kasultanan Singgora (1603–1689) * Karajaan Reman (1785–1902) * Karajaan Legeh (1755–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39">{{harvnb|Anuar Nik Mahmud|1999|p=39}}</ref> * Karajaan Nong Chik (1809–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Jalur (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Teluban (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Jering (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> | * {{flagicon image|Seal Pattani.png}} Pattani,<br>{{flagicon image|Seal Yala.png}} Yala,<br>{{flagicon image|Seal Narathiwat.png}} Narathiwat,<br>{{flagicon image|Seal Songkhla.png}} Songkhla,<br />{{flagicon image|Seal Phattalung.png}} Phattalung * {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]],<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] |- valign="top" | Urang Malayu Pirak<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Gangga Negara (abad ka-2–ka-11) * Kasultanan Pirak (1528–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] |- valign="top" | Urang Malayu Riau | * Kasultanan Kuntu Kampar (1234–1933) * Kasultanan Indragiri (1298–1945) * Kasultanan Rokan (1569–1940) * Kasultanan Pelalawan (1791–1946) * Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911) | * {{flag|Riau}},<br>{{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau,<br /> {{flagicon image|Lambang Kabupaten Pasaman.png}} Kabupatin Pasaman,<br />{{flagicon image|Lambang Kabupaten Lima Puluh Kota.png}} Kabupatin Lima Puluh Kota |- valign="top" | Urang Malayu Sarawak{{sfn|Said|2012}}{{sfn|Amanah Khairat Yayasan Melayu Sarawak|}} | * Karajaan Santubong (abad ka-7) * Karajaan Samarahan (abad ka-13) * Karajaan Saribas (abad ka-15) * Karajaan Banting (abad ka-16) * Kasultanan Sarawak (1598–1641) | * {{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]] |- valign="top" | Urang Malayu Slangor | * Kasultanan Selangor (1745–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]] |- valign="top" | [[Urang Malayu Singapura]] | * Karajaan Singapura (1299–1398) | * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Tamiang | * Karajaan Bukit Karang (1023–1330) * Kasultanan Benua Tamiang (1330–1528) | * {{flagicon image|Lambang Kabupaten Aceh Tamiang.png}} Kabupatin Aceh Tamiang |- valign="top" | Urang Malayu Tarangganu<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Terengganu (1708–wahini) * Karajaan Besut (1780–1899) | * {{flagicon image|Flag of Terengganu.svg}} [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] * [[Kuantan, Malaysia|Kuta Kuantan]] ([[Pahang, Malaysia|Pahang]]) |- valign="top" |Urang Malayu Kalimantan Barat | * Karajaan Landak (1292–1962) * Karajaan Matan (1590–1948) * Karajaan Mempawah (1740–1950) * Kasultanan Pontianak (1771–1950) * Kasultanan Sambas (1675–1944) * Karajaan Sanggau (1310–1960) * Karajaan Sintang (1365–1950) * [[Tanjungpura|Karajaan Tanjungpura]] (880–1590) | * {{flagicon image|Flag of West Kalimantan.svg}} [[Kalimantan Barat]] |} == Liat jua == * [[Dunia Malayu]] * [[Rumah Malayu]] == Rujukan == {{Reflist}} == Pranala luar == * {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu] * {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&hl=id&ct=clnk&cd=139&gl=id&client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]{{Dead link|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=26 Januari 2010 }} * {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=8 April 2016 }} {{DEFAULTSORT:Malayu}} [[Tumbung:Urang Malayu| ]] [[Tumbung:Malayu|*]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Malaysia]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Indunisia]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Brunai]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Singapura]] {{Authority control}} lzdejinudn6tsr8sdjfu33qixjeypxe 115572 115571 2026-11-03T10:05:34Z ~2026-55037-88 18005 /* Tambikar */ 115572 wikitext text/x-wiki {{AP}} {{ethnic group |group = Urang Malayu <br/> Suku Melayu <br/> Orang Melayu <br/> اورڠ ملايو |image = [[Berkas:Malay couple.jpg|thumb]] |caption = |poptime = '''± 27.000.000''' |region1 = '''{{flag|Malaysia}}''' |pop1 = 20.749.378 |ref1 = {{lower|<ref>{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}</ref>}} |region2 = '''{{flag|Indunisia}}''' |pop2 = 8.789.585 |ref2 = {{lower|<ref>{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}} |region3 = '''{{flag|Thailand}}''' |pop3 = 5.354.475 |ref3 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}</ref>}} |region4 = '''{{flag|Pilipina}}''' |pop4 = 2.000.000 |ref4 = |region5 = '''{{flag|Singapura}}''' |pop5 = 1.003.449 |ref5 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}</ref>}} |region6 = '''{{flag|Brunai}}''' |pop6 = 501.902 |ref6 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}</ref>}} | region7 = '''{{flag|Australia}}''' | pop7 = 33.183 | ref7 = <ref>{{cite web|url=http://profile.id.com.au/australia/ancestry|title=Australia – Ancestry|website=.id community|access-date=3 Nupimbir 2026|archive-date=3 Januari 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230103081623/https://profile.id.com.au/australia/ancestry/|url-status=live}}</ref> | region8 = '''{{flag|Britania Raya}}''' | pop8 = ~33.000{{Citation needed|date=Nupimbir 2026}} | ref8 = | region9 = '''{{flag|Amirika Sarikat}}''' | pop9 = 29.431 | ref9 = <ref name="Access (DADS) 2010">{{cite web|title=Data Access Dissemination Systems (DADS): Results|website=United States Census Bureau|date=5 Uktubir 2010|url=https://www.census.gov/|access-date=3 Nupimbir 2026|archive-date=27 Disimbir 1996|archive-url=https://web.archive.org/web/19961227012639/https://www.census.gov/|url-status=live}}</ref> |langs = [[Basa Malayu|Malayu]], [[Basa Indunisia|Indunisia]], [[Basa Arab|Arab]], [[Basa Inggris|Inggris]] |rels = [[Islam]] |related = [[Urang Banjar|Banjar]], [[Urang Jawa|Jawa]], Sunda, Minangkabau, Kerinci, Aceh, Dayak }} '''Urang Malayu''' ({{lang-ms|Orang Melayu}}; [[Jawi]]: {{Script/Arabic|أورڠ ملايو}}) ngini bubuhan étnis wan agama Austronésia nang baasal matan Samananjung Malayu, [[Sumatera]] timur, pasisir [[Kalimantan]], wan pulau-pulau halus nang baandak di antara lokasi-lokasi ngini nang dipinandui sabagai [[Nusantara]] Riau. [[Basa Malayu]] marupakan anggota matan rumpun basa Austronesia. Wilayah-wilayah ngini wayah ini marupakan bagian matan nagara-nagara [[Malaysia]], [[Indunisia]] ([[Sumatera]] timur wan selatan, Kapulauan Bangka Belitung, [[Kalimantan Barat]], Kapulauan Riau, wan pasisir [[Kalimantan Timur]]), bagian salatan Thailand (Pattani, Satun, Songkhla, Trang, Krabi, Yala, wan Narathiwat), [[Singapura]], [[Brunai]], wan ujung salatan Myanmar (Tanintharyi). [[Berkas:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|thumb|[[P. Ramlee]]]] [[Berkas:Malay tricolour.svg|thumb|[[Talu warna Malayu]]]] Bahkan, banyak komunitas Minangkabau, Mandailing, wan [[urang Dayak|Dayak]] nang pindah ka pantai timur [[Sumatera]] wan pantai barat [[pulau Kalimantan|Kalimantan]], mangaku sabagai urang Malayu. Salain di Nusantara, urang Malayu jua ada di Sri Lanka, Kapulauan Cocos (Keeling) ''(Cocos Malays)'', wan [[Aprika Salatan]] ''(Cape Malays)''. Pakambangan wan didirian Kasultanan Malaka pas abad ka-15 manyababakan revolusi ganal dalam sajarah bangsa Malayu. Hal ngitu tajadi karana kasultanan ngitu mambawa parubahan nang sangat signifikan pada tata kabudayaan wan kasultanan ngitu mandapatakan kajayaan pada masa ngitu. Sapanjang sajarahnya, urang-urang Malayu dipinandui sabagai komunitas padagangan pasisir nang baisi ciri-ciri budaya nang baubah.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 & 43}} Buhannya manyerap, mambagi wan manyampaiakan banyak ciri budaya dari kalompok etnis lokal lainnya, nang kaya Minangkabau wan Aceh. == Etimologi == {{multiple image | align = right | total_width = 420 | image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg | alt1 = Urang Malayu Malaka | caption1 = Gambaran cat banyu Purtugis matan urang Malayu di Malaka, kikira tahun 1540, ditampaiakan dalam Códice Casanatense | image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg | alt2 = Sepasang urang Malayu | caption2 = Ilustrasi pasangan Malayu, matan ''Reise nach Batavia'', antara tahun 1669 wan 1682 | image3 = JogetUNISEL.jpg | alt3 = Tari manari joget Malayu | caption3 = Tari Joget nang baasal matan masa Kasultanan Malaka, banyak aspek budaya Malayu baasal matan wilayah Malaka }} Kuya Malayu pamulaannya ngaran tampat (toponim), nang marujuk ka sabuting andak di Sumatera. Imbah abad ka-15 istilah Malayu mulai dipakai gasan manyambat ngaran suku (etnonim).<ref name=":0">{{cite book|author=Timothy P. Barnard|year=2004|title=Contesting Malayness: Malay identity across boundaries|location=Singapore|publisher=Singapore University press|isbn=9971-69-279-1|page=|url-status=live}}</ref>{{rp|3}} Sastra ''Sajarah Malayu'', mahubungakan asal etimologis "Melayu" lawan sabuah sungai halus bangaran Sungai Malayu di [[Sumatera]], [[Indunisia]]. Epos tasalah manyambat bahwa sungai ngini mangalir ka Sungai Musi di Palembang, padahal sabujurnya sungai ngini mangalir ka Sungai Batang Hari di [[Jambi]].<ref>{{Cite journal|last=Reid|first=Anthony|date=Uktubir 2001|title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=32|issue=3|pages=295-313}}</ref>{{rp|298}} Babarapa urang bapandapat bahwa istilah ngitu baasal matan sabuah kata nang baasal matan [[basa Malayu]], yaitu "melaju" nang baasal dari awalan 'me' wan akar kata 'laju', nang manggambarakan kakuatan arus di sungai ngitu.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}} [[Barakas:Candi Tinggi.jpg|thumb|upright=1|Candi Muaro Jambi di [[Jambi]], dihubungakan lawan keberadaan karajaan Melayu pra-Islam. Candi-candi biasanya dibangun di tangah-tangah pusat karajaan]] === Sabagai ngaran tampat (toponim) === Istilah "Malayu" dan palafalan nang sama sajak abad ke-15 adalah sabuah toponim kuno nang umumnya mangacu pada daerah-daerah di selat Malaka.{{sfn|Barnard|2004|p=3}} [[Barakas:Tengku Abd Aziz Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah.jpg|thumb|upright=1|Tengku Abdu Aziz, Pangeran dari [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] nang mamakai pakaian khas Melayu formal wayah itu (sekitar 1920)]] * '''''Malaya Dwipa''''', "Malaya Dwipa", kaya nang tacatat dalam bab 48 Bayupurana, wilayah Malaka marupakan sabuah provinsi di laut timur nang sugih banar lawan amas wan perak. Babarapa ahli jua mamasukakan wilayah [[Sumatera]] ka dalam istilah ngitu.{{sfn|Deka|2007|p=57}} Tagal, bubuhan ahli dari India parcaya bahua istilah ini hanya marujuk pada samananjung Malayu nang tadiri matan banyak gunung, sadangkan [[Sumatera]] labih marujuk pada gambaran di dalam Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}} * '''''Maleu-kolon''''' – sabuah lokasi di Samananjung Amang, nang tacatat dalam karya Klaudius Ptolemaeus (90–68 M), ''Geographia'' mancatat sabuah tanjung di ''Aurea Chersonesus'' (Samananjung Malayu) nang bangaran ''Maleu-kolon'', nang diyakini barasal matan Basa Sanskerta, ''malayakolam'' atawa ''malaikurram''.<ref>{{cite book|title= Researches on Ptolemy's geography of eastern Asia (further India and Indo-Malay archipelago|page= 101|author= Gerolamo Emilio Gerini|isbn= 81-70690366|year= 1974|publisher= Munshiram Manoharlal Publishers }}</ref> {{sfn|Gerini|1974|p=101}} * '''''Mo-lo-yu''''' – dikisahakan ulih Yijing, saurang biarawan [[Buddha]] matan dinasti Tang nang bakunjangan ka Asia tenggara pada tahun 688–695. Manurut Yijing, karajaan "Mo-Lo-Yu" bajarak 15 hari balayar matan Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga ([[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]]). Kerajaan ngitu jua jaraknya 15 hari palayaran dari Ka-Cha ([[Kadah, Malaysia|Kadah]]), sahingga kawa dikatahui bahwa kerajaan Mo-Lo-Yu baandak di tangah jarak antara kaduanya.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Teori populer mahubungakan ka'ada'an "Mo-Lo-Yu" lawan situs Kuil Muaro Jambi di Sumatera,{{sfn|Melayu Online|2005}} tagal ka'ada'an Jambi sangat balawanan lawan parnyaraan Yi Jinh nang manyambat bahwa inya ba'andak di tangah-tangah ''Ka-Cha'' (Kedah) lawan ''Bogha'' (Palembang)". Di antara masa akhir dinasti Yuan (1271–1368) wan masa awal dinasti Ming (1368–1644), kata ''Ma-La-Yu'' rancak disambat dalam teks-teks kuno Tiongkok gasan manyambat wilayah nang baandak di laut salatan. === Sabagai ngaran suku (etnonim) === Sastra Malayu Klasik manggambarakan urang Malayu dalam arti nang tahalus daripada interpretasi mudirin. ''Hikayat Hang Tuah'' (sakitar tahun 1700, manuskrip sakitar tahun 1849) hanya mangidentifikasi suku Malayu sabagai subyek Kasultanan Malaka; Brunai pada waktu itu kada dianggap sabagai Malayu. ''Hikayat Patani'' (sakitar 1876) kada manyabutakan Patani wan Brunai sabagai Malayu, istilah itu hanya digunaakan gasan [[Johor, Malaysia|Johor]]. Kedah kada tamasuk sabagai suku Malayu dalam ''Hikayat Kedah''/''Hikayat Merong'' Mahawangsa (sakitar 1821). ''Hikayat Aceh'' (sakitar 1625, naskah nang ada sakitar 1675) mahubungakan etnis Malayu lawan Johor, tagal kada manyabutakan Aceh atawa Deli sabagai Malayu.<ref>{{Cite book|last=Milner|first=Anthony|year=2011|url=https://books.google.co.id/books?id=sACaolB0FpkC&vq=liberally&source=gbs_navlinks_s|title=The Malays|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444391664|pages=91-92}}</ref><ref>Untuk usia manuskrip, lihat [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809133732/https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html |date=2022-08-09 }}.</ref> == Budaya == === Agama === [[Barakas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masigit Sultan Omar Ali Saifuddin di [[Brunai]] wayah malam [[Ramadan]]. Karajaan nang sugih ngini mangadopsi Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Malayu'') sabagai filosofi nasional sajak kamardikaannya pada tahun 1984.]] Masyarakat Malayu awal sabagian besar animis, percaya akan keberadaan ''semangat'' (roh) dalam sagala hal.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Sakitar pambukaan era umum, [[Hindu]]isme wan Budhisme diperkenalkan ulih padagang Asia Selatan ka Kapulauan Malaya, di mana buhannya bakambang sampai abad ka-13, sabalum datangnya Islam nang dibawa ulih padagang Muslim Arab, Asia Salatan wan Cina. Pada abad ka-15, Islam matan sekte Sunni ortodoks bakembang di [[dunia Malayu]] di bawah Kasultanan Malaka. Bida lawan Hinduisme, nang sacara superfisial maubah masyarakat Malayu awal, Islam kawa disambat sudah sacara pinuh baintegrasi ka dalam kahidupan sahari-hari panduduk.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Sajak era ngini, urang-urang Malayu dianggap sabagai kalompok etnis wan agama wan sacara tradisiunal mamiliki identifikasi erat dangan Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} wan mereka kada mangubah agama mereka sajak ngitu.<ref name="Syed" /> Identitas ngini sangat kuat sampai-sampai dipadahakan bahwa manjadi Muslim adalah ''masuk Melayu'' (masuk Malayu).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}} Namun, kepercayaan awal baisi akar nang labih dalam, buhannya mampartahanakan diri malawan anathema Islam – wan jua mistisisme Sufisme sudah bahubungan antara urang Malayu, lawan roh-roh dunia animistik awal wan babarapa unsur Hinduisme.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Imbah tahun 1970-an, kabangkitan Islam (disambat jua re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) di saluruh dunia Muslim, banyak tradisi nang dianggap manyalahi ajaran Islam wan mangandung unsur-unsur syirik ditinggalakan ulih urang Malayu di Malaysia, sadangkan di kalangan urang Malayu di Indunisia, tradisi ngini kada dianggap sabagai takhayul wan mangandung unsur-unsur syirik. Di antara tradisi nginih adalah festival ''mandi safar'' (mandi Safar), sebuah festival mandi gasan mancapai kamurnian spiritual, nang kawa dilihat ciri-cirinya mirip lawan babarapa matan Durga Puja di India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}} Kabanyakan etnis Malayu modern adalah panganut Islam Sunni<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=7 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Uktubir 2012}}</ref> wan festival Malayu nang paling panting adalah festival asal Islam — ''[[Hari Raya Pitrah|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Hari Raya Haji|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Tahun puga Islam|Awal Muharram]]'', wan ''[[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]]''. Di Malaysia wan Brunai, urang-urang Malayu dianggap murtad apabila bapindah agama matan Islam. Tagal, ada babarapa etnis Malayu nang badiam di luar nagara-nagara ngini jua sudah manarima agama lain sacara legal di bawah hukum. === Arsitéktur === {{See also|Rumah Malayu}} [[Barakas:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Rūmah tradisional Malayu di [[Kadah, Malaysia|Kadah]], dihiasi lawan panel ukiran khas dari Samananjung Malayu utara.]] [[Barakas:Malacca Sultanate Palace Museum 1.jpg|thumb|350px|Replika Istana Kasultanan Malaka, nang dibangun matan informasi wan data nang didapat matan Sajarah Malayu. Dokumen sajarah ngini baisi referensi gasan pambangunan wan arsitéktur istana-istana wayah zaman Sultan Mansur Shah, nang mamarintah matan 1458 sampai 1477.]] Berbagai pangaruh budaya, tarutama Cina, Hindia, wan Irupa, bamain peran utama dalam mambantuk arsitéktur Malayu.{{sfn|Henket|Heynen|2002|p=181}} Sampai wayah ngini, kayu adalah bahan utama nang diguna'akan gasan sabarataan bangunan tradisiunal Malayu.<ref name="MC1219">{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1219}}</ref> Tagal, banyak jua struktur batu nang ditamuakan tarutama kompleks kaagamaan matan zaman [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] wan karajaan Malayu isthmian kuno. Candi Muara Takus wan Candi Muaro Jambi di [[Sumatera]] adalah salah sabuting contoh nang bahubungan lawan unsur-unsur arsitektur Kakaisaran Sriwijaya. Namun, arsitéktur Sriwijaya tarutama diwakili di Chaiya (wayah ngini sabuah provinsi di Thailand) di Samananjung Malaya, nang marupakan pusat panting salawas periode Sriwijaya.{{sfn|Chihara|1996|p=213}}{{sfn|Van Beek|Invernizzi|1999|p=75}} Tipe strukturnya tadiri matan ruang sel gasan mangandung gambar Buddha wan puncak strukturnya diulah dalam bantuk ''stupa'' lawan teras-terasan nang baurutan, nang marupakan cuntuh nang paling baik di ''Wat Pra Borom That'' di Chaiya.{{sfn|Jermsawatdi|1989|p=65}} Ada jua bukti kuil Hindu atawa ''Candi'' di sakitar salatan [[Kadah, Malaysia|Kadah]] antara gunung Jerai wan lembah Sungai Muda, dairah nang dipinandui sabagai Lembah Bujang. Di dalam wilayah sakitar 350 kilometer pasagi, 87 situs agama sajarah awal sudah dilaporakan wan ada 12 ''candi'' nang baandak di puncak gunung, sabuah fitur nang manunjukakan mungkin baasal matan kaparcayaan Malayu prasejarah manganai kasucian tempat-tempat tinggi.{{sfn|O'Reilly|2007|p=42}} [[Barakas:Pintu Istana Setul Mambang Segara.jpg|thumb|350px|Sabuting panel dinding nang dihiasi lawan bamacam motif kambang matan istana Setul Mambang Segara nang dilihat di Muzium Negara. Setul adalah sabuah karajaan Malayu nang ada antara tahun 1808 wan 1915 di subalah utara Samananjung Malayu.]] Rujukan awal arsitektur Melayu di Samananjung Melayu kawa ditamui di babarapa catatan Cina. Sebuah catatan Cina abad ka-7 mangisahakan bubuhan jamaah haji Buddha nang datang ka Langkasuka wan manyabutakan kuta ngitu dikelilingi tembok nang di atasnya dibangun manara-manara wan didatangi malalui dua pintu gerbang.{{sfn|Jamil Abu Bakar|2002|p=59}} Catatan abad ka-7 nang lain matan utusan khusus Tiongkok ka Karajaan Bumi Habang di Samananjung Malaya, mancatat bahwa ibu kota baisi tiga gerbang nang tapisah labih matan saratus langkah, nang dihiasi lawan lukisan tema Buddha wan roh-roh bibinian.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=19}} Deskripsi rinci partama matan arsitéktur Malayu ada di ''Istana'' kayu nang ganal matan Mansur Shah matan Malaka (berada 1458-1477).<ref name="MC1219" /> Manurut Sejarah Melayu, bangunan ngini baisi struktur tujuh teluk nang ditinggikan di atas pilar-pilar kayu lawan atap tujuh tingkatan di atas karing-karing batu kapur wan dihiasi lawan puncak-puncak manara nang dihias lawan kaca kaca Cina.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=24}} [[Rumah Malayu|Rumah-rumah tradisiunal Malayu]] diulah mamakai struktur rangka kayu nang sederhana. Rūmah-rūmah nginih baisi atap nang manyimpang, teras di bagian muka, langit-langit nang tinggi, banyak lubang di dinding gasan ventilasi,<ref>{{cite web |last=Ahmad |first=A. Ghafar |title=Malay Vernacular Architecture |url= http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |access-date=26 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100610190114/http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |archive-date=10 Juni 2010 }}</ref> wan rancak dihiasi lawan ukiran kayu nang rumit. Kaindahan wan kualitas ukiran kayu Malayu dimaksudakan gasan manjadi indikator visual matan pangkat sosial wan status matan pamiliknya.{{sfn|Noor|Khoo|2003|p=47}} Rumah Salinger, nang manang Hadiah Arsitektur Aga Khan 1998, adalah contoh modern matan desain tradisiunal ngini.<ref name="Steele 187-188">{{cite book |last1=Steele |first1=James |url=https://archive.org/details/greenwoodencyclo0000stee/page/186/mode/2up?q=%22salinger+house%22 |title=The Greenwood encyclopedia of homes through world history: Volume 3 |date=2009 |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0-313-33791-8 |pages=187–188 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref><ref name="Jantan et al. 16-17">{{cite book |last1=Jantan |first1=Amer Hamzah |url=https://archive.org/details/malaysiasingapor0000mala/page/16/mode/2up?q=%22Rudinara%22 |title=Malaysia, Singapore, and ASEAN in an age of globalisation |last2=Said |first2=Hassan |last3=Bajunid |first3=Ibrahim Ahmad |last4=Ismail |first4=Ibrahim |last5=Talib |first5=Shaharil |last6=Ahmad |first6=Shamsulbahriah Ku |date=2002 |publisher=Asia-Europe Institute, University of Malaya |isbn=983-2085-42-X |pages=16–17 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref> Salawas babarapa dekade, arsitéktur tradisiunal Malayu dipangaruh ulih [[Bugis]] wan [[urang Jawa|Jawa]] matan salatan, Siam, Inggris, [[urang Arab|Arab]] wan India matan utara, Portugis, Belanda, Aceh wan [[Rumah Gadang|Minangkabau]] matan barat dan Cina Salatan matan timur.<ref>{{cite web |title=For Sale – CountryHeights |work=The Art of Living Show |date=22 Marit 2011 |via=YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM |archive-url=https://web.archive.org/web/20251102020704/https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM&feature=youtu.be |archive-date=2025-11-02 |url-status=live |access-date=2026-10-25 |dead-url=unfit}}</ref> === Basa === [[Barakas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|Prasasti Kedukan Bukit nang ditulis dalam aksara Pallawa. Baasal matan tahun 683, ngini adalah salah satu artefak tulisan Malayu nang paling tuha nang masih ada.]] {{Main|Basa Malayu}} {{See also|Tulisan Jawi}} [[Basa Malayu]] marupakan salah satu basa nang paling tarkanal di dunia, tarutama basa Austronesia. Varian wan dialek Malayu dipakai sabagai basa rasmi di [[Brunai]], [[Indunisia]], [[Malaysia]] wan [[Singapura]]. Basa ini jua dituturakan di [[Thailand]] salatan, Kapulauan Cocos, Pulau Natal, Sri Lanka. Basa ini dituturakan sabagai basa asli ulih sakitar 33 juta urang di saluruh Kapulauan Malayu wan dipakai sabagai basa kadua ulih sakitar 220 juta urang.{{sfn|Wright|2007|p=492}} Bentuk basa Malayu nang paling tuha baasal matan basa Proto-Malayo-Polinesia nang dituturakan ulih panduduk Austronesia nang paling awal di Asia Tanggara. Bantuk ngini kamudian bakambang manjadi Malayu Lawas pas budaya wan agama India mulai manambus wilayah ngitu. Basa Malayu Kuno baisi babarapa istilah sampai wahini, tapi tatap kada kawa dipahami ulih pamandir mudirin, samantara basa mudirin sudah banyak ta'akui dalam tulisan Malayu Klasik, nang bantuknya paling tuha ba'asal matan tahun 1303 M.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Malayu bakambang manjadi Basa Malayu Klasik malalui panambahan kata-kata [[basa Arab|Arab]] wan [[basa Parsia|Parsia]] nang barandak pas Islam datang ka wilayah ngitu, wan baubah sacara signifikan dalam prosesnya. Awalnya, Malayu Klasik marupakan sakalompok dialek nang bamacam-macam, mancarminakan asal-usul karajaan-karajaan Malayu di Asia Tenggara. Salah satu dialek ngini, nang dikambangakan dalam tradisi sastra Kasultanan Malaka pas abad ka-15, akhirnya manjadi dominan. Era Malaka ditandai lawan parubahan basa Malayu manjadi basa Islam, nang mirip lawan [[basa Arab|bahasa Arab]], [[basa Parsia|Persia]], Urdu wan Swahili. Tulisan Arab nang diadaptasi disambat Jawi dipakai gasan manggantiakan tulisan Kawi, istilah-istilah agama wan budaya Islam banyak disamakan, manyingkirakan banyak kata-kata Hindu-Buddha, wan basa Malayu jadi basa media pandidikan wan panyabaran Islam di saluruh wilayah Asia Tenggara. Di puncak kakuasaan Malaka pada abad ka-15, basa Malayu Klasik manyabar diluar dunia panutur<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> basa Malayu tradisiunal wan manyabapakan sabuah lingua franca nang disambat ''Bahasa Melayu pasar'' ("Basa Malayu Bazaar") atawa ''Bahasa Melayu rendah'' ("Basa Malayu Randah") sabagai balawanan ''Bahasa Melayu tinggi'' ("Basa Malayu Tinggi") di Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Umumnya diyakini bahwa Basa Malayu Bazaar marupakan basa pidgin wan pangambangan nang paling panting adalah bahwa bahasa pidgin manjadi kreol, manciptakan babarapa basa hanyar nang kaya Basa Malayu Ambon, Basa Malayu Manado wan [[Basa Betawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}} Panulis-panulis Irupa abad ka-17 wan ka-18, nang kaya Tavernier, Thomassin wan Werndly manggambarakan Basa Malayu sabagai "''basa urang-urang nang balajar di sabarataan India, nang kaya basa Latin di Eropa''".{{sfn|Sweeney|1987}} Basa ngini jua nang paling banyak diguna'akan salawas era kolonial Inggris wan Walanda di Kapulauan Malayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kabalikannya tajadi di Hindia Timur Spanyol, di mana Latinisasi massal kapulauan sapanjang tahun-tahun kolonial manyababakan coup de grâce basa Malayu di [[Pilipina]]. Dialek Kasultanan Johor, panerus langsung matan Malaka, manjadi basa standar di kalangan urang Malayu di [[Singapura]] wan [[Malaysia]], wan marupakan dasar asli gasan [[basa Indunisia]] standar.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}} Salain matan basa Malayu standar, nang dikambangakan di dalam lingkup Malaka-Johor, bamacam dialek Malayu lokal ada. Misalnya, urang Bangka, urang Brunai, urang Jambi, urang [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], urang [[Kadah, Malaysia|Kadah]], urang [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]], urang [[basa Palimbang|Palimbang]], urang Pattani, urang [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]], urang [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], wan banyak lainnya. Basa Malayu sacara historis ditulis dalam aksara Pallawa, Kawi wan Rencong. Imbah datangnya Islam, [[tulisan Jawi]] nang badasarkan basa Arab diadopsi wan masih diguna'akan sampai wahini sabagai salah satu dari dua aksara rasmi di [[Brunai]] wan sabagai aksara alternatif di [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Uktubir 2012 }}</ref> Mulai abad ka-17, sabagai hasil kolonisasi Inggris wan Walanda, aksara Jawi sacara batahap digantikan ulih tulisan Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=7 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> nang badasarkan Latin nang akhirnya manjadi tulisan moderen rasmi gasan basa Malayu di [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Indunisia]], wan tulisan ko-resmi di [[Brunai]]. === Festival wan parayaan === [[Barakas:Majlis Tujuh Likor Pasang Pelita.jpg|thumb|Barisan Pelita (lampu minyak) nang dinyalakan pas ''Malam Tujuh Likur'' (malam ka-27 Ramadhan), lampu minyak rancak dipakai gasan manarangi rumah wan jalan-jalan pas bulan Ramadhan. Di sini, di Muar, [[Johor, Malaysia|Johor]], Malaysia.]] Kambang biaknya [[Islam]] bahasil maubah identitas urang Malayu pas abad ka-15. Jadi, kabanyakan festival wan parayaan urang Malayu bajalan barengan lawan [[almanak Hijriah|kalender Islam]], tapi tatap kuat banar [[Malayisasi|nuansa khas Malayu]]nya. Pariayaan Hari Raya (harfiahnya "Hari Ganal") dua kali satahun, [[Aidilfitri]] wan [[Aidiladha]], disambut sabagai pariayaan ganal di saluruh komunitas Malayu. Dua hari raya ngini panting gasan mamparingati dua kajadian ganal wan filsafat dalam ajaran wan kayakinan [[Islam]]. Nang pamulaan manyimbuulkan kamanangan sabagai urang [[Muslim]] imbah sabulan [[saum|bapuasa/saum]] wan sabar di bulan [[Ramadan]], sadangkan nang kadua manyimbuulkan pangurbanan nang dilakuakan ulih Nabi Ibrahim (Abraham) atas nama [[Allah]]. Libur ''Raya'' biasanya dimulai pas acara pulang kampung nang disambat Balik Kampung atawa ''Balik Raya'' nang tajadi babarapa hari sabalum hari raya. Pas Hari Raya, urang Malayu marayaakan lawan manggawi salat Hari Raya, maadakan pista ganal, wan basilaturahmi lawan kawan, kaluarga, wan tatangga. Mambari salam jua penting, sabagai tanda hormat, kasih sayang wan parhatian. [[Barakas:COLLECTIE TROPENMUSEUM Plechtigheden bij de kroning van de Sultan van Deli in 1925 op de troon de sultan en zijn echtgenote met aan weerszijden de rijkssieraden TMnr 10001572.jpg|thumb|Upacara panobatan antara Tengku Otteman, sabagai ''Tengku Mahkota'' (Pangeran Mahkota) Kasultanan Deli, Hindia Walanda; lawan bininya, Raja Amnah, anggota Kaluarga Karajaan Pirak sabagai ''Tengku Puan Indera'' pas tahun 1925]] Upacara-upacara liturgi wan agama lain nang diparingati ulih urang Malayu tamasuk [[Ramadan|Ramadhan]], sabulan suci nang diparingati lawan [[puasa]] di siang hari wan macam-macam kagiatan kaagamaan; [[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]], arak-arakan ganal husus gasan mamparingati hari lahir Nabi [[Muhammad]]; [[Asura|Asyura]], paringatan [[Muharram]] di mana urang Malayu sacara khusyuk manyadiakan makanan husus, nang disambat ''Bubur Asyura''; Nisfu Sya'ban, paringatan Tangah [[Sakban]], hari puasa husus gasan pamintaan ampun; [[Nuzululquran|Nuzul Quran]], wahyu pamulaan [[Al-Qur'an]]; [[Isra Mikraj|Israk dan Mikraj]], naiknya Nabi Muhammad ka langit wan Awal Muharram, [[Tahun puga Islam|Tahun Baru Islam]]; talu parayaan tarakhir rancak diparingati lawan malakukan salat ''sunat'' husus, ceramah kaagamaan wan diskusi Islam di [[masigit]]. Ada jua banyak banar festival budaya dairah nang ada di dalam nagari wan acara-acara sosial di babagai kalangan masyarakat Malayu. Kawasan pasisir bahari dikenal mamparingati upacara ''Mandi Safar'' atawa ''Puja Pantai'', sabuting mandi pambarasihan pas [[almanak Hijriah|bulan Islam]] [[Safar]], nang asal mulanya ditiru matan ritual pambarasihan suci Malayu pra-Islam kuno, mirip lawan tradisi Belimau sabalum Ramadan; wan ''Pesta Menuai'', sabuting festival panen nang dirayakan ulih komunitas Malayu padalaman wan agraris lawan permainan tradisiunal, teater, Joget, wan repertoar tarian-drama lainnya. Tapi, kadua kabiasaan ngitu balahan-balahan mulai kada ada lagi marga adanya babagai parubahan sosial wan ikunumi nang diulah di masyarakat Malayu pas abad ka-20. Selain itu, banyak urang Malayu jua dikanal kawa maumpati upacara karajaan gasan mahurmati istana karajaan masing-masing. Ciri-ciri Islam jua banyak manandai parayaan-parayaan urang Malayu di tingkat individu, sabuah gabungan nang takait lawan upacara transisi spiritual sabagai urang Muslim. Urang Malayu biasanya maulah ''kenduri'', hajat keagamaan gasan marayai atawa maminta barakat gasan sabuah kajadian. Ada babarapa variasi filsafat kenduri, mulai matan ''Doa Selamat'' (maminta karidhaan wan parlindungan Ilahi), ''Kesyukuran'' (gasan manyampaikan rasa sukur wan tarima kasih), ''Melenggang Perut'' (upacara pijat gasan ibu nang bahamil anak partama), ''Aqiqah'' wan ''Cukur Jambul'' (upacara gasan bayi nang baru lahir, gasan marayai kahidupan hanyar), ''Bertindik'' (upacara tindik partama gasan anak bibinian), ''Khatam'' (upacara wisuda, imbah anak mamaca [[Al-Qur'an]] samunyaan gasan partama kalinya), ''Khatan'' (sunat), ''Kahwin'' (pabainan), ''Arwah'' atawa ''Tahlil'' (doa gasan urang nang sudah maninggal), wan lain-lainnya. Acara ngini biasanya diatur ulih kaluarga wan sacara tradisional dibantu ulih masarakat dalam sabuah acara basamuai nang disambat ''Rewang'' atawa ''Gotong-royong''. Salawas upacara ngini, sakulawarga ditulungi ulih tatangga wan kaluarga, nang manaiki tugas nang bamacam-macam, mulai matan manyadiakan makanan, mangatur tampat acara, manyiapakan logistik, wan pangawasan teknis lainnya. Tapi, imbah urbanisasi makin rancak di masyarakat Malayu modern, kabiasaan ''Rewang/Gotong-Royong'' paralahan-lalahan diganti lawan jasa katering nang disewa ulih kaluarga. === Musik === {{Main|Musik Malayu}} [[Musik Malayu]] adalah sabuting janis musik tradisional nang barasal wan bakambang di pasisir timur [[Sumatera]], [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]], wan Samananjung Malaya.<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> Musik ngini biasanya dinyanyikan ulih urang-urang matan suku bangsa Malayu nang kada jarang diumpati jua lawan tarian khas Malayu satampat misalnya tarian parsembahan dalam pajuangan atawa pesta adat, panambaian tamu kahormatan, wan dalam kagiatan kaagamaan.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref> Sairing lawan pakambangan zaman musik Malayu mangalami kabingungan gaya musik misalnya saja mangalami paduan lawan aliran [[musik pop]], [[musik rock]], wan [[dangdut]]. Aliran ngini kawa ditamui di nagara-nagara kaya Malayu, nang kaya [[Indunisia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Brunai]]. Pada pamulaan parkambangan alat musik nang digunaakan labih didominasi ulih tingkatan rebana nang disambat Kompang matan Ponorogo, petikan gambus, gesekan biola, picitan akordion, tingkatan [[kanung|gong/kanung]], wan tiupan [[sarunai]]. Hal ngini dipangaruh ulih budaya matan tanah [[urang Arab|Arab]] dan [[Irupa]] tradisional. Sairing bakambangnya teknologi, bubuhannya digantiakan lawan alat musik elektronik dalam bantuk keyboard. Dalam kiprahnya aliran ngini sampat populer di era '80an bahkan mamasuki era "puncak kahangatan" di era '90an. Hal ngini ditandai lawan makin banyaknya [[panyanyi]] & grup band Malayu, wan pandatang hanyar nang muncul lawan lagu-lagu andalan masing-masing. === Pakaian tradisiunal === [[Barakas:Busana Melayu.jpg|thumb|Urang Malayu dalam ''busana Melayu'', gaya pakaian tradisiunal Malayu]] Pakaian wan tekstil tradisiunal Malayu tarus-tarus barubah matan zaman kuno. Sacara historis, urang Malayu kuno dicatat mamakai bamacam bahan alami sabagai sumber penting gasan kain, pakaian wan pakaian. Namun, era umum, manyaksiakan kadatangan awal para padagang matan timur wan barat ka palabuhan Kapulauan Malayu, basama-sama buhannya manukar barang-barang mewah baru, tamasuk kapas halus wan sutra. Pakaian ngitu kamudian manjadi sumber mode Malayu tinggi wan mandapatakan peran budaya sabagai identitas nang maikat di kapulauan, tarutama di samananjung, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{sfn|Hassan|2016}} Dalam budaya Malayu, pakaian wan tekstil dihormati sabagai simbul kaindahan, kakuatan wan status. Banyak kisah dalam hikayat Malayu manakanakan wadah khusus nang ditampati ulih tekstil.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=2}} Industri paulahan tangan Malayu kawa diitihi asalnya sajak abad ka-13 pas jalur pardagangan timur bakambang di bawah dinasti Song. Pambahasan tentang tekstil nang diulah sacara lokal wan jua dominasi panen di Samananjung Malaya diulah dalam babarapa akun Cina wan Arab.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=19}} Di antara tekstil Malayu nang takanal adalah Songket, Batik, ''Telepok'', ''Limar'', ''Tenun'', ''Kelingkam'', ''Cindai'', ''Pelangi'' wan ''Tekad''. Pakaian Malayu Klasik bamacam-macam di antara wilayah nang balainan, tagal pakaian tradisional nang paling dalam di zaman modern adalah Baju Kurung (gasan [[bibinian]]) wan Baju Melayu (gasan [[lalakian]]), nang kaduanya diakui sabagai pakaian nasional gasan [[Malaysia]] wan [[Brunai]], wan jua dipakai ulih komunitas Malayu di [[Indunisia]], [[Singapura]], [[Pilipina]], Myanmar, wan [[Thailand]]. [[Barakas:HariRayaMalaykids.jpg|thumb|left|Anak-anak Malayu mamakai pakaian tradisiunal wayah [[Hari Raya Pitrah|Idul Fitri]]]] Kata ''Baju Kurung'', nang diartiakan sabagai "mambungkus awak" urang nang mamakainya diulah badasarkan prinsip Islam tentang kasadarhanaan, kasupanan wan karandahan hati. Praktik ngini paralil lawan doktrin agama Yahudi-Karistin, karana mamamirkan bagian-bagian intim tubuh dianggap dilarang dalam [[Islam]]. Interpretasi ngitu lalu ditarik ka cara Malayu mamakai pakaian wan perspektif budaya, ngini kawa disaksikan banar pada pamarintahan Mansur Shah matan Malaka pada abad ka-15, sultan malarang umatnya nang binian Muslim di publik gasan mamakai sarung haja matan dada ka bawah. Sapanjang zaman, Malayu Baju Kurung bajalan malalui babarapa reinkarnasi sabalum mangambil bantuk nang wahini. Marga luasnya bamacam karajaan Malayu di kapulauan, bantuk lokal wan tapisah matan pola desain Baju Kurung jua kawa disaksikan di wilayah ngitu, tamasuk Bengkulu, [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Jambi, Juhur-Riau, [[Pahang, Malaysia|Pahang]] wan Palimbang.{{sfn|Hassan|2016}} Modus nang sasuai matan Baju Kurung gasan laki-laki dipinandui sabagai "Baju Melayu". Bagian atas pakaian diulah lawan desain geometris nang hampir sama lawan Baju Kurung wan biasanya dipasangkan lawan kain anyaman nang dipinandui sabagai sarong. Pola [[tapih|sarong]] mungkin tamasuk simbol status pakawinan urang atawa pangkatnya dalam masyarakat Malayu tradisiunal.{{sfn|Hassan|2016}} Pakaian Malayu klasik umum lainnya gasan lalakian tadiri matan ''baju'' atawa ''tekua'' (sabuting janis baju lengan panjang), ''baju rompi'' (jaket), ''kancing'' (buting), ''celana'' kaki halus (seluar/[[salawar|salawar panjang]]), [[tapih|sarong/tapih]] nang dipakai di pinggang, ''capal'' (sandal), wan ''tanjak'' atawa ''tengkolok'' (alat panutup kapala); gasan bangsawan, ''baju sikap'' atawa ''baju layang'' (sabuting jenis mantel) wan ''pending'' (tali pinggang hiasan) jua identik gasan dipakai sabagai pakaian formal. Rancak jua gasan saurang ''pendekar'' (prajurit Malayu) gasan mamakai [[Karis]] di bagian muka sarong. Babeda lawan Baju Melayu nang tarus dipakai sabagai pakaian upacara haja, Baju Kurung dipakai saban hari sapanjang tahun ulih kabanyakan bibinian Malayu. Pamandangan pagawai sipil binian, pagawai profesional wan mahasiswa nang mamakai Baju Kurung rancak ditamui di [[Malaysia]] wan [[Brunai]]. === Pamainan tradisiunal === [[Barakas:Finished wau and wau frame.JPG|thumb|right|Sabuah bengkel tukang Wau di [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Malaysia]]. Janis layang-layang nang unik ngini kawa ditamui di pasisir timur laut Samananjung Malaya.]] Pamainan tradisiunal Malayu biasanya mamarluakan kaahlian karajinan wan katangkasan tangan wan kawa ditelusuri asal-usulnya sajak zaman Kasultanan Malaka. ''Sepak Raga'' wan pamainan [[kelayangan]] marupakan salah satu permainan tradisiunal nang disambat dalam Sajarah Malayu nang dimainakan ulih bangsawan wan bangsawan matan kasultanan Malayu.{{sfn|Leyden|1821|p=261}}{{sfn|Lockard|2009|p=48}}{{sfn|Ooi|2004|p=1357}} ''Sepak Raga'' adalah salah sabuting pamainan Malayu nang paling populer wan sudah dimainkan baabad-abad. Sacara tradisional, raga Sepak dimainakan dalam lingkaran lawan manendang wan manjagakan bola rotan di atas mangguna'akan apa haja bagian awak salain tangan wan tangan. Inya wayah diakui sabagai olahraga nasional [[Malaysia]] wan dimainkan dalam acara ulahraga{{sfn|Ziegler|1972|p=41}}{{sfn|McNair|2002|p=104}} internasional nangkaya Asian Games wan Southeast Asian Games. Pamainan populer lainnya adalah pambuatan ''Gasing'' nang biasanya dimainakan imbah musim [[katam]]. Katarampilan pangarjaan nang hebat diparluakan gasan manghasilakan ''Gasing'' (atas) nang paling kompetitif, babarapa di antaranya baputar salama dua jam satiap kali.