ကေားသုင်ꩻသား အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ:Estoppel

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="blk">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီခီပီးဒီးယား</sitename>
    <dbname>blkwiki</dbname>
    <base>https://blk.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%93%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%84%E1%80%AB</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မီဒီယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">တဲးဝါး</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ကေားသုင်ꩻသား</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ကေားသုင်ꩻသား အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီခီပီးဒီးယား</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝီခီပီးဒီးယား အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဖုဲင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဖုဲင် အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီဒီယာဝီခီ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မီဒီယာဝီခီ အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">တမ်းပလေက်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">တမ်းပလေက် အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">စွဲးကမ်းကို</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">စွဲးကမ်းကို အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မော်ဂျူး</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ကေားသုင်ꩻသား အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ:Estoppel</title>
    <ns>3</ns>
    <id>8172</id>
    <revision>
      <id>34261</id>
      <parentid>30926</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:59:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Neriah</username>
        <id>781</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ကေားသုင်ꩻသား အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ:Bruhpedia]] စာမျက်နှာကို [[ကေားသုင်ꩻသား အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ:Estoppel]] သို့ Neriahက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ &quot;[[Special:CentralAuth/Bruhpedia|Bruhpedia]]&quot; ကို &quot;[[Special:CentralAuth/Estoppel|Estoppel]]&quot; သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း</comment>
      <origin>30926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9378" sha1="6d0ei0fpim4yble1q76coc9s8eb9qzc" xml:space="preserve">== အဝ်ႏဝီခီပီးဒီးယားယို ဟွုန်ဟဝ်သꩻရေꩻ ကျိုႏဆွုမ်ႏဒျာႏဩ Bruhpedia ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအရန်း မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
ယံဟော်ꩻထွားရီးသွော့ [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီခီပီးဒီးယား]] '''[[Wikipedia:Five pillars|တဖူꩻရဲဉ်ႏငတ်ꩻစွိုး]]''' တာႏ ဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏဒျာႏသွူ။ မိဉ်ႏမာꩻသွူအကောက် ဒင်ႏထွူမတ်ပုံတဉ်နဝ်ꩻ '''[[စွဲးကမ်းကို:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်]]''' တောမ်ႏ '''[[WP:FAQ|အဝ်ႏရီခွိုꩻဒါႏငဝ်းရီဖုံႏ]]'''နဝ်ꩻ အီႏထွာအီမွေး နာꩻအတာႏ အစွဲးအကမ်းနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻသီးဖုံႏယိုနဝ်ꩻ အအီႏခြုဲင်းနယ်ဖေႏ မွဉ်းဖျင်နယ်ꩻ၊ တဲမ်းပုင်ႏတဲမ်းနယ်ꩻ ဝီခီပီးဒီးယားကို တောမ်ႏ သေထွိုက်သေသင်ꩻ အခရာႏအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကနွို့စွဲးကမ်းကိုနွောင်ꩻ ဝီခီပီးဒီးယားနဝ်ꩻ ဒါႏလဲပ်ခါꩻဗာႏ အနယ်ꩻပညာႏဖုံႏလဲ့ တလိုႏတဝ်းသွူ။ နွို့ခွုမ်မာꩻကို ''[[WP:BOLD|ရုဲင်းရုဲင်းသွော့]]''ဩ။ မိဉ်ႏထွူ ''သွုပ်သမ်ႏဟဝ်ဟဝ်ရိုꩻသာꩻသွော့ လိုꩻလင်အလောင်းဩ''။ ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ''[[w:wiki|ဝီခီ]]''တဲင် ယိုꩻမွေးငါႏနဝ်ꩻသွူ။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''ထူႏစွဲးကမ်းကို'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* မိဉ်ႏအဝ်ႏလိုႏ အကူႏညီႏစွဲးကမ်းကိုနဝ်ꩻ နွို့ရီရောင် အိုင်ကိုမ်နွောင်ꩻဒျာႏ ပအိုဝ်ႏဝီခီပီးဒီးယား [[ဝီခီပီးဒီးယား:Village pump|အိုင်ကိုမ်ခင်ႏလမ်းVillage pump]] ကို မွေးတဝ်းလဲ့ [[Facebook]] လောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ [http://www.facebook.com/group/406204427603066?ref=share ပအိုဝ်ႏဝီခီစွုမ်ꩻစွိုꩻ] လိတ်မဲ့ငါကိုဖုံႏသွူ။
* အီႏထူႏသုင်ꩻစဗာႏဝီခီ နုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွားသွော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|မွဉ်းဖျင်နယ်ꩻ]] လိတ်မဲ့ငါကိုဩ။
* မိဉ်ႏမဲဉ်လွူꩻထွားစဲင်းထဲင်း မွဉ်းဖျင်ခရာႏအစဲင်းနဝ်ꩻ ဟော်ꩻထွားသွော့ [[Wikipedia:မွဉ်းဖျင်လိတ်မဲ့ငါဖုံႏ|လိတ်မဲ့ငါ]]ယိုဩ။
* ရီခရာႏမိဉ်ႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ ရီနွောင်ꩻဒျာႏ [[WP:Q|ခင်ႏလမ်းယိုကို]]သွူ။
* နာꩻအနေႏ ဒေါ့ꩻရီအိုင်ကိုမ်သွုပ်နွောင်ꩻဒျာႏ [[WP:Administrators|ကေားရဲဉ်ꩻဖန်းဖြယ်သား(Admin)]]သီး တဖြာꩻဖြာꩻထျꩻ အိုင်ကိုမ်ချက်လိတ်မဲ့ငါကိုသွူ။
* ဒင်ႏသွင်ꩻသော့ꩻ ယူနီကိုဒ်ဖောင့် အယပ်ꩻခုဲင်ႏမိဉ်ႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ ထွားသွော့ [https://unicodetoday.org/fonts/ ယိုကို]ဩ။
* အီႏသုင်ꩻဗာႏ ကီးဗိုတ်နုဲင်းမုဲင်ꩻ မိဉ်ႏသေတဝ်းနဝ်ꩻ ထွားသွော့ [https://unicodetoday.org/keyboards/ ယိုကို] ဩ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''ဟဝ်တောင်ꩻခရာႏ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* မိဉ်ႏမဲဉ်စံꩻထွားစိမ်ꩻနဝ်ꩻ ထူႏသုင်ꩻအီ [[Wikipedia:Sandbox|Sandboxလိတ်မဲ့ငါယို]]တဲင် မာꩻစံꩻနွောင်ꩻဒျာႏ မွဉ်းဖျင်လိတ်မဲ့ငါဖုံႏသွူ။
* မိဉ်ႏမဲဉ်တဲမ်းသော့ꩻစ ရောမ်ဖြုဲင်ꩻတသာတဗာႏနဝ်ꩻ ဟော်ꩻထွားသွော့ [[WP:YFA|နာꩻအရီးသွတ်ꩻရောမ်ဖြုဲင်ꩻ]] လိတ်မဲ့ငါယိုဩ။
* အီႏဖန်ဖေႏ ရောမ်ဖြုဲင်ꩻတသာအမိဉ်ꩻတာႏ အယပ်ꩻခုဲင်ႏမိဉ်ႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ ဟော်ꩻထွားသွော့ [[Wikipedia:ရောမ်ဖြုဲင်ꩻကတူႏစဲဉ်ႏဖုံႏ|လိတ်မဲ့ငါယို]]ဩ။
* [[Help:ဒင်ႏထင်ႏပုင်ႏနယ်ꩻ]]ကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏအွဉ်ႏနယ်ခါꩻဖေႏ ဒင်ႏပုင်ႏနယ်ꩻ၊ ထူႏသုင်ꩻသော့ꩻနယ်ꩻ ဖုံႏသွူ။
* [[Wikipedia:ထူႏသုင်ꩻပုင်ႏမူဝါဒ|ထူႏသုင်ꩻပုင်ႏ မူဝါဒ]] ယိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏဝီခီပီးဒီးယားကို ပုင်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဒင်ႏသော့ꩻ သင်ꩻနဲ့သင်ꩻတဝ်းနဲ့ ဖေႏကဆုင်ꩻဖျတ်နွောင်ꩻတာႏ အီႏထွာအီအစွဲးကမ်းနဝ်ꩻသွူ။
* အိုင်ကိုမ်ချက်လိတ်မဲ့ငါကိုနဝ်ꩻ နျꩻသော့ꩻသွူ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; တဲင် တဲမ်းမုဲင်ဖေႏသွော့ နာꩻမိဉ်ꩻဩ။
* နာꩻအကောက်တာႏ [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ဖုံႏလဲ့ ထူႏသုင်ꩻနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်ꩻ]]ကိုနဝ်ꩻ စဲစ်ထွားနွောင်ꩻဒျာႏ လိတ်ဖြုံႏ၊ သတ်ပုံသတ်နယ်ꩻဖုံႏသွူ။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|အဝ်ႏဝီခီပီးဒီးယားယို ဟွုန်ဟဝ်သꩻရေꩻ ကျိုႏဆွုမ်ႏဒျာႏ ဗွေႏခွန်နာင်ꩻသီးသွူဩ။ နီဗွေႏသီး သꩻပါရာꩻ ကဏ္ဍကို နွို့ပါစွဲးကမ်း တဲမ်းသော့ꩻနွောင်ꩻဒျာႏ ရောမ်ဖြုဲင်ꩻဖုံႏသွူဩ။]] Welcome to '''Pa'O Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီခီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Pa'O.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Pa'O have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[ကေားသုင်ꩻသား:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[ကေားသုင်ꩻသား အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ:Welcome-Bot|အိုင်ကိုမ်]])  ၀၁:၄၄၊ ၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ (+0630)</text>
