Wikipedia
bowiki
https://bo.wikipedia.org/wiki/%E0%BD%82%E0%BD%99%E0%BD%BC%E0%BC%8B%E0%BD%84%E0%BD%BC%E0%BD%A6%E0%BC%8D
MediaWiki 1.48.0-wmf.3
first-letter
མི་ཌི་ཡ་།
དམིགས་བསལ།
བགྲོ་གླེང་།
སྤྱོད་མཁན།
སྤྱོད་མཁན་གྱི་ བགྲོ་གླེང་།
Wikipedia
Wikipedia བགྲོ་གླེང་།
ཡིག་ཆ།
ཡིག་ཆའི་ བགྲོ་གླེང་།
མི་ཌི་ཡ་ཝི་ཀི།
མི་ཌི་ཡ་ཝི་ཀིའི་ བགྲོ་གླེང་།
དཔེ་པང་།
དཔེ་པང་གི་ བགྲོ་གླེང་།
རམ་འདེགས།
རམ་འདེགས་ཀྱི་ བགྲོ་གླེང་།
རིགས་དབྱེ།
རིགས་དབྱེའི་ བགྲོ་གླེང་།
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Wikipedia:Sandbox
4
1071
163014
163012
2026-11-06T14:33:56Z
Pecha-Dhondup
22403
163014
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| honorific_prefix = མཁས་དབང་།
| name = དམུ་དགེ་བསམ་གཏན།
| image = Mugesamten.jpg
| alt = མཁས་དབང་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱི་འདྲ་པར།
| caption = མཁས་དབང་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱི་འདྲ་པར།
| native_name = དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ།
| gender = ཕོ།
| other_names =
| birth_date = ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༤ ལོ། (ཧོར་ཟླ་ ༡༡ ཡར་ངོ།)
| birth_place = [https://www.wikidata.org/wiki/Q10867209 མདོ་སྨད་དམུ་དགེ།] [https://www.wikidata.org/wiki/Q1339425 ཟུང་ཆུ་རྫོང་།] སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན།
| death_date = ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༣ ཟླ་༥ ཚེས་༦ (དགུང་གྲངས་༨༠)
| death_place = [[དམུ་དགེའི་དགོན་གྱི་ངོ་སྤྲོད།|དམུ་དགེའི་དགོན།]]
| nationality = བོད་པ།
| education = དགེ་བཤེས་རྡོ་རམས་པ།
| monastery = [[དམུ་དགེའི་དགོན་གྱི་ངོ་སྤྲོད།|དམུ་དགེའི་དགོན།]]<br />[[བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་|བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ།]]
| occupation = མཁས་པ། དགེ་བཤེས། དགེ་རྒན། རྩོམ་པ་པོ། ལོ་ཙཱ་བ།
| years_active = ༡༩༥༠ ལོ་ནས ༡༩༩༣ བར།
| employer = ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་ལས་དོན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་།
| organization = ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས།<br />ཀྲུང་གོ་མཐོ་རིམ་ནང་བསྟན་སློབ་གླིང་།<br />སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་སྲིད་གྲོས་ཀྱི་རྒྱུན་ལས་ཨུ་ཡོན།
| known_for = བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་དང་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་མཁས་དབང་། ཐོན་མི་གཉིས་པ་ཞེས་སྙན་པར་གྲགས།
| notable_works = 《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀུན་དགའི་མེ་ལོང་།》《བརྡ་སྤྲོད་བློ་གསལ་དགའ་སྟོན།》《ཤེས་བྱའི་རྣམ་གྲངས་བློ་གསལ་རིགས་སྒོ།》《བརྡ་སྤྲོད་བློ་གསལ་འཇུག་ངོགས།》([https://library.bdrc.io/show/bdr:MW1PD96997?s=%2Fosearch%2Fsearch%3Fq%253D%2525E0%2525BD%252591%2525E0%2525BD%252598%2525E0%2525BD%2525B4%2525E0%2525BC%25258B%2525E0%2525BD%252591%2525E0%2525BD%252582%2525E0%2525BD%2525BA%2525E0%2525BC%25258B%2525E0%2525BD%252596%2525E0%2525BD%2525A6%2525E0%2525BD%252598%2525E0%2525BC%25258B%2525E0%2525BD%252582%2525E0%2525BD%25258F%2525E0%2525BD%252593%2525E0%2525BC%25258B%2525E0%2525BD%252582%2525E0%2525BE%2525B1%2525E0%2525BD%2525B2 གསུང་འབུམ་པོད་དྲུག])
| remarkable_contribution = 《གནད་བསྡུས》ཡིག་ཆར་དགག་པ་མཛད་དེ་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་དང་སྐད་ཡིག་སྲུང་སྐྱོབ་མཛད། བོད་ཀྱི་ཆོས་རིག་སློབ་གསོ་སླར་གསོའི་ཐད་བླ་མེད་ཀྱིས་ཕྱིར་རྗེས་བཞག
| specialty = བརྡ་སྤྲོད། སྒྲ་རིག ལོ་རྒྱུས། སྐར་རྩིས། ནང་ཆོས་དངལྟ་གྲུབ།
| parents = ཡབ་དགེ་འདུན་སྐྱབས།<br />ཡུམ་ཨ་ཚེ།
| spouse =
| children =
| relatives =བདེ་མཆོག་སྐྱིད། སྲིང་མོ་ཆུང་བ།
| height =
| awards =
| website =
| signature =
| signature_alt =
}}
'''དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ་''' (༡༩༡༤–༡༩༩༣) ནི་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་གི་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་དང་། དགེ་བཤེས། དགེ་རྒན། རྩོམ་པ་པོ། ལོ་ཙཱ་བ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་ནི་ཕྱི་ལོ་༡༩༡༤ ལོར་མདོ་སྨད་དམུ་དགེའི་ཡུལ་གྱི་སོག་པོ་རུ(གྲོང་ཚོ།)འི་གྲོང་སྨད་འཁོར་ལོ་ཚང་དུ་ཡབ་དགེ་འདུན་སྐྱབས་དང་ཡུམ་ཨ་ཚེ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་འཁྲུངས། ཐལ་དགེ་བཤེས་བློ་བཟང་ཆོས་ལྡན་སོགས་ཀྱི་མདུན་ནས་འབྲི་ཀློག་བསླབ། དགུང་ལོ་བཅུ་གཅིག་ཐོག་བདེ་ཚང་ཁྲི་རྒན་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་ཉི་མ་ལས་དགེ་ཚུལ་བསྒྲུབས། མཚན་ལ་བློ་བཟང་བསམ་གཏན་ཞེས་གསོལ། དམུ་དགེའི་དགོན་པར་ཞུགས་ཏེ་གཞུང་ཆེན་སློབ་གཉེར་གྱི་འགོ་བརྩམས། རྗེ་དཀོན་མཆོག་དགེ་འདུན་ཚང་བསྟེན་ནས་དགོན་པའི་ཆོས་གཞུང་ཆེ་ཆུང་ཀུན་ལ་སྦྱོང་བ་མཛད། ཨ་ཁུ་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་མདུན་ནས་ཡིག་དཀར་ནག་སོགས་སུ་སྦྱངས།
<ref name="རང་གི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་རང་གསལ་ཨཱ་དར་ཤ" />
== སློབ་གཉེར་གྱི་སྐོར། ==
'''དང་པོ་དམུ་དགེ་ནས་སློབ་གཉེར་མཛད་ཚུལ།''' དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱིས་དགུང་ལོ་བཅུ་གཅིག་བར་དུ་ཐལ་དགེ་བཤེས་བློ་བཟང་ཆོས་ལྡན་གྱི་མདུན་ནས་ཀ་ཁ་སློབ་གཉེར་དང་སྐུ་ཞང་བདེ་ཆེན་དང་ཡབ་ཀྱི་མདུན་ནས་ཀློག་དང་སྐྱབས་འགྲོ་ལྟུང་བཤགས་སོགས་བསླབ། བདེ་ཚང་ཁྲི་རྒན་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་ཉི་མ་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་མནོས་ཏེ་མཚན་ལ་བློ་བཟང་བསམ་གཏན་ཞེས་གསོལ། དམུ་དགེའི་དགོན་གྱི་ཚོགས་དང་ཆོས་གྲྭར་ཞུགས། དགེ་བཤེས་དཀོན་མཆོག་དགེ་འདུན་ཚང་སོགས་ཀྱི་མདུན་ནས་གཞུང་ཆེན་གྱི་དཔེ་ཁྲིད་ལ་སོང་། སྐུ་ཞང་བདེ་ཆེན་གྱི་མདུན་ནས་དབང་ཁ་རྗེས་གནང་དུ་མར་གསན། ཨ་ཁུ་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་མདུན་ནས་ཡིག་དཀར་ནག་དང་ངན་སྔགས་མཐུ་དཔྱད་སོགས་བསླབས། དགུང་ལོ་བཅུ་དགུར་གཞུང་རྒྱུགས་ཕུལ་ཏེ་འཛིན་གྲྭའི་སྐྱོར་དཔོན་དུ་བསྐོས།<ref name="རང་གི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་རང་གསལ་ཨཱ་དར་ཤ" />
'''གཉིས་པ་བླ་བྲང་ནས་སློབ་གཉེར་མཛད་ཚུལ།''' དགུང་ལོ་ཉི་ཤུའི་ཐོག་རྒྱམ་ཁོ་སྤྲུལ་སྐུ་དང་ལྷན་དུ་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་དུ་ཕེབས་ཏེ་རྨད་བྱུང་ཐོས་བསམ་གླིང་གི་ཆོས་གྲྭ་ལ་འཛིན་གྲྭ་དོན་བདུན་ཅུ་ནས་ཞུགས། ཕྱུག་རྗེ་དཀོན་མཆོག་བསམ་འགྲུབ་ཚང་བཤེས་གཉེན་གྱི་གཙོ་བོར་བསྟེན་ནས་སློབ་གཉེར་ལ་དཀའ་སྤྱད་སྡུག་རུས་མཛད་པས་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་རིགས་པ་སྨྲ་བའི་གྲས་སུ་ཚུགས་ཏེ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་ཞེས་སྙན་གྲགས་རྒྱས།
དགོང་ལོ་ཉེར་བདུན་ཐོག་རྗེ་བླ་ཁོ་འཇིགས་མེད་འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོའི་མདུན་ནས་བསྙེན་པར་རྗོགས། རྗེ་ༀ་འཁྱིལ་བ་འཇམ་དབྱངས་ལེགས་བཤད་ཀྱི་མདུན་ནས་སུམ་རྟགས་དང་དབྱངས་ཅན་སྒྲ་ཊཱིཀ་གི་རི་མོ་མཛུམ་ཁྲིད་རྫོགས་པར་གསན། དགུང་གྲངས་སོ་གཉིས་ཐོག་ཨ་ཁུ་འཇམ་དབྱངས་ལྔ་ཕྲུག་གི་མདུན་ནས་རྒྱ་རྩིས་རི་མོ་ཆ་ཚང་སློབ་གཉེར་མཛད། གཞན་བཤེས་གཉེན་དུ་མ་ཚུལ་བཞིན་བསྟེན་ནས་དབང་ཁ་རྗེས་གནང་ལུང་དང་ཁྲིད་སོགས་མདོ་སྔགས་རིག་གནས་དང་བཅས་པར་བྱང་ཆུབ་པར་སྦྱངས། <ref name="bdrc" /><ref name="རང་གི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་རང་གསལ་ཨཱ་དར་ཤ" />
== གྲྭ་ཆུང་སློབ་གྲྭའི་དགེ་རྒན་དུ་བསྐོས་པའི་སྐོར། ==
ཀུན་མཁྱེན་སྐུ་ཕྲེང་ ༥ བས་ཐད་ཀར་དགོན་པའི་གྲྭ་ཆུང་སློབ་གྲྭའི་དགེ་རྒན་དུ་བསྐོས། རྣམ་ཐར་ཟློས་གར་བཙུགས་པ་དང་སློབ་མ་རྣམས་ལ་སུམ་རྟགས་དང་སྙན་ངག དགོན་པའི་འདུ་ཁང་སོགས་ཀྱི་ནང་ལཉྪ་སོགས་བྲིས། དགེ་བཤེས་རྡོ་རམས་པའི་མཚན་བཏགས་བཞེས། གཞན་སློབ་མ་རྣམས་ལ་རྣམ་འགྲེལ་དང་ཕར་ཕྱིན་སོགས་ཀྱི་དཔེ་ཁྲིད་རིམ་པར་བྱས།<ref name="རང་གི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་རང་གསལ་ཨཱ་དར་ཤ" />
==རྒྱ་ཡུལ་དུ་ཕེབས་པའི་སྐོར། ==
གུང་ཐང་རིན་པོ་ཆེས་ཁོང་ལ་ལྷོ་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུའི་དྲུང་ཆེན་མཁན་པོའི་གོ་ས་གནང་སྟེ་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས། གུང་ཐང་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་དངོས་ཀྱིས་འགྲོ་སོང་དང་མཁོ་ཆས་སྐད་བསྒྱུར་དང་བཅས་མཁོ་སྤྲོད་གནང་། ལན་གྲུར་དགེ་བཤེས་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ་སོགས་དང་མཇལ། ཁོང་དགོང་ལོ་སོ་བདུན་ཐོག་༡༩༥༠ པེ་ཅིན་དུ་ཕེབས། མི་རིགས་དོན་བྱེད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་ནས་ཡིག་བསྒྱུར་ཞུ་ཆེན་པའི་ལས་ཀ་བྱས། ཆིངས་ཡིག་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་གྱི་དཔར་ཞུས་ཀྱི་ལས་ཀ་བྱས།