<ref name="Alexander 2006 51">{{harvnb|Alexander|2006|p=51}}</ref> Mungkin pamainan Malayu nang paling populer adalah ''Wau'' (janis layang-layang unik matan pantai timur Samananjung Malayu) atawa layang-layang nang terbang. Parsaingan palayaran Wau diadaakan lawan juri nang mambariakan poin gasan karajinan (''Wau'' adalah objek nang indah wan bawarna-warni nang diandak di atas bingkai bambu), suara (barataan layang-layang Malayu didesain gasan maulah suara tatantu pas digusur angin) wan katinggian.<ref name="Alexander 2006 51"/> Urang Malayu jua baisi varian matan pamainan papan Mancala nang dikanal sabagai [[Daku|Congkak]]. Pamainan ngini dimainkan lawan mamindahkan batu, marmer, manik atawa cangkang di sakitar papan kayu nang tadiri matan dua walas atawa labih lubang. Mancala diakui sabagai pamainan tartua di dunia wan bisa ditelusuri asalnya sajak Mesir Kuno. Sairing bamainan tasabar di saluruh dunia, satiap kabudayaan ma'ulah parbidaan saurang tamasuk urang Malayu.{{sfn|Alexander|2006|p=52}} === Pangolahan logam === [[Barakas:Bunga Mas (Muzium Negara).jpg|thumb|Bunga Mas, Museum Nasional Malaysia. ''Bunga Mas'' ditawarakan ulih nagara-nagara Malayu utara [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Pattani, Nong Chik, Yala, Rangae, Kubang Pasu wan Setul kepada Raja Ayutthaya (Siam) sabagai simbul kasatiaan.]] Pada awal abad ke-17, emas, [[pirak]], besi wan kuningan samuanya sudah diulah dangan sampurna jadi bagian matan masyarakat Malayu. Era ngini manyaksiakan karya-karya logam manarima dukungan karajaan nang kritis. Banyak banar pangolahan logam Malayu nang muncul sabagai bukti era ngini, mulai matan belati khas Malayu nang dikiau [[Karis]] nang diulah matan [[wasi]], sampai ka perhiasan halus nang diulah matan [[amas]] wan perak. Bagi bangsawan Malayu pada periode ngini, karya-karya gantung (pangikat sabuk hias nang dihiasi lawan batu-batu mulia), ''keronsang'' (bros) wan ''cucuk sanggul'' (pin rambut) ditampilakan untuk manjadi salah sabuting barang mode nang paling dicari. Era ngini jua manjadi wadah gasan babarapa barang-barang penting lainnya dalam regalia Malayu nang dibuang dalam amas, tamasuk kotak upacara, ''Tepak sirih'' (wadah Betel) wan bagian-bagian Keris. Sani mengolah emas didominasi ulih repoussé wan teknik granulasi, di mana metode tradisional masih kawa disaksikan hari ini. Di era kontemporer, parhiasan amas Malayu tarutama ditamui dalam bantuk kalung kaki, gelang, cincin, kalung, liontin wan anting-anting.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011">{{cite web |title= Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass |website= Go2Travelmalaysia.com |url= http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |access-date= 25 Uktubir 2026 |archive-date= 19 Mai 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180519135144/http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |url-status= live }}</ref><ref name="Karyaneka 2013">{{cite web |last=Karyaneka |title=Metal Work |publisher=Syarikat Pemasaran Karyaneka Sdn. Bhd. |url= http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |access-date=25 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180324135832/http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |archive-date=24 Marit 2018 }}</ref> Dalam hal barang-barang pirak Malayu, barang-barang matan perak cukup dipinandui gasan desain nang canggih wan halus. Biasanya diulah lawan teknik repousse, filigree, wan niello. Barang-barang tradisiunal Malayu nang umum biasanya diulah matan pirak tamasuk ujung bantal, tali sabuk, sudut-sudut matt, stopper gasan wadah banyu, sarung Karis wan kotak-kotak tembakau. ''Awan Larat'' (pola awan) wan ''Kerawang'' (motif tumbuhan) adalah di antara desain nang populer gasan ujung bantal pirak dekoratif Malayu wan kotak tambakau.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/> Panggunaan barang-barang matan kuningan malabihi banyak kelas sosial Malayu klasik, nang dipakai ulih anggota bangsawan wan urang awam. Popularitas barang-barang matan kuningan sangat banyak dikontribusi karana daya tahan, kualitas wan kamampuan nang mampu dimiliki ulih samua urang. Barang-barang kuningan kawa dibagi jadi dua parbidaan, kuningan kuning gasan barang-barang fungsional wan putih gasan tujuan dekoratif. Ngitu rancak dipanculit wan dihiasi lawan bamacam-macam desain hiasan dalam motif kaagamaan wan bunga. Pamakaian kuningan, nang paling dipinandui gasan Tepak Sireh, wadah upacara gasan betel quid wan gasan mambangun alat musik tatantu kaya [[Kanung]] gasan orkestra [[Gamalan]] Malayu klasik. Salain itu, barang-barang tradisiunal Malayu nang tarkanal lainnya nang diulah matan lugam tamasuk vas bunga, taburan minyak wangi, baki, panci, ketel, wan wadah mambakar dupa.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/><ref name="Karyaneka 2013"/> === Sastra === [[Barakas:Hkyt merong mahawgsa.jpg|thumb|Hikayat Merong Mahawangsa dalam [[tulisan Jawi|teks Jawi]]. Dikanal jua sabagai Sajarah Kadah, ngini adalah sastra Malayu kuno nang mancatat silsilah Merong Mahawangsa wan pandirian Kadah.]] Sastra lisan wan [[sastra]] klasik urang Malayu baandak banyak gambaran tentang urang-urang, matan zaman kuno sampai zaman modern.{{sfn|Littrup|1996|p=192}} Di antara bantuk-bantuk puisi dalam sastra Malayu adalah – Pantun, Syair, wan Gurindam. Bantuk sastra Malayu nang paling awal adalah sastra lisan wan tema utamanya adalah carita rakyat tradisiunal nang barhubungan lawan alam, binatang, wan manusia. Kisah rakyat Malayu klasik tadiri matan lagu wan musik tradisional, puisi heroik, dongeng binatang, kisah hantu, kajadian bahari, dunging, kisah simbolis, mitos, wan kisah bardik. Satiap carita baisi energi sorang dalam hal watak, sumanget, latar belakang, wan cara bacarita, wan kabanyakan digawi lawan tujuan gasan mambari kabahagiaan, bimbingan, pangajaran, pangangan, panjalasan, wan lain-lainnya. Cerita rakyat dihafal wan diwarisakan matan sabuting generasi panyampai cerita ka generasi nang lain. Banyak jua matan kisah-kisah ngini nang ditulis ulih ''penglipur lara'' (panyambun kisah), misal: ''Hikayat Malim Dewa'', ''Hikayat Malim Deman'', ''Hikayat Raja Donan'', ''Hikayat Anggun Cik Tunggal'', wan ''Hikayat Awang Sulung Merah Muda''. Pas pangaruh [[Hindia]] masuk ka Kapulauan Malayu sakitar 2.000 tahun nang lalu, sastra Malayu mulai manggabungakan unsur-unsur India. Sastra pas zaman ngini kabanyakan adalah tarjamahan [[sastra Sanskerta|sastra wan roman Sanskerta]], atawa paling kada babarapa karya nang diilhami ulih karya-karya ngitu, wan penuh lawan rujukan ka mitologi Hindu. Mungkin di awal-awal tu kawa ditelusuri karya-karya kaya ''Hikayat Seri Rama'' (tarjamahan bebas ''Ramayana''), ''Hikayat Bayan Budiman'' (adaptasi Śukasaptati) wan ''Hikayat Panca Tanderan'' (adaptasi ''Hitopadesha'').<ref name="popular science 1899">{{harvnb|Ford|1899|pp=379–381}}</ref> Jaman sastra Malayu klasik dimulai imbah kadatangan Islam wan panamuan [[tulisan Jawi]] (tulisan Malayu nang babasis tulisan Arab). Imbah ngitu, kayakinan wan konsep Islam mulai mambari pangaruh pada sastra Malayu. Batu Surat Tarangganu, nang batanggal 1303, adalah tulisan Malayu naratif nang paling tuha nang dikatahui. Batu ngini baisi tulisan nang manjalasakan sajarah, hukum, wan kisah cinta dalam tulisan Jawi.<ref name="Marshall Cavendish 2007 1218">{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1218}}</ref> Pas puncak kajayaannya, Kasultanan Malaka kada haja jadi pusat Islamisasi, tapi jua jadi pusat ekspresi budaya Malayu, tamasuk sastra. Salawas masa ngini, karya sastra Timur Tangah nang terkenal ditarjamahkan wan buku-buku agama ditulis dalam [[bahasa Malayu]]. Di antara karya-karya terkenal nang sudah diartiakan adalah ''Hikayat Muhammad Hanafiah'' wan ''Hikayat Amir Hamzah''. Kamajuan sastra Malayu pas periode ngini jua ditulisi ulih karya sastra lokal lainnya nang dibari warna ulih [[Sufi|tasawuf]] mistis Timur Tengah, karya-karya terkenal Hamzah Fansuri kaya ''Asrar al-Arifin'' (''Rahsia Orang yang Bijaksana''; Rahasia Orang Bijak), ''Sharab al-Asyikin'' (''Minuman Segala Orang yang Berahi''; Minuman Semua Orang Bersemangat) wan ''Zinat al-Muwahidin'' (''Perhiasan Sekalian Orang yang Mengesakan''; Perhiasan Semua Orang Berbakti) kawa dianggap sabagai magnum opus era ngitu. [[Barakas:Wayang Kulit Kelantan-Patani.jpg|thumb|upright=1.5|Wayang Kulit gaya Kalantan-Patani (Pamainan bayangan) nang mancurit'akan kisah kapahlawanan Hikayat Seri Rama]] Karya sastra Malayu nang paling panting mungkin Sajarah Malayu atawa Sulalatus Salatin. Karya ngini disambat "karya sastra Malayu nang paling takanal, paling unik, wan nang paling rancak" ulih salah saurang ahli nang paling takanal dalam studi Malayu, Sir Richard O. Winstedt.{{sfn|Boyd|1999|p=756}} Tanggal pasti panyusunannya wan identitas panulis aslinya kada pasti, tapi manurut parintah Sultan Alauddin Riaayat Shah III matan Johor pas tahun 1612, Tun Sri Lanang mangawasi proses panyuntingan wan panyusunan Sajarah Malayu.{{sfn|Jaaffar|Hussain|Ahmad|1992|p=260}} Pas abad ka-19, sastra Malayu mandapat babarapa tambahan nang penting, tamasuk ''Kitab Ilmu Bedil'' (Buku Senjata Tradisional) nang manyadiakan rincian nang baharga tentang amunisi wan sanjata tradisiunal Malayu. Jaman ngini jua menyaksikan pamakaian jurnal kedokteran Malayu nang labih luas, nang disambat ''Kitab Tib''. Karya-karya nginih sabujurnya panting banar karana jadi rujukan gasan pangatahuan wan teknologi Malayu pas zaman klasik.<ref>{{cite web |title=Kitab Ilmu Bedil – Book of Malay Traditional Weaponry (2016) |date=10 Juli 2016 |website=The Memory of the World Committee for Asia and the Pacific |url=http://www.mowcapunesco.org/register/kitab-ilmu-bedil-ms-101-or-book-of-malay-traditional-weaponry-2016/ |access-date=3 Nupimbir 2026 |archive-date=3 Disimbir 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203224429/http://www.mowcapunesco.org/register/kitab-ilmu-bedil-ms-101-or-book-of-malay-traditional-weaponry-2016/ |url-status=live }}</ref> Teks-teks Malayu abad ka-19 nang lain ditulis di Sumatra, ngini tamasuk ''Kitab Pengetahuan Bahasa'' (Buku Pengetahuan Bahasa) ulih Raja Ali Haji wan ''Perhimpunan Gunawan bagi Laki-Laki dan Perempuan'' (Kumpulan Jampi gasan Laki-Laki wan Bini) ulih Khatijah Terung, bini Raja Haji Abdullah bin Raja Hassan.<ref>{{Cite journal |last=Musa |first=Mohd Faizal |date=2021 |title=Transcripts of Gender, Intimacy, and Islam in Southeast Asia: The "Outrageous" Texts of Raja Ali Haji and Khatijah Terung |journal=Religions |language=en |volume=12 |issue=3 |page=219 |doi=10.3390/rel12030219 |issn=2077-1444|doi-access=free }}</ref> Abad nang sama jua menyaksikan parubahan ganal dalam sastra Malayu liwat tulisan [[Abdullah bin Abdul Kadir]], sabuting munshi nang lahir di [[Kuta Malaka, Malaysia|Malaka]] nang takanal di [[Singapura]].<ref name="popular science 1899" /> Abdullah dianggap sabagai urang Malayu nang paling berbudaya nang pernah manulis,<ref name="popular science 1899" /> salah saurang panamu ganal<ref name="Sneddon 2003 59"/> di sastra Malayu wan bapak sastra Malayu modern.<ref name="Marshall Cavendish 2007 1218"/> Karya-karya paling penting sidin adalah ''Hikayat Abdullah'' (sabuting autobiografi), ''Kisah Pelayaran Abdullah ke Kelantan'' (sabuting catatan perjalanan sidin gasan pamarintah ka [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]), wan ''Kisah Pelayaran Abdullah ke Mekah'' (sabuting narasi [[haji]] sidin ka Mekah tahun 1854). Karya sidin jadi inspirasi gasan generasi panulis di masa depan wan jadi tanda awal parubahan matan sastra Malayu klasik ka sastra Malayu mudirin.<ref name="Sneddon 2003 59"/> === Seni bela diri === [[Barakas:Singaporean female pesilat - 20080222.jpg|thumb|Saurang praktisi silat binian matan [[Singapura]]]] Silat wan varian-variannya kawa ditamui di sabarataan [[dunia Malayu]]: Samananjung Malayu (tamasuk [[Singapura]]), Kapulauan Riau, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]]. Bukti arkeologis manunjuakan bahwa, pas abad ka-6, seni pajuangan nang diformalkan sudah dipraktikakan di Samananjung Malaya wan Sumatera.{{sfn|James|1994|p=73}} Bantuk-bantuk awal Silat diyakini sudah dikambangakan wan digunaakan dalam angkatan basanjata karajaan Malayu kuno di Langkasuka (abad ka-2){{sfn|Alexander|2006|p=225}}{{sfn|Abd. Rahman Ismail|2008|p=188}} wan [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7). Pangaruh matan kasultanan Malayu di [[Malaka, Malaysia|Malaka]], [[Johor, Malaysia|Johor]], Pattani wan [[Brunai]] sudah mambari kontribusi gasan panyebaran seni bela diri ngini di Kapulauan Malayu. Malalui labirin kanal laut nang rumit wan kapiler sungai nang mamfasilitasi partukaran wan padagangan di saluruh wilayah, Silat manjalani jalannya ka hutan hujan nang padat wan ka pagunungan. Lagenda Laksamana Hang Tuah matan Malaka adalah salah sabuting ''pesilat'' paling tarkenal dalam sajarah{{sfn|Green|2001|p=802}} wan bahkan dianggap ulih babarapa urang sabagai bapak silat Malayu.{{sfn|Sheikh Shamsuddin|2005|p=195}} Sajak era klasik, Silat Malayu manjalani diversifikasi nang ganal wan mambantuk apa nang wahini sacara tradisiunal diakui sabagai sumber Pencak Silat Indunisia wan bantuk-bantuk Silat lainnya di Asia Tunggara.{{sfn|Draeger|1992|p=23}}{{sfn|Farrer|2009|p=28}} Salain Silat, Tomoi jua dipraktikakan ulih urang Malayu, tarutama di wilayah utara Samananjung Malaya. Ngini adalah varian matan bantuk kickboxing Indo-Cina nang diyakini telah manyebar di daratan Asia Tunggara sajak zaman Kakaisaran Funan (68 M). === Seni pamentasan === [[Barakas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pamentasan Joget Gamelan, 1937]] Urang Malayu baisi bamacam-macam [[musik]] wan [[igal]] nang marupakan gabungan matan pangaruh budaya nang balainan. Genre nang khas mulai matan tarian rakyat tradisional Malayu nang kaya drama Mak Yong sampai tarian Zapin nang bapangaruh Arab. Gerakan koreografi jua bamacam-macam mulai matan langkah-langkah wan lagu-lagu sederhana di Dikir barat sampai gerakan nang rumit di Joget [[Gamalan|Gamelan]]. Musik tradisional Malayu pada dasarnya marupakan musik perkusi. Macam-macam [[kanung]] manyadiakan irama gasan banyak tarian. Ada jua drum bamacam-macam ukuran, mulai matan ''rebana ubi'' ganal nang dipakai gasan menandai acara-acara penting sampai ''gendang-rebana'' kecil (frame drum) nang dipakai gasan mengiringi bacaan vokal dalam upacara kaagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}} [[Barakas:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sabuting bubuhan dari penari Malayu Siam nang manampailakan Mak Yong (sakitar abad ka-19). Pada tahun 2005, buku ngini mandapat pangakuan sabagai salah satu karya agung warisan lisan wan nang kada talihat umat manusia ulih [[Pahimpunan Pandidikan, Kailmuan, wan Kabudayaan Pasarikatan Bangsa-Bangsa|UNESCO]].]] Musik Nobat manjadi bagian matan Royal Regalia dari pangadilan Malayu sajak datangnya Islam pada abad ka-12 wan hanya dimainkan dalam upacara pangadilan nang penting. Orkestrenya tamasuk instrumen sakral wan nang dihormati banar nang kaya ''nehara'' (drum ketel), ''[[babun]]'' (drum kepala ganda), ''nafiri'' (trumpet), ''[[sarunai]]'' (oboe), wan kadang-kadang gong berkunci wan sapasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}} Pangaruh India kuat dalam pamainan bayangan tradisional nang dipinandui sabagai Wayang Kulit nang mana kisah-kisah matan epik Hindu; Ramayana & Mahabharata mambantuk repertoar utama. Ada ampat macam teater wayang bayangan nang kawa ditamui di Samananjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Tatapi, seni wan kisah-kisah ''Wayang Purwa'' wan ''Wayang Siam'' manunjukakan pangaruh wilayah nang bagabung lawan basa Jawa wan Siam masing-masing, samantara ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Gedek'' mancaritakan bentuk wan gaya Malayu nang labih asli. Kesenian-kesenian pamentasan Malayu nang terkenal lainnya adalah; teater ''Bangsawan'', balada cinta ''Dondang Sayang'' wan tari ''Mak Inang'' matan Kasultanan Malaka, teater ''Jikey'' wan ''Mek Mulung'' matan [[Kadah, Malaysia|Kadah]], tari ''Asyik'' wan drama tari ''Menora'' matan Patani wan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], tari ''Ulek mayang'' wan ''Rodat'' matan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], teater ''Boria'' matan Penang, tari ''Canggung'' matan [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]], lagu-lagu naratif ''Mukun'' matan [[Brunai]] wan [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> Gending Sriwijaya matan Palembang, tari Serampang Dua Belas matan Serdang,<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api tarian api matan [[Riau]] wan Dikir barat Singapura matan [[Singapura]]. === Seni visual === [[Barakas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, burung mitos raksasa nang diulah gasan parada sunat agung pangeran [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]]] Ukiran kayu marupakan bagian matan seni visual Malayu klasik. Urang Malayu sacara tradisional manghias monumen, parahu, sanjata, makam, instrumen musik, wan pakakasnya lawan motif flora, kaligrafi, geometri, wan fitur kosmik. Seni ngini diulah lawan cara mahapus kayu lawan mamakai alat-alat nang tajam wan maumpati pola, komposisi wan urutan tartentu. Bentuk [[sani]], nang dipinandui sabagai ''ukir'', disambat sabagai tindakan pangabdian matan para pangrajin kepada pencipta wan hadiah gasan sasama manusia.{{sfn|Said|2005}} Bentuk kesenian ngini tarutama dikaranakan banyaknya kayu di Kapulauan Malayu wan jua karana kaahlian tukang-tukang kayu nang mamungkinakan urang-urang Malayu mapraktekkan ukiran kayu sabagai karajinan. Lingkungan tropis alami di mana flora wan fauna banyak nang mengilhami motif nang digambarakan dalam bentuk abstrak atawa distilasi ka dalam papan kayu. Dengan datangnya Islam, bentuk kaligrafi geometris wan Islam diparkanalakan dalam ukiran kayu. Kayu nang diguna'akan biasanya dari spesies kayu keras tropis nang diketahui tahan lama wan kawa tahan sarangan jamur, kumbang sapatu-sapatu listrik wan rayap.{{sfn|Said|2002}} Rumah atawa [[masigit]] tradisional Malayu nang khas pasti dihiasi lawan labih matan 20 bagian nang diukir. Ukiran di dinding wan panel mamungkinakan angin masuk wan kaluar bangunan sacara efektif wan kawa mamungkinakan sinar matahari mancahaya bagian dalam struktur. Pada saat nang sama, bayangan nang dibuang ulih panel jua akan meulah bayangan badasarkan motif nang manambah kaindahan di lantai. Jadi, bagian-bagian nang diukir manjalankan tujuan fungsional wan estetika. === Tambikar === [[Barakas:Sayong.jpg|thumb|''Labu Sayong'' bawarna hitam, guci klasik Malayu matan Kuala Kangsar, [[Pirak, Malaysia|Pirak]], [[Malaysia]]]] Dalam budaya Malayu, tembikar kada cuma dianggap sabagai parabot rumah tangga haja. Ini dianggap sabagai karya [[sani]], contoh talenta, nang dihiasi lawan kaindahan, warisan, katabahan, wan kabaktian ka agama. Tambikar tanah liat Malayu biasanya kada bapasir, lawan rancangan hiasannya diukir pas tambikarnya satangah kering pas proses pambuatannya.<ref name="Travel Malaysia 2012">{{cite web |title= Malaysian Handicraft – Pottery |website= Go2Travelmalaysia.com |url= http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/pottery.htm |access-date= 3 Nupimbir 2026 |archive-date= 21 Nupimbir 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171121031048/http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/pottery.htm |url-status= live }}</ref> Manurut babarapa panalitian,<ref name="Azmi Arifin 2015">{{harvnb|Azmi Arifin|2015}}</ref> industri parak Malayu asli bagambang sacara lokal matan zaman kuno nang ganal wan matan situ mancakup tingkatan kabudayaan nang tinggi. Jua sudah dicatat bahwa ciri-ciri desain tembikarnya Malayu manunjukakan kada adanya pangaruh asing sabalum abad ka-19, sabuah paradoks amun dipikirakan kontak budaya nang luas antara urang Malayu lawan dunia luar.<ref name="Azmi Arifin 2015"/> Di antara keramik tradisiunal Malayu nang terkenal ada ''Mambong'' matan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], nang dibentuk dari tanah liat wan dikenal lawan warna terakota. Biasanya, bantuknya kayak alat masak. Di pasisir barat, ''Labu Sayong'' nang bawarna itam di Kuala Kangsar dihormati gasan guci nang babantuk labu. Ada jua babarapa varian ''Labu'', tamasuk ''Labu Tela'', ''Labu Kepala'', ''Labu Gelugor Tela'' wan ''Labu Gelugor Kepala''.<ref name="Travel Malaysia 2012"/> Bantuk-bantuk karamik tradisiunal Malayu nang lain adalah: ''Belanga'', biasanya baisi bibir nang lebar wan dasar nang bulik, parakian ngini biasanya dipakai gasan mamasak kari. Dianggap bahwa struktur tanahnya kawa manulung panas supaya rata tarusar, nang bakaitan lawan dasar bulatnya. Versi nang labih halus matan ''Belanga'' disambat ''periok'', dipakai gasan mamasak [[banih|nasi/banih]]; ''Buyong'', rancak dikiau baisi leher nang lurus wan badan nang babantuk bola, rancak dipakai gasan wadah banyu; ''Terenang'', ''Terenang'' nang babantuk persegi dipakai gasan wadah, hususnya di daerah Malayu pasisir [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], Patani, wan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]]; ''Bekas Bara'', wadah halus, biasanya diulah gasan dipakai gasan dupa; ''Jambangan'', vas tradisiunal Malayu, biasanya gasan tujuan estetika wan ''Geluk'', wadah banyu halus.{{sfn|Cikgu Paklong|2017}} == Kalompok-kalompok sub-etnis == {{see also|Urang Malayu Malaysia|Urang Malayu Indunisia|Urang Malayu Brunai|Urang Malayu Singapura}} [[Barakas:Indonesia Ethnic Groups Map - EN.svg|thumb|center|upright=3.0|Wilayah urang Malayu digambarakan dalam warna hijau wan kalompok-kalompok sub-etnis nang bahubungan lainnya digambarakan dalam warna hijau nang labih gelap atawa labih cerah.]] Walaupun mambantuk 3,4% matan jumlah panduduk, etnis Malayu marupakan salah sabuting etnis nang paling banyak didistribusikan di Indunisia. Kaya nang ditampaiakan di peta, di luar Kapulauan Indunisia, urang Malayu bagana di Samananjung Malayu, mambantuk kalompok etnis nang mandominasi di Samananjung Malaysia wan minoritas nang signifikan di [[Singapura]], [[Thailand]] wan Myanmar salatan. Koridor wilayah Malayu Borneo dimulai di utara matan barat daya [[Sabah, Malaysia|Sabah]], tarus lawan nagara [[Brunai|Brunai Darussalam]], [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]] pasisir wan tarus turun ka [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{lower |0.4em|{{sfn|Yunos|Begawan|2011}}}} {| class="wikitable" |- ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Kalompok etnis ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Karajaan-karajaan sajarah ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Dairah lawan populasi nang signifikan |- valign="top" | Urang Malayu Bangka wan Balitung | | * {{Flagicon image|Flag of Bangka-Belitung.svg}} Kapulauan Bangka Belitung |- valign="top" | Urang Malayu Bangkok{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2003}}{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2007}} | | * {{flagicon image|Seal Bangkok.png}} Min Buri, Nong Chok<br />{{flagicon image|Seal Pathum Thani.png}} Lam Luk Ka, Mueang Pathum<br />{{flagicon image|Seal Ayutthaya.png}} Prupinsi Ayutthaya |- valign="top" | Urang Malayu Bangkulu | | * {{Flagicon image|Flag of Bengkulu.svg}} Bengkulu |- valign="top" | Urang Malayu Berau | * Kasultanan Berau (1377–1830) * Kasultanan Gunung Tabur (1810–1945) * Kasultanan Sambaliung (1810–1945) | * {{flagicon image|Coat of arms of Berau Regency.svg}} Kabupatin Berau |- valign="top" | Urang Bugis-Malayu<ref name="Karim">{{harvnb|Gulrose Karim|1990|p=74}}</ref><ref name="Joseph">{{harvnb|Joseph|Najmabadi|2006|p=436}}</ref>(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[Bugis]]) | * Karajaan Mempawah (1740–1950)<ref>{{cite web |url= http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |title=Mempawah Sultanate |website=Melaju Online |access-date=28 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160408190433/http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |archive-date=8 April 2016 }}</ref> * Kasultanan Selangor (1745–wahini) * Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911) | * {{Flag|Riau}},<br />{{Flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Burma | | * {{flagicon image|Flag of Tanintharyi Region (1974–2010).svg}} Divisi Tanintharyi |- valign="top" | [[Urang Malayu Brunai]]{{sfn|IBP|2007|pp=151–152}}<ref name="Colling">{{harvnb|Colling|1973|p=6804}}</ref><ref name="Aris">{{harvnb|Othman|1983|pp=1–26}}</ref><ref name="Husain">{{harvnb|Husain|2007|pp=16, 33, 34}}</ref> | * [[Kakaisaran Barunai]] (abad ka-7 sampai ka-15) * Kasultanan Brunai (1363–wahini) | * {{flag|Brunai}} * {{flagicon image|Flag of Labuan.svg}} Labuan,<br>{{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak]],<br>{{flag|Sabah}} |- valign="top" | Urang Malayu Cocos | | * {{flagicon image|Flag of Christmas Island.svg}} Pulau Natal,<br>{{flagicon image|Flag of the Cocos (Keeling) Islands.svg}} Kapulauan Cocos (Keeling) * {{flag|Sabah}} |- valign="top" | Urang Malayu Jambi | * Karajaan Jambi (abad ka-7) * Dharmasraya (1183–1347) * Kasultanan Jambi (1460–1907) | * {{flag|Jambi}} |- valign="top" | Urang Jawa-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[urang Jawa|Jawa]]) | * Kasultanan Palimbang (1550–1823) | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan,<br /> {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Juhur<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Johor (1528–wahini) * Kasultanan Muar (1855–1877) | * {{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]] |- valign="top" | Urang Malayu Kadah<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />{{sfn|Majlis Kebudayaan Negeri Kedah|1986|pp=19–69}} | * Paradaban Lambah Bujang (abad ka-1) * Langkasuka (abad ka-2–ka-14) * Karajaan Kadah (Kedah Tua) (abad ka-7t–ka-12) * Kasultanan Kadah (1136–wahini) * Kasultanan Setul (1808–1916){{sfn|Halimi|Pitchai|2016}} * Karajaan Kubang Pasu (1839–1864) * [[Pirlis, Malaysia|Karajaan Pirlis]] (1842–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Perlis.svg}} [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]],<br>{{flagicon image|Flag of Penang (Malaysia).svg}} Pulau Pinang,<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] * {{flagicon image|Seal Satun.png}} Satun,<br>{{flagicon image|Seal Trang.png}} Trang,<br>{{flagicon image|Seal Krabi.png}} Krabi |- valign="top" | Urang Malayu Kalantan<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Bumi Habang (abad ka-1–ka-6) * Kasultanan Kalantan (1267–wahini) * Kasultanan Jembal (1638–1720) | * {{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]] * {{flagicon image|Flag of Narathiwat.svg}} Narathiwat * {{flagicon image|Flag of Besut, Terengganu.svg}} Besut ([[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]]) |- valign="top" | Urang Malayu Lahat | | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan |- valign="top" | Urang Malayu Loloan | | * {{flagicon image|Lambang Kab Jembrana.png}} Kabupatin Jembrana |- valign="top" | Urang Malayu Malaka<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Malaka (1402–1511) | * {{flagicon image|Flag of Malacca.svg}} [[Malaka, Malaysia|Malaka]] |- valign="top" | Urang Minangkabau-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(''kalompok Malayu asimilasi katurunan Minangkabau'') | * Dharmasraya (1183–1347) * [[Kesultanan Siak]] (1725–1949) * Kapamimpinan Nagari Sambilan (1773–wahini) | * {{flag|Riau}},<br /> {{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau * {{flagicon image|Flag of Negeri Sembilan.svg}} [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]],<br>{{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br />{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Sumatera Timur Laut | * Kasultanan Asahan (1630–1946) * Kasultanan Bilah (1630–1946) * Kasultanan Deli (1632–1946) * Kasultanan Langkat (1568–1946) * Kasultanan Serdang (1728–1946) | * {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara |- valign="top" | Urang Malayu Pahang<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Pahang Kuna (abad ka-5–1454) * Kasultanan Pahang Lawas (1470–1623) * Karajaan Pahang Modern (1770–1881) * Kasultanan Pahang Moderen (1881–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] |- valign="top" | [[Urang Palimbang|Urang Malayu Palimbang]]<ref name="Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam">{{Cite web|title=Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam|language= id|date=Agustus 2019|url=https://www.researchgate.net/publication/334990443}}</ref><ref name="Tradisi Ruwahan pada Masyarakat Melayu Palembang">{{Cite web|title=Tradisi Ruwahan Masyarakat Melayu Palembang Dalam Perspektif Fenomenologis|language= id|date=Disimbir 2022|url=https://ejournal.uin-suska.ac.id/index.php/SosialBudaya/article/viewFile/19338/8602}}</ref><ref name="Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang">{{Cite web|title=Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang|language= id|date=Disimbir 2019|url=https://media.neliti.com/media/publications/506596-none-eb4c4768.pdf}}</ref><ref name="Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M : Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang - Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang">{{Cite journal|title=Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M: Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang – Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang|journal= Tamaddun: Jurnal Kebudayaan dan Sastra Islam|language= id|date=2022|volume= 18|issue= 2|pages= 69–86|doi= 10.19109/tamaddun.v18i2.2785|url=https://jurnal.radenfatah.ac.id/index.php/tamaddun/article/view/2785/1887|last1= Niswah|first1= Chirun|doi-access= free}}</ref> | * [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7–ka-13) * Kasultanan Palimbang (1550–1823) | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan |- valign="top" | Urang Malayu Patani<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Negara Sri Dharmaraja (Milinium ka-1–abad ka-15) * Langkasuka (abad ka-2–ka-14) * Kasultanan Pattani (1516–1902) * Kasultanan Singgora (1603–1689) * Karajaan Reman (1785–1902) * Karajaan Legeh (1755–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39">{{harvnb|Anuar Nik Mahmud|1999|p=39}}</ref> * Karajaan Nong Chik (1809–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Jalur (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Teluban (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Jering (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> | * {{flagicon image|Seal Pattani.png}} Pattani,<br>{{flagicon image|Seal Yala.png}} Yala,<br>{{flagicon image|Seal Narathiwat.png}} Narathiwat,<br>{{flagicon image|Seal Songkhla.png}} Songkhla,<br />{{flagicon image|Seal Phattalung.png}} Phattalung * {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]],<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] |- valign="top" | Urang Malayu Pirak<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Gangga Negara (abad ka-2–ka-11) * Kasultanan Pirak (1528–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] |- valign="top" | Urang Malayu Riau | * Kasultanan Kuntu Kampar (1234–1933) * Kasultanan Indragiri (1298–1945) * Kasultanan Rokan (1569–1940) * Kasultanan Pelalawan (1791–1946) * Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911) | * {{flag|Riau}},<br>{{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau,<br /> {{flagicon image|Lambang Kabupaten Pasaman.png}} Kabupatin Pasaman,<br />{{flagicon image|Lambang Kabupaten Lima Puluh Kota.png}} Kabupatin Lima Puluh Kota |- valign="top" | Urang Malayu Sarawak{{sfn|Said|2012}}{{sfn|Amanah Khairat Yayasan Melayu Sarawak|}} | * Karajaan Santubong (abad ka-7) * Karajaan Samarahan (abad ka-13) * Karajaan Saribas (abad ka-15) * Karajaan Banting (abad ka-16) * Kasultanan Sarawak (1598–1641) | * {{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]] |- valign="top" | Urang Malayu Slangor | * Kasultanan Selangor (1745–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]] |- valign="top" | [[Urang Malayu Singapura]] | * Karajaan Singapura (1299–1398) | * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Tamiang | * Karajaan Bukit Karang (1023–1330) * Kasultanan Benua Tamiang (1330–1528) | * {{flagicon image|Lambang Kabupaten Aceh Tamiang.png}} Kabupatin Aceh Tamiang |- valign="top" | Urang Malayu Tarangganu<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Terengganu (1708–wahini) * Karajaan Besut (1780–1899) | * {{flagicon image|Flag of Terengganu.svg}} [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] * [[Kuantan, Malaysia|Kuta Kuantan]] ([[Pahang, Malaysia|Pahang]]) |- valign="top" |Urang Malayu Kalimantan Barat | * Karajaan Landak (1292–1962) * Karajaan Matan (1590–1948) * Karajaan Mempawah (1740–1950) * Kasultanan Pontianak (1771–1950) * Kasultanan Sambas (1675–1944) * Karajaan Sanggau (1310–1960) * Karajaan Sintang (1365–1950) * [[Tanjungpura|Karajaan Tanjungpura]] (880–1590) | * {{flagicon image|Flag of West Kalimantan.svg}} [[Kalimantan Barat]] |} == Liat jua == * [[Dunia Malayu]] * [[Rumah Malayu]] == Rujukan == {{Reflist}} == Pranala luar == * {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu] * {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&hl=id&ct=clnk&cd=139&gl=id&client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]{{Dead link|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=26 Januari 2010 }} * {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=8 April 2016 }} {{DEFAULTSORT:Malayu}} [[Tumbung:Urang Malayu| ]] [[Tumbung:Malayu|*]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Malaysia]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Indunisia]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Brunai]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Singapura]] {{Authority control}} kq60ec3n13duyxwa4dp9zerh9qgma7e 115573 115572 2026-11-03T10:21:30Z ~2026-55037-88 18005 115573 wikitext text/x-wiki {{AP}} {{ethnic group |group = Urang Malayu <br/> Suku Melayu <br/> Orang Melayu <br/> اورڠ ملايو |image = [[Berkas:Malay couple.jpg|thumb]] |caption = |poptime = '''± 27.000.000''' |region1 = '''{{flag|Malaysia}}''' |pop1 = 20.749.378 |ref1 = {{lower|<ref>{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}</ref>}} |region2 = '''{{flag|Indunisia}}''' |pop2 = 8.789.585 |ref2 = {{lower|<ref>{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}} |region3 = '''{{flag|Thailand}}''' |pop3 = 5.354.475 |ref3 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}</ref>}} |region4 = '''{{flag|Pilipina}}''' |pop4 = 2.000.000 |ref4 = |region5 = '''{{flag|Singapura}}''' |pop5 = 1.003.449 |ref5 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}</ref>}} |region6 = '''{{flag|Brunai}}''' |pop6 = 501.902 |ref6 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}</ref>}} | region7 = '''{{flag|Australia}}''' | pop7 = 33.183 | ref7 = <ref>{{cite web|url=http://profile.id.com.au/australia/ancestry|title=Australia – Ancestry|website=.id community|access-date=3 Nupimbir 2026|archive-date=3 Januari 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230103081623/https://profile.id.com.au/australia/ancestry/|url-status=live}}</ref> | region8 = '''{{flag|Britania Raya}}''' | pop8 = ~33.000{{Citation needed|date=Nupimbir 2026}} | ref8 = | region9 = '''{{flag|Amirika Sarikat}}''' | pop9 = 29.431 | ref9 = <ref name="Access (DADS) 2010">{{cite web|title=Data Access Dissemination Systems (DADS): Results|website=United States Census Bureau|date=5 Uktubir 2010|url=https://www.census.gov/|access-date=3 Nupimbir 2026|archive-date=27 Disimbir 1996|archive-url=https://web.archive.org/web/19961227012639/https://www.census.gov/|url-status=live}}</ref> |langs = [[Basa Malayu|Malayu]], [[Basa Indunisia|Indunisia]], [[Basa Arab|Arab]], [[Basa Inggris|Inggris]] |rels = [[Islam]] |related = [[Urang Banjar|Banjar]], [[Urang Jawa|Jawa]], Sunda, Minangkabau, Kerinci, Aceh, Dayak }} '''Urang Malayu''' ({{lang-ms|Orang Melayu}}; [[Jawi]]: {{Script/Arabic|أورڠ ملايو}}) ngini bubuhan étnis wan agama Austronésia nang baasal matan Samananjung Malayu, [[Sumatera]] timur, pasisir [[Kalimantan]], wan pulau-pulau halus nang baandak di antara lokasi-lokasi ngini nang dipinandui sabagai [[Nusantara]] Riau. [[Basa Malayu]] marupakan anggota matan rumpun basa Austronesia. Wilayah-wilayah ngini wayah ini marupakan bagian matan nagara-nagara [[Malaysia]], [[Indunisia]] ([[Sumatera]] timur wan selatan, Kapulauan Bangka Belitung, [[Kalimantan Barat]], Kapulauan Riau, wan pasisir [[Kalimantan Timur]]), bagian salatan Thailand (Pattani, Satun, Songkhla, Trang, Krabi, Yala, wan Narathiwat), [[Singapura]], [[Brunai]], wan ujung salatan Myanmar (Tanintharyi). [[Berkas:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|thumb|[[P. Ramlee]]]] [[Berkas:Malay tricolour.svg|thumb|[[Talu warna Malayu]]]] Bahkan, banyak komunitas Minangkabau, Mandailing, wan [[urang Dayak|Dayak]] nang pindah ka pantai timur [[Sumatera]] wan pantai barat [[pulau Kalimantan|Kalimantan]], mangaku sabagai urang Malayu. Salain di Nusantara, urang Malayu jua ada di Sri Lanka, Kapulauan Cocos (Keeling) ''(Cocos Malays)'', wan [[Aprika Salatan]] ''(Cape Malays)''. Pakambangan wan didirian Kasultanan Malaka pas abad ka-15 manyababakan revolusi ganal dalam sajarah bangsa Malayu. Hal ngitu tajadi karana kasultanan ngitu mambawa parubahan nang sangat signifikan pada tata kabudayaan wan kasultanan ngitu mandapatakan kajayaan pada masa ngitu. Sapanjang sajarahnya, urang-urang Malayu dipinandui sabagai komunitas padagangan pasisir nang baisi ciri-ciri budaya nang baubah.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 & 43}} Buhannya manyerap, mambagi wan manyampaiakan banyak ciri budaya dari kalompok etnis lokal lainnya, nang kaya Minangkabau wan Aceh. == Etimologi == {{multiple image | align = right | total_width = 420 | image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg | alt1 = Urang Malayu Malaka | caption1 = Gambaran cat banyu Purtugis matan urang Malayu di Malaka, kikira tahun 1540, ditampaiakan dalam Códice Casanatense | image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg | alt2 = Sepasang urang Malayu | caption2 = Ilustrasi pasangan Malayu, matan ''Reise nach Batavia'', antara tahun 1669 wan 1682 | image3 = JogetUNISEL.jpg | alt3 = Tari manari joget Malayu | caption3 = Tari Joget nang baasal matan masa Kasultanan Malaka, banyak aspek budaya Malayu baasal matan wilayah Malaka }} Kuya Malayu pamulaannya ngaran tampat (toponim), nang marujuk ka sabuting andak di Sumatera. Imbah abad ka-15 istilah Malayu mulai dipakai gasan manyambat ngaran suku (etnonim).<ref name=":0">{{cite book|author=Timothy P. Barnard|year=2004|title=Contesting Malayness: Malay identity across boundaries|location=Singapore|publisher=Singapore University press|isbn=9971-69-279-1|page=|url-status=live}}</ref>{{rp|3}} Sastra ''Sajarah Malayu'', mahubungakan asal etimologis "Melayu" lawan sabuah sungai halus bangaran Sungai Malayu di [[Sumatera]], [[Indunisia]]. Epos tasalah manyambat bahwa sungai ngini mangalir ka Sungai Musi di Palembang, padahal sabujurnya sungai ngini mangalir ka Sungai Batang Hari di [[Jambi]].<ref>{{Cite journal|last=Reid|first=Anthony|date=Uktubir 2001|title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=32|issue=3|pages=295-313}}</ref>{{rp|298}} Babarapa urang bapandapat bahwa istilah ngitu baasal matan sabuah kata nang baasal matan [[basa Malayu]], yaitu "melaju" nang baasal dari awalan 'me' wan akar kata 'laju', nang manggambarakan kakuatan arus di sungai ngitu.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}} [[Barakas:Candi Tinggi.jpg|thumb|upright=1|Candi Muaro Jambi di [[Jambi]], dihubungakan lawan keberadaan karajaan Melayu pra-Islam. Candi-candi biasanya dibangun di tangah-tangah pusat karajaan]] === Sabagai ngaran tampat (toponim) === Istilah "Malayu" dan palafalan nang sama sajak abad ke-15 adalah sabuah toponim kuno nang umumnya mangacu pada daerah-daerah di selat Malaka.