      <sha1>6d0ei0fpim4yble1q76coc9s8eb9qzc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဟမ်ႏဩဇာႏ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9849</id>
    <revision>
      <id>34259</id>
      <parentid>34254</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T02:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ဗန်ကှိုန်</username>
        <id>25</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>34259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10868" sha1="0gliaeqm2oomioqs2lcltwu1qmx2tql" xml:space="preserve">[[File:Manure spreading Hlokozi 2007 11 29.jpg|thumb|upright=1.35|A [[farmer]] spreading [[manure]] to improve [[soil fertility]]]]
&lt;!--
{{owidslider
|start        = 2023
|list         = Template:OWID/Fertilizer use in kg per hectare of arable land#gallery
|location      = commons
|caption      =
|title        =
|language     =
|file         = [[File:Fertilizer use in kg per hectare of arable land, World, 2023 (cropped).svg|link=|thumb|upright=1.6|right|Fertilizer use in kg per hectare of arable land]]
|startingView = World
}}--&gt;
'''ဟမ်ႏဩဇာႏ'''ယို ထွာ ကအီးလွူးတန်အီထာꩻမွူးတာႏ ထာꩻသဘာဝဒျာႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ လိုꩻမာꩻထွာခါꩻနေးစားတဲ့နောဝ်ꩻ ကသော့ꩻဖေႏလွေꩻအီ ဟမ်ႏကို၊ တောဝ်းလဲ့ ထာꩻမွူးထျꩻကိုတစွိုးသွူ။ ဟမ်ႏဩႏဇာႏကိုယို လုံးဖိုန်ႏဖုံႏရာ တောဝ်းလဲ့ သဘာဝတမွေးတောဝ်းဒါႏ ကရဲန်ꩻခါꩻဟမ်ႏဖုံႏအောဝ်ႏပါ။ သဘာဝနေးတဲ့နောဝ်ꩻ မာꩻတွမ်ႏထာꩻခြွိုင်းထေနေးတဲ့နောဝ်ꩻ ဟမ်ႏဩႏဇာႏအောဝ်ႏအီဒါႏ။&lt;ref name=&quot;Scherer2009&quot;&gt;{{cite book |doi=10.1002/14356007.a10_323.pub3 |chapter=Fertilizers, 1. General |date=15 July 2009 |last1=Scherer |first1=Heinrich W. |last2=Mengel |first2=Konrad |last3=Kluge |first3=Günter |last4=Severin |first4=Karl |title=[[Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry]] |volume=14 |isbn=978-3-527-30673-2 |pages=171–97 |chapter-url=https://z-library.ec/book/09QgD6k4Xp |access-date=17 April 2026 }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; ခေတ်တသာ ထာꩻဆို့ꩻရုဲင်ဖဲ့ꩻကို ဟမ်ႏဩႏဇာႏအောဝ်ႏခြꩻလွောန်ꩻဖေႏ အဓိက အဟာရ ၃ ဗာႏ။ နုဲတ်ထရိုစဲန်၊ ဖော့သဖိုရတ်သ်၊ တွမ်ႏယင်း ပိုတဲတ်သီယမ် ယို ၃ စွိုးအောဝ်ႏပါဗာႏ၊ အဲန်းဂလစ်နေးနောဝ်ꩻ အတဲမ်းနယ်ခါꩻတွမ်ႏ NPK ၊ ယစားစားကို အသော့ꩻဖေႏခါꩻပါ အဟာႏရတောင်ႏတာႏပီနုဲင်း လုံႏဖိုန်ႏ။ ထာꩻဆို့ꩻသား ဖြေ့ꩻလွေꩻသော့ꩻထာယိုဖုံႏ အွိုးထာꩻမွူးထျꩻ၊ ဖြေ့ꩻသဲင်နေးတဲ့အောဝ်ႏ၊ ကြူကြာသော့ꩻထီကိုထွူ ဇျာꩻသော့ꩻဖေႏနေးထာꩻမွူးစားလဲ့အောဝ်ႏသွူ။ 

သမဲင်ꩻခြောင်ꩻအလꩻ ကဗွူႏဟမ်ႏဩႏဇာႏယို အောဝ်ႏသဘာဝရွီးခိုႏ တောဝ်းလဲ့ အောဝ်ႏ အော်ဂဲန်းနေက်ရွီးခိုႏဖုံႏနုဲင်း ဟမ်ႏမွထာꩻအီႏသေင်မွ၊ တရစ္ဆာန်ႏအေႏသဲင်ဖိုန်ႏ၊ လိုအေႏဆီႏသဲင်ဖုံႏ၊ ဗွူလောဝ်း ဗွူမွူးဖုံႏ၊ ထာꩻမွူးသေင်ဖုံႏ၊ ထပေႏအလွိုအလာဖုံႏ၊ ထာꩻသားသွီႏဖုံႏရာကိုမာꩻလွောန်ဝင်ꩻသွူ။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Güldner |first1=Dino |last2=Larsen |first2=Laura |last3=Cunfer |first3=Geoff |date=20 August 2021 |title=Soil fertility transitions in the context of industrialization, 1750–2000 |journal=[[Social Science History]] |volume=45 |issue=Special Issue 4 |pages=785–811 |doi=10.1017/ssh.2021.26 |url=https://www.academia.edu/65291943 |access-date=13 April 2026 |language=en }}&lt;/ref&gt; ကွဲးတဲင်တွော့ꩻ တယ်ႏ ၁၉ ရျာꩻဗူႏကို ထွားနုဲင်း၊ ဖြေ့ꩻနိုင်းလွဝင်ꩻ ဓာတုဗေဒ ဟမ်ႏဩႏဇာႏ။ ဟမ်ႏဩႏဇာႏနောဝ်ꩻစားနောဝ်ꩻ ထွာနေး လိုꩻမဉ်ꩻ [[:en:Justus von Liebig|Justus Von Liebig]] သေထွꩻခါꩻ ထာꩻဆို့ꩻရုဲင်ခရာႏဖဲ့ꩻထွူ တယ်ႏဆို့ꩻစက်ခြွိုင်း ထေထန်ႏနေး မရမက။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Russell |first1=Darrell A. |last2=Williams |first2=Gerald G. |date=March–April 1970 |title=History of chemical fertilizer development |journal=[[Soil Science Society of America Journal]] |volume=41 |issue=2 |pages=260–5 |doi=10.2136/sssaj1977.03615995004100020020x |url=https://z-library.ec/book/09QgpZdWXp |access-date=17 April 2026 |language=en }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; ထာꩻယိုကကာႏငါနောဝ်ꩻ ထွာလွောန် ဆို့ꩻအာဒါႏအီထာꩻ ဆို့ꩻနေးတွမ်ႏစက်ခြွိုင်းဖဲ့ꩻကို၊ ဟမ်ႏတဗီႏလို့ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ထာꩻအမ်ႏအွꩻဖဲ့ꩻ အောဝ်ႏအာတာႏ အဗွို့ꩻစဲင်းစဲ့ ထာꩻအရေꩻတန်သွူ။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tilman |first1=David |last2=Cassman |first2=Kenneth G. |last3=Matson |first3=Pamela A. |last4=Naylor |first4=Rosamond |last5=Polasky |first5=Stephen |date=8 August 2002 |title=Agricultural sustainability and intensive production practices |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=418 |issue=6898 |pages=671–7 |doi=10.1038/nature01014 |pmid=12167873 |bibcode=2002Natur.418..671T |url=https://www.academia.edu/2279116 |access-date=13 April 2026 |language=en }}&lt;/ref&gt;
[[File:Fertilization (JOKAMT2Pe14-1).tif|thumb|A farmer broadcasting solid fertilizer into his field in [[Janakkala|Janakkala, Finland]] in 1960]]
ထာꩻကမာꩻလꩻ [[:en:Harber process | ဟာဘာထာꩻတွီ]] နုဲတ်ထရိုစဲန်တာႏ ၂၀ ရျာꩻဗူႏကိုနောဝ်ꩻ မာꩻရောꩻခါꩻနေးတွမ်ႏ ထာꩻမာꩻထေဒါႏအီ ဓာတုဗေဒထာꩻခြိုꩻ။ ထာꩻယိုနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻမာꩻလꩻခါ ဒုတိယ ကမ္ဘာႏစဲ့ꩻခꩻဝင်ꩻခါ၊ ထူႏစူꩻအာမွေးမုဲင်းဝင်ꩻ နုဲတ်ထရိုစဲန်ဟမ်ႏဩဇာႏသွူ။&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 June 2016 |title=Fritz Haber |url=https://www.sciencehistory.org/historical-profile/fritz-haber |access-date=13 April 2026 |website=[[Science History Institute]] |language=en }}&lt;/ref&gt; &lt;!-- In the latter half of the 20th century, increased use of nitrogen fertilizers (800% increase between 1961 and 2019) has been a crucial component of the increased productivity of [[conventional food systems]] as part of the so-called &quot;[[Green Revolution]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Mbow2019&quot;/&gt;

Fertilizers, especially when applied excessively, can have environmental consequences such as [[water pollution]]&lt;ref&gt;{{cite book |last=McIsaac |first=Gregory |title=Encyclopedia of water Science |year=2003 |publisher=[[CRC Press]] |editor-last1=Steward |editor-first1=Bertram A. |editor-last2=Howell |editor-first2=Terry A. |edition=1st |location=Boca Raton, Florida |pages=950–5 |chapter=Surface water pollution by nitrogen fertilizers |doi=10.1201/NOE0849396274 |isbn=978-1-351-24982-9 |access-date=13 April 2026 |chapter-url=https://www.academia.edu/88573588 }}&lt;/ref&gt; and [[eutrophication]]&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Huang |first1=Jing |last2=Xu |first2=Chang-chun |last3=Ridoutt |first3=Bradley G. |last4=Wang |first4=Xue-chun |last5=Ren |first5=Pin-an |date=15 August 2017 |title=Nitrogen and phosphorus losses and eutrophication potential associated with fertilizer application to cropland in China |journal=[[Journal of Cleaner Production]] |volume=159 |pages=171–9 |doi=10.1016/j.jclepro.2017.05.008 |bibcode=2017JCPro.159..171H |url=https://www.academia.edu/109493106 |access-date=13 April 2026 |language=en }}&lt;/ref&gt; due to nutrient [[Runoff (hydrology)|runoff]].