Wikipedia bowiki https://bo.wikipedia.org/wiki/%E0%BD%82%E0%BD%99%E0%BD%BC%E0%BC%8B%E0%BD%84%E0%BD%BC%E0%BD%A6%E0%BC%8D MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter མི་ཌི་ཡ་། དམིགས་བསལ། བགྲོ་གླེང་། སྤྱོད་མཁན། སྤྱོད་མཁན་གྱི་ བགྲོ་གླེང་། Wikipedia Wikipedia བགྲོ་གླེང་། ཡིག་ཆ། ཡིག་ཆའི་ བགྲོ་གླེང་། མི་ཌི་ཡ་ཝི་ཀི། མི་ཌི་ཡ་ཝི་ཀིའི་ བགྲོ་གླེང་། དཔེ་པང་། དཔེ་པང་གི་ བགྲོ་གླེང་། རམ་འདེགས། རམ་འདེགས་ཀྱི་ བགྲོ་གླེང་། རིགས་དབྱེ། རིགས་དབྱེའི་ བགྲོ་གླེང་། TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 21161 162915 135062 2026-10-30T00:53:24Z InternetArchiveBot 23708 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 162915 wikitext text/x-wiki == 1 ​སྤྱི་བཤད། == ཡོངས་འཛིན་འཚོལ་བཤེར་ནི་བོད་ཡིག་གི་དྲ་ཐོག་ཆ་འཕྲིན་འཚོལ་བཤེར་གྱི་མ་ལག་ཅིག་ཡིན་ཏེ།<ref>{{Cite web |url=http://baike.yongzin.com/word/viewWord.do?id=40288cbf5698bb4b01569d0f2a6a0254 |title=Archive copy |access-date=2018-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241218131144/http://baike.yongzin.com/word/viewWord.do?id=40288cbf5698bb4b01569d0f2a6a0254 |archive-date=2024-12-18 |dead-url=yes}}</ref> མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་མཚོ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་བྱ་བའི་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གིས2013ལོ་ནས་ལས་གཞིའི་འགོ་བརྩམས་པ་ཡིན། ད་ལྟ་གསར་འགྱུར་དང་། དྲ་ངོས། པར་རིས། བརྙན་རིས། གླུ་དབྱངས། རིག་མཛོད། ཡིག་ཚང་། དྲིས་ལན་བཅས་སྡེ་ཚན་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཞིག་ཏུ་གྲུབ་ཡོད་ཅིང་། འཛམ་གླིང་ཧྲིལ་བོའི་བོད་ཡིག་འཚོལ་བཤེར་ཆེས་ཐོག་མ་དང་ཆེས་ཆེ་ཤོས་སུ་ཆགས་ཡོད། 2016ལོའི་ཟླ8པའི་ཚེས22ཉིན་ནས་དངོས་སུ་ཤར་གཏོང་བྱས་ལ། འདིས་བོད་ཡིག་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་དྲ་དམངས་རྣམས་ཀྱི་ཁ་ཚ་དགོས་གཏུག་ཏུ་གྱུར་བའི་འཚོལ་བཤེར་གྱི་དགོས་མཁོ་བསྐངས་པའི་མཚུངས་སུ། བོད་ཡིག་འདི་ཉིད་ཕུང་བོ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བའི་འཛམ་བུ་གླིང་གི་ཆ་འཕྲིན་འཚོལ་བཤེར་གྱི་སྒང་ལ་གོམ་པ་སྤོས་པ་མཚོན་ནོ། ། ཡོངས་འཛིན་འཚོལ་བཤེར་ལ་མཚོན་ན། སྲོག་ཤིང་དུ་གྱུར་བའི་ལག་རྩལ་གཙོ་བོ་ནི་བོད་ཡིག་གི་མིང་གི་རིགས་དབྱེའི་རྣམ་གཞག་འབྱེད་པ་དང་སྐད་བརྡའི་དབྱེ་ཞིབ་མ་ལག་གི་འདོན་སྤེལ་དེ་ཡིན་ལ། དེས་རྩིས་འཁོར་གྱི་བཀོལ་སྤྱོད་མ་ལག་རིགས་མང་པོར་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐུབ་པའི་ཁར། མིང་བརྡ་ཡང་དག་པོར་ངོས་ཟིན་ཚད་དང་མིང་གི་རིགས་དབྱེའི་རྣམ་གཞག་འབྱེད་ཚད་སོགས་ཕྱོགས་གང་ཐད་ནས་སྟབས་བདེ་ཞིང་ཅུང་འཐུས་ཚང་དུ་གྱུར་ཡོད། དེའི་མཚུངས་སུ་བོད་ཡིག་དོན་གཅིག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་དུ་མ་ལ་འཇུག་པ་དང་ལ་ཏིང་གི་སྐད་དོད་སོགས་ལས་འཚོལ་བཤེར་ཐུབ་པར་མ་ཟད། ཚེག་བར་སྦྱོར་སྟངས་ཀྱི་ཞིབ་བཤེར། དོན་གྱི་འཚོལ་ཞིབ། སྒྲིག་ཨང་མི་གཅིག་པ་རང་དབང་གིས་བརྗེ་བསྒྱུར་བྱེད་པ་སོགས་ཀྱི་བྱེད་ནུས་ལྡན་པས། འཚོལ་བཤེར་མ་ལག་གི་འདུས་གྲུབ་མངོན་འགྱུར་བྱུང་ཐོག འཚོལ་བཤེར་མ་ལག་རིག་ལྡན་ཅན་དུ་འགྱུར་བའི“ཁུངས་ཀྱི་ཤེས་བྱ”ཡི་རྟེན་བྱེད་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེར་བརྟེན་ནས་མིའི་རྩོལ་བ་ལས་བྱུང་བའི་རང་ས་ཅན་གྱི་རིག་སྟོབས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་གྲུབ་ཡོད། ཡོངས་འཛིན་འཚོལ་བཤེར་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་བ་ཡིས་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་གྱི་སྟོང་ཆ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་བསྐངས་པའི་ཁར། འཛམ་བུ་གླིང་གི་དྲ་རྒྱའི་ཁོངས་སུ་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལ་ཉེ་བར་འཇུག་པའི་སྒོ་མོ་ཞིག་དང་། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཙམ་མ་ཟད། བོད་ཡིག་གི་ལམ་ནས་འཛམ་གླིང་གི་རིག་གནས་སྣ་མང་ལ་རྒྱུས་ལོན་དང་མཉམ་རོལ་བྱེད་པར་མཐུན་རྐྱེན་གལ་ཆེན་ཞིག་བསྐྲུན་པ་རེད། == 2 ལོ་རྒྱུས་འཕེལ་རིམ། == 2012ལོ་ནས2013ལོའི་བར། མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་བྱ་བའི་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གིས་ཀྲུང་གོ་ཚད་ལྡན་ཅན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་དང་། པེ་ཅིང་སློབ་ཆེན། ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་སློབ་ཆེན། ནུབ་བྱང་མི་རིགས་སློབ་ཆེན། བོད་ལྗོངས་སློབ་ཆེན་སོགས་སུ་བོད་ཡིག་འཚོལ་བཤེར་མ་ལག་འདོན་སྤེལ་ལས་གཞིའི་དུས་སྔོན་གྱི་རྨང་གཞིའི་རང་བཞིན་གྱི་གཞུང་ལུགས་ཞིབ་འཇུག་རྒྱ་ཆེན་པོར་སྤེལ། 2013ལོའི་ཟླ5པའི་ཚེས28ཉིན།མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་བོད་ཡིག་འཚོལ་བཤེར་མ་ལག་འདོན་སྤེལ་ལས་གཞིའི་འགོ་ཁྲིད་ཚན་ཆུང་གི་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་དང་པོ་མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་གསེར་ཆེན་རྫོང་དུ་བསྡུས། 2013ལོའི་ཟླ9པའི་ཚེས23ཉིན། བོད་ཡིག་འཚོལ་བཤེར་མ་ལག་འདོན་སྤེལ་ལས་གཞིའི་མཉམ་འབྲེལ་སྡེ་ཁག་གི་ལག་རྩལ་དཔྱད་ཞིབ་ཚོགས་འདུ་མཚོ་ལྷོར་བསྡུས་ཤིང་། དཔྱད་ཞིབ་ཆེད་མཁས་ཚན་ཆུང་གིས་དཔྱད་ཞིབ་དང་འདེམ་སྒྲུག དམིགས་འགྲན། གྲོས་ཞིབ་སོགས་རབ་དང་རིམ་པ་བྱས་མཐར། ནུབ་བྱང་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་དང་པེ་ཅིང་ཞཱེན་ཏེན་ཚན་རྩལ་ཚད་ཡོད་ཀུང་ཟི་གཉིས་མཉམ་འབྲེལ་འདོན་སྤེལ་གྱི་ལས་ཁུངས་སུ་གཏན་འཁེལ་བྱས། 2013ལོའི་ཟླ11པར།མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་བྱ་བའི་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་ཀྱིས་ནུབ་བྱང་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་དང་པེ་ཅིང་ཞཱེན་ཏེན་ཚན་རྩལ་ཚད་ཡོད་ཀུང་ཟི་རུ་མཉམ་འབྲེལ་གན་རྒྱ་འཇོག་པའི་མཛད་སྒོ་བསྡུས་པས། ས་གནས་དང་སློབ་ཆེན། ཁེ་ལས་བཅས་མཉམ་འབྲེལ་སྒོས་འདོན་སྤེལ་གྱི་འབྲེལ་བ་དངོས་སུ་བཙུགས་པ་རེད། 2013ལོའི་ཟླ12པའི་ཚེས1ཉིན། མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་བྱ་བའི་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་ཀྱིས་མཚོ་སྔོན་པོ་རྒྱ་ཡིག་དང་བོད་ཡིག་དྲ་བ་སོགས་སུ་ཡོངས་འཛིན་བོད་ཡིག་འཚོལ་བཤེར་གྱི་མཚོན་རྟགས་ཇུས་འགོད་བརྩམས་ཆོས་བསྡུ་བའི་བརྡ་ཐོ་བཏང་ནས། 2014ལོའི་ཟླ6པའི་ཚེས30ཉིན་བར་དུ། བསྡོམས་པས་ཇུས་འགོད་བརྩམས་ཆོས103བསྡུས་ཤིང་། འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་ཆེད་མཁས་རྩ་འཛུགས་བྱས་ཏེ་བརྩམས་ཆོས་ལ་དཔྱད་འདེམས་བྱས་མཐར། ཁ་དོག་སྔོ་སེར་དམར་ལྗང་བཅས་བཞི་ལས་གྲུབ་ཅིང་། ཡོངས་འཛིན་ཞེས་པའི་མིང་དེ་གཞིར་བྱས་ནས་དབུ་ཁྱུད་ལས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱན་གྲུབ་པའི་མཚོན་རྟགས“”བདམས་ཐོན་བྱུང་། 2014ལོའི་ཟླ7པའི་ཚེས7ཉིན། མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་ཨུའི་ཧྲུའུ་ཅི་ཀྲང་ཝུན་ཁུའེ་ལགས་མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་བྱ་བའི་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གཞུང་ལས་ཁང་དུ་ཕེབས་ནས་ཡོངས་འཛིན་འཚོལ་བཤེར་འདོན་སྤེལ་ལས་གཞིའི་འཛུགས་སྐྲུན་གནས་ཚུལ་ལ་རྟོག་དཔྱོད་དང་མཛུབ་སྟོན་གནང་། 2015ལོའི་ཟླ5པའི་ཚེས22ཉིན། མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་ཨུའི་ཧྲུའུ་ཅི་གཞོན་པ་དང་ཁུལ་དཔོན་བསོད་ནམས་དོན་གྲུབ་ལགས་མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་བྱ་བའི་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གཞུང་ལས་ཁང་དུ་ཕེབས་ནས་ཡོངས་འཛིན་འཚོལ་བཤེར་འདོན་སྤེལ་ལས་གཞིའི་འཛུགས་སྐྲུན་གནས་ཚུལ་ལ་གཟིགས་ཞིབ་གནང་། 2015ལོའི་ཟླ7པའི་ཚེས9པར། མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་བོད་ཡིག་འཚོལ་བཤེར་མ་ལག་འདོན་སྤེལ་ལས་གཞིའི་འགོ་ཁྲིད་ཚན་ཆུང་གི་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་གཉིས་པ་མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་གསེར་ཆེན་རྫོང་དུ་བསྡུས་ནས། ཡོངས་འཛིན་འཚོལ་བཤེར་གྱི་ལས་རིམ་དང་པོའི་འཛུགས་སྐྲུན་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་དང་ལས་རིམ་གཉིས་པའི་འཛུགས་སྐྲུན་འཆར་འགོད་ཀྱི་སྐོར་སྤྱི་བསྡོམས་དང་གཏན་ལ་ཕབ། 2015ལོའི་ཟླ9པའི་ཚེས18ཉིན།མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་བྱ་བའི་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གིས་གཙོ་སྒྲུབ་མཛད་པའི་ཡོངས་འཛིན་རིག་མཛོད་གྲངས་མཛོད་འཛུགས་སྐྲུན་མཉམ་འབྲེལ་གྲོས་ཚོགས་མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་དུ་བསྡུས། 2015ལོའི་ཟླ11པར། མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་བྱ་བའི་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཀྲུའུ་རེན་ཚེ་ལོ་ལགས་དང་བཅས་པ་བོད་ལྗོངས་དང་། སི་ཁྲོན། པེ་ཅིང་སོགས་སུ་ཕྱིན་ནས་ཡོངས་འཛིན་བོད་ཡིག་འཚོལ་བཤེར་གྱི་གྲངས་མཛོད་འཛུགས་སྐྲུན་སྐོར་གྱི་བྱ་བར་རྟོག་ཞིབ་གནང་། 2016ལོའི་ཟླ1པོར།ཡོངས་འཛིན་བོད་ཡིག་འཚོལ་བཤེར་འདོན་སྤེལ་བྱ་བ་དེ་མཚོ་སྔོན་ཉིན་རེའི་ཚགས་པར་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་གིས་སྤེལ་བའི2015ལོའི་མཚོ་སྔོན་གྱི་གསར་འགྱུར་གཙོ་གྲས་བཅུ་ཞེས་པའི་ཁྲོད་བདམས་པས་སྤྱི་ཚོགས་ཡོངས་ཀྱིས་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་གནང་། 2016ལོའི་ཟླ1པོའི་ཚེས6ཉིན། མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་བྱ་བའི་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གིས་ཡོངས་འཛིན་བོད་ཡིག་འཚོལ་བཤེར་མ་ལག་འདོན་སྤེལ་ལས་གཞིའི་ལས་རིམ་དང་པོའི་ཞིབ་བཤེར་རྩིས་ལེན་གྱི་གྲོས་ཚོགས་བསྡུས། 2016ལོའི་ཟླ5པའི་ཚེས26ཉིན། མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་བོད་ཡིག་འཚོལ་བཤེར་མ་ལག་འདོན་སྤེལ་ལས་གཞིའི་འགོ་ཁྲིད་ཚན་ཆུང་གི་གྲོས་ཚོགས་ཐེངས་གསུམ་པ་མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་གསེར་ཆེན་རྫོང་དུ་བསྡུས། 2016ལོའི་ཟླ8པའི་ཚེས2ཉིན། ཡོངས་འཛིན་བོད་ཡིག་འཚོལ་བཤེར་ཕྱི་ཕྱོགས་སུ་ཚོད་གཏོང་བྱས་ནས། རྒྱ་ཆེའི་བོད་ཡིག་དྲ་དམངས་རྣམས་ཀྱི་དོ་སྣང་དང་གདེངས་འཇོག་མཐོན་པོ་ཐོབ། 2016ལོའི་ཟླ8པའི་ཚེས22ཉིན་མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་གསེར་ཆེན་རྫོང་དུ་དངོས་སུ་ཤར་གཏོང་བྱས། མིག་སྔར་ཡོངས་འཛིན་བོད་ཡིག་འཚོལ་བཤེར་མ་ལག་འདོན་སྤེལ་ལས་གཞིའི་ལས་རིམ་གཉིས་པའི་ལེགས་སྒྲིག་དང་རིམ་འཕར་བྱེད་བཞིན་པའི་སྒང་ཡིན་ལ། 2018ལོའི་ལོ་མཇུག་བར་དུ་ད་དུང་ལས་རིམ་གསུམ་པ་དང་ལས་རིམ་བཞི་པའི་ཞར་བྱུང་གི་ཞབས་ཞུའི་ལས་གཞི་སྤེལ་རྒྱུ་ཡིན་པ་རེད། == 3 མིང་གི་བྱུང་ཚུལ། == ཡོངས་འཛིན་ནི་ལམ་སྟོན་གྱི་བླ་མ་དང་གནད་བཀྲོལ་གྱི་དགེ་རྒན་ལ་གོ་བ་ལྟར། གཅིག་ནས་བོད་ཡིག་འཚོལ་བཤེར་མ་ལག་ནི་རྨོངས་ཀུན་སེལ་བར་བྱེད་པའི་དགེ་རྒན་ཞིག་དང་མཚུངས་པར་ང་ཚོའི་འཚོ་བ་དང་སློབ་སྦྱོང་། ལས་ཀའི་ཁྲོད་འཕྲད་པའི་དྲི་བ་གང་མང་ཞིག་ལ་ལན་ལྡོན་པར་བྱེད་ཅིང་། དྲ་གྲོགས་རྣམས་ཀྱི་འཚོལ་བཤེར་དགོས་མཁོ་སྐོང་བར་བྱེད་པས་ཡོངས་འཛིན་ཞེས་བཏགས། གཉིས་ནས་ཡོངས་འཛིན་ཞེས་པའི་མིང་དེ་སོ་སོར་ཕྲལ་ནས་བཤད་ན། ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་དོན་སྟོན་པ་སྟེ། འཚོལ་བཤེར་མ་ལག་ནི་མཐར་གཏུག་ན“དྲ་རྒྱའི་འབུ་སྡོམ”གྱིས་ཆ་འཕྲིན་གྱི་ཆུ་གཏེར་ཆེན་པོའི་ཀླུང་དུ་དྲ་དམངས་རྣམས་ཀྱི་ཉེར་མཁོའི་ཆ་འཕྲིན་རེ་རེ་བཞིན་བཟུང་སྟེ་ང་ཚོར་འདོན་སྤྲོད་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན་པས་ཡོངས་འཛིན་ཞེས་དོན་བསྡུས་ནས་བཏགས་པའོ། ། རྒྱའི་སྐད་དོད་དུ“云藏”ཞེས་སྒྲ་བསྒྱུར་བྱས་ཐོག མཚོན་རྟགས་ཁྲོད་སྤྲིན་གྱི་ཕུང་བོའི་གཟུགས་བཀོད་པ་ནི་དེང་དུས་གསར་བྱུང་གི་དྲ་རྒྱའི་གསོག་ཉར་ལག་རྩལ་གྱི་ནུས་པ་དང་དེའི་ཁྱད་ཆོས་སོགས་མཚོན་པས་ཡོངས་འཛིན་འཚོལ་བཤེར་ཞེས་པའི་དོན་ལེགས་པོར་སྟོན་ཐུབ་པའོ། ། == 4 མཚོན་རྟགས་ཀྱི་མཚོན་དོན། == '''ཡོངས་འཛིན་དང་དེའི་མཚོན་དོན།''' གནའ་དེང་ཤེས་བྱའམ་ཆ་འཕྲིན་གྱི་གནས་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་ཡོངས་འཛིན་ཞེས་དང་། དེའི་མཚོན་རྟགས་ཇུས་འགོད་ཀྱི་དགོངས་དོན་ཐད་ཡི་གེ་ལས་རི་མོ་གྲུབ་པ་དང་ཁ་དོག་མངོན་པར་བཏོད་ཐོག ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱན་གྱིས་ཆ་འཕྲིན་གྱི་ཀློང་ཡངས་པོ་མཐོང་ཐུབ་པའི་དོན་མཚོན་ཡོད། མཚོན་རྟགས་ཀྱི་གཟུགས་ནི་དབུ་ཁྱུད་ལས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱན་གྲུབ་ཅིང་། སྤྲིན་ཕུང་ལས་མིག་འབྲས་གྲུབ་པ་ནི་རྒྱའི་སྐད་དུ“云藏”ཞེས་པ་དེའི་མཚོན་དོན་ཡིན། མཚོན་རྟགས་ཀྱི་ཁ་དོག་ནི་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་མཛེས་དཔྱོད་ལས་རྩ་བའི་ཁ་དོག་བཞི་སྟེ་དཀར་སེར་དམར་ལྗང་ལས་གྲུབ་ཅིང་། དེ་ལས་ཁ་དོག་དཀར་པོ་ནི་སྔོན་པོས་ཚབ་བྱས་པ་དང་། གཞན་གསུམ་པོ་རང་སོར་བཞག་པའོ།། '''ཡོངས་འཛིནAPPམཚོན་རྟགས་ཀྱི་མཚོན་དོན།''' ཡོངས་འཛིན་འཚོལ་བཤེར་གྱི་ཁ་པརAPPམཚོན་རྟགས་ནི་ཡོངས་འཛིན་ཞེས་པའི་མིང་གཞི“ཡ”གཞིར་བྱས་ནས་ཇུས་འགོད་བྱས་པ་ཡིན་ཞིང་། ཕྱིའི་རྣམ་པ་ནི་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་སྣང་བརྙན་གཞིར་བྱས་པ་དང་མེ་ལྕེ་འབར་བ་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་རལ་གྲིའི་སྟེང་གི་མེ་ལྕེ་དང་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྲེལ་ཆོག་ལ། ཡོངས་འཛིན་འཚོལ་བཤེར་ནི་མ་རིག་མུན་པ་སེལ་བའི་སྒྲོན་མེ་ཇི་བཞིན་དོགས་པའི་བློ་དང་རྨོངས་བའི་གཞི་མ་ལུས་དེ་མ་ཉིད་དུ་འཇོམས་པར་བྱེད་ཐུབ་པ་མཚོན། དེ་བཞིན་ཁ་དོག་ཀྱང་འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་སྐུ་མདོག་ལྟར་དམར་སེར་འདྲེས་མར་བྱས་ཤིང་། ཡོངས་འཛིན་འཚོལ་བཤེར་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཤེས་རིག་དང་བསམ་བློ་མཐོར་འདེགས་ལ་བྱིན་རླབས་གནང་མཁན་ཡིན་པ་མཚོན། གསལ་བཤད“ཡ”ཡི་གཟུགས་ལ་དཔེ་བྱས་ནས་ཇུས་འགོད་བྱས་པ་དེས་འཛམ་བུ་གླིང་གི་འཚོལ་བཤེར་ཐོག་མ་སྟེ་ཡོངས་འཛིན་འཚོལ་བཤེར་གྱི་མིང་ཤུགས་ནས་བསྟན་པའོ། ། == 5 འདོན་སྤེལ་དཔུང་སྡེ། == '''ཡོངས་འཛིན་བོད་ཡིག་འཚོལ་བཤེར་གྱི་གསར་སྤེལ་མཁན།''' ཚེ་ལོ། ཡོངས་འཛིན་བོད་ཡིག་འཚོལ་བཤེར་གྱི་གསར་སྤེལ་མཁན་ཏེ། གཙོ་བོ་ཡོངས་འཛིན་བོད་ཡིག་འཚོལ་བཤེར་གྱི་ལས་གཞིའི་འཛུགས་སྐྲུན་དང་དོ་དམ་གྱི་འགན་བཞེས་ཀྱིན་ཡོད། སྐུ་ཞབས་ཚེ་ལོ་ལགས་མཚོ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་བྱ་བའི་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཀྲུའུ་རེན་གྱི་འགན་བཞེས་པ་ནས་བཟུང་། དུས་དང་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་བྱ་བ་གོང་སྤེལ་དང་མདུན་སྐྱོད་ཀྱི་ལམ་བུ་གསར་བ་ཞིག་འཚོལ་སྙེག་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། སྒོས་སུ་དུས་རབས21པ་སྟེ་འཛམ་གླིང་ཆ་འཕྲིན་ཅན་གྱི་དུས་རབས་འདིར། བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ཅན་དུ་གཏོང་བ་དང་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་འདི་ཉིད་འཛམ་གླིང་ཕུང་བོ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བའི་འགྲོས་དང་མཉམ་པར་བྱེད་པའི་དགོས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་དགོངས་ནས། 2007ལོར་མཚོ་སྔོན་པོ་བོད་ཡིག་དྲ་བ་དང་། མཚོ་སྔོན་པོ་རྒྱ་ཡིག་དྲ་བ། མཚོ་སྔོན་པོ་རྒྱ་ཡིག་ཟིན་བྲིས། མཚོ་སྔོན་པོ་བོད་ཡིག་ཟིན་བྲིས། མཚོ་སྔོན་པོའི་རླབས་སྒྲ་བཅས་སྡེ་ཚན་ཆེན་པོ་དུ་མའི་གྲུབ་པའི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་ཕྱོགས་བསྡུས་དྲ་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞིག་བཙུགས་པའི་ཁར། 2013ལོར་འཛམ་གླིང་གི་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་གྱི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་བོད་ཡིག་འཚོལ་བཤེར་མ་ལག་མེད་པའི་སྟོང་ཆ་དང་བོད་ཡིག་དྲ་དམངས་རྣམས་ཀྱི་བོད་ཡིག་འཚོལ་བཤེར་གྱི་མཁོ་འདོད་སྐོང་བར་དམིགས་ནས། བློ་སྤོབས་ཆེན་པོ་དང་སྤྱན་རྒྱ་ཡངས་པོས་ཡོངས་འཛིན་འཚོལ་བཤེར་གྱི་འདོན་སྤེལ་དཔུང་སྡེའི་སྣེ་ཁྲིད་དེ་བོད་ཡིག་འཚོལ་བཤེར་མ་ལག་འདོན་སྤེལ་གྱི་ལས་གཞི་ཆེན་མོ་སྤེལ་པས། མཚོ་ལྷོ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། འཛམ་གླིང་ཧྲིལ་བོའི་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ཅན་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་རྣམ་པ་གསར་བ་ཞིག་བསྐྲུན་དང་སྐྲུན་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། '''མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས།''' མཚོ་ལྷོ་ཁུལ་བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་ནི་མཚོ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་བྱ་བའི་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ཤིང་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ཅན་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་ལས་ཁུངས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། མཚོ་སྔོན་པོ་དྲ་བ་འདི་ཉིད་དྲ་རྒྱའི་འཇིངས་སུ་ཞུགས་པའི་དུས་དེ་ནས་བཟུང་། ལྟེ་གནས་འདི་ཡི་ལས་སྒྲུབ་མི་སྣ་ཡོངས་ཀྱིས་མི་རིགས་ལ་བཅངས་པའི་དུངས་ཞེན་སྙིང་དུ་རུམ་ཞིང་དམིགས་པ་གཅིག་ཏུ་གཏད་ནས་རང་རིགས་ཀྱི་གཙུག་ལག་རིག་གནས་འཛིན་སྤེལ་གྱི་དོན་ལྡན་འཕྲིན་ལས་རྣམ་ཀུན་དུས་ལས་ཡོལ་བ་མེད་པར་ལྷུར་གྱིས་བླངས་ནས། མདུན་སྐྱོད་ཀྱི་ལམ་ཁ་ཇེ་ཡངས་དང་ཇེ་སྙོམས་སུ་བཏང་བས། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་ཉིང་བཅུད་སྲོག་རྩར་བརྒྱུས་པའི་མཚོ་སྔོན་པོ་དྲ་བ་སྔར་བཞིན་ཉམས་པ་མེད་པར་ཇེ་རྒྱས་ཇེ་ལེགས་སུ་ཕྱིན་ཐོག འཛམ་གླིང་ཕུང་བོ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བའི་དུས་འདིར། ཁོང་རྣམས་ཀྱིས“ང་ཡི་གོམ་གང་ནི་མིའི་རིགས་མདུན་སྐྱོད་ཀྱི་གོམ་པ་བརྒྱ་ཡིན”ཞེས་པའི་ཀུན་སློང་དག་མ་བཟུང་ནས། བོད་ཀྱི་ལྔ་ཟུང་རིག་གནས་ཆ་འཕྲིན་ཅན་དང་བློ་ལྡན་ཅན་དུ་གཏོང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འགན་འཁྲི་ལྕི་མོ་ཞིག་མ་བསྐུལ་སྒོས་ཕྲག་ཏུ་བླངས་ཤིང་དཀའ་བ་སྟོང་ཕྲག་གདོང་གིས་བསུས་ནས། ཡོངས་འཛིན་འཚོལ་བཤེར་འདོན་སྤེལ་གྱི་ལས་ལ་རྡོག་རྩ་གཅིག་སྒྲིལ་སྒོས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གཞོལ་བས། བོད་ཡིག་ཆ་འཕྲིན་ལག་རྩལ་འཕེལ་རྒྱས་ཐད་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཤོག་ལྷེ་གསར་བ་ཞིག་འབྲི་བཞེངས་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པའོ། ། ; དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ། ;; 1  ཀྲུང་གོའི་གསར་འགྱུར་དྲ་བ།   2016-8-19 ;; 2  མཚོ་སྔོན་ཉིན་རེའི་ཚགས་པར།   2016-8-19 ;; 3  མཚོ་སྔོན་པོ་དྲ་བ།   2016-8-19 ;; 4  ཀྲུང་གོའི་མི་རིགས་ཚགས་པར།   2016-8-19 ;; 5  མཚོ་སྔོན་པོ་དྲ་བ།   2016-8-19 ;; 6  མཚོ་སྔོན་པོ་དྲ་བ།   2016-8-19 ;; 7  མཚོ་སྔོན་པོ་དྲ་བ།   2016-8-19 95h92dvgvmckrqw60zqsyj178bms5jf 0 22134 162918 156368 2026-10-30T05:56:58Z Pecha-Dhondup 22403 162918 wikitext text/x-wiki {{Infobox བླ་མ།|name=དམུ་དགེའི་བསོད་བཀྲ།|native_name=བསོད་ནམས་བཀྲ་ཤིས།|monastery=དམུ་དགེ་བཀྲ་ཤིས་འཁོར་ལོའི་དགོན།|death_place=བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ།|works=གུང་ཐང་རིན་པོའི་ཡོངས་འཛིན།|student=གུང་ཐང་རིན་པོ་ཆེ།|birth_place=དམུ་དགེ།}} དགེ་དགེ་བསོད་ནམས་བཀྲ་ཤིས་སམ་དམུ་དགེ་བསོད་བཀྲ་ཚང་། འདི་བ་གུང་ཐང་འཇམ་པའི་དབྱངས་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པའི་ཡོངས་འཛིན་དམུ་དགེ་ཐུབ་བསྟན་ཚང་གི་ཞང་བོ་ཡིན་པས་དམུ་དགེ་ཐུབ་བསྟན་ཚང་ཆུང་དུས་ཁོང་དང་ལྷན་བཞུགས་གནང་། འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་འདུག དགེ་བཤེས་ལྷ་མོ་བློ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ཁོང་གི་ཞལ་སློབ་ཡིན་པར་གྲགས། འབོལ་རྩོམ་ཞལ་ནས་ཤར་མར་གསུངས་པ་ཞིག་ཡིན་ངེས་ཏེ། བྲག་དགོན་པའི་དྲུང་ཡིག་རྒྱལ་མཚན་བསྟན་པ་ཐོས་བསམ་གླིང་དུ་ཆོས་གྲྭར་ཞུགས་དུས། བྲག་དགོན་པ་བྲག་རྒྱན་དེ། །ཆོས་གྲྭར་ཞུགས་ཉིན་ཆོས་ཁྲི་བཤིགས། །ཚོགས་ལ་ཞུགས་ཉིན་ཚོགས་སླང་བསྒོར། །ཆོས་ཁྲིམས་པ་ཡི་སྤྱན་སྔ་ནས། །གསར་ཐོན་པ་ཡི་ཆོ་ལོ་བླངས། །ཞེས་དང་། རྔ་བའི་དགེ་བཤེས་ཤ་བཟན་རིལ་མ་ཞེས་པ་ཞིག་གཞན་དང་རྩོད་པ་བྱས་པས་རྒྱལ་བར་གཞན་དེས་ཤ་བཟན་རིལ་མར་ཁུ་ཚུར་གཞུག་པར། ཁོང་གིས་ཤར་མར། རྔ་ཡུལ་ཤ་བཟན་རིལ་མ་ཞེས་བྱ་བའི་།།ལྔ་རིག་གནས་ལ་མཁས་པའི་པཎྜི་ཏ།།ལྔ་བཅིངས་ཁུ་ཚུར་རྡོ་རྗེ་རྩེ་བརྒྱ་ཡིས།།ལྔ་བའི་ལམ་དུ་བརྫང་ལ་ཁད་དུ་བྱས།།ཞེས་དང་། བླ་བྲང་ཐུབ་བསྟན་ཕོ་བྲང་མདུན།།རལ་བས་ཉི་ཟླ་གཡོག་མཁན་པོ།།གང་ནས་འོང་བ་མི་ཤེས་ཀྱང་།།མགར་རྩེ་སོ་ནག་ཕྱོགས་ཀྱི་སྔགས་རྒན་འདྲ་ཡིན་རྒྱུ་རེད་ལ། ཞེས་ཐོལ་བྱུང་གུ་རེའི་ཚུལ་དུ་གནང་བའི་འབོལ་རྩོམ་མང་དུ་མཆིས་སོ།། (“བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་མཁས་དབང་རིམ་བྱོན་གྱི་མཚམས་སྦྱོར་མདོར་དྲིལ”ཟེར་བ་ལས་བཤུས།) [[Category:མི་སྣ།]] a49001jaqgtkdl6xojcy3rprbmds1gm 162920 162918 2026-10-30T07:26:05Z Pecha-Dhondup 22403 162920 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = དམུ་དགེའི་བསོད་བཀྲ། | image = Marchais Museum SI Buddha jeh.jpg | native_name = བསོད་ནམས་བཀྲ་ཤིས། | birth_name = བསོད་ནམས་བཀྲ་ཤིས། | birth_place = དམུ་དགེ། | death_cause = ན་ཚོད་རྒས་པ། | nationality = བོད་མི། | education = དགེ་བཤེས། | occupation = ཡོངས་འཛིན། | organization = གུང་ཐང་བླ་བྲང་། | notable_works = གུང་ཐང་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པའི་ཡོངས་འཛིན། }} དགེ་དགེ་བསོད་ནམས་བཀྲ་ཤིས་སམ་དམུ་དགེ་བསོད་བཀྲ་ཚང་། འདི་བ་གུང་ཐང་འཇམ་པའི་དབྱངས་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པའི་ཡོངས་འཛིན་དམུ་དགེ་ཐུབ་བསྟན་ཚང་གི་ཞང་བོ་ཡིན་པས་དམུ་དགེ་ཐུབ་བསྟན་ཚང་ཆུང་དུས་ཁོང་དང་ལྷན་བཞུགས་གནང་། འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་འདུག དགེ་བཤེས་ལྷ་མོ་བློ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ཁོང་གི་ཞལ་སློབ་ཡིན་པར་གྲགས། འབོལ་རྩོམ་ཞལ་ནས་ཤར་མར་གསུངས་པ་ཞིག་ཡིན་ངེས་ཏེ། བྲག་དགོན་པའི་དྲུང་ཡིག་རྒྱལ་མཚན་བསྟན་པ་ཐོས་བསམ་གླིང་དུ་ཆོས་གྲྭར་ཞུགས་དུས། བྲག་དགོན་པ་བྲག་རྒྱན་དེ། །ཆོས་གྲྭར་ཞུགས་ཉིན་ཆོས་ཁྲི་བཤིགས། །ཚོགས་ལ་ཞུགས་ཉིན་ཚོགས་སླང་བསྒོར། །ཆོས་ཁྲིམས་པ་ཡི་སྤྱན་སྔ་ནས། །གསར་ཐོན་པ་ཡི་ཆོ་ལོ་བླངས། །ཞེས་དང་། རྔ་བའི་དགེ་བཤེས་ཤ་བཟན་རིལ་མ་ཞེས་པ་ཞིག་གཞན་དང་རྩོད་པ་བྱས་པས་རྒྱལ་བར་གཞན་དེས་ཤ་བཟན་རིལ་མར་ཁུ་ཚུར་གཞུག་པར། ཁོང་གིས་ཤར་མར། རྔ་ཡུལ་ཤ་བཟན་རིལ་མ་ཞེས་བྱ་བའི་།།ལྔ་རིག་གནས་ལ་མཁས་པའི་པཎྜི་ཏ།།ལྔ་བཅིངས་ཁུ་ཚུར་རྡོ་རྗེ་རྩེ་བརྒྱ་ཡིས།།ལྔ་བའི་ལམ་དུ་བརྫང་ལ་ཁད་དུ་བྱས།།ཞེས་དང་། བླ་བྲང་ཐུབ་བསྟན་ཕོ་བྲང་མདུན།།རལ་བས་ཉི་ཟླ་གཡོག་མཁན་པོ།།གང་ནས་འོང་བ་མི་ཤེས་ཀྱང་།།མགར་རྩེ་སོ་ནག་ཕྱོགས་ཀྱི་སྔགས་རྒན་འདྲ་ཡིན་རྒྱུ་རེད་ལ། ཞེས་ཐོལ་བྱུང་གུ་རེའི་ཚུལ་དུ་གནང་བའི་འབོལ་རྩོམ་མང་དུ་མཆིས་སོ།། (“བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་མཁས་དབང་རིམ་བྱོན་གྱི་མཚམས་སྦྱོར་མདོར་དྲིལ”ཟེར་བ་ལས་བཤུས།) [[Category:མི་སྣ།]] 8fi91dc0ylk5q0xkqe2xuo1w4svplh7 162921 162920 2026-10-30T07:35:21Z Pecha-Dhondup 22403 162921 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = དམུ་དགེའི་བསོད་བཀྲ། | native_name = བསོད་ནམས་བཀྲ་ཤིས། | birth_place = དམུ་དགེ། | death_cause = ན་ཚོད་རྒས་པ། | nationality = བོད་མི། | education = དགེ་བཤེས། | occupation = ཡོངས་འཛིན། | organization = གུང་ཐང་བླ་བྲང་། | notable_works = གུང་ཐང་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པའི་ཡོངས་འཛིན། }} དགེ་དགེ་བསོད་ནམས་བཀྲ་ཤིས་སམ་དམུ་དགེ་བསོད་བཀྲ་ཚང་། འདི་བ་གུང་ཐང་འཇམ་པའི་དབྱངས་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པའི་ཡོངས་འཛིན་དམུ་དགེ་ཐུབ་བསྟན་ཚང་གི་ཞང་བོ་ཡིན་པས་དམུ་དགེ་ཐུབ་བསྟན་ཚང་ཆུང་དུས་ཁོང་དང་ལྷན་བཞུགས་གནང་། འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་འདུག དགེ་བཤེས་ལྷ་མོ་བློ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ཁོང་གི་ཞལ་སློབ་ཡིན་པར་གྲགས། འབོལ་རྩོམ་ཞལ་ནས་ཤར་མར་གསུངས་པ་ཞིག་ཡིན་ངེས་ཏེ། བྲག་དགོན་པའི་དྲུང་ཡིག་རྒྱལ་མཚན་བསྟན་པ་ཐོས་བསམ་གླིང་དུ་ཆོས་གྲྭར་ཞུགས་དུས། བྲག་དགོན་པ་བྲག་རྒྱན་དེ། །ཆོས་གྲྭར་ཞུགས་ཉིན་ཆོས་ཁྲི་བཤིགས། །ཚོགས་ལ་ཞུགས་ཉིན་ཚོགས་སླང་བསྒོར། །ཆོས་ཁྲིམས་པ་ཡི་སྤྱན་སྔ་ནས། །གསར་ཐོན་པ་ཡི་ཆོ་ལོ་བླངས། །ཞེས་དང་། རྔ་བའི་དགེ་བཤེས་ཤ་བཟན་རིལ་མ་ཞེས་པ་ཞིག་གཞན་དང་རྩོད་པ་བྱས་པས་རྒྱལ་བར་གཞན་དེས་ཤ་བཟན་རིལ་མར་ཁུ་ཚུར་གཞུག་པར། ཁོང་གིས་ཤར་མར། རྔ་ཡུལ་ཤ་བཟན་རིལ་མ་ཞེས་བྱ་བའི་།།ལྔ་རིག་གནས་ལ་མཁས་པའི་པཎྜི་ཏ།།ལྔ་བཅིངས་ཁུ་ཚུར་རྡོ་རྗེ་རྩེ་བརྒྱ་ཡིས།།ལྔ་བའི་ལམ་དུ་བརྫང་ལ་ཁད་དུ་བྱས།།ཞེས་དང་། བླ་བྲང་ཐུབ་བསྟན་ཕོ་བྲང་མདུན།།རལ་བས་ཉི་ཟླ་གཡོག་མཁན་པོ།།གང་ནས་འོང་བ་མི་ཤེས་ཀྱང་།།མགར་རྩེ་སོ་ནག་ཕྱོགས་ཀྱི་སྔགས་རྒན་འདྲ་ཡིན་རྒྱུ་རེད་ལ། ཞེས་ཐོལ་བྱུང་གུ་རེའི་ཚུལ་དུ་གནང་བའི་འབོལ་རྩོམ་མང་དུ་མཆིས་སོ།། (“བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་མཁས་དབང་རིམ་བྱོན་གྱི་མཚམས་སྦྱོར་མདོར་དྲིལ”ཟེར་བ་ལས་བཤུས།) [[Category:མི་སྣ།]] rew78o34g6ssev6e5spgux2f7e8xcwn 10 22236 162919 162597 2026-10-30T06:44:11Z Pecha-Dhondup 22403 162919 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:24em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #B03060; background:#FDFBF5; font-size:95%; line-height:1.5;" |+ style="background:#B03060; color:#FFFFFF; font-size:125%; font-weight:bold; padding:8px; border-radius:5px 5px 0 0;" | {{#if:{{{honorific_prefix|}}}|<div style="font-size:80%; font-weight:normal;">{{{honorific_prefix}}}</div>}}{{{name|{{PAGENAME}}}}}{{#if:{{{honorific_suffix|}}}|<div style="font-size:80%; font-weight:normal;">{{{honorific_suffix}}}</div>}} {{#if:{{{image|}}}{{{caption|}}}| {{!