{{sfn|Barnard|2004|p=3}} [[Barakas:Tengku Abd Aziz Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah.jpg|thumb|upright=1|Tengku Abdu Aziz, Pangeran dari [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] nang mamakai pakaian khas Melayu formal wayah itu (sekitar 1920)]] * '''''Malaya Dwipa''''', "Malaya Dwipa", kaya nang tacatat dalam bab 48 Bayupurana, wilayah Malaka marupakan sabuah provinsi di laut timur nang sugih banar lawan amas wan perak. Babarapa ahli jua mamasukakan wilayah [[Sumatera]] ka dalam istilah ngitu.{{sfn|Deka|2007|p=57}} Tagal, bubuhan ahli dari India parcaya bahua istilah ini hanya marujuk pada samananjung Malayu nang tadiri matan banyak gunung, sadangkan [[Sumatera]] labih marujuk pada gambaran di dalam Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}} * '''''Maleu-kolon''''' – sabuah lokasi di Samananjung Amang, nang tacatat dalam karya Klaudius Ptolemaeus (90–68 M), ''Geographia'' mancatat sabuah tanjung di ''Aurea Chersonesus'' (Samananjung Malayu) nang bangaran ''Maleu-kolon'', nang diyakini barasal matan Basa Sanskerta, ''malayakolam'' atawa ''malaikurram''.<ref>{{cite book|title= Researches on Ptolemy's geography of eastern Asia (further India and Indo-Malay archipelago|page= 101|author= Gerolamo Emilio Gerini|isbn= 81-70690366|year= 1974|publisher= Munshiram Manoharlal Publishers }}</ref> {{sfn|Gerini|1974|p=101}} * '''''Mo-lo-yu''''' – dikisahakan ulih Yijing, saurang biarawan [[Buddha]] matan dinasti Tang nang bakunjangan ka Asia tenggara pada tahun 688–695. Manurut Yijing, karajaan "Mo-Lo-Yu" bajarak 15 hari balayar matan Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga ([[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]]). Kerajaan ngitu jua jaraknya 15 hari palayaran dari Ka-Cha ([[Kadah, Malaysia|Kadah]]), sahingga kawa dikatahui bahwa kerajaan Mo-Lo-Yu baandak di tangah jarak antara kaduanya.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Teori populer mahubungakan ka'ada'an "Mo-Lo-Yu" lawan situs Kuil Muaro Jambi di Sumatera,{{sfn|Melayu Online|2005}} tagal ka'ada'an Jambi sangat balawanan lawan parnyaraan Yi Jinh nang manyambat bahwa inya ba'andak di tangah-tangah ''Ka-Cha'' (Kedah) lawan ''Bogha'' (Palembang)". Di antara masa akhir dinasti Yuan (1271–1368) wan masa awal dinasti Ming (1368–1644), kata ''Ma-La-Yu'' rancak disambat dalam teks-teks kuno Tiongkok gasan manyambat wilayah nang baandak di laut salatan. === Sabagai ngaran suku (etnonim) === Sastra Malayu Klasik manggambarakan urang Malayu dalam arti nang tahalus daripada interpretasi mudirin. ''Hikayat Hang Tuah'' (sakitar tahun 1700, manuskrip sakitar tahun 1849) hanya mangidentifikasi suku Malayu sabagai subyek Kasultanan Malaka; Brunai pada waktu itu kada dianggap sabagai Malayu. ''Hikayat Patani'' (sakitar 1876) kada manyabutakan Patani wan Brunai sabagai Malayu, istilah itu hanya digunaakan gasan [[Johor, Malaysia|Johor]]. Kedah kada tamasuk sabagai suku Malayu dalam ''Hikayat Kedah''/''Hikayat Merong'' Mahawangsa (sakitar 1821). ''Hikayat Aceh'' (sakitar 1625, naskah nang ada sakitar 1675) mahubungakan etnis Malayu lawan Johor, tagal kada manyabutakan Aceh atawa Deli sabagai Malayu.<ref>{{Cite book|last=Milner|first=Anthony|year=2011|url=https://books.google.co.id/books?id=sACaolB0FpkC&vq=liberally&source=gbs_navlinks_s|title=The Malays|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444391664|pages=91-92}}</ref><ref>Untuk usia manuskrip, lihat [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809133732/https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html |date=2022-08-09 }}.</ref> == Budaya == === Agama === [[Barakas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masigit Sultan Omar Ali Saifuddin di [[Brunai]] wayah malam [[Ramadan]]. Karajaan nang sugih ngini mangadopsi Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Malayu'') sabagai filosofi nasional sajak kamardikaannya pada tahun 1984.]] Masyarakat Malayu awal sabagian besar animis, percaya akan keberadaan ''semangat'' (roh) dalam sagala hal.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Sakitar pambukaan era umum, [[Hindu]]isme wan Budhisme diperkenalkan ulih padagang Asia Selatan ka Kapulauan Malaya, di mana buhannya bakambang sampai abad ka-13, sabalum datangnya Islam nang dibawa ulih padagang Muslim Arab, Asia Salatan wan Cina. Pada abad ka-15, Islam matan sekte Sunni ortodoks bakembang di [[dunia Malayu]] di bawah Kasultanan Malaka. Bida lawan Hinduisme, nang sacara superfisial maubah masyarakat Malayu awal, Islam kawa disambat sudah sacara pinuh baintegrasi ka dalam kahidupan sahari-hari panduduk.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Sajak era ngini, urang-urang Malayu dianggap sabagai kalompok etnis wan agama wan sacara tradisiunal mamiliki identifikasi erat dangan Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} wan mereka kada mangubah agama mereka sajak ngitu.<ref name="Syed" /> Identitas ngini sangat kuat sampai-sampai dipadahakan bahwa manjadi Muslim adalah ''masuk Melayu'' (masuk Malayu).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}} Namun, kepercayaan awal baisi akar nang labih dalam, buhannya mampartahanakan diri malawan anathema Islam – wan jua mistisisme Sufisme sudah bahubungan antara urang Malayu, lawan roh-roh dunia animistik awal wan babarapa unsur Hinduisme.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Imbah tahun 1970-an, kabangkitan Islam (disambat jua re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) di saluruh dunia Muslim, banyak tradisi nang dianggap manyalahi ajaran Islam wan mangandung unsur-unsur syirik ditinggalakan ulih urang Malayu di Malaysia, sadangkan di kalangan urang Malayu di Indunisia, tradisi ngini kada dianggap sabagai takhayul wan mangandung unsur-unsur syirik. Di antara tradisi nginih adalah festival ''mandi safar'' (mandi Safar), sebuah festival mandi gasan mancapai kamurnian spiritual, nang kawa dilihat ciri-cirinya mirip lawan babarapa matan Durga Puja di India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}} Kabanyakan etnis Malayu modern adalah panganut Islam Sunni<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=7 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Uktubir 2012}}</ref> wan festival Malayu nang paling panting adalah festival asal Islam — ''[[Hari Raya Pitrah|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Hari Raya Haji|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Tahun puga Islam|Awal Muharram]]'', wan ''[[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]]''. Di Malaysia wan Brunai, urang-urang Malayu dianggap murtad apabila bapindah agama matan Islam. Tagal, ada babarapa etnis Malayu nang badiam di luar nagara-nagara ngini jua sudah manarima agama lain sacara legal di bawah hukum. === Arsitéktur === {{See also|Rumah Malayu}} [[Barakas:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Rūmah tradisional Malayu di [[Kadah, Malaysia|Kadah]], dihiasi lawan panel ukiran khas dari Samananjung Malayu utara.]] [[Barakas:Malacca Sultanate Palace Museum 1.jpg|thumb|350px|Replika Istana Kasultanan Malaka, nang dibangun matan informasi wan data nang didapat matan Sajarah Malayu. Dokumen sajarah ngini baisi referensi gasan pambangunan wan arsitéktur istana-istana wayah zaman Sultan Mansur Shah, nang mamarintah matan 1458 sampai 1477.]] Berbagai pangaruh budaya, tarutama Cina, Hindia, wan Irupa, bamain peran utama dalam mambantuk arsitéktur Malayu.{{sfn|Henket|Heynen|2002|p=181}} Sampai wayah ngini, kayu adalah bahan utama nang diguna'akan gasan sabarataan bangunan tradisiunal Malayu.<ref name="MC1219">{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1219}}</ref> Tagal, banyak jua struktur batu nang ditamuakan tarutama kompleks kaagamaan matan zaman [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] wan karajaan Malayu isthmian kuno. Candi Muara Takus wan Candi Muaro Jambi di [[Sumatera]] adalah salah sabuting contoh nang bahubungan lawan unsur-unsur arsitektur Kakaisaran Sriwijaya. Namun, arsitéktur Sriwijaya tarutama diwakili di Chaiya (wayah ngini sabuah provinsi di Thailand) di Samananjung Malaya, nang marupakan pusat panting salawas periode Sriwijaya.{{sfn|Chihara|1996|p=213}}{{sfn|Van Beek|Invernizzi|1999|p=75}} Tipe strukturnya tadiri matan ruang sel gasan mangandung gambar Buddha wan puncak strukturnya diulah dalam bantuk ''stupa'' lawan teras-terasan nang baurutan, nang marupakan cuntuh nang paling baik di ''Wat Pra Borom That'' di Chaiya.{{sfn|Jermsawatdi|1989|p=65}} Ada jua bukti kuil Hindu atawa ''Candi'' di sakitar salatan [[Kadah, Malaysia|Kadah]] antara gunung Jerai wan lembah Sungai Muda, dairah nang dipinandui sabagai Lembah Bujang. Di dalam wilayah sakitar 350 kilometer pasagi, 87 situs agama sajarah awal sudah dilaporakan wan ada 12 ''candi'' nang baandak di puncak gunung, sabuah fitur nang manunjukakan mungkin baasal matan kaparcayaan Malayu prasejarah manganai kasucian tempat-tempat tinggi.{{sfn|O'Reilly|2007|p=42}} [[Barakas:Pintu Istana Setul Mambang Segara.jpg|thumb|350px|Sabuting panel dinding nang dihiasi lawan bamacam motif kambang matan istana Setul Mambang Segara nang dilihat di Muzium Negara. Setul adalah sabuah karajaan Malayu nang ada antara tahun 1808 wan 1915 di subalah utara Samananjung Malayu.]] Rujukan awal arsitektur Melayu di Samananjung Melayu kawa ditamui di babarapa catatan Cina. Sebuah catatan Cina abad ka-7 mangisahakan bubuhan jamaah haji Buddha nang datang ka Langkasuka wan manyabutakan kuta ngitu dikelilingi tembok nang di atasnya dibangun manara-manara wan didatangi malalui dua pintu gerbang.{{sfn|Jamil Abu Bakar|2002|p=59}} Catatan abad ka-7 nang lain matan utusan khusus Tiongkok ka Karajaan Bumi Habang di Samananjung Malaya, mancatat bahwa ibu kota baisi tiga gerbang nang tapisah labih matan saratus langkah, nang dihiasi lawan lukisan tema Buddha wan roh-roh bibinian.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=19}} Deskripsi rinci partama matan arsitéktur Malayu ada di ''Istana'' kayu nang ganal matan Mansur Shah matan Malaka (berada 1458-1477).<ref name="MC1219" /> Manurut Sejarah Melayu, bangunan ngini baisi struktur tujuh teluk nang ditinggikan di atas pilar-pilar kayu lawan atap tujuh tingkatan di atas karing-karing batu kapur wan dihiasi lawan puncak-puncak manara nang dihias lawan kaca kaca Cina.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=24}} [[Rumah Malayu|Rumah-rumah tradisiunal Malayu]] diulah mamakai struktur rangka kayu nang sederhana. Rūmah-rūmah nginih baisi atap nang manyimpang, teras di bagian muka, langit-langit nang tinggi, banyak lubang di dinding gasan ventilasi,<ref>{{cite web |last=Ahmad |first=A. Ghafar |title=Malay Vernacular Architecture |url= http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |access-date=26 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100610190114/http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |archive-date=10 Juni 2010 }}</ref> wan rancak dihiasi lawan ukiran kayu nang rumit. Kaindahan wan kualitas ukiran kayu Malayu dimaksudakan gasan manjadi indikator visual matan pangkat sosial wan status matan pamiliknya.{{sfn|Noor|Khoo|2003|p=47}} Rumah Salinger, nang manang Hadiah Arsitektur Aga Khan 1998, adalah contoh modern matan desain tradisiunal ngini.<ref name="Steele 187-188">{{cite book |last1=Steele |first1=James |url=https://archive.org/details/greenwoodencyclo0000stee/page/186/mode/2up?q=%22salinger+house%22 |title=The Greenwood encyclopedia of homes through world history: Volume 3 |date=2009 |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0-313-33791-8 |pages=187–188 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref><ref name="Jantan et al. 16-17">{{cite book |last1=Jantan |first1=Amer Hamzah |url=https://archive.org/details/malaysiasingapor0000mala/page/16/mode/2up?q=%22Rudinara%22 |title=Malaysia, Singapore, and ASEAN in an age of globalisation |last2=Said |first2=Hassan |last3=Bajunid |first3=Ibrahim Ahmad |last4=Ismail |first4=Ibrahim |last5=Talib |first5=Shaharil |last6=Ahmad |first6=Shamsulbahriah Ku |date=2002 |publisher=Asia-Europe Institute, University of Malaya |isbn=983-2085-42-X |pages=16–17 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref> Salawas babarapa dekade, arsitéktur tradisiunal Malayu dipangaruh ulih [[Bugis]] wan [[urang Jawa|Jawa]] matan salatan, Siam, Inggris, [[urang Arab|Arab]] wan India matan utara, Portugis, Belanda, Aceh wan [[Rumah Gadang|Minangkabau]] matan barat dan Cina Salatan matan timur.<ref>{{cite web |title=For Sale – CountryHeights |work=The Art of Living Show |date=22 Marit 2011 |via=YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM |archive-url=https://web.archive.org/web/20251102020704/https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM&feature=youtu.be |archive-date=2025-11-02 |url-status=live |access-date=2026-10-25 |dead-url=unfit}}</ref> === Basa === [[Barakas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|Prasasti Kedukan Bukit nang ditulis dalam aksara Pallawa. Baasal matan tahun 683, ngini adalah salah satu artefak tulisan Malayu nang paling tuha nang masih ada.]] {{Main|Basa Malayu}} {{See also|Tulisan Jawi}} [[Basa Malayu]] marupakan salah satu basa nang paling tarkanal di dunia, tarutama basa Austronesia. Varian wan dialek Malayu dipakai sabagai basa rasmi di [[Brunai]], [[Indunisia]], [[Malaysia]] wan [[Singapura]]. Basa ini jua dituturakan di [[Thailand]] salatan, Kapulauan Cocos, Pulau Natal, Sri Lanka. Basa ini dituturakan sabagai basa asli ulih sakitar 33 juta urang di saluruh Kapulauan Malayu wan dipakai sabagai basa kadua ulih sakitar 220 juta urang.{{sfn|Wright|2007|p=492}} Bentuk basa Malayu nang paling tuha baasal matan basa Proto-Malayo-Polinesia nang dituturakan ulih panduduk Austronesia nang paling awal di Asia Tanggara. Bantuk ngini kamudian bakambang manjadi Malayu Lawas pas budaya wan agama India mulai manambus wilayah ngitu. Basa Malayu Kuno baisi babarapa istilah sampai wahini, tapi tatap kada kawa dipahami ulih pamandir mudirin, samantara basa mudirin sudah banyak ta'akui dalam tulisan Malayu Klasik, nang bantuknya paling tuha ba'asal matan tahun 1303 M.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Malayu bakambang manjadi Basa Malayu Klasik malalui panambahan kata-kata [[basa Arab|Arab]] wan [[basa Parsia|Parsia]] nang barandak pas Islam datang ka wilayah ngitu, wan baubah sacara signifikan dalam prosesnya. Awalnya, Malayu Klasik marupakan sakalompok dialek nang bamacam-macam, mancarminakan asal-usul karajaan-karajaan Malayu di Asia Tenggara. Salah satu dialek ngini, nang dikambangakan dalam tradisi sastra Kasultanan Malaka pas abad ka-15, akhirnya manjadi dominan. Era Malaka ditandai lawan parubahan basa Malayu manjadi basa Islam, nang mirip lawan [[basa Arab|bahasa Arab]], [[basa Parsia|Persia]], Urdu wan Swahili. Tulisan Arab nang diadaptasi disambat Jawi dipakai gasan manggantiakan tulisan Kawi, istilah-istilah agama wan budaya Islam banyak disamakan, manyingkirakan banyak kata-kata Hindu-Buddha, wan basa Malayu jadi basa media pandidikan wan panyabaran Islam di saluruh wilayah Asia Tenggara. Di puncak kakuasaan Malaka pada abad ka-15, basa Malayu Klasik manyabar diluar dunia panutur<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> basa Malayu tradisiunal wan manyabapakan sabuah lingua franca nang disambat ''Bahasa Melayu pasar'' ("Basa Malayu Bazaar") atawa ''Bahasa Melayu rendah'' ("Basa Malayu Randah") sabagai balawanan ''Bahasa Melayu tinggi'' ("Basa Malayu Tinggi") di Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Umumnya diyakini bahwa Basa Malayu Bazaar marupakan basa pidgin wan pangambangan nang paling panting adalah bahwa bahasa pidgin manjadi kreol, manciptakan babarapa basa hanyar nang kaya Basa Malayu Ambon, Basa Malayu Manado wan [[Basa Betawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}} Panulis-panulis Irupa abad ka-17 wan ka-18, nang kaya Tavernier, Thomassin wan Werndly manggambarakan Basa Malayu sabagai "''basa urang-urang nang balajar di sabarataan India, nang kaya basa Latin di Eropa''".{{sfn|Sweeney|1987}} Basa ngini jua nang paling banyak diguna'akan salawas era kolonial Inggris wan Walanda di Kapulauan Malayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kabalikannya tajadi di Hindia Timur Spanyol, di mana Latinisasi massal kapulauan sapanjang tahun-tahun kolonial manyababakan coup de grâce basa Malayu di [[Pilipina]]. Dialek Kasultanan Johor, panerus langsung matan Malaka, manjadi basa standar di kalangan urang Malayu di [[Singapura]] wan [[Malaysia]], wan marupakan dasar asli gasan [[basa Indunisia]] standar.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}} Salain matan basa Malayu standar, nang dikambangakan di dalam lingkup Malaka-Johor, bamacam dialek Malayu lokal ada. Misalnya, urang Bangka, urang Brunai, urang Jambi, urang [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], urang [[Kadah, Malaysia|Kadah]], urang [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]], urang [[basa Palimbang|Palimbang]], urang Pattani, urang [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]], urang [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], wan banyak lainnya. Basa Malayu sacara historis ditulis dalam aksara Pallawa, Kawi wan Rencong. Imbah datangnya Islam, [[tulisan Jawi]] nang badasarkan basa Arab diadopsi wan masih diguna'akan sampai wahini sabagai salah satu dari dua aksara rasmi di [[Brunai]] wan sabagai aksara alternatif di [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Uktubir 2012 }}</ref> Mulai abad ka-17, sabagai hasil kolonisasi Inggris wan Walanda, aksara Jawi sacara batahap digantikan ulih tulisan Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=7 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> nang badasarkan Latin nang akhirnya manjadi tulisan moderen rasmi gasan basa Malayu di [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Indunisia]], wan tulisan ko-resmi di [[Brunai]]. === Festival wan parayaan === [[Barakas:Majlis Tujuh Likor Pasang Pelita.jpg|thumb|Barisan Pelita (lampu minyak) nang dinyalakan pas ''Malam Tujuh Likur'' (malam ka-27 Ramadhan), lampu minyak rancak dipakai gasan manarangi rumah wan jalan-jalan pas bulan Ramadhan. Di sini, di Muar, [[Johor, Malaysia|Johor]], Malaysia.]] Kambang biaknya [[Islam]] bahasil maubah identitas urang Malayu pas abad ka-15. Jadi, kabanyakan festival wan parayaan urang Malayu bajalan barengan lawan [[almanak Hijriah|kalender Islam]], tapi tatap kuat banar [[Malayisasi|nuansa khas Malayu]]nya. Pariayaan Hari Raya (harfiahnya "Hari Ganal") dua kali satahun, [[Aidilfitri]] wan [[Aidiladha]], disambut sabagai pariayaan ganal di saluruh komunitas Malayu. Dua hari raya ngini panting gasan mamparingati dua kajadian ganal wan filsafat dalam ajaran wan kayakinan [[Islam]]. Nang pamulaan manyimbuulkan kamanangan sabagai urang [[Muslim]] imbah sabulan [[saum|bapuasa/saum]] wan sabar di bulan [[Ramadan]], sadangkan nang kadua manyimbuulkan pangurbanan nang dilakuakan ulih Nabi Ibrahim (Abraham) atas nama [[Allah]]. Libur ''Raya'' biasanya dimulai pas acara pulang kampung nang disambat Balik Kampung atawa ''Balik Raya'' nang tajadi babarapa hari sabalum hari raya. Pas Hari Raya, urang Malayu marayaakan lawan manggawi salat Hari Raya, maadakan pista ganal, wan basilaturahmi lawan kawan, kaluarga, wan tatangga. Mambari salam jua penting, sabagai tanda hormat, kasih sayang wan parhatian. [[Barakas:COLLECTIE TROPENMUSEUM Plechtigheden bij de kroning van de Sultan van Deli in 1925 op de troon de sultan en zijn echtgenote met aan weerszijden de rijkssieraden TMnr 10001572.jpg|thumb|Upacara panobatan antara Tengku Otteman, sabagai ''Tengku Mahkota'' (Pangeran Mahkota) Kasultanan Deli, Hindia Walanda; lawan bininya, Raja Amnah, anggota Kaluarga Karajaan Pirak sabagai ''Tengku Puan Indera'' pas tahun 1925]] Upacara-upacara liturgi wan agama lain nang diparingati ulih urang Malayu tamasuk [[Ramadan|Ramadhan]], sabulan suci nang diparingati lawan [[puasa]] di siang hari wan macam-macam kagiatan kaagamaan; [[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]], arak-arakan ganal husus gasan mamparingati hari lahir Nabi [[Muhammad]]; [[Asura|Asyura]], paringatan [[Muharram]] di mana urang Malayu sacara khusyuk manyadiakan makanan husus, nang disambat ''Bubur Asyura''; Nisfu Sya'ban, paringatan Tangah [[Sakban]], hari puasa husus gasan pamintaan ampun; [[Nuzululquran|Nuzul Quran]], wahyu pamulaan [[Al-Qur'an]]; [[Isra Mikraj|Israk dan Mikraj]], naiknya Nabi Muhammad ka langit wan Awal Muharram, [[Tahun puga Islam|Tahun Baru Islam]]; talu parayaan tarakhir rancak diparingati lawan malakukan salat ''sunat'' husus, ceramah kaagamaan wan diskusi Islam di [[masigit]]. Ada jua banyak banar festival budaya dairah nang ada di dalam nagari wan acara-acara sosial di babagai kalangan masyarakat Malayu. Kawasan pasisir bahari dikenal mamparingati upacara ''Mandi Safar'' atawa ''Puja Pantai'', sabuting mandi pambarasihan pas [[almanak Hijriah|bulan Islam]] [[Safar]], nang asal mulanya ditiru matan ritual pambarasihan suci Malayu pra-Islam kuno, mirip lawan tradisi Belimau sabalum Ramadan; wan ''Pesta Menuai'', sabuting festival panen nang dirayakan ulih komunitas Malayu padalaman wan agraris lawan permainan tradisiunal, teater, Joget, wan repertoar tarian-drama lainnya. Tapi, kadua kabiasaan ngitu balahan-balahan mulai kada ada lagi marga adanya babagai parubahan sosial wan ikunumi nang diulah di masyarakat Malayu pas abad ka-20. Selain itu, banyak urang Malayu jua dikanal kawa maumpati upacara karajaan gasan mahurmati istana karajaan masing-masing. Ciri-ciri Islam jua banyak manandai parayaan-parayaan urang Malayu di tingkat individu, sabuah gabungan nang takait lawan upacara transisi spiritual sabagai urang Muslim. Urang Malayu biasanya maulah ''kenduri'', hajat keagamaan gasan marayai atawa maminta barakat gasan sabuah kajadian. Ada babarapa variasi filsafat kenduri, mulai matan ''Doa Selamat'' (maminta karidhaan wan parlindungan Ilahi), ''Kesyukuran'' (gasan manyampaikan rasa sukur wan tarima kasih), ''Melenggang Perut'' (upacara pijat gasan ibu nang bahamil anak partama), ''Aqiqah'' wan ''Cukur Jambul'' (upacara gasan bayi nang baru lahir, gasan marayai kahidupan hanyar), ''Bertindik'' (upacara tindik partama gasan anak bibinian), ''Khatam'' (upacara wisuda, imbah anak mamaca [[Al-Qur'an]] samunyaan gasan partama kalinya), ''Khatan'' (sunat), ''Kahwin'' (pabainan), ''Arwah'' atawa ''Tahlil'' (doa gasan urang nang sudah maninggal), wan lain-lainnya. Acara ngini biasanya diatur ulih kaluarga wan sacara tradisional dibantu ulih masarakat dalam sabuah acara basamuai nang disambat ''Rewang'' atawa ''Gotong-royong''. Salawas upacara ngini, sakulawarga ditulungi ulih tatangga wan kaluarga, nang manaiki tugas nang bamacam-macam, mulai matan manyadiakan makanan, mangatur tampat acara, manyiapakan logistik, wan pangawasan teknis lainnya. Tapi, imbah urbanisasi makin rancak di masyarakat Malayu modern, kabiasaan ''Rewang/Gotong-Royong'' paralahan-lalahan diganti lawan jasa katering nang disewa ulih kaluarga. === Musik === {{Main|Musik Malayu}} [[Musik Malayu]] adalah sabuting janis musik tradisional nang barasal wan bakambang di pasisir timur [[Sumatera]], [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]], wan Samananjung Malaya.<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> Musik ngini biasanya dinyanyikan ulih urang-urang matan suku bangsa Malayu nang kada jarang diumpati jua lawan tarian khas Malayu satampat misalnya tarian parsembahan dalam pajuangan atawa pesta adat, panambaian tamu kahormatan, wan dalam kagiatan kaagamaan.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref> Sairing lawan pakambangan zaman musik Malayu mangalami kabingungan gaya musik misalnya saja mangalami paduan lawan aliran [[musik pop]], [[musik rock]], wan [[dangdut]]. Aliran ngini kawa ditamui di nagara-nagara kaya Malayu, nang kaya [[Indunisia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Brunai]]. Pada pamulaan parkambangan alat musik nang digunaakan labih didominasi ulih tingkatan rebana nang disambat Kompang matan Ponorogo, petikan gambus, gesekan biola, picitan akordion, tingkatan [[kanung|gong/kanung]], wan tiupan [[sarunai]]. Hal ngini dipangaruh ulih budaya matan tanah [[urang Arab|Arab]] dan [[Irupa]] tradisional. Sairing bakambangnya teknologi, bubuhannya digantiakan lawan alat musik elektronik dalam bantuk keyboard. Dalam kiprahnya aliran ngini sampat populer di era '80an bahkan mamasuki era "puncak kahangatan" di era '90an. Hal ngini ditandai lawan makin banyaknya [[panyanyi]] & grup band Malayu, wan pandatang hanyar nang muncul lawan lagu-lagu andalan masing-masing. === Pakaian tradisiunal === [[Barakas:Busana Melayu.jpg|thumb|Urang Malayu dalam ''busana Melayu'', gaya pakaian tradisiunal Malayu]] Pakaian wan tekstil tradisiunal Malayu tarus-tarus barubah matan zaman kuno. Sacara historis, urang Malayu kuno dicatat mamakai bamacam bahan alami sabagai sumber penting gasan kain, pakaian wan pakaian. Namun, era umum, manyaksiakan kadatangan awal para padagang matan timur wan barat ka palabuhan Kapulauan Malayu, basama-sama buhannya manukar barang-barang mewah baru, tamasuk kapas halus wan sutra. Pakaian ngitu kamudian manjadi sumber mode Malayu tinggi wan mandapatakan peran budaya sabagai identitas nang maikat di kapulauan, tarutama di samananjung, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{sfn|Hassan|2016}} Dalam budaya Malayu, pakaian wan tekstil dihormati sabagai simbul kaindahan, kakuatan wan status. Banyak kisah dalam hikayat Malayu manakanakan wadah khusus nang ditampati ulih tekstil.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=2}} Industri paulahan tangan Malayu kawa diitihi asalnya sajak abad ka-13 pas jalur pardagangan timur bakambang di bawah dinasti Song. Pambahasan tentang tekstil nang diulah sacara lokal wan jua dominasi panen di Samananjung Malaya diulah dalam babarapa akun Cina wan Arab.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=19}} Di antara tekstil Malayu nang takanal adalah Songket, Batik, ''Telepok'', ''Limar'', ''Tenun'', ''Kelingkam'', ''Cindai'', ''Pelangi'' wan ''Tekad''. Pakaian Malayu Klasik bamacam-macam di antara wilayah nang balainan, tagal pakaian tradisional nang paling dalam di zaman modern adalah Baju Kurung (gasan [[bibinian]]) wan Baju Melayu (gasan [[lalakian]]), nang kaduanya diakui sabagai pakaian nasional gasan [[Malaysia]] wan [[Brunai]], wan jua dipakai ulih komunitas Malayu di [[Indunisia]], [[Singapura]], [[Pilipina]], Myanmar, wan [[Thailand]]. [[Barakas:HariRayaMalaykids.jpg|thumb|left|Anak-anak Malayu mamakai pakaian tradisiunal wayah [[Hari Raya Pitrah|Idul Fitri]]]] Kata ''Baju Kurung'', nang diartiakan sabagai "mambungkus awak" urang nang mamakainya diulah badasarkan prinsip Islam tentang kasadarhanaan, kasupanan wan karandahan hati. Praktik ngini paralil lawan doktrin agama Yahudi-Karistin, karana mamamirkan bagian-bagian intim tubuh dianggap dilarang dalam [[Islam]]. Interpretasi ngitu lalu ditarik ka cara Malayu mamakai pakaian wan perspektif budaya, ngini kawa disaksikan banar pada pamarintahan Mansur Shah matan Malaka pada abad ka-15, sultan malarang umatnya nang binian Muslim di publik gasan mamakai sarung haja matan dada ka bawah. Sapanjang zaman, Malayu Baju Kurung bajalan malalui babarapa reinkarnasi sabalum mangambil bantuk nang wahini. Marga luasnya bamacam karajaan Malayu di kapulauan, bantuk lokal wan tapisah matan pola desain Baju Kurung jua kawa disaksikan di wilayah ngitu, tamasuk Bengkulu, [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Jambi, Juhur-Riau, [[Pahang, Malaysia|Pahang]] wan Palimbang.{{sfn|Hassan|2016}} Modus nang sasuai matan Baju Kurung gasan laki-laki dipinandui sabagai "Baju Melayu". Bagian atas pakaian diulah lawan desain geometris nang hampir sama lawan Baju Kurung wan biasanya dipasangkan lawan kain anyaman nang dipinandui sabagai sarong. Pola [[tapih|sarong]] mungkin tamasuk simbol status pakawinan urang atawa pangkatnya dalam masyarakat Malayu tradisiunal.{{sfn|Hassan|2016}} Pakaian Malayu klasik umum lainnya gasan lalakian tadiri matan ''baju'' atawa ''tekua'' (sabuting janis baju lengan panjang), ''baju rompi'' (jaket), ''kancing'' (buting), ''celana'' kaki halus (seluar/[[salawar|salawar panjang]]), [[tapih|sarong/tapih]] nang dipakai di pinggang, ''capal'' (sandal), wan ''tanjak'' atawa ''tengkolok'' (alat panutup kapala); gasan bangsawan, ''baju sikap'' atawa ''baju layang'' (sabuting jenis mantel) wan ''pending'' (tali pinggang hiasan) jua identik gasan dipakai sabagai pakaian formal. Rancak jua gasan saurang ''pendekar'' (prajurit Malayu) gasan mamakai [[Karis]] di bagian muka sarong. Babeda lawan Baju Melayu nang tarus dipakai sabagai pakaian upacara haja, Baju Kurung dipakai saban hari sapanjang tahun ulih kabanyakan bibinian Malayu. Pamandangan pagawai sipil binian, pagawai profesional wan mahasiswa nang mamakai Baju Kurung rancak ditamui di [[Malaysia]] wan [[Brunai]]. === Pamainan tradisiunal === [[Barakas:Finished wau and wau frame.JPG|thumb|right|Sabuah bengkel tukang Wau di [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Malaysia]]. Janis layang-layang nang unik ngini kawa ditamui di pasisir timur laut Samananjung Malaya.]] Pamainan tradisiunal Malayu biasanya mamarluakan kaahlian karajinan wan katangkasan tangan wan kawa ditelusuri asal-usulnya sajak zaman Kasultanan Malaka. ''Sepak Raga'' wan pamainan [[kelayangan]] marupakan salah satu permainan tradisiunal nang disambat dalam Sajarah Malayu nang dimainakan ulih bangsawan wan bangsawan matan kasultanan Malayu.{{sfn|Leyden|1821|p=261}}{{sfn|Lockard|2009|p=48}}{{sfn|Ooi|2004|p=1357}} ''Sepak Raga'' adalah salah sabuting pamainan Malayu nang paling populer wan sudah dimainkan baabad-abad. Sacara tradisional, raga Sepak dimainakan dalam lingkaran lawan manendang wan manjagakan bola rotan di atas mangguna'akan apa haja bagian awak salain tangan wan tangan. Inya wayah diakui sabagai olahraga nasional [[Malaysia]] wan dimainkan dalam acara ulahraga{{sfn|Ziegler|1972|p=41}}{{sfn|McNair|2002|p=104}} internasional nangkaya Asian Games wan Southeast Asian Games. Pamainan populer lainnya adalah pambuatan ''Gasing'' nang biasanya dimainakan imbah musim [[katam]]. Katarampilan pangarjaan nang hebat diparluakan gasan manghasilakan ''Gasing'' (atas) nang paling kompetitif, babarapa di antaranya baputar salama dua jam satiap kali.<ref name="Alexander 2006 51">{{harvnb|Alexander|2006|p=51}}</ref> Mungkin pamainan Malayu nang paling populer adalah ''Wau'' (janis layang-layang unik matan pantai timur Samananjung Malayu) atawa layang-layang nang terbang. Parsaingan palayaran Wau diadaakan lawan juri nang mambariakan poin gasan karajinan (''Wau'' adalah objek nang indah wan bawarna-warni nang diandak di atas bingkai bambu), suara (barataan layang-layang Malayu didesain gasan maulah suara tatantu pas digusur angin) wan katinggian.<ref name="Alexander 2006 51"/> Urang Malayu jua baisi varian matan pamainan papan Mancala nang dikanal sabagai [[Daku|Congkak]]. Pamainan ngini dimainkan lawan mamindahkan batu, marmer, manik atawa cangkang di sakitar papan kayu nang tadiri matan dua walas atawa labih lubang. Mancala diakui sabagai pamainan tartua di dunia wan bisa ditelusuri asalnya sajak Mesir Kuno. Sairing bamainan tasabar di saluruh dunia, satiap kabudayaan ma'ulah parbidaan saurang tamasuk urang Malayu.{{sfn|Alexander|2006|p=52}} === Pangolahan logam === [[Barakas:Bunga Mas (Muzium Negara).jpg|thumb|Bunga Mas, Museum Nasional Malaysia. ''Bunga Mas'' ditawarakan ulih nagara-nagara Malayu utara [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Pattani, Nong Chik, Yala, Rangae, Kubang Pasu wan Setul kepada Raja Ayutthaya (Siam) sabagai simbul kasatiaan.]] Pada awal abad ke-17, emas, [[pirak]], besi wan kuningan samuanya sudah diulah dangan sampurna jadi bagian matan masyarakat Malayu. Era ngini manyaksiakan karya-karya logam manarima dukungan karajaan nang kritis. Banyak banar pangolahan logam Malayu nang muncul sabagai bukti era ngini, mulai matan belati khas Malayu nang dikiau [[Karis]] nang diulah matan [[wasi]], sampai ka perhiasan halus nang diulah matan [[amas]] wan perak. Bagi bangsawan Malayu pada periode ngini, karya-karya gantung (pangikat sabuk hias nang dihiasi lawan batu-batu mulia), ''keronsang'' (bros) wan ''cucuk sanggul'' (pin rambut) ditampilakan untuk manjadi salah sabuting barang mode nang paling dicari. Era ngini jua manjadi wadah gasan babarapa barang-barang penting lainnya dalam regalia Malayu nang dibuang dalam amas, tamasuk kotak upacara, ''Tepak sirih'' (wadah Betel) wan bagian-bagian Keris. Sani mengolah emas didominasi ulih repoussé wan teknik granulasi, di mana metode tradisional masih kawa disaksikan hari ini. Di era kontemporer, parhiasan amas Malayu tarutama ditamui dalam bantuk kalung kaki, gelang, cincin, kalung, liontin wan anting-anting.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011">{{cite web |title= Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass |website= Go2Travelmalaysia.com |url= http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |access-date= 25 Uktubir 2026 |archive-date= 19 Mai 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180519135144/http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |url-status= live }}</ref><ref name="Karyaneka 2013">{{cite web |last=Karyaneka |title=Metal Work |publisher=Syarikat Pemasaran Karyaneka Sdn. Bhd. |url= http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |access-date=25 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180324135832/http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |archive-date=24 Marit 2018 }}</ref> Dalam hal barang-barang pirak Malayu, barang-barang matan perak cukup dipinandui gasan desain nang canggih wan halus. Biasanya diulah lawan teknik repousse, filigree, wan niello. Barang-barang tradisiunal Malayu nang umum biasanya diulah matan pirak tamasuk ujung bantal, tali sabuk, sudut-sudut matt, stopper gasan wadah banyu, sarung Karis wan kotak-kotak tembakau. ''Awan Larat'' (pola awan) wan ''Kerawang'' (motif tumbuhan) adalah di antara desain nang populer gasan ujung bantal pirak dekoratif Malayu wan kotak tambakau.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/> Panggunaan barang-barang matan kuningan malabihi banyak kelas sosial Malayu klasik, nang dipakai ulih anggota bangsawan wan urang awam. Popularitas barang-barang matan kuningan sangat banyak dikontribusi karana daya tahan, kualitas wan kamampuan nang mampu dimiliki ulih samua urang. Barang-barang kuningan kawa dibagi jadi dua parbidaan, kuningan kuning gasan barang-barang fungsional wan putih gasan tujuan dekoratif. Ngitu rancak dipanculit wan dihiasi lawan bamacam-macam desain hiasan dalam motif kaagamaan wan bunga. Pamakaian kuningan, nang paling dipinandui gasan Tepak Sireh, wadah upacara gasan betel quid wan gasan mambangun alat musik tatantu kaya [[Kanung]] gasan orkestra [[Gamalan]] Malayu klasik. Salain itu, barang-barang tradisiunal Malayu nang tarkanal lainnya nang diulah matan lugam tamasuk vas bunga, taburan minyak wangi, baki, panci, ketel, wan wadah mambakar dupa.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/><ref name="Karyaneka 2013"/> === Sastra === [[Barakas:Hkyt merong mahawgsa.jpg|thumb|Hikayat Merong Mahawangsa dalam [[tulisan Jawi|teks Jawi]]. Dikanal jua sabagai Sajarah Kadah, ngini adalah sastra Malayu kuno nang mancatat silsilah Merong Mahawangsa wan pandirian Kadah.]] Sastra lisan wan [[sastra]] klasik urang Malayu baandak banyak gambaran tentang urang-urang, matan zaman kuno sampai zaman modern.{{sfn|Littrup|1996|p=192}} Di antara bantuk-bantuk puisi dalam sastra Malayu adalah – Pantun, Syair, wan Gurindam. Bantuk sastra Malayu nang paling awal adalah sastra lisan wan tema utamanya adalah carita rakyat tradisiunal nang barhubungan lawan alam, binatang, wan manusia. Kisah rakyat Malayu klasik tadiri matan lagu wan musik tradisional, puisi heroik, dongeng binatang, kisah hantu, kajadian bahari, dunging, kisah simbolis, mitos, wan kisah bardik. Satiap carita baisi energi sorang dalam hal watak, sumanget, latar belakang, wan cara bacarita, wan kabanyakan digawi lawan tujuan gasan mambari kabahagiaan, bimbingan, pangajaran, pangangan, panjalasan, wan lain-lainnya. Cerita rakyat dihafal wan diwarisakan matan sabuting generasi panyampai cerita ka generasi nang lain. Banyak jua matan kisah-kisah ngini nang ditulis ulih ''penglipur lara'' (panyambun kisah), misal: ''Hikayat Malim Dewa'', ''Hikayat Malim Deman'', ''Hikayat Raja Donan'', ''Hikayat Anggun Cik Tunggal'', wan ''Hikayat Awang Sulung Merah Muda''. Pas pangaruh [[Hindia]] masuk ka Kapulauan Malayu sakitar 2.000 tahun nang lalu, sastra Malayu mulai manggabungakan unsur-unsur India. Sastra pas zaman ngini kabanyakan adalah tarjamahan [[sastra Sanskerta|sastra wan roman Sanskerta]], atawa paling kada babarapa karya nang diilhami ulih karya-karya ngitu, wan penuh lawan rujukan ka mitologi Hindu. Mungkin di awal-awal tu kawa ditelusuri karya-karya kaya ''Hikayat Seri Rama'' (tarjamahan bebas ''Ramayana''), ''Hikayat Bayan Budiman'' (adaptasi Śukasaptati) wan ''Hikayat Panca Tanderan'' (adaptasi ''Hitopadesha'').<ref name="popular science 1899">{{harvnb|Ford|1899|pp=379–381}}</ref> Jaman sastra Malayu klasik dimulai imbah kadatangan Islam wan panamuan [[tulisan Jawi]] (tulisan Malayu nang babasis tulisan Arab). Imbah ngitu, kayakinan wan konsep Islam mulai mambari pangaruh pada sastra Malayu. Batu Surat Tarangganu, nang batanggal 1303, adalah tulisan Malayu naratif nang paling tuha nang dikatahui. Batu ngini baisi tulisan nang manjalasakan sajarah, hukum, wan kisah cinta dalam tulisan Jawi.<ref name="Marshall Cavendish 2007 1218">{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1218}}</ref> Pas puncak kajayaannya, Kasultanan Malaka kada haja jadi pusat Islamisasi, tapi jua jadi pusat ekspresi budaya Malayu, tamasuk sastra. Salawas masa ngini, karya sastra Timur Tangah nang terkenal ditarjamahkan wan buku-buku agama ditulis dalam [[bahasa Malayu]]. Di antara karya-karya terkenal nang sudah diartiakan adalah ''Hikayat Muhammad Hanafiah'' wan ''Hikayat Amir Hamzah''. Kamajuan sastra Malayu pas periode ngini jua ditulisi ulih karya sastra lokal lainnya nang dibari warna ulih [[Sufi|tasawuf]] mistis Timur Tengah, karya-karya terkenal Hamzah Fansuri kaya ''Asrar al-Arifin'' (''Rahsia Orang yang Bijaksana''; Rahasia Orang Bijak), ''Sharab al-Asyikin'' (''Minuman Segala Orang yang Berahi''; Minuman Semua Orang Bersemangat) wan ''Zinat al-Muwahidin'' (''Perhiasan Sekalian Orang yang Mengesakan''; Perhiasan Semua Orang Berbakti) kawa dianggap sabagai magnum opus era ngitu. [[Barakas:Wayang Kulit Kelantan-Patani.jpg|thumb|upright=1.5|Wayang Kulit gaya Kalantan-Patani (Pamainan bayangan) nang mancurit'akan kisah kapahlawanan Hikayat Seri Rama]] Karya sastra Malayu nang paling panting mungkin Sajarah Malayu atawa Sulalatus Salatin. Karya ngini disambat "karya sastra Malayu nang paling takanal, paling unik, wan nang paling rancak" ulih salah saurang ahli nang paling takanal dalam studi Malayu, Sir Richard O. Winstedt.{{sfn|Boyd|1999|p=756}} Tanggal pasti panyusunannya wan identitas panulis aslinya kada pasti, tapi manurut parintah Sultan Alauddin Riaayat Shah III matan Johor pas tahun 1612, Tun Sri Lanang mangawasi proses panyuntingan wan panyusunan Sajarah Malayu.{{sfn|Jaaffar|Hussain|Ahmad|1992|p=260}} Pas abad ka-19, sastra Malayu mandapat babarapa tambahan nang penting, tamasuk ''Kitab Ilmu Bedil'' (Buku Senjata Tradisional) nang manyadiakan rincian nang baharga tentang amunisi wan sanjata tradisiunal Malayu. Jaman ngini jua menyaksikan pamakaian jurnal kedokteran Malayu nang labih luas, nang disambat ''Kitab Tib''. Karya-karya nginih sabujurnya panting banar karana jadi rujukan gasan pangatahuan wan teknologi Malayu pas zaman klasik.