==དམུ་དགེར་ཕྱིར་ལོག་པའི་སྐོར།==
དགོང་ལོ་སོ་དགུའི་ཐོག་༡༩༥༢ ལོར་ཕྱིར་ཕ་ཡུལ་དམུ་དགེར་ལོག དམུ་དགེའི་རང་སྐྱོང་སྲིད་གཞུང་གསར་དུ་བཙུགས། དགོང་ལོ་བཞི་བཅུའི་ཐོག་༡༩༥༣ ལོར་ཁོང་དང་ཀུན་མཁྱེན་རིན་པོ་ཆེས་དམུ་དགེ་དགོན་པའི་མཚན་ཉིད་དགེ་རྒན་དུ་བསྐོས་ཏེ་དགེ་བཤེས་རྣམས་ལ་དཔེ་ཁྲིད་དང། དབང་ཁ་རྗེས་གནང་ཁྲིད་ལུང་སོགས་གྲངས་ཀྱིས་མི་ལང་བ་གནང་། རྩིས་དཀར་ནག་སོགས་ཁྲིད།
== སྐད་ཡིག་དང་སློབ་གསོའི་ལས་ཀ ==
དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱིས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་ཡིག་གཟུགས། སློབ་དེབ། ཚིག་མཛོད་སོགས་ཀྱི་ལས་ཀར་ཞུགས་ཡོད། ༡༩༥༠ ལོའི་སྔ་ཕྱིར་ཁོང་གིས་ཚིག་མཛོད་བཟོ་བ་དང་། གཞུང་གི་དུས་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་པ། གཞུང་གི་ཡིག་ཆ་བོད་ཡིག་ཏུ་སྒྱུར་བ་སོགས་ཀྱི་ལས་ཀར་ཞུགས་པར་བཤད།<ref name="ubc" />
༡༩༦༩ ལོར་པེ་ཅིང་གི་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་བཏོན་པའི་བོད་ཡིག་སྒྲིག་གཞིའི་བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་གྲོས་གཞིར་ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་སྲུང་སྐྱོང་བྱ་དགོས་པའི་ལྟ་བ་བཏོན་པར་བརྗོད།<ref name="ubc" /> ༡༩༨༠ ལོར་ཁོང་གིས་མི་རིགས་སྐད་ཡིག་སྐོར་གྱི་ཚོགས་འདུར་ཞུགས་ཤིང་། བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཕྱོགས་སྐོར་གྱི་སློབ་དེབ་དང་དཔྱད་གཞི་མང་པོ་བརྩམས།<ref name="cyberleninka" />
== རིག་གསར་གྱི་རྗེས་སུ་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སླར་གསོ། ==
རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་རིང་ལ་བོད་ཀྱི་དགོན་པ་དང་ནང་བསྟན་གྱི་སློབ་གཉེར། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་ཡིག་རིགས། སློབ་གསོ། དེ་བཞིན་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཀྱི་ཤེས་བྱ་འཛིན་སྐྱོང་བྱེད་མཁན་གྱི་མཁས་པ་རྣམས་ལ་གནོད་སྐྱོན་ཚབས་ཆེན་བྱུང་ཡོད།<ref name="ubc" /><ref name="tsadra" />
རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་མཇུག་བསྡུས་རྗེས་ཀྱི་ལོ་ཤས་ནང་། དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱིས་བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་དང་། སྐད་ཡིག སློབ་གསོ། རིག་གནས་ཀྱི་ཤེས་བྱ་སླར་གསོའི་ལས་ཀར་འབད་བརྩོན་ཆེན་པོ་གནང་ཡོད།<ref name="ubc" /><ref name="treasury" /> ཁོང་གིས་མདོ་ཁམས་ཀྱི་དགོན་པ་ཁག་ཏུ་དགེ་ཚུལ་དང་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པའི་རྒྱུན་སླར་གསོ་དང་། ནང་བསྟན་གྱི་གཞུང་ལུགས་སློབ་སྦྱོང་གི་ལམ་ལུགས་ཉམས་གསོའི་ལས་ཀར་ཞུགས་པར་བརྗོད།<ref name="ubc" /><ref name="tsadra" />
དེ་དང་ཆབས་ཅིག ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་བརྡ་སྤྲོད་སྲུང་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུའི་ཐད་ལའང་ནན་ཏན་གནང་ཞིང་། བོད་ཡིག་གི་སློབ་དེབ་དང་ཚིག་མཛོད། སྒྲ་རིག་པའི་དཔྱད་གཞི་སོགས་བརྩམས་པ་དང་། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཕྱོགས་སྐོར་ལ་བསམ་འཆར་དང་ལས་ཀ་མང་པོ་གནང་ཡོད།<ref name="ubc" /><ref name="cyberleninka" />
ཁོང་ནི་ཚེ་བརྟན་ཞབས་དྲུང་དང་དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་དང་མཉམ་དུ་“མཁས་པ་མི་གསུམ་”ཞེས་བརྗོད་ཅིང་། རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་རྗེས་སུ་བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་དང་རིག་གནས། སྐད་ཡིག སློབ་གསོའི་སླར་གསོའི་ལས་ཀར་ནུས་པ་གལ་ཆེན་བཏོན་པའི་མཁས་པ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།<ref name="asianstudies" /><ref name="tsadra" /><ref name="yeshe" />
== བརྩམས་ཆོས། ==
དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱི་གསུང་འབུམ་ནི་པོད་དྲུག་ཏུ་བསྡུས་ཤིང་། ༡༩༩༧ ལོར་མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་པ་དང་། ༢༠༠༩ ལོར་སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་ཡང་བསྐྱར་དཔེ་སྐྲུན་བྱས།<ref name="bdrc" /><ref name="ubc" />
ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ལ་ནང་བསྟན་གྱི་གཞུང་ལུགས་དང་། ལོ་རྒྱུས། སྒྲ་རིག་པ། སྙན་ངག སྐར་རྩིས། སྨན་རྩིས། རིག་གནས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སོགས་ཚུད་ཡོད།<ref name="cyberleninka" /><ref name="ltwa" />
གཙོ་བོའི་བརྩམས་ཆོས་ཁག་ལ།
* ''བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀུན་དགའི་མེ་ལོང་''། ༡༩༨༧ ལོར་བརྩམས།<ref name="cyberleninka" />
* ''བོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་སྤྱི་རྣམ་བློ་གསལ་འཇུག་ངོགས''།<ref name="bdrc" /><ref name="cyberleninka" />
* ''རབ་གསལ་སྒྲོན་མེ''།<ref name="cyberleninka" />
* ''བློ་གསལ་རིགས་སྒོ''།<ref name="cyberleninka" />
* ''སཾ་བོད་ཤན་སྦྱར''། ༡༩༩༠ ལོར་དཔེ་སྐྲུན་བྱས།<ref name="cyberleninka" />
* ''སྤྱི་ནོར་ཕུན་ཚོགས''། ༡༩༩༠ ལོར་བརྩམས།<ref name="cyberleninka" />
* ''རང་རྣམ་ཨ་དར་ཤ''། ༡༩༨༩ ལོར་བརྩམས།<ref name="ubc" />
== ཕྱི་མའི་ལོ་ལྔ་དང་གཤེགས་པ། ==
དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་ནི་སྤྱི་ལོ་༡༩༩༣ ལོར་མུ་དགེ་བཀྲ་ཤིས་འཁོར་ལོའི་དགོན་དུ་སྐུ་གཤེགས།<ref name="ubc" /><ref name="bdrc" /> ཁོང་གི་སློབ་མ་དང་རྗེས་འཛིན་པ་ཁག་གིས་ཁོང་གི་རིག་གནས་དང་ནང་བསྟན་གྱི་བྱས་རྗེས་དྲན་གསོ་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀ་མུ་མཐུད་དུ་སྤེལ་ཡོད།<ref name="treasury" />
== ཤུགས་རྐྱེན། ==
དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་ནི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་རིག་གནས། ནང་བསྟན་གྱི་སློབ་གཉེར་སླར་གསོའི་ཐད་ཤུགས་རྐྱེན་ཡོད་པའི་མཁས་པ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།<ref name="ubc" /><ref name="tsadra" /> ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་དང་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་ཉམས་མྱོང་གིས་རྗེས་ཀྱི་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་དང་སློབ་མ་མང་པོར་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད།<ref name="cyberleninka" /><ref name="treasury" />
== དཔྱད་གཞི། ==
{{Reflist|refs=
<ref name="willock">Willock, Nicole. ''Lineages of the Literary: Tibetan Buddhist Polymaths of Socialist China''. Columbia University Press.</ref>
<ref name="treasury">[https://treasuryoflives.org/bo/biographies/view/Samten-Gyatso/2949 དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ། Treasury of Lives.]</ref>
<ref name="ubc">Jessica Main. “A monastic scholar under China’s occupation of Tibet: Muge Samten’s (1913–1993) autobiography and his role as a vernacular intellectual.” University of British Columbia, 2019/2021. [https://open.library.ubc.ca/soa/cIRcle/collections/ubctheses/24/items/1.0376190]</ref>
<ref name="bdrc">[https://library.bdrc.io/show/bdr:P1647?uilang=en དམུ་དགེ་བསམ་གཏན། Buddhist Digital Resource Center.]</ref>
<ref name="ltwa">Muge Samten. ''A History of Traditional Fields of Learning''. Library of Tibetan Works & Archives.</ref>
<ref name="tsadra">[https://buddhanature.tsadra.org/index.php/People/Dmu_dge_bsam_gtan_rgya_mtsho དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ། Tsadra Foundation.]</ref>
<ref name="asianstudies">[https://www.asianstudies.org/asianow-speaks-with-nicole-willock-about-lineages-of-the-literary/ “AsiaNow Speaks with Nicole Willock about ‘Lineages of the Literary’.” Association for Asian Studies.]</ref>
<ref name="yeshe">[https://yeshe.org/lineages-of-the-literary-tibetan-buddhist-polymaths-of-socialist-china/ “Tibetan Buddhist Polymaths of Socialist China.” Yeshe.]</ref>
<ref name="cyberleninka">“Муге Самтэн Гьяцо: путь буддийского ученого и духовного наставника.” CyberLeninka.</ref>
}}
== ཕྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་དྲྭ་མཐུད། ==
* [https://treasuryoflives.org/bo/biographies/view/Samten-Gyatso/2949 དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ། Treasury of Lives]
* [https://library.bdrc.io/show/bdr:P1647?uilang=en དམུ་དགེ་བསམ་གཏན། Buddhist Digital Resource Center]
* [https://buddhanature.tsadra.org/index.php/People/Dmu_dge_bsam_gtan_rgya_mtsho དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ། Tsadra Foundation]