}}- {{!}} colspan="2" style="text-align:center; padding:4px;" {{!}} {{#if:{{{image|}}}|[[File:{{{image}}}|{{#if:{{{image_size|}}}|{{{image_size}}}|220px}}|alt={{{alt|}}}]]}}{{#if:{{{caption|}}}|<div style="padding-top:0.4em; font-size:90%; color:#555;">{{{caption}}}</div>}} }} {{#if:{{{native_name|}}}{{{birth_name|}}}{{{other_names|}}}| {{!}}- {{!}} colspan="2" style="text-align:center; background:#FFD700; color:#8B4513; font-weight:bold; padding:2px 6px;" {{!}} མཚན་གྱི་གནས་ཚུལ། }} {{#if:{{{native_name|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} མཚན་དངོས། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{native_name}}} }} {{#if:{{{birth_name|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} འཁྲུངས་མཚན། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{birth_name}}} }} {{#if:{{{other_names|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} མཚན་གཞན། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{other_names}}} }} {{#if:{{{birth_date|}}}{{{birth_place|}}}{{{death_date|}}}{{{death_place|}}}{{{resting_place|}}}{{{death_cause|}}}| {{!}}- {{!}} colspan="2" style="text-align:center; background:#FFD700; color:#8B4513; font-weight:bold; padding:2px 6px;" {{!}} འཁྲུངས་འདས་ཀྱི་གནས་ཚུལ། }} {{#if:{{{birth_date|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} འཁྲུངས་ཚེས། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{birth_date}}} }} {{#if:{{{birth_place|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} འཁྲུངས་ཡུལ། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{birth_place}}} }} {{#if:{{{death_date|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} དགོངས་པ་རྫོགས་ཚེས། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{death_date}}} }} {{#if:{{{death_place|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} དགོངས་པ་རྫོགས་ཡུལ། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{death_place}}} }} {{#if:{{{resting_place|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} སྐུ་གདུང་བཞུགས་གནས། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{resting_place}}} }} {{#if:{{{death_cause|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} དགོངས་པ་རྫོགས་རྐྱེན། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{death_cause}}} }} {{#if:{{{nationality|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} རྒྱལ་ཁོངས། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{nationality}}} }} {{#if:{{{education|}}}{{{alma_mater|}}}{{{occupation|}}}{{{years_active|}}}{{{employer|}}}{{{organization|}}}{{{known_for|}}}{{{notable_works|}}}| {{!}}- {{!}} colspan="2" style="text-align:center; background:#FFD700; color:#8B4513; font-weight:bold; padding:2px 6px;" {{!}} སློབ་གཉེར་དང་ལས་རིགས། }} {{#if:{{{education|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} སློབ་གཉེར། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{education}}} }} {{#if:{{{alma_mater|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} སློབ་གྲྭ། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{alma_mater}}} }} {{#if:{{{occupation|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} ལས་རིགས། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{occupation}}} }} {{#if:{{{years_active|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} ལས་ཞུགས་ལོ་ཚོད། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{years_active}}} }} {{#if:{{{employer|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} ལས་ཁུངས། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{employer}}} }} {{#if:{{{organization|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} འབྲེལ་ཡོད་ཚོགས་པ། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{organization}}} }} {{#if:{{{known_for|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} གྲགས་པའི་གཞི། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{known_for}}} }} {{#if:{{{notable_works|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} གྲགས་ཅན་བརྩམས་ཆོས། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{notable_works}}} }} {{#if:{{{parents|}}}{{{spouse|}}}{{{children|}}}{{{relatives|}}}| {{!}}- {{!}} colspan="2" style="text-align:center; background:#FFD700; color:#8B4513; font-weight:bold; padding:2px 6px;" {{!}} ཁྱིམ་ཚང་། }} {{#if:{{{parents|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} ཕ་མ། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{parents}}} }} {{#if:{{{spouse|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} གཉེན་ཟླ། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{spouse}}} }} {{#if:{{{children|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} བུ་ཕྲུག {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{children}}} }} {{#if:{{{relatives|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} གཉེན་ཚན། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{relatives}}} }} {{#if:{{{height|}}}{{{awards|}}}{{{website|}}}{{{signature|}}}| {{!}}- {{!}} colspan="2" style="text-align:center; background:#FFD700; color:#8B4513; font-weight:bold; padding:2px 6px;" {{!}} གཞན་དག }} {{#if:{{{height|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} གཟུགས་ཀྱི་ཚད། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{height}}} }} {{#if:{{{awards|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} གཟེངས་རྟགས། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{awards}}} }} {{#if:{{{website|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} དྲ་གནས། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{website}}} }} {{#if:{{{signature|}}}| {{!}}- {{!}}- {{!}} colspan="2" style="text-align:center; padding:4px;" {{!}} [[File:{{{signature}}}|150px|alt={{{signature_alt|}}}]] }} |}</includeonly><noinclude> == Usage == <pre> {{Infobox person | honorific_prefix = | name = | image = | caption = | native_name = | birth_name = | other_names = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | resting_place = | death_cause = | nationality = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | employer = | organization = | known_for = | notable_works = | parents = | spouse = | children = | relatives = | height = | awards = | website = | signature = }} </pre> [[Category:Infobox templates]] </noinclude> ohvjc6dcqllps6elhzsn77epn2cqh22 162922 162919 2026-10-30T07:54:16Z Pecha-Dhondup 22403 Replaced content with "{{Infobox person | honorific_prefix = | name = | image = Example.jpg | image_size = | caption = | native_name = | birth_name = | other_names = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | resting_place = | death_cause = | nationality = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | employer = | o..." 162922 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = | image = Example.jpg | image_size = | caption = | native_name = | birth_name = | other_names = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | resting_place = | death_cause = | nationality = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | employer = | organization = | known_for = | notable_works = | parents = | spouse = | children = | relatives = | height = | awards = | website = | signature = }} d0pa3h3jyi59qkyzqlxrf2th5cv4par 162923 162922 2026-10-30T07:57:30Z Pecha-Dhondup 22403 162923 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:24em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #B03060; background:#FDFBF5; font-size:95%; line-height:1.5;" |+ style="background:#B03060; color:#FFFFFF; font-size:125%; font-weight:bold; padding:8px; border-radius:5px 5px 0 0;" | {{#if:{{{honorific_prefix|}}}|<div style="font-size:80%; font-weight:normal;">{{{honorific_prefix}}}</div>}}{{{name|{{PAGENAME}}}}}{{#if:{{{honorific_suffix|}}}|<div style="font-size:80%; font-weight:normal;">{{{honorific_suffix}}}</div>}} {{#if:{{{image|}}}{{{caption|}}}| {{!}}- {{!}} colspan="2" style="text-align:center; padding:4px;" {{!}} {{#if:{{{image|}}}|[[File:{{{image}}}|{{#if:{{{image_size|}}}|{{{image_size}}}|220px}}|alt={{{alt|}}}]]}}{{#if:{{{caption|}}}|<div style="padding-top:0.4em; font-size:90%; color:#555;">{{{caption}}}</div>}} }} {{#if:{{{native_name|}}}{{{birth_name|}}}{{{other_names|}}}| {{!}}- {{!}} colspan="2" style="text-align:center; background:#FFD700; color:#8B4513; font-weight:bold; padding:2px 6px;" {{!}} མཚན་གྱི་གནས་ཚུལ། }} {{#if:{{{native_name|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} མཚན་དངོས། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{native_name}}} }} {{#if:{{{birth_name|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} འཁྲུངས་མཚན། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{birth_name}}} }} {{#if:{{{other_names|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} མཚན་གཞན། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{other_names}}} }} {{#if:{{{birth_date|}}}{{{birth_place|}}}{{{death_date|}}}{{{death_place|}}}{{{resting_place|}}}{{{death_cause|}}}| {{!}}- {{!}} colspan="2" style="text-align:center; background:#FFD700; color:#8B4513; font-weight:bold; padding:2px 6px;" {{!