<ref>{{cite web |title=Kitab Ilmu Bedil – Book of Malay Traditional Weaponry (2016) |date=10 Juli 2016 |website=The Memory of the World Committee for Asia and the Pacific |url=http://www.mowcapunesco.org/register/kitab-ilmu-bedil-ms-101-or-book-of-malay-traditional-weaponry-2016/ |access-date=3 Nupimbir 2026 |archive-date=3 Disimbir 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203224429/http://www.mowcapunesco.org/register/kitab-ilmu-bedil-ms-101-or-book-of-malay-traditional-weaponry-2016/ |url-status=live }}</ref> Teks-teks Malayu abad ka-19 nang lain ditulis di Sumatra, ngini tamasuk ''Kitab Pengetahuan Bahasa'' (Buku Pengetahuan Bahasa) ulih Raja Ali Haji wan ''Perhimpunan Gunawan bagi Laki-Laki dan Perempuan'' (Kumpulan Jampi gasan Laki-Laki wan Bini) ulih Khatijah Terung, bini Raja Haji Abdullah bin Raja Hassan.<ref>{{Cite journal |last=Musa |first=Mohd Faizal |date=2021 |title=Transcripts of Gender, Intimacy, and Islam in Southeast Asia: The "Outrageous" Texts of Raja Ali Haji and Khatijah Terung |journal=Religions |language=en |volume=12 |issue=3 |page=219 |doi=10.3390/rel12030219 |issn=2077-1444|doi-access=free }}</ref> Abad nang sama jua menyaksikan parubahan ganal dalam [[Sastra Melayu|sastra Malayu]] liwat tulisan [[Abdullah bin Abdul Kadir]], sabuting munshi nang lahir di [[Kuta Malaka, Malaysia|Malaka]] nang takanal di [[Singapura]].<ref name="popular science 1899" /> Abdullah dianggap sabagai urang Malayu nang paling berbudaya nang pernah manulis,<ref name="popular science 1899" /> salah saurang panamu ganal<ref name="Sneddon 2003 59"/> di sastra Malayu wan bapak sastra Malayu modern.<ref name="Marshall Cavendish 2007 1218"/> Karya-karya paling penting sidin adalah ''Hikayat Abdullah'' (sabuting autobiografi), ''Kisah Pelayaran Abdullah ke Kelantan'' (sabuting catatan perjalanan sidin gasan pamarintah ka [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]), wan ''Kisah Pelayaran Abdullah ke Mekah'' (sabuting narasi [[haji]] sidin ka Mekah tahun 1854). Karya sidin jadi inspirasi gasan generasi panulis di masa depan wan jadi tanda awal parubahan matan sastra Malayu klasik ka sastra Malayu mudirin.<ref name="Sneddon 2003 59"/> === Seni bela diri === [[Barakas:Singaporean female pesilat - 20080222.jpg|thumb|Saurang praktisi silat binian matan [[Singapura]]]] Silat wan varian-variannya kawa ditamui di sabarataan [[dunia Malayu]]: Samananjung Malayu (tamasuk [[Singapura]]), Kapulauan Riau, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]]. Bukti arkeologis manunjuakan bahwa, pas abad ka-6, seni pajuangan nang diformalkan sudah dipraktikakan di Samananjung Malaya wan Sumatera.{{sfn|James|1994|p=73}} Bantuk-bantuk awal Silat diyakini sudah dikambangakan wan digunaakan dalam angkatan basanjata karajaan Malayu kuno di Langkasuka (abad ka-2){{sfn|Alexander|2006|p=225}}{{sfn|Abd. Rahman Ismail|2008|p=188}} wan [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7). Pangaruh matan kasultanan Malayu di [[Malaka, Malaysia|Malaka]], [[Johor, Malaysia|Johor]], Pattani wan [[Brunai]] sudah mambari kontribusi gasan panyebaran seni bela diri ngini di Kapulauan Malayu. Malalui labirin kanal laut nang rumit wan kapiler sungai nang mamfasilitasi partukaran wan padagangan di saluruh wilayah, Silat manjalani jalannya ka hutan hujan nang padat wan ka pagunungan. Lagenda Laksamana Hang Tuah matan Malaka adalah salah sabuting ''pesilat'' paling tarkenal dalam sajarah{{sfn|Green|2001|p=802}} wan bahkan dianggap ulih babarapa urang sabagai bapak silat Malayu.{{sfn|Sheikh Shamsuddin|2005|p=195}} Sajak era klasik, Silat Malayu manjalani diversifikasi nang ganal wan mambantuk apa nang wahini sacara tradisiunal diakui sabagai sumber Pencak Silat Indunisia wan bantuk-bantuk Silat lainnya di Asia Tunggara.{{sfn|Draeger|1992|p=23}}{{sfn|Farrer|2009|p=28}} Salain Silat, Tomoi jua dipraktikakan ulih urang Malayu, tarutama di wilayah utara Samananjung Malaya. Ngini adalah varian matan bantuk kickboxing Indo-Cina nang diyakini telah manyebar di daratan Asia Tunggara sajak zaman Kakaisaran Funan (68 M). === Seni pamentasan === [[Barakas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pamentasan Joget Gamelan, 1937]] Urang Malayu baisi bamacam-macam [[musik]] wan [[igal]] nang marupakan gabungan matan pangaruh budaya nang balainan. Genre nang khas mulai matan tarian rakyat tradisional Malayu nang kaya drama Mak Yong sampai tarian Zapin nang bapangaruh Arab. Gerakan koreografi jua bamacam-macam mulai matan langkah-langkah wan lagu-lagu sederhana di Dikir barat sampai gerakan nang rumit di Joget [[Gamalan|Gamelan]]. Musik tradisional Malayu pada dasarnya marupakan musik perkusi. Macam-macam [[kanung]] manyadiakan irama gasan banyak tarian. Ada jua drum bamacam-macam ukuran, mulai matan ''rebana ubi'' ganal nang dipakai gasan menandai acara-acara penting sampai ''gendang-rebana'' kecil (frame drum) nang dipakai gasan mengiringi bacaan vokal dalam upacara kaagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}} [[Barakas:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sabuting bubuhan dari penari Malayu Siam nang manampailakan Mak Yong (sakitar abad ka-19). Pada tahun 2005, buku ngini mandapat pangakuan sabagai salah satu karya agung warisan lisan wan nang kada talihat umat manusia ulih [[Pahimpunan Pandidikan, Kailmuan, wan Kabudayaan Pasarikatan Bangsa-Bangsa|UNESCO]].]] Musik Nobat manjadi bagian matan Royal Regalia dari pangadilan Malayu sajak datangnya Islam pada abad ka-12 wan hanya dimainkan dalam upacara pangadilan nang penting. Orkestrenya tamasuk instrumen sakral wan nang dihormati banar nang kaya ''nehara'' (drum ketel), ''[[babun]]'' (drum kepala ganda), ''nafiri'' (trumpet), ''[[sarunai]]'' (oboe), wan kadang-kadang gong berkunci wan sapasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}} Pangaruh India kuat dalam pamainan bayangan tradisional nang dipinandui sabagai Wayang Kulit nang mana kisah-kisah matan epik Hindu; Ramayana & Mahabharata mambantuk repertoar utama. Ada ampat macam teater wayang bayangan nang kawa ditamui di Samananjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Tatapi, seni wan kisah-kisah ''Wayang Purwa'' wan ''Wayang Siam'' manunjukakan pangaruh wilayah nang bagabung lawan basa Jawa wan Siam masing-masing, samantara ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Gedek'' mancaritakan bentuk wan gaya Malayu nang labih asli. Kesenian-kesenian pamentasan Malayu nang terkenal lainnya adalah; teater ''Bangsawan'', balada cinta ''Dondang Sayang'' wan tari ''Mak Inang'' matan Kasultanan Malaka, teater ''Jikey'' wan ''Mek Mulung'' matan [[Kadah, Malaysia|Kadah]], tari ''Asyik'' wan drama tari ''Menora'' matan Patani wan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], tari ''Ulek mayang'' wan ''Rodat'' matan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], teater ''Boria'' matan Penang, tari ''Canggung'' matan [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]], lagu-lagu naratif ''Mukun'' matan [[Brunai]] wan [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> Gending Sriwijaya matan Palembang, tari Serampang Dua Belas matan Serdang,<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api tarian api matan [[Riau]] wan Dikir barat Singapura matan [[Singapura]]. === Seni visual === [[Barakas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, burung mitos raksasa nang diulah gasan parada sunat agung pangeran [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]]] Ukiran kayu marupakan bagian matan seni visual Malayu klasik. Urang Malayu sacara tradisional manghias monumen, parahu, sanjata, makam, instrumen musik, wan pakakasnya lawan motif flora, kaligrafi, geometri, wan fitur kosmik. Seni ngini diulah lawan cara mahapus kayu lawan mamakai alat-alat nang tajam wan maumpati pola, komposisi wan urutan tartentu. Bentuk [[sani]], nang dipinandui sabagai ''ukir'', disambat sabagai tindakan pangabdian matan para pangrajin kepada pencipta wan hadiah gasan sasama manusia.{{sfn|Said|2005}} Bentuk kesenian ngini tarutama dikaranakan banyaknya kayu di Kapulauan Malayu wan jua karana kaahlian tukang-tukang kayu nang mamungkinakan urang-urang Malayu mapraktekkan ukiran kayu sabagai karajinan. Lingkungan tropis alami di mana flora wan fauna banyak nang mengilhami motif nang digambarakan dalam bentuk abstrak atawa distilasi ka dalam papan kayu. Dengan datangnya Islam, bentuk kaligrafi geometris wan Islam diparkanalakan dalam ukiran kayu. Kayu nang diguna'akan biasanya dari spesies kayu keras tropis nang diketahui tahan lama wan kawa tahan sarangan jamur, kumbang sapatu-sapatu listrik wan rayap.{{sfn|Said|2002}} Rumah atawa [[masigit]] tradisional Malayu nang khas pasti dihiasi lawan labih matan 20 bagian nang diukir. Ukiran di dinding wan panel mamungkinakan angin masuk wan kaluar bangunan sacara efektif wan kawa mamungkinakan sinar matahari mancahaya bagian dalam struktur. Pada saat nang sama, bayangan nang dibuang ulih panel jua akan meulah bayangan badasarkan motif nang manambah kaindahan di lantai. Jadi, bagian-bagian nang diukir manjalankan tujuan fungsional wan estetika. === Tambikar === [[Barakas:Sayong.jpg|thumb|''Labu Sayong'' bawarna hitam, guci klasik Malayu matan Kuala Kangsar, [[Pirak, Malaysia|Pirak]], [[Malaysia]]]] Dalam budaya Malayu, tembikar kada cuma dianggap sabagai parabot rumah tangga haja. Ini dianggap sabagai karya [[sani]], contoh talenta, nang dihiasi lawan kaindahan, warisan, katabahan, wan kabaktian ka agama. Tambikar tanah liat Malayu biasanya kada bapasir, lawan rancangan hiasannya diukir pas tambikarnya satangah kering pas proses pambuatannya.<ref name="Travel Malaysia 2012">{{cite web |title= Malaysian Handicraft – Pottery |website= Go2Travelmalaysia.com |url= http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/pottery.htm |access-date= 3 Nupimbir 2026 |archive-date= 21 Nupimbir 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171121031048/http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/pottery.htm |url-status= live }}</ref> Manurut babarapa panalitian,<ref name="Azmi Arifin 2015">{{harvnb|Azmi Arifin|2015}}</ref> industri parak Malayu asli bagambang sacara lokal matan zaman kuno nang ganal wan matan situ mancakup tingkatan kabudayaan nang tinggi. Jua sudah dicatat bahwa ciri-ciri desain tembikarnya Malayu manunjukakan kada adanya pangaruh asing sabalum abad ka-19, sabuah paradoks amun dipikirakan kontak budaya nang luas antara urang Malayu lawan dunia luar.<ref name="Azmi Arifin 2015"/> Di antara keramik tradisiunal Malayu nang terkenal ada ''Mambong'' matan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], nang dibentuk dari tanah liat wan dikenal lawan warna terakota. Biasanya, bantuknya kayak alat masak. Di pasisir barat, ''Labu Sayong'' nang bawarna itam di Kuala Kangsar dihormati gasan guci nang babantuk labu. Ada jua babarapa varian ''Labu'', tamasuk ''Labu Tela'', ''Labu Kepala'', ''Labu Gelugor Tela'' wan ''Labu Gelugor Kepala''.<ref name="Travel Malaysia 2012"/> Bantuk-bantuk karamik tradisiunal Malayu nang lain adalah: ''Belanga'', biasanya baisi bibir nang lebar wan dasar nang bulik, parakian ngini biasanya dipakai gasan mamasak kari. Dianggap bahwa struktur tanahnya kawa manulung panas supaya rata tarusar, nang bakaitan lawan dasar bulatnya. Versi nang labih halus matan ''Belanga'' disambat ''periok'', dipakai gasan mamasak [[banih|nasi/banih]]; ''Buyong'', rancak dikiau baisi leher nang lurus wan badan nang babantuk bola, rancak dipakai gasan wadah banyu; ''Terenang'', ''Terenang'' nang babantuk persegi dipakai gasan wadah, hususnya di daerah Malayu pasisir [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], Patani, wan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]]; ''Bekas Bara'', wadah halus, biasanya diulah gasan dipakai gasan dupa; ''Jambangan'', vas tradisiunal Malayu, biasanya gasan tujuan estetika wan ''Geluk'', wadah banyu halus.{{sfn|Cikgu Paklong|2017}} == Kalompok-kalompok sub-etnis == {{see also|Urang Malayu Malaysia|Urang Malayu Indunisia|Urang Malayu Brunai|Urang Malayu Singapura}} [[Barakas:Indonesia Ethnic Groups Map - EN.svg|thumb|center|upright=3.0|Wilayah urang Malayu digambarakan dalam warna hijau wan kalompok-kalompok sub-etnis nang bahubungan lainnya digambarakan dalam warna hijau nang labih gelap atawa labih cerah.]] Walaupun mambantuk 3,4% matan jumlah panduduk, etnis Malayu marupakan salah sabuting etnis nang paling banyak didistribusikan di Indunisia. Kaya nang ditampaiakan di peta, di luar Kapulauan Indunisia, urang Malayu bagana di Samananjung Malayu, mambantuk kalompok etnis nang mandominasi di Samananjung Malaysia wan minoritas nang signifikan di [[Singapura]], [[Thailand]] wan Myanmar salatan. Koridor wilayah Malayu Borneo dimulai di utara matan barat daya [[Sabah, Malaysia|Sabah]], tarus lawan nagara [[Brunai|Brunai Darussalam]], [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]] pasisir wan tarus turun ka [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{lower |0.4em|{{sfn|Yunos|Begawan|2011}}}} {| class="wikitable" |- ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Kalompok etnis ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Karajaan-karajaan sajarah ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Dairah lawan populasi nang signifikan |- valign="top" | Urang Malayu Bangka wan Balitung | | * {{Flagicon image|Flag of Bangka-Belitung.svg}} Kapulauan Bangka Belitung |- valign="top" | Urang Malayu Bangkok{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2003}}{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2007}} | | * {{flagicon image|Seal Bangkok.png}} Min Buri, Nong Chok<br />{{flagicon image|Seal Pathum Thani.png}} Lam Luk Ka, Mueang Pathum<br />{{flagicon image|Seal Ayutthaya.png}} Prupinsi Ayutthaya |- valign="top" | Urang Malayu Bangkulu | | * {{Flagicon image|Flag of Bengkulu.svg}} Bengkulu |- valign="top" | Urang Malayu Berau | * Kasultanan Berau (1377–1830) * Kasultanan Gunung Tabur (1810–1945) * Kasultanan Sambaliung (1810–1945) | * {{flagicon image|Coat of arms of Berau Regency.svg}} Kabupatin Berau |- valign="top" | Urang Bugis-Malayu<ref name="Karim">{{harvnb|Gulrose Karim|1990|p=74}}</ref><ref name="Joseph">{{harvnb|Joseph|Najmabadi|2006|p=436}}</ref>(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[Bugis]]) | * Karajaan Mempawah (1740–1950)<ref>{{cite web |url= http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |title=Mempawah Sultanate |website=Melaju Online |access-date=28 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160408190433/http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |archive-date=8 April 2016 }}</ref> * Kasultanan Selangor (1745–wahini) * Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911) | * {{Flag|Riau}},<br />{{Flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Burma | | * {{flagicon image|Flag of Tanintharyi Region (1974–2010).svg}} Divisi Tanintharyi |- valign="top" | [[Urang Malayu Brunai]]{{sfn|IBP|2007|pp=151–152}}<ref name="Colling">{{harvnb|Colling|1973|p=6804}}</ref><ref name="Aris">{{harvnb|Othman|1983|pp=1–26}}</ref><ref name="Husain">{{harvnb|Husain|2007|pp=16, 33, 34}}</ref> | * [[Kakaisaran Barunai]] (abad ka-7 sampai ka-15) * Kasultanan Brunai (1363–wahini) | * {{flag|Brunai}} * {{flagicon image|Flag of Labuan.svg}} Labuan,<br>{{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak]],<br>{{flag|Sabah}} |- valign="top" | Urang Malayu Cocos | | * {{flagicon image|Flag of Christmas Island.svg}} Pulau Natal,<br>{{flagicon image|Flag of the Cocos (Keeling) Islands.svg}} Kapulauan Cocos (Keeling) * {{flag|Sabah}} |- valign="top" | Urang Malayu Jambi | * Karajaan Jambi (abad ka-7) * Dharmasraya (1183–1347) * Kasultanan Jambi (1460–1907) | * {{flag|Jambi}} |- valign="top" | Urang Jawa-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[urang Jawa|Jawa]]) | * Kasultanan Palimbang (1550–1823) | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan,<br /> {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Juhur<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Johor (1528–wahini) * Kasultanan Muar (1855–1877) | * {{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]] |- valign="top" | Urang Malayu Kadah<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />{{sfn|Majlis Kebudayaan Negeri Kedah|1986|pp=19–69}} | * Paradaban Lambah Bujang (abad ka-1) * Langkasuka (abad ka-2–ka-14) * Karajaan Kadah (Kedah Tua) (abad ka-7t–ka-12) * Kasultanan Kadah (1136–wahini) * Kasultanan Setul (1808–1916){{sfn|Halimi|Pitchai|2016}} * Karajaan Kubang Pasu (1839–1864) * [[Pirlis, Malaysia|Karajaan Pirlis]] (1842–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Perlis.svg}} [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]],<br>{{flagicon image|Flag of Penang (Malaysia).svg}} Pulau Pinang,<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] * {{flagicon image|Seal Satun.png}} Satun,<br>{{flagicon image|Seal Trang.png}} Trang,<br>{{flagicon image|Seal Krabi.png}} Krabi |- valign="top" | Urang Malayu Kalantan<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Bumi Habang (abad ka-1–ka-6) * Kasultanan Kalantan (1267–wahini) * Kasultanan Jembal (1638–1720) | * {{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]] * {{flagicon image|Flag of Narathiwat.svg}} Narathiwat * {{flagicon image|Flag of Besut, Terengganu.svg}} Besut ([[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]]) |- valign="top" | Urang Malayu Lahat | | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan |- valign="top" | Urang Malayu Loloan | | * {{flagicon image|Lambang Kab Jembrana.png}} Kabupatin Jembrana |- valign="top" | Urang Malayu Malaka<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Malaka (1402–1511) | * {{flagicon image|Flag of Malacca.svg}} [[Malaka, Malaysia|Malaka]] |- valign="top" | Urang Minangkabau-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(''kalompok Malayu asimilasi katurunan Minangkabau'') | * Dharmasraya (1183–1347) * [[Kesultanan Siak]] (1725–1949) * Kapamimpinan Nagari Sambilan (1773–wahini) | * {{flag|Riau}},<br /> {{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau * {{flagicon image|Flag of Negeri Sembilan.svg}} [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]],<br>{{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br />{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Sumatera Timur Laut | * Kasultanan Asahan (1630–1946) * Kasultanan Bilah (1630–1946) * Kasultanan Deli (1632–1946) * Kasultanan Langkat (1568–1946) * Kasultanan Serdang (1728–1946) | * {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara |- valign="top" | Urang Malayu Pahang<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Pahang Kuna (abad ka-5–1454) * Kasultanan Pahang Lawas (1470–1623) * Karajaan Pahang Modern (1770–1881) * Kasultanan Pahang Moderen (1881–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] |- valign="top" | [[Urang Palimbang|Urang Malayu Palimbang]]<ref name="Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam">{{Cite web|title=Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam|language= id|date=Agustus 2019|url=https://www.researchgate.net/publication/334990443}}</ref><ref name="Tradisi Ruwahan pada Masyarakat Melayu Palembang">{{Cite web|title=Tradisi Ruwahan Masyarakat Melayu Palembang Dalam Perspektif Fenomenologis|language= id|date=Disimbir 2022|url=https://ejournal.uin-suska.ac.id/index.php/SosialBudaya/article/viewFile/19338/8602}}</ref><ref name="Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang">{{Cite web|title=Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang|language= id|date=Disimbir 2019|url=https://media.neliti.com/media/publications/506596-none-eb4c4768.pdf}}</ref><ref name="Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M : Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang - Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang">{{Cite journal|title=Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M: Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang – Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang|journal= Tamaddun: Jurnal Kebudayaan dan Sastra Islam|language= id|date=2022|volume= 18|issue= 2|pages= 69–86|doi= 10.19109/tamaddun.v18i2.2785|url=https://jurnal.radenfatah.ac.id/index.php/tamaddun/article/view/2785/1887|last1= Niswah|first1= Chirun|doi-access= free}}</ref> | * [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7–ka-13) * Kasultanan Palimbang (1550–1823) | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan |- valign="top" | Urang Malayu Patani<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Negara Sri Dharmaraja (Milinium ka-1–abad ka-15) * Langkasuka (abad ka-2–ka-14) * Kasultanan Pattani (1516–1902) * Kasultanan Singgora (1603–1689) * Karajaan Reman (1785–1902) * Karajaan Legeh (1755–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39">{{harvnb|Anuar Nik Mahmud|1999|p=39}}</ref> * Karajaan Nong Chik (1809–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Jalur (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Teluban (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Jering (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> | * {{flagicon image|Seal Pattani.png}} Pattani,<br>{{flagicon image|Seal Yala.png}} Yala,<br>{{flagicon image|Seal Narathiwat.png}} Narathiwat,<br>{{flagicon image|Seal Songkhla.png}} Songkhla,<br />{{flagicon image|Seal Phattalung.png}} Phattalung * {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]],<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] |- valign="top" | Urang Malayu Pirak<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Gangga Negara (abad ka-2–ka-11) * Kasultanan Pirak (1528–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] |- valign="top" | Urang Malayu Riau | * Kasultanan Kuntu Kampar (1234–1933) * Kasultanan Indragiri (1298–1945) * Kasultanan Rokan (1569–1940) * Kasultanan Pelalawan (1791–1946) * Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911) | * {{flag|Riau}},<br>{{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau,<br /> {{flagicon image|Lambang Kabupaten Pasaman.png}} Kabupatin Pasaman,<br />{{flagicon image|Lambang Kabupaten Lima Puluh Kota.png}} Kabupatin Lima Puluh Kota |- valign="top" | Urang Malayu Sarawak{{sfn|Said|2012}}{{sfn|Amanah Khairat Yayasan Melayu Sarawak|}} | * Karajaan Santubong (abad ka-7) * Karajaan Samarahan (abad ka-13) * Karajaan Saribas (abad ka-15) * Karajaan Banting (abad ka-16) * Kasultanan Sarawak (1598–1641) | * {{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]] |- valign="top" | Urang Malayu Slangor | * Kasultanan Selangor (1745–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]] |- valign="top" | [[Urang Malayu Singapura]] | * Karajaan Singapura (1299–1398) | * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Tamiang | * Karajaan Bukit Karang (1023–1330) * Kasultanan Benua Tamiang (1330–1528) | * {{flagicon image|Lambang Kabupaten Aceh Tamiang.png}} Kabupatin Aceh Tamiang |- valign="top" | Urang Malayu Tarangganu<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Terengganu (1708–wahini) * Karajaan Besut (1780–1899) | * {{flagicon image|Flag of Terengganu.svg}} [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] * [[Kuantan, Malaysia|Kuta Kuantan]] ([[Pahang, Malaysia|Pahang]]) |- valign="top" |Urang Malayu Kalimantan Barat | * Karajaan Landak (1292–1962) * Karajaan Matan (1590–1948) * Karajaan Mempawah (1740–1950) * Kasultanan Pontianak (1771–1950) * Kasultanan Sambas (1675–1944) * Karajaan Sanggau (1310–1960) * Karajaan Sintang (1365–1950) * [[Tanjungpura|Karajaan Tanjungpura]] (880–1590) | * {{flagicon image|Flag of West Kalimantan.svg}} [[Kalimantan Barat]] |} == Liat jua == * [[Dunia Malayu]] * [[Rumah Malayu]] == Rujukan == {{Reflist}} == Pranala luar == * {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu] * {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&hl=id&ct=clnk&cd=139&gl=id&client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]{{Dead link|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=26 Januari 2010 }} * {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=8 April 2016 }} {{DEFAULTSORT:Malayu}} [[Tumbung:Urang Malayu| ]] [[Tumbung:Malayu|*]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Malaysia]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Indunisia]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Brunai]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Singapura]] {{Authority control}} nwbflltr1wsep0hetdaaw1c6q0sen31 115575 115573 2026-11-03T10:38:04Z ~2026-55037-88 18005 /* Sastra */ 115575 wikitext text/x-wiki {{AP}} {{ethnic group |group = Urang Malayu <br/> Suku Melayu <br/> Orang Melayu <br/> اورڠ ملايو |image = [[Berkas:Malay couple.jpg|thumb]] |caption = |poptime = '''± 27.000.000''' |region1 = '''{{flag|Malaysia}}''' |pop1 = 20.749.378 |ref1 = {{lower|<ref>{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}</ref>}} |region2 = '''{{flag|Indunisia}}''' |pop2 = 8.789.585 |ref2 = {{lower|<ref>{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}} |region3 = '''{{flag|Thailand}}''' |pop3 = 5.354.475 |ref3 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}</ref>}} |region4 = '''{{flag|Pilipina}}''' |pop4 = 2.000.000 |ref4 = |region5 = '''{{flag|Singapura}}''' |pop5 = 1.003.449 |ref5 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}</ref>}} |region6 = '''{{flag|Brunai}}''' |pop6 = 501.902 |ref6 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}</ref>}} | region7 = '''{{flag|Australia}}''' | pop7 = 33.183 | ref7 = <ref>{{cite web|url=http://profile.id.com.au/australia/ancestry|title=Australia – Ancestry|website=.id community|access-date=3 Nupimbir 2026|archive-date=3 Januari 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230103081623/https://profile.id.com.au/australia/ancestry/|url-status=live}}</ref> | region8 = '''{{flag|Britania Raya}}''' | pop8 = ~33.000{{Citation needed|date=Nupimbir 2026}} | ref8 = | region9 = '''{{flag|Amirika Sarikat}}''' | pop9 = 29.431 | ref9 = <ref name="Access (DADS) 2010">{{cite web|title=Data Access Dissemination Systems (DADS): Results|website=United States Census Bureau|date=5 Uktubir 2010|url=https://www.census.gov/|access-date=3 Nupimbir 2026|archive-date=27 Disimbir 1996|archive-url=https://web.archive.org/web/19961227012639/https://www.census.gov/|url-status=live}}</ref> |langs = [[Basa Malayu|Malayu]], [[Basa Indunisia|Indunisia]], [[Basa Arab|Arab]], [[Basa Inggris|Inggris]] |rels = [[Islam]] |related = [[Urang Banjar|Banjar]], [[Urang Jawa|Jawa]], Sunda, Minangkabau, Kerinci, Aceh, Dayak }} '''Urang Malayu''' ({{lang-ms|Orang Melayu}}; [[Jawi]]: {{Script/Arabic|أورڠ ملايو}}) ngini bubuhan étnis wan agama Austronésia nang baasal matan Samananjung Malayu, [[Sumatera]] timur, pasisir [[Kalimantan]], wan pulau-pulau halus nang baandak di antara lokasi-lokasi ngini nang dipinandui sabagai [[Nusantara]] Riau. [[Basa Malayu]] marupakan anggota matan rumpun basa Austronesia. Wilayah-wilayah ngini wayah ini marupakan bagian matan nagara-nagara [[Malaysia]], [[Indunisia]] ([[Sumatera]] timur wan selatan, Kapulauan Bangka Belitung, [[Kalimantan Barat]], Kapulauan Riau, wan pasisir [[Kalimantan Timur]]), bagian salatan Thailand (Pattani, Satun, Songkhla, Trang, Krabi, Yala, wan Narathiwat), [[Singapura]], [[Brunai]], wan ujung salatan Myanmar (Tanintharyi). [[Berkas:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|thumb|[[P. Ramlee]]]] [[Berkas:Malay tricolour.svg|thumb|[[Talu warna Malayu]]]] Bahkan, banyak komunitas Minangkabau, Mandailing, wan [[urang Dayak|Dayak]] nang pindah ka pantai timur [[Sumatera]] wan pantai barat [[pulau Kalimantan|Kalimantan]], mangaku sabagai urang Malayu. Salain di Nusantara, urang Malayu jua ada di Sri Lanka, Kapulauan Cocos (Keeling) ''(Cocos Malays)'', wan [[Aprika Salatan]] ''(Cape Malays)''. Pakambangan wan didirian Kasultanan Malaka pas abad ka-15 manyababakan revolusi ganal dalam sajarah bangsa Malayu. Hal ngitu tajadi karana kasultanan ngitu mambawa parubahan nang sangat signifikan pada tata kabudayaan wan kasultanan ngitu mandapatakan kajayaan pada masa ngitu. Sapanjang sajarahnya, urang-urang Malayu dipinandui sabagai komunitas padagangan pasisir nang baisi ciri-ciri budaya nang baubah.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 & 43}} Buhannya manyerap, mambagi wan manyampaiakan banyak ciri budaya dari kalompok etnis lokal lainnya, nang kaya Minangkabau wan Aceh. == Etimologi == {{multiple image | align = right | total_width = 420 | image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg | alt1 = Urang Malayu Malaka | caption1 = Gambaran cat banyu Purtugis matan urang Malayu di Malaka, kikira tahun 1540, ditampaiakan dalam Códice Casanatense | image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg | alt2 = Sepasang urang Malayu | caption2 = Ilustrasi pasangan Malayu, matan ''Reise nach Batavia'', antara tahun 1669 wan 1682 | image3 = JogetUNISEL.jpg | alt3 = Tari manari joget Malayu | caption3 = Tari Joget nang baasal matan masa Kasultanan Malaka, banyak aspek budaya Malayu baasal matan wilayah Malaka }} Kuya Malayu pamulaannya ngaran tampat (toponim), nang marujuk ka sabuting andak di Sumatera. Imbah abad ka-15 istilah Malayu mulai dipakai gasan manyambat ngaran suku (etnonim).<ref name=":0">{{cite book|author=Timothy P. Barnard|year=2004|title=Contesting Malayness: Malay identity across boundaries|location=Singapore|publisher=Singapore University press|isbn=9971-69-279-1|page=|url-status=live}}</ref>{{rp|3}} Sastra ''Sajarah Malayu'', mahubungakan asal etimologis "Melayu" lawan sabuah sungai halus bangaran Sungai Malayu di [[Sumatera]], [[Indunisia]]. Epos tasalah manyambat bahwa sungai ngini mangalir ka Sungai Musi di Palembang, padahal sabujurnya sungai ngini mangalir ka Sungai Batang Hari di [[Jambi]].<ref>{{Cite journal|last=Reid|first=Anthony|date=Uktubir 2001|title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=32|issue=3|pages=295-313}}</ref>{{rp|298}} Babarapa urang bapandapat bahwa istilah ngitu baasal matan sabuah kata nang baasal matan [[basa Malayu]], yaitu "melaju" nang baasal dari awalan 'me' wan akar kata 'laju', nang manggambarakan kakuatan arus di sungai ngitu.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}} [[Barakas:Candi Tinggi.jpg|thumb|upright=1|Candi Muaro Jambi di [[Jambi]], dihubungakan lawan keberadaan karajaan Melayu pra-Islam. Candi-candi biasanya dibangun di tangah-tangah pusat karajaan]] === Sabagai ngaran tampat (toponim) === Istilah "Malayu" dan palafalan nang sama sajak abad ke-15 adalah sabuah toponim kuno nang umumnya mangacu pada daerah-daerah di selat Malaka.{{sfn|Barnard|2004|p=3}} [[Barakas:Tengku Abd Aziz Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah.jpg|thumb|upright=1|Tengku Abdu Aziz, Pangeran dari [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] nang mamakai pakaian khas Melayu formal wayah itu (sekitar 1920)]] * '''''Malaya Dwipa''''', "Malaya Dwipa", kaya nang tacatat dalam bab 48 Bayupurana, wilayah Malaka marupakan sabuah provinsi di laut timur nang sugih banar lawan amas wan perak. Babarapa ahli jua mamasukakan wilayah [[Sumatera]] ka dalam istilah ngitu.{{sfn|Deka|2007|p=57}} Tagal, bubuhan ahli dari India parcaya bahua istilah ini hanya marujuk pada samananjung Malayu nang tadiri matan banyak gunung, sadangkan [[Sumatera]] labih marujuk pada gambaran di dalam Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}} * '''''Maleu-kolon''''' – sabuah lokasi di Samananjung Amang, nang tacatat dalam karya Klaudius Ptolemaeus (90–68 M), ''Geographia'' mancatat sabuah tanjung di ''Aurea Chersonesus'' (Samananjung Malayu) nang bangaran ''Maleu-kolon'', nang diyakini barasal matan Basa Sanskerta, ''malayakolam'' atawa ''malaikurram''.<ref>{{cite book|title= Researches on Ptolemy's geography of eastern Asia (further India and Indo-Malay archipelago|page= 101|author= Gerolamo Emilio Gerini|isbn= 81-70690366|year= 1974|publisher= Munshiram Manoharlal Publishers }}</ref> {{sfn|Gerini|1974|p=101}} * '''''Mo-lo-yu''''' – dikisahakan ulih Yijing, saurang biarawan [[Buddha]] matan dinasti Tang nang bakunjangan ka Asia tenggara pada tahun 688–695. Manurut Yijing, karajaan "Mo-Lo-Yu" bajarak 15 hari balayar matan Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga ([[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]]). Kerajaan ngitu jua jaraknya 15 hari palayaran dari Ka-Cha ([[Kadah, Malaysia|Kadah]]), sahingga kawa dikatahui bahwa kerajaan Mo-Lo-Yu baandak di tangah jarak antara kaduanya.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Teori populer mahubungakan ka'ada'an "Mo-Lo-Yu" lawan situs Kuil Muaro Jambi di Sumatera,{{sfn|Melayu Online|2005}} tagal ka'ada'an Jambi sangat balawanan lawan parnyaraan Yi Jinh nang manyambat bahwa inya ba'andak di tangah-tangah ''Ka-Cha'' (Kedah) lawan ''Bogha'' (Palembang)". Di antara masa akhir dinasti Yuan (1271–1368) wan masa awal dinasti Ming (1368–1644), kata ''Ma-La-Yu'' rancak disambat dalam teks-teks kuno Tiongkok gasan manyambat wilayah nang baandak di laut salatan. === Sabagai ngaran suku (etnonim) === Sastra Malayu Klasik manggambarakan urang Malayu dalam arti nang tahalus daripada interpretasi mudirin. ''Hikayat Hang Tuah'' (sakitar tahun 1700, manuskrip sakitar tahun 1849) hanya mangidentifikasi suku Malayu sabagai subyek Kasultanan Malaka; Brunai pada waktu itu kada dianggap sabagai Malayu. ''Hikayat Patani'' (sakitar 1876) kada manyabutakan Patani wan Brunai sabagai Malayu, istilah itu hanya digunaakan gasan [[Johor, Malaysia|Johor]]. Kedah kada tamasuk sabagai suku Malayu dalam ''Hikayat Kedah''/''Hikayat Merong'' Mahawangsa (sakitar 1821). ''Hikayat Aceh'' (sakitar 1625, naskah nang ada sakitar 1675) mahubungakan etnis Malayu lawan Johor, tagal kada manyabutakan Aceh atawa Deli sabagai Malayu.<ref>{{Cite book|last=Milner|first=Anthony|year=2011|url=https://books.google.co.id/books?id=sACaolB0FpkC&vq=liberally&source=gbs_navlinks_s|title=The Malays|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444391664|pages=91-92}}</ref><ref>Untuk usia manuskrip, lihat [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809133732/https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html |date=2022-08-09 }}.</ref> == Budaya == === Agama === [[Barakas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masigit Sultan Omar Ali Saifuddin di [[Brunai]] wayah malam [[Ramadan]]. Karajaan nang sugih ngini mangadopsi Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Malayu'') sabagai filosofi nasional sajak kamardikaannya pada tahun 1984.]] Masyarakat Malayu awal sabagian besar animis, percaya akan keberadaan ''semangat'' (roh) dalam sagala hal.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Sakitar pambukaan era umum, [[Hindu]]isme wan Budhisme diperkenalkan ulih padagang Asia Selatan ka Kapulauan Malaya, di mana buhannya bakambang sampai abad ka-13, sabalum datangnya Islam nang dibawa ulih padagang Muslim Arab, Asia Salatan wan Cina. Pada abad ka-15, Islam matan sekte Sunni ortodoks bakembang di [[dunia Malayu]] di bawah Kasultanan Malaka. Bida lawan Hinduisme, nang sacara superfisial maubah masyarakat Malayu awal, Islam kawa disambat sudah sacara pinuh baintegrasi ka dalam kahidupan sahari-hari panduduk.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Sajak era ngini, urang-urang Malayu dianggap sabagai kalompok etnis wan agama wan sacara tradisiunal mamiliki identifikasi erat dangan Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} wan mereka kada mangubah agama mereka sajak ngitu.<ref name="Syed" /> Identitas ngini sangat kuat sampai-sampai dipadahakan bahwa manjadi Muslim adalah ''masuk Melayu'' (masuk Malayu).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}} Namun, kepercayaan awal baisi akar nang labih dalam, buhannya mampartahanakan diri malawan anathema Islam – wan jua mistisisme Sufisme sudah bahubungan antara urang Malayu, lawan roh-roh dunia animistik awal wan babarapa unsur Hinduisme.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Imbah tahun 1970-an, kabangkitan Islam (disambat jua re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) di saluruh dunia Muslim, banyak tradisi nang dianggap manyalahi ajaran Islam wan mangandung unsur-unsur syirik ditinggalakan ulih urang Malayu di Malaysia, sadangkan di kalangan urang Malayu di Indunisia, tradisi ngini kada dianggap sabagai takhayul wan mangandung unsur-unsur syirik. Di antara tradisi nginih adalah festival ''mandi safar'' (mandi Safar), sebuah festival mandi gasan mancapai kamurnian spiritual, nang kawa dilihat ciri-cirinya mirip lawan babarapa matan Durga Puja di India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}} Kabanyakan etnis Malayu modern adalah panganut Islam Sunni<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=7 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Uktubir 2012}}</ref> wan festival Malayu nang paling panting adalah festival asal Islam — ''[[Hari Raya Pitrah|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Hari Raya Haji|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Tahun puga Islam|Awal Muharram]]'', wan ''[[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]]''. Di Malaysia wan Brunai, urang-urang Malayu dianggap murtad apabila bapindah agama matan Islam. Tagal, ada babarapa etnis Malayu nang badiam di luar nagara-nagara ngini jua sudah manarima agama lain sacara legal di bawah hukum. === Arsitéktur === {{See also|Rumah Malayu}} [[Barakas:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Rūmah tradisional Malayu di [[Kadah, Malaysia|Kadah]], dihiasi lawan panel ukiran khas dari Samananjung Malayu utara.]] [[Barakas:Malacca Sultanate Palace Museum 1.jpg|thumb|350px|Replika Istana Kasultanan Malaka, nang dibangun matan informasi wan data nang didapat matan Sajarah Malayu. Dokumen sajarah ngini baisi referensi gasan pambangunan wan arsitéktur istana-istana wayah zaman Sultan Mansur Shah, nang mamarintah matan 1458 sampai 1477.]] Berbagai pangaruh budaya, tarutama Cina, Hindia, wan Irupa, bamain peran utama dalam mambantuk arsitéktur Malayu.{{sfn|Henket|Heynen|2002|p=181}} Sampai wayah ngini, kayu adalah bahan utama nang diguna'akan gasan sabarataan bangunan tradisiunal Malayu.<ref name="MC1219">{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1219}}</ref> Tagal, banyak jua struktur batu nang ditamuakan tarutama kompleks kaagamaan matan zaman [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] wan karajaan Malayu isthmian kuno. Candi Muara Takus wan Candi Muaro Jambi di [[Sumatera]] adalah salah sabuting contoh nang bahubungan lawan unsur-unsur arsitektur Kakaisaran Sriwijaya. Namun, arsitéktur Sriwijaya tarutama diwakili di Chaiya (wayah ngini sabuah provinsi di Thailand) di Samananjung Malaya, nang marupakan pusat panting salawas periode Sriwijaya.{{sfn|Chihara|1996|p=213}}{{sfn|Van Beek|Invernizzi|1999|p=75}} Tipe strukturnya tadiri matan ruang sel gasan mangandung gambar Buddha wan puncak strukturnya diulah dalam bantuk ''stupa'' lawan teras-terasan nang baurutan, nang marupakan cuntuh nang paling baik di ''Wat Pra Borom That'' di Chaiya.{{sfn|Jermsawatdi|1989|p=65}} Ada jua bukti kuil Hindu atawa ''Candi'' di sakitar salatan [[Kadah, Malaysia|Kadah]] antara gunung Jerai wan lembah Sungai Muda, dairah nang dipinandui sabagai Lembah Bujang. Di dalam wilayah sakitar 350 kilometer pasagi, 87 situs agama sajarah awal sudah dilaporakan wan ada 12 ''candi'' nang baandak di puncak gunung, sabuah fitur nang manunjukakan mungkin baasal matan kaparcayaan Malayu prasejarah manganai kasucian tempat-tempat tinggi.{{sfn|O'Reilly|2007|p=42}} [[Barakas:Pintu Istana Setul Mambang Segara.jpg|thumb|350px|Sabuting panel dinding nang dihiasi lawan bamacam motif kambang matan istana Setul Mambang Segara nang dilihat di Muzium Negara. Setul adalah sabuah karajaan Malayu nang ada antara tahun 1808 wan 1915 di subalah utara Samananjung Malayu.]] Rujukan awal arsitektur Melayu di Samananjung Melayu kawa ditamui di babarapa catatan Cina. Sebuah catatan Cina abad ka-7 mangisahakan bubuhan jamaah haji Buddha nang datang ka Langkasuka wan manyabutakan kuta ngitu dikelilingi tembok nang di atasnya dibangun manara-manara wan didatangi malalui dua pintu gerbang.{{sfn|Jamil Abu Bakar|2002|p=59}} Catatan abad ka-7 nang lain matan utusan khusus Tiongkok ka Karajaan Bumi Habang di Samananjung Malaya, mancatat bahwa ibu kota baisi tiga gerbang nang tapisah labih matan saratus langkah, nang dihiasi lawan lukisan tema Buddha wan roh-roh bibinian.