[[Category:༡༩༡༤ ལོར་འཁྲུངས་པའི་མི།]]
[[Category:༡༩༩༣ ལོར་འདས་པའི་མི།]]
[[Category:བོད་ཀྱི་མཁས་པ།]]
[[Category:བོད་ཀྱི་དགེ་བཤེས།]]
[[Category:བོད་ཀྱི་དགེ་རྒན།]]
[[Category:བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ།]]
[[Category:བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ།]]
[[Category:དགེ་ལུགས་པའི་མཁས་པ།]]
36w78c2slxiekp2uhpk65qwcimq720n
163015
163014
2026-11-07T02:50:00Z
Pecha-Dhondup
22403
/* གྲྭ་ཆུང་སློབ་གྲྭའི་དགེ་རྒན་དུ་བསྐོས་པའི་སྐོར། */
163015
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| honorific_prefix = མཁས་དབང་།
| name = དམུ་དགེ་བསམ་གཏན།
| image = Mugesamten.jpg
| alt = མཁས་དབང་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱི་འདྲ་པར།
| caption = མཁས་དབང་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱི་འདྲ་པར།
| native_name = དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ།
| gender = ཕོ།
| other_names =
| birth_date = ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༤ ལོ། (ཧོར་ཟླ་ ༡༡ ཡར་ངོ།)
| birth_place = [https://www.wikidata.org/wiki/Q10867209 མདོ་སྨད་དམུ་དགེ།] [https://www.wikidata.org/wiki/Q1339425 ཟུང་ཆུ་རྫོང་།] སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན།
| death_date = ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༣ ཟླ་༥ ཚེས་༦ (དགུང་གྲངས་༨༠)
| death_place = [[དམུ་དགེའི་དགོན་གྱི་ངོ་སྤྲོད།|དམུ་དགེའི་དགོན།]]
| nationality = བོད་པ།
| education = དགེ་བཤེས་རྡོ་རམས་པ།
| monastery = [[དམུ་དགེའི་དགོན་གྱི་ངོ་སྤྲོད།|དམུ་དགེའི་དགོན།]]<br />[[བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་|བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ།]]
| occupation = མཁས་པ། དགེ་བཤེས། དགེ་རྒན། རྩོམ་པ་པོ། ལོ་ཙཱ་བ།
| years_active = ༡༩༥༠ ལོ་ནས ༡༩༩༣ བར།
| employer = ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་ལས་དོན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་།
| organization = ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས།<br />ཀྲུང་གོ་མཐོ་རིམ་ནང་བསྟན་སློབ་གླིང་།<br />སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་སྲིད་གྲོས་ཀྱི་རྒྱུན་ལས་ཨུ་ཡོན།
| known_for = བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་དང་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་མཁས་དབང་། ཐོན་མི་གཉིས་པ་ཞེས་སྙན་པར་གྲགས།
| notable_works = 《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀུན་དགའི་མེ་ལོང་།》《བརྡ་སྤྲོད་བློ་གསལ་དགའ་སྟོན།》《ཤེས་བྱའི་རྣམ་གྲངས་བློ་གསལ་རིགས་སྒོ།》《བརྡ་སྤྲོད་བློ་གསལ་འཇུག་ངོགས།》([https://library.bdrc.io/show/bdr:MW1PD96997?s=%2Fosearch%2Fsearch%3Fq%253D%2525E0%2525BD%252591%2525E0%2525BD%252598%2525E0%2525BD%2525B4%2525E0%2525BC%25258B%2525E0%2525BD%252591%2525E0%2525BD%252582%2525E0%2525BD%2525BA%2525E0%2525BC%25258B%2525E0%2525BD%252596%2525E0%2525BD%2525A6%2525E0%2525BD%252598%2525E0%2525BC%25258B%2525E0%2525BD%252582%2525E0%2525BD%25258F%2525E0%2525BD%252593%2525E0%2525BC%25258B%2525E0%2525BD%252582%2525E0%2525BE%2525B1%2525E0%2525BD%2525B2 གསུང་འབུམ་པོད་དྲུག])
| remarkable_contribution = 《གནད་བསྡུས》ཡིག་ཆར་དགག་པ་མཛད་དེ་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་དང་སྐད་ཡིག་སྲུང་སྐྱོབ་མཛད། བོད་ཀྱི་ཆོས་རིག་སློབ་གསོ་སླར་གསོའི་ཐད་བླ་མེད་ཀྱིས་ཕྱིར་རྗེས་བཞག
| specialty = བརྡ་སྤྲོད། སྒྲ་རིག ལོ་རྒྱུས། སྐར་རྩིས། ནང་ཆོས་དངལྟ་གྲུབ།
| parents = ཡབ་དགེ་འདུན་སྐྱབས།<br />ཡུམ་ཨ་ཚེ།
| spouse =
| children =
| relatives =བདེ་མཆོག་སྐྱིད། སྲིང་མོ་ཆུང་བ།
| height =
| awards =
| website =
| signature =
| signature_alt =
}}
'''དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ་''' (༡༩༡༤–༡༩༩༣) ནི་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་གི་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་དང་། དགེ་བཤེས། དགེ་རྒན། རྩོམ་པ་པོ། ལོ་ཙཱ་བ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་ནི་ཕྱི་ལོ་༡༩༡༤ ལོར་མདོ་སྨད་དམུ་དགེའི་ཡུལ་གྱི་སོག་པོ་རུ(གྲོང་ཚོ།)འི་གྲོང་སྨད་འཁོར་ལོ་ཚང་དུ་ཡབ་དགེ་འདུན་སྐྱབས་དང་ཡུམ་ཨ་ཚེ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་འཁྲུངས། ཐལ་དགེ་བཤེས་བློ་བཟང་ཆོས་ལྡན་སོགས་ཀྱི་མདུན་ནས་འབྲི་ཀློག་བསླབ། དགུང་ལོ་བཅུ་གཅིག་ཐོག་བདེ་ཚང་ཁྲི་རྒན་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་ཉི་མ་ལས་དགེ་ཚུལ་བསྒྲུབས། མཚན་ལ་བློ་བཟང་བསམ་གཏན་ཞེས་གསོལ། དམུ་དགེའི་དགོན་པར་ཞུགས་ཏེ་གཞུང་ཆེན་སློབ་གཉེར་གྱི་འགོ་བརྩམས། རྗེ་དཀོན་མཆོག་དགེ་འདུན་ཚང་བསྟེན་ནས་དགོན་པའི་ཆོས་གཞུང་ཆེ་ཆུང་ཀུན་ལ་སྦྱོང་བ་མཛད། ཨ་ཁུ་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་མདུན་ནས་ཡིག་དཀར་ནག་སོགས་སུ་སྦྱངས།
<ref name="རང་གི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་རང་གསལ་ཨཱ་དར་ཤ" />
== སློབ་གཉེར་གྱི་སྐོར། ==
'''དང་པོ་དམུ་དགེ་ནས་སློབ་གཉེར་མཛད་ཚུལ།''' དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱིས་དགུང་ལོ་བཅུ་གཅིག་བར་དུ་ཐལ་དགེ་བཤེས་བློ་བཟང་ཆོས་ལྡན་གྱི་མདུན་ནས་ཀ་ཁ་སློབ་གཉེར་དང་སྐུ་ཞང་བདེ་ཆེན་དང་ཡབ་ཀྱི་མདུན་ནས་ཀློག་དང་སྐྱབས་འགྲོ་ལྟུང་བཤགས་སོགས་བསླབ། བདེ་ཚང་ཁྲི་རྒན་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་ཉི་མ་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་མནོས་ཏེ་མཚན་ལ་བློ་བཟང་བསམ་གཏན་ཞེས་གསོལ། དམུ་དགེའི་དགོན་གྱི་ཚོགས་དང་ཆོས་གྲྭར་ཞུགས། དགེ་བཤེས་དཀོན་མཆོག་དགེ་འདུན་ཚང་སོགས་ཀྱི་མདུན་ནས་གཞུང་ཆེན་གྱི་དཔེ་ཁྲིད་ལ་སོང་། སྐུ་ཞང་བདེ་ཆེན་གྱི་མདུན་ནས་དབང་ཁ་རྗེས་གནང་དུ་མར་གསན། ཨ་ཁུ་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་མདུན་ནས་ཡིག་དཀར་ནག་དང་ངན་སྔགས་མཐུ་དཔྱད་སོགས་བསླབས། དགུང་ལོ་བཅུ་དགུར་གཞུང་རྒྱུགས་ཕུལ་ཏེ་འཛིན་གྲྭའི་སྐྱོར་དཔོན་དུ་བསྐོས།<ref name="རང་གི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་རང་གསལ་ཨཱ་དར་ཤ" />
'''གཉིས་པ་བླ་བྲང་ནས་སློབ་གཉེར་མཛད་ཚུལ།''' དགུང་ལོ་ཉི་ཤུའི་ཐོག་རྒྱམ་ཁོ་སྤྲུལ་སྐུ་དང་ལྷན་དུ་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་དུ་ཕེབས་ཏེ་རྨད་བྱུང་ཐོས་བསམ་གླིང་གི་ཆོས་གྲྭ་ལ་འཛིན་གྲྭ་དོན་བདུན་ཅུ་ནས་ཞུགས། ཕྱུག་རྗེ་དཀོན་མཆོག་བསམ་འགྲུབ་ཚང་བཤེས་གཉེན་གྱི་གཙོ་བོར་བསྟེན་ནས་སློབ་གཉེར་ལ་དཀའ་སྤྱད་སྡུག་རུས་མཛད་པས་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་རིགས་པ་སྨྲ་བའི་གྲས་སུ་ཚུགས་ཏེ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་ཞེས་སྙན་གྲགས་རྒྱས།
དགོང་ལོ་ཉེར་བདུན་ཐོག་རྗེ་བླ་ཁོ་འཇིགས་མེད་འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོའི་མདུན་ནས་བསྙེན་པར་རྗོགས། རྗེ་ༀ་འཁྱིལ་བ་འཇམ་དབྱངས་ལེགས་བཤད་ཀྱི་མདུན་ནས་སུམ་རྟགས་དང་དབྱངས་ཅན་སྒྲ་ཊཱིཀ་གི་རི་མོ་མཛུམ་ཁྲིད་རྫོགས་པར་གསན། དགུང་གྲངས་སོ་གཉིས་ཐོག་ཨ་ཁུ་འཇམ་དབྱངས་ལྔ་ཕྲུག་གི་མདུན་ནས་རྒྱ་རྩིས་རི་མོ་ཆ་ཚང་སློབ་གཉེར་མཛད། གཞན་བཤེས་གཉེན་དུ་མ་ཚུལ་བཞིན་བསྟེན་ནས་དབང་ཁ་རྗེས་གནང་ལུང་དང་ཁྲིད་སོགས་མདོ་སྔགས་རིག་གནས་དང་བཅས་པར་བྱང་ཆུབ་པར་སྦྱངས། <ref name="bdrc" /><ref name="རང་གི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་རང་གསལ་ཨཱ་དར་ཤ" />
== སློབ་གྲྭའི་དགེ་རྒན་དུ་བསྐོས་པའི་སྐོར། ==
ཀུན་མཁྱེན་སྐུ་ཕྲེང་ ༥ བས་ཐད་ཀར་དགོན་པའི་གྲྭ་ཆུང་སློབ་གྲྭའི་དགེ་རྒན་དུ་བསྐོས། རྣམ་ཐར་ཟློས་གར་བཙུགས་པ་དང་སློབ་མ་རྣམས་ལ་སུམ་རྟགས་དང་སྙན་ངག དགོན་པའི་འདུ་ཁང་སོགས་ཀྱི་ནང་ལཉྪ་སོགས་བྲིས། དགེ་བཤེས་རྡོ་རམས་པའི་མཚན་བཏགས་བཞེས། གཞན་སློབ་མ་རྣམས་ལ་རྣམ་འགྲེལ་དང་ཕར་ཕྱིན་སོགས་ཀྱི་དཔེ་ཁྲིད་རིམ་པར་བྱས།<ref name="རང་གི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་རང་གསལ་ཨཱ་དར་ཤ" />
==རྒྱ་ཡུལ་དུ་ཕེབས་པའི་སྐོར། ==
གུང་ཐང་རིན་པོ་ཆེས་ཁོང་ལ་ལྷོ་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུའི་དྲུང་ཆེན་མཁན་པོའི་གོ་ས་གནང་སྟེ་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས། གུང་ཐང་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་དངོས་ཀྱིས་འགྲོ་སོང་དང་མཁོ་ཆས་སྐད་བསྒྱུར་དང་བཅས་མཁོ་སྤྲོད་གནང་། ལན་གྲུར་དགེ་བཤེས་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ་སོགས་དང་མཇལ། ཁོང་དགོང་ལོ་སོ་བདུན་ཐོག་༡༩༥༠ པེ་ཅིན་དུ་ཕེབས། མི་རིགས་དོན་བྱེད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་ནས་ཡིག་བསྒྱུར་ཞུ་ཆེན་པའི་ལས་ཀ་བྱས། ཆིངས་ཡིག་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་གྱི་དཔར་ཞུས་ཀྱི་ལས་ཀ་བྱས།
==དམུ་དགེར་ཕྱིར་ལོག་པའི་སྐོར།==