}} འཁྲུངས་འདས་ཀྱི་གནས་ཚུལ། }} {{#if:{{{birth_date|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} འཁྲུངས་ཚེས། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{birth_date}}} }} {{#if:{{{birth_place|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} འཁྲུངས་ཡུལ། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{birth_place}}} }} {{#if:{{{death_date|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} དགོངས་པ་རྫོགས་ཚེས། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{death_date}}} }} {{#if:{{{death_place|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} དགོངས་པ་རྫོགས་ཡུལ། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{death_place}}} }} {{#if:{{{resting_place|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} སྐུ་གདུང་བཞུགས་གནས། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{resting_place}}} }} {{#if:{{{death_cause|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} དགོངས་པ་རྫོགས་རྐྱེན། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{death_cause}}} }} {{#if:{{{nationality|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} རྒྱལ་ཁོངས། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{nationality}}} }} {{#if:{{{education|}}}{{{alma_mater|}}}{{{occupation|}}}{{{years_active|}}}{{{employer|}}}{{{organization|}}}{{{known_for|}}}{{{notable_works|}}}| {{!}}- {{!}} colspan="2" style="text-align:center; background:#FFD700; color:#8B4513; font-weight:bold; padding:2px 6px;" {{!}} སློབ་གཉེར་དང་ལས་རིགས། }} {{#if:{{{education|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} སློབ་གཉེར། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{education}}} }} {{#if:{{{alma_mater|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} སློབ་གྲྭ། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{alma_mater}}} }} {{#if:{{{occupation|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} ལས་རིགས། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{occupation}}} }} {{#if:{{{years_active|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} ལས་ཞུགས་ལོ་ཚོད། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{years_active}}} }} {{#if:{{{employer|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} ལས་ཁུངས། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{employer}}} }} {{#if:{{{organization|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} འབྲེལ་ཡོད་ཚོགས་པ། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{organization}}} }} {{#if:{{{known_for|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} གྲགས་པའི་གཞི། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{known_for}}} }} {{#if:{{{notable_works|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} གྲགས་ཅན་བརྩམས་ཆོས། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{notable_works}}} }} {{#if:{{{parents|}}}{{{spouse|}}}{{{children|}}}{{{relatives|}}}| {{!}}- {{!}} colspan="2" style="text-align:center; background:#FFD700; color:#8B4513; font-weight:bold; padding:2px 6px;" {{!}} ཁྱིམ་ཚང་། }} {{#if:{{{parents|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} ཕ་མ། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{parents}}} }} {{#if:{{{spouse|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} གཉེན་ཟླ། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{spouse}}} }} {{#if:{{{children|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} བུ་ཕྲུག {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{children}}} }} {{#if:{{{relatives|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} གཉེན་ཚན། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{relatives}}} }} {{#if:{{{height|}}}{{{awards|}}}{{{website|}}}{{{signature|}}}| {{!}}- {{!}} colspan="2" style="text-align:center; background:#FFD700; color:#8B4513; font-weight:bold; padding:2px 6px;" {{!}} གཞན་དག }} {{#if:{{{height|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} གཟུགས་ཀྱི་ཚད། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{height}}} }} {{#if:{{{awards|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} གཟེངས་རྟགས། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{awards}}} }} {{#if:{{{website|}}}| {{!}}- {{!}} style="width:9em; background:#F5EFE0; font-weight:bold; padding:2px 6px; text-align:left; vertical-align:top;" {{!}} དྲ་གནས། {{!}} style="padding:2px 6px;" {{!}} {{{website}}} }} {{#if:{{{signature|}}}| {{!}}- {{!}}- {{!}} colspan="2" style="text-align:center; padding:4px;" {{!}} [[File:{{{signature}}}|150px|alt={{{signature_alt|}}}]] }} |}</includeonly><noinclude> == Usage == <pre> {{Infobox person | honorific_prefix = | name = | image = | caption = | native_name = | birth_name = | other_names = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | resting_place = | death_cause = | nationality = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | employer = | organization = | known_for = | notable_works = | parents = | spouse = | children = | relatives = | height = | awards = | website = | signature = }} </pre> [[Category:Infobox templates]] </noinclude> ohvjc6dcqllps6elhzsn77epn2cqh22 0 26829 162917 157911 2026-10-30T05:46:41Z Tsering gar 34361 162917 wikitext text/x-wiki = བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་བཙུགས། = '''བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་བཙུགས་''' (Central Tibetan Administration, CTA) ནི། རྒྱ་གར་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་དྷ་རམ་ས་ལར་རྟེན་གཞི་བྱས་པའི་བོད་མིའི་ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་སྒྲིག་བཙུགས་ཤིག་ཡིན། འདི་ནི་༡༩༥༩ལོའི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཡོངས་སྒེར་ལངས་ཀྱི་རྗེས་སུ་༸གོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་གསར་བཙུགས་གནང་བ་ཞིག་ཡིན། == ལོ་རྒྱུས་རྒྱབ་ལྗོངས། == ༡༩༥༩ ལོར་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་རྗེས། ༸གོང་ས་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་མཆོག་དང་བོད་མི་ཁྲི་ཕྲག་མང་པོ་རྒྱ་གར་ལ་བཙན་བྱོལ་དུ་ཕེབས། ༡༩༥༩ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༩ ཉིན་རྒྱ་གར་གྱི་མ་སུ་རིར་ (Mussoorie) བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་བཙུགས་ཐོག་མར་གསར་བཙུགས་གནང་ཞིང་། རྗེས་སུ་༡༩༦༠ ལོར་སྒྲིག་བཙུགས་ཀྱི་ལྟེ་བ་དྷ་རམ་ས་ལར་གནས་སྤོས་བྱས། == སྒྲིག་བཙུགས་ཀྱི་ཆགས་རིམ། == བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ནི་དེང་རབས་མང་གཙོའི་ལམ་ལུགས་དང་མཐུན་པར་ཀ་བ་གསུམ་གྱི་གྲུབ་ཡོད། === འཛིན་སྐྱོང་བཀའ་ཤག === འདི་ནི་སྒྲིག་བཙུགས་ཀྱི་མཐོ་རིམ་འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་ཁང་ཡིན། འདིའི་དབུ་ཁྲིད་ནི་མི་མང་གིས་ཐད་ཀར་འོས་འདེམས་བྱས་པའི་'''སྲིད་སྐྱོང་'''ཡིན། སྲིད་སྐྱོང་གིས་བཀའ་བློན་རྣམས་བསྐོ་བཞག་བྱེད་ཅིང་། ཁོང་ཚོས་ཤེས་རིག་དང་། འཕྲོད་བསྟེན། དཔལ་འབྱོར། ཕྱི་དྲིལ་སོགས་ལྷན་ཁང་ཁག་ལ་འགན་བཞེས་ཀྱི་ཡོད། === བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས། === འདི་ནི་ཁྲིམས་བཟོ་ལྷན་ཁང་ཡིན། འདིའི་ནང་བོད་ཀྱི་ཆོལ་ཁ་གསུམ་དང་། ཆོས་ལུགས་ཆོས་བརྒྱད་ཁག ཡོ་རོབ་དང་བྱང་ཨ་རིའི་བོད་མི་བཅས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་སྤྱི་འཐུས་༤༥ ཡོད། === བོད་མིའི་སྒྲིག་བཙུགས་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་ཁྲིམས་ཞིབ་ཁང་། === འདི་ནི་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་བཅའ་ཁྲིམས་ལག་བསྟར་བྱེད་མཁན་དང་། སྒྲིག་བཙུགས་ནང་ཁུལ་གྱི་རྩོད་རྙོག་ཁག་ཞིབ་བཤེར་བྱེད་མཁན་གྱི་ཁྲིམས་ལུགས་དབང་འཛིན་ལྷན་ཁང་ཡིན། == དབུ་མའི་ལམ། == བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་བཙུགས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལངས་ཕྱོགས་གཙོ་བོ་ནི་'''“དབུ་མའི་ལམ།”'''ཡིན། འདི་ནི་རྒྱ་ནག་གི་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞིའི་འོག་ནས་བོད་རིགས་ཡོངས་ལ་མིང་དོན་མཚུངས་པའི་རང་སྐྱོང་ཡོང་ཐབས་བྱེད་པའི་སྲིད་བྱུས་ཤིག་ཡིན། == ༢༠༡༡ ལོའི་ཆབ་སྲིད་འགྱུར་ལྡོག == ༢༠༡༡ ལོར་༸གོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་རང་ཉིད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྐུ་དབང་ཡོངས་རྫོགས་མི་མང་གིས་འོས་འདེམས་བྱས་པའི་དབུ་ཁྲིད་ལ་རྩིས་སྤྲོད་གནང་ཞིང་། བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་བཙུགས་འདི་ཉིད་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཆ་ནས་ཆ་ཚང་བའི་མང་གཙོའི་ལམ་ལུགས་སུ་གྱུར་ཏོ།། == སྲིད་སྐྱོང་དང་པོ་བློ་བཟང་སེང་གེ། == བློ་བཟང་སེང་གེ་ནི་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་བཙུགས་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་(President)དང་པོ་དེ་ཡིན། ཁོང་ནི་ཕྱི་ལོ་༢༠༡༢ ཟླ་༩ ཚེས་༢༠ལོར་༸གོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྐུ་དབང་ཡོངས་རྫོགས་མི་མང་གིས་འོས་འདེམས་བྱས་པའི་དབུ་ཁྲིད་ལ་རྩིས་སྤྲོད་གནང་བའི་རྗེས་ཀྱི་མི་མང་གིས་ཐད་ཀར་འོས་འདེམས་བྱས་པའི་སྲིད་སྐྱོང་དང་པོ་དེ་ཡིན། '''བློ་བཟང་སེང་གེ་''' (Lobsang Sangay) ནི་བོད་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་མཁས་པ་དང་ཆབ་སྲིད་པ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་ནི་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་བཙུགས་ཀྱི་མི་མང་གིས་ཐད་ཀར་འོས་འདེམས་བྱས་པའི་སྲིད་སྐྱོང་ ཐོག་མ་དེ་ཡིན། ༢༠༡༡-༢༠༢༡ལོར་༸གོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྐུ་དབང་ཡོངས་རྫོགས་མི་མང་གིས་འོས་འདེམས་བྱས་པའི་དབུ་ཁྲིད་ལ་རྩིས་སྤྲོད་གནང་བའི་རྗེས་སུ། ཁོང་གིས་བོད་མིའི་སྒྲིག་བཙུགས་ཀྱི་འགན་དབང་བཞེས་ནས་ལོ་ངོ་བཅུའི་རིང་ཕྱག་ལས་གནང་ཡོད། == མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཤེས་ཡོན། == བློ་བཟང་སེང་གེ་མཆོག་༡༩༦༨ ལོར་རྒྱ་གར་རྡོ་རྗེ་གླིང་གི་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཤིག་ཏུ་སྐུ་འཁྲུངས། ཁོང་གིས་ཐོག་མར་རྡོ་རྗེ་གླིང་བོད་མིའི་གཏན་སློབ་ཏུ་སློབ་གཉེར་གནང་ཞིང་། རྗེས་སུ་དིལླཱི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ནས་ཁྲིམས་ལུགས་རིག་པའི་གཙུག་ལག་སློབ་དཔོན་ (LLB) གྱི་བསླབ་གནས་བཞེས། ༡༩༩༦ ལོར་ཧྥུལ་བྲའེ་ཊི་ (Fulbright) སློབ་ཡོན་ཐོབ་སྟེ་ཨ་རིའི་ཧ་ཝརཌ་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་དུ་ཕེབས། ༢༠༠༤ ལོར་ཧ་ཝརཌ་ནས་ཁྲིམས་ལུགས་རིག་པའི་འབུམ་རམས་པའི་ (S.J.D.) བསླབ་གནས་བཞེས་པའི་བོད་མི་ཐོག་མ་དེ་ཆགས། == སྲིད་སྐྱོང་གི་ལས་ཡུན། (༢༠༡༡–༢༠༢༡) == ཕྱི་ལོ་༢༠༡༡ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༨ ཉིན་ཁོང་གིས་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་བཙུགས་ཀྱི་བཀའ་བློན་ཁྲི་པའི་དམ་འབུལ་ཞུས་ཤིང་། ཕྱིི་ལོ་༢༠༡༢ ལོར་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་བཅའ་ཁྲིམས་ལ་བཟོ་བཅོས་བརྒྱབ་པ་བརྒྱུད་མིང་བྱང་དེ་སྲིད་སྐྱོང་ཞེས་པར་བསྒྱུར། === ཆབ་སྲིད་དང་འཛིན་སྐྱོང་། === * '''མང་གཙོའི་བརྒྱུད་རིམ།:''' ༸གོང་ས་མཆོག་གིས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྐུ་དབང་རྩིས་སྤྲོད་གནང་བའི་རྗེས་ཀྱི་དཀའ་ཚེགས་ཆེ་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད། བོད་མིའི་སྒྲིག་བཙུགས་འདི་ཉིད་མང་གཙོའི་ལམ་ལུགས་གཙང་མའི་ཐོག་འཛིན་སྐྱོང་གནང་བར་ནུས་པ་ཆེན་པོ་བཏོན། * '''རང་ཁ་རང་གསོ།:''' ཁོང་གི་ལས་ཡུན་རིང་ "རང་ཁ་རང་གསོ" ཞེས་པའི་ལྟ་བ་བཟུང་ནས་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཁག་གི་འཚོ་བ་ཡར་རྒྱས་དང་། ལྷག་པར་དུ་བོད་མིའི་སློབ་ཕྲུག་ཚོར་མཐོ་རིམ་ཤེས་ཡོན་གྱི་གོ་སྐབས་མང་པོ་བསྐྲུན། === རྒྱལ་སྤྱིའི་འབྲེལ་ལམ། === ཁོང་གིས་ཨ་རིའི་གྲོས་ཚོགས་དང་ཡོ་རོབ་མཐུན་ཚོགས་སོགས་ཀྱི་ནང་བོད་དོན་གླེང་སྟེ། ༢༠༢༠ ལོའི་ཨ་རིའི་"བོད་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་ཁྲིམས་ཡིག་" (TPSA 2020) གཏན་འབེབས་བྱེད་པར་འབད་བརྩོན་ཆེན་པོ་གནང་ == ད་ལྟའི་གནས་བབ་། == ༢༠༢༡ ལོར་སྲིད་སྐྱོངབློ་བཟང་སེང་གེའི་ལས་ཡུན་མཇུག་བསྒྲིལ་རྗེས། ཁོང་གིས་སྲིད་སྐྱོང་གསར་པ་སྤེན་པ་ཚེ་རིང་མཆོག་ལ་ཕྱག་ལས་རྩིས་སྤྲོད་གནང་། ད་ལྟའི་ཆར་ཁོང་གིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་ཐོག་གསུང་བཤད་དང་ཉམས་ཞིབ་ཀྱི་ལས་ཀ་གནང་བཞིན་ཡོད། == སྲིད་སྐྱོང་གཉིས་པ་སྤེན་པ་ཚེ་རིང་། == ཕྱི་ལོ༢༠༢༡ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༧ ལོའི་སྲིད་སྐྱོང་སྤེན་པ་ཚེ་རིང་ནི་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་བཙུགས་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་བཀོད། '''སྤེན་པ་ཚེ་རིང་''' ( Penpa Tsering) ནི་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྒྲིག་བཙུགས་ཀྱི་སྐབས་༡༦ པའི་སྲིད་སྐྱོང་(President) ཡིན། ཁོང་ནི་༢༠༢༡ ལོའི་སྲིད་སྐྱོང་འོས་བསྡུའི་ནང་མི་མང་གི་འོས་ཤོག་བརྒྱ་ཆ་ ༥༤.