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=19}} Deskripsi rinci partama matan arsitéktur Malayu ada di ''Istana'' kayu nang ganal matan Mansur Shah matan Malaka (berada 1458-1477).<ref name="MC1219" /> Manurut Sejarah Melayu, bangunan ngini baisi struktur tujuh teluk nang ditinggikan di atas pilar-pilar kayu lawan atap tujuh tingkatan di atas karing-karing batu kapur wan dihiasi lawan puncak-puncak manara nang dihias lawan kaca kaca Cina.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=24}} [[Rumah Malayu|Rumah-rumah tradisiunal Malayu]] diulah mamakai struktur rangka kayu nang sederhana. Rūmah-rūmah nginih baisi atap nang manyimpang, teras di bagian muka, langit-langit nang tinggi, banyak lubang di dinding gasan ventilasi,<ref>{{cite web |last=Ahmad |first=A. Ghafar |title=Malay Vernacular Architecture |url= http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |access-date=26 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100610190114/http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |archive-date=10 Juni 2010 }}</ref> wan rancak dihiasi lawan ukiran kayu nang rumit. Kaindahan wan kualitas ukiran kayu Malayu dimaksudakan gasan manjadi indikator visual matan pangkat sosial wan status matan pamiliknya.{{sfn|Noor|Khoo|2003|p=47}} Rumah Salinger, nang manang Hadiah Arsitektur Aga Khan 1998, adalah contoh modern matan desain tradisiunal ngini.<ref name="Steele 187-188">{{cite book |last1=Steele |first1=James |url=https://archive.org/details/greenwoodencyclo0000stee/page/186/mode/2up?q=%22salinger+house%22 |title=The Greenwood encyclopedia of homes through world history: Volume 3 |date=2009 |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0-313-33791-8 |pages=187–188 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref><ref name="Jantan et al. 16-17">{{cite book |last1=Jantan |first1=Amer Hamzah |url=https://archive.org/details/malaysiasingapor0000mala/page/16/mode/2up?q=%22Rudinara%22 |title=Malaysia, Singapore, and ASEAN in an age of globalisation |last2=Said |first2=Hassan |last3=Bajunid |first3=Ibrahim Ahmad |last4=Ismail |first4=Ibrahim |last5=Talib |first5=Shaharil |last6=Ahmad |first6=Shamsulbahriah Ku |date=2002 |publisher=Asia-Europe Institute, University of Malaya |isbn=983-2085-42-X |pages=16–17 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref> Salawas babarapa dekade, arsitéktur tradisiunal Malayu dipangaruh ulih [[Bugis]] wan [[urang Jawa|Jawa]] matan salatan, Siam, Inggris, [[urang Arab|Arab]] wan India matan utara, Portugis, Belanda, Aceh wan [[Rumah Gadang|Minangkabau]] matan barat dan Cina Salatan matan timur.<ref>{{cite web |title=For Sale – CountryHeights |work=The Art of Living Show |date=22 Marit 2011 |via=YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM |archive-url=https://web.archive.org/web/20251102020704/https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM&feature=youtu.be |archive-date=2025-11-02 |url-status=live |access-date=2026-10-25 |dead-url=unfit}}</ref> === Basa === [[Barakas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|Prasasti Kedukan Bukit nang ditulis dalam aksara Pallawa. Baasal matan tahun 683, ngini adalah salah satu artefak tulisan Malayu nang paling tuha nang masih ada.]] {{Main|Basa Malayu}} {{See also|Tulisan Jawi}} [[Basa Malayu]] marupakan salah satu basa nang paling tarkanal di dunia, tarutama basa Austronesia. Varian wan dialek Malayu dipakai sabagai basa rasmi di [[Brunai]], [[Indunisia]], [[Malaysia]] wan [[Singapura]]. Basa ini jua dituturakan di [[Thailand]] salatan, Kapulauan Cocos, Pulau Natal, Sri Lanka. Basa ini dituturakan sabagai basa asli ulih sakitar 33 juta urang di saluruh Kapulauan Malayu wan dipakai sabagai basa kadua ulih sakitar 220 juta urang.{{sfn|Wright|2007|p=492}} Bentuk basa Malayu nang paling tuha baasal matan basa Proto-Malayo-Polinesia nang dituturakan ulih panduduk Austronesia nang paling awal di Asia Tanggara. Bantuk ngini kamudian bakambang manjadi Malayu Lawas pas budaya wan agama India mulai manambus wilayah ngitu. Basa Malayu Kuno baisi babarapa istilah sampai wahini, tapi tatap kada kawa dipahami ulih pamandir mudirin, samantara basa mudirin sudah banyak ta'akui dalam tulisan Malayu Klasik, nang bantuknya paling tuha ba'asal matan tahun 1303 M.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Malayu bakambang manjadi Basa Malayu Klasik malalui panambahan kata-kata [[basa Arab|Arab]] wan [[basa Parsia|Parsia]] nang barandak pas Islam datang ka wilayah ngitu, wan baubah sacara signifikan dalam prosesnya. Awalnya, Malayu Klasik marupakan sakalompok dialek nang bamacam-macam, mancarminakan asal-usul karajaan-karajaan Malayu di Asia Tenggara. Salah satu dialek ngini, nang dikambangakan dalam tradisi sastra Kasultanan Malaka pas abad ka-15, akhirnya manjadi dominan. Era Malaka ditandai lawan parubahan basa Malayu manjadi basa Islam, nang mirip lawan [[basa Arab|bahasa Arab]], [[basa Parsia|Persia]], Urdu wan Swahili. Tulisan Arab nang diadaptasi disambat Jawi dipakai gasan manggantiakan tulisan Kawi, istilah-istilah agama wan budaya Islam banyak disamakan, manyingkirakan banyak kata-kata Hindu-Buddha, wan basa Malayu jadi basa media pandidikan wan panyabaran Islam di saluruh wilayah Asia Tenggara. Di puncak kakuasaan Malaka pada abad ka-15, basa Malayu Klasik manyabar diluar dunia panutur<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> basa Malayu tradisiunal wan manyabapakan sabuah lingua franca nang disambat ''Bahasa Melayu pasar'' ("Basa Malayu Bazaar") atawa ''Bahasa Melayu rendah'' ("Basa Malayu Randah") sabagai balawanan ''Bahasa Melayu tinggi'' ("Basa Malayu Tinggi") di Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Umumnya diyakini bahwa Basa Malayu Bazaar marupakan basa pidgin wan pangambangan nang paling panting adalah bahwa bahasa pidgin manjadi kreol, manciptakan babarapa basa hanyar nang kaya Basa Malayu Ambon, Basa Malayu Manado wan [[Basa Betawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}} Panulis-panulis Irupa abad ka-17 wan ka-18, nang kaya Tavernier, Thomassin wan Werndly manggambarakan Basa Malayu sabagai "''basa urang-urang nang balajar di sabarataan India, nang kaya basa Latin di Eropa''".{{sfn|Sweeney|1987}} Basa ngini jua nang paling banyak diguna'akan salawas era kolonial Inggris wan Walanda di Kapulauan Malayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kabalikannya tajadi di Hindia Timur Spanyol, di mana Latinisasi massal kapulauan sapanjang tahun-tahun kolonial manyababakan coup de grâce basa Malayu di [[Pilipina]]. Dialek Kasultanan Johor, panerus langsung matan Malaka, manjadi basa standar di kalangan urang Malayu di [[Singapura]] wan [[Malaysia]], wan marupakan dasar asli gasan [[basa Indunisia]] standar.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}} Salain matan basa Malayu standar, nang dikambangakan di dalam lingkup Malaka-Johor, bamacam dialek Malayu lokal ada. Misalnya, urang Bangka, urang Brunai, urang Jambi, urang [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], urang [[Kadah, Malaysia|Kadah]], urang [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]], urang [[basa Palimbang|Palimbang]], urang Pattani, urang [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]], urang [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], wan banyak lainnya. Basa Malayu sacara historis ditulis dalam aksara Pallawa, Kawi wan Rencong. Imbah datangnya Islam, [[tulisan Jawi]] nang badasarkan basa Arab diadopsi wan masih diguna'akan sampai wahini sabagai salah satu dari dua aksara rasmi di [[Brunai]] wan sabagai aksara alternatif di [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Uktubir 2012 }}</ref> Mulai abad ka-17, sabagai hasil kolonisasi Inggris wan Walanda, aksara Jawi sacara batahap digantikan ulih tulisan Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=7 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> nang badasarkan Latin nang akhirnya manjadi tulisan moderen rasmi gasan basa Malayu di [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Indunisia]], wan tulisan ko-resmi di [[Brunai]]. === Festival wan parayaan === [[Barakas:Majlis Tujuh Likor Pasang Pelita.jpg|thumb|Barisan Pelita (lampu minyak) nang dinyalakan pas ''Malam Tujuh Likur'' (malam ka-27 Ramadhan), lampu minyak rancak dipakai gasan manarangi rumah wan jalan-jalan pas bulan Ramadhan. Di sini, di Muar, [[Johor, Malaysia|Johor]], Malaysia.]] Kambang biaknya [[Islam]] bahasil maubah identitas urang Malayu pas abad ka-15. Jadi, kabanyakan festival wan parayaan urang Malayu bajalan barengan lawan [[almanak Hijriah|kalender Islam]], tapi tatap kuat banar [[Malayisasi|nuansa khas Malayu]]nya. Pariayaan Hari Raya (harfiahnya "Hari Ganal") dua kali satahun, [[Aidilfitri]] wan [[Aidiladha]], disambut sabagai pariayaan ganal di saluruh komunitas Malayu. Dua hari raya ngini panting gasan mamparingati dua kajadian ganal wan filsafat dalam ajaran wan kayakinan [[Islam]]. Nang pamulaan manyimbuulkan kamanangan sabagai urang [[Muslim]] imbah sabulan [[saum|bapuasa/saum]] wan sabar di bulan [[Ramadan]], sadangkan nang kadua manyimbuulkan pangurbanan nang dilakuakan ulih Nabi Ibrahim (Abraham) atas nama [[Allah]]. Libur ''Raya'' biasanya dimulai pas acara pulang kampung nang disambat Balik Kampung atawa ''Balik Raya'' nang tajadi babarapa hari sabalum hari raya. Pas Hari Raya, urang Malayu marayaakan lawan manggawi salat Hari Raya, maadakan pista ganal, wan basilaturahmi lawan kawan, kaluarga, wan tatangga. Mambari salam jua penting, sabagai tanda hormat, kasih sayang wan parhatian. [[Barakas:COLLECTIE TROPENMUSEUM Plechtigheden bij de kroning van de Sultan van Deli in 1925 op de troon de sultan en zijn echtgenote met aan weerszijden de rijkssieraden TMnr 10001572.jpg|thumb|Upacara panobatan antara Tengku Otteman, sabagai ''Tengku Mahkota'' (Pangeran Mahkota) Kasultanan Deli, Hindia Walanda; lawan bininya, Raja Amnah, anggota Kaluarga Karajaan Pirak sabagai ''Tengku Puan Indera'' pas tahun 1925]] Upacara-upacara liturgi wan agama lain nang diparingati ulih urang Malayu tamasuk [[Ramadan|Ramadhan]], sabulan suci nang diparingati lawan [[puasa]] di siang hari wan macam-macam kagiatan kaagamaan; [[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]], arak-arakan ganal husus gasan mamparingati hari lahir Nabi [[Muhammad]]; [[Asura|Asyura]], paringatan [[Muharram]] di mana urang Malayu sacara khusyuk manyadiakan makanan husus, nang disambat ''Bubur Asyura''; Nisfu Sya'ban, paringatan Tangah [[Sakban]], hari puasa husus gasan pamintaan ampun; [[Nuzululquran|Nuzul Quran]], wahyu pamulaan [[Al-Qur'an]]; [[Isra Mikraj|Israk dan Mikraj]], naiknya Nabi Muhammad ka langit wan Awal Muharram, [[Tahun puga Islam|Tahun Baru Islam]]; talu parayaan tarakhir rancak diparingati lawan malakukan salat ''sunat'' husus, ceramah kaagamaan wan diskusi Islam di [[masigit]]. Ada jua banyak banar festival budaya dairah nang ada di dalam nagari wan acara-acara sosial di babagai kalangan masyarakat Malayu. Kawasan pasisir bahari dikenal mamparingati upacara ''Mandi Safar'' atawa ''Puja Pantai'', sabuting mandi pambarasihan pas [[almanak Hijriah|bulan Islam]] [[Safar]], nang asal mulanya ditiru matan ritual pambarasihan suci Malayu pra-Islam kuno, mirip lawan tradisi Belimau sabalum Ramadan; wan ''Pesta Menuai'', sabuting festival panen nang dirayakan ulih komunitas Malayu padalaman wan agraris lawan permainan tradisiunal, teater, Joget, wan repertoar tarian-drama lainnya. Tapi, kadua kabiasaan ngitu balahan-balahan mulai kada ada lagi marga adanya babagai parubahan sosial wan ikunumi nang diulah di masyarakat Malayu pas abad ka-20. Selain itu, banyak urang Malayu jua dikanal kawa maumpati upacara karajaan gasan mahurmati istana karajaan masing-masing. Ciri-ciri Islam jua banyak manandai parayaan-parayaan urang Malayu di tingkat individu, sabuah gabungan nang takait lawan upacara transisi spiritual sabagai urang Muslim. Urang Malayu biasanya maulah ''kenduri'', hajat keagamaan gasan marayai atawa maminta barakat gasan sabuah kajadian. Ada babarapa variasi filsafat kenduri, mulai matan ''Doa Selamat'' (maminta karidhaan wan parlindungan Ilahi), ''Kesyukuran'' (gasan manyampaikan rasa sukur wan tarima kasih), ''Melenggang Perut'' (upacara pijat gasan ibu nang bahamil anak partama), ''Aqiqah'' wan ''Cukur Jambul'' (upacara gasan bayi nang baru lahir, gasan marayai kahidupan hanyar), ''Bertindik'' (upacara tindik partama gasan anak bibinian), ''Khatam'' (upacara wisuda, imbah anak mamaca [[Al-Qur'an]] samunyaan gasan partama kalinya), ''Khatan'' (sunat), ''Kahwin'' (pabainan), ''Arwah'' atawa ''Tahlil'' (doa gasan urang nang sudah maninggal), wan lain-lainnya. Acara ngini biasanya diatur ulih kaluarga wan sacara tradisional dibantu ulih masarakat dalam sabuah acara basamuai nang disambat ''Rewang'' atawa ''Gotong-royong''. Salawas upacara ngini, sakulawarga ditulungi ulih tatangga wan kaluarga, nang manaiki tugas nang bamacam-macam, mulai matan manyadiakan makanan, mangatur tampat acara, manyiapakan logistik, wan pangawasan teknis lainnya. Tapi, imbah urbanisasi makin rancak di masyarakat Malayu modern, kabiasaan ''Rewang/Gotong-Royong'' paralahan-lalahan diganti lawan jasa katering nang disewa ulih kaluarga. === Musik === {{Main|Musik Malayu}} [[Musik Malayu]] adalah sabuting janis musik tradisional nang barasal wan bakambang di pasisir timur [[Sumatera]], [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]], wan Samananjung Malaya.<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> Musik ngini biasanya dinyanyikan ulih urang-urang matan suku bangsa Malayu nang kada jarang diumpati jua lawan tarian khas Malayu satampat misalnya tarian parsembahan dalam pajuangan atawa pesta adat, panambaian tamu kahormatan, wan dalam kagiatan kaagamaan.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref> Sairing lawan pakambangan zaman musik Malayu mangalami kabingungan gaya musik misalnya saja mangalami paduan lawan aliran [[musik pop]], [[musik rock]], wan [[dangdut]]. Aliran ngini kawa ditamui di nagara-nagara kaya Malayu, nang kaya [[Indunisia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Brunai]]. Pada pamulaan parkambangan alat musik nang digunaakan labih didominasi ulih tingkatan rebana nang disambat Kompang matan Ponorogo, petikan gambus, gesekan biola, picitan akordion, tingkatan [[kanung|gong/kanung]], wan tiupan [[sarunai]]. Hal ngini dipangaruh ulih budaya matan tanah [[urang Arab|Arab]] dan [[Irupa]] tradisional. Sairing bakambangnya teknologi, bubuhannya digantiakan lawan alat musik elektronik dalam bantuk keyboard. Dalam kiprahnya aliran ngini sampat populer di era '80an bahkan mamasuki era "puncak kahangatan" di era '90an. Hal ngini ditandai lawan makin banyaknya [[panyanyi]] & grup band Malayu, wan pandatang hanyar nang muncul lawan lagu-lagu andalan masing-masing. === Pakaian tradisiunal === [[Barakas:Busana Melayu.jpg|thumb|Urang Malayu dalam ''busana Melayu'', gaya pakaian tradisiunal Malayu]] Pakaian wan tekstil tradisiunal Malayu tarus-tarus barubah matan zaman kuno. Sacara historis, urang Malayu kuno dicatat mamakai bamacam bahan alami sabagai sumber penting gasan kain, pakaian wan pakaian. Namun, era umum, manyaksiakan kadatangan awal para padagang matan timur wan barat ka palabuhan Kapulauan Malayu, basama-sama buhannya manukar barang-barang mewah baru, tamasuk kapas halus wan sutra. Pakaian ngitu kamudian manjadi sumber mode Malayu tinggi wan mandapatakan peran budaya sabagai identitas nang maikat di kapulauan, tarutama di samananjung, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{sfn|Hassan|2016}} Dalam budaya Malayu, pakaian wan tekstil dihormati sabagai simbul kaindahan, kakuatan wan status. Banyak kisah dalam hikayat Malayu manakanakan wadah khusus nang ditampati ulih tekstil.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=2}} Industri paulahan tangan Malayu kawa diitihi asalnya sajak abad ka-13 pas jalur pardagangan timur bakambang di bawah dinasti Song. Pambahasan tentang tekstil nang diulah sacara lokal wan jua dominasi panen di Samananjung Malaya diulah dalam babarapa akun Cina wan Arab.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=19}} Di antara tekstil Malayu nang takanal adalah Songket, Batik, ''Telepok'', ''Limar'', ''Tenun'', ''Kelingkam'', ''Cindai'', ''Pelangi'' wan ''Tekad''. Pakaian Malayu Klasik bamacam-macam di antara wilayah nang balainan, tagal pakaian tradisional nang paling dalam di zaman modern adalah Baju Kurung (gasan [[bibinian]]) wan Baju Melayu (gasan [[lalakian]]), nang kaduanya diakui sabagai pakaian nasional gasan [[Malaysia]] wan [[Brunai]], wan jua dipakai ulih komunitas Malayu di [[Indunisia]], [[Singapura]], [[Pilipina]], Myanmar, wan [[Thailand]]. [[Barakas:HariRayaMalaykids.jpg|thumb|left|Anak-anak Malayu mamakai pakaian tradisiunal wayah [[Hari Raya Pitrah|Idul Fitri]]]] Kata ''Baju Kurung'', nang diartiakan sabagai "mambungkus awak" urang nang mamakainya diulah badasarkan prinsip Islam tentang kasadarhanaan, kasupanan wan karandahan hati. Praktik ngini paralil lawan doktrin agama Yahudi-Karistin, karana mamamirkan bagian-bagian intim tubuh dianggap dilarang dalam [[Islam]]. Interpretasi ngitu lalu ditarik ka cara Malayu mamakai pakaian wan perspektif budaya, ngini kawa disaksikan banar pada pamarintahan Mansur Shah matan Malaka pada abad ka-15, sultan malarang umatnya nang binian Muslim di publik gasan mamakai sarung haja matan dada ka bawah. Sapanjang zaman, Malayu Baju Kurung bajalan malalui babarapa reinkarnasi sabalum mangambil bantuk nang wahini. Marga luasnya bamacam karajaan Malayu di kapulauan, bantuk lokal wan tapisah matan pola desain Baju Kurung jua kawa disaksikan di wilayah ngitu, tamasuk Bengkulu, [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Jambi, Juhur-Riau, [[Pahang, Malaysia|Pahang]] wan Palimbang.{{sfn|Hassan|2016}} Modus nang sasuai matan Baju Kurung gasan laki-laki dipinandui sabagai "Baju Melayu". Bagian atas pakaian diulah lawan desain geometris nang hampir sama lawan Baju Kurung wan biasanya dipasangkan lawan kain anyaman nang dipinandui sabagai sarong. Pola [[tapih|sarong]] mungkin tamasuk simbol status pakawinan urang atawa pangkatnya dalam masyarakat Malayu tradisiunal.{{sfn|Hassan|2016}} Pakaian Malayu klasik umum lainnya gasan lalakian tadiri matan ''baju'' atawa ''tekua'' (sabuting janis baju lengan panjang), ''baju rompi'' (jaket), ''kancing'' (buting), ''celana'' kaki halus (seluar/[[salawar|salawar panjang]]), [[tapih|sarong/tapih]] nang dipakai di pinggang, ''capal'' (sandal), wan ''tanjak'' atawa ''tengkolok'' (alat panutup kapala); gasan bangsawan, ''baju sikap'' atawa ''baju layang'' (sabuting jenis mantel) wan ''pending'' (tali pinggang hiasan) jua identik gasan dipakai sabagai pakaian formal. Rancak jua gasan saurang ''pendekar'' (prajurit Malayu) gasan mamakai [[Karis]] di bagian muka sarong. Babeda lawan Baju Melayu nang tarus dipakai sabagai pakaian upacara haja, Baju Kurung dipakai saban hari sapanjang tahun ulih kabanyakan bibinian Malayu. Pamandangan pagawai sipil binian, pagawai profesional wan mahasiswa nang mamakai Baju Kurung rancak ditamui di [[Malaysia]] wan [[Brunai]]. === Pamainan tradisiunal === [[Barakas:Finished wau and wau frame.JPG|thumb|right|Sabuah bengkel tukang Wau di [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Malaysia]]. Janis layang-layang nang unik ngini kawa ditamui di pasisir timur laut Samananjung Malaya.]] Pamainan tradisiunal Malayu biasanya mamarluakan kaahlian karajinan wan katangkasan tangan wan kawa ditelusuri asal-usulnya sajak zaman Kasultanan Malaka. ''Sepak Raga'' wan pamainan [[kelayangan]] marupakan salah satu permainan tradisiunal nang disambat dalam Sajarah Malayu nang dimainakan ulih bangsawan wan bangsawan matan kasultanan Malayu.{{sfn|Leyden|1821|p=261}}{{sfn|Lockard|2009|p=48}}{{sfn|Ooi|2004|p=1357}} ''Sepak Raga'' adalah salah sabuting pamainan Malayu nang paling populer wan sudah dimainkan baabad-abad. Sacara tradisional, raga Sepak dimainakan dalam lingkaran lawan manendang wan manjagakan bola rotan di atas mangguna'akan apa haja bagian awak salain tangan wan tangan. Inya wayah diakui sabagai olahraga nasional [[Malaysia]] wan dimainkan dalam acara ulahraga{{sfn|Ziegler|1972|p=41}}{{sfn|McNair|2002|p=104}} internasional nangkaya Asian Games wan Southeast Asian Games. Pamainan populer lainnya adalah pambuatan ''Gasing'' nang biasanya dimainakan imbah musim [[katam]]. Katarampilan pangarjaan nang hebat diparluakan gasan manghasilakan ''Gasing'' (atas) nang paling kompetitif, babarapa di antaranya baputar salama dua jam satiap kali.<ref name="Alexander 2006 51">{{harvnb|Alexander|2006|p=51}}</ref> Mungkin pamainan Malayu nang paling populer adalah ''Wau'' (janis layang-layang unik matan pantai timur Samananjung Malayu) atawa layang-layang nang terbang. Parsaingan palayaran Wau diadaakan lawan juri nang mambariakan poin gasan karajinan (''Wau'' adalah objek nang indah wan bawarna-warni nang diandak di atas bingkai bambu), suara (barataan layang-layang Malayu didesain gasan maulah suara tatantu pas digusur angin) wan katinggian.<ref name="Alexander 2006 51"/> Urang Malayu jua baisi varian matan pamainan papan Mancala nang dikanal sabagai [[Daku|Congkak]]. Pamainan ngini dimainkan lawan mamindahkan batu, marmer, manik atawa cangkang di sakitar papan kayu nang tadiri matan dua walas atawa labih lubang. Mancala diakui sabagai pamainan tartua di dunia wan bisa ditelusuri asalnya sajak Mesir Kuno. Sairing bamainan tasabar di saluruh dunia, satiap kabudayaan ma'ulah parbidaan saurang tamasuk urang Malayu.{{sfn|Alexander|2006|p=52}} === Pangolahan logam === [[Barakas:Bunga Mas (Muzium Negara).jpg|thumb|Bunga Mas, Museum Nasional Malaysia. ''Bunga Mas'' ditawarakan ulih nagara-nagara Malayu utara [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Pattani, Nong Chik, Yala, Rangae, Kubang Pasu wan Setul kepada Raja Ayutthaya (Siam) sabagai simbul kasatiaan.]] Pada awal abad ke-17, emas, [[pirak]], besi wan kuningan samuanya sudah diulah dangan sampurna jadi bagian matan masyarakat Malayu. Era ngini manyaksiakan karya-karya logam manarima dukungan karajaan nang kritis. Banyak banar pangolahan logam Malayu nang muncul sabagai bukti era ngini, mulai matan belati khas Malayu nang dikiau [[Karis]] nang diulah matan [[wasi]], sampai ka perhiasan halus nang diulah matan [[amas]] wan perak. Bagi bangsawan Malayu pada periode ngini, karya-karya gantung (pangikat sabuk hias nang dihiasi lawan batu-batu mulia), ''keronsang'' (bros) wan ''cucuk sanggul'' (pin rambut) ditampilakan untuk manjadi salah sabuting barang mode nang paling dicari. Era ngini jua manjadi wadah gasan babarapa barang-barang penting lainnya dalam regalia Malayu nang dibuang dalam amas, tamasuk kotak upacara, ''Tepak sirih'' (wadah Betel) wan bagian-bagian Keris. Sani mengolah emas didominasi ulih repoussé wan teknik granulasi, di mana metode tradisional masih kawa disaksikan hari ini. Di era kontemporer, parhiasan amas Malayu tarutama ditamui dalam bantuk kalung kaki, gelang, cincin, kalung, liontin wan anting-anting.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011">{{cite web |title= Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass |website= Go2Travelmalaysia.com |url= http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |access-date= 25 Uktubir 2026 |archive-date= 19 Mai 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180519135144/http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |url-status= live }}</ref><ref name="Karyaneka 2013">{{cite web |last=Karyaneka |title=Metal Work |publisher=Syarikat Pemasaran Karyaneka Sdn. Bhd. |url= http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |access-date=25 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180324135832/http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |archive-date=24 Marit 2018 }}</ref> Dalam hal barang-barang pirak Malayu, barang-barang matan perak cukup dipinandui gasan desain nang canggih wan halus. Biasanya diulah lawan teknik repousse, filigree, wan niello. Barang-barang tradisiunal Malayu nang umum biasanya diulah matan pirak tamasuk ujung bantal, tali sabuk, sudut-sudut matt, stopper gasan wadah banyu, sarung Karis wan kotak-kotak tembakau. ''Awan Larat'' (pola awan) wan ''Kerawang'' (motif tumbuhan) adalah di antara desain nang populer gasan ujung bantal pirak dekoratif Malayu wan kotak tambakau.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/> Panggunaan barang-barang matan kuningan malabihi banyak kelas sosial Malayu klasik, nang dipakai ulih anggota bangsawan wan urang awam. Popularitas barang-barang matan kuningan sangat banyak dikontribusi karana daya tahan, kualitas wan kamampuan nang mampu dimiliki ulih samua urang. Barang-barang kuningan kawa dibagi jadi dua parbidaan, kuningan kuning gasan barang-barang fungsional wan putih gasan tujuan dekoratif. Ngitu rancak dipanculit wan dihiasi lawan bamacam-macam desain hiasan dalam motif kaagamaan wan bunga. Pamakaian kuningan, nang paling dipinandui gasan Tepak Sireh, wadah upacara gasan betel quid wan gasan mambangun alat musik tatantu kaya [[Kanung]] gasan orkestra [[Gamalan]] Malayu klasik. Salain itu, barang-barang tradisiunal Malayu nang tarkanal lainnya nang diulah matan lugam tamasuk vas bunga, taburan minyak wangi, baki, panci, ketel, wan wadah mambakar dupa.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/><ref name="Karyaneka 2013"/> === Sastra === [[Barakas:Hkyt merong mahawgsa.jpg|thumb|Hikayat Merong Mahawangsa dalam [[tulisan Jawi|teks Jawi]]. Dikanal jua sabagai Sajarah Kadah, ngini adalah sastra Malayu kuno nang mancatat silsilah Merong Mahawangsa wan pandirian Kadah.]] {{Main|Sastra Melayu}} Sastra lisan wan [[sastra]] klasik urang Malayu baandak banyak gambaran tentang urang-urang, matan zaman kuno sampai zaman modern.{{sfn|Littrup|1996|p=192}} Di antara bantuk-bantuk puisi dalam sastra Malayu adalah – Pantun, Syair, wan Gurindam. Bantuk sastra Malayu nang paling awal adalah sastra lisan wan tema utamanya adalah carita rakyat tradisiunal nang barhubungan lawan alam, binatang, wan manusia. Kisah rakyat Malayu klasik tadiri matan lagu wan musik tradisional, puisi heroik, dongeng binatang, kisah hantu, kajadian bahari, dunging, kisah simbolis, mitos, wan kisah bardik. Satiap carita baisi energi sorang dalam hal watak, sumanget, latar belakang, wan cara bacarita, wan kabanyakan digawi lawan tujuan gasan mambari kabahagiaan, bimbingan, pangajaran, pangangan, panjalasan, wan lain-lainnya. Cerita rakyat dihafal wan diwarisakan matan sabuting generasi panyampai cerita ka generasi nang lain. Banyak jua matan kisah-kisah ngini nang ditulis ulih ''penglipur lara'' (panyambun kisah), misal: ''Hikayat Malim Dewa'', ''Hikayat Malim Deman'', ''Hikayat Raja Donan'', ''Hikayat Anggun Cik Tunggal'', wan ''Hikayat Awang Sulung Merah Muda''. Pas pangaruh [[Hindia]] masuk ka Kapulauan Malayu sakitar 2.000 tahun nang lalu, sastra Malayu mulai manggabungakan unsur-unsur India. Sastra pas zaman ngini kabanyakan adalah tarjamahan [[sastra Sanskerta|sastra wan roman Sanskerta]], atawa paling kada babarapa karya nang diilhami ulih karya-karya ngitu, wan penuh lawan rujukan ka mitologi Hindu. Mungkin di awal-awal tu kawa ditelusuri karya-karya kaya ''Hikayat Seri Rama'' (tarjamahan bebas ''Ramayana''), ''Hikayat Bayan Budiman'' (adaptasi Śukasaptati) wan ''Hikayat Panca Tanderan'' (adaptasi ''Hitopadesha'').<ref name="popular science 1899">{{harvnb|Ford|1899|pp=379–381}}</ref> Jaman sastra Malayu klasik dimulai imbah kadatangan Islam wan panamuan [[tulisan Jawi]] (tulisan Malayu nang babasis tulisan Arab). Imbah ngitu, kayakinan wan konsep Islam mulai mambari pangaruh pada sastra Malayu. Batu Surat Tarangganu, nang batanggal 1303, adalah tulisan Malayu naratif nang paling tuha nang dikatahui. Batu ngini baisi tulisan nang manjalasakan sajarah, hukum, wan kisah cinta dalam tulisan Jawi.<ref name="Marshall Cavendish 2007 1218">{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1218}}</ref> Pas puncak kajayaannya, Kasultanan Malaka kada haja jadi pusat Islamisasi, tapi jua jadi pusat ekspresi budaya Malayu, tamasuk sastra. Salawas masa ngini, karya sastra Timur Tangah nang terkenal ditarjamahkan wan buku-buku agama ditulis dalam [[bahasa Malayu]]. Di antara karya-karya terkenal nang sudah diartiakan adalah ''Hikayat Muhammad Hanafiah'' wan ''Hikayat Amir Hamzah''. Kamajuan sastra Malayu pas periode ngini jua ditulisi ulih karya sastra lokal lainnya nang dibari warna ulih [[Sufi|tasawuf]] mistis Timur Tengah, karya-karya terkenal Hamzah Fansuri kaya ''Asrar al-Arifin'' (''Rahsia Orang yang Bijaksana''; Rahasia Orang Bijak), ''Sharab al-Asyikin'' (''Minuman Segala Orang yang Berahi''; Minuman Semua Orang Bersemangat) wan ''Zinat al-Muwahidin'' (''Perhiasan Sekalian Orang yang Mengesakan''; Perhiasan Semua Orang Berbakti) kawa dianggap sabagai magnum opus era ngitu. [[Barakas:Wayang Kulit Kelantan-Patani.jpg|thumb|upright=1.5|Wayang Kulit gaya Kalantan-Patani (Pamainan bayangan) nang mancurit'akan kisah kapahlawanan Hikayat Seri Rama]] Karya sastra Malayu nang paling panting mungkin Sajarah Malayu atawa Sulalatus Salatin. Karya ngini disambat "karya sastra Malayu nang paling takanal, paling unik, wan nang paling rancak" ulih salah saurang ahli nang paling takanal dalam studi Malayu, Sir Richard O. Winstedt.{{sfn|Boyd|1999|p=756}} Tanggal pasti panyusunannya wan identitas panulis aslinya kada pasti, tapi manurut parintah Sultan Alauddin Riaayat Shah III matan Johor pas tahun 1612, Tun Sri Lanang mangawasi proses panyuntingan wan panyusunan Sajarah Malayu.{{sfn|Jaaffar|Hussain|Ahmad|1992|p=260}} Pas abad ka-19, sastra Malayu mandapat babarapa tambahan nang penting, tamasuk ''Kitab Ilmu Bedil'' (Buku Senjata Tradisional) nang manyadiakan rincian nang baharga tentang amunisi wan sanjata tradisiunal Malayu. Jaman ngini jua menyaksikan pamakaian jurnal kedokteran Malayu nang labih luas, nang disambat ''Kitab Tib''. Karya-karya nginih sabujurnya panting banar karana jadi rujukan gasan pangatahuan wan teknologi Malayu pas zaman klasik.<ref>{{cite web |title=Kitab Ilmu Bedil – Book of Malay Traditional Weaponry (2016) |date=10 Juli 2016 |website=The Memory of the World Committee for Asia and the Pacific |url=http://www.mowcapunesco.org/register/kitab-ilmu-bedil-ms-101-or-book-of-malay-traditional-weaponry-2016/ |access-date=3 Nupimbir 2026 |archive-date=3 Disimbir 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203224429/http://www.mowcapunesco.org/register/kitab-ilmu-bedil-ms-101-or-book-of-malay-traditional-weaponry-2016/ |url-status=live }}</ref> Teks-teks Malayu abad ka-19 nang lain ditulis di Sumatra, ngini tamasuk ''Kitab Pengetahuan Bahasa'' (Buku Pengetahuan Bahasa) ulih Raja Ali Haji wan ''Perhimpunan Gunawan bagi Laki-Laki dan Perempuan'' (Kumpulan Jampi gasan Laki-Laki wan Bini) ulih Khatijah Terung, bini Raja Haji Abdullah bin Raja Hassan.<ref>{{Cite journal |last=Musa |first=Mohd Faizal |date=2021 |title=Transcripts of Gender, Intimacy, and Islam in Southeast Asia: The "Outrageous" Texts of Raja Ali Haji and Khatijah Terung |journal=Religions |language=en |volume=12 |issue=3 |page=219 |doi=10.3390/rel12030219 |issn=2077-1444|doi-access=free }}</ref> Abad nang sama jua menyaksikan parubahan ganal dalam [[Sastra Melayu|sastra Malayu]] liwat tulisan [[Abdullah bin Abdul Kadir]], sabuting munshi nang lahir di [[Kuta Malaka, Malaysia|Malaka]] nang takanal di [[Singapura]].<ref name="popular science 1899" /> Abdullah dianggap sabagai urang Malayu nang paling berbudaya nang pernah manulis,<ref name="popular science 1899" /> salah saurang panamu ganal<ref name="Sneddon 2003 59"/> di sastra Malayu wan bapak sastra Malayu modern.<ref name="Marshall Cavendish 2007 1218"/> Karya-karya paling penting sidin adalah ''Hikayat Abdullah'' (sabuting autobiografi), ''Kisah Pelayaran Abdullah ke Kelantan'' (sabuting catatan perjalanan sidin gasan pamarintah ka [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]), wan ''Kisah Pelayaran Abdullah ke Mekah'' (sabuting narasi [[haji]] sidin ka Mekah tahun 1854). Karya sidin jadi inspirasi gasan generasi panulis di masa depan wan jadi tanda awal parubahan matan sastra Malayu klasik ka sastra Malayu mudirin.<ref name="Sneddon 2003 59"/> === Seni bela diri === [[Barakas:Singaporean female pesilat - 20080222.jpg|thumb|Saurang praktisi silat binian matan [[Singapura]]]] Silat wan varian-variannya kawa ditamui di sabarataan [[dunia Malayu]]: Samananjung Malayu (tamasuk [[Singapura]]), Kapulauan Riau, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]]. Bukti arkeologis manunjuakan bahwa, pas abad ka-6, seni pajuangan nang diformalkan sudah dipraktikakan di Samananjung Malaya wan Sumatera.{{sfn|James|1994|p=73}} Bantuk-bantuk awal Silat diyakini sudah dikambangakan wan digunaakan dalam angkatan basanjata karajaan Malayu kuno di Langkasuka (abad ka-2){{sfn|Alexander|2006|p=225}}{{sfn|Abd. Rahman Ismail|2008|p=188}} wan [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7). Pangaruh matan kasultanan Malayu di [[Malaka, Malaysia|Malaka]], [[Johor, Malaysia|Johor]], Pattani wan [[Brunai]] sudah mambari kontribusi gasan panyebaran seni bela diri ngini di Kapulauan Malayu. Malalui labirin kanal laut nang rumit wan kapiler sungai nang mamfasilitasi partukaran wan padagangan di saluruh wilayah, Silat manjalani jalannya ka hutan hujan nang padat wan ka pagunungan. Lagenda Laksamana Hang Tuah matan Malaka adalah salah sabuting ''pesilat'' paling tarkenal dalam sajarah{{sfn|Green|2001|p=802}} wan bahkan dianggap ulih babarapa urang sabagai bapak silat Malayu.{{sfn|Sheikh Shamsuddin|2005|p=195}} Sajak era klasik, Silat Malayu manjalani diversifikasi nang ganal wan mambantuk apa nang wahini sacara tradisiunal diakui sabagai sumber Pencak Silat Indunisia wan bantuk-bantuk Silat lainnya di Asia Tunggara.{{sfn|Draeger|1992|p=23}}{{sfn|Farrer|2009|p=28}} Salain Silat, Tomoi jua dipraktikakan ulih urang Malayu, tarutama di wilayah utara Samananjung Malaya. Ngini adalah varian matan bantuk kickboxing Indo-Cina nang diyakini telah manyebar di daratan Asia Tunggara sajak zaman Kakaisaran Funan (68 M). === Seni pamentasan === [[Barakas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pamentasan Joget Gamelan, 1937]] Urang Malayu baisi bamacam-macam [[musik]] wan [[igal]] nang marupakan gabungan matan pangaruh budaya nang balainan. Genre nang khas mulai matan tarian rakyat tradisional Malayu nang kaya drama Mak Yong sampai tarian Zapin nang bapangaruh Arab. Gerakan koreografi jua bamacam-macam mulai matan langkah-langkah wan lagu-lagu sederhana di Dikir barat sampai gerakan nang rumit di Joget [[Gamalan|Gamelan]]. Musik tradisional Malayu pada dasarnya marupakan musik perkusi. Macam-macam [[kanung]] manyadiakan irama gasan banyak tarian. Ada jua drum bamacam-macam ukuran, mulai matan ''rebana ubi'' ganal nang dipakai gasan menandai acara-acara penting sampai ''gendang-rebana'' kecil (frame drum) nang dipakai gasan mengiringi bacaan vokal dalam upacara kaagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}} [[Barakas:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sabuting bubuhan dari penari Malayu Siam nang manampailakan Mak Yong (sakitar abad ka-19). Pada tahun 2005, buku ngini mandapat pangakuan sabagai salah satu karya agung warisan lisan wan nang kada talihat umat manusia ulih [[Pahimpunan Pandidikan, Kailmuan, wan Kabudayaan Pasarikatan Bangsa-Bangsa|UNESCO]].]] Musik Nobat manjadi bagian matan Royal Regalia dari pangadilan Malayu sajak datangnya Islam pada abad ka-12 wan hanya dimainkan dalam upacara pangadilan nang penting. Orkestrenya tamasuk instrumen sakral wan nang dihormati banar nang kaya ''nehara'' (drum ketel), ''[[babun]]'' (drum kepala ganda), ''nafiri'' (trumpet), ''[[sarunai]]'' (oboe), wan kadang-kadang gong berkunci wan sapasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}} Pangaruh India kuat dalam pamainan bayangan tradisional nang dipinandui sabagai Wayang Kulit nang mana kisah-kisah matan epik Hindu; Ramayana & Mahabharata mambantuk repertoar utama. Ada ampat macam teater wayang bayangan nang kawa ditamui di Samananjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Tatapi, seni wan kisah-kisah ''Wayang Purwa'' wan ''Wayang Siam'' manunjukakan pangaruh wilayah nang bagabung lawan basa Jawa wan Siam masing-masing, samantara ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Gedek'' mancaritakan bentuk wan gaya Malayu nang labih asli. Kesenian-kesenian pamentasan Malayu nang terkenal lainnya adalah; teater ''Bangsawan'', balada cinta ''Dondang Sayang'' wan tari ''Mak Inang'' matan Kasultanan Malaka, teater ''Jikey'' wan ''Mek Mulung'' matan [[Kadah, Malaysia|Kadah]], tari ''Asyik'' wan drama tari ''Menora'' matan Patani wan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], tari ''Ulek mayang'' wan ''Rodat'' matan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], teater ''Boria'' matan Penang, tari ''Canggung'' matan [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]], lagu-lagu naratif ''Mukun'' matan [[Brunai]] wan [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> Gending Sriwijaya matan Palembang, tari Serampang Dua Belas matan Serdang,<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api tarian api matan [[Riau]] wan Dikir barat Singapura matan [[Singapura]]. === Seni visual === [[Barakas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, burung mitos raksasa nang diulah gasan parada sunat agung pangeran [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]]] Ukiran kayu marupakan bagian matan seni visual Malayu klasik. Urang Malayu sacara tradisional manghias monumen, parahu, sanjata, makam, instrumen musik, wan pakakasnya lawan motif flora, kaligrafi, geometri, wan fitur kosmik. Seni ngini diulah lawan cara mahapus kayu lawan mamakai alat-alat nang tajam wan maumpati pola, komposisi wan urutan tartentu. Bentuk [[sani]], nang dipinandui sabagai ''ukir'', disambat sabagai tindakan pangabdian matan para pangrajin kepada pencipta wan hadiah gasan sasama manusia.{{sfn|Said|2005}} Bentuk kesenian ngini tarutama dikaranakan banyaknya kayu di Kapulauan Malayu wan jua karana kaahlian tukang-tukang kayu nang mamungkinakan urang-urang Malayu mapraktekkan ukiran kayu sabagai karajinan. Lingkungan tropis alami di mana flora wan fauna banyak nang mengilhami motif nang digambarakan dalam bentuk abstrak atawa distilasi ka dalam papan kayu. Dengan datangnya Islam, bentuk kaligrafi geometris wan Islam diparkanalakan dalam ukiran kayu. Kayu nang diguna'akan biasanya dari spesies kayu keras tropis nang diketahui tahan lama wan kawa tahan sarangan jamur, kumbang sapatu-sapatu listrik wan rayap.{{sfn|Said|2002}} Rumah atawa [[masigit]] tradisional Malayu nang khas pasti dihiasi lawan labih matan 20 bagian nang diukir. Ukiran di dinding wan panel mamungkinakan angin masuk wan kaluar bangunan sacara efektif wan kawa mamungkinakan sinar matahari mancahaya bagian dalam struktur. Pada saat nang sama, bayangan nang dibuang ulih panel jua akan meulah bayangan badasarkan motif nang manambah kaindahan di lantai. Jadi, bagian-bagian nang diukir manjalankan tujuan fungsional wan estetika. === Tambikar === [[Barakas:Sayong.jpg|thumb|''Labu Sayong'' bawarna hitam, guci klasik Malayu matan Kuala Kangsar, [[Pirak, Malaysia|Pirak]], [[Malaysia]]]] Dalam budaya Malayu, tembikar kada cuma dianggap sabagai parabot rumah tangga haja. Ini dianggap sabagai karya [[sani]], contoh talenta, nang dihiasi lawan kaindahan, warisan, katabahan, wan kabaktian ka agama. Tambikar tanah liat Malayu biasanya kada bapasir, lawan rancangan hiasannya diukir pas tambikarnya satangah kering pas proses pambuatannya.<ref name="Travel Malaysia 2012">{{cite web |title= Malaysian Handicraft – Pottery |website= Go2Travelmalaysia.com |url= http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/pottery.htm |access-date= 3 Nupimbir 2026 |archive-date= 21 Nupimbir 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171121031048/http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/pottery.htm |url-status= live }}</ref> Manurut babarapa panalitian,<ref name="Azmi Arifin 2015">{{harvnb|Azmi Arifin|2015}}</ref> industri parak Malayu asli bagambang sacara lokal matan zaman kuno nang ganal wan matan situ mancakup tingkatan kabudayaan nang tinggi. Jua sudah dicatat bahwa ciri-ciri desain tembikarnya Malayu manunjukakan kada adanya pangaruh asing sabalum abad ka-19, sabuah paradoks amun dipikirakan kontak budaya nang luas antara urang Malayu lawan dunia luar.