དགོང་ལོ་སོ་དགུའི་ཐོག་༡༩༥༢ ལོར་ཕྱིར་ཕ་ཡུལ་དམུ་དགེར་ལོག དམུ་དགེའི་རང་སྐྱོང་སྲིད་གཞུང་གསར་དུ་བཙུགས། དགོང་ལོ་བཞི་བཅུའི་ཐོག་༡༩༥༣ ལོར་ཁོང་དང་ཀུན་མཁྱེན་རིན་པོ་ཆེས་དམུ་དགེ་དགོན་པའི་མཚན་ཉིད་དགེ་རྒན་དུ་བསྐོས་ཏེ་དགེ་བཤེས་རྣམས་ལ་དཔེ་ཁྲིད་དང། དབང་ཁ་རྗེས་གནང་ཁྲིད་ལུང་སོགས་གྲངས་ཀྱིས་མི་ལང་བ་གནང་། རྩིས་དཀར་ནག་སོགས་ཁྲིད།
== སྐད་ཡིག་དང་སློབ་གསོའི་ལས་ཀ ==
དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱིས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་ཡིག་གཟུགས། སློབ་དེབ། ཚིག་མཛོད་སོགས་ཀྱི་ལས་ཀར་ཞུགས་ཡོད། ༡༩༥༠ ལོའི་སྔ་ཕྱིར་ཁོང་གིས་ཚིག་མཛོད་བཟོ་བ་དང་། གཞུང་གི་དུས་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་པ། གཞུང་གི་ཡིག་ཆ་བོད་ཡིག་ཏུ་སྒྱུར་བ་སོགས་ཀྱི་ལས་ཀར་ཞུགས་པར་བཤད།<ref name="ubc" />
༡༩༦༩ ལོར་པེ་ཅིང་གི་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་བཏོན་པའི་བོད་ཡིག་སྒྲིག་གཞིའི་བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་གྲོས་གཞིར་ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་སྲུང་སྐྱོང་བྱ་དགོས་པའི་ལྟ་བ་བཏོན་པར་བརྗོད།<ref name="ubc" /> ༡༩༨༠ ལོར་ཁོང་གིས་མི་རིགས་སྐད་ཡིག་སྐོར་གྱི་ཚོགས་འདུར་ཞུགས་ཤིང་། བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཕྱོགས་སྐོར་གྱི་སློབ་དེབ་དང་དཔྱད་གཞི་མང་པོ་བརྩམས།<ref name="cyberleninka" />
== རིག་གསར་གྱི་རྗེས་སུ་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སླར་གསོ། ==
རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་རིང་ལ་བོད་ཀྱི་དགོན་པ་དང་ནང་བསྟན་གྱི་སློབ་གཉེར། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་ཡིག་རིགས། སློབ་གསོ། དེ་བཞིན་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཀྱི་ཤེས་བྱ་འཛིན་སྐྱོང་བྱེད་མཁན་གྱི་མཁས་པ་རྣམས་ལ་གནོད་སྐྱོན་ཚབས་ཆེན་བྱུང་ཡོད།<ref name="ubc" /><ref name="tsadra" />
རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་མཇུག་བསྡུས་རྗེས་ཀྱི་ལོ་ཤས་ནང་། དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱིས་བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་དང་། སྐད་ཡིག སློབ་གསོ། རིག་གནས་ཀྱི་ཤེས་བྱ་སླར་གསོའི་ལས་ཀར་འབད་བརྩོན་ཆེན་པོ་གནང་ཡོད།<ref name="ubc" /><ref name="treasury" /> ཁོང་གིས་མདོ་ཁམས་ཀྱི་དགོན་པ་ཁག་ཏུ་དགེ་ཚུལ་དང་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པའི་རྒྱུན་སླར་གསོ་དང་། ནང་བསྟན་གྱི་གཞུང་ལུགས་སློབ་སྦྱོང་གི་ལམ་ལུགས་ཉམས་གསོའི་ལས་ཀར་ཞུགས་པར་བརྗོད།<ref name="ubc" /><ref name="tsadra" />
དེ་དང་ཆབས་ཅིག ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་བརྡ་སྤྲོད་སྲུང་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུའི་ཐད་ལའང་ནན་ཏན་གནང་ཞིང་། བོད་ཡིག་གི་སློབ་དེབ་དང་ཚིག་མཛོད། སྒྲ་རིག་པའི་དཔྱད་གཞི་སོགས་བརྩམས་པ་དང་། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཕྱོགས་སྐོར་ལ་བསམ་འཆར་དང་ལས་ཀ་མང་པོ་གནང་ཡོད།<ref name="ubc" /><ref name="cyberleninka" />
ཁོང་ནི་ཚེ་བརྟན་ཞབས་དྲུང་དང་དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་དང་མཉམ་དུ་“མཁས་པ་མི་གསུམ་”ཞེས་བརྗོད་ཅིང་། རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་རྗེས་སུ་བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་དང་རིག་གནས། སྐད་ཡིག སློབ་གསོའི་སླར་གསོའི་ལས་ཀར་ནུས་པ་གལ་ཆེན་བཏོན་པའི་མཁས་པ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།<ref name="asianstudies" /><ref name="tsadra" /><ref name="yeshe" />
== བརྩམས་ཆོས། ==
དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱི་གསུང་འབུམ་ནི་པོད་དྲུག་ཏུ་བསྡུས་ཤིང་། ༡༩༩༧ ལོར་མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་པ་དང་། ༢༠༠༩ ལོར་སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་ཡང་བསྐྱར་དཔེ་སྐྲུན་བྱས།<ref name="bdrc" /><ref name="ubc" />
ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ལ་ནང་བསྟན་གྱི་གཞུང་ལུགས་དང་། ལོ་རྒྱུས། སྒྲ་རིག་པ། སྙན་ངག སྐར་རྩིས། སྨན་རྩིས། རིག་གནས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སོགས་ཚུད་ཡོད།<ref name="cyberleninka" /><ref name="ltwa" />
གཙོ་བོའི་བརྩམས་ཆོས་ཁག་ལ།
* ''བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀུན་དགའི་མེ་ལོང་''། ༡༩༨༧ ལོར་བརྩམས།<ref name="cyberleninka" />
* ''བོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་སྤྱི་རྣམ་བློ་གསལ་འཇུག་ངོགས''།<ref name="bdrc" /><ref name="cyberleninka" />
* ''རབ་གསལ་སྒྲོན་མེ''།<ref name="cyberleninka" />
* ''བློ་གསལ་རིགས་སྒོ''།<ref name="cyberleninka" />
* ''སཾ་བོད་ཤན་སྦྱར''། ༡༩༩༠ ལོར་དཔེ་སྐྲུན་བྱས།<ref name="cyberleninka" />
* ''སྤྱི་ནོར་ཕུན་ཚོགས''། ༡༩༩༠ ལོར་བརྩམས།<ref name="cyberleninka" />
* ''རང་རྣམ་ཨ་དར་ཤ''། ༡༩༨༩ ལོར་བརྩམས།<ref name="ubc" />
== ཕྱི་མའི་ལོ་ལྔ་དང་གཤེགས་པ། ==
དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་ནི་སྤྱི་ལོ་༡༩༩༣ ལོར་མུ་དགེ་བཀྲ་ཤིས་འཁོར་ལོའི་དགོན་དུ་སྐུ་གཤེགས།<ref name="ubc" /><ref name="bdrc" /> ཁོང་གི་སློབ་མ་དང་རྗེས་འཛིན་པ་ཁག་གིས་ཁོང་གི་རིག་གནས་དང་ནང་བསྟན་གྱི་བྱས་རྗེས་དྲན་གསོ་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀ་མུ་མཐུད་དུ་སྤེལ་ཡོད།<ref name="treasury" />
== ཤུགས་རྐྱེན། ==
དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་ནི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་རིག་གནས། ནང་བསྟན་གྱི་སློབ་གཉེར་སླར་གསོའི་ཐད་ཤུགས་རྐྱེན་ཡོད་པའི་མཁས་པ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།<ref name="ubc" /><ref name="tsadra" /> ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་དང་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་ཉམས་མྱོང་གིས་རྗེས་ཀྱི་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་དང་སློབ་མ་མང་པོར་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད།<ref name="cyberleninka" /><ref name="treasury" />
== དཔྱད་གཞི། ==
{{Reflist|refs=
<ref name="willock">Willock, Nicole. ''Lineages of the Literary: Tibetan Buddhist Polymaths of Socialist China''. Columbia University Press.</ref>
<ref name="treasury">[https://treasuryoflives.org/bo/biographies/view/Samten-Gyatso/2949 དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ། Treasury of Lives.]</ref>
<ref name="ubc">Jessica Main. “A monastic scholar under China’s occupation of Tibet: Muge Samten’s (1913–1993) autobiography and his role as a vernacular intellectual.” University of British Columbia, 2019/2021. [https://open.library.ubc.ca/soa/cIRcle/collections/ubctheses/24/items/1.0376190]</ref>
<ref name="bdrc">[https://library.bdrc.io/show/bdr:P1647?uilang=en དམུ་དགེ་བསམ་གཏན། Buddhist Digital Resource Center.]</ref>
<ref name="ltwa">Muge Samten. ''A History of Traditional Fields of Learning''. Library of Tibetan Works & Archives.</ref>
<ref name="tsadra">[https://buddhanature.tsadra.org/index.php/People/Dmu_dge_bsam_gtan_rgya_mtsho དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ། Tsadra Foundation.]</ref>
<ref name="asianstudies">[https://www.asianstudies.org/asianow-speaks-with-nicole-willock-about-lineages-of-the-literary/ “AsiaNow Speaks with Nicole Willock about ‘Lineages of the Literary’.” Association for Asian Studies.]</ref>
<ref name="yeshe">[https://yeshe.org/lineages-of-the-literary-tibetan-buddhist-polymaths-of-socialist-china/ “Tibetan Buddhist Polymaths of Socialist China.” Yeshe.]</ref>
<ref name="cyberleninka">“Муге Самтэн Гьяцо: путь буддийского ученого и духовного наставника.” CyberLeninka.</ref>
}}
== ཕྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་དྲྭ་མཐུད། ==
* [https://treasuryoflives.org/bo/biographies/view/Samten-Gyatso/2949 དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ། Treasury of Lives]
* [https://library.bdrc.io/show/bdr:P1647?uilang=en དམུ་དགེ་བསམ་གཏན། Buddhist Digital Resource Center]
* [https://buddhanature.tsadra.org/index.php/People/Dmu_dge_bsam_gtan_rgya_mtsho དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ། Tsadra Foundation]
[[Category:༡༩༡༤ ལོར་འཁྲུངས་པའི་མི།]]
[[Category:༡༩༩༣ ལོར་འདས་པའི་མི།]]
[[Category:བོད་ཀྱི་མཁས་པ།]]
[[Category:བོད་ཀྱི་དགེ་བཤེས།]]