༡༡ ཐོབ་སྟེ་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གིས་༢༠༢༡ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༧ ཉིན་ལས་འཁུར་དམ་འབུལ་བཞེས། == མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཤེས་ཡོན། == སྤེན་པ་ཚེ་རིང་མཆོག་༡༩༦༧ ལོར་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀ་ན་ཊ་ཀ་མངའ་སྡེའི་སྦྱིར་ཚོགས་ (Bylakuppe) བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། ཁོང་གིས་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་མེ་ཌྲ་ས་ཡི་གནམ་བདག་ཆོས་ཚོགས་མཐོ་རིམ་སློབ་གཉེར་ཁང་ (Madras Christian College) ནས་དཔལ་འབྱོར་རིག་པའི་ཐོག་གཙུག་ལག་སློབ་དཔོན་གྱི་བསླབ་གནས་བཞེས། == ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ། == ཁོང་གིས་བོད་མིའི་སྒྲིག་བཙུགས་ཀྱི་ཀ་བ་གཉིས་ (ཁྲིམས་བཟོ་དང་འཛིན་སྐྱོང་) ནང་ཞབས་ཕྱི་ཡུན་རིང་ཞུས་ཡོད། === སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས། === ༡༩༩༦ ལོར་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྐབས་༡༢ པའི་སྤྱི་འཐུས་སུ་ཐོག་མར་འོས་འདེམས་བྱུང་བ་ནས་བཟུང་། རིམ་པས་སྐབས་༡༣ དང་། ༡༤། ༡༥ བཅས་ཀྱི་སྤྱི་འཐུས་གནང་། ༢༠༠༨ ནས་ ༢༠༡༦ བར་ལོ་ངོ་བརྒྱད་ཀྱི་རིང་སྐབས་༡༤ པ་དང་༡༥ པའི་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོའི་ཐུགས་འགན་བཞེས། === སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད། === ༢༠༡༦ ལོར་བྱང་ཨ་རིའི་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་དུ་བསྐོ་བཞག་གནང་། དེའི་རིང་ཨ་རིའི་གཞུང་དང་མི་མང་ལ་བོད་དོན་དྲིལ་བསྒྲགས་ཀྱི་ལས་དོན་རྒྱ་ཆེ་གནང་། == སྲིད་སྐྱོང་གི་ལས་དོན། == སྲིད་སྐྱོང་གི་ལས་འཁུར་བཞེས་རྗེས། ཁོང་གི་སྲིད་བྱུས་གཙོ་བོ་ནི་'''དབུ་མའི་ལམ།''' གཞིར་བཟུང་ནས་རྒྱ་ནག་གཞུང་དང་མཉམ་དུ་གྲོས་མོལ་ཡོང་ཐབས་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡིན། དེ་བཞིན་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ཁག་གི་འཚོ་བ་ཡར་རྒྱས་དང་། བོད་མིའི་ངོ་བོ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་རྒྱུར་ནུས་པ་མི་དམན་པ་འདོན་བཞིན་ཡོད། == ༢༠༢༦ ལོའི་འོས་བསྡུ། == ༢༠༢༦ ལོ་ནི་སྲིད་སྐྱོང་གི་ལས་ཡུན་གཉིས་པའི་འོས་བསྡུའི་ལོ་ཡིན་པས། སྤེན་པ་ཚེ་རིང་མཆོག་ནི་འོས་མི་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་ལ། འོས་བསྡུ་ཆེན་མོ་འདི་༢༠༢༦ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༦ ཉིན་འཚོག་རྒྱུ་ཡིན། sbmxu6rync1atxivvo9cunu8x8ghtwi 0 26980 162914 162602 2026-10-30T00:00:23Z InternetArchiveBot 23708 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 162914 wikitext text/x-wiki {{Short description|Sayan Turkic language}} {{Use dmy dates|date=July 2015}} {{Infobox language | name = ཏུའུ་ཝན། | nativename = {{lang|tyv|Тыва дыл}} {{lang|tyv-latn|Tıva tıl}} | states = [[ཨུ་རུ་སུ།]], [[མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན།]], [[རྒྱ་ནག།]] | region = [[ཊུ་ཝ།]] | ethnicity = [[ཏུའུ་ཝན་སི།]] | speakers = 252,953<ref>{{cite web |title=རོ་སི་སི་ཊེཊ། ཨུ་རུ་སུའི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཊུ་ཝན་སྐད་བཤད་མཁན། (སི་རི་ལིག་ཡིག་གཟུགས་ནང་) |website=[[རོ་སི་སི་ཊེཊ།]] |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab4_VPN-2020.xlsx |access-date=27 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326024701/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab4_VPN-2020.xlsx|archive-date=26 March 2023}}</ref> | date = 2020 | ref = | familycolor = ཨལ་ཊེ་ཡིག | fam1 = [[ཏུར་ཀིའི་སྐད་ཡིག།|ཏུར་ཀི།]] | fam2 = [[ཐུན་མོང་གི་ཐུར་ཁེའི་སྐད་ཡིག།|ཐུན་མོང་གི་ཐུར་ཁེ།]] | fam3 = སཱ་ཡན་ཐུར་ཁི། | fam4 = རྩྭ་ཐང་ས་ཡན་ཏུར་ཀི།<ref name="refRagagnin">Elisabetta Ragagnin (2011), [http://www.harrassowitz-verlag.de/dzo/artikel/201/004/4043_201.pdf?t=1322214979 མཚོ་བྱང་མཚོ་སྔོན་གྱི་ཏུར་ཀིའི་སྣ་ཁ་ཞིག དུ་ཁན། འགྲེལ་བཤད་དང་དབྱེ་ཞིབ།], Harrassowitz Verlag, Wiesbaden</ref>{{Refn|group=notes|Although most Tuvan dialects are classified as Steppe Sayan Turkic, the Tozhu and Tere-Khöl dialects are classified as Taiga Sayan Turkic.<ref name="refRagagnin" />}} | script = [[Cyrillic script]] | nation = {{flag|Russia}}<ul><li>{{flag|Tuva}}</li></ul> | iso2 = tyv | iso3 = tyv | glotto = tuvi1240 | glottoname = Tuvinian | glotto2 = todj1234 | glottoname2 = Todja | ELP2 = 10479 | ELPname2 = Tuha | notice = IPA | map2 = Lang Status 80-VU.svg | mapcaption2 = {{center|Tuvan is classified as Vulnerable by the [[UNESCO]] ''[[Atlas of the World's Languages in Danger]]''.}} | pronunciation = {{IPA|[tʰɤ̀ʋɐ tɤ̀ɫ]}} | map = Tuvan language on the map.png | mapsize = | mapcaption = Distribution of Tuvan in Tuva and surrounding regions }} {{Infobox ethnonym|root=|person= |people= [[Tuvans|Tuvan / Tyvans]]<br>Тывалар<br>Тувинцы|language= Tuvan / Tyvan<br>Тыва дыл|country=[[Tuva|Tuva / Tyva]]<br>Тува<br>Тыва}} [[File:WIKITONGUES- Aydyn speaking Tuvan.webm|thumb|A Tuvan speaker]] [[File:Kyzyl orkhon inscription.jpg|thumb|Inscription in [[Kyzyl]] using [[Old Turkic script|Turkic script]]]] '''Tuvan''',{{efn|{{IPAc-en|ˈ|t|uː|v|ə|n}} {{respell|TOO|vən}}; {{lang-rus|Тувинский язык|r=Tuvinskij jazyk|p=tʊˈvʲinskʲɪj jɪˈzɨk}}}} also spelt '''Tyvan''',{{efn|{{langx|tyv|Тыва дыл}} {{lang|tyv-latn|Tıva tıl}} {{IPA|tyv|tʰɤ̀ʋɐ tɤ̀ɫ|}}}} is a [[Turkic languages|Turkic language]] spoken in the [[Tuva|Republic of Tuva]] in [[South Central Siberia]], [[Russia]]. There are small groups of [[Tuvans]] that speak distinct dialects of Tuvan in [[China]] and [[Mongolia]]. <!--==Geographic distribution==--> <!--==Official status==--> == History == The earliest record of Tuvan is from the early 19th century by ''Wūlǐyǎsūtái zhìlüè'' ({{zh|c=烏里雅蘇台志略}}), [[Julius Klaproth]] 1823, [[Matthias Castrén]] 1857, [[Nikolay Katanov]], [[Vasily Radlov]], etc.<ref>{{harvp|Todoriki|2011|pages=234–230}}</ref> The name Tuva goes back as early as the publication of ''[[The Secret History of the Mongols]]''. The Tuva (as they refer to themselves) have historically been referred to as Soyons, Soyots or Uriankhais.<ref name="Mawkanuli 2001" /> == Classification == Tuvan (also spelled Tyvan) is linguistically classified as a Sayan Turkic language. Its closest relative is the moribund [[Tofa language|Tofa]]. Tuvan, as spoken in Tuva, is principally divided into four dialect groups; Western, Central, Northeastern, Southeastern. * Central: forms the basis of the literary language and includes Ovyur and Bii-Khem subdialects. The geographical centrality of this dialect meant it was similar to the language spoken by most Tuvans, whether or not exactly the same.<ref name="Harrison 2001">{{harvp|Harrison|2001}}</ref> * Western: can be found spoken near the upper course of the [[Khemchik]]. It is influenced by the Altai language. * Northeastern, also known as the [[Tozhu Tuvans#Language|Todzhi dialect]], is spoken near the upper course of the [[Great Yenisey]]. The speakers of this dialect utilize nasalization. It contains a large vocabulary related to hunting and reindeer breeding not found in the other dialects. * Southeastern: shows the most influence from the [[Mongolic languages]]. Other dialects include those spoken by the [[Dzungar people|Dzungar]], the [[Tsengel people|Tsengel]] and the [[Dukha people|Dukha]] Tuvans, but currently these uncommon dialects are not comprehensively documented. Different dialects of the language exist across the geographic region in which Tuvan is spoken. [[K. David Harrison]], who completed his dissertation on the Tuvan language in 2001, argues that the divergence of these dialects relates to the nomadic nature of the Tuvan nation.<ref name="Harrison 2001" /> One subset is the Jungar Tuvan language, originating in the [[Altai Mountains]] in the western region of Mongolia. There is no accurate number of Jungar-Tuvan speakers because most currently reside in China, and the Chinese include Tuvan speakers as Mongolians in their census.<ref name="Mawkanuli 2001">{{Cite journal |last=Mawkanuli |first=Talant |date=2001 |title=The Jungar Tuvas: Language and National Identity in the PRC |url=https://archive.org/details/central-asian-survey_2001-12_20_4/page/497 |journal=Central Asian Survey |language=en |volume=20 |issue=4 |pages=497–517 |doi=10.1080/02634930120104654 |s2cid=143405271}}</ref> <!--===Derived languages===--> == Phonology == === Consonants === Tuvan has 19 native [[consonant]] [[phoneme]]s: {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ caption| Consonant phonemes of Tuvan ! colspan="2" | ! [[Labial consonant|Labial]] ! [[Alveolar consonant|Alveolar]] ! [[Palatal consonant|Palatal]] ! [[Velar consonant|Velar]] |- ! colspan="2" | [[Nasal consonant|Nasal]] | {{IPA link|m}} | {{IPA link|n}} | | {{IPA link|ŋ}} |- ! rowspan="2" | [[Plosive consonant|Plosive]] ! <small>lenis</small>{{efn|name=stops|The distinction between initial bilabial and alveolar stops is based on [[aspiration (phonetics)|aspiration]] for most speakers and voicing for the other consonants.}} | {{IPA link|p}} | {{IPA link|t}} | | {{IPA link|ɡ}} |- ! <small>fortis</small>{{efn|name=stops}} | {{IPA link|pʰ}} | {{IPA link|tʰ}} | | {{IPA link|k}} |- ! colspan="2" | [[Affricate consonant|Affricate]] | | {{IPA link|t͡s}}{{efn|name=loanword|{{IPA|/f/}} and {{IPA|/ts/}} are found in some Russian [[loanword]]s.