<ref name="Azmi Arifin 2015"/> Di antara keramik tradisiunal Malayu nang terkenal ada ''Mambong'' matan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], nang dibentuk dari tanah liat wan dikenal lawan warna terakota. Biasanya, bantuknya kayak alat masak. Di pasisir barat, ''Labu Sayong'' nang bawarna itam di Kuala Kangsar dihormati gasan guci nang babantuk labu. Ada jua babarapa varian ''Labu'', tamasuk ''Labu Tela'', ''Labu Kepala'', ''Labu Gelugor Tela'' wan ''Labu Gelugor Kepala''.<ref name="Travel Malaysia 2012"/> Bantuk-bantuk karamik tradisiunal Malayu nang lain adalah: ''Belanga'', biasanya baisi bibir nang lebar wan dasar nang bulik, parakian ngini biasanya dipakai gasan mamasak kari. Dianggap bahwa struktur tanahnya kawa manulung panas supaya rata tarusar, nang bakaitan lawan dasar bulatnya. Versi nang labih halus matan ''Belanga'' disambat ''periok'', dipakai gasan mamasak [[banih|nasi/banih]]; ''Buyong'', rancak dikiau baisi leher nang lurus wan badan nang babantuk bola, rancak dipakai gasan wadah banyu; ''Terenang'', ''Terenang'' nang babantuk persegi dipakai gasan wadah, hususnya di daerah Malayu pasisir [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], Patani, wan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]]; ''Bekas Bara'', wadah halus, biasanya diulah gasan dipakai gasan dupa; ''Jambangan'', vas tradisiunal Malayu, biasanya gasan tujuan estetika wan ''Geluk'', wadah banyu halus.{{sfn|Cikgu Paklong|2017}} == Kalompok-kalompok sub-etnis == {{see also|Urang Malayu Malaysia|Urang Malayu Indunisia|Urang Malayu Brunai|Urang Malayu Singapura}} [[Barakas:Indonesia Ethnic Groups Map - EN.svg|thumb|center|upright=3.0|Wilayah urang Malayu digambarakan dalam warna hijau wan kalompok-kalompok sub-etnis nang bahubungan lainnya digambarakan dalam warna hijau nang labih gelap atawa labih cerah.]] Walaupun mambantuk 3,4% matan jumlah panduduk, etnis Malayu marupakan salah sabuting etnis nang paling banyak didistribusikan di Indunisia. Kaya nang ditampaiakan di peta, di luar Kapulauan Indunisia, urang Malayu bagana di Samananjung Malayu, mambantuk kalompok etnis nang mandominasi di Samananjung Malaysia wan minoritas nang signifikan di [[Singapura]], [[Thailand]] wan Myanmar salatan. Koridor wilayah Malayu Borneo dimulai di utara matan barat daya [[Sabah, Malaysia|Sabah]], tarus lawan nagara [[Brunai|Brunai Darussalam]], [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]] pasisir wan tarus turun ka [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{lower |0.4em|{{sfn|Yunos|Begawan|2011}}}} {| class="wikitable" |- ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Kalompok etnis ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Karajaan-karajaan sajarah ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Dairah lawan populasi nang signifikan |- valign="top" | Urang Malayu Bangka wan Balitung | | * {{Flagicon image|Flag of Bangka-Belitung.svg}} Kapulauan Bangka Belitung |- valign="top" | Urang Malayu Bangkok{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2003}}{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2007}} | | * {{flagicon image|Seal Bangkok.png}} Min Buri, Nong Chok<br />{{flagicon image|Seal Pathum Thani.png}} Lam Luk Ka, Mueang Pathum<br />{{flagicon image|Seal Ayutthaya.png}} Prupinsi Ayutthaya |- valign="top" | Urang Malayu Bangkulu | | * {{Flagicon image|Flag of Bengkulu.svg}} Bengkulu |- valign="top" | Urang Malayu Berau | * Kasultanan Berau (1377–1830) * Kasultanan Gunung Tabur (1810–1945) * Kasultanan Sambaliung (1810–1945) | * {{flagicon image|Coat of arms of Berau Regency.svg}} Kabupatin Berau |- valign="top" | Urang Bugis-Malayu<ref name="Karim">{{harvnb|Gulrose Karim|1990|p=74}}</ref><ref name="Joseph">{{harvnb|Joseph|Najmabadi|2006|p=436}}</ref>(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[Bugis]]) | * Karajaan Mempawah (1740–1950)<ref>{{cite web |url= http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |title=Mempawah Sultanate |website=Melaju Online |access-date=28 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160408190433/http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |archive-date=8 April 2016 }}</ref> * Kasultanan Selangor (1745–wahini) * Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911) | * {{Flag|Riau}},<br />{{Flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Burma | | * {{flagicon image|Flag of Tanintharyi Region (1974–2010).svg}} Divisi Tanintharyi |- valign="top" | [[Urang Malayu Brunai]]{{sfn|IBP|2007|pp=151–152}}<ref name="Colling">{{harvnb|Colling|1973|p=6804}}</ref><ref name="Aris">{{harvnb|Othman|1983|pp=1–26}}</ref><ref name="Husain">{{harvnb|Husain|2007|pp=16, 33, 34}}</ref> | * [[Kakaisaran Barunai]] (abad ka-7 sampai ka-15) * Kasultanan Brunai (1363–wahini) | * {{flag|Brunai}} * {{flagicon image|Flag of Labuan.svg}} Labuan,<br>{{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak]],<br>{{flag|Sabah}} |- valign="top" | Urang Malayu Cocos | | * {{flagicon image|Flag of Christmas Island.svg}} Pulau Natal,<br>{{flagicon image|Flag of the Cocos (Keeling) Islands.svg}} Kapulauan Cocos (Keeling) * {{flag|Sabah}} |- valign="top" | Urang Malayu Jambi | * Karajaan Jambi (abad ka-7) * Dharmasraya (1183–1347) * Kasultanan Jambi (1460–1907) | * {{flag|Jambi}} |- valign="top" | Urang Jawa-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[urang Jawa|Jawa]]) | * Kasultanan Palimbang (1550–1823) | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan,<br /> {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Juhur<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Johor (1528–wahini) * Kasultanan Muar (1855–1877) | * {{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]] |- valign="top" | Urang Malayu Kadah<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />{{sfn|Majlis Kebudayaan Negeri Kedah|1986|pp=19–69}} | * Paradaban Lambah Bujang (abad ka-1) * Langkasuka (abad ka-2–ka-14) * Karajaan Kadah (Kedah Tua) (abad ka-7t–ka-12) * Kasultanan Kadah (1136–wahini) * Kasultanan Setul (1808–1916){{sfn|Halimi|Pitchai|2016}} * Karajaan Kubang Pasu (1839–1864) * [[Pirlis, Malaysia|Karajaan Pirlis]] (1842–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Perlis.svg}} [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]],<br>{{flagicon image|Flag of Penang (Malaysia).svg}} Pulau Pinang,<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] * {{flagicon image|Seal Satun.png}} Satun,<br>{{flagicon image|Seal Trang.png}} Trang,<br>{{flagicon image|Seal Krabi.png}} Krabi |- valign="top" | Urang Malayu Kalantan<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Bumi Habang (abad ka-1–ka-6) * Kasultanan Kalantan (1267–wahini) * Kasultanan Jembal (1638–1720) | * {{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]] * {{flagicon image|Flag of Narathiwat.svg}} Narathiwat * {{flagicon image|Flag of Besut, Terengganu.svg}} Besut ([[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]]) |- valign="top" | Urang Malayu Lahat | | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan |- valign="top" | Urang Malayu Loloan | | * {{flagicon image|Lambang Kab Jembrana.png}} Kabupatin Jembrana |- valign="top" | Urang Malayu Malaka<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Malaka (1402–1511) | * {{flagicon image|Flag of Malacca.svg}} [[Malaka, Malaysia|Malaka]] |- valign="top" | Urang Minangkabau-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(''kalompok Malayu asimilasi katurunan Minangkabau'') | * Dharmasraya (1183–1347) * [[Kesultanan Siak]] (1725–1949) * Kapamimpinan Nagari Sambilan (1773–wahini) | * {{flag|Riau}},<br /> {{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau * {{flagicon image|Flag of Negeri Sembilan.svg}} [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]],<br>{{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br />{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Sumatera Timur Laut | * Kasultanan Asahan (1630–1946) * Kasultanan Bilah (1630–1946) * Kasultanan Deli (1632–1946) * Kasultanan Langkat (1568–1946) * Kasultanan Serdang (1728–1946) | * {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara |- valign="top" | Urang Malayu Pahang<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Pahang Kuna (abad ka-5–1454) * Kasultanan Pahang Lawas (1470–1623) * Karajaan Pahang Modern (1770–1881) * Kasultanan Pahang Moderen (1881–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] |- valign="top" | [[Urang Palimbang|Urang Malayu Palimbang]]<ref name="Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam">{{Cite web|title=Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam|language= id|date=Agustus 2019|url=https://www.researchgate.net/publication/334990443}}</ref><ref name="Tradisi Ruwahan pada Masyarakat Melayu Palembang">{{Cite web|title=Tradisi Ruwahan Masyarakat Melayu Palembang Dalam Perspektif Fenomenologis|language= id|date=Disimbir 2022|url=https://ejournal.uin-suska.ac.id/index.php/SosialBudaya/article/viewFile/19338/8602}}</ref><ref name="Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang">{{Cite web|title=Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang|language= id|date=Disimbir 2019|url=https://media.neliti.com/media/publications/506596-none-eb4c4768.pdf}}</ref><ref name="Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M : Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang - Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang">{{Cite journal|title=Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M: Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang – Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang|journal= Tamaddun: Jurnal Kebudayaan dan Sastra Islam|language= id|date=2022|volume= 18|issue= 2|pages= 69–86|doi= 10.19109/tamaddun.v18i2.2785|url=https://jurnal.radenfatah.ac.id/index.php/tamaddun/article/view/2785/1887|last1= Niswah|first1= Chirun|doi-access= free}}</ref> | * [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7–ka-13) * Kasultanan Palimbang (1550–1823) | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan |- valign="top" | Urang Malayu Patani<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Negara Sri Dharmaraja (Milinium ka-1–abad ka-15) * Langkasuka (abad ka-2–ka-14) * Kasultanan Pattani (1516–1902) * Kasultanan Singgora (1603–1689) * Karajaan Reman (1785–1902) * Karajaan Legeh (1755–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39">{{harvnb|Anuar Nik Mahmud|1999|p=39}}</ref> * Karajaan Nong Chik (1809–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Jalur (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Teluban (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Jering (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> | * {{flagicon image|Seal Pattani.png}} Pattani,<br>{{flagicon image|Seal Yala.png}} Yala,<br>{{flagicon image|Seal Narathiwat.png}} Narathiwat,<br>{{flagicon image|Seal Songkhla.png}} Songkhla,<br />{{flagicon image|Seal Phattalung.png}} Phattalung * {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]],<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] |- valign="top" | Urang Malayu Pirak<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Gangga Negara (abad ka-2–ka-11) * Kasultanan Pirak (1528–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] |- valign="top" | Urang Malayu Riau | * Kasultanan Kuntu Kampar (1234–1933) * Kasultanan Indragiri (1298–1945) * Kasultanan Rokan (1569–1940) * Kasultanan Pelalawan (1791–1946) * Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911) | * {{flag|Riau}},<br>{{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau,<br /> {{flagicon image|Lambang Kabupaten Pasaman.png}} Kabupatin Pasaman,<br />{{flagicon image|Lambang Kabupaten Lima Puluh Kota.png}} Kabupatin Lima Puluh Kota |- valign="top" | Urang Malayu Sarawak{{sfn|Said|2012}}{{sfn|Amanah Khairat Yayasan Melayu Sarawak|}} | * Karajaan Santubong (abad ka-7) * Karajaan Samarahan (abad ka-13) * Karajaan Saribas (abad ka-15) * Karajaan Banting (abad ka-16) * Kasultanan Sarawak (1598–1641) | * {{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]] |- valign="top" | Urang Malayu Slangor | * Kasultanan Selangor (1745–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]] |- valign="top" | [[Urang Malayu Singapura]] | * Karajaan Singapura (1299–1398) | * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Tamiang | * Karajaan Bukit Karang (1023–1330) * Kasultanan Benua Tamiang (1330–1528) | * {{flagicon image|Lambang Kabupaten Aceh Tamiang.png}} Kabupatin Aceh Tamiang |- valign="top" | Urang Malayu Tarangganu<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Terengganu (1708–wahini) * Karajaan Besut (1780–1899) | * {{flagicon image|Flag of Terengganu.svg}} [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] * [[Kuantan, Malaysia|Kuta Kuantan]] ([[Pahang, Malaysia|Pahang]]) |- valign="top" |Urang Malayu Kalimantan Barat | * Karajaan Landak (1292–1962) * Karajaan Matan (1590–1948) * Karajaan Mempawah (1740–1950) * Kasultanan Pontianak (1771–1950) * Kasultanan Sambas (1675–1944) * Karajaan Sanggau (1310–1960) * Karajaan Sintang (1365–1950) * [[Tanjungpura|Karajaan Tanjungpura]] (880–1590) | * {{flagicon image|Flag of West Kalimantan.svg}} [[Kalimantan Barat]] |} == Liat jua == * [[Dunia Malayu]] * [[Rumah Malayu]] == Rujukan == {{Reflist}} == Pranala luar == * {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu] * {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&hl=id&ct=clnk&cd=139&gl=id&client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]{{Dead link|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=26 Januari 2010 }} * {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=8 April 2016 }} {{DEFAULTSORT:Malayu}} [[Tumbung:Urang Malayu| ]] [[Tumbung:Malayu|*]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Malaysia]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Indunisia]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Brunai]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Singapura]] {{Authority control}} fsrk91j8r8nsrt7sqb4pg5rukqzmfj4 115582 115575 2026-11-03T11:54:59Z ~2026-55037-88 18005 /* Sastra */ 115582 wikitext text/x-wiki {{AP}} {{ethnic group |group = Urang Malayu <br/> Suku Melayu <br/> Orang Melayu <br/> اورڠ ملايو |image = [[Berkas:Malay couple.jpg|thumb]] |caption = |poptime = '''± 27.000.000''' |region1 = '''{{flag|Malaysia}}''' |pop1 = 20.749.378 |ref1 = {{lower|<ref>{{harvnb|Economic Planning Unit (Malaysia)|2010}}</ref>}} |region2 = '''{{flag|Indunisia}}''' |pop2 = 8.789.585 |ref2 = {{lower|<ref>{{harvnb|Badan Pusat Statistika Indonesia|2010}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}} |region3 = '''{{flag|Thailand}}''' |pop3 = 5.354.475 |ref3 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Thailand|2012}}</ref>}} |region4 = '''{{flag|Pilipina}}''' |pop4 = 2.000.000 |ref4 = |region5 = '''{{flag|Singapura}}''' |pop5 = 1.003.449 |ref5 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Singapore|2012}}</ref>}} |region6 = '''{{flag|Brunai}}''' |pop6 = 501.902 |ref6 = {{lower|<ref>{{harvnb|CIA World Factbook|t=Brunei|2012}}</ref>}} | region7 = '''{{flag|Australia}}''' | pop7 = 33.183 | ref7 = <ref>{{cite web|url=http://profile.id.com.au/australia/ancestry|title=Australia – Ancestry|website=.id community|access-date=3 Nupimbir 2026|archive-date=3 Januari 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230103081623/https://profile.id.com.au/australia/ancestry/|url-status=live}}</ref> | region8 = '''{{flag|Britania Raya}}''' | pop8 = ~33.000{{Citation needed|date=Nupimbir 2026}} | ref8 = | region9 = '''{{flag|Amirika Sarikat}}''' | pop9 = 29.431 | ref9 = <ref name="Access (DADS) 2010">{{cite web|title=Data Access Dissemination Systems (DADS): Results|website=United States Census Bureau|date=5 Uktubir 2010|url=https://www.census.gov/|access-date=3 Nupimbir 2026|archive-date=27 Disimbir 1996|archive-url=https://web.archive.org/web/19961227012639/https://www.census.gov/|url-status=live}}</ref> |langs = [[Basa Malayu|Malayu]], [[Basa Indunisia|Indunisia]], [[Basa Arab|Arab]], [[Basa Inggris|Inggris]] |rels = [[Islam]] |related = [[Urang Banjar|Banjar]], [[Urang Jawa|Jawa]], Sunda, Minangkabau, Kerinci, Aceh, Dayak }} '''Urang Malayu''' ({{lang-ms|Orang Melayu}}; [[Jawi]]: {{Script/Arabic|أورڠ ملايو}}) ngini bubuhan étnis wan agama Austronésia nang baasal matan Samananjung Malayu, [[Sumatera]] timur, pasisir [[Kalimantan]], wan pulau-pulau halus nang baandak di antara lokasi-lokasi ngini nang dipinandui sabagai [[Nusantara]] Riau. [[Basa Malayu]] marupakan anggota matan rumpun basa Austronesia. Wilayah-wilayah ngini wayah ini marupakan bagian matan nagara-nagara [[Malaysia]], [[Indunisia]] ([[Sumatera]] timur wan selatan, Kapulauan Bangka Belitung, [[Kalimantan Barat]], Kapulauan Riau, wan pasisir [[Kalimantan Timur]]), bagian salatan Thailand (Pattani, Satun, Songkhla, Trang, Krabi, Yala, wan Narathiwat), [[Singapura]], [[Brunai]], wan ujung salatan Myanmar (Tanintharyi). [[Berkas:P Ramlee Dunia Film 15 May 1954 p20.jpg|thumb|[[P. Ramlee]]]] [[Berkas:Malay tricolour.svg|thumb|[[Talu warna Malayu]]]] Bahkan, banyak komunitas Minangkabau, Mandailing, wan [[urang Dayak|Dayak]] nang pindah ka pantai timur [[Sumatera]] wan pantai barat [[pulau Kalimantan|Kalimantan]], mangaku sabagai urang Malayu. Salain di Nusantara, urang Malayu jua ada di Sri Lanka, Kapulauan Cocos (Keeling) ''(Cocos Malays)'', wan [[Aprika Salatan]] ''(Cape Malays)''. Pakambangan wan didirian Kasultanan Malaka pas abad ka-15 manyababakan revolusi ganal dalam sajarah bangsa Malayu. Hal ngitu tajadi karana kasultanan ngitu mambawa parubahan nang sangat signifikan pada tata kabudayaan wan kasultanan ngitu mandapatakan kajayaan pada masa ngitu. Sapanjang sajarahnya, urang-urang Malayu dipinandui sabagai komunitas padagangan pasisir nang baisi ciri-ciri budaya nang baubah.{{sfn|Milner|2010|p=131}}{{sfn|Barnard|2004|pp=7, 32, 33 & 43}} Buhannya manyerap, mambagi wan manyampaiakan banyak ciri budaya dari kalompok etnis lokal lainnya, nang kaya Minangkabau wan Aceh. == Etimologi == {{multiple image | align = right | total_width = 420 | image1 = Malays from the Malacca Sultanate Codice Casanatense.jpg | alt1 = Urang Malayu Malaka | caption1 = Gambaran cat banyu Purtugis matan urang Malayu di Malaka, kikira tahun 1540, ditampaiakan dalam Códice Casanatense | image2 = A Malay couple RBSeite93.jpg | alt2 = Sepasang urang Malayu | caption2 = Ilustrasi pasangan Malayu, matan ''Reise nach Batavia'', antara tahun 1669 wan 1682 | image3 = JogetUNISEL.jpg | alt3 = Tari manari joget Malayu | caption3 = Tari Joget nang baasal matan masa Kasultanan Malaka, banyak aspek budaya Malayu baasal matan wilayah Malaka }} Kuya Malayu pamulaannya ngaran tampat (toponim), nang marujuk ka sabuting andak di Sumatera. Imbah abad ka-15 istilah Malayu mulai dipakai gasan manyambat ngaran suku (etnonim).<ref name=":0">{{cite book|author=Timothy P. Barnard|year=2004|title=Contesting Malayness: Malay identity across boundaries|location=Singapore|publisher=Singapore University press|isbn=9971-69-279-1|page=|url-status=live}}</ref>{{rp|3}} Sastra ''Sajarah Malayu'', mahubungakan asal etimologis "Melayu" lawan sabuah sungai halus bangaran Sungai Malayu di [[Sumatera]], [[Indunisia]]. Epos tasalah manyambat bahwa sungai ngini mangalir ka Sungai Musi di Palembang, padahal sabujurnya sungai ngini mangalir ka Sungai Batang Hari di [[Jambi]].<ref>{{Cite journal|last=Reid|first=Anthony|date=Uktubir 2001|title=Understanding Melayu (Malay) as a Source of Diverse Modern Identities|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=32|issue=3|pages=295-313}}</ref>{{rp|298}} Babarapa urang bapandapat bahwa istilah ngitu baasal matan sabuah kata nang baasal matan [[basa Malayu]], yaitu "melaju" nang baasal dari awalan 'me' wan akar kata 'laju', nang manggambarakan kakuatan arus di sungai ngitu.{{sfn|Melebek|Moain|2006|pp=9–10}} [[Barakas:Candi Tinggi.jpg|thumb|upright=1|Candi Muaro Jambi di [[Jambi]], dihubungakan lawan keberadaan karajaan Melayu pra-Islam. Candi-candi biasanya dibangun di tangah-tangah pusat karajaan]] === Sabagai ngaran tampat (toponim) === Istilah "Malayu" dan palafalan nang sama sajak abad ke-15 adalah sabuah toponim kuno nang umumnya mangacu pada daerah-daerah di selat Malaka.{{sfn|Barnard|2004|p=3}} [[Barakas:Tengku Abd Aziz Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah.jpg|thumb|upright=1|Tengku Abdu Aziz, Pangeran dari [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] nang mamakai pakaian khas Melayu formal wayah itu (sekitar 1920)]] * '''''Malaya Dwipa''''', "Malaya Dwipa", kaya nang tacatat dalam bab 48 Bayupurana, wilayah Malaka marupakan sabuah provinsi di laut timur nang sugih banar lawan amas wan perak. Babarapa ahli jua mamasukakan wilayah [[Sumatera]] ka dalam istilah ngitu.{{sfn|Deka|2007|p=57}} Tagal, bubuhan ahli dari India parcaya bahua istilah ini hanya marujuk pada samananjung Malayu nang tadiri matan banyak gunung, sadangkan [[Sumatera]] labih marujuk pada gambaran di dalam Suvarnadvipa.{{sfn|Pande|2006|p=266}}{{sfn|Gopal|2000|p=139}}{{sfn|Ahir|1995|p=612}}{{sfn|Mukerjee|1984|p=212}}{{sfn|Sarkar|1970|p=8}} * '''''Maleu-kolon''''' – sabuah lokasi di Samananjung Amang, nang tacatat dalam karya Klaudius Ptolemaeus (90–68 M), ''Geographia'' mancatat sabuah tanjung di ''Aurea Chersonesus'' (Samananjung Malayu) nang bangaran ''Maleu-kolon'', nang diyakini barasal matan Basa Sanskerta, ''malayakolam'' atawa ''malaikurram''.<ref>{{cite book|title= Researches on Ptolemy's geography of eastern Asia (further India and Indo-Malay archipelago|page= 101|author= Gerolamo Emilio Gerini|isbn= 81-70690366|year= 1974|publisher= Munshiram Manoharlal Publishers }}</ref> {{sfn|Gerini|1974|p=101}} * '''''Mo-lo-yu''''' – dikisahakan ulih Yijing, saurang biarawan [[Buddha]] matan dinasti Tang nang bakunjangan ka Asia tenggara pada tahun 688–695. Manurut Yijing, karajaan "Mo-Lo-Yu" bajarak 15 hari balayar matan Bogha (Palembang), ibu kota Sribhoga ([[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]]). Kerajaan ngitu jua jaraknya 15 hari palayaran dari Ka-Cha ([[Kadah, Malaysia|Kadah]]), sahingga kawa dikatahui bahwa kerajaan Mo-Lo-Yu baandak di tangah jarak antara kaduanya.{{sfn|I Ching|2005|p=xl–xli}} Teori populer mahubungakan ka'ada'an "Mo-Lo-Yu" lawan situs Kuil Muaro Jambi di Sumatera,{{sfn|Melayu Online|2005}} tagal ka'ada'an Jambi sangat balawanan lawan parnyaraan Yi Jinh nang manyambat bahwa inya ba'andak di tangah-tangah ''Ka-Cha'' (Kedah) lawan ''Bogha'' (Palembang)". Di antara masa akhir dinasti Yuan (1271–1368) wan masa awal dinasti Ming (1368–1644), kata ''Ma-La-Yu'' rancak disambat dalam teks-teks kuno Tiongkok gasan manyambat wilayah nang baandak di laut salatan. === Sabagai ngaran suku (etnonim) === Sastra Malayu Klasik manggambarakan urang Malayu dalam arti nang tahalus daripada interpretasi mudirin. ''Hikayat Hang Tuah'' (sakitar tahun 1700, manuskrip sakitar tahun 1849) hanya mangidentifikasi suku Malayu sabagai subyek Kasultanan Malaka; Brunai pada waktu itu kada dianggap sabagai Malayu. ''Hikayat Patani'' (sakitar 1876) kada manyabutakan Patani wan Brunai sabagai Malayu, istilah itu hanya digunaakan gasan [[Johor, Malaysia|Johor]]. Kedah kada tamasuk sabagai suku Malayu dalam ''Hikayat Kedah''/''Hikayat Merong'' Mahawangsa (sakitar 1821). ''Hikayat Aceh'' (sakitar 1625, naskah nang ada sakitar 1675) mahubungakan etnis Malayu lawan Johor, tagal kada manyabutakan Aceh atawa Deli sabagai Malayu.<ref>{{Cite book|last=Milner|first=Anthony|year=2011|url=https://books.google.co.id/books?id=sACaolB0FpkC&vq=liberally&source=gbs_navlinks_s|title=The Malays|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444391664|pages=91-92}}</ref><ref>Untuk usia manuskrip, lihat [https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html Malay Concordance Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809133732/https://mcp.anu.edu.au/Q/texts.html |date=2022-08-09 }}.</ref> == Budaya == === Agama === [[Barakas:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|Masigit Sultan Omar Ali Saifuddin di [[Brunai]] wayah malam [[Ramadan]]. Karajaan nang sugih ngini mangadopsi Melayu Islam Beraja (''Monarki Islam Malayu'') sabagai filosofi nasional sajak kamardikaannya pada tahun 1984.]] Masyarakat Malayu awal sabagian besar animis, percaya akan keberadaan ''semangat'' (roh) dalam sagala hal.<ref name="zaki1">{{harvnb|Zaki Ragman|2003|pp=1–6}}</ref> Sakitar pambukaan era umum, [[Hindu]]isme wan Budhisme diperkenalkan ulih padagang Asia Selatan ka Kapulauan Malaya, di mana buhannya bakambang sampai abad ka-13, sabalum datangnya Islam nang dibawa ulih padagang Muslim Arab, Asia Salatan wan Cina. Pada abad ka-15, Islam matan sekte Sunni ortodoks bakembang di [[dunia Malayu]] di bawah Kasultanan Malaka. Bida lawan Hinduisme, nang sacara superfisial maubah masyarakat Malayu awal, Islam kawa disambat sudah sacara pinuh baintegrasi ka dalam kahidupan sahari-hari panduduk.<ref name="Syed">{{harvnb|Syed Husin Ali|2008|p=57}}</ref> Sajak era ngini, urang-urang Malayu dianggap sabagai kalompok etnis wan agama wan sacara tradisiunal mamiliki identifikasi erat dangan Islam{{sfn|Johns|Lahoud|2005|p=157}} wan mereka kada mangubah agama mereka sajak ngitu.<ref name="Syed" /> Identitas ngini sangat kuat sampai-sampai dipadahakan bahwa manjadi Muslim adalah ''masuk Melayu'' (masuk Malayu).{{sfn|Andaya|Andaya|1984|p=55}} Namun, kepercayaan awal baisi akar nang labih dalam, buhannya mampartahanakan diri malawan anathema Islam – wan jua mistisisme Sufisme sudah bahubungan antara urang Malayu, lawan roh-roh dunia animistik awal wan babarapa unsur Hinduisme.{{sfn|Winstedt|1925|p=125}} Imbah tahun 1970-an, kabangkitan Islam (disambat jua re-Islamisasi{{sfn|Burgat|2003|p=54}}) di saluruh dunia Muslim, banyak tradisi nang dianggap manyalahi ajaran Islam wan mangandung unsur-unsur syirik ditinggalakan ulih urang Malayu di Malaysia, sadangkan di kalangan urang Malayu di Indunisia, tradisi ngini kada dianggap sabagai takhayul wan mangandung unsur-unsur syirik. Di antara tradisi nginih adalah festival ''mandi safar'' (mandi Safar), sebuah festival mandi gasan mancapai kamurnian spiritual, nang kawa dilihat ciri-cirinya mirip lawan babarapa matan Durga Puja di India.{{sfn|Bolton|Hutton|2000|p=184}} Kabanyakan etnis Malayu modern adalah panganut Islam Sunni<ref>{{cite web |title=The Malay of Malaysia |publisher=Bethany World Prayer Center |url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |access-date=7 Juli 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010191042/http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code3/1892.html |archive-date=10 Uktubir 2012}}</ref> wan festival Malayu nang paling panting adalah festival asal Islam — ''[[Hari Raya Pitrah|Hari Raya Aidilfitri]]'', ''[[Hari Raya Haji|Hari Raya Aidiladha]]'', ''[[Tahun puga Islam|Awal Muharram]]'', wan ''[[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]]''. Di Malaysia wan Brunai, urang-urang Malayu dianggap murtad apabila bapindah agama matan Islam. Tagal, ada babarapa etnis Malayu nang badiam di luar nagara-nagara ngini jua sudah manarima agama lain sacara legal di bawah hukum. === Arsitéktur === {{See also|Rumah Malayu}} [[Barakas:Rumah kedah.gif|thumb|350px|Rūmah tradisional Malayu di [[Kadah, Malaysia|Kadah]], dihiasi lawan panel ukiran khas dari Samananjung Malayu utara.]] [[Barakas:Malacca Sultanate Palace Museum 1.jpg|thumb|350px|Replika Istana Kasultanan Malaka, nang dibangun matan informasi wan data nang didapat matan Sajarah Malayu. Dokumen sajarah ngini baisi referensi gasan pambangunan wan arsitéktur istana-istana wayah zaman Sultan Mansur Shah, nang mamarintah matan 1458 sampai 1477.]] Berbagai pangaruh budaya, tarutama Cina, Hindia, wan Irupa, bamain peran utama dalam mambantuk arsitéktur Malayu.{{sfn|Henket|Heynen|2002|p=181}} Sampai wayah ngini, kayu adalah bahan utama nang diguna'akan gasan sabarataan bangunan tradisiunal Malayu.<ref name="MC1219">{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1219}}</ref> Tagal, banyak jua struktur batu nang ditamuakan tarutama kompleks kaagamaan matan zaman [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] wan karajaan Malayu isthmian kuno. Candi Muara Takus wan Candi Muaro Jambi di [[Sumatera]] adalah salah sabuting contoh nang bahubungan lawan unsur-unsur arsitektur Kakaisaran Sriwijaya. Namun, arsitéktur Sriwijaya tarutama diwakili di Chaiya (wayah ngini sabuah provinsi di Thailand) di Samananjung Malaya, nang marupakan pusat panting salawas periode Sriwijaya.{{sfn|Chihara|1996|p=213}}{{sfn|Van Beek|Invernizzi|1999|p=75}} Tipe strukturnya tadiri matan ruang sel gasan mangandung gambar Buddha wan puncak strukturnya diulah dalam bantuk ''stupa'' lawan teras-terasan nang baurutan, nang marupakan cuntuh nang paling baik di ''Wat Pra Borom That'' di Chaiya.{{sfn|Jermsawatdi|1989|p=65}} Ada jua bukti kuil Hindu atawa ''Candi'' di sakitar salatan [[Kadah, Malaysia|Kadah]] antara gunung Jerai wan lembah Sungai Muda, dairah nang dipinandui sabagai Lembah Bujang. Di dalam wilayah sakitar 350 kilometer pasagi, 87 situs agama sajarah awal sudah dilaporakan wan ada 12 ''candi'' nang baandak di puncak gunung, sabuah fitur nang manunjukakan mungkin baasal matan kaparcayaan Malayu prasejarah manganai kasucian tempat-tempat tinggi.{{sfn|O'Reilly|2007|p=42}} [[Barakas:Pintu Istana Setul Mambang Segara.jpg|thumb|350px|Sabuting panel dinding nang dihiasi lawan bamacam motif kambang matan istana Setul Mambang Segara nang dilihat di Muzium Negara. Setul adalah sabuah karajaan Malayu nang ada antara tahun 1808 wan 1915 di subalah utara Samananjung Malayu.]] Rujukan awal arsitektur Melayu di Samananjung Melayu kawa ditamui di babarapa catatan Cina. Sebuah catatan Cina abad ka-7 mangisahakan bubuhan jamaah haji Buddha nang datang ka Langkasuka wan manyabutakan kuta ngitu dikelilingi tembok nang di atasnya dibangun manara-manara wan didatangi malalui dua pintu gerbang.{{sfn|Jamil Abu Bakar|2002|p=59}} Catatan abad ka-7 nang lain matan utusan khusus Tiongkok ka Karajaan Bumi Habang di Samananjung Malaya, mancatat bahwa ibu kota baisi tiga gerbang nang tapisah labih matan saratus langkah, nang dihiasi lawan lukisan tema Buddha wan roh-roh bibinian.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=19}} Deskripsi rinci partama matan arsitéktur Malayu ada di ''Istana'' kayu nang ganal matan Mansur Shah matan Malaka (berada 1458-1477).<ref name="MC1219" /> Manurut Sejarah Melayu, bangunan ngini baisi struktur tujuh teluk nang ditinggikan di atas pilar-pilar kayu lawan atap tujuh tingkatan di atas karing-karing batu kapur wan dihiasi lawan puncak-puncak manara nang dihias lawan kaca kaca Cina.{{sfn|Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|2005|p=24}} [[Rumah Malayu|Rumah-rumah tradisiunal Malayu]] diulah mamakai struktur rangka kayu nang sederhana. Rūmah-rūmah nginih baisi atap nang manyimpang, teras di bagian muka, langit-langit nang tinggi, banyak lubang di dinding gasan ventilasi,<ref>{{cite web |last=Ahmad |first=A. Ghafar |title=Malay Vernacular Architecture |url= http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |access-date=26 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100610190114/http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm |archive-date=10 Juni 2010 }}</ref> wan rancak dihiasi lawan ukiran kayu nang rumit. Kaindahan wan kualitas ukiran kayu Malayu dimaksudakan gasan manjadi indikator visual matan pangkat sosial wan status matan pamiliknya.{{sfn|Noor|Khoo|2003|p=47}} Rumah Salinger, nang manang Hadiah Arsitektur Aga Khan 1998, adalah contoh modern matan desain tradisiunal ngini.<ref name="Steele 187-188">{{cite book |last1=Steele |first1=James |url=https://archive.org/details/greenwoodencyclo0000stee/page/186/mode/2up?q=%22salinger+house%22 |title=The Greenwood encyclopedia of homes through world history: Volume 3 |date=2009 |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0-313-33791-8 |pages=187–188 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref><ref name="Jantan et al. 16-17">{{cite book |last1=Jantan |first1=Amer Hamzah |url=https://archive.org/details/malaysiasingapor0000mala/page/16/mode/2up?q=%22Rudinara%22 |title=Malaysia, Singapore, and ASEAN in an age of globalisation |last2=Said |first2=Hassan |last3=Bajunid |first3=Ibrahim Ahmad |last4=Ismail |first4=Ibrahim |last5=Talib |first5=Shaharil |last6=Ahmad |first6=Shamsulbahriah Ku |date=2002 |publisher=Asia-Europe Institute, University of Malaya |isbn=983-2085-42-X |pages=16–17 |access-date=26 Uktubir 2026}}</ref> Salawas babarapa dekade, arsitéktur tradisiunal Malayu dipangaruh ulih [[Bugis]] wan [[urang Jawa|Jawa]] matan salatan, Siam, Inggris, [[urang Arab|Arab]] wan India matan utara, Portugis, Belanda, Aceh wan [[Rumah Gadang|Minangkabau]] matan barat dan Cina Salatan matan timur.<ref>{{cite web |title=For Sale – CountryHeights |work=The Art of Living Show |date=22 Marit 2011 |via=YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM |archive-url=https://web.archive.org/web/20251102020704/https://www.youtube.com/watch?v=7ZCHUMYs2CM&feature=youtu.be |archive-date=2025-11-02 |url-status=live |access-date=2026-10-25 |dead-url=unfit}}</ref> === Basa === [[Barakas:Prasasti Kedukan Bukit 3.jpg|thumb|Prasasti Kedukan Bukit nang ditulis dalam aksara Pallawa. Baasal matan tahun 683, ngini adalah salah satu artefak tulisan Malayu nang paling tuha nang masih ada.]] {{Main|Basa Malayu}} {{See also|Tulisan Jawi}} [[Basa Malayu]] marupakan salah satu basa nang paling tarkanal di dunia, tarutama basa Austronesia. Varian wan dialek Malayu dipakai sabagai basa rasmi di [[Brunai]], [[Indunisia]], [[Malaysia]] wan [[Singapura]]. Basa ini jua dituturakan di [[Thailand]] salatan, Kapulauan Cocos, Pulau Natal, Sri Lanka. Basa ini dituturakan sabagai basa asli ulih sakitar 33 juta urang di saluruh Kapulauan Malayu wan dipakai sabagai basa kadua ulih sakitar 220 juta urang.{{sfn|Wright|2007|p=492}} Bentuk basa Malayu nang paling tuha baasal matan basa Proto-Malayo-Polinesia nang dituturakan ulih panduduk Austronesia nang paling awal di Asia Tanggara. Bantuk ngini kamudian bakambang manjadi Malayu Lawas pas budaya wan agama India mulai manambus wilayah ngitu. Basa Malayu Kuno baisi babarapa istilah sampai wahini, tapi tatap kada kawa dipahami ulih pamandir mudirin, samantara basa mudirin sudah banyak ta'akui dalam tulisan Malayu Klasik, nang bantuknya paling tuha ba'asal matan tahun 1303 M.{{sfn|Teeuw|1959|p=149}} Basa Malayu bakambang manjadi Basa Malayu Klasik malalui panambahan kata-kata [[basa Arab|Arab]] wan [[basa Parsia|Parsia]] nang barandak pas Islam datang ka wilayah ngitu, wan baubah sacara signifikan dalam prosesnya. Awalnya, Malayu Klasik marupakan sakalompok dialek nang bamacam-macam, mancarminakan asal-usul karajaan-karajaan Malayu di Asia Tenggara. Salah satu dialek ngini, nang dikambangakan dalam tradisi sastra Kasultanan Malaka pas abad ka-15, akhirnya manjadi dominan. Era Malaka ditandai lawan parubahan basa Malayu manjadi basa Islam, nang mirip lawan [[basa Arab|bahasa Arab]], [[basa Parsia|Persia]], Urdu wan Swahili. Tulisan Arab nang diadaptasi disambat Jawi dipakai gasan manggantiakan tulisan Kawi, istilah-istilah agama wan budaya Islam banyak disamakan, manyingkirakan banyak kata-kata Hindu-Buddha, wan basa Malayu jadi basa media pandidikan wan panyabaran Islam di saluruh wilayah Asia Tenggara. Di puncak kakuasaan Malaka pada abad ka-15, basa Malayu Klasik manyabar diluar dunia panutur<ref name="Sneddon 2003 59">{{harvnb|Sneddon|2003|p=59}}</ref> basa Malayu tradisiunal wan manyabapakan sabuah lingua franca nang disambat ''Bahasa Melayu pasar'' ("Basa Malayu Bazaar") atawa ''Bahasa Melayu rendah'' ("Basa Malayu Randah") sabagai balawanan ''Bahasa Melayu tinggi'' ("Basa Malayu Tinggi") di Malaka.{{sfn|Sneddon|2003|p=84}} Umumnya diyakini bahwa Basa Malayu Bazaar marupakan basa pidgin wan pangambangan nang paling panting adalah bahwa bahasa pidgin manjadi kreol, manciptakan babarapa basa hanyar nang kaya Basa Malayu Ambon, Basa Malayu Manado wan [[Basa Betawi]].{{sfn|Sneddon|2003|p=60}} Panulis-panulis Irupa abad ka-17 wan ka-18, nang kaya Tavernier, Thomassin wan Werndly manggambarakan Basa Malayu sabagai "''basa urang-urang nang balajar di sabarataan India, nang kaya basa Latin di Eropa''".{{sfn|Sweeney|1987}} Basa ngini jua nang paling banyak diguna'akan salawas era kolonial Inggris wan Walanda di Kapulauan Malayu.{{sfn|Van der Putten|Cody|2009|p=55}} Kabalikannya tajadi di Hindia Timur Spanyol, di mana Latinisasi massal kapulauan sapanjang tahun-tahun kolonial manyababakan coup de grâce basa Malayu di [[Pilipina]]. Dialek Kasultanan Johor, panerus langsung matan Malaka, manjadi basa standar di kalangan urang Malayu di [[Singapura]] wan [[Malaysia]], wan marupakan dasar asli gasan [[basa Indunisia]] standar.<ref name="Sneddon 2003 59"/>{{sfn|Wong|1973|p=126}}{{sfn|Clyne|1992|p=413}}{{sfn|Brown|Ogilvie|2009|p=678}} Salain matan basa Malayu standar, nang dikambangakan di dalam lingkup Malaka-Johor, bamacam dialek Malayu lokal ada. Misalnya, urang Bangka, urang Brunai, urang Jambi, urang [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], urang [[Kadah, Malaysia|Kadah]], urang [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]], urang [[basa Palimbang|Palimbang]], urang Pattani, urang [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]], urang [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], wan banyak lainnya. Basa Malayu sacara historis ditulis dalam aksara Pallawa, Kawi wan Rencong. Imbah datangnya Islam, [[tulisan Jawi]] nang badasarkan basa Arab diadopsi wan masih diguna'akan sampai wahini sabagai salah satu dari dua aksara rasmi di [[Brunai]] wan sabagai aksara alternatif di [[Malaysia]].