[[Category:བོད་ཀྱི་དགེ་རྒན།]]
[[Category:བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ།]]
[[Category:བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ།]]
[[Category:དགེ་ལུགས་པའི་མཁས་པ།]]
fekmwi764uw4ryw3vgnhtm9908pdhd8
163016
163015
2026-11-07T02:51:53Z
Pecha-Dhondup
22403
/* རྒྱ་ཡུལ་དུ་ཕེབས་པའི་སྐོར། */
163016
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| honorific_prefix = མཁས་དབང་།
| name = དམུ་དགེ་བསམ་གཏན།
| image = Mugesamten.jpg
| alt = མཁས་དབང་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱི་འདྲ་པར།
| caption = མཁས་དབང་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱི་འདྲ་པར།
| native_name = དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ།
| gender = ཕོ།
| other_names =
| birth_date = ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༤ ལོ། (ཧོར་ཟླ་ ༡༡ ཡར་ངོ།)
| birth_place = [https://www.wikidata.org/wiki/Q10867209 མདོ་སྨད་དམུ་དགེ།] [https://www.wikidata.org/wiki/Q1339425 ཟུང་ཆུ་རྫོང་།] སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན།
| death_date = ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༣ ཟླ་༥ ཚེས་༦ (དགུང་གྲངས་༨༠)
| death_place = [[དམུ་དགེའི་དགོན་གྱི་ངོ་སྤྲོད།|དམུ་དགེའི་དགོན།]]
| nationality = བོད་པ།
| education = དགེ་བཤེས་རྡོ་རམས་པ།
| monastery = [[དམུ་དགེའི་དགོན་གྱི་ངོ་སྤྲོད།|དམུ་དགེའི་དགོན།]]<br />[[བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་|བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ།]]
| occupation = མཁས་པ། དགེ་བཤེས། དགེ་རྒན། རྩོམ་པ་པོ། ལོ་ཙཱ་བ།
| years_active = ༡༩༥༠ ལོ་ནས ༡༩༩༣ བར།
| employer = ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་ལས་དོན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་།
| organization = ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས།<br />ཀྲུང་གོ་མཐོ་རིམ་ནང་བསྟན་སློབ་གླིང་།<br />སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་སྲིད་གྲོས་ཀྱི་རྒྱུན་ལས་ཨུ་ཡོན།
| known_for = བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་དང་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་མཁས་དབང་། ཐོན་མི་གཉིས་པ་ཞེས་སྙན་པར་གྲགས།
| notable_works = 《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀུན་དགའི་མེ་ལོང་།》《བརྡ་སྤྲོད་བློ་གསལ་དགའ་སྟོན།》《ཤེས་བྱའི་རྣམ་གྲངས་བློ་གསལ་རིགས་སྒོ།》《བརྡ་སྤྲོད་བློ་གསལ་འཇུག་ངོགས།》([https://library.bdrc.io/show/bdr:MW1PD96997?s=%2Fosearch%2Fsearch%3Fq%253D%2525E0%2525BD%252591%2525E0%2525BD%252598%2525E0%2525BD%2525B4%2525E0%2525BC%25258B%2525E0%2525BD%252591%2525E0%2525BD%252582%2525E0%2525BD%2525BA%2525E0%2525BC%25258B%2525E0%2525BD%252596%2525E0%2525BD%2525A6%2525E0%2525BD%252598%2525E0%2525BC%25258B%2525E0%2525BD%252582%2525E0%2525BD%25258F%2525E0%2525BD%252593%2525E0%2525BC%25258B%2525E0%2525BD%252582%2525E0%2525BE%2525B1%2525E0%2525BD%2525B2 གསུང་འབུམ་པོད་དྲུག])
| remarkable_contribution = 《གནད་བསྡུས》ཡིག་ཆར་དགག་པ་མཛད་དེ་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་དང་སྐད་ཡིག་སྲུང་སྐྱོབ་མཛད། བོད་ཀྱི་ཆོས་རིག་སློབ་གསོ་སླར་གསོའི་ཐད་བླ་མེད་ཀྱིས་ཕྱིར་རྗེས་བཞག
| specialty = བརྡ་སྤྲོད། སྒྲ་རིག ལོ་རྒྱུས། སྐར་རྩིས། ནང་ཆོས་དངལྟ་གྲུབ།
| parents = ཡབ་དགེ་འདུན་སྐྱབས།<br />ཡུམ་ཨ་ཚེ།
| spouse =
| children =
| relatives =བདེ་མཆོག་སྐྱིད། སྲིང་མོ་ཆུང་བ།
| height =
| awards =
| website =
| signature =
| signature_alt =
}}
'''དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ་''' (༡༩༡༤–༡༩༩༣) ནི་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་གི་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་དང་། དགེ་བཤེས། དགེ་རྒན། རྩོམ་པ་པོ། ལོ་ཙཱ་བ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་ནི་ཕྱི་ལོ་༡༩༡༤ ལོར་མདོ་སྨད་དམུ་དགེའི་ཡུལ་གྱི་སོག་པོ་རུ(གྲོང་ཚོ།)འི་གྲོང་སྨད་འཁོར་ལོ་ཚང་དུ་ཡབ་དགེ་འདུན་སྐྱབས་དང་ཡུམ་ཨ་ཚེ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་འཁྲུངས། ཐལ་དགེ་བཤེས་བློ་བཟང་ཆོས་ལྡན་སོགས་ཀྱི་མདུན་ནས་འབྲི་ཀློག་བསླབ། དགུང་ལོ་བཅུ་གཅིག་ཐོག་བདེ་ཚང་ཁྲི་རྒན་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་ཉི་མ་ལས་དགེ་ཚུལ་བསྒྲུབས། མཚན་ལ་བློ་བཟང་བསམ་གཏན་ཞེས་གསོལ། དམུ་དགེའི་དགོན་པར་ཞུགས་ཏེ་གཞུང་ཆེན་སློབ་གཉེར་གྱི་འགོ་བརྩམས། རྗེ་དཀོན་མཆོག་དགེ་འདུན་ཚང་བསྟེན་ནས་དགོན་པའི་ཆོས་གཞུང་ཆེ་ཆུང་ཀུན་ལ་སྦྱོང་བ་མཛད། ཨ་ཁུ་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་མདུན་ནས་ཡིག་དཀར་ནག་སོགས་སུ་སྦྱངས།
<ref name="རང་གི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་རང་གསལ་ཨཱ་དར་ཤ" />
== སློབ་གཉེར་གྱི་སྐོར། ==
'''དང་པོ་དམུ་དགེ་ནས་སློབ་གཉེར་མཛད་ཚུལ།''' དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱིས་དགུང་ལོ་བཅུ་གཅིག་བར་དུ་ཐལ་དགེ་བཤེས་བློ་བཟང་ཆོས་ལྡན་གྱི་མདུན་ནས་ཀ་ཁ་སློབ་གཉེར་དང་སྐུ་ཞང་བདེ་ཆེན་དང་ཡབ་ཀྱི་མདུན་ནས་ཀློག་དང་སྐྱབས་འགྲོ་ལྟུང་བཤགས་སོགས་བསླབ། བདེ་ཚང་ཁྲི་རྒན་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་ཉི་མ་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་མནོས་ཏེ་མཚན་ལ་བློ་བཟང་བསམ་གཏན་ཞེས་གསོལ། དམུ་དགེའི་དགོན་གྱི་ཚོགས་དང་ཆོས་གྲྭར་ཞུགས། དགེ་བཤེས་དཀོན་མཆོག་དགེ་འདུན་ཚང་སོགས་ཀྱི་མདུན་ནས་གཞུང་ཆེན་གྱི་དཔེ་ཁྲིད་ལ་སོང་། སྐུ་ཞང་བདེ་ཆེན་གྱི་མདུན་ནས་དབང་ཁ་རྗེས་གནང་དུ་མར་གསན། ཨ་ཁུ་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་མདུན་ནས་ཡིག་དཀར་ནག་དང་ངན་སྔགས་མཐུ་དཔྱད་སོགས་བསླབས། དགུང་ལོ་བཅུ་དགུར་གཞུང་རྒྱུགས་ཕུལ་ཏེ་འཛིན་གྲྭའི་སྐྱོར་དཔོན་དུ་བསྐོས།<ref name="རང་གི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་རང་གསལ་ཨཱ་དར་ཤ" />
'''གཉིས་པ་བླ་བྲང་ནས་སློབ་གཉེར་མཛད་ཚུལ།''' དགུང་ལོ་ཉི་ཤུའི་ཐོག་རྒྱམ་ཁོ་སྤྲུལ་སྐུ་དང་ལྷན་དུ་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་དུ་ཕེབས་ཏེ་རྨད་བྱུང་ཐོས་བསམ་གླིང་གི་ཆོས་གྲྭ་ལ་འཛིན་གྲྭ་དོན་བདུན་ཅུ་ནས་ཞུགས། ཕྱུག་རྗེ་དཀོན་མཆོག་བསམ་འགྲུབ་ཚང་བཤེས་གཉེན་གྱི་གཙོ་བོར་བསྟེན་ནས་སློབ་གཉེར་ལ་དཀའ་སྤྱད་སྡུག་རུས་མཛད་པས་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་རིགས་པ་སྨྲ་བའི་གྲས་སུ་ཚུགས་ཏེ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་ཞེས་སྙན་གྲགས་རྒྱས།
དགོང་ལོ་ཉེར་བདུན་ཐོག་རྗེ་བླ་ཁོ་འཇིགས་མེད་འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོའི་མདུན་ནས་བསྙེན་པར་རྗོགས། རྗེ་ༀ་འཁྱིལ་བ་འཇམ་དབྱངས་ལེགས་བཤད་ཀྱི་མདུན་ནས་སུམ་རྟགས་དང་དབྱངས་ཅན་སྒྲ་ཊཱིཀ་གི་རི་མོ་མཛུམ་ཁྲིད་རྫོགས་པར་གསན། དགུང་གྲངས་སོ་གཉིས་ཐོག་ཨ་ཁུ་འཇམ་དབྱངས་ལྔ་ཕྲུག་གི་མདུན་ནས་རྒྱ་རྩིས་རི་མོ་ཆ་ཚང་སློབ་གཉེར་མཛད། གཞན་བཤེས་གཉེན་དུ་མ་ཚུལ་བཞིན་བསྟེན་ནས་དབང་ཁ་རྗེས་གནང་ལུང་དང་ཁྲིད་སོགས་མདོ་སྔགས་རིག་གནས་དང་བཅས་པར་བྱང་ཆུབ་པར་སྦྱངས། <ref name="bdrc" /><ref name="རང་གི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་རང་གསལ་ཨཱ་དར་ཤ" />
== སློབ་གྲྭའི་དགེ་རྒན་དུ་བསྐོས་པའི་སྐོར། ==
ཀུན་མཁྱེན་སྐུ་ཕྲེང་ ༥ བས་ཐད་ཀར་དགོན་པའི་གྲྭ་ཆུང་སློབ་གྲྭའི་དགེ་རྒན་དུ་བསྐོས། རྣམ་ཐར་ཟློས་གར་བཙུགས་པ་དང་སློབ་མ་རྣམས་ལ་སུམ་རྟགས་དང་སྙན་ངག དགོན་པའི་འདུ་ཁང་སོགས་ཀྱི་ནང་ལཉྪ་སོགས་བྲིས། དགེ་བཤེས་རྡོ་རམས་པའི་མཚན་བཏགས་བཞེས། གཞན་སློབ་མ་རྣམས་ལ་རྣམ་འགྲེལ་དང་ཕར་ཕྱིན་སོགས་ཀྱི་དཔེ་ཁྲིད་རིམ་པར་བྱས།<ref name="རང་གི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་རང་གསལ་ཨཱ་དར་ཤ" />
==རྒྱ་ཡུལ་དུ་ཕེབས་པའི་སྐོར། ==
གུང་ཐང་རིན་པོ་ཆེས་ཁོང་ལ་ལྷོ་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུའི་དྲུང་ཆེན་མཁན་པོའི་གོ་ས་གནང་སྟེ་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས། གུང་ཐང་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་དངོས་ཀྱིས་འགྲོ་སོང་དང་མཁོ་ཆས་སྐད་བསྒྱུར་དང་བཅས་མཁོ་སྤྲོད་གནང་། ལན་གྲུར་དགེ་བཤེས་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ་སོགས་དང་མཇལ། ཁོང་དགོང་ལོ་སོ་བདུན་ཐོག་༡༩༥༠ པེ་ཅིན་དུ་ཕེབས། མི་རིགས་དོན་བྱེད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་ནས་ཡིག་བསྒྱུར་ཞུ་ཆེན་པའི་ལས་ཀ་བྱས། ཆིངས་ཡིག་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་གྱི་དཔར་ཞུས་ཀྱི་ལས་ཀ་ཡང་དགོས་བྱུང་འདུག</>
==དམུ་དགེར་ཕྱིར་ལོག་པའི་སྐོར།==