}} | {{IPA link|t͡ʃ}} | |- ! rowspan="2" | [[Fricative consonant|Fricative]] ! <small>[[voiceless]]</small> | {{IPA link|f}}{{efn|name=loanword}} | {{IPA link|s}} | {{IPA link|ʃ}} | {{IPA link|x}} |- ! <small>[[voice (phonetics)|voiced]]</small> | | {{IPA link|z}} | {{IPA link|ʒ}} | |- ! colspan="2" | [[Approximant consonant|Approximant]] | {{IPA link|ʋ}} | {{IPA link|l}} | {{IPA link|j}} | |- ! colspan="2" | [[Flap consonant|Flap]] | | {{IPA link|ɾ}} | | |} {{notelist}} === Vowels === [[Vowel]]s in Tuvan exist in three varieties: long, short, and short with low [[pitch (psychophysics)|pitch]]. Tuvan long vowels have a duration that is at least (and often more than) twice as long as that of short vowels. Contrastive low pitch may occur on short vowels, and when it does, it causes them to increase in duration by at least a half. When using low pitch, Tuvan speakers employ a pitch that is at the very low end of their modal voice pitch. For some speakers, it is even lower and using what is phonetically known as [[creaky voice]] (e.g. {{IPA|[a̰t]}} 'horse'). When a vowel in a monosyllabic word has low pitch, speakers apply low pitch only to the first half of that vowel (e.g. {{IPA|[àt]}} 'horse').<ref>{{Cite book |last1=Anderson |first1=Greg |title=A Grammar of Tuvan |last2=Harrison |first2=K. David |publisher=Scientific Consulting Services International |year=2002 |isbn=9781584900450 |location=Gaithersburg, MD |pages=3–5 |language=en}}</ref> That is followed by a noticeable pitch rise, as the speaker returns to modal pitch in the second half of the vowel (e.g. {{IPA|[ǎt]}} 'horse'). The acoustic impression is similar to that of a rising tone like the rising [[pitch contour]] of the [[Standard Chinese phonology#Tones|Mandarin second tone]], but the Tuvan pitch begins much lower. However, Tuvan is considered a [[pitch accent]] language with contrastive low pitch instead of a [[tonal language]]. When the low pitch vowel occurs in a multisyllabic word, there is no rising [[pitch contour]] or lengthening effect: {{IPA|[àt̬ɤ]}} 'his/her/its horse'. Such low pitch vowels were previously referred to in the literature as either ''[[kargyraa]]'' or [[pharyngealization|pharyngealized]] vowels. Phonetic studies have demonstrated that the defining characteristic of such vowels is low pitch. (See Harrison 2001 for a phonetic and acoustic study of Tuvan low pitch vowels.) In her PhD thesis, "Long Vowels in Mongolic Loanwords in Tuvan", Baiarma Khabtagaeva states that the history of long vowels is ambiguous. While the long vowels may originate from Mongolic languages, they could also be of Tuvan origin. In most Mongolic languages, the quality of the long vowel changes depending on the quality of the second vowel in the conjunction. The only exception to this rule is if the conjunction is labial. The ancient Tuvan languages, in contrast, depended upon the first vowel rather than the second to determine the long vowels.<ref name="Khabtagaeva 2004">{{Cite journal |last=Khabtagaeva |first=Baiarma |date=2004 |title=Long Vowels in Mongolic Loanwords in Tuvan |journal=Turkic Languages |language=en |volume=8 |pages=191–197}}</ref> Khabtagaeva divided the transformation of these loanwords into two periods: the early layer and the late layer. The words in the early layer are words in which the Mongolic preserved the conjunction, the VCV conjunction was preserved but the long vowel still developed when it entered the Tuvan language, or the stress is on the last syllable and a long vowel in the loanword replaced a short vowel in the original word. The late layer includes loanwords in which the long vowel does not change when the word entered Tuvan.<ref name="Khabtagaeva 2004" /> {| class="wikitable" style="text-align:center; width:250px;" |+Vowel phonemes of Tuvan ! colspan="2" rowspan="2" | ! colspan="2" | [[Vowel length|Short]] ! colspan="2" | [[Vowel length|Long]] ! colspan="2" | [[Tone (linguistics)|Low pitch]] |-style="font-size:88%;" !High || Low !High || Low !High || Low |- ! rowspan="2" | [[Front vowel|Front]] ! style="font-size:88%;" | [[Close front unrounded vowel|Unrounded]] |{{IPA link|i}} |{{IPA link|e}} |{{IPA link|iː}} |{{IPA link|eː}} |{{IPA link|ì}} |{{IPA link|è}} |- ! style="font-size:88%;" | [[Close front rounded vowel|Rounded]] |{{IPA link|y}} |{{IPA link|ø}} |{{IPA link|yː}} |{{IPA link|øː}} |{{IPA link|ỳ}} |{{IPA link|ø̀}} |- ! rowspan="2" | [[Back vowel|Back]] ! style="font-size:88%;" | [[Close back unrounded vowel|Unrounded]] |{{IPA link|ɯ}} |{{IPA link|a}} |{{IPA link|ɯː}} |{{IPA link|aː}} |{{IPA link|ɯ̀}} |{{IPA link|à}} |- ! style="font-size:88%;" | [[Close back rounded vowel|Rounded]] |{{IPA link|u}} |{{IPA link|o}} |{{IPA link|uː}} |{{IPA link|oː}} |{{IPA link|ù}} |{{IPA link|ò}} |} Vowels may also be [[nasal vowel|nasalized]] in the environment of nasal consonants, but nasalization is non-contrastive. Most Tuvan vowels in word-initial syllables have a low pitch and do not contrast significantly with short and long vowels.<ref name="Harrison 2001" /> ==== Vowel harmony ==== Tuvan has two systems of [[vowel harmony]] that strictly govern the distribution of vowels within words and suffixes. Backness harmony, or what is sometimes called 'palatal' harmony, requires all vowels within a word to be either back or front. Rounding harmony, or what is sometimes called 'labial' harmony, requires a vowel to be rounded if it is a high vowel and appears in a syllable immediately following a rounded vowel. Low rounded vowels {{IPA|[ø] [o]}} are restricted to the first syllable of a word, and a vowel in a non-initial syllable may be rounded only if it meets the conditions of rounding harmony (it must both be a high vowel {{IPA|[y] [u]}} and be preceded by a rounded vowel). See Harrison (2001) for a detailed description of Tuvan vowel harmony systems.<ref name="Harrison 2001" /> == Writing system == === Cyrillic script === The current Tuvan alphabet is a modified version of the [[Russian alphabet]], with three additional letters: Ңң (Latin "ng" or [[International Phonetic Alphabet]] {{IPA|[ŋ]}}), Өө (Latin "ö", {{IPA|[ø]}}), Үү (Latin "ü", IPA {{IPA|[y]}}). The sequence of the alphabet follows Russian, but with Ң located after Russian Н, Ө after О, and Ү after У. {| cellpadding="3" style="font-size:1.4em; border:1px solid black; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF; text-align:center" | style="width:3em"| А а | style="width:3em"| Б б | style="width:3em"| В в | style="width:3em"| Г г | style="width:3em"| Д д | style="width:3em"| Е е | style="width:3em"| Ё ё | style="width:3em"| Ж ж |- | style="width:3em"| З з | style="width:3em"| И и | style="width:3em"| Й й | style="width:3em"| К к | style="width:3em"| Л л | style="width:3em"| М м | style="width:3em"| Н н | style="width:3em"| Ң ң |- | style="width:3em"| О о | style="width:3em"| Ө ө | style="width:3em"| П п | style="width:3em"| Р р | style="width:3em"| С с | style="width:3em"| Т т | style="width:3em"| У у | style="width:3em"| Ү ү |- | style="width:3em"| Ф ф | style="width:3em"| Х х | style="width:3em"| Ц ц | style="width:3em"| Ч ч | style="width:3em"| Ш ш | style="width:3em"| Щ щ | style="width:3em"| Ъ ъ | style="width:3em"| Ы ы |- | style="width:3em"| Ь ь | style="width:3em"| Э э | style="width:3em"| Ю ю | style="width:3em"| Я я | | | | |} The letters Е and Э are used in a special way. Э is used for the short {{IPA|/e/}} sound at the beginning of words while Е is used for the same sound in the middle and at the end of words. Е is used at the beginning of words, mostly of Russian origin, to reflect the standard Russian pronunciation of that letter, {{IPA|/je/}}. Additionally, ЭЭ is used in the middle and at the end of words for the long {{IPA|/e/}} sound. The letter ъ is used to indicate pitch accent, as in эът ''èt'' 'meat'. === Historic scripts === ==== Traditional Mongolian script ==== From the late 18th century, when Tuva became part of the Qing empire, until the 1930s, all official documentation was kept in Mongolian using the traditional [[Mongolian script]].<ref>{{cite journal |last1=Отрощенко |first1=Иванна |title=Языковая политика и культурное строительство в Тувинской Народной Республике |journal=Новые Исследования Тувы |date=2015 |issue=2 |page=16 |url=https://nit.tuva.asia/nit/article/view/22 |access-date=2025-06-16 |language=ru |issn=2079-8482}}</ref> By the late 1920s less than 1.5% of the total Tuvan population was literate in the traditional [[Mongolian script]]. Mongolian literacy was mainly possessed by the feudal nobility and officials. The absolute majority of Tuvans (with the exception of residents of some areas of the south-eastern part of Tuva, where Tuvan-Mongolian bilingualism has been preserved to this day) did not know the Mongolian language, and had long spoken only their native language.<ref>{{cite journal |last1=Бичелдей |first1=Каадыр-Оол |title=80 лет тувинской письменности: становление, развитие, перспективы |journal=Новые Исследования Тувы |date=2010 |issue=4 |page=221 |url=https://nit.tuva.asia/nit/article/view/480 |access-date=2024-10-06 |language=ru |issn=2079-8482}}</ref> ==== Draft scripts ==== In 1926, the government of the Tuvan People's Republic asked Soviet scientists to develop a native Tuvan script. The first draft of a Tuvan alphabet based on Cyrillic was compiled by Roman Buzykaev (1875–1939) and B. Bryukhanov (Sotpa) in 1927. This alphabet contained the letters Аа, Бб, Вв, Гг, Дд, Ёё, Жж, Ӝӝ, Зз, Ии, Йй, Кк, Лл, Мм, Нн, Ҥҥ, Оо, Ӧӧ, Пп, Рр, Сс, Тт, Уу, Ӱӱ, Хх, Чч, Шш, Ыы. The first Tuvan primer was published using this alphabet, but this project was not developed further. ==== Tuvan Latin ==== [[File:Emblem of the Tuvan People's Republic (1933-1939).svg|thumb|Example of Latin-based alphabet on the Tuvan People's Republic coat of arms. It says "PYGY TELEGEJNIꞐ PROLETARLARЬ POLGAŞ TARLATKAN ARATTARЬ KATTЬƵЬꞐAR".]] The Latin-based alphabet for Tuvan was devised in 1930 by a Tuvan Buddhist monk, Mongush [[Lopsang-Chinmit]] (a.k.a. Lubsan Zhigmed). This project was proposed based on the German alphabet, albeit with a modified letter order. In this proposed system, all vowels were placed first (10 letters), followed by consonants (18 letters). This order is characteristic of the classical Mongolian script. Moreover, the pronunciation of several letters underwent significant alteration.