<ref>{{cite web |title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards |work=The Star |year=2008 |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029105406/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F8%2F26%2Fnation%2F22168989&sec=nation |archive-date=29 Uktubir 2012 }}</ref> Mulai abad ka-17, sabagai hasil kolonisasi Inggris wan Walanda, aksara Jawi sacara batahap digantikan ulih tulisan Rumi<ref>{{cite web |title=Malay (Bahasa Melayu / بهاس ملايو) |website=Omniglot |url=http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |access-date=7 Juli 2026 |archive-date=26 Juni 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626115200/http://www.omniglot.com/writing/malay.htm |url-status=live }}</ref> nang badasarkan Latin nang akhirnya manjadi tulisan moderen rasmi gasan basa Malayu di [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Indunisia]], wan tulisan ko-resmi di [[Brunai]]. === Festival wan parayaan === [[Barakas:Majlis Tujuh Likor Pasang Pelita.jpg|thumb|Barisan Pelita (lampu minyak) nang dinyalakan pas ''Malam Tujuh Likur'' (malam ka-27 Ramadhan), lampu minyak rancak dipakai gasan manarangi rumah wan jalan-jalan pas bulan Ramadhan. Di sini, di Muar, [[Johor, Malaysia|Johor]], Malaysia.]] Kambang biaknya [[Islam]] bahasil maubah identitas urang Malayu pas abad ka-15. Jadi, kabanyakan festival wan parayaan urang Malayu bajalan barengan lawan [[almanak Hijriah|kalender Islam]], tapi tatap kuat banar [[Malayisasi|nuansa khas Malayu]]nya. Pariayaan Hari Raya (harfiahnya "Hari Ganal") dua kali satahun, [[Aidilfitri]] wan [[Aidiladha]], disambut sabagai pariayaan ganal di saluruh komunitas Malayu. Dua hari raya ngini panting gasan mamparingati dua kajadian ganal wan filsafat dalam ajaran wan kayakinan [[Islam]]. Nang pamulaan manyimbuulkan kamanangan sabagai urang [[Muslim]] imbah sabulan [[saum|bapuasa/saum]] wan sabar di bulan [[Ramadan]], sadangkan nang kadua manyimbuulkan pangurbanan nang dilakuakan ulih Nabi Ibrahim (Abraham) atas nama [[Allah]]. Libur ''Raya'' biasanya dimulai pas acara pulang kampung nang disambat Balik Kampung atawa ''Balik Raya'' nang tajadi babarapa hari sabalum hari raya. Pas Hari Raya, urang Malayu marayaakan lawan manggawi salat Hari Raya, maadakan pista ganal, wan basilaturahmi lawan kawan, kaluarga, wan tatangga. Mambari salam jua penting, sabagai tanda hormat, kasih sayang wan parhatian. [[Barakas:COLLECTIE TROPENMUSEUM Plechtigheden bij de kroning van de Sultan van Deli in 1925 op de troon de sultan en zijn echtgenote met aan weerszijden de rijkssieraden TMnr 10001572.jpg|thumb|Upacara panobatan antara Tengku Otteman, sabagai ''Tengku Mahkota'' (Pangeran Mahkota) Kasultanan Deli, Hindia Walanda; lawan bininya, Raja Amnah, anggota Kaluarga Karajaan Pirak sabagai ''Tengku Puan Indera'' pas tahun 1925]] Upacara-upacara liturgi wan agama lain nang diparingati ulih urang Malayu tamasuk [[Ramadan|Ramadhan]], sabulan suci nang diparingati lawan [[puasa]] di siang hari wan macam-macam kagiatan kaagamaan; [[Mulut (parayaan)|Maulidur Rasul]], arak-arakan ganal husus gasan mamparingati hari lahir Nabi [[Muhammad]]; [[Asura|Asyura]], paringatan [[Muharram]] di mana urang Malayu sacara khusyuk manyadiakan makanan husus, nang disambat ''Bubur Asyura''; Nisfu Sya'ban, paringatan Tangah [[Sakban]], hari puasa husus gasan pamintaan ampun; [[Nuzululquran|Nuzul Quran]], wahyu pamulaan [[Al-Qur'an]]; [[Isra Mikraj|Israk dan Mikraj]], naiknya Nabi Muhammad ka langit wan Awal Muharram, [[Tahun puga Islam|Tahun Baru Islam]]; talu parayaan tarakhir rancak diparingati lawan malakukan salat ''sunat'' husus, ceramah kaagamaan wan diskusi Islam di [[masigit]]. Ada jua banyak banar festival budaya dairah nang ada di dalam nagari wan acara-acara sosial di babagai kalangan masyarakat Malayu. Kawasan pasisir bahari dikenal mamparingati upacara ''Mandi Safar'' atawa ''Puja Pantai'', sabuting mandi pambarasihan pas [[almanak Hijriah|bulan Islam]] [[Safar]], nang asal mulanya ditiru matan ritual pambarasihan suci Malayu pra-Islam kuno, mirip lawan tradisi Belimau sabalum Ramadan; wan ''Pesta Menuai'', sabuting festival panen nang dirayakan ulih komunitas Malayu padalaman wan agraris lawan permainan tradisiunal, teater, Joget, wan repertoar tarian-drama lainnya. Tapi, kadua kabiasaan ngitu balahan-balahan mulai kada ada lagi marga adanya babagai parubahan sosial wan ikunumi nang diulah di masyarakat Malayu pas abad ka-20. Selain itu, banyak urang Malayu jua dikanal kawa maumpati upacara karajaan gasan mahurmati istana karajaan masing-masing. Ciri-ciri Islam jua banyak manandai parayaan-parayaan urang Malayu di tingkat individu, sabuah gabungan nang takait lawan upacara transisi spiritual sabagai urang Muslim. Urang Malayu biasanya maulah ''kenduri'', hajat keagamaan gasan marayai atawa maminta barakat gasan sabuah kajadian. Ada babarapa variasi filsafat kenduri, mulai matan ''Doa Selamat'' (maminta karidhaan wan parlindungan Ilahi), ''Kesyukuran'' (gasan manyampaikan rasa sukur wan tarima kasih), ''Melenggang Perut'' (upacara pijat gasan ibu nang bahamil anak partama), ''Aqiqah'' wan ''Cukur Jambul'' (upacara gasan bayi nang baru lahir, gasan marayai kahidupan hanyar), ''Bertindik'' (upacara tindik partama gasan anak bibinian), ''Khatam'' (upacara wisuda, imbah anak mamaca [[Al-Qur'an]] samunyaan gasan partama kalinya), ''Khatan'' (sunat), ''Kahwin'' (pabainan), ''Arwah'' atawa ''Tahlil'' (doa gasan urang nang sudah maninggal), wan lain-lainnya. Acara ngini biasanya diatur ulih kaluarga wan sacara tradisional dibantu ulih masarakat dalam sabuah acara basamuai nang disambat ''Rewang'' atawa ''Gotong-royong''. Salawas upacara ngini, sakulawarga ditulungi ulih tatangga wan kaluarga, nang manaiki tugas nang bamacam-macam, mulai matan manyadiakan makanan, mangatur tampat acara, manyiapakan logistik, wan pangawasan teknis lainnya. Tapi, imbah urbanisasi makin rancak di masyarakat Malayu modern, kabiasaan ''Rewang/Gotong-Royong'' paralahan-lalahan diganti lawan jasa katering nang disewa ulih kaluarga. === Musik === {{Main|Musik Malayu}} [[Musik Malayu]] adalah sabuting janis musik tradisional nang barasal wan bakambang di pasisir timur [[Sumatera]], [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]], wan Samananjung Malaya.<ref>Sahputra, T. W. H., Martarosa, & Warhat, Z. (2019). ''[https://media.neliti.com/media/publications/408383-musik-jazz-melayu-dalam-kajian-kreativit-7b989836.pdf Musik jazz Melayu dalam kajian kreativitas]''. ''Melayu Arts and Performance Journal'', 2(2), 191–200. </ref> Musik ngini biasanya dinyanyikan ulih urang-urang matan suku bangsa Malayu nang kada jarang diumpati jua lawan tarian khas Malayu satampat misalnya tarian parsembahan dalam pajuangan atawa pesta adat, panambaian tamu kahormatan, wan dalam kagiatan kaagamaan.<ref>{{Cite book|last=Purba|first=Junaidi|last2=Putri|first2=Sabrina Maulidia|last3=Nelson|first3=Ricky|last4=Silaban|first4=Cahyani Yesika br|last5=Ridho|first5=Muhammad Habibur|last6=Andika|first6=Riki|last7=Sitorus|first7=Christina Harianti|last8=Sa|first8=Maulidha|last9=Dardanila|url=https://www.google.co.id/books/edition/TRANSFORMATION_OF_TRADITIONAL_ARTS_RESPO/mtaeEQAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=TRANSFORMATION OF TRADITIONAL ARTS: RESPONDING TO THE CHALLENGES OF THE TIMES|publisher=Mawadra Lestari Enterprise|isbn=978-629-95611-1-8|pages=62|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Asbullah|first=Habib|last2=Rizkia|first2=Ayu|last3=Batrisya|last4=Julianto|first4=Deldi|last5=Pangestu|first5=Dimas|last6=Rania|first6=Dinda Safira|last7=Miranti|first7=Dwi|last8=Afrillia|first8=Ega|last9=Irianto|first9=Ega Deni|url=https://www.google.co.id/books/edition/Mengabadikan_Riau_Buku_I/WXsgEAAAQBAJ?hl=id&gbpv=0|title=Mengabadikan Riau: Buku I: Antologi Esai Kebudayaan|publisher=Penerbit Pustaka Rumah C1nta|isbn=978-623-7961-67-3|pages=95|language=id|url-status=live}}</ref> Sairing lawan pakambangan zaman musik Malayu mangalami kabingungan gaya musik misalnya saja mangalami paduan lawan aliran [[musik pop]], [[musik rock]], wan [[dangdut]]. Aliran ngini kawa ditamui di nagara-nagara kaya Malayu, nang kaya [[Indunisia]], [[Malaysia]], [[Singapura]], wan [[Brunai]]. Pada pamulaan parkambangan alat musik nang digunaakan labih didominasi ulih tingkatan rebana nang disambat Kompang matan Ponorogo, petikan gambus, gesekan biola, picitan akordion, tingkatan [[kanung|gong/kanung]], wan tiupan [[sarunai]]. Hal ngini dipangaruh ulih budaya matan tanah [[urang Arab|Arab]] dan [[Irupa]] tradisional. Sairing bakambangnya teknologi, bubuhannya digantiakan lawan alat musik elektronik dalam bantuk keyboard. Dalam kiprahnya aliran ngini sampat populer di era '80an bahkan mamasuki era "puncak kahangatan" di era '90an. Hal ngini ditandai lawan makin banyaknya [[panyanyi]] & grup band Malayu, wan pandatang hanyar nang muncul lawan lagu-lagu andalan masing-masing. === Pakaian tradisiunal === [[Barakas:Busana Melayu.jpg|thumb|Urang Malayu dalam ''busana Melayu'', gaya pakaian tradisiunal Malayu]] Pakaian wan tekstil tradisiunal Malayu tarus-tarus barubah matan zaman kuno. Sacara historis, urang Malayu kuno dicatat mamakai bamacam bahan alami sabagai sumber penting gasan kain, pakaian wan pakaian. Namun, era umum, manyaksiakan kadatangan awal para padagang matan timur wan barat ka palabuhan Kapulauan Malayu, basama-sama buhannya manukar barang-barang mewah baru, tamasuk kapas halus wan sutra. Pakaian ngitu kamudian manjadi sumber mode Malayu tinggi wan mandapatakan peran budaya sabagai identitas nang maikat di kapulauan, tarutama di samananjung, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{sfn|Hassan|2016}} Dalam budaya Malayu, pakaian wan tekstil dihormati sabagai simbul kaindahan, kakuatan wan status. Banyak kisah dalam hikayat Malayu manakanakan wadah khusus nang ditampati ulih tekstil.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=2}} Industri paulahan tangan Malayu kawa diitihi asalnya sajak abad ka-13 pas jalur pardagangan timur bakambang di bawah dinasti Song. Pambahasan tentang tekstil nang diulah sacara lokal wan jua dominasi panen di Samananjung Malaya diulah dalam babarapa akun Cina wan Arab.{{sfn|Maznah Mohammad|1996|p=19}} Di antara tekstil Malayu nang takanal adalah Songket, Batik, ''Telepok'', ''Limar'', ''Tenun'', ''Kelingkam'', ''Cindai'', ''Pelangi'' wan ''Tekad''. Pakaian Malayu Klasik bamacam-macam di antara wilayah nang balainan, tagal pakaian tradisional nang paling dalam di zaman modern adalah Baju Kurung (gasan [[bibinian]]) wan Baju Melayu (gasan [[lalakian]]), nang kaduanya diakui sabagai pakaian nasional gasan [[Malaysia]] wan [[Brunai]], wan jua dipakai ulih komunitas Malayu di [[Indunisia]], [[Singapura]], [[Pilipina]], Myanmar, wan [[Thailand]]. [[Barakas:HariRayaMalaykids.jpg|thumb|left|Anak-anak Malayu mamakai pakaian tradisiunal wayah [[Hari Raya Pitrah|Idul Fitri]]]] Kata ''Baju Kurung'', nang diartiakan sabagai "mambungkus awak" urang nang mamakainya diulah badasarkan prinsip Islam tentang kasadarhanaan, kasupanan wan karandahan hati. Praktik ngini paralil lawan doktrin agama Yahudi-Karistin, karana mamamirkan bagian-bagian intim tubuh dianggap dilarang dalam [[Islam]]. Interpretasi ngitu lalu ditarik ka cara Malayu mamakai pakaian wan perspektif budaya, ngini kawa disaksikan banar pada pamarintahan Mansur Shah matan Malaka pada abad ka-15, sultan malarang umatnya nang binian Muslim di publik gasan mamakai sarung haja matan dada ka bawah. Sapanjang zaman, Malayu Baju Kurung bajalan malalui babarapa reinkarnasi sabalum mangambil bantuk nang wahini. Marga luasnya bamacam karajaan Malayu di kapulauan, bantuk lokal wan tapisah matan pola desain Baju Kurung jua kawa disaksikan di wilayah ngitu, tamasuk Bengkulu, [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Jambi, Juhur-Riau, [[Pahang, Malaysia|Pahang]] wan Palimbang.{{sfn|Hassan|2016}} Modus nang sasuai matan Baju Kurung gasan laki-laki dipinandui sabagai "Baju Melayu". Bagian atas pakaian diulah lawan desain geometris nang hampir sama lawan Baju Kurung wan biasanya dipasangkan lawan kain anyaman nang dipinandui sabagai sarong. Pola [[tapih|sarong]] mungkin tamasuk simbol status pakawinan urang atawa pangkatnya dalam masyarakat Malayu tradisiunal.{{sfn|Hassan|2016}} Pakaian Malayu klasik umum lainnya gasan lalakian tadiri matan ''baju'' atawa ''tekua'' (sabuting janis baju lengan panjang), ''baju rompi'' (jaket), ''kancing'' (buting), ''celana'' kaki halus (seluar/[[salawar|salawar panjang]]), [[tapih|sarong/tapih]] nang dipakai di pinggang, ''capal'' (sandal), wan ''tanjak'' atawa ''tengkolok'' (alat panutup kapala); gasan bangsawan, ''baju sikap'' atawa ''baju layang'' (sabuting jenis mantel) wan ''pending'' (tali pinggang hiasan) jua identik gasan dipakai sabagai pakaian formal. Rancak jua gasan saurang ''pendekar'' (prajurit Malayu) gasan mamakai [[Karis]] di bagian muka sarong. Babeda lawan Baju Melayu nang tarus dipakai sabagai pakaian upacara haja, Baju Kurung dipakai saban hari sapanjang tahun ulih kabanyakan bibinian Malayu. Pamandangan pagawai sipil binian, pagawai profesional wan mahasiswa nang mamakai Baju Kurung rancak ditamui di [[Malaysia]] wan [[Brunai]]. === Pamainan tradisiunal === [[Barakas:Finished wau and wau frame.JPG|thumb|right|Sabuah bengkel tukang Wau di [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Malaysia]]. Janis layang-layang nang unik ngini kawa ditamui di pasisir timur laut Samananjung Malaya.]] Pamainan tradisiunal Malayu biasanya mamarluakan kaahlian karajinan wan katangkasan tangan wan kawa ditelusuri asal-usulnya sajak zaman Kasultanan Malaka. ''Sepak Raga'' wan pamainan [[kelayangan]] marupakan salah satu permainan tradisiunal nang disambat dalam Sajarah Malayu nang dimainakan ulih bangsawan wan bangsawan matan kasultanan Malayu.{{sfn|Leyden|1821|p=261}}{{sfn|Lockard|2009|p=48}}{{sfn|Ooi|2004|p=1357}} ''Sepak Raga'' adalah salah sabuting pamainan Malayu nang paling populer wan sudah dimainkan baabad-abad. Sacara tradisional, raga Sepak dimainakan dalam lingkaran lawan manendang wan manjagakan bola rotan di atas mangguna'akan apa haja bagian awak salain tangan wan tangan. Inya wayah diakui sabagai olahraga nasional [[Malaysia]] wan dimainkan dalam acara ulahraga{{sfn|Ziegler|1972|p=41}}{{sfn|McNair|2002|p=104}} internasional nangkaya Asian Games wan Southeast Asian Games. Pamainan populer lainnya adalah pambuatan ''Gasing'' nang biasanya dimainakan imbah musim [[katam]]. Katarampilan pangarjaan nang hebat diparluakan gasan manghasilakan ''Gasing'' (atas) nang paling kompetitif, babarapa di antaranya baputar salama dua jam satiap kali.<ref name="Alexander 2006 51">{{harvnb|Alexander|2006|p=51}}</ref> Mungkin pamainan Malayu nang paling populer adalah ''Wau'' (janis layang-layang unik matan pantai timur Samananjung Malayu) atawa layang-layang nang terbang. Parsaingan palayaran Wau diadaakan lawan juri nang mambariakan poin gasan karajinan (''Wau'' adalah objek nang indah wan bawarna-warni nang diandak di atas bingkai bambu), suara (barataan layang-layang Malayu didesain gasan maulah suara tatantu pas digusur angin) wan katinggian.<ref name="Alexander 2006 51"/> Urang Malayu jua baisi varian matan pamainan papan Mancala nang dikanal sabagai [[Daku|Congkak]]. Pamainan ngini dimainkan lawan mamindahkan batu, marmer, manik atawa cangkang di sakitar papan kayu nang tadiri matan dua walas atawa labih lubang. Mancala diakui sabagai pamainan tartua di dunia wan bisa ditelusuri asalnya sajak Mesir Kuno. Sairing bamainan tasabar di saluruh dunia, satiap kabudayaan ma'ulah parbidaan saurang tamasuk urang Malayu.{{sfn|Alexander|2006|p=52}} === Pangolahan logam === [[Barakas:Bunga Mas (Muzium Negara).jpg|thumb|Bunga Mas, Museum Nasional Malaysia. ''Bunga Mas'' ditawarakan ulih nagara-nagara Malayu utara [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], [[Kadah, Malaysia|Kadah]], Pattani, Nong Chik, Yala, Rangae, Kubang Pasu wan Setul kepada Raja Ayutthaya (Siam) sabagai simbul kasatiaan.]] Pada awal abad ke-17, emas, [[pirak]], besi wan kuningan samuanya sudah diulah dangan sampurna jadi bagian matan masyarakat Malayu. Era ngini manyaksiakan karya-karya logam manarima dukungan karajaan nang kritis. Banyak banar pangolahan logam Malayu nang muncul sabagai bukti era ngini, mulai matan belati khas Malayu nang dikiau [[Karis]] nang diulah matan [[wasi]], sampai ka perhiasan halus nang diulah matan [[amas]] wan perak. Bagi bangsawan Malayu pada periode ngini, karya-karya gantung (pangikat sabuk hias nang dihiasi lawan batu-batu mulia), ''keronsang'' (bros) wan ''cucuk sanggul'' (pin rambut) ditampilakan untuk manjadi salah sabuting barang mode nang paling dicari. Era ngini jua manjadi wadah gasan babarapa barang-barang penting lainnya dalam regalia Malayu nang dibuang dalam amas, tamasuk kotak upacara, ''Tepak sirih'' (wadah Betel) wan bagian-bagian Keris. Sani mengolah emas didominasi ulih repoussé wan teknik granulasi, di mana metode tradisional masih kawa disaksikan hari ini. Di era kontemporer, parhiasan amas Malayu tarutama ditamui dalam bantuk kalung kaki, gelang, cincin, kalung, liontin wan anting-anting.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011">{{cite web |title= Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass |website= Go2Travelmalaysia.com |url= http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |access-date= 25 Uktubir 2026 |archive-date= 19 Mai 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180519135144/http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/gold_silv.htm |url-status= live }}</ref><ref name="Karyaneka 2013">{{cite web |last=Karyaneka |title=Metal Work |publisher=Syarikat Pemasaran Karyaneka Sdn. Bhd. |url= http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |access-date=25 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180324135832/http://www.karyaneka.com.my/english/tablet/metal-work.html |archive-date=24 Marit 2018 }}</ref> Dalam hal barang-barang pirak Malayu, barang-barang matan perak cukup dipinandui gasan desain nang canggih wan halus. Biasanya diulah lawan teknik repousse, filigree, wan niello. Barang-barang tradisiunal Malayu nang umum biasanya diulah matan pirak tamasuk ujung bantal, tali sabuk, sudut-sudut matt, stopper gasan wadah banyu, sarung Karis wan kotak-kotak tembakau. ''Awan Larat'' (pola awan) wan ''Kerawang'' (motif tumbuhan) adalah di antara desain nang populer gasan ujung bantal pirak dekoratif Malayu wan kotak tambakau.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/> Panggunaan barang-barang matan kuningan malabihi banyak kelas sosial Malayu klasik, nang dipakai ulih anggota bangsawan wan urang awam. Popularitas barang-barang matan kuningan sangat banyak dikontribusi karana daya tahan, kualitas wan kamampuan nang mampu dimiliki ulih samua urang. Barang-barang kuningan kawa dibagi jadi dua parbidaan, kuningan kuning gasan barang-barang fungsional wan putih gasan tujuan dekoratif. Ngitu rancak dipanculit wan dihiasi lawan bamacam-macam desain hiasan dalam motif kaagamaan wan bunga. Pamakaian kuningan, nang paling dipinandui gasan Tepak Sireh, wadah upacara gasan betel quid wan gasan mambangun alat musik tatantu kaya [[Kanung]] gasan orkestra [[Gamalan]] Malayu klasik. Salain itu, barang-barang tradisiunal Malayu nang tarkanal lainnya nang diulah matan lugam tamasuk vas bunga, taburan minyak wangi, baki, panci, ketel, wan wadah mambakar dupa.<ref name="Malaysia Handicrafts ~ Gold Silver & Brass 2011"/><ref name="Karyaneka 2013"/> === Sastra === [[Barakas:Hkyt merong mahawgsa.jpg|thumb|Hikayat Merong Mahawangsa dalam [[tulisan Jawi|teks Jawi]]. Dikanal jua sabagai Sajarah Kadah, ngini adalah sastra Malayu kuno nang mancatat silsilah Merong Mahawangsa wan pandirian Kadah.]] {{Main|Sastra Malayu}} Sastra lisan wan [[sastra]] klasik urang Malayu baandak banyak gambaran tentang urang-urang, matan zaman kuno sampai zaman modern.{{sfn|Littrup|1996|p=192}} Di antara bantuk-bantuk puisi dalam sastra Malayu adalah – Pantun, Syair, wan Gurindam. Bantuk sastra Malayu nang paling awal adalah sastra lisan wan tema utamanya adalah carita rakyat tradisiunal nang barhubungan lawan alam, binatang, wan manusia. Kisah rakyat Malayu klasik tadiri matan lagu wan musik tradisional, puisi heroik, dongeng binatang, kisah hantu, kajadian bahari, dunging, kisah simbolis, mitos, wan kisah bardik. Satiap carita baisi energi sorang dalam hal watak, sumanget, latar belakang, wan cara bacarita, wan kabanyakan digawi lawan tujuan gasan mambari kabahagiaan, bimbingan, pangajaran, pangangan, panjalasan, wan lain-lainnya. Cerita rakyat dihafal wan diwarisakan matan sabuting generasi panyampai cerita ka generasi nang lain. Banyak jua matan kisah-kisah ngini nang ditulis ulih ''penglipur lara'' (panyambun kisah), misal: ''Hikayat Malim Dewa'', ''Hikayat Malim Deman'', ''Hikayat Raja Donan'', ''Hikayat Anggun Cik Tunggal'', wan ''Hikayat Awang Sulung Merah Muda''. Pas pangaruh [[Hindia]] masuk ka Kapulauan Malayu sakitar 2.000 tahun nang lalu, [[sastra Malayu]] mulai manggabungakan unsur-unsur India. Sastra pas zaman ngini kabanyakan adalah tarjamahan [[sastra Sanskerta|sastra wan roman Sanskerta]], atawa paling kada babarapa karya nang diilhami ulih karya-karya ngitu, wan penuh lawan rujukan ka mitologi Hindu. Mungkin di awal-awal tu kawa ditelusuri karya-karya kaya ''Hikayat Seri Rama'' (tarjamahan bebas ''Ramayana''), ''Hikayat Bayan Budiman'' (adaptasi Śukasaptati) wan ''Hikayat Panca Tanderan'' (adaptasi ''Hitopadesha'').<ref name="popular science 1899">{{harvnb|Ford|1899|pp=379–381}}</ref> Jaman sastra Malayu klasik dimulai imbah kadatangan Islam wan panamuan [[tulisan Jawi]] (tulisan Malayu nang babasis tulisan Arab). Imbah ngitu, kayakinan wan konsep Islam mulai mambari pangaruh pada sastra Malayu. Batu Surat Tarangganu, nang batanggal 1303, adalah tulisan Malayu naratif nang paling tuha nang dikatahui. Batu ngini baisi tulisan nang manjalasakan sajarah, hukum, wan kisah cinta dalam tulisan Jawi.<ref name="Marshall Cavendish 2007 1218">{{harvnb|Marshall Cavendish|2007|p=1218}}</ref> Pas puncak kajayaannya, Kasultanan Malaka kada haja jadi pusat Islamisasi, tapi jua jadi pusat ekspresi budaya Malayu, tamasuk sastra. Salawas masa ngini, karya sastra Timur Tangah nang terkenal ditarjamahkan wan buku-buku agama ditulis dalam [[bahasa Malayu]]. Di antara karya-karya terkenal nang sudah diartiakan adalah ''Hikayat Muhammad Hanafiah'' wan ''Hikayat Amir Hamzah''. Kamajuan sastra Malayu pas periode ngini jua ditulisi ulih karya sastra lokal lainnya nang dibari warna ulih [[Sufi|tasawuf]] mistis Timur Tengah, karya-karya terkenal Hamzah Fansuri kaya ''Asrar al-Arifin'' (''Rahsia Orang yang Bijaksana''; Rahasia Orang Bijak), ''Sharab al-Asyikin'' (''Minuman Segala Orang yang Berahi''; Minuman Semua Orang Bersemangat) wan ''Zinat al-Muwahidin'' (''Perhiasan Sekalian Orang yang Mengesakan''; Perhiasan Semua Orang Berbakti) kawa dianggap sabagai magnum opus era ngitu. [[Barakas:Wayang Kulit Kelantan-Patani.jpg|thumb|upright=1.5|Wayang Kulit gaya Kalantan-Patani (Pamainan bayangan) nang mancurit'akan kisah kapahlawanan Hikayat Seri Rama]] Karya sastra Malayu nang paling panting mungkin Sajarah Malayu atawa Sulalatus Salatin. Karya ngini disambat "karya sastra Malayu nang paling takanal, paling unik, wan nang paling rancak" ulih salah saurang ahli nang paling takanal dalam studi Malayu, Sir Richard O. Winstedt.{{sfn|Boyd|1999|p=756}} Tanggal pasti panyusunannya wan identitas panulis aslinya kada pasti, tapi manurut parintah Sultan Alauddin Riaayat Shah III matan Johor pas tahun 1612, Tun Sri Lanang mangawasi proses panyuntingan wan panyusunan Sajarah Malayu.{{sfn|Jaaffar|Hussain|Ahmad|1992|p=260}} Pas abad ka-19, sastra Malayu mandapat babarapa tambahan nang penting, tamasuk ''Kitab Ilmu Bedil'' (Buku Senjata Tradisional) nang manyadiakan rincian nang baharga tentang amunisi wan sanjata tradisiunal Malayu. Jaman ngini jua menyaksikan pamakaian jurnal kedokteran Malayu nang labih luas, nang disambat ''Kitab Tib''. Karya-karya nginih sabujurnya panting banar karana jadi rujukan gasan pangatahuan wan teknologi Malayu pas zaman klasik.<ref>{{cite web |title=Kitab Ilmu Bedil – Book of Malay Traditional Weaponry (2016) |date=10 Juli 2016 |website=The Memory of the World Committee for Asia and the Pacific |url=http://www.mowcapunesco.org/register/kitab-ilmu-bedil-ms-101-or-book-of-malay-traditional-weaponry-2016/ |access-date=3 Nupimbir 2026 |archive-date=3 Disimbir 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203224429/http://www.mowcapunesco.org/register/kitab-ilmu-bedil-ms-101-or-book-of-malay-traditional-weaponry-2016/ |url-status=live }}</ref> Teks-teks Malayu abad ka-19 nang lain ditulis di Sumatra, ngini tamasuk ''Kitab Pengetahuan Bahasa'' (Buku Pengetahuan Bahasa) ulih Raja Ali Haji wan ''Perhimpunan Gunawan bagi Laki-Laki dan Perempuan'' (Kumpulan Jampi gasan Laki-Laki wan Bini) ulih Khatijah Terung, bini Raja Haji Abdullah bin Raja Hassan.<ref>{{Cite journal |last=Musa |first=Mohd Faizal |date=2021 |title=Transcripts of Gender, Intimacy, and Islam in Southeast Asia: The "Outrageous" Texts of Raja Ali Haji and Khatijah Terung |journal=Religions |language=en |volume=12 |issue=3 |page=219 |doi=10.3390/rel12030219 |issn=2077-1444|doi-access=free }}</ref> Abad nang sama jua menyaksikan parubahan ganal dalam [[Sastra Melayu|sastra Malayu]] liwat tulisan [[Abdullah bin Abdul Kadir]], sabuting munshi nang lahir di [[Kuta Malaka, Malaysia|Malaka]] nang takanal di [[Singapura]].<ref name="popular science 1899" /> Abdullah dianggap sabagai urang Malayu nang paling berbudaya nang pernah manulis,<ref name="popular science 1899" /> salah saurang panamu ganal<ref name="Sneddon 2003 59"/> di sastra Malayu wan bapak sastra Malayu modern.<ref name="Marshall Cavendish 2007 1218"/> Karya-karya paling penting sidin adalah ''Hikayat Abdullah'' (sabuting autobiografi), ''Kisah Pelayaran Abdullah ke Kelantan'' (sabuting catatan perjalanan sidin gasan pamarintah ka [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]), wan ''Kisah Pelayaran Abdullah ke Mekah'' (sabuting narasi [[haji]] sidin ka Mekah tahun 1854). Karya sidin jadi inspirasi gasan generasi panulis di masa depan wan jadi tanda awal parubahan matan sastra Malayu klasik ka sastra Malayu mudirin.<ref name="Sneddon 2003 59"/> === Seni bela diri === [[Barakas:Singaporean female pesilat - 20080222.jpg|thumb|Saurang praktisi silat binian matan [[Singapura]]]] Silat wan varian-variannya kawa ditamui di sabarataan [[dunia Malayu]]: Samananjung Malayu (tamasuk [[Singapura]]), Kapulauan Riau, [[Sumatera]] wan wilayah pasisir [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]]. Bukti arkeologis manunjuakan bahwa, pas abad ka-6, seni pajuangan nang diformalkan sudah dipraktikakan di Samananjung Malaya wan Sumatera.{{sfn|James|1994|p=73}} Bantuk-bantuk awal Silat diyakini sudah dikambangakan wan digunaakan dalam angkatan basanjata karajaan Malayu kuno di Langkasuka (abad ka-2){{sfn|Alexander|2006|p=225}}{{sfn|Abd. Rahman Ismail|2008|p=188}} wan [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7). Pangaruh matan kasultanan Malayu di [[Malaka, Malaysia|Malaka]], [[Johor, Malaysia|Johor]], Pattani wan [[Brunai]] sudah mambari kontribusi gasan panyebaran seni bela diri ngini di Kapulauan Malayu. Malalui labirin kanal laut nang rumit wan kapiler sungai nang mamfasilitasi partukaran wan padagangan di saluruh wilayah, Silat manjalani jalannya ka hutan hujan nang padat wan ka pagunungan. Lagenda Laksamana Hang Tuah matan Malaka adalah salah sabuting ''pesilat'' paling tarkenal dalam sajarah{{sfn|Green|2001|p=802}} wan bahkan dianggap ulih babarapa urang sabagai bapak silat Malayu.{{sfn|Sheikh Shamsuddin|2005|p=195}} Sajak era klasik, Silat Malayu manjalani diversifikasi nang ganal wan mambantuk apa nang wahini sacara tradisiunal diakui sabagai sumber Pencak Silat Indunisia wan bantuk-bantuk Silat lainnya di Asia Tunggara.{{sfn|Draeger|1992|p=23}}{{sfn|Farrer|2009|p=28}} Salain Silat, Tomoi jua dipraktikakan ulih urang Malayu, tarutama di wilayah utara Samananjung Malaya. Ngini adalah varian matan bantuk kickboxing Indo-Cina nang diyakini telah manyebar di daratan Asia Tunggara sajak zaman Kakaisaran Funan (68 M). === Seni pamentasan === [[Barakas:Joget Gamelan 1937.jpg|thumb|Pamentasan Joget Gamelan, 1937]] Urang Malayu baisi bamacam-macam [[musik]] wan [[igal]] nang marupakan gabungan matan pangaruh budaya nang balainan. Genre nang khas mulai matan tarian rakyat tradisional Malayu nang kaya drama Mak Yong sampai tarian Zapin nang bapangaruh Arab. Gerakan koreografi jua bamacam-macam mulai matan langkah-langkah wan lagu-lagu sederhana di Dikir barat sampai gerakan nang rumit di Joget [[Gamalan|Gamelan]]. Musik tradisional Malayu pada dasarnya marupakan musik perkusi. Macam-macam [[kanung]] manyadiakan irama gasan banyak tarian. Ada jua drum bamacam-macam ukuran, mulai matan ''rebana ubi'' ganal nang dipakai gasan menandai acara-acara penting sampai ''gendang-rebana'' kecil (frame drum) nang dipakai gasan mengiringi bacaan vokal dalam upacara kaagamaan.{{sfn|Moore|1998|p=48}} [[Barakas:KITLV - 3676 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mahjong dance and drama at Penang Island - circa 1903.tif|thumb|left|Sabuting bubuhan dari penari Malayu Siam nang manampailakan Mak Yong (sakitar abad ka-19). Pada tahun 2005, buku ngini mandapat pangakuan sabagai salah satu karya agung warisan lisan wan nang kada talihat umat manusia ulih [[Pahimpunan Pandidikan, Kailmuan, wan Kabudayaan Pasarikatan Bangsa-Bangsa|UNESCO]].]] Musik Nobat manjadi bagian matan Royal Regalia dari pangadilan Malayu sajak datangnya Islam pada abad ka-12 wan hanya dimainkan dalam upacara pangadilan nang penting. Orkestrenya tamasuk instrumen sakral wan nang dihormati banar nang kaya ''nehara'' (drum ketel), ''[[babun]]'' (drum kepala ganda), ''nafiri'' (trumpet), ''[[sarunai]]'' (oboe), wan kadang-kadang gong berkunci wan sapasang simbal.{{sfn|Marshall Cavendish|2007|p=1220}} Pangaruh India kuat dalam pamainan bayangan tradisional nang dipinandui sabagai Wayang Kulit nang mana kisah-kisah matan epik Hindu; Ramayana & Mahabharata mambantuk repertoar utama. Ada ampat macam teater wayang bayangan nang kawa ditamui di Samananjung Malaya; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Siam''.{{sfn|Srinivasa|2003|p=296}}{{sfn|Ghulam Sarwar Yousof|1997|p=3}}{{sfn|Matusky|1993|pp=8–11}} Tatapi, seni wan kisah-kisah ''Wayang Purwa'' wan ''Wayang Siam'' manunjukakan pangaruh wilayah nang bagabung lawan basa Jawa wan Siam masing-masing, samantara ''Wayang Melayu'' wan ''Wayang Gedek'' mancaritakan bentuk wan gaya Malayu nang labih asli. Kesenian-kesenian pamentasan Malayu nang terkenal lainnya adalah; teater ''Bangsawan'', balada cinta ''Dondang Sayang'' wan tari ''Mak Inang'' matan Kasultanan Malaka, teater ''Jikey'' wan ''Mek Mulung'' matan [[Kadah, Malaysia|Kadah]], tari ''Asyik'' wan drama tari ''Menora'' matan Patani wan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], tari ''Ulek mayang'' wan ''Rodat'' matan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]], teater ''Boria'' matan Penang, tari ''Canggung'' matan [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]], lagu-lagu naratif ''Mukun'' matan [[Brunai]] wan [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]],{{sfn|Marzuki bin Haji Mohd Seruddin|2009}}<ref name="Ahmad Salehuddin 2009">{{harvnb|Ahmad Salehuddin|2009}}</ref> Gending Sriwijaya matan Palembang, tari Serampang Dua Belas matan Serdang,<ref name="Ahmad Salehuddin 2009"/> Zapin Api tarian api matan [[Riau]] wan Dikir barat Singapura matan [[Singapura]]. === Seni visual === [[Barakas:Burung Petala Indera I.png|thumb|Burung Petala Indra, burung mitos raksasa nang diulah gasan parada sunat agung pangeran [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]]]] Ukiran kayu marupakan bagian matan seni visual Malayu klasik. Urang Malayu sacara tradisional manghias monumen, parahu, sanjata, makam, instrumen musik, wan pakakasnya lawan motif flora, kaligrafi, geometri, wan fitur kosmik. Seni ngini diulah lawan cara mahapus kayu lawan mamakai alat-alat nang tajam wan maumpati pola, komposisi wan urutan tartentu. Bentuk [[sani]], nang dipinandui sabagai ''ukir'', disambat sabagai tindakan pangabdian matan para pangrajin kepada pencipta wan hadiah gasan sasama manusia.{{sfn|Said|2005}} Bentuk kesenian ngini tarutama dikaranakan banyaknya kayu di Kapulauan Malayu wan jua karana kaahlian tukang-tukang kayu nang mamungkinakan urang-urang Malayu mapraktekkan ukiran kayu sabagai karajinan. Lingkungan tropis alami di mana flora wan fauna banyak nang mengilhami motif nang digambarakan dalam bentuk abstrak atawa distilasi ka dalam papan kayu. Dengan datangnya Islam, bentuk kaligrafi geometris wan Islam diparkanalakan dalam ukiran kayu. Kayu nang diguna'akan biasanya dari spesies kayu keras tropis nang diketahui tahan lama wan kawa tahan sarangan jamur, kumbang sapatu-sapatu listrik wan rayap.{{sfn|Said|2002}} Rumah atawa [[masigit]] tradisional Malayu nang khas pasti dihiasi lawan labih matan 20 bagian nang diukir. Ukiran di dinding wan panel mamungkinakan angin masuk wan kaluar bangunan sacara efektif wan kawa mamungkinakan sinar matahari mancahaya bagian dalam struktur. Pada saat nang sama, bayangan nang dibuang ulih panel jua akan meulah bayangan badasarkan motif nang manambah kaindahan di lantai. Jadi, bagian-bagian nang diukir manjalankan tujuan fungsional wan estetika. === Tambikar === [[Barakas:Sayong.jpg|thumb|''Labu Sayong'' bawarna hitam, guci klasik Malayu matan Kuala Kangsar, [[Pirak, Malaysia|Pirak]], [[Malaysia]]]] Dalam budaya Malayu, tembikar kada cuma dianggap sabagai parabot rumah tangga haja. Ini dianggap sabagai karya [[sani]], contoh talenta, nang dihiasi lawan kaindahan, warisan, katabahan, wan kabaktian ka agama. Tambikar tanah liat Malayu biasanya kada bapasir, lawan rancangan hiasannya diukir pas tambikarnya satangah kering pas proses pambuatannya.<ref name="Travel Malaysia 2012">{{cite web |title= Malaysian Handicraft – Pottery |website= Go2Travelmalaysia.com |url= http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/pottery.htm |access-date= 3 Nupimbir 2026 |archive-date= 21 Nupimbir 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171121031048/http://go2travelmalaysia.com/tour_malaysia/pottery.htm |url-status= live }}</ref> Manurut babarapa panalitian,<ref name="Azmi Arifin 2015">{{harvnb|Azmi Arifin|2015}}</ref> industri parak Malayu asli bagambang sacara lokal matan zaman kuno nang ganal wan matan situ mancakup tingkatan kabudayaan nang tinggi. Jua sudah dicatat bahwa ciri-ciri desain tembikarnya Malayu manunjukakan kada adanya pangaruh asing sabalum abad ka-19, sabuah paradoks amun dipikirakan kontak budaya nang luas antara urang Malayu lawan dunia luar.<ref name="Azmi Arifin 2015"/> Di antara keramik tradisiunal Malayu nang terkenal ada ''Mambong'' matan [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], nang dibentuk dari tanah liat wan dikenal lawan warna terakota. Biasanya, bantuknya kayak alat masak. Di pasisir barat, ''Labu Sayong'' nang bawarna itam di Kuala Kangsar dihormati gasan guci nang babantuk labu. Ada jua babarapa varian ''Labu'', tamasuk ''Labu Tela'', ''Labu Kepala'', ''Labu Gelugor Tela'' wan ''Labu Gelugor Kepala''.<ref name="Travel Malaysia 2012"/> Bantuk-bantuk karamik tradisiunal Malayu nang lain adalah: ''Belanga'', biasanya baisi bibir nang lebar wan dasar nang bulik, parakian ngini biasanya dipakai gasan mamasak kari. Dianggap bahwa struktur tanahnya kawa manulung panas supaya rata tarusar, nang bakaitan lawan dasar bulatnya. Versi nang labih halus matan ''Belanga'' disambat ''periok'', dipakai gasan mamasak [[banih|nasi/banih]]; ''Buyong'', rancak dikiau baisi leher nang lurus wan badan nang babantuk bola, rancak dipakai gasan wadah banyu; ''Terenang'', ''Terenang'' nang babantuk persegi dipakai gasan wadah, hususnya di daerah Malayu pasisir [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]], Patani, wan [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]]; ''Bekas Bara'', wadah halus, biasanya diulah gasan dipakai gasan dupa; ''Jambangan'', vas tradisiunal Malayu, biasanya gasan tujuan estetika wan ''Geluk'', wadah banyu halus.{{sfn|Cikgu Paklong|2017}} == Kalompok-kalompok sub-etnis == {{see also|Urang Malayu Malaysia|Urang Malayu Indunisia|Urang Malayu Brunai|Urang Malayu Singapura}} [[Barakas:Indonesia Ethnic Groups Map - EN.svg|thumb|center|upright=3.0|Wilayah urang Malayu digambarakan dalam warna hijau wan kalompok-kalompok sub-etnis nang bahubungan lainnya digambarakan dalam warna hijau nang labih gelap atawa labih cerah.]] Walaupun mambantuk 3,4% matan jumlah panduduk, etnis Malayu marupakan salah sabuting etnis nang paling banyak didistribusikan di Indunisia. Kaya nang ditampaiakan di peta, di luar Kapulauan Indunisia, urang Malayu bagana di Samananjung Malayu, mambantuk kalompok etnis nang mandominasi di Samananjung Malaysia wan minoritas nang signifikan di [[Singapura]], [[Thailand]] wan Myanmar salatan. Koridor wilayah Malayu Borneo dimulai di utara matan barat daya [[Sabah, Malaysia|Sabah]], tarus lawan nagara [[Brunai|Brunai Darussalam]], [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]] pasisir wan tarus turun ka [[Pulau Kalimantan|Kalimantan]].{{lower |0.4em|{{sfn|Yunos|Begawan|2011}}}} {| class="wikitable" |- ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Kalompok etnis ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Karajaan-karajaan sajarah ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Dairah lawan populasi nang signifikan |- valign="top" | Urang Malayu Bangka wan Balitung | | * {{Flagicon image|Flag of Bangka-Belitung.svg}} Kapulauan Bangka Belitung |- valign="top" | Urang Malayu Bangkok{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2003}}{{sfn|Umaiyah Haji Omar|2007}} | | * {{flagicon image|Seal Bangkok.png}} Min Buri, Nong Chok<br />{{flagicon image|Seal Pathum Thani.png}} Lam Luk Ka, Mueang Pathum<br />{{flagicon image|Seal Ayutthaya.png}} Prupinsi Ayutthaya |- valign="top" | Urang Malayu Bangkulu | | * {{Flagicon image|Flag of Bengkulu.svg}} Bengkulu |- valign="top" | Urang Malayu Berau | * Kasultanan Berau (1377–1830) * Kasultanan Gunung Tabur (1810–1945) * Kasultanan Sambaliung (1810–1945) | * {{flagicon image|Coat of arms of Berau Regency.svg}} Kabupatin Berau |- valign="top" | Urang Bugis-Malayu<ref name="Karim">{{harvnb|Gulrose Karim|1990|p=74}}</ref><ref name="Joseph">{{harvnb|Joseph|Najmabadi|2006|p=436}}</ref>(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[Bugis]]) | * Karajaan Mempawah (1740–1950)<ref>{{cite web |url= http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |title=Mempawah Sultanate |website=Melaju Online |access-date=28 Uktubir 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160408190433/http://melayuonline.com/eng/history/dig/422/mempawah-sultanate |archive-date=8 April 2016 }}</ref> * Kasultanan Selangor (1745–wahini) * Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911) | * {{Flag|Riau}},<br />{{Flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Burma | | * {{flagicon image|Flag of Tanintharyi Region (1974–2010).svg}} Divisi Tanintharyi |- valign="top" | [[Urang Malayu Brunai]]{{sfn|IBP|2007|pp=151–152}}<ref name="Colling">{{harvnb|Colling|1973|p=6804}}</ref><ref name="Aris">{{harvnb|Othman|1983|pp=1–26}}</ref><ref name="Husain">{{harvnb|Husain|2007|pp=16, 33, 34}}</ref> | * [[Kakaisaran Barunai]] (abad ka-7 sampai ka-15) * Kasultanan Brunai (1363–wahini) | * {{flag|Brunai}} * {{flagicon image|Flag of Labuan.svg}} Labuan,<br>{{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak]],<br>{{flag|Sabah}} |- valign="top" | Urang Malayu Cocos | | * {{flagicon image|Flag of Christmas Island.svg}} Pulau Natal,<br>{{flagicon image|Flag of the Cocos (Keeling) Islands.svg}} Kapulauan Cocos (Keeling) * {{flag|Sabah}} |- valign="top" | Urang Malayu Jambi | * Karajaan Jambi (abad ka-7) * Dharmasraya (1183–1347) * Kasultanan Jambi (1460–1907) | * {{flag|Jambi}} |- valign="top" | Urang Jawa-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(kalompok Malayu nang basimilasi katurunan [[urang Jawa|Jawa]]) | * Kasultanan Palimbang (1550–1823) | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan,<br /> {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Juhur<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Johor (1528–wahini) * Kasultanan Muar (1855–1877) | * {{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]] |- valign="top" | Urang Malayu Kadah<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" />{{sfn|Majlis Kebudayaan Negeri Kedah|1986|pp=19–69}} | * Paradaban Lambah Bujang (abad ka-1) * Langkasuka (abad ka-2–ka-14) * Karajaan Kadah (Kedah Tua) (abad ka-7t–ka-12) * Kasultanan Kadah (1136–wahini) * Kasultanan Setul (1808–1916){{sfn|Halimi|Pitchai|2016}} * Karajaan Kubang Pasu (1839–1864) * [[Pirlis, Malaysia|Karajaan Pirlis]] (1842–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Perlis.svg}} [[Pirlis, Malaysia|Pirlis]],<br>{{flagicon image|Flag of Penang (Malaysia).svg}} Pulau Pinang,<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] * {{flagicon image|Seal Satun.png}} Satun,<br>{{flagicon image|Seal Trang.png}} Trang,<br>{{flagicon image|Seal Krabi.png}} Krabi |- valign="top" | Urang Malayu Kalantan<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Bumi Habang (abad ka-1–ka-6) * Kasultanan Kalantan (1267–wahini) * Kasultanan Jembal (1638–1720) | * {{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]] * {{flagicon image|Flag of Narathiwat.svg}} Narathiwat * {{flagicon image|Flag of Besut, Terengganu.svg}} Besut ([[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]]) |- valign="top" | Urang Malayu Lahat | | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan |- valign="top" | Urang Malayu Loloan | | * {{flagicon image|Lambang Kab Jembrana.png}} Kabupatin Jembrana |- valign="top" | Urang Malayu Malaka<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Malaka (1402–1511) | * {{flagicon image|Flag of Malacca.svg}} [[Malaka, Malaysia|Malaka]] |- valign="top" | Urang Minangkabau-Malayu<ref name="Karim" /><ref name="Joseph" /><br />(''kalompok Malayu asimilasi katurunan Minangkabau'') | * Dharmasraya (1183–1347) * [[Kesultanan Siak]] (1725–1949) * Kapamimpinan Nagari Sambilan (1773–wahini) | * {{flag|Riau}},<br /> {{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau * {{flagicon image|Flag of Negeri Sembilan.svg}} [[Nagari Sambilan, Malaysia|Nagari Sambilan]],<br>{{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]],<br>{{flagicon image|Flag of Johor.svg}} [[Johor, Malaysia|Johor]],<br />{{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Sumatera Timur Laut | * Kasultanan Asahan (1630–1946) * Kasultanan Bilah (1630–1946) * Kasultanan Deli (1632–1946) * Kasultanan Langkat (1568–1946) * Kasultanan Serdang (1728–1946) | * {{flagicon image|Flag of North Sumatra.svg}} Sumatera Utara |- valign="top" | Urang Malayu Pahang<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Pahang Kuna (abad ka-5–1454) * Kasultanan Pahang Lawas (1470–1623) * Karajaan Pahang Modern (1770–1881) * Kasultanan Pahang Moderen (1881–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Pahang.svg}} [[Pahang, Malaysia|Pahang]] |- valign="top" | [[Urang Palimbang|Urang Malayu Palimbang]]<ref name="Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam">{{Cite web|title=Konstruksi Hukum Adat Pernikahan Masyarakat Melayu Palembang Berdasarkan Syar'iat Islam|language= id|date=Agustus 2019|url=https://www.researchgate.net/publication/334990443}}</ref><ref name="Tradisi Ruwahan pada Masyarakat Melayu Palembang">{{Cite web|title=Tradisi Ruwahan Masyarakat Melayu Palembang Dalam Perspektif Fenomenologis|language= id|date=Disimbir 2022|url=https://ejournal.uin-suska.ac.id/index.php/SosialBudaya/article/viewFile/19338/8602}}</ref><ref name="Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang">{{Cite web|title=Akulturasi dalam Tradisi Kelahiran Orang Melayu Palembang|language= id|date=Disimbir 2019|url=https://media.neliti.com/media/publications/506596-none-eb4c4768.pdf}}</ref><ref name="Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M : Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang - Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang">{{Cite journal|title=Budaya Politik Aristokrat Melayu Abad ke XVIII – XIX M: Analisis Kontekstual Manuskrip Sejarah Palembang – Dr. Komaruddin, ed al. Universitas Islam Negeri (UIN) Raden Fatah Palembang|journal= Tamaddun: Jurnal Kebudayaan dan Sastra Islam|language= id|date=2022|volume= 18|issue= 2|pages= 69–86|doi= 10.19109/tamaddun.v18i2.2785|url=https://jurnal.radenfatah.ac.id/index.php/tamaddun/article/view/2785/1887|last1= Niswah|first1= Chirun|doi-access= free}}</ref> | * [[Kedatuan Sriwijaya|Sriwijaya]] (abad ka-7–ka-13) * Kasultanan Palimbang (1550–1823) | * {{flagicon image|Flag of South Sumatra (vectorised).svg}} Sumatera Salatan |- valign="top" | Urang Malayu Patani<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Karajaan Negara Sri Dharmaraja (Milinium ka-1–abad ka-15) * Langkasuka (abad ka-2–ka-14) * Kasultanan Pattani (1516–1902) * Kasultanan Singgora (1603–1689) * Karajaan Reman (1785–1902) * Karajaan Legeh (1755–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39">{{harvnb|Anuar Nik Mahmud|1999|p=39}}</ref> * Karajaan Nong Chik (1809–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Jalur (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Teluban (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> * Karajaan Jering (1817–1902)<ref name="Anuar Nik Mahmud 1999 39"/> | * {{flagicon image|Seal Pattani.png}} Pattani,<br>{{flagicon image|Seal Yala.png}} Yala,<br>{{flagicon image|Seal Narathiwat.png}} Narathiwat,<br>{{flagicon image|Seal Songkhla.png}} Songkhla,<br />{{flagicon image|Seal Phattalung.png}} Phattalung * {{flagicon image|Flag of Kedah.svg}} [[Kadah, Malaysia|Kadah]],<br>{{flagicon image|Flag of Kelantan.svg}} [[Kalantan, Malaysia|Kalantan]],<br>{{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] |- valign="top" | Urang Malayu Pirak<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Gangga Negara (abad ka-2–ka-11) * Kasultanan Pirak (1528–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Perak.svg}} [[Pirak, Malaysia|Pirak]] |- valign="top" | Urang Malayu Riau | * Kasultanan Kuntu Kampar (1234–1933) * Kasultanan Indragiri (1298–1945) * Kasultanan Rokan (1569–1940) * Kasultanan Pelalawan (1791–1946) * Kasultanan Riau-Lingga (1824–1911) | * {{flag|Riau}},<br>{{flagicon image|Flag of Riau Islands.svg}} Kapulauan Riau,<br /> {{flagicon image|Lambang Kabupaten Pasaman.png}} Kabupatin Pasaman,<br />{{flagicon image|Lambang Kabupaten Lima Puluh Kota.png}} Kabupatin Lima Puluh Kota |- valign="top" | Urang Malayu Sarawak{{sfn|Said|2012}}{{sfn|Amanah Khairat Yayasan Melayu Sarawak|}} | * Karajaan Santubong (abad ka-7) * Karajaan Samarahan (abad ka-13) * Karajaan Saribas (abad ka-15) * Karajaan Banting (abad ka-16) * Kasultanan Sarawak (1598–1641) | * {{flagicon image|Flag of Sarawak.svg}} [[Sarawak, Malaysia|Sarawak]] |- valign="top" | Urang Malayu Slangor | * Kasultanan Selangor (1745–wahini) | * {{flagicon image|Flag of Selangor.svg}} [[Slangor, Malaysia|Slangor]] |- valign="top" | [[Urang Malayu Singapura]] | * Karajaan Singapura (1299–1398) | * {{flag|Singapura}} |- valign="top" | Urang Malayu Tamiang | * Karajaan Bukit Karang (1023–1330) * Kasultanan Benua Tamiang (1330–1528) | * {{flagicon image|Lambang Kabupaten Aceh Tamiang.png}} Kabupatin Aceh Tamiang |- valign="top" | Urang Malayu Tarangganu<ref name="Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="Husain" /> | * Kasultanan Terengganu (1708–wahini) * Karajaan Besut (1780–1899) | * {{flagicon image|Flag of Terengganu.svg}} [[Tarangganu, Malaysia|Tarangganu]] * [[Kuantan, Malaysia|Kuta Kuantan]] ([[Pahang, Malaysia|Pahang]]) |- valign="top" |Urang Malayu Kalimantan Barat | * Karajaan Landak (1292–1962) * Karajaan Matan (1590–1948) * Karajaan Mempawah (1740–1950) * Kasultanan Pontianak (1771–1950) * Kasultanan Sambas (1675–1944) * Karajaan Sanggau (1310–1960) * Karajaan Sintang (1365–1950) * [[Tanjungpura|Karajaan Tanjungpura]] (880–1590) | * {{flagicon image|Flag of West Kalimantan.svg}} [[Kalimantan Barat]] |} == Liat jua == * [[Dunia Malayu]] * [[Rumah Malayu]] == Rujukan == {{Reflist}} == Pranala luar == * {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu] * {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&hl=id&ct=clnk&cd=139&gl=id&client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]{{Dead link|date=April 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=26 Januari 2010 }} * {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=8 April 2016 }} {{DEFAULTSORT:Malayu}} [[Tumbung:Urang Malayu| ]] [[Tumbung:Malayu|*]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Malaysia]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Indunisia]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Brunai]] [[Tumbung:Bubuhan étnis di Singapura]] {{Authority control}} lj5w4319fzj6n3pmlzhv7bbn5gg3u4a Sastra Arab 0 19374 115576 115212 2026-11-03T10:57:22Z ~2026-55037-88 18005 115576 wikitext text/x-wiki [[Barakas:NaskhQ.JPG|jmpl|Lambar Al-Qur'an abad ka-18. Al-Qur'an jadi pangaruh nang paling ganal dalam kasastraan Arab.]] '''Sastra Arab''' ({{Lang-ar|الأدب العربي}} / ALA-LC: ''al-Adab al-‘Arabī'') adalah panulisan, baik ngitu prosa wan puisi, nang dihasilakan ulih bubuhan panulis dalam bahasa Arab. Sastra Arab cungul pas abad ka-5. == Cabang Ilmu Bahasa == Wan bubuhan 'ulama, tautama buhannya nang manulis di dalam bidang ilmu bahasa atawa sastra Arab, manyambat bahwa cabang ilmu sastra Bahasa Arab عُلُومُ الآدَاب ada 12, sabagaimana nang disampaiakan ulih Ibnu Jama'ah اِبْنُ جَمَاعَة -ngaran langkapnya Muhammad bin Jamā'ah wafat tahun 819 H- di dalam kitabnya ''hāsyiyah syrah asy-Syāfiyah'' حَاشِيَة شَرْح الشَّافِيَة halaman 117 sesuai lawan citakan nang bajudul ''majmū'ah asy-Syāfiyah'' مَجْمُوْعَةُ الشَّافِيَة citakan ''dār al-Kutub al-'Ilmiyyah'' Beirut. Wan di dalam kitab ngitu inya manyambat nang artinya "sasuai lawan panagasan ahli bahasa". Wan jua damikian, rata-rata ahli bahasa manyambat ada 12 cabang, nang kaya di dalam kitab ''ad-Dalῑl ilā al-Mutūn al-'Ilmiyyah'' الدَّلِيْل إُلَى الْمُتُونِ الْعِلْمِيَّةِ'','' kitab ''syarh arjūzah at-Tashrῑf'' شَرْحُ أِرْجُوزَةِ التَّصْرِيْفِ, catatan kaki kitab ''al-Qawā'id al-Asāsiyyah'' اَلْقَوَاعِد الْأَسَاسِيَّة'', al-kawākib ad-Durriyah'' الْكَواكِبُ الدُّرِّيَّة. silahkan janaki kitab ''ad-Dalῑl ilā al-Mutūn al-'Ilmiyyah'' الدَّلِيْل إُلَى الْمُتُونِ الْعِلْمِيَّةِ citakan ''dār ash-Shomῑ'i'' Saudi Arabia halaman 20-22. Lamunnya ada nang batakun "apa haja 12 ngitu?", maka disini jua diparluakan dipahami, bahwa sabujurnya walaupun bubuhannya sama-sama manyambat bahwa jumlahnya ada 12, namun bubuhannya balain di dalam mahitung apa haja 12 ngitu. Sahingga lamunnya kita mangumpulakan sabarataan, jumlahnya labih matan 12 cabang, wan matan nang aku hitung surang, sabarataan ada 14 cabang ilmu bahasa. == Klasifikasi Cabang Ilmu Bahasa == IIbnu Jama'ah اِبْنُ جَمَاعَة -di dalam kitab basarta halaman nang sudah disambatakan sabalumnya- mambagi ilmu sastra bahasa manjadi 2 macam sacara garin ganal nanitu: ''al-Ushūl,'' yakni inti matan ilmu bahasa arab, wan ''al-Furū','' yakni tambahan atawa cabang nang malingkup: '''ilmu khoth dan imlā′ عْلْمُ الْخَطِّ وَ الْإِمْلَاءِ''', '''ilmu qirā′ah عِلْم الْقِراءة''', '''ilmu insya′ عِلْمُ الْإُنْشَاءِ''', wan '''ilmu muhādloroh عِلْمُ الْمُحَاضَرَة''' . Kamudian ilmu ''al-Ushūl'' ngitu tabagi jua menjadi 2: nang tarkait lawan ''al-Mufradāt'' المُفْرَدَات, yakni nang bakaitan lawan kosakata, wan nang kadua adalah ilmu bahasa nang berkaitan lawan ''al-Murakkabāt'' المُرَكَّبَات, yakni nang barkaitan lawan susunan kata. Ilmu bahasa arab nang berkaitan lawan ''al-Mufradāt'' المُفْرَدَات ada 3: '''ilmu lughah عِلْمُ اللُّغَة''', '''ilmu isytiqōq عِلْمُ الْإُشْتِقَاق''', wan '''ilmu shorf عِلْمُ الصَّرْف'''. Kemudian ilmu bahasa arab nang ''al-Ushūl'' wan tarmasuk ''al-Murakkabāt'' المُرَكَّبَات terbagi jua manjadi 2: ilmu terkait lawan kalimat biasa/frasa النَّثْر, wan ilmu nang terkait lawan kalimat nang baisi timbangan atawa sya'ir النَّظْم nang malingkup ilmu '''ilmu 'arūdl عِلْمُ الْعَرُوض''', '''ilmu qāfiyah عِلْمُ الْقَافِيَة''', wan '''ilmu qordl عِلْمُ الْقَرْض'''. Imbahnya ilmu bahasa arab nang barkaitan lawan kalimat biasa/frasa النَّثْر terbagi jua menjadi 2: ada nang barkaitan lawan bantuk susunan kalimat ngitu surang -nang mana balain antara sabuting susunan lawan susunan nang lain pada baris/harokat paakhirnya- wan ngitulah '''ilmu nahwu عِلْم النَّحْو''', wan ada nang berkaitan lawan rahasia wan pandalaman susunan kalimat, wan ngitulah ilmu balāghoh عِلْمُ الْبَلَاغَة nang terbagi manjadi 3 cabang ilmu bahasa arab: '''ilmu ma'āni عِلْم المَعَانِي''', '''ilmu bayān عِلْم البَيَان''', dan '''ilmu badῑ' عِلْم البَدِيع .''' == Kutipan ==  {{Refbegin|colwidth=30em}} * Allen, Roger (1995). ''The Arabic Novel: an Historical and Critical Introduction'' (2nd ed.). Syracuse University Press. ISBN 978-0-8156-2641-1. * Allen, Roger (2006). ''The Arabic Literary Heritage: the Development of its Genres and Criticism''. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-48525-8. * Ashtiany, Julia; Johnstone, T. M.; Latham, J. D.; Serjeant, R. B.; Smith, G. Rex, ed. (1990). ''Abbasid Belles-lettres''. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-24016-1. * Auchterlonie, Paul (1986). ''Arabic Biographical Dictionaries: a Summary Guide and Bibliography''. Middle East Libraries Committee. ISBN 0-948889-01-2. * Beeston, A. F. L.; Johnstone T. M.; Serjeant, R. B.; Smith, G. R., ed. (1983). ''Arabic Literature to the End of the Umayyad Period''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-24015-8. * Bosworth, Clifford Edmund (1976). ''The Mediaeval Islamic Underworld: the Banū Sāsān in Arabic Society and Literature''. Brill. ISBN 90-04-04392-6. * El-Enany, Rasheed (1993). ''Naguib Mahfouz: the Pursuit of Meaning''. Routledge. ISBN 0-415-07395-2. * Glassé, Cyril (2001). ''The New Encyclopedia of Islam''. AltaMira Press. ISBN 978-0-7591-0190-6. * Hamori, Andras (1971). "An Allegory from the Arabian Nights: the City of Brass". ''Bulletin of the School of Oriental and African Studies''. Volume XXXIV. * Hashmi, Alamgir, ed. (1986). ''The Worlds of Muslim Imagination''. Gulmohar. * Hassan, Nawal Muhammad (1980). ''Hayy Bin Yaqzan and Robinson Crusoe: a Study of an Early Arabic Impact on English Literature''. Al-Rashid House for Publication. * Irwin, Robert (2005). ''The Arabian Nights: a Companion''. Tauris Parke Paperbacks. ISBN 978-1-86064-983-7. * Jayyusi, Salma Khadra (1977). ''Trends and Movements in Modern Arabic Poetry''. Volume I. Brill. ISBN 978-90-04-04920-8. * Jayyusi, Salma Khadra (1992). "The Romantic Poets". In Badawi, Mohammed Mustafa. ''Modern Arabic Literature''. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-33197-5. * Jones, Alan (2003). "Foreword". In Rodwell, J. M. ''The Koran''. Phoenix. ISBN 978-1-84212-609-7. * Logan, Peter Melville, ed. (2011). ''The Encyclopedia of the Novel''. Volume I. Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-4051-6184-8. * Makdisi, George (May 1, 1986). "The Diary in Islamic Historiography: Some Notes". ''History and Theory''. Volume XV. * Marzolph, Ulrich; van Leeuwen, Richard; Wassouf, Hassan (2004). ''The Arabian Nights Encyclopedia''. ABC-CLIO. ISBN 1-57607-204-5. * McGinnis, Jon; Reisman, David C. (2007). ''Classical Arabic Philosophy: an Anthology of Sources''. Hackett Publishing Company. ISBN 978-0-87220-871-1. * Menocal, María Rosa; Scheindlin, Raymond P.; Sells, Michael, ed. (2000). ''The Literature of al-Andalus''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-47159-1. * Moreh, Shmuel (1976). ''Modern Arabic Poetry 1800–1970: the Development of its Forms and Themes under the Influence of Western Literature''. Brill. ISBN 978-90-04-04795-2. * Moreh, Shmuel (1986). "Live Theater in Medieval Islam". In Sharon, Moshe. ''Studies in Islamic History and Civilization: in Honour of Professor David Ayalon''. Brill. * Moreh, Shmuel (1988). ''Studies in Modern Arabic Prose and Poetry''. Brill. ISBN 978-90-04-08359-2. * Pinault, David (1992). ''Story-Telling Techniques in the Arabian Nights''. Brill Publishers. ISBN 90-04-09530-6. * Russell, G. A., ed. (1994). ''The 'Arabick' Interest of the Natural Philosophers in Seventeenth-century England''. Brill. ISBN 978-90-04-09888-6. * Somekh (1992). "The Neo-Classical Poets". In Badawi, Mohammed Mustafa. ''Modern Arabic Literature''. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-33197-5. * Stone, Christopher (2008). ''Popular Culture and Nationalism in Lebanon: the Fairouz and Rahbani Nation''. Routledge. ISBN 978-0-203-93932-1. * Toomer, G. J. (1996). ''Eastern Wisedome and Learning: the Study of Arabic in Seventeenth-century England''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-820291-2. * Van Gelder, G. J. H. (1982). ''Beyond the Line: Classical Arabic Literary Critics on the Coherence and Unity of the Poem''. Brill. ISBN 90-04-06854-6. * Von Grunebaum, G. E. (1952). "Avicenna's Risâla fî 'l-'išq and Courtly Love", ''Journal of Near Eastern Studies''. * Wainwright, Martin (March 22, 2003). [http://www.theguardian.com/books/2003/mar/22/featuresreviews.guardianreview1 "Desert island scripts"]. ''The Guardian''. * Young, M. J. L.; Latham, J. D.; Serjeant, R. B., ed. (1990). ''Religion, Learning and Science in the Abbasid Period''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-32763-6. {{Refend|colwidth=30em}} == Pranala luar == * [https://web.archive.org/web/20081216085445/http://www.library.cornell.edu/colldev/mideast/arablit.htm Cornell University link to Arabic Literature] * [http://bc.ub.leidenuniv.nl/bc/olg/selec/tawq/index.html The original Arabic manuscript of Tawq Alhamama] * [http://sheepoo.wordpress.com Classical Arabic Blog] * [http://www.arabic-keyboard.org/arabic/index.php The Arabic Language: History and Facts] [[Tumbung:Budaya Arab]] [[Tumbung:Sastra|Arab]] e8edxaqvhr5nsuwphz2xgnqhf9khfnw Kitab suci 0 21362 115549 108807 2026-11-02T14:50:00Z Erikanaymelia22 17619 Manambahi akan tumbung 115549 wikitext text/x-wiki '''Kitab suci''' adalah wahyu Tuhan nang dibukuakan.<ref>{{Cite web|url=https://kbbi.kemdikbud.go.id/entri/Kitab%20suci|title=kitab suci|last=KBBI Daring|first=|date=|website=kbbi.kemdikbud.go.id|publisher=[[Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa]]|access-date=2020-07-18|archive-date=2023-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230209104342/https://kbbi.kemdikbud.go.id/entri/kitab%20suci|dead-url=yes}}</ref> Kitab suci adalah gabungan matan dua kata, yaitu 'kitab' wan 'suci'. Maumpat [[Kamus Ganal Basa Indunisia]], kata 'kitab' (sarapan matan {{Lang-ar|كِتَابٌ|translit=kitāb|lit=tampat manulis}})<ref>{{Cite web|url=https://kbbi.kemdikbud.go.id/entri/kitab|title=kitab|last=KBBI Daring|first=|date=|website=kbbi.kemdikbud.go.id|publisher=[[Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa]]|access-date=2020-07-18|archive-date=2022-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20221123150840/https://kbbi.kemdikbud.go.id/entri/kitab|dead-url=yes}}</ref> baarti sabuting [[buku]] atawa bacaan; sadangakan kata 'suci' baisi arti barasih (dalam arti kaagamaan, kaya kada kana najis, imbah mandi janabat), bibas matan dusa, bibas matan cala, bibas matan nuda, maksum, karamat, atawa murni.<ref>{{Cite web|url=https://kbbi.kemdikbud.go.id/entri/suci|title=suci|last=KBBI Daring|first=|date=|website=kbbi.kemdikbud.go.id|publisher=[[Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa]]|access-date=2020-07-18|archive-date=2023-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410055302/https://kbbi.kemdikbud.go.id/entri/suci|dead-url=yes}}</ref> == Daptar == * [[Buddha|Agama Buddha]] ** [[Tripitaka]] * [[Hindu|Agama Hindu]] ** [[Weda]], biasa juga disebut dengan nama [[Weda|Catur Weda]], terdiri dari: **# [[Rgweda]] **# [[Yajurweda]] **# [[Samaweda]] **# [[Atharvaweda]] * [[Islam|Agama Islam]] ** [[Al-Qur'an]] ** [[Hadis|Hadis sahih]] * [[Konghucu|Agama Kong Hu Cu]] ** [[Si Shu|Empat Kitab]]: Kitab Ajaran Besar, Kitab Tengah Sempurna, Kitab Sabda Suci, dan Kitab Meng Zi ** [[Wu Jing|Lima Sutra]]: Kitab Sanjak, Kitab Hikayat, Kitab Perubahan, Kitab Kesusilaan, dan Kitab Chun Qiu ** [[Xiao Jing|Kitab Bakti]] * [[Karistin|Agama Kristen]] ** [[Katolik]] wan [[Ortodoks]] *** [[Alkitab]] (tamasuk [[Deuterokanonika]]), atawa [[Kitab Suci Katolik]] (husus Katolik) ** [[Protestan]] *** [[Alkitab]] (tanpa [[Deuterokanonika]]) ** [[Saksi-Saksi Yehuwa]] *** [[Kitab Suci Terjemahan Dunia Baru]] * [[Mormon]] ** [[Alkitab]] ** [[Kitab Mormon]] ** [[Doktrin dan Perjanjian]] ** [[Mutiara yang Sangat Berharga]] * [[Agama Yahudi]] ** [[Taurat]] ** [[Tanakh]] ** [[Talmud]] == Riparinsi == <references /> [[Tumbung:Buku]] [[Tumbung:Buku kitab]] buhq4aiz44f3rvporo580bheswxfqnr Haruyan Seberang, Haruyan, Hulu Sungai Tangah 0 25707 115547 105732 2026-11-02T14:49:19Z Supribanjar 16784 115547 wikitext text/x-wiki {{Kampung |kar = |gambar =[[Barakas:Kantor Desa Haruyan Seberang, Hulu Sungai Tengah.jpg|300px|Kantur pambakal Haruyan Seberang]] |panjalasan =Kantur pambakal Haruyan Seberang |ngaran =Haruyan Seberang |prupinsi =Kalimantan Selatan |dati2 =Kabupatin |ngaran dati2 =Hulu Sungai Tangah |kacamatan =Haruyan |kode pos =71363 |luas =... km² |warga =... urang |karacapan =... urang/km² }} '''Haruyan Seberang''' yaitu sabuting [[kampung]] di Kacamatan [[Haruyan, Hulu Sungai Tangah|Haruyan]], Kabupatin [[Kabupatin Hulu Sungai Tangah|Hulu Sungai Tangah]], Prupinsi [[Kalimantan Selatan]], Indunisia. == Tautan luar == {{RefDagri|2022}} {{Haruyan, Hulu Sungai Tangah}} {{Authority control}} {{kampung-stub}} rwog2u4ihcou9gjuh9fne1bnrxgkibj Sekolaq Oday, Sekolaq Darat, Kutai Barat 0 26791 115555 80109 2026-11-02T15:07:44Z Erikanaymelia22 17619 Manambahi kodepos 115555 wikitext text/x-wiki {{Kampung |peta = |ngaran =Sekolaq Oday |prupinsi =Kalimantan Timur |dati2 =Kabupatin |ngaran dati2 =Kutai Barat |kacamatan =Sekolaq Darat |kode pos =75776 |luas =... km² |warga =... ikung |karacapan =... ikung/km² }} '''Sekolaq Oday''' adalah sabuah [[kampung]] di Kacamatan [[Sekolaq Darat, Kutai Barat|Sekolaq Darat]], [[Kabupatin Kutai Barat]], Prupinsi [[Kalimantan Timur]], [[Indunisia]]. {{Sekolaq Darat, Kutai Barat}} {{Authority control}} {{Kampung-stub}} 4vrcgy5g1ouf9kq6wnlzxo0ahomki2o Gemar Baru, Muara Ancalong, Kutai Timur 0 27117 115563 80481 2026-11-03T03:06:38Z Ezagren 143 115563 wikitext text/x-wiki {{Kampung |kar = |ngaran =Gemar Baru |prupinsi =Kalimantan Timur |dati2 =Kabupatin |ngaran dati2 =Kutai Timur |kacamatan =Muara Ancalong |kode pos =75556 |luas =... km² |warga =... ikung |karacapan =... ikung/km² }} '''Gemar Baru''' yaitu sabuting [[kampung]] di Kacamatan [[Muara Ancalong, Kutai Timur|Muara Ancalong]], [[Kabupatin Kutai Timur]], Prupinsi [[Kalimantan Timur]], [[Indunisia]]. {{Muara Ancalong, Kutai Timur}} {{Authority control}} {{Kampung-stub}} efx32hssflfpvfeqilvjz1zxigijivy Kelinjau Ilir, Muara Ancalong, Kutai Timur 0 27118 115564 80482 2026-11-03T03:06:42Z Ezagren 143 +gambar 115564 wikitext text/x-wiki {{Kampung |kar = |gambar =[[Barakas:Kantor Desa Kelinjau Ilir, Kutai Timur.JPG|300px|Kantur pambakal Kelinjau Ilir]] |panjalasan =Kantur pambakal Kelinjau Ilir |ngaran =Kelinjau Ilir |prupinsi =Kalimantan Timur |dati2 =Kabupatin |ngaran dati2 =Kutai Timur |kacamatan =Muara Ancalong |kode pos =75556 |luas =... km² |warga =... ikung |karacapan =... ikung/km² }} '''Kelinjau Ilir''' yaitu sabuting [[kampung]] di Kacamatan [[Muara Ancalong, Kutai Timur|Muara Ancalong]], [[Kabupatin Kutai Timur]], Prupinsi [[Kalimantan Timur]], [[Indunisia]]. {{Muara Ancalong, Kutai Timur}} {{Authority control}} {{Kampung-stub}} dwuyxrw6zcnotsomi48oj7xy81ouxmt Kelinjau Ulu, Muara Ancalong, Kutai Timur 0 27119 115565 80483 2026-11-03T03:06:46Z Ezagren 143 115565 wikitext text/x-wiki {{Kampung |kar = |ngaran =Kelinjau Ulu |prupinsi =Kalimantan Timur |dati2 =Kabupatin |ngaran dati2 =Kutai Timur |kacamatan =Muara Ancalong |kode pos =75556 |luas =... km² |warga =... ikung |karacapan =... ikung/km² }} '''Kelinjau Ulu''' yaitu sabuting [[kampung]] di Kacamatan [[Muara Ancalong, Kutai Timur|Muara Ancalong]], [[Kabupatin Kutai Timur]], Prupinsi [[Kalimantan Timur]], [[Indunisia]]. {{Muara Ancalong, Kutai Timur}} {{Authority control}} {{Kampung-stub}} cbo7yuacza0br34n6gtr0t61v14i40e Kayungo Sari, Long Ikis, Paser 0 27241 115554 108977 2026-11-02T14:54:50Z Supribanjar 16784 115554 wikitext text/x-wiki {{Kampung |peta = |ngaran =Kayungo Sari |prupinsi =Kalimantan Timur |dati2 =Kabupatin |ngaran dati2 =Paser |kacamatan =Long Ikis |kode pos = |luas = |warga =... ikung |karacapan =... ikung/km² }} '''Kayungo Sari''' ialah ngaran sabuting [[kampung]] di Kacamatan [[Long Ikis, Paser|Long Ikis]], [[Kabupatin Paser]], Prupinsi [[Kalimantan Timur]], [[Indunisia]]. == Tautan luar == {{RefDagri|2022}} {{Long Ikis, Paser}} {{Authority control}} {{Kampung-stub}} ta8f5qq5tyxheeev13jxtxxah99m6lu Mahajandau, Dusun Hilir, Barito Selatan 0 28997 115556 82518 2026-11-02T15:27:48Z Erikanaymelia22 17619 115556 wikitext text/x-wiki {{Kampung |peta = |ngaran =Mahajandau |prupinsi =Kalimantan Tangah |dati2 =Kabupatin |ngaran dati2 =Barito Selatan |kacamatan =Dusun Hilir |kode pos =73762 |luas =... km² |warga =4.275 ikung (2006) |karacapan =... ikung/km² }} '''Mahajandau''' adalah sabuah [[kampung]] di Kacamatan [[Dusun Hilir, Barito Selatan|Dusun Hilir]], [[Kabupatin Barito Selatan]], Prupinsi [[Kalimantan Tangah]], [[Indunisia]]. {{Dusun Hilir, Barito Selatan}} {{Authority control}} {{Kampung-stub}} 4v8zuyqnkf540zptltonq6nkt6eo9ab Tampulang, Jenamas, Barito Selatan 0 29069 115553 110306 2026-11-02T14:53:14Z Supribanjar 16784 115553 wikitext text/x-wiki {{Kampung |peta = |ngaran =Tampulang |prupinsi =Kalimantan Tangah |dati2 =Kabupatin |ngaran dati2 =Barito Selatan |kacamatan =Jenamas |kode pos =73753 |luas =... km² |warga =... urang |karacapan =... urang/km² }} '''Tampulang''' yaitu sabuting [[kampung]] di Kacamatan [[Jenamas, Barito Selatan|Jenamas]], Kabupatin [[Kabupatin Barito Selatan|Barito Selatan]], Prupinsi [[Kalimantan Tangah]], [[Indunisia]]. == Tautan luar == {{RefDagri|2022}} {{Jenamas, Barito Selatan}} {{Authority control}} {{Kampung-stub}} dsjt8p02ncao58mecnybvcyxrolnnbq Gandrung, Paku, Barito Timur 0 29138 115550 108417 2026-11-02T14:50:25Z Supribanjar 16784 115550 wikitext text/x-wiki {{Kampung |kar = |ngaran =Gandrung |prupinsi =Kalimantan Tangah |dati2 =Kabupatin |ngaran dati2 =Barito Timur |kacamatan =Paku |kode pos =73654 |luas =... km² |warga =... urang |karacapan =... urang/km² }} '''Gandrung''' yaitu sabuting [[kampung]] di Kacamatan [[Paku, Barito Timur|Paku]], [[Kabupatin Barito Timur]], Prupinsi [[Kalimantan Tangah]], [[Indunisia]]. == Tautan luar == {{RefDagri|2022}} {{Paku, Barito Timur}} {{Authority control}} {{Kampung-stub}} pudq2hf3wjspt7ajkpvnj5lo7dtgalq Belawang, Kapuas Murung, Kapuas 0 29259 115551 82789 2026-11-02T14:51:21Z Supribanjar 16784 115551 wikitext text/x-wiki {{Kampung |peta = |ngaran =Belawang |prupinsi =Kalimantan Tangah |dati2 =Kabupatin |ngaran dati2 =Kapuas |kacamatan =Kapuas Murung |kode pos = |luas = |warga =... ikung |karacapan =... ikung/km² }} '''Belawang''' adalah sabuah [[kampung]] di Kacamatan [[Kapuas Murung, Kapuas|Kapuas Murung]], [[Kabupatin Kapuas]], Prupinsi [[Kalimantan Tangah]], [[Indunisia]]. {{Kapuas Murung, Kapuas}} == Tautan luar == {{RefDagri|2022}} {{Authority control}} {{Kampung-stub}} rv762hg2ro6f1m1b7b6d1iqqs2j86bu Gapluk, Purwosari, Bojonegoro 0 30204 115548 106034 2026-11-02T14:49:48Z Supribanjar 16784 115548 wikitext text/x-wiki {{Kampung |peta = |ngaran =Gapluk |prupinsi =Jawa Timur |dati2 =Kabupatin |ngaran dati2 =Bojonegoro |kacamatan =Purwosari |kode pos = |luas = |warga =... ikung |karacapan =... ikung/km² }} '''Gapluk''' yaitu ngaran [[kampung]] di Kacamatan [[Purwosari, Bojonegoro|Purwosari]], [[Kabupatin Bojonegoro]], Prupinsi [[Jawa Timur]], [[Indunisia]]. == Tautan luar == {{RefDagri|2022}} {{Kampung-stub}} afvjc9bouc7ph68c9vi7eb1esnr7j0n Sigeblok, Banjarmangu, Banjarnegara 0 33008 115552 93271 2026-11-02T14:52:12Z Supribanjar 16784 115552 wikitext text/x-wiki {{kampung |peta = |ngaran =Sigeblok |prupinsi =Jawa Tengah |dati2 =Kabupatin |ngaran dati2 =Banjarnegara |kacamatan =Banjarmangu |kode pos = |nama pemimpin =- |luas =... km² |penduduk =... jiwa |karacapan =... jiwa/km² }} '''Sigeblok''' adalah [[kampung]] di [[kacamatan]] [[Banjarmangu, Banjarnegara|Banjarmangu]], [[Kabupatin Banjarnegara|Banjarnegara]], [[Jawa Tengah]], [[Indunisia]]. == Tautan luar == {{RefDagri|2022}} huidqhl6i2jbycznmx9ly4qasarif5c Asem Margaluyu, Cibadak, Lebak 0 39059 115560 114801 2026-11-03T00:14:38Z Supribanjar 16784 115560 wikitext text/x-wiki '''Asem Margaluyu''' iyalah sabuah [[kampung]] di [[Kacamatan Cibadak]], [[Kabupatin Lebak]], [[Parupinsi|Prupinsi]] Banten.<ref>{{Citation|title=Asem Margaluyu, Cibadak, Lebak|date=2025-11-01|url=https://id.wikipedia.org/w/index.php?title=Asem_Margaluyu,_Cibadak,_Lebak&oldid=28276377|work=Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas|language=id|access-date=2026-07-05}}</ref> == Tautan luar == {{RefDagri|2022}} == Jujuhutan == 2l6ptrdwlpuwtnr8rqzxeqdt9ffwhk9 Wikipidia:Bulan Asia Wikipidia 2026/Pasarta 4 39923 115558 115475 2026-11-02T21:21:54Z Raihankakicak 15775 115558 wikitext text/x-wiki <noinclude>Gasan mandaptar aruh ngini, Pian kawa batikin di bawah ngini mamakai <nowiki># ~~~~</nowiki>. Pian kawa mandaptar matan 1 Nopémbér 2026 0.00 hinggan 30 Nopémbér 2026 23:59 (UTC).</noinclude> [[Tumbung:Bulan Asia Wikipidia 2026]] # [[Pamakai:Volstand|Robert Hayden]] ([[Pamandiran Pamakai:Volstand|pandir]]) 9 Uktubir 2026 14.13 (WITA) # [[Pamakai:Arcuscloud|Arcuscloud]] ([[Pamandiran Pamakai:Arcuscloud|pandir]]) 17 Uktubir 2026 16.20 (WITA) # [[Pamakai:Cgjkldn|Cgjkldn]] ([[Pamandiran Pamakai:Cgjkldn|pandir]]) 1 Nupimbir 2026 14.33 (WITA) # [[Pamakai:Raihankakicak|Raihankakicak]] ([[Pamandiran Pamakai:Raihankakicak|pandir]]) 3 Nupimbir 2026 05.21 (WITA). # # # # # # # # # bui57qnzo2ltjoz4lvn7g9kf1uwer4q Masigit Sultan Haji Hassanal Bolkiah 0 40156 115566 2026-11-03T05:02:41Z Raihankakicak 15775 Maulah laman 115566 wikitext text/x-wiki '''Masigit Sultan Haji Hassanal Bolkiah''' atawa nang baisi ngaran lain Masigit Agung Cotabato bawadah di [[Barangay Kalanganan II]], [[Kuta Cotabato]] wan masigit nang paling ganal kadua di Filipina.<ref>{{Cite web|last=Seasia.co|title=The Grand Mosque of Cotabato: A "Gift" of Brunei-Philippines Friendship|url=https://seasia.co/2026/08/09/the-grand-mosque-of-cotabato-a-gift-of-brunei-philippines-friendship|website=Seasia.co|language=en|access-date=2026-11-03}}</ref> Masigit ngini kawa manampung 15.000 urang.<ref>{{Cite web|last=Research|first=By Inquirer|date=2017-09-02|title=A symbol of faith|url=https://business.inquirer.net/236162/a-symbol-of-faith|website=INQUIRER.net|language=en|access-date=2026-11-03}}</ref> Masigit nang paling ganal di Filipina ialah Masigit Agung Marawi di Kuta Marawi, nang baisi talu lantai wan sabuting ruang bawah barumahan, baisi luas sakitaran 9.434 mitir parsagi, wan jua kawa manampung 20.000 urang rahatan taimbaian.<ref>{{Cite web|last=Villareal|first=Melo|date=2024-04-26|title=Marawi Grand Mosque: The Islamic Center|url=https://outoftownblog.com/marawi-grand-mosque-the-islamic-center/|website=Out of Town Blog|language=en-US|access-date=2026-11-03}}</ref> == Sajarah masigit == Masigit ngini diulah wayah tahun 2011. Dana nang dipalai sagan maulah masigit ngini dihabarakan sampai US$48 juta. == Jujuhutan == 6xxm0ex7o923k2ibc2wyd3pkluicfjt 115567 115566 2026-11-03T05:12:09Z Raihankakicak 15775 Mambabak laman 115567 wikitext text/x-wiki '''Masigit Sultan Haji Hassanal Bolkiah''' atawa nang baisi ngaran lain Masigit Agung Cotabato bawadah di [[Barangay Kalanganan II]], [[Kuta Cotabato]] wan masigit nang paling ganal kadua di Filipina.<ref>{{Cite web|last=Seasia.co|title=The Grand Mosque of Cotabato: A "Gift" of Brunei-Philippines Friendship|url=https://seasia.co/2026/08/09/the-grand-mosque-of-cotabato-a-gift-of-brunei-philippines-friendship|website=Seasia.co|language=en|access-date=2026-11-03}}</ref> Masigit ngini kawa manampung 15.000 urang.<ref>{{Cite web|last=Research|first=By Inquirer|date=2017-09-02|title=A symbol of faith|url=https://business.inquirer.net/236162/a-symbol-of-faith|website=INQUIRER.net|language=en|access-date=2026-11-03}}</ref> Masigit nang paling ganal di Filipina ialah Masigit Agung Marawi di Kuta Marawi, nang baisi talu lantai wan sabuting ruang bawah barumahan, baisi luas sakitaran 9.434 mitir parsagi, wan jua kawa manampung 20.000 urang rahatan taimbaian.<ref>{{Cite web|last=Villareal|first=Melo|date=2024-04-26|title=Marawi Grand Mosque: The Islamic Center|url=https://outoftownblog.com/marawi-grand-mosque-the-islamic-center/|website=Out of Town Blog|language=en-US|access-date=2026-11-03}}</ref> == Sajarah masigit == Masigit ngini diulah wayah tahun 2011. Dana nang dipalai sagan maulah masigit ngini dihabarakan sampai US$48 juta. Sakitar 53% matan dana nang diulah ngitu ujar handak satangahnya dibari ulih [[Sultan Hassanal Bolkiah]] matan Brunei, nang ngaran sidin dipakai sagan ngaran masigit, sisa satangahnya hanyar ulih pamarintahan Prisidin [[Noynoy Aquino]]. Gawian gasan maulah masigit ngini digawi ulih buhan parusahaan nang baandak di [[Manila]], [[New Kanlaon Construction]], Richard Harris Jordan nang jadi pambakal pruyiknya. Rahatan April 2011, masigit ngini sudah handak jadi sakitaran 99,12%. Sabanyak 300 tukang nang bagawi gasan maulah masigit ngini.<ref>{{Cite web|url=https://mindanews.com/top-stories/2011/04/brunei-funded-grand-mosque-in-mindanao-to-open-soon/|title=Brunei-funded grand mosque in Mindanao to open soon|date=3 April 2011|access-date=3 November 2026|website=Minda News|last=Sarmiento|first=Bong, S.}}</ref> Masigit ngini diulah di atas lahan ampunnya mantan anggota Diwan Perwakilan Rakyat Filipina nang diwakapakan gasan [[Distrik Panambayan Maguindanao]], [[Didagen Dilangalen]].<ref>{{Cite web|title=Sultan Haji Hassanal Bolkiah Masjid: A Symbol of Faith and Unity|url=https://www.voice7news.tv/special/news/2366|website=Voice7 News|language=en|access-date=2026-11-03}}</ref> == Jujuhutan == b5rjdxptuaehfw5dhjdcgvvpbi9g1in 115568 115567 2026-11-03T05:21:36Z Raihankakicak 15775 Manambahakan laman 115568 wikitext text/x-wiki '''Masigit Sultan Haji Hassanal Bolkiah''' atawa nang baisi ngaran lain Masigit Agung Cotabato bawadah di [[Barangay Kalanganan II]], [[Kuta Cotabato]] wan masigit nang paling ganal kadua di Filipina.<ref>{{Cite web|last=Seasia.co|title=The Grand Mosque of Cotabato: A "Gift" of Brunei-Philippines Friendship|url=https://seasia.co/2026/08/09/the-grand-mosque-of-cotabato-a-gift-of-brunei-philippines-friendship|website=Seasia.co|language=en|access-date=2026-11-03}}</ref> Masigit ngini kawa manampung 15.000 urang.<ref>{{Cite web|last=Research|first=By Inquirer|date=2017-09-02|title=A symbol of faith|url=https://business.inquirer.net/236162/a-symbol-of-faith|website=INQUIRER.net|language=en|access-date=2026-11-03}}</ref> Masigit nang paling ganal di Filipina ialah Masigit Agung Marawi di Kuta Marawi, nang baisi talu lantai wan sabuting ruang bawah barumahan, baisi luas sakitaran 9.434 mitir parsagi, wan jua kawa manampung 20.000 urang rahatan taimbaian.<ref>{{Cite web|last=Villareal|first=Melo|date=2024-04-26|title=Marawi Grand Mosque: The Islamic Center|url=https://outoftownblog.com/marawi-grand-mosque-the-islamic-center/|website=Out of Town Blog|language=en-US|access-date=2026-11-03}}</ref> == Sajarah masigit == Masigit ngini diulah wayah tahun 2011. Dana nang dipalai sagan maulah masigit ngini dihabarakan sampai US$48 juta. Sakitar 53% matan dana nang diulah ngitu ujar handak satangahnya dibari ulih [[Sultan Hassanal Bolkiah]] matan Brunei, nang ngaran sidin dipakai sagan ngaran masigit, sisa satangahnya hanyar ulih pamarintahan Prisidin [[Noynoy Aquino]]. Gawian gasan maulah masigit ngini digawi ulih buhan parusahaan nang baandak di [[Manila]], [[New Kanlaon Construction]], Richard Harris Jordan nang jadi pambakal pruyiknya. Rahatan April 2011, masigit ngini sudah handak jadi sakitaran 99,12%. Sabanyak 300 tukang nang bagawi gasan maulah masigit ngini.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://mindanews.com/top-stories/2011/04/brunei-funded-grand-mosque-in-mindanao-to-open-soon/|title=Brunei-funded grand mosque in Mindanao to open soon|date=3 April 2011|access-date=3 November 2026|website=Minda News|last=Sarmiento|first=Bong, S.}}</ref> Masigit ngini diulah di atas lahan ampunnya mantan anggota Diwan Perwakilan Rakyat Filipina nang diwakapakan gasan [[Distrik Panambayan Maguindanao]], [[Didagen Dilangalen]].<ref>{{Cite web|title=Sultan Haji Hassanal Bolkiah Masjid: A Symbol of Faith and Unity|url=https://www.voice7news.tv/special/news/2366|website=Voice7 News|language=en|access-date=2026-11-03}}</ref> == Bangunan == Masigit Sultan Haji Hassanal Bolkiah diulah ulih firma urang lukal [[Palafox Associates]], nang dipimpin ulih [[Felino Palafox]]. Kubah-kubah masigit diwarnai amas, bagian pucuknya diandaki bulan sabit. Tugu di masigit ngini baisi tinggi 43 mitir (141 batis) wan ditarangi wayah tangah malam, ngini gasan titilikan buhan supri kapal tarbang nang liwat sakitaran ngitu. Masigit ngitu saurangan baisi luas 5.000 mitir parsagi atawa setangah hiktar, di atas lahan nang luasnya lima hektare.<ref name=":1" /> == Jujuhutan == 43ifcsd0sso5g4ez97d2piu7fuaki0y Sastra Malayu 0 40157 115579 2026-11-03T11:47:41Z ~2026-55037-88 18005 Maulah laman nang isinya '''''Sastra Malayu''' Klasik baawal pas [[abad ka-16 Masehi]]. Mulai wayahtu sampai wayahini gaya bahasanya kada banyak baubah. [[Dukumin]] panambayan nang ditulis dalam bahasa Melayu klasik adalah sabuting surat matan raja Ternate, [[Sultan]] [[Abu Hayat]] hagan raja João III di [[Portugal]] wan bertarikhkan tahun [[1521 Masehi]]. == Daftar bentuk sastra Melayu == === Gurindam === [[Gurindam]] adalah sabuting bantuk puisi Melayu lawa nang tadiri matan duwa ba...'' 115579 wikitext text/x-wiki '''Sastra Malayu''' Klasik baawal pas [[abad ka-16 Masehi]]. Mulai wayahtu sampai wayahini gaya bahasanya kada banyak baubah. [[Dukumin]] panambayan nang ditulis dalam bahasa Melayu klasik adalah sabuting surat matan raja Ternate, [[Sultan]] [[Abu Hayat]] hagan raja João III di [[Portugal]] wan bertarikhkan tahun [[1521 Masehi]]. == Daftar bentuk sastra Melayu == === Gurindam === [[Gurindam]] adalah sabuting bantuk puisi Melayu lawa nang tadiri matan duwa baris kalimat lawan irama uncit nang sama, nang marupakan sabuting kasatuan nang utuh. Baris pamulaan baisi samacam sual, masalah atawa parjanjian wan baris kaduwa baisikan jawabannya atawa akibat matan masalah atawa parjanjian pada baris pamulaan nang tadi. ==== Gurindam Lama ==== contoh: : Pabila banyak mencela orang<br /> : Itulah tanda dirinya kurang<br /> :: Dengan ibu hendaknya hormat<br /> :: Supaya badan dapat selamat<br /> ==== Gurindam Dua Belas ==== Kumpulan gurindam nang dikarang ulih Raja Ali Haji matan Kepulauan Riau. Dingarani ''Gurindam Dua Belas'' ulih karana baisi 12 pasal, antara lain tentang ibadah, kewajiban raja, kewajiban anak tahadap kuitan, tugas kuitan lawan anak, budi pekerti wan hidup bermasyarakat. === Hikayat === [[Hikayat]] adalah salah sabuting bentuk sastra prosa nang baisi tentang kisah, cerita, dongeng maupun sejarah. Umumnya mangisahkan tentang kaharatan maupun kapahlawanan saikung urang lengkap lawan keanehan, kesaktian serta mukjizat tokoh utama. Salah satu hikayat nang populer di Riau adalah ''Yong Dolah''. === Karmina === [[Karmina]] atawa dipanandui lawan ngaran pantun kilat adalah pantun nang tadiri matan duwa baris. Baris pamulaan marupakan sampiran wan baris kaduwa adalah isi. Baisi bantuk sajak lurus (a-a). Rancaknya, dipakai hagan manyamapaiakan sindiran atawa ungkapan nang langsung. Cuntuh Sudah gaharu cendana pula Sudah tahu masih bertanya pula === Pantun === [[Pantun]] marupakan samacam puisi nang tadiri atas 4 baris basajak a-b-a-b, a-b-b-a, a-a-b-b. Duwa baris nang awal marupakan sampiran, nang rancaknya tantang alam (flura atawa fauna); duwa baris uncit marupakan isi, nang marupakan tujuan matan pantun nang itu. 1 baris tadiri matan 4-5 kata, 8-12 suku kata. Cuntuh Pantun Kayu cendana di atas batu Sudah diikat dibawa pulang Adat dunia memang begitu Benda yang buruk memang terbuang === Seloka === [[Seloka]] marupakan bantuk puisi Melayu Klasik, baisi papatah maupun paumpaan nang mangandung bagayaan, sindiran wan jua sambatan. Rancaknya ditulis ampat baris mamakai bantuk pantun atawa syair, kadang jua ditamui seloka nang ditulis labih matan ampat baris : cuntuh seloka labih matan 4 baris: :: Baik budi emak si Randang<br /> :: Dagang lalu ditanakkan<br /> :: Tiada berkayu rumah diruntuhkan<br /> :: Anak pulang kelaparan<br /> :: Anak dipangku diletakkan<br /> :: Kera dihutan disusui<br /> === Syair === [[Syair]] adalah puisi atawa karangan lawan bantuk taikat nang mamantingakan irama sajak. Rancaknya tadiri matan 4 baris, bairama aaaa, kaampat baris nang itu mangandung arti atawa maksud panyair (pada pantun 2 baris pauncitan nang mangandung maksud). Syair baasal matan Arab. === Talibun === [[Talibun]] adalah samacam puisi lawan nang kaya pantun karana baisi sampiran wan isi, tatapi labih matan 4 baris (mulai matan 6 baris sampai 20 baris). Bairama abc -abc, abcd -abcd, abcde-abcde, wan satarusnya. Cuntuh Talibun: : Kalau anak pergi ke pekan<br /> : Yu beli belanak beli<br /> : Ikan panjang beli dahulu<br /> : Kalau anak pergi berjalan<br /> : Ibu cari sanakpun cari<br /> : Induk semang cari dahulu<br /> === Lain-lain === *[[Kitab Seribu Masalah]] == Lihati jua == * [[Basa Malayu]] * [[Sastra]] [http://www.pustakaseni.com/ Puisi Syair dan Pantun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141004050042/http://www.pustakaseni.com/ |date=2014-10-04 }} [[Tumbung:Sastra|Malayu]] [[Tumbung:Sastra Malayu| ]] bv9sz3icwffc6ugcmxyysgc9pmw0q59 Tumbung:Sastra Malayu 14 40158 115581 2026-11-03T11:52:50Z ~2026-55037-88 18005 /* */ 115581 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} [[Tumbung:Malayu]] [[Tumbung:Sastra|Malayu]] 48h46qsim9rqd0w8clhzpnqtf0894o7