དགོང་ལོ་སོ་དགུའི་ཐོག་༡༩༥༢ ལོར་ཕྱིར་ཕ་ཡུལ་དམུ་དགེར་ལོག དམུ་དགེའི་རང་སྐྱོང་སྲིད་གཞུང་གསར་དུ་བཙུགས། དགོང་ལོ་བཞི་བཅུའི་ཐོག་༡༩༥༣ ལོར་ཁོང་དང་ཀུན་མཁྱེན་རིན་པོ་ཆེས་དམུ་དགེ་དགོན་པའི་མཚན་ཉིད་དགེ་རྒན་དུ་བསྐོས་ཏེ་དགེ་བཤེས་རྣམས་ལ་དཔེ་ཁྲིད་དང། དབང་ཁ་རྗེས་གནང་ཁྲིད་ལུང་སོགས་གྲངས་ཀྱིས་མི་ལང་བ་གནང་། རྩིས་དཀར་ནག་སོགས་ཁྲིད།
== སྐད་ཡིག་དང་སློབ་གསོའི་ལས་ཀ ==
དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱིས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་ཡིག་གཟུགས། སློབ་དེབ། ཚིག་མཛོད་སོགས་ཀྱི་ལས་ཀར་ཞུགས་ཡོད། ༡༩༥༠ ལོའི་སྔ་ཕྱིར་ཁོང་གིས་ཚིག་མཛོད་བཟོ་བ་དང་། གཞུང་གི་དུས་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་པ། གཞུང་གི་ཡིག་ཆ་བོད་ཡིག་ཏུ་སྒྱུར་བ་སོགས་ཀྱི་ལས་ཀར་ཞུགས་པར་བཤད།<ref name="ubc" />
༡༩༦༩ ལོར་པེ་ཅིང་གི་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་བཏོན་པའི་བོད་ཡིག་སྒྲིག་གཞིའི་བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་གྲོས་གཞིར་ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་སྲུང་སྐྱོང་བྱ་དགོས་པའི་ལྟ་བ་བཏོན་པར་བརྗོད།<ref name="ubc" /> ༡༩༨༠ ལོར་ཁོང་གིས་མི་རིགས་སྐད་ཡིག་སྐོར་གྱི་ཚོགས་འདུར་ཞུགས་ཤིང་། བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཕྱོགས་སྐོར་གྱི་སློབ་དེབ་དང་དཔྱད་གཞི་མང་པོ་བརྩམས།<ref name="cyberleninka" />
== རིག་གསར་གྱི་རྗེས་སུ་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སླར་གསོ། ==
རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་རིང་ལ་བོད་ཀྱི་དགོན་པ་དང་ནང་བསྟན་གྱི་སློབ་གཉེར། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་ཡིག་རིགས། སློབ་གསོ། དེ་བཞིན་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཀྱི་ཤེས་བྱ་འཛིན་སྐྱོང་བྱེད་མཁན་གྱི་མཁས་པ་རྣམས་ལ་གནོད་སྐྱོན་ཚབས་ཆེན་བྱུང་ཡོད།<ref name="ubc" /><ref name="tsadra" />
རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་མཇུག་བསྡུས་རྗེས་ཀྱི་ལོ་ཤས་ནང་། དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱིས་བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་དང་། སྐད་ཡིག སློབ་གསོ། རིག་གནས་ཀྱི་ཤེས་བྱ་སླར་གསོའི་ལས་ཀར་འབད་བརྩོན་ཆེན་པོ་གནང་ཡོད།<ref name="ubc" /><ref name="treasury" /> ཁོང་གིས་མདོ་ཁམས་ཀྱི་དགོན་པ་ཁག་ཏུ་དགེ་ཚུལ་དང་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པའི་རྒྱུན་སླར་གསོ་དང་། ནང་བསྟན་གྱི་གཞུང་ལུགས་སློབ་སྦྱོང་གི་ལམ་ལུགས་ཉམས་གསོའི་ལས་ཀར་ཞུགས་པར་བརྗོད།<ref name="ubc" /><ref name="tsadra" />
དེ་དང་ཆབས་ཅིག ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་བརྡ་སྤྲོད་སྲུང་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུའི་ཐད་ལའང་ནན་ཏན་གནང་ཞིང་། བོད་ཡིག་གི་སློབ་དེབ་དང་ཚིག་མཛོད། སྒྲ་རིག་པའི་དཔྱད་གཞི་སོགས་བརྩམས་པ་དང་། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཕྱོགས་སྐོར་ལ་བསམ་འཆར་དང་ལས་ཀ་མང་པོ་གནང་ཡོད།<ref name="ubc" /><ref name="cyberleninka" />
ཁོང་ནི་ཚེ་བརྟན་ཞབས་དྲུང་དང་དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་དང་མཉམ་དུ་“མཁས་པ་མི་གསུམ་”ཞེས་བརྗོད་ཅིང་། རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་རྗེས་སུ་བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་དང་རིག་གནས། སྐད་ཡིག སློབ་གསོའི་སླར་གསོའི་ལས་ཀར་ནུས་པ་གལ་ཆེན་བཏོན་པའི་མཁས་པ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།<ref name="asianstudies" /><ref name="tsadra" /><ref name="yeshe" />
== བརྩམས་ཆོས། ==
དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱི་གསུང་འབུམ་ནི་པོད་དྲུག་ཏུ་བསྡུས་ཤིང་། ༡༩༩༧ ལོར་མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་པ་དང་། ༢༠༠༩ ལོར་སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་ཡང་བསྐྱར་དཔེ་སྐྲུན་བྱས།<ref name="bdrc" /><ref name="ubc" />
ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ལ་ནང་བསྟན་གྱི་གཞུང་ལུགས་དང་། ལོ་རྒྱུས། སྒྲ་རིག་པ། སྙན་ངག སྐར་རྩིས། སྨན་རྩིས། རིག་གནས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སོགས་ཚུད་ཡོད།<ref name="cyberleninka" /><ref name="ltwa" />
གཙོ་བོའི་བརྩམས་ཆོས་ཁག་ལ།
* ''བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀུན་དགའི་མེ་ལོང་''། ༡༩༨༧ ལོར་བརྩམས།<ref name="cyberleninka" />
* ''བོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་སྤྱི་རྣམ་བློ་གསལ་འཇུག་ངོགས''།<ref name="bdrc" /><ref name="cyberleninka" />
* ''རབ་གསལ་སྒྲོན་མེ''།<ref name="cyberleninka" />
* ''བློ་གསལ་རིགས་སྒོ''།<ref name="cyberleninka" />
* ''སཾ་བོད་ཤན་སྦྱར''། ༡༩༩༠ ལོར་དཔེ་སྐྲུན་བྱས།<ref name="cyberleninka" />
* ''སྤྱི་ནོར་ཕུན་ཚོགས''། ༡༩༩༠ ལོར་བརྩམས།<ref name="cyberleninka" />
* ''རང་རྣམ་ཨ་དར་ཤ''། ༡༩༨༩ ལོར་བརྩམས།<ref name="ubc" />
== ཕྱི་མའི་ལོ་ལྔ་དང་གཤེགས་པ། ==
དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་ནི་སྤྱི་ལོ་༡༩༩༣ ལོར་མུ་དགེ་བཀྲ་ཤིས་འཁོར་ལོའི་དགོན་དུ་སྐུ་གཤེགས།<ref name="ubc" /><ref name="bdrc" /> ཁོང་གི་སློབ་མ་དང་རྗེས་འཛིན་པ་ཁག་གིས་ཁོང་གི་རིག་གནས་དང་ནང་བསྟན་གྱི་བྱས་རྗེས་དྲན་གསོ་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀ་མུ་མཐུད་དུ་སྤེལ་ཡོད།<ref name="treasury" />
== ཤུགས་རྐྱེན། ==
དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་ནི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་རིག་གནས། ནང་བསྟན་གྱི་སློབ་གཉེར་སླར་གསོའི་ཐད་ཤུགས་རྐྱེན་ཡོད་པའི་མཁས་པ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།<ref name="ubc" /><ref name="tsadra" /> ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་དང་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་ཉམས་མྱོང་གིས་རྗེས་ཀྱི་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་དང་སློབ་མ་མང་པོར་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད།<ref name="cyberleninka" /><ref name="treasury" />
== དཔྱད་གཞི། ==
{{Reflist|refs=
<ref name="willock">Willock, Nicole. ''Lineages of the Literary: Tibetan Buddhist Polymaths of Socialist China''. Columbia University Press.</ref>
<ref name="treasury">[https://treasuryoflives.org/bo/biographies/view/Samten-Gyatso/2949 དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ། Treasury of Lives.]</ref>
<ref name="ubc">Jessica Main. “A monastic scholar under China’s occupation of Tibet: Muge Samten’s (1913–1993) autobiography and his role as a vernacular intellectual.” University of British Columbia, 2019/2021. [https://open.library.ubc.ca/soa/cIRcle/collections/ubctheses/24/items/1.0376190]</ref>
<ref name="bdrc">[https://library.bdrc.io/show/bdr:P1647?uilang=en དམུ་དགེ་བསམ་གཏན། Buddhist Digital Resource Center.]</ref>
<ref name="ltwa">Muge Samten. ''A History of Traditional Fields of Learning''. Library of Tibetan Works & Archives.</ref>
<ref name="tsadra">[https://buddhanature.tsadra.org/index.php/People/Dmu_dge_bsam_gtan_rgya_mtsho དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ། Tsadra Foundation.]</ref>
<ref name="asianstudies">[https://www.asianstudies.org/asianow-speaks-with-nicole-willock-about-lineages-of-the-literary/ “AsiaNow Speaks with Nicole Willock about ‘Lineages of the Literary’.” Association for Asian Studies.]</ref>
<ref name="yeshe">[https://yeshe.org/lineages-of-the-literary-tibetan-buddhist-polymaths-of-socialist-china/ “Tibetan Buddhist Polymaths of Socialist China.” Yeshe.]</ref>
<ref name="cyberleninka">“Муге Самтэн Гьяцо: путь буддийского ученого и духовного наставника.” CyberLeninka.</ref>
}}
== ཕྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་དྲྭ་མཐུད། ==
* [https://treasuryoflives.org/bo/biographies/view/Samten-Gyatso/2949 དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ། Treasury of Lives]
* [https://library.bdrc.io/show/bdr:P1647?uilang=en དམུ་དགེ་བསམ་གཏན། Buddhist Digital Resource Center]
* [https://buddhanature.tsadra.org/index.php/People/Dmu_dge_bsam_gtan_rgya_mtsho དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ། Tsadra Foundation]
[[Category:༡༩༡༤ ལོར་འཁྲུངས་པའི་མི།]]
[[Category:༡༩༩༣ ལོར་འདས་པའི་མི།]]
[[Category:བོད་ཀྱི་མཁས་པ།]]
[[Category:བོད་ཀྱི་དགེ་བཤེས།]]
[[Category:བོད་ཀྱི་དགེ་རྒན།]]
[[Category:བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ།]]