<ref>{{cite journal |last1=Бичелдей |first1=Каадыр-Оол |title=80 лет тувинской письменности: становление, развитие, перспективы |journal=Новые Исследования Тувы |date=2010 |issue=4 |page=221 |url=https://nit.tuva.asia/nit/article/view/480 |access-date=2024-10-06 |language=ru |issn=2079-8482}}</ref><ref>For an image of the alphabet, see article {{cite journal |last1=Доржу |first1=Зоя |last2=Монгуш |first2=Игорь |title=ТРАГИЧЕСКАЯ СУДЬБА УЧЕНОГО ЛАМЫ ЛОПСАН-ЧИНМИТА |journal=Социально-экономический И Гуманитарный Журнал Красноярского ГАУ |date=2023 |issue=4 |page=141 |url=https://cyberleninka.ru/article/n/tragicheskaya-sudba-uchenogo-lamy-lopsan-chinmita |access-date=2024-10-06}}, Figure 1</ref> A few books and newspapers, including primers intended to teach adults to read, were printed using this writing system. Lopsang-Chinmit was later executed in Stalinist purges on 31 December 1941.<ref>{{harvp|Mänchen-Helfen|1992|page=133n}}</ref> In the USSR, Aleksandr Palmbach, [[Yevgeny Polivanov]], and [[Nicholas Poppe]] were engaged in the development of the Tuvan Latinized alphabet. These researchers utilized the so-called [[Yañalif|New Turkic Alphabet]] as a foundation for their work. [[Yañalif|New Turkic Alphabet]] was designed with the intention of facilitating unification of writing systems among all Turkic peoples. In early 1930, the Tuvan alphabet was finalized and officially introduced on June 28, 1930, by a decree of the TPR government. The approved Tuvan alphabet was as follows: {| cellpadding="3" style="font-size:1.4em; border:1px solid black; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF; text-align:center" | style="width:3em"| A a | style="width:3em"| B ʙ | style="width:3em"| C c | style="width:3em"| D d | style="width:3em"| E e | style="width:3em"| F f | style="width:3em"| G g | style="width:3em"| Ƣ ƣ |- | style="width:3em"| H h | style="width:3em"| I i | style="width:3em"| J j | style="width:3em"| Ɉ ɉ | style="width:3em"| K k | style="width:3em"| L l | style="width:3em"| M m | style="width:3em"| N n |- | style="width:3em"| Ꞑ ꞑ | style="width:3em"| O o | style="width:3em"| Ɵ ɵ | style="width:3em"| P p | style="width:3em"| R r | style="width:3em"| S s | style="width:3em"| Ş ş | style="width:3em"| T t |- | style="width:3em"| U u | style="width:3em"| V v | style="width:3em"| X x | style="width:3em"| Y y | style="width:3em"| Z z | style="width:3em"| Ƶ ƶ | style="width:3em"| Ь ь | |} The letter Ɉ ɉ was excluded from the alphabet in 1931. ===Examples=== {| class="wikitable" |- !Latin ! Pirgi tьʙa<!-- The ʙ here is not a mistake. Do not change. --> tьldьꞑ yƶykteri|| PYGY TELEGEJNIꞐ PROLETARLARЬ POLGAŞ TARLATKAN ARATTARЬ KATTЬƵЬꞐAR! |- |Cyrillic | Бирги тыва дылдың үжүктери || Бүгү телегейниң пролетарлары болгаш дарлаткан араттары каттыжыңар! |- |[[Common Turkic alphabet]] |Pirgi tıva tıldıñ üjükteri |Pügü telegeyniñ proletarları polgaş tarlatkan arattarı kattıjıñar! |- |English | First Tuvan language alphabet || All the world's workers and oppressed peoples, unite! |} By September 1943, this Latin-based alphabet was replaced by a Cyrillic-based one, which is still in use to the present day. In the post-Soviet era, Tuvan and other scholars have taken a renewed interest in the history of Tuvan letters. === Transliteration === For bibliographic purposes, transliteration of Tuvan generally follows the guidelines described in the ALA-LC Romanization tables for non-Slavic languages in Cyrillic script.<ref>{{cite web |title=Non-Slavic languages (in Cyrillic Script) |website=[[Library of Congress]] |url=https://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/nonslav.pdf |access-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211103195111/https://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/nonslav.pdf|archive-date=November 3, 2021}}</ref> Linguistic descriptions often employ the [[International Phonetic Alphabet|IPA]] or [[Turcology|Turcological]] standards for transliteration.<ref>{{cite web |last1=Harrison |first1=K. David |last2=Anderson |first2=Gregory D.S. |last3=Ondar |first3=Alexander |title=Tuvan Talking Dictionary |url=https://talkingdictionary.swarthmore.edu/tuvan/ |access-date=31 March 2022}}</ref> == Grammar == Tuvan builds morphologically complex words by adding suffixes. For example, {{lang|tyv|теве}} ''teve'' is 'camel', {{lang|tyv|тевелер}} ''teveler'' is 'camels', {{lang|tyv|тевелерим}} ''tevelerim'' is 'my camels', {{lang|tyv|тевелеримден}} ''tevelerimden'' is 'from my camels'. === Nouns === Tuvan marks [[noun]]s with six [[declension|cases]]: genitive, accusative, dative, ablative, locative, and allative. The suffixes below are in front vowels, however, except ''-Je'' the suffixes follow vowel harmony rules. Each case suffix has a rich variety of uses and meanings, of which only the most basic ones are shown here. {|class="wikitable" !Root ! colspan="4" | Allomorphs |- !When after: ! voiceless ! nasals ! voiced/vowel ! After {{lang|tyv|-л}} |- ! [[Nominative case|Nominative]] | colspan="4" | {{lang|tyv|-∅}} |- ! [[Genitive case|Genitive]] (''-NIŋ'') | {{lang|tyv|-тиң}} (''-tiŋ'') | colspan="2" | {{lang|tyv|-ниң}} (''-niŋ'')) | {{lang|tyv|-диң}} (''-diŋ'') |- ! [[Accusative case|Accusative]] (''-NI'') | {{lang|tyv|-ти}} (''-ti'') | colspan="2" | {{lang|tyv|-ни}} (''-ni'') | {{lang|tyv|-ди}} (''-di'') |- ! [[Dative case|Dative]] (''-KA'') | {{lang|tyv|-ке}} (''-ke'') | colspan="3" | {{lang|tyv|-ге}} (''-ge'') |- ! [[Locative case|Locative]] (''-DA'') | {{lang|tyv|-те}} (''-te'') | colspan="3" | {{lang|tyv|-де}} (''-de'') |- ! [[Ablative case|Ablative]] (''-DAn'') | {{lang|tyv|-тен}} (''-ten'') | colspan="3" | {{lang|tyv|-ден}} (''-den'') |- ! [[Allative case|Allative]] I (''-Je'') | {{lang|tyv|-че}} (''-če'') | colspan="3" | {{lang|tyv|-же}} (''-že'') |- ! Allative II (''-DIvA'')<ref>Obsolete or dialectal version of current allative I</ref> | {{lang|tyv|-тиве}} (''-tive'') | colspan="3" | {{lang|tyv|-диве}} (''-dive'') |- ! colspan="5" | Plural |- ! Nominative (''-LAr'') | {{lang|tyv|-тер}} (''-ter'') | {{lang|tyv|-нер}} (''-ner'') | {{lang|tyv|-лер}} (''-ler'') | {{lang|tyv|-дер}} (''-der'') |- ! colspan="5" | Oblique cases: by adding voiced variant into the plural suffix ({{lang|tyv|-лер<u>ниң</u>}}, {{lang|tyv|-лер<u>ге</u>}}, ...) |} {| class="wikitable" |+ Example of declensions ! Case ! Form ! Meaning |- ! Nominative | {{lang|tyv|теве}} (''teve'') | "camel" |- ! Genitive | {{lang|tyv|тевениң}} (''teveniŋ'') | "of the camel" |- ! Accusative | {{lang|tyv|тевени}} (''teveni'') | "the camel" (definite direct object of verb) |- ! Dative | {{lang|tyv|тевеге}} (''tevege'') | "for the camel" or "at the camel" (in the past tense) |- ! Locative | {{lang|tyv|теведе}} (''tevede'') | "at the camel" or "in the camel" |- ! Ablative | {{lang|tyv|теведен}} (''teveden'') | "from the camel" or "than a/the camel" |- ! Allative I | {{lang|tyv|тевеже}} (''teveže'') | rowspan="2" | "to(wards) the camel" |- ! Allative II | {{lang|tyv|теведиве}} (''tevedive'') |} === Verbs === [[Verb]]s in Tuvan take a number of endings to mark [[grammatical tense|tense]], [[grammatical mood|mood]], and [[grammatical aspect|aspect]]. [[Auxiliary verb]]s are also used to modify the verb. For a detailed scholarly study of auxiliary verbs in Tuvan and related languages, see Anderson 2004. === Syntax === Tuvan employs [[subject–object–verb|SOV]] word order. For example, {{lang|tyv|теве сиген чипкен}} (camel hay eat-PAST) "The camel ate the hay." == Vocabulary == [[File:Family in tyvan.png|thumb|Name of family members in Tuvan]] Tuvan vocabulary is mostly Turkic in origin but marked by a large number of Mongolian [[loanword]]s. The language has also borrowed several Mongolian suffixes. In addition, there exist [[Ket language|Ketic]] and [[Samoyed languages|Samoyedic]] substrata.{{Citation needed|date=August 2022}} A Tuvan talking dictionary is produced by the [[Living Tongues Institute]].<ref>see [https://web.archive.org/web/20150929123602/http://tuvan.swarthmore.edu/ Tuvan Talking Dictionary]</ref> In contrast with most Turkic languages, which have many Arabic and Persian loanwords that even cover some basic concepts, these loanwords are very few, if any, in Tuvan, as Tuvans never adopted Islam like most Turkic peoples. == Status == Tuvans in [[China]], who live mostly in [[Xinjiang|Xinjiang Autonomous Region]], are included under the [[Mongols in China|Mongol nationality]].<ref name="Mongush">{{harvp|Mongush|1996}}</ref> Some Tuvans reportedly live at [[Kanas Lake]] in the northwestern part of Xinjiang, where they are not officially recognized, and are counted as a part of the local [[Oirats|Oirat Mongol]] community that is counted under the general PRC official ethnic label of "Mongol". Oirat and Tuvan children attend schools in which they use [[Chakhar Mongolian]]<ref>"Öbür mongγul ayalγu bol dumdadu ulus-un mongγul kelen-ü saγuri ayalγu bolqu büged dumdadu ulus-un mongγul kelen-ü barimǰiy-a abiy-a ni čaqar aman ayalγun-du saγurilaγsan bayidaγ." (Sečenbaγatur et al. 2005: 85).