&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Harmel |first1=R. Daren |last2=Pampell |first2=Rehanon A. |last3=Leytem |first3=April B. |last4=Smith |first4=D. R. |last5=Haney |first5=Rick L. |date=1 January 2018 |title=Assessing edge-of-field nutrient runoff from agricultural lands in the United States: how clean is clean enough? |journal=[[Journal of Soil and Water Conservation]] |volume=73 |issue=1 |pages=9–23 |doi=10.2489/jswc.73.1.9 |bibcode=2018JSWC...73....9H |url=https://z-library.ec/book/B9EYqrNo95 |access-date=13 April 2026 |language=en }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Additionally, the chemical process for creating the fertilizers results in byproducts, including [[Carbon emissions|carbon]] and other emissions.&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 2016 |title=Carbon footprint analysis of mineral fertilizer production in Europe and other world regions |last1=Brentrup |first1=Frank |last2=Hoxha |first2=Antoine |last3=Christensen |first3=Bjarne |url=https://www.researchgate.net/publication/312553933 |access-date=13 April 2026 |website=LCA Food 2016 |language=en }}&lt;/ref&gt; In some cases [[Soil contamination|contamination and pollution of soil]] result by accumulation of [[heavy metals]] contained in some fertilizers collected through mining.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Zwolak |first1=Aneta |last2=Sarzyńska |first2=Magdalena |last3=Szpyrka |first3=Ewa |last4=Stawarczyk |first4=Kinga |date=6 July 2019 |title=Sources of soil pollution by heavy metals and their accumulation in vegetables: a review |journal=[[Water, Air, and Soil Pollution]] |volume=230 |issue=7 |article-number=164 |doi=10.1007/s11270-019-4221-y |doi-access=free |bibcode=2019WASP..230..164Z |language=en }}&lt;/ref&gt; [[sustainable agriculture|Sustainable agricultural]] practices, such as [[reduced tillage]] and planting [[buffer strip]]s, can minimize these adverse environmental effects.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Muhie |first=Seid Hussen |date=December 2022 |title=Novel approaches and practices to sustainable agriculture |journal=Journal of Agriculture and Food Research |volume=10 |article-number=100446 |doi=10.1016/j.jafr.2022.100446 |doi-access=free |language=en }}&lt;/ref&gt; --&gt;

==ထူႏတောမ်==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>0gliaeqm2oomioqs2lcltwu1qmx2tql</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>34260</id>
      <parentid>34259</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T10:36:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ဗန်ကှိုန်</username>
        <id>25</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>34260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11669" sha1="moc8j9t73w0g8ir1g5zwjybrb7rl0mn" xml:space="preserve">[[File:Manure spreading Hlokozi 2007 11 29.jpg|thumb|upright=1.35|A [[farmer]] spreading [[manure]] to improve [[soil fertility]]]]