[[Category:བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ།]]
[[Category:དགེ་ལུགས་པའི་མཁས་པ།]]
09q72qnlxc1tyuusids2dp5zq749dba
163017
163016
2026-11-07T05:20:43Z
Pecha-Dhondup
22403
163017
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| honorific_prefix = མཁས་དབང་།
| name = དམུ་དགེ་བསམ་གཏན།
| image = Mugesamten.jpg
| alt = མཁས་དབང་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱི་འདྲ་པར།
| caption = མཁས་དབང་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱི་འདྲ་པར།
| native_name = དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ།
| gender = ཕོ།
| other_names =
| birth_date = ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༤ ལོ། (ཧོར་ཟླ་ ༡༡ ཡར་ངོ།)
| birth_place = [https://www.wikidata.org/wiki/Q10867209 མདོ་སྨད་དམུ་དགེ།] [https://www.wikidata.org/wiki/Q1339425 ཟུང་ཆུ་རྫོང་།] སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན།
| death_date = ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༣ ཟླ་༥ ཚེས་༦ (དགུང་གྲངས་༨༠)
| death_place = [[དམུ་དགེའི་དགོན་གྱི་ངོ་སྤྲོད།|དམུ་དགེའི་དགོན།]]
| nationality = བོད་པ།
| education = དགེ་བཤེས་རྡོ་རམས་པ།
| monastery = [[དམུ་དགེའི་དགོན་གྱི་ངོ་སྤྲོད།|དམུ་དགེའི་དགོན།]]<br />[[བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་|བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ།]]
| occupation = མཁས་པ། དགེ་བཤེས། དགེ་རྒན། རྩོམ་པ་པོ། ལོ་ཙཱ་བ།
| years_active = ༡༩༥༠ ལོ་ནས ༡༩༩༣ བར།
| employer = ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་ལས་དོན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་།
| organization = ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས།<br />ཀྲུང་གོ་མཐོ་རིམ་ནང་བསྟན་སློབ་གླིང་།<br />སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་སྲིད་གྲོས་ཀྱི་རྒྱུན་ལས་ཨུ་ཡོན།
| known_for = བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་དང་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་མཁས་དབང་། ཐོན་མི་གཉིས་པ་ཞེས་སྙན་པར་གྲགས།
| notable_works = 《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀུན་དགའི་མེ་ལོང་།》《བརྡ་སྤྲོད་བློ་གསལ་དགའ་སྟོན།》《ཤེས་བྱའི་རྣམ་གྲངས་བློ་གསལ་རིགས་སྒོ།》《བརྡ་སྤྲོད་བློ་གསལ་འཇུག་ངོགས།》([https://library.bdrc.io/show/bdr:MW1PD96997?s=%2Fosearch%2Fsearch%3Fq%253D%2525E0%2525BD%252591%2525E0%2525BD%252598%2525E0%2525BD%2525B4%2525E0%2525BC%25258B%2525E0%2525BD%252591%2525E0%2525BD%252582%2525E0%2525BD%2525BA%2525E0%2525BC%25258B%2525E0%2525BD%252596%2525E0%2525BD%2525A6%2525E0%2525BD%252598%2525E0%2525BC%25258B%2525E0%2525BD%252582%2525E0%2525BD%25258F%2525E0%2525BD%252593%2525E0%2525BC%25258B%2525E0%2525BD%252582%2525E0%2525BE%2525B1%2525E0%2525BD%2525B2 གསུང་འབུམ་པོད་དྲུག])
| remarkable_contribution = 《གནད་བསྡུས》ཡིག་ཆར་དགག་པ་མཛད་དེ་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་དང་སྐད་ཡིག་སྲུང་སྐྱོབ་མཛད། བོད་ཀྱི་ཆོས་རིག་སློབ་གསོ་སླར་གསོའི་ཐད་བླ་མེད་ཀྱིས་ཕྱིར་རྗེས་བཞག
| specialty = བརྡ་སྤྲོད། སྒྲ་རིག ལོ་རྒྱུས། སྐར་རྩིས། ནང་ཆོས་དངལྟ་གྲུབ།
| parents = ཡབ་དགེ་འདུན་སྐྱབས།<br />ཡུམ་ཨ་ཚེ།
| spouse =
| children =
| relatives =བདེ་མཆོག་སྐྱིད། སྲིང་མོ་ཆུང་བ།
| height =
| awards =
| website =
| signature =
| signature_alt =
}}
'''དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ་''' (༡༩༡༤–༡༩༩༣) ནི་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་གི་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་དང་། དགེ་བཤེས། དགེ་རྒན། རྩོམ་པ་པོ། ལོ་ཙཱ་བ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་ནི་ཕྱི་ལོ་༡༩༡༤ ལོར་མདོ་སྨད་དམུ་དགེའི་ཡུལ་གྱི་སོག་པོ་རུ(གྲོང་ཚོ།)འི་གྲོང་སྨད་འཁོར་ལོ་ཚང་དུ་ཡབ་དགེ་འདུན་སྐྱབས་དང་ཡུམ་ཨ་ཚེ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་འཁྲུངས། ཐལ་དགེ་བཤེས་བློ་བཟང་ཆོས་ལྡན་སོགས་ཀྱི་མདུན་ནས་འབྲི་ཀློག་བསླབ། དགུང་ལོ་བཅུ་གཅིག་ཐོག་བདེ་ཚང་ཁྲི་རྒན་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་ཉི་མ་ལས་དགེ་ཚུལ་བསྒྲུབས། མཚན་ལ་བློ་བཟང་བསམ་གཏན་ཞེས་གསོལ། དམུ་དགེའི་དགོན་པར་ཞུགས་ཏེ་གཞུང་ཆེན་སློབ་གཉེར་གྱི་འགོ་བརྩམས། རྗེ་དཀོན་མཆོག་དགེ་འདུན་ཚང་བསྟེན་ནས་དགོན་པའི་ཆོས་གཞུང་ཆེ་ཆུང་ཀུན་ལ་སྦྱོང་བ་མཛད། ཨ་ཁུ་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་མདུན་ནས་ཡིག་དཀར་ནག་སོགས་སུ་སྦྱངས།
<ref name="རང་གི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་རང་གསལ་ཨཱ་དར་ཤ" />
== སློབ་གཉེར་གྱི་སྐོར། ==
'''དང་པོ་དམུ་དགེ་ནས་སློབ་གཉེར་མཛད་ཚུལ།''' དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱིས་དགུང་ལོ་བཅུ་གཅིག་བར་དུ་ཐལ་དགེ་བཤེས་བློ་བཟང་ཆོས་ལྡན་གྱི་མདུན་ནས་ཀ་ཁ་སློབ་གཉེར་དང་སྐུ་ཞང་བདེ་ཆེན་དང་ཡབ་ཀྱི་མདུན་ནས་ཀློག་དང་སྐྱབས་འགྲོ་ལྟུང་བཤགས་སོགས་བསླབ། བདེ་ཚང་ཁྲི་རྒན་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་ཉི་མ་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་མནོས་ཏེ་མཚན་ལ་བློ་བཟང་བསམ་གཏན་ཞེས་གསོལ། དམུ་དགེའི་དགོན་གྱི་ཚོགས་དང་ཆོས་གྲྭར་ཞུགས། དགེ་བཤེས་དཀོན་མཆོག་དགེ་འདུན་ཚང་སོགས་ཀྱི་མདུན་ནས་གཞུང་ཆེན་གྱི་དཔེ་ཁྲིད་ལ་སོང་། སྐུ་ཞང་བདེ་ཆེན་གྱི་མདུན་ནས་དབང་ཁ་རྗེས་གནང་དུ་མར་གསན། ཨ་ཁུ་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་མདུན་ནས་ཡིག་དཀར་ནག་དང་ངན་སྔགས་མཐུ་དཔྱད་སོགས་བསླབས། དགུང་ལོ་བཅུ་དགུར་གཞུང་རྒྱུགས་ཕུལ་ཏེ་འཛིན་གྲྭའི་སྐྱོར་དཔོན་དུ་བསྐོས།<ref name="རང་གི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་རང་གསལ་ཨཱ་དར་ཤ" />
'''གཉིས་པ་བླ་བྲང་ནས་སློབ་གཉེར་མཛད་ཚུལ།''' དགུང་ལོ་ཉི་ཤུའི་ཐོག་རྒྱམ་ཁོ་སྤྲུལ་སྐུ་དང་ལྷན་དུ་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་དུ་ཕེབས་ཏེ་རྨད་བྱུང་ཐོས་བསམ་གླིང་གི་ཆོས་གྲྭ་ལ་འཛིན་གྲྭ་དོན་བདུན་ཅུ་ནས་ཞུགས། ཕྱུག་རྗེ་དཀོན་མཆོག་བསམ་འགྲུབ་ཚང་བཤེས་གཉེན་གྱི་གཙོ་བོར་བསྟེན་ནས་སློབ་གཉེར་ལ་དཀའ་སྤྱད་སྡུག་རུས་མཛད་པས་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་རིགས་པ་སྨྲ་བའི་གྲས་སུ་ཚུགས་ཏེ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་ཞེས་སྙན་གྲགས་རྒྱས།
དགོང་ལོ་ཉེར་བདུན་ཐོག་རྗེ་བླ་ཁོ་འཇིགས་མེད་འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོའི་མདུན་ནས་བསྙེན་པར་རྗོགས། རྗེ་ༀ་འཁྱིལ་བ་འཇམ་དབྱངས་ལེགས་བཤད་ཀྱི་མདུན་ནས་སུམ་རྟགས་དང་དབྱངས་ཅན་སྒྲ་ཊཱིཀ་གི་རི་མོ་མཛུམ་ཁྲིད་རྫོགས་པར་གསན། དགུང་གྲངས་སོ་གཉིས་ཐོག་ཨ་ཁུ་འཇམ་དབྱངས་ལྔ་ཕྲུག་གི་མདུན་ནས་རྒྱ་རྩིས་རི་མོ་ཆ་ཚང་སློབ་གཉེར་མཛད། གཞན་བཤེས་གཉེན་དུ་མ་ཚུལ་བཞིན་བསྟེན་ནས་དབང་ཁ་རྗེས་གནང་ལུང་དང་ཁྲིད་སོགས་མདོ་སྔགས་རིག་གནས་དང་བཅས་པར་བྱང་ཆུབ་པར་སྦྱངས། <ref name="bdrc" /><ref name="རང་གི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་རང་གསལ་ཨཱ་དར་ཤ" />
== སློབ་གྲྭའི་དགེ་རྒན་དུ་བསྐོས་པའི་སྐོར། ==
ཀུན་མཁྱེན་སྐུ་ཕྲེང་ ༥ བས་ཐད་ཀར་དགོན་པའི་གྲྭ་ཆུང་སློབ་གྲྭའི་དགེ་རྒན་དུ་བསྐོས། རྣམ་ཐར་ཟློས་གར་བཙུགས་པ་དང་སློབ་མ་རྣམས་ལ་སུམ་རྟགས་དང་སྙན་ངག དགོན་པའི་འདུ་ཁང་སོགས་ཀྱི་ནང་ལཉྪ་སོགས་བྲིས། དགེ་བཤེས་རྡོ་རམས་པའི་མཚན་བཏགས་བཞེས། གཞན་སློབ་མ་རྣམས་ལ་རྣམ་འགྲེལ་དང་ཕར་ཕྱིན་སོགས་ཀྱི་དཔེ་ཁྲིད་རིམ་པར་བྱས།<ref name="རང་གི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་རང་གསལ་ཨཱ་དར་ཤ" />
==རྒྱ་ཡུལ་དུ་ཕེབས་པའི་སྐོར། ==
གུང་ཐང་རིན་པོ་ཆེས་ཁོང་ལ་ལྷོ་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུའི་དྲུང་ཆེན་མཁན་པོའི་གོ་ས་གནང་སྟེ་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས། གུང་ཐང་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་དངོས་ཀྱིས་འགྲོ་སོང་དང་མཁོ་ཆས་སྐད་བསྒྱུར་དང་བཅས་མཁོ་སྤྲོད་གནང་། ལན་གྲུར་དགེ་བཤེས་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ་སོགས་དང་མཇལ། ཁོང་དགོང་ལོ་སོ་བདུན་ཐོག་༡༩༥༠ པེ་ཅིན་དུ་ཕེབས། མི་རིགས་དོན་བྱེད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་ནས་ཡིག་བསྒྱུར་ཞུ་ཆེན་པའི་ལས་ཀ་བྱས། ཆིངས་ཡིག་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་གྱི་དཔར་ཞུས་ཀྱི་ལས་ཀ་ཡང་དགོས་བྱུང་འདུག<ref name="རང་གི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་རང་གསལ་ཨཱ་དར་ཤ"/>
==དམུ་དགེར་ཕྱིར་ལོག་པའི་སྐོར།==
དགོང་ལོ་སོ་དགུའི་ཐོག་༡༩༥༢ ལོར་ཕྱིར་ཕ་ཡུལ་དམུ་དགེར་ལོག དམུ་དགེའི་རང་སྐྱོང་སྲིད་གཞུང་གསར་དུ་བཙུགས། དགོང་ལོ་བཞི་བཅུའི་ཐོག་༡༩༥༣ ལོར་ཁོང་དང་ཀུན་མཁྱེན་རིན་པོ་ཆེས་དམུ་དགེ་དགོན་པའི་མཚན་ཉིད་དགེ་རྒན་དུ་བསྐོས་ཏེ་དགེ་བཤེས་རྣམས་ལ་དཔེ་ཁྲིད་དང། དབང་ཁ་རྗེས་གནང་ཁྲིད་ལུང་སོགས་གྲངས་ཀྱིས་མི་ལང་བ་གནང་། རྩིས་དཀར་ནག་སོགས་ཁྲིད།