</ref> and [[Mandarin Chinese|Mandarin]] [[Standard Chinese]], native languages of neither group. == Notes == {{Reflist|group=notes}} == References == {{Reflist}} ==Sources== * [https://tuvan.swarthmore.edu Tuvan Talking Dictionary]. * {{Cite thesis |last=Harrison |first=K. David |title=Topics in the Phonology and Morphology of Tuvan |date=2001 |degree=Doctoral |publisher=Yale University |language=en |oclc=51541112|url=https://harrison.domains.swarthmore.edu/Harrison-Dissertation.pdf}} * {{Cite book |last=Mänchen-Helfen |first=Otto |title=Journey to Tuva |publisher=Ethnographic Press University of Southern California |others=Translated by Alan Leighton |year=1992 |isbn=978-1-878986-04-7 |location=Los Angeles |language=en |orig-year=1931}} * {{Cite journal |last=Mongush |first=M. V. |date=1996 |title=Tuvans of Mongolia and China |journal=International Journal of Central Asian Studies |language=en |volume=1 |pages=225–243}} * {{cite thesis |last=Todoriki |first=Masahiko (等々力 政彦) |date=2011 |script-title=ja:最古の可能性のあるトゥバ語語彙について |trans-title=On the earliest possible Tuvan vocabulary |journal=Bulletin of the Institute for Advanced Studies on Asia |number=159 |pages=238–220 |issn=0563-8089 |publisher=Institute for Advanced Studies on Asia, The University of Tokyo |hdl=2261/43632 |url=http://hdl.handle.net/2261/43632}} <!-- original text citation Todoriki, Masahiko (等々力 政彦 ''Todoriki Masahiko''). 2011 "Possibly the oldest Tuvan vocabulary included in ''Wu-li-ya-su-tai-zhi lue'', the Abridged Copy of the History of Uliastai, 烏里蘇台志略にみえる，最古の可能性のあるトゥバ語語彙について". ''Tōyōbunka-Kenkyūjo Kiyō'' 東洋文化研究所紀要 '''159''' 238–220. {{ISSN|0563-8089}} [[The University of Tokyo]], http://repository.dl.itc.u-tokyo.ac.jp/dspace/bitstream/2261/43632/1/ioc159007.pdf ([http://hdl.handle.net/2261/43632 Archive]){{Dead link|date=January 2024}} --> == Further reading == * {{Cite book |last=Anderson |first=Gregory D. S. |title=Auxiliary Verb Constructions in Altai-Sayan Turkic |date=2004 |publisher=Otto Harrassowitz |isbn=3-447-04636-8 |location=Wiesbaden |language=en}} * {{Cite book |last1=Anderson |first1=Gregory D. S. |title=Tyvan |last2=Harrison |first2=K. David |publisher=Lincom Europa |year=1999 |isbn=978-3-89586-529-9 |series=Languages of the World/Materials 257 |language=en}} * [https://www.researchgate.net/publication/295606536_A_Tuvan_hero_tale_with_commentary_morphemic_analysis_and_translation]{{Cite journal |last=Harrison |first=K. David |date=2005 |title=A Tuvan Hero Tale, with Commentary, Morphemic Analysis, and Translation |journal=Journal of the American Oriental Society |language=en |volume=125 |pages=1–30}} * {{Cite book |last=Krueger |first=John R. |title=Tuvan Manual |url=https://archive.org/details/tuvanmanualareah0000krue |publisher=Indiana University Publications |others=Editor Emeritus: Thomas A. Sebeok |year=1977 |isbn=978-0-87750-214-2 |editor-last=Krueger |editor-first=John R. |series=Uralic and Altaic Series Volume 126 |language=en}} * Mawkanuli, Talant. 1999. "The phonology and morphology of Jungar Tuva", Indiana University PhD dissertation. * Nakashima, Yoshiteru (中嶋 善輝 ''Nakashima Yoshiteru''). 2008 "Tyva Yapon Biche Slovar', トゥヴァ語・日本語 小辞典" [[Tokyo University of Foreign Studies]], http://www.aa.tufs.ac.jp/project/gengokensyu/08tuvan6.pdf ([https://web.archive.org/web/20160303220011/http://www.aa.tufs.ac.jp/project/gengokensyu/08tuvan6.pdf Archive]) *Ölmez, Mehmet; Tuwinischer Wortschatz mit alttürkischen und mongolischen Parallelen, Wiesbaden 2007, {{ISBN|978-3-447-05499-7}} *Rind-Pawloski, Monika. 2014. Text types and [[evidentiality]] in Dzungar Tuvan. ''Turkic Languages'' 18.1: 159–188. *{{in lang|mn}} Sečenbaγatur, Qasgerel, Tuyaγ-a [Туяa], Bu. Jirannige, Wu Yingzhe, Činggeltei. 2005. ''Mongγul kelen-ü nutuγ-un ayalγun-u sinǰilel-ün uduridqal'' [A guide to the regional dialects of Mongolian]. Kökeqota: ÖMAKQ. {{ISBN|7-204-07621-4}}. * Takashima, Naoki (高島 尚生 ''Takashima Naoki''). 2008 "Kiso Tuba-go bunpō 基礎トゥヴァ語文法", [[Tokyo University of Foreign Studies]], http://www.aa.tufs.ac.jp/project/gengokensyu/08tuvan1.pdf ([https://web.archive.org/web/20160304023505/http://www.aa.tufs.ac.jp/project/gengokensyu/08tuvan1.pdf Archive]) * Takashima, Naoki. 2008 "Tuba-go kaiwa-shū トゥヴァ語会話集", [[Tokyo University of Foreign Studies]], http://www.aa.tufs.ac.jp/project/gengokensyu/08tuvan3.pdf ([https://web.archive.org/web/20160303190603/http://www.aa.tufs.ac.jp/project/gengokensyu/08tuvan3.pdf Archive]) * Taube, Erika. (1978). ''Tuwinische Volksmärchen''. Berlin: Akademie-Verlag. LCCN: 83-853915 * Taube, Erika. (1994). ''Skazki i predaniia altaiskikh tuvintsev''. Moskva : Vostochnaia literatura. {{ISBN|5-02-017236-7}} * Oelschlägel, Anett C. (2013). ''Der Taigageist. Berichte und Geschichten von Menschen und Geistern aus Tuwa. Zeitgenössische Sagen und andere Folkloretexte / Дух-хозяин тайги –Современные предания и другие фольклорные материалы из Тувы / Тайга ээзи – Болган таварылгалар болгаш Тывадан чыгдынган аас чогаалының өске-даа материалдары.'' [The Taiga Spirit. Reports and Stories about People and Spirits from Tuva. Contemporary Legends and other Folklore-Texts.] Marburg: tectum-Verlag. {{ISBN|978-3-8288-3134-6}} == External links == {{InterWiki|Tuvan}} {{Wikivoyage|Tyvan phrasebook|Tyvan|a phrasebook}} * [http://www.swarthmore.edu/SocSci/dharris2/ Tuvan language and folklore materials] {{Turkic languages}} {{Languages of Russia}} {{Languages of China}} {{Languages of Mongolia}} {{Authority control}} [[Category:Agglutinative languages]] [[Category:Siberian Turkic languages]] [[Category:Languages of Russia]] [[Category:Languages of Xinjiang]] [[Category:Languages of Mongolia]] [[Category:Tonal languages in non-tonal families]] [[Category:Tuvan culture]] [[Category:Turkic languages]] [[Category:Vulnerable languages]] [[Category:Subject–object–verb languages]] 5jqdfvjz9t0aoo8djyvjl70smu7rzxk 0 28256 162916 162866 2026-10-30T04:27:15Z CommonsDelinker 116 Removing [[:c:File:Carlos_Miguel_Fernandez.jpg|Carlos_Miguel_Fernandez.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No license since 22 October 2026. 162916 wikitext text/x-wiki {{delete|crosswiki spam}} '''ཁར་ལོ་སི་མེ་གེལ་ཕེར་ནན་དེ་སི།''' (西班牙语: Carlos Miguel Fernández, [[སན་ཏི་ཡ་གོ་དེ་ལོས་ཁ་བཱ་ཡེ་རོས།|སན་ཏི་ཡ་གོར་]]སྐྱེས།) ནི་དོ་མི་ནི་ཁན་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གྲངས་འཛིན་འཕྲིན་སྤེལ་བ་དང་། གསར་འགོད་པ། རྩོམ་པ་པོ། སྒྲ་དབྱངས་བཟོ་སྐྲུན་པ་བཅས་ཡིན། == མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས། == ཁར་ལོ་སི་མེ་གེལ་ཕེར་ནན་དེ་སི་ནི་དོ་མི་ནི་ཁན་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་[[སན་ཏི་ཡ་གོ་དེ་ལོས་ཁ་བཱ་ཡེ་རོས།]]གྲོང་ཁྱེར་དུ་སྐྱེས། ཁོང་གིས་དྲ་ལམ་དང་གྲངས་འཛིན་བརྒྱུད་ལམ་དུ་ ''DJ Carlos'', ''DJ Carlos TV'' དང་ ''DJCARLOSTV'' ཞེས་པའི་མིང་ཐོག་ནས་ལས་ཀ་བྱས། ཁོང་གིས་ ''SOGRAFER Music'' བྱེ་བྲག་ལས་གཞི་བརྒྱུད་ནས་གྲོང་ཁྱེར་སྒྲ་དབྱངས་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ལས་ཀ་བྱས་ཡོད་ལ། བརྙན་ལམ་དང་གསར་འགྱུར་ནང་དོན་སྤེལ་བྱེད་ཀྱི་གྲངས་འཛིན་སྟེགས་བུ་ ''En Cabina TV'' ཞེས་པ་གསར་གཏོད་བྱས<ref>{{cite news |title=Carlos Miguel Fernández Lanza «En Cabina TV»: Innovación en Contenidos Digitales |url=https://noticiasdominicanas.com/carlos-miguel-fernandez-lanza-en-cabina-tv-innovacion-en-contenidos-digitales/14999 |work=Noticias Dominicanas |date=2023-01-15 |access-date=2026-10-22 |language=es}}</ref>། དེ་མིན་ཁོང་གིས་སན་ཏི་ཡ་གོ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ ''Planovisión'' ཞེས་པའི་གྲངས་འཛིན་ནང་དོན་སྟེགས་བུ་ཞིག་ཀྱང་སྤེལ་ཡོད<ref>{{cite news |title=Carlos Fernández lanza Planovisión, una plataforma de contenidos digitales en Santiago |url=https://diariocibao.com/carlos-fernandez-lanza-planovision-una-plataforma-de-contenidos-digitales-en-santiago/ |work=Diario Cibao |date=2023-01-18 |access-date=2026-10-22 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |url=https://notidomi.com/emprendedor-lanza-plataforma-de-creacion-de-contenidos-digitales-en-santiago/ |title=Emprendedor lanza plataforma de creación de contenidos digitales en Santiago |website=Notidomi |date=2023-01-18 |access-date=2026-10-22 |language=es}}</ref>། == གསར་འགྱུར་དང་འཕྲིན་སྤེལ། == ཁར་ལོ་སི་མེ་གེལ་ཕེར་ནན་དེ་སིས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དོན་དང་། སྤྱི་ཚོགས་འཕྲོད་སྟེན། རྨང་གཞིའི་སྒྲིག་བཀོད། མི་སེར་གནས་སྤོས་སོགས་ཀྱི་དོན་Highlight ཐོག་གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་ལམ་དུ་བསམ་ཆར་དང་དཔྱད་ lexicography མང་པོ་སྤེལ་ཡོད། * ༢༠༢༤ ལོར་ EDENORTE གློག་ལས་ཀུང་སིའི་གློག་རིན་བསྡུ་སྟངས་ཐད་རྟོག་ཞིབ་གསར་འགྱུར་སྤེལ<ref>{{cite news |title=Carlos Miguel Fernández lanza serie de investigación sobre las prácticas de facturación de EDENORTE |url=https://primicias.net/web/carlos-miguel-fernandez-lanza-serie-de-investigacion-sobre-las-practicas-de-facturacion-de-edenorte/ |work=Primicias |date=2024 |access-date=2026-10-22 |language=es}}</ref>། * ༢༠༢༦ ལོའི་ཟླ་ ༢ པོར་སན་ཏི་ཡ་གོ་ནས་ཁོང་གི་གློག་བརྙན་ཆས་ཆས་རྐུ་མ་བརྒྱབ་པའི་དོན་རྐྱེན་གསར་འགྱུར་དུ་ཐོན<ref>{{cite news |title=Roban carro a comunicador en Santiago |url=https://remolacha.net/2026/02/carlos-miguel-fernandez/ |work=Remolacha |date=2026-02 |access-date=2026-10-22 |language=es}}</ref><ref>{{cite news |title=Denuncian robo de vehículo a comunicador en Santiago |url=https://ensegundos.do/2026/02/09/denuncian-robo-de-vehiculo-a-comunicador-en-santiago-delincuentes-cargan-con-usd-26000-en-equipos-de-cine/ |work=Ensegundos |date=2026-02-09 |access-date=2026-10-22 |language=es}}</ref>། * ༢༠༢༦ ལོའི་ཟླ་ ༡༠ པོར་ཁོང་གིས་ ''Alegría Navideña'' ཞེས་པའི་ཡེ་ཤུའི་འཁྲུངས་སྐར་མཚན་ཚོགས་ཀྱི་འགན་འཛིན་བཟོ་སྐྲུན་པའི་ལས་ཀ་བྱས<ref>{{cite web |url=https://www.16minutos.com/2026/10/juan-carlos-gil-paulino-y-carlos-miguel.html |title=Juan Carlos Gil Paulino y Carlos Miguel Fernández relanzan «Alegría Navideña» en 2026 |website=16 Minutos |date=2026-10-09 |access-date=2026-10-22 |language=es}}</ref>། == བརྩམས་ཆོས། == * ''De Cero a Cien'' (ཐིག་ནས་བརྒྱའི་བར་) * ''El Real Amor'' (ཡང་དག་པའི་བརྩེ་དུང་) * ''Política Directa'' (དྲང་པོའི་སྲིད་དོན་) * ''El Poder en Sí'' (རང་ངོས་ཀྱི་ནུས་པ) * ''Cuarenta y Tres (43)'' (ཞེ་གསུམ་) == ཁུངས་ལུང་། == {{reflist}} == ཕྱི་ཕྱོགས་དྲ་ལམ། == * [https://podcasts.apple.com/pe/podcast/carlos-miguel-fernandez/id1774894778 Apple Podcasts ཐོག་གི་ Carlos Miguel Fernandez] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Carlos_Miguel_Fernandez.jpg 维基共享资源 ཐོག་གི་ Carlos Miguel Fernández པར་རིས་] 4jbx2w4l6kd4idiralzeac29ciuiggf