&lt;!--
{{owidslider
|start        = 2023
|list         = Template:OWID/Fertilizer use in kg per hectare of arable land#gallery
|location      = commons
|caption      =
|title        =
|language     =
|file         = [[File:Fertilizer use in kg per hectare of arable land, World, 2023 (cropped).svg|link=|thumb|upright=1.6|right|Fertilizer use in kg per hectare of arable land]]
|startingView = World
}}--&gt;
'''ဟမ်ႏဩဇာႏ'''ယို ထွာ ကအီးလွူးတန်အီထာꩻမွူးတာႏ ထာꩻသဘာဝဒျာႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ လိုꩻမာꩻထွာခါꩻနေးစားတဲ့နောဝ်ꩻ ကသော့ꩻဖေႏလွေꩻအီ ဟမ်ႏကို၊ တောဝ်းလဲ့ ထာꩻမွူးထျꩻကိုတစွိုးသွူ။ ဟမ်ႏဩႏဇာႏကိုယို လုံးဖိုန်ႏဖုံႏရာ တောဝ်းလဲ့ သဘာဝတမွေးတောဝ်းဒါႏ ကရဲန်ꩻခါꩻဟမ်ႏဖုံႏအောဝ်ႏပါ။ သဘာဝနေးတဲ့နောဝ်ꩻ မာꩻတွမ်ႏထာꩻခြွိုင်းထေနေးတဲ့နောဝ်ꩻ ဟမ်ႏဩႏဇာႏအောဝ်ႏအီဒါႏ။&lt;ref name=&quot;Scherer2009&quot;&gt;{{cite book |doi=10.1002/14356007.a10_323.pub3 |chapter=Fertilizers, 1. General |date=15 July 2009 |last1=Scherer |first1=Heinrich W. |last2=Mengel |first2=Konrad |last3=Kluge |first3=Günter |last4=Severin |first4=Karl |title=[[Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry]] |volume=14 |isbn=978-3-527-30673-2 |pages=171–97 |chapter-url=https://z-library.ec/book/09QgD6k4Xp |access-date=17 April 2026 }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; ခေတ်တသာ ထာꩻဆို့ꩻရုဲင်ဖဲ့ꩻကို ဟမ်ႏဩႏဇာႏအောဝ်ႏခြꩻလွောန်ꩻဖေႏ အဓိက အဟာရ ၃ ဗာႏ။ နုဲတ်ထရိုစဲန်၊ ဖော့သဖိုရတ်သ်၊ တွမ်ႏယင်း ပိုတဲတ်သီယမ် ယို ၃ စွိုးအောဝ်ႏပါဗာႏ၊ အဲန်းဂလစ်နေးနောဝ်ꩻ အတဲမ်းနယ်ခါꩻတွမ်ႏ NPK ၊ ယစားစားကို အသော့ꩻဖေႏခါꩻပါ အဟာႏရတောင်ႏတာႏပီနုဲင်း လုံႏဖိုန်ႏ။ ထာꩻဆို့ꩻသား ဖြေ့ꩻလွေꩻသော့ꩻထာယိုဖုံႏ အွိုးထာꩻမွူးထျꩻ၊ ဖြေ့ꩻသဲင်နေးတဲ့အောဝ်ႏ၊ ကြူကြာသော့ꩻထီကိုထွူ ဇျာꩻသော့ꩻဖေႏနေးထာꩻမွူးစားလဲ့အောဝ်ႏသွူ။ 

သမဲင်ꩻခြောင်ꩻအလꩻ ကဗွူႏဟမ်ႏဩႏဇာႏယို အောဝ်ႏသဘာဝရွီးခိုႏ တောဝ်းလဲ့ အောဝ်ႏ အော်ဂဲန်းနေက်ရွီးခိုႏဖုံႏနုဲင်း ဟမ်ႏမွထာꩻအီႏသေင်မွ၊ တရစ္ဆာန်ႏအေႏသဲင်ဖိုန်ႏ၊ လိုအေႏဆီႏသဲင်ဖုံႏ၊ ဗွူလောဝ်း ဗွူမွူးဖုံႏ၊ ထာꩻမွူးသေင်ဖုံႏ၊ ထပေႏအလွိုအလာဖုံႏ၊ ထာꩻသားသွီႏဖုံႏရာကိုမာꩻလွောန်ဝင်ꩻသွူ။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Güldner |first1=Dino |last2=Larsen |first2=Laura |last3=Cunfer |first3=Geoff |date=20 August 2021 |title=Soil fertility transitions in the context of industrialization, 1750–2000 |journal=[[Social Science History]] |volume=45 |issue=Special Issue 4 |pages=785–811 |doi=10.1017/ssh.2021.26 |url=https://www.academia.edu/65291943 |access-date=13 April 2026 |language=en }}&lt;/ref&gt; ကွဲးတဲင်တွော့ꩻ တယ်ႏ ၁၉ ရျာꩻဗူႏကို ထွားနုဲင်း၊ ဖြေ့ꩻနိုင်းလွဝင်ꩻ ဓာတုဗေဒ ဟမ်ႏဩႏဇာႏ။ ဟမ်ႏဩႏဇာႏနောဝ်ꩻစားနောဝ်ꩻ ထွာနေး လိုꩻမဉ်ꩻ [[:en:Justus von Liebig|Justus Von Liebig]] သေထွꩻခါꩻ ထာꩻဆို့ꩻရုဲင်ခရာႏဖဲ့ꩻထွူ တယ်ႏဆို့ꩻစက်ခြွိုင်း ထေထန်ႏနေး မရမက။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Russell |first1=Darrell A. |last2=Williams |first2=Gerald G. |date=March–April 1970 |title=History of chemical fertilizer development |journal=[[Soil Science Society of America Journal]] |volume=41 |issue=2 |pages=260–5 |doi=10.2136/sssaj1977.03615995004100020020x |url=https://z-library.ec/book/09QgpZdWXp |access-date=17 April 2026 |language=en }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; ထာꩻယိုကကာႏငါနောဝ်ꩻ ထွာလွောန် ဆို့ꩻအာဒါႏအီထာꩻ ဆို့ꩻနေးတွမ်ႏစက်ခြွိုင်းဖဲ့ꩻကို၊ ဟမ်ႏတဗီႏလို့ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ထာꩻအမ်ႏအွꩻဖဲ့ꩻ အောဝ်ႏအာတာႏ အဗွို့ꩻစဲင်းစဲ့ ထာꩻအရေꩻတန်သွူ။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tilman |first1=David |last2=Cassman |first2=Kenneth G. |last3=Matson |first3=Pamela A. |last4=Naylor |first4=Rosamond |last5=Polasky |first5=Stephen |date=8 August 2002 |title=Agricultural sustainability and intensive production practices |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=418 |issue=6898 |pages=671–7 |doi=10.1038/nature01014 |pmid=12167873 |bibcode=2002Natur.418..671T |url=https://www.academia.edu/2279116 |access-date=13 April 2026 |language=en }}&lt;/ref&gt;
[[File:Fertilization (JOKAMT2Pe14-1).tif|thumb|A farmer broadcasting solid fertilizer into his field in [[Janakkala|Janakkala, Finland]] in 1960]]
ထာꩻကမာꩻလꩻ [[:en:Harber process | ဟာဘာထာꩻတွီ]] နုဲတ်ထရိုစဲန်တာႏ ၂၀ ရျာꩻဗူႏကိုနောဝ်ꩻ မာꩻရောꩻခါꩻနေးတွမ်ႏ ထာꩻမာꩻထေဒါႏအီ ဓာတုဗေဒထာꩻခြိုꩻ။ ထာꩻယိုနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻမာꩻလꩻခါ ဒုတိယ ကမ္ဘာႏစဲ့ꩻခꩻဝင်ꩻခါ၊ ထူႏစူꩻအာမွေးမုဲင်းဝင်ꩻ နုဲတ်ထရိုစဲန်ဟမ်ႏဩဇာႏသွူ။&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 June 2016 |title=Fritz Haber |url=https://www.sciencehistory.org/historical-profile/fritz-haber |access-date=13 April 2026 |website=[[Science History Institute]] |language=en }}&lt;/ref&gt; 
၂၀ ရျာꩻဗူႏထꩻဝမာꩻငါ ကသော့ꩻအီအာမွေးဒါႏ နုဲတ်ထရိုစဲန် ဟမ်ႏဩႏဇာႏ (၁၉၆၁ တွမ်ႏ ၂၀၁၉ ခါႏကို အအာတွိုႏ ၈၀၀%) ယို အထွာနေး ကဆို့ꩻထန်ႏအာအေားလꩻအီ ထာꩻအမ်ႏခရာႏကအာမွေးမုဲင်းဒါႏ အခေင်ႏအခေါင်တဖဲ့ꩻသွူ။ ထာꩻယိုနောဝ်ꩻ ယဟန်ႏသားဟဲ့ꩻ အရောင်တသေန် ထာꩻတွူႏ[[:en:Green Revolution|Green Revolution]]&lt;ref name=&quot;Mbow2019&quot;/&gt;
မဉ်ႏသော့ꩻအာလွောန်ꩻငါႏ ဟမ်ႏဩႏဇာႏနောဝ်ꩻ အဗာႏတေား သဘာဝအသောင်အရင်ꩻ၊ အမာꩻဝေႏထိုꩻဒါႏထီဖုံႏ၊&lt;ref&gt;{{cite book |last=McIsaac |first=Gregory |title=Encyclopedia of water Science |year=2003 |publisher=[[CRC Press]] |editor-last1=Steward |editor-first1=Bertram A. |editor-last2=Howell |editor-first2=Terry A. |edition=1st |location=Boca Raton, Florida |pages=950–5 |chapter=Surface water pollution by nitrogen fertilizers |doi=10.1201/NOE0849396274 |isbn=978-1-351-24982-9 |access-date=13 April 2026 |chapter-url=https://www.academia.edu/88573588 }}&lt;/ref&gt; ဖြွို့သဉ်ဖုံႏ ပꩻအာသော့ꩻထီကိုဖုံႏ။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Huang |first1=Jing |last2=Xu |first2=Chang-chun |last3=Ridoutt |first3=Bradley G. |last4=Wang |first4=Xue-chun |last5=Ren |first5=Pin-an |date=15 August 2017 |title=Nitrogen and phosphorus losses and eutrophication potential associated with fertilizer application to cropland in China |journal=[[Journal of Cleaner Production]] |volume=159 |pages=171–9 |doi=10.1016/j.jclepro.2017.05.008 |bibcode=2017JCPro.159..171H |url=https://www.academia.edu/109493106 |access-date=13 April 2026 |language=en }}&lt;/ref&gt; ယိုစားနောဝ်ꩻ ကောပ်ပွိုး အဟာႏရဖုံႏ ကြွောန်ႏလင်ꩻသော့ꩻထီကိုတွော့ အထွာဗာႏသွူ။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Harmel |first1=R. Daren |last2=Pampell |first2=Rehanon A. |last3=Leytem |first3=April B. |last4=Smith |first4=D. R. |last5=Haney |first5=Rick L. |date=1 January 2018 |title=Assessing edge-of-field nutrient runoff from agricultural lands in the United States: how clean is clean enough? |journal=[[Journal of Soil and Water Conservation]] |volume=73 |issue=1 |pages=9–23 |doi=10.2489/jswc.73.1.9 |bibcode=2018JSWC...73....9H |url=https://z-library.ec/book/B9EYqrNo95 |access-date=13 April 2026 |language=en }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