== སྐད་ཡིག་དང་སློབ་གསོའི་ལས་ཀ ==
དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱིས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་ཡིག་གཟུགས། སློབ་དེབ། ཚིག་མཛོད་སོགས་ཀྱི་ལས་ཀར་ཞུགས་ཡོད། ༡༩༥༠ ལོའི་སྔ་ཕྱིར་ཁོང་གིས་ཚིག་མཛོད་བཟོ་བ་དང་། གཞུང་གི་དུས་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་པ། གཞུང་གི་ཡིག་ཆ་བོད་ཡིག་ཏུ་སྒྱུར་བ་སོགས་ཀྱི་ལས་ཀར་ཞུགས་པར་བཤད།<ref name="ubc" />
༡༩༦༩ ལོར་པེ་ཅིང་གི་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་བཏོན་པའི་བོད་ཡིག་སྒྲིག་གཞིའི་བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་གྲོས་གཞིར་ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་སྲུང་སྐྱོང་བྱ་དགོས་པའི་ལྟ་བ་བཏོན་པར་བརྗོད།<ref name="ubc" /> ༡༩༨༠ ལོར་ཁོང་གིས་མི་རིགས་སྐད་ཡིག་སྐོར་གྱི་ཚོགས་འདུར་ཞུགས་ཤིང་། བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཕྱོགས་སྐོར་གྱི་སློབ་དེབ་དང་དཔྱད་གཞི་མང་པོ་བརྩམས།<ref name="cyberleninka" />
== རིག་གསར་གྱི་རྗེས་སུ་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སླར་གསོ། ==
རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་རིང་ལ་བོད་ཀྱི་དགོན་པ་དང་ནང་བསྟན་གྱི་སློབ་གཉེར། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་ཡིག་རིགས། སློབ་གསོ། དེ་བཞིན་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཀྱི་ཤེས་བྱ་འཛིན་སྐྱོང་བྱེད་མཁན་གྱི་མཁས་པ་རྣམས་ལ་གནོད་སྐྱོན་ཚབས་ཆེན་བྱུང་ཡོད།<ref name="ubc" /><ref name="tsadra" />
རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་མཇུག་བསྡུས་རྗེས་ཀྱི་ལོ་ཤས་ནང་། དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱིས་བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་དང་། སྐད་ཡིག སློབ་གསོ། རིག་གནས་ཀྱི་ཤེས་བྱ་སླར་གསོའི་ལས་ཀར་འབད་བརྩོན་ཆེན་པོ་གནང་ཡོད།<ref name="ubc" /><ref name="treasury" /> ཁོང་གིས་མདོ་ཁམས་ཀྱི་དགོན་པ་ཁག་ཏུ་དགེ་ཚུལ་དང་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པའི་རྒྱུན་སླར་གསོ་དང་། ནང་བསྟན་གྱི་གཞུང་ལུགས་སློབ་སྦྱོང་གི་ལམ་ལུགས་ཉམས་གསོའི་ལས་ཀར་ཞུགས་པར་བརྗོད།<ref name="ubc" /><ref name="tsadra" />
དེ་དང་ཆབས་ཅིག ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་བརྡ་སྤྲོད་སྲུང་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུའི་ཐད་ལའང་ནན་ཏན་གནང་ཞིང་། བོད་ཡིག་གི་སློབ་དེབ་དང་ཚིག་མཛོད། སྒྲ་རིག་པའི་དཔྱད་གཞི་སོགས་བརྩམས་པ་དང་། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་ཕྱོགས་སྐོར་ལ་བསམ་འཆར་དང་ལས་ཀ་མང་པོ་གནང་ཡོད།<ref name="ubc" /><ref name="cyberleninka" />
ཁོང་ནི་ཚེ་བརྟན་ཞབས་དྲུང་དང་དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་དང་མཉམ་དུ་“མཁས་པ་མི་གསུམ་”ཞེས་བརྗོད་ཅིང་། རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་རྗེས་སུ་བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་དང་རིག་གནས། སྐད་ཡིག སློབ་གསོའི་སླར་གསོའི་ལས་ཀར་ནུས་པ་གལ་ཆེན་བཏོན་པའི་མཁས་པ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།<ref name="asianstudies" /><ref name="tsadra" /><ref name="yeshe" />
== བརྩམས་ཆོས། ==
དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱི་གསུང་འབུམ་ནི་པོད་དྲུག་ཏུ་བསྡུས་ཤིང་། ༡༩༩༧ ལོར་མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་པ་དང་། ༢༠༠༩ ལོར་སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་ཡང་བསྐྱར་དཔེ་སྐྲུན་བྱས།<ref name="bdrc" /><ref name="ubc" />
ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ལ་ནང་བསྟན་གྱི་གཞུང་ལུགས་དང་། ལོ་རྒྱུས། སྒྲ་རིག་པ། སྙན་ངག སྐར་རྩིས། སྨན་རྩིས། རིག་གནས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སོགས་ཚུད་ཡོད།<ref name="cyberleninka" /><ref name="ltwa" />
གཙོ་བོའི་བརྩམས་ཆོས་ཁག་ལ།
* ''བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀུན་དགའི་མེ་ལོང་''། ༡༩༨༧ ལོར་བརྩམས།<ref name="cyberleninka" />
* ''བོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་སྤྱི་རྣམ་བློ་གསལ་འཇུག་ངོགས''།<ref name="bdrc" /><ref name="cyberleninka" />
* ''རབ་གསལ་སྒྲོན་མེ''།<ref name="cyberleninka" />
* ''བློ་གསལ་རིགས་སྒོ''།<ref name="cyberleninka" />
* ''སཾ་བོད་ཤན་སྦྱར''། ༡༩༩༠ ལོར་དཔེ་སྐྲུན་བྱས།<ref name="cyberleninka" />
* ''སྤྱི་ནོར་ཕུན་ཚོགས''། ༡༩༩༠ ལོར་བརྩམས།<ref name="cyberleninka" />
* ''རང་རྣམ་ཨ་དར་ཤ''། ༡༩༨༩ ལོར་བརྩམས།<ref name="ubc" />
== ཕྱི་མའི་ལོ་ལྔ་དང་གཤེགས་པ། ==
དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་ནི་སྤྱི་ལོ་༡༩༩༣ ལོར་མུ་དགེ་བཀྲ་ཤིས་འཁོར་ལོའི་དགོན་དུ་སྐུ་གཤེགས།<ref name="ubc" /><ref name="bdrc" /> ཁོང་གི་སློབ་མ་དང་རྗེས་འཛིན་པ་ཁག་གིས་ཁོང་གི་རིག་གནས་དང་ནང་བསྟན་གྱི་བྱས་རྗེས་དྲན་གསོ་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ཀ་མུ་མཐུད་དུ་སྤེལ་ཡོད།<ref name="treasury" />
== ཤུགས་རྐྱེན། ==
དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་ནི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་རིག་གནས། ནང་བསྟན་གྱི་སློབ་གཉེར་སླར་གསོའི་ཐད་ཤུགས་རྐྱེན་ཡོད་པའི་མཁས་པ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།<ref name="ubc" /><ref name="tsadra" /> ཁོང་གི་བརྩམས་ཆོས་དང་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་ཉམས་མྱོང་གིས་རྗེས་ཀྱི་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་དང་སློབ་མ་མང་པོར་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད།<ref name="cyberleninka" /><ref name="treasury" />
== དཔྱད་གཞི། ==
{{Reflist|refs=
<ref name="willock">Willock, Nicole. ''Lineages of the Literary: Tibetan Buddhist Polymaths of Socialist China''. Columbia University Press.</ref>
<ref name="treasury">[https://treasuryoflives.org/bo/biographies/view/Samten-Gyatso/2949 དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ། Treasury of Lives.]</ref>
<ref name="ubc">Jessica Main. “A monastic scholar under China’s occupation of Tibet: Muge Samten’s (1913–1993) autobiography and his role as a vernacular intellectual.” University of British Columbia, 2019/2021. [https://open.library.ubc.ca/soa/cIRcle/collections/ubctheses/24/items/1.0376190]</ref>
<ref name="bdrc">[https://library.bdrc.io/show/bdr:P1647?uilang=en དམུ་དགེ་བསམ་གཏན། Buddhist Digital Resource Center.]</ref>
<ref name="ltwa">Muge Samten. ''A History of Traditional Fields of Learning''. Library of Tibetan Works & Archives.</ref>
<ref name="tsadra">[https://buddhanature.tsadra.org/index.php/People/Dmu_dge_bsam_gtan_rgya_mtsho དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ། Tsadra Foundation.]</ref>
<ref name="asianstudies">[https://www.asianstudies.org/asianow-speaks-with-nicole-willock-about-lineages-of-the-literary/ “AsiaNow Speaks with Nicole Willock about ‘Lineages of the Literary’.” Association for Asian Studies.]</ref>
<ref name="yeshe">[https://yeshe.org/lineages-of-the-literary-tibetan-buddhist-polymaths-of-socialist-china/ “Tibetan Buddhist Polymaths of Socialist China.” Yeshe.]</ref>
<ref name="cyberleninka">“Муге Самтэн Гьяцо: путь буддийского ученого и духовного наставника.” CyberLeninka.</ref>
}}
== ཕྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་དྲྭ་མཐུད། ==
* [https://treasuryoflives.org/bo/biographies/view/Samten-Gyatso/2949 དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ། Treasury of Lives]
* [https://library.bdrc.io/show/bdr:P1647?uilang=en དམུ་དགེ་བསམ་གཏན། Buddhist Digital Resource Center]
* [https://buddhanature.tsadra.org/index.php/People/Dmu_dge_bsam_gtan_rgya_mtsho དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ། Tsadra Foundation]
[[Category:༡༩༡༤ ལོར་འཁྲུངས་པའི་མི།]]
[[Category:༡༩༩༣ ལོར་འདས་པའི་མི།]]
[[Category:བོད་ཀྱི་མཁས་པ།]]
[[Category:བོད་ཀྱི་དགེ་བཤེས།]]
[[Category:བོད་ཀྱི་དགེ་རྒན།]]
[[Category:བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ།]]
[[Category:བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ།]]
[[Category:དགེ་ལུགས་པའི་མཁས་པ།]]
hbmye4cw5jbswo6klwmfjvwoxsopqgs