&lt;!--
 Additionally, the chemical process for creating the fertilizers results in byproducts, including [[Carbon emissions|carbon]] and other emissions.&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 2016 |title=Carbon footprint analysis of mineral fertilizer production in Europe and other world regions |last1=Brentrup |first1=Frank |last2=Hoxha |first2=Antoine |last3=Christensen |first3=Bjarne |url=https://www.researchgate.net/publication/312553933 |access-date=13 April 2026 |website=LCA Food 2016 |language=en }}&lt;/ref&gt; In some cases [[Soil contamination|contamination and pollution of soil]] result by accumulation of [[heavy metals]] contained in some fertilizers collected through mining.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Zwolak |first1=Aneta |last2=Sarzyńska |first2=Magdalena |last3=Szpyrka |first3=Ewa |last4=Stawarczyk |first4=Kinga |date=6 July 2019 |title=Sources of soil pollution by heavy metals and their accumulation in vegetables: a review |journal=[[Water, Air, and Soil Pollution]] |volume=230 |issue=7 |article-number=164 |doi=10.1007/s11270-019-4221-y |doi-access=free |bibcode=2019WASP..230..164Z |language=en }}&lt;/ref&gt; [[sustainable agriculture|Sustainable agricultural]] practices, such as [[reduced tillage]] and planting [[buffer strip]]s, can minimize these adverse environmental effects.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Muhie |first=Seid Hussen |date=December 2022 |title=Novel approaches and practices to sustainable agriculture |journal=Journal of Agriculture and Food Research |volume=10 |article-number=100446 |doi=10.1016/j.jafr.2022.100446 |doi-access=free |language=en }}&lt;/ref&gt; --&gt;

==ထူႏတောမ်==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>moc8j9t73w0g8ir1g5zwjybrb7rl0mn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကေားသုင်ꩻသား အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ:Bruhpedia</title>
    <ns>3</ns>
    <id>9850</id>
    <redirect title="ကေားသုင်ꩻသား အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ:Estoppel" />
    <revision>
      <id>34262</id>
      <timestamp>2026-10-29T10:59:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Neriah</username>
        <id>781</id>
      </contributor>
      <comment>[[ကေားသုင်ꩻသား အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ:Bruhpedia]] စာမျက်နှာကို [[ကေားသုင်ꩻသား အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ:Estoppel]] သို့ Neriahက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ &quot;[[Special:CentralAuth/Bruhpedia|Bruhpedia]]&quot; ကို &quot;[[Special:CentralAuth/Estoppel|Estoppel]]&quot; သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း</comment>
      <origin>34262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="589re4l5j353o5pwbz49ifo3q0jte6k" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ကေားသုင်ꩻသား အိုင်ကိုမ်ဒေါ့ꩻရီ:Estoppel]]</text>
      <sha1>589re4l5j353o5pwbz